ကထာသလ္လာပသိက္ခာ
---
ကျမ်းဦးအမှာ
စာချစာသင်များအတွက် မှာထားချက်
ဤ ကထာသလ္လာပသိက္ခာကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၃၀) ကျော် အချိန်မှစ၍ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် (အရှင်ဇနကာဘိဝံသ) ကိုယ်တော်တိုင် အခြေခံပါဠိသိက္ခာ သင်ခန်းစာများကို သင်ပြီးနောက် ဝါကျဉာဏ်၊ အနက်ဉာဏ် ရင့်သန်စေရန် ပိဋကပါဠိ-အဋ္ဌကထာများ၏ အသွားအလာကို နည်းမှီကာ ရေးသားပို့ချခဲ့ပါသည်။
ပါဠိသင်ယူလေ့လာသူများကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ် စမ်းသပ်သင်ပေးခဲ့ရာ ပါဠိဘာသာ၏ အခြေခံသဘောကို ကောင်းစွာအောင်မြင်သည်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရပါသည်။
ပါဠိသိက္ခာ သင်ခန်းစာကို ရှေးဦးစွာ ခြောက်လခန့် သင်ယူစေပြီးနောက် ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာ သင်ခန်းစာကို ဆက်လက်လေ့လာစေရာ အလွန်မှန်ကန်လှသဖြင့် အောင်မြင်ခြင်းကို တွေ့ရှိရပါသည်။ မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်းရှိ အချို့သော မိတ်ဆွေ စာချဆရာတော်များကလည်း လက်ရေးမူဖြင့် ကူးယူ၍ မိမိတို့၏ တပည့်ရဟန်းငယ် သာမဏေများကို သင်ပေးကြရာ များစွာအောင်မြင်ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် ချီးကျူးထောက်ခံရုံမက စာအုပ်ဖြစ်အောင် မြန်မြန်ဆောင်ရွက်ရန်ကိုလည်း တိုက်တွန်းခဲ့ကြပါသည်။
ယင်းသို့ တိုက်တွန်းကြသော်လည်း စာအုပ်ဖြစ်မြောက်ရေးကိစ္စအတွက် များစွာ စဉ်းစားရပါသည်။ စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်မြောက်ရေးဆိုသည်မှာ လွယ်ကူသော ကိစ္စမဟုတ်ပါ။ ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာတွင် မိမိတို့၏ ကျောင်းတိုက်နှင့်သာ သက်ဆိုင်သည့် တစ်နေ့တာ ဆောင်ရွက်
---
(စ)
ဖွယ်ကိစ္စများကို သင်ခန်းစာအဖြစ် စီစဉ်ထားသဖြင့် “အခြားနေရာများမှာ သုံးစွဲလိုမှ သုံးစွဲကြမည်” ဟူသော သံသယက စာအုပ်ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် အဟန့်အတားတစ်ခု ဖြစ်နေပါသည်။
သို့သော် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပါဠိဘာသာပညာ တိုးတက်ရေးကို ရှေ့ရှုလျက် စွမ်းနိုင်သလောက် စာအုပ်ဖြစ်မြောက်အောင် ကြိုးစားမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။
“ဆရာနည်းပြ, ပုံဟန်ကျက, သိဿနုနယ်, စာသင်ငယ်မှာ, ပင်လယ်ဒီရေ တိုးတက်လေသို့, ဉာဏ်ဉာဏ်စ, ခဏမကြာ, တိုးတက်လာသည်... “ဆရာစာပြလိုလှ၏” ဟူသော နည်းထုံးကို အသုံးပြုလျက်...
စာသင်ငယ်များကို ရှေးဦးစွာ
က။ နာမ်ဂိုဏ်း, အာချာတ်ဂိုဏ်း အကျဉ်းကို လအနည်းငယ် အချိန်ပေး၍ ကျက်စေခြင်း။
ခ။ ထို့နောက် ပါဠိသိက္ခာကို ခြောက်လခန့် ပို့ချပေးခြင်း။
ဂ။ ပါဠိသိက္ခာကို သင်ပေးပြီးနောက် ဆက်လက်၍ ဤ “ကထာသလ္လာပသိက္ခာ” ကို ခြောက်လခန့် ပို့ချပေးခြင်း။
ဤအစီအစဉ်အတိုင်း လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာအများကို ဆက်လက်သင်ယူစေသောအခါ ကျေနပ်ဖွယ် ဖြစ်လောက်အောင် အံ့သြဖွယ် တွေ့ရှိကြပါလိမ့်မည်။
ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာ၌ အခန်းနှင့်သူ တဖြည်းဖြည်း လေ့ကျင့်ခန်း သင်ခန်းစာများကို မြင့်တက်သွားအောင် စီစဉ်ထားသဖြင့် သင်ယူရသော တပည့်များ၏ စိတ်ဓာတ်ကိုလည်း ဝန်မလေးစေသည့်အပြင် စိတ်ဝင်စားကာ ပျော်ရွှင်လာပါလိမ့်မည်။ ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာတွင် အခန်းပေါင်း
---
(ဆ)
(၄၆) ခန်း ပါရှိ၍ ပြီးဆုံးအောင် နေ့စဉ်မှန်မှန် သင်ယူကြပါလျှင် ပျော်ရွှင်ကာ စိတ်အားတက်လျက် ပါဠိ၏ မခက်ခဲပုံကို ကိုယ်တွေ့ဖြစ်သဖြင့် ဆရာတပည့် နှစ်ဦးနှစ်ဝ ပျော်ရွှင်နိုင်ကြပါလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။ ခေတ်အလျောက် နေ့စဉ်အသုံးပြုနိုင်သော ပါဠိဝေါဟာရများကိုလည်း နောက်ပိုင်း၌ တွေ့ရှိကြရပါလိမ့်မည်။ ယင်းပါဠိဝေါဟာရများကို သီးခြားမကျက်စေဘဲ လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ရင်းပင် အလိုအလျောက် နှုတ်၌ တက်ရောက်လာပါလိမ့်မည်။ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် တပည့်အချင်းချင်း မေးရင်းဖြေရင်း အပျင်းဖြေစရာတစ်ခုအနေဖြင့် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် သင်ယူနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုလိုက်ပါသည်။
အရှင်စန္ဒောဘာသ (ဦးစီးနာယက) မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်
၁၃၄၁-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလ။
---
စဉ်ဆက်သာသနာ တည်စေသော်
(ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု)
အကယ်၍သာ-
မြတ်ဗုဒ္ဓါသည် လူ့ရွာထင်ရှား မပွင့်ငြားက ဤကားကုသိုလ်
အကုသိုလ်နှင့် ထိုထိုဘုံဘဝ မသိရ များလှအပြစ်တွေ။
ယခုသော်ကား-
ဘုရားရှင်တော် ပွင့်ထွန်းပေါ်၍ ဟော်ဖော်ညွှန်ကြား မြတ်တရားကြောင့်
ဤကားကုသိုလ် အကုသိုလ်နှင့် ထိုထိုဘုံဘဝ သိကြရ များလှကျေးဇူးပေ။
ဂန္ဓာရုံရှင် ဒို့သခင်သည်-
ထွတ်တင်ဗုဒ္ဓ ဟောညွှန်ပြသည့် ဓမ္မဒေသနာ အဖြာဖြာကို များစွာ ဗိုလ်လူ သိစိမ့်ဟူ၍ ဆူဆူကျမ်းစာ ကိုယ့်ဘာသာဖြင့် ဖွင့်ရာပြရာ များဋီကာဟု စာဝါမျိုးမျိုး ကမ္ပည်းထိုးခဲ့ နောင်ကျိုးကိုမျှော် ဆရာတော်၏ ဉာဏ်တော်စေစား နှလုံးသားမှ ကိုးစားလောက်ဖွယ် ကျမ်းသွယ်သွယ်ကို မကွယ်မပျောက် စဉ်ထွန်းတောက်ဖို့ မြောက်မြားကျေးဇူး အထူးထူးကို ညွတ်နူးရည်လျက် ဒို့ဆောင်ရွက်သည်- စဉ်ဆက်သာသနာတည်စေသော်။
ဣဒံ နော ပုညံ ဗောဓိဉာဏဿ ပစ္စယော ဟောတု။
---
ဥယျောဇနကထာ
တိုက်တွန်းချက်
၁။ ပါဠိဘာသံ အာဝုသော သစ္စံ ဝါ န ဝါဘာသေယျာထ ဧဝ၊ ဗဟုံ ဘာသမာနာ ပါဠိယံ ကုသလာ ဘဝိဿထ။
၂။ အပိတု ကတ္တုကမ္မကြိယာသု စေဝ ဝိသေသန ဝိသေသျေသု စ သတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ ဘာသေယျာထ။
၃။ အာဒိသော ဟိ ပဋ္ဌာယ အပသဒ္ဒါ မုခါ.ရုဠှာ သမာနာ ပစ္ဆာ သာဓုသဒ္ဒတံ ကာတုံ ဒုက္ကရာ ဘဝိဿန္တိ။
၄။ တေနေဝ ပါဠိယာ ဝတ္တုံ, သမတ္ထ.မာရဘန္တု ဟေ၊ ဒန္တေ,ဘိဒန္တ. မာဓာယ, တာလုံ အာဟစ္စ ဇိဝှယာ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပါဠိဘာသာ-ပါဠိဘာသာ (ပါဠိစကား)။ သစ္စံ ဝါ-မှန်သည်ဖြစ်စေ။ န သစ္စံ ဝါ-မမှန်သည်ဖြစ်စေ။ ဗဟုံ-များစွာ။ ကုသလ-ကျွမ်းကျင်သူ။
၂။ အပိတု- သို့သော်လည်း။ ပစ္စုပဋ္ဌာပေတွာ- ရှေးရှုတည်စေ (ဖြစ်စေ)၍။
၃။ ပဋ္ဌာယ- စ၍။ အပသဒ္ဒ-မှန်သောသဒ္ဒါမှ ကင်းသောသဒ္ဒါ (သဒ္ဒါပျက် သဒ္ဒါမှား)။ မုခါ. ရုဠှာ-နှုတ်သို့တက် (နှုတ်တက်)။ သာဓုသဒ္ဒတာ-ကောင်းသော (မှန်သော) သဒ္ဒါ၏အဖြစ် (သဒ္ဒါမှန်)။
၄။ ဟေ-အမောင်တို့၊ တေနေဝ-ထို့ကြောင့်ပင် ၊ ဒန္တေ-အောက်သွား၌၊ အဘိဒန္တံ-အထက်သွားကို၊ အာဓာယ-မြဲစွာထား၍၊ (ဒန္တေ.ဘိဒန္တ.မာဓာယ-အံကြိတ်၍)၊ ဇိဝှယာ (ဇိဝှါယ)-လျှာဖြင့်၊ တာလုံ-အာစောက်ကို၊ အာဟစ္စ-ထိ၍၊ (တာလုံ အာဟစ္စ ဇိဝှါယာ-တောက်ခေါက်၍)၊ ပါဠိယာ-ပါဠိဖြင့်၊ ဝတ္တုံ-ပြောခြင်းငှာ၊ သမတ္ထံ-စွမ်းနိုင်အောင်၊ အာရဘန္တု-အားထုတ်ကြကုန်သော (ကြိုးစားကြကုန်လော) ။
(ဇိဝှါယ ဟု ဆိုလိုလျက် ဂါထာဖြစ်၍ ဇိဝှယာ ဟု သုံးသည်)။
မှတ်သားဖွယ်
(က)
သာ မာဂဓီ မူလဘာသာ, နရာ ယာယာ.ဒိကပ္ပိကာ၊
ဗြဟ္မနော စာ.ဿုတာ.လာပေါ, သမ္ဗုဒ္ဓါ စာပိ ဘာသရေ။
ယာယ-အကြင်ဘာသာဖြင့်၊ ဘာဒိကပ္ပိကာ- ကမ္ဘာဦး၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ နရာ-လူတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မနော စ- ဗြဟ္မတို့သည်လည်းကောင်း၊ အဿုတာ. လာပါ-မကြားအပ်သော စကားပြောသံရှိသော ကလေး, လူရိုင်းတို့ သည်လည်းကောင်း၊ သမ္ဗုဒ္ဓါ စာပိ-ဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဘာသရေ-ပြောဟောကုန်၏၊ မာဂဓီ-မဂဓတိုင်းသားတို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော၊ သာ-ထိုဘာသာသည်၊ မူလဘာသာ-အရင်းခံ ဘာသာပေတည်း။ (ရူ-၄၁)
(ခ)
ယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘာသတေ ဝါစံ, ခေမံ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ၊
ဒုက္ခဿ.န္တ ကိရိယာယ, သာ ဝေ ဝါစာန. မုတ္တမာ။
ဗုဒ္ဓေါ-သည်၊ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ-နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ဒုက္ခဿ-တေဘူမက ဝဋ်ဒုက္ခ၏၊ အန္တကိရိယာယ- အဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ လည်းကောင်း၊ ခေမံ-ဘေးတို့၏ ကုန်းကြောင်းဖြစ်သော (ငြိမ်းအေးကြောင်းဖြစ်သာ)၊ ယံ ဝါစံ -အကြင် စကားတော်ကို၊ ဘာသတေ- ပြောဟော၏ ၊ သာ-ထိုစကားတော်သည်၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ဥတ္တမာ-အမြတ်ဆုံးပေတည်း။ (သံ-၁-၁၉၁)
အမှာ။ ။ ရူ-၄၁, သံ-၁ -၁၉၁ စသော သင်္ကေတများသည် ဆိုင်ရာကျမ်းရင်းနှင့် စာမျက်နှာကို ညွှန်ပြသည်။
ပစ္စူသသမယေ ကထာသလ္လာပေါ
နံနက်စောစော စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ။
၂။ ကိံ ဘန္တေ။
၃။ သယနာ ဝုဋ္ဌေဟိ။
၄။ ဥဂ္ဂတော နု ဘန္တေ အရုဏော။
၅။ န တာဝ ဥဂ္ဂတော, အပိ တု အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာ ဥပကဏ္ဌာ။
၆။ ပဟတာ နု ဘန္တေ ဝိဟာရေသု ဃဏဋာ။
၇။ အောင်ခြင်းရှစ်ပါး ဝိဟာရေ န ပဟတာ, ကျော်အောင်စံထား ဝိဟာရေ ပန ပဟတာ။
၈။ သစေ အရုဏော န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, နာ.ဟံ သယနာ ဝုဋ္ဌာဟာမိ, အလသော.မှိ။
၉။ မာ ဟေ.ဝံ အဝစယ “ပုရာ.ရုဏာ သယနတော ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ”တိ အာစရိယေန ပညတ္တံ၊ တသ္မာ တွံ အန္တောအရုဏေယေဝ သယနတော ဝုဋ္ဌေဟိ။
၁၀။ ယဒိ ဧဝံ ဝုဋ္ဌဟိဿာမိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပစ္စူသ-မိုးသော် (နံနက်စောစော, ပစ္ဆိမယာမ်၏ နောက်ဆုံးအချိန်)။ သမယ-အချိန် (အခါ)။
၃။ သယန-အိပ်ရာ၊ ဥဋ္ဌ-ထ။
၄။ ဥဂ္ဂတ-တက်။ အရုဏ-အရုဏ် (နေ၏ ပဌမဆုံး ထွက်ပေါ်လာသော အနီနုရောင်)။
၅။ န တာဝ ဥဂ္ဂတ-မတကတတ်သေး။ အရုဏုဂ္ဂမနဝေလာ-(အရုဏ+ဥဂ္ဂမန+ဝေလာ) အရုဏ်+တက်ရာ+အချိန် (အရုဏ်တက်ချိန်)။ ဥပကဏ္ဌာ-နီး (ဥပကဋ္ဌာ ဟုလည်း ရှိနိုင်သည်)။
၆။ ပဟတာ-ခေါက်အပ်၊ ဃဏဋ-တုံး (ကုလားတက်) ဃဏဋီ ဟုလည်း သုံးနိုင်သည်။
၈။ ဥဂ္ဂစ္ဆ-တက်။ ဝုဋ္ဌာဟ-ထ။ အလသော-ပျင်းသူ။
၉။ အဝစ (ဝစ)-ပြော (ဟိယျတ္တနီ အာကို ရဿပြု)။ ပုရာရုဏာ-အရုဏ်၏ရှေ့အဖို့ (အရုဏ်မတက်မီ)။ ပညတ္တ-ပညတ်အပ်။
၁၀။ ယဒိ ဧဝံ-ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် (ဒီလိုဆိုယင်)။
မှတ်သားဖွယ်
ဥဋ္ဌေဟိ ဘိက္ခု ကိံ သေသိကော အတ္ထော သုပိတေန တေ၊
အာတုရဿ ဟိ ကာ နိဒ္ဒါ, သလ္လဝိဒ္ဓဿ ရုပ္ပတော။
(ဘိက္ခု-ရဟန်း၊ ဥဋ္ဌေဟိ-ထလော (ထလော့)၊ ကိံ-အဘယ့်ကြောင့်၊ သေသိ-အိပ်နေသနည်း၊ တေ-သင့်အား၊ သုပိတေန-အိပ်ခြင်းဖြင့်၊ ကော အတ္ထော-အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ဟိ-မှန်၏၊ သလ္လဝိဒ္ဓိဿ-ကိလေသာမြား (လှံ)သည် စူးဝင်အပ်သည်ဖြစ်၍၊ ရုပ္ပတော-ဖောက်ပြန်ပျက်စီးလျက်၊ အာတုရဿ-နာကျင်နေသော သင်၏၊ နိဒ္ဒါ-အိပ်ခြင်းသည်၊ ကာ-အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ (သံ ၁-၁၉၉)။
ပါဠိစီရန်
၁။ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ။
၂။ အရှင်ဘုရား။
၃။ ဓမ္မရက္ခိတ အိပ်ရာက ထပလား။
၄။ မထသေးပါ အရှင်ဘုရား။
၅။ ခုတောင် မထသေးဘူးလား, အရုဏ်တက်ခါနီးပြီလေ၊ အရုဏ်မတက်ခင် ထပစေ။
၆။ သံဃရက္ခိတကော။
၇။ တပည့်တော် ထပါပြီ အရှင်ဘုရား။
၈။ အေး ကောင်းတယ်။
၉။ ကိုရင်တွေ ထကြ, အိပ်နေလို့ သင်တို့မှ ဘာ အကျိုးရှိမှာလဲ။
သယနာ ဝုဋ္ဌိတကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
အိပ်ရာထပြီးချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဗုဒ္ဓရက္ခိတ။
၂။ ဘန္တေ။
၃။ ဝုဋ္ဌိတော.သိ နု သယနာ။
၄။ အာမ ဘန္တေ ဝုဋ္ဌဟိတွာ.မှိ။
၅။ သယနတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ ပဌမံ ဝစ္စဋ္ဌာနံ ဝါ ပဿာဝဋ္ဌာနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာသိ။
၆။ နတ္ထိ မေ ဘန္တေ ဝစ္စဋ္ဌာနဿ ဂမနကိစ္စ, ပဿာဝဋ္ဌာနမေဝ ဂစ္ဆေယျာမိ။
၇။ တတော ပရံ ဒန္တေ ဒန္တပေါဏေန သောဓေတွာ (သစေ လောဏံ ဝါ ဒန္တသောဓနဘေသဇ္ဇံ ဝါ အတ္ထိ, တေန သောဓေတွာ) ဇိဝှံ စ ဝိလေခေတွာ မုခံ ဓောဝေယျာသိ။
၈။ အာမ ဘန္တေ, မုခေါဒကံ ပန ကတ္ထ အတ္ထိ။
၉။ န ပဿသိ နု ဟေဋ္ဌာဝိဟာရေ ဥဒကဃဋံ၊ တတ္ထ မုခေါဒကံ အတ္ထိ, မုခံ ဓောဝိတွာ မုခပုဉ္ဆနေန ပုဉ္ဆိယျာသိ, မာ စီစရေန။
၁၀။ နတ္ထိ မေ မုခပုဉ္ဆနံ, အာယသ္မတော သန္တကံ တာဝကာလိကံ ဒေတု။
၁၁။ ဟန္ဒ…မုခံ ပုဉ္ဆိတွာ ဝိဝိတ္တာ.သနေ နိသီဒ။
၁၂။ ဝိဝိတ္တာ.သနေ နိသီဒိတွာ ကိံ ကရေယျာမိ။
၁၃။ ယာဝအရုဏုဂ္ဂမနာ ဇီဝမာနကံ ဝါ ဗုဒ္ဓံ အနုဿရေယျာသိ, မေတ္တံ ဝါ ဘာဝေယျာသိ၊ အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ ပါတရာသဘတ္တံ ဘုဉ္ဇိဿသိ။
၁၄။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၅။ ဝစ္စဋ္ဌာန-ကျင်ကြီးစွန့်ရာအရပ်။ ပဿာဝ-ကျင်ငယ်။
၆။ ဂမနကိစ္စံ-သွားခြင်းကိစ္စ (သွားဖွယ်ကိစ္စ)။
၇။ တတော ပရံ-ထိုမှနောက်။ ဒန္တ-သွား။ ဒန္တပေါဏ၊ဒန်ပူ။ သောဓေ-စင်ကြယ်စေ။ လောဏံ-ဆား။ ဒန္တသောဓန ဘေသဇ္ဇံ-သွားကို စင်ကြယ်သောဆေး (သွားတိုက်တေး)။ ဇိဝှာ-လျှာ။ ဝိလေခ-ခြစ် (တိုက်)။ ဓောဝ-ဖွပ် (ဆေး, သစ်)။
၈။ မုခေါဒက-မျက်နှာသစ်ရေ။ မတ္ထ-အဘယ်အရပ်၌။
၉။ ဟေဋ္ဌာဝိဟာရ-ကျောင်းအောက် (အဗျာယီဘောသမာသ်ဖြစ်၍ နပုလ္လိင်)။ ဥဒကဃဋ-ရေအိုး။ မုခပုဉ္ဆနံ-မျက်နှာသုတ်ပုဝါ။ ပုဉ္ဆ-သုတ်။
၁၀။ တာဝကာလိကံ-ထိုသုံးစွဲရာ ကာလရှိအောင် (သုံးစွဲရုံခဏ)။
၁၁။ ဟန္ဒ-ရော့(ယူ)။ ဝိဝိတ္တာ.သန-ဆိငြိမ်သောနေရာ။
၁၃။ ယာယအရုဏုဂ္ဂမနာ-အရုဏ်တက်ရာ ကာလတိုင်အောင်။ ဇီဝိမာနက-သက်တော်ထင်ရှားရှိ (အသက်ထင်ရှားရှိ)။ အနုဿရ-အဖန်ဖန် အမှတ်ရ (အာရုံပြု)။ ဘာဝေ-ဖြစ်စေ (ပွားများ)။ ပါတရာသဘတ္တံ (ပါတ+အသ+ဘတ္တ)-နံနက်အခါ၌+စားထိုက်သော+ဆွမ်း (နံနက်ဆွမ်း)။
မှတ်သားဖွယ်
ယာယ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတော, အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ၊
တမေဝ သဒ္ဓံ ဗြူဟေဟိ, မာ နိဒ္ဒါယ ဝသံ ဂမိ။
ယာယ သဒ္ဓါယ-ဖြင့်၊ အဂါရသ္မာ-အိမ်မှ (အိမ်ရာတည်ထောင်လူ့ဘောင်မှ)၊ (နိက္ခမိတွာ-ထွက်၍)၊ အနဂါရိယံ-အိမ်၌နေခြင်း၏ စီးပွားဖြစ်သော လယ်ထွန်ကုန်ပေး, နွားမွေးမှုမရှိရာ ရဟန်းဘောင်သို့၊ ပဗ္ဗဇိတော-ကပ်ရောက်ခဲ့ပြီ၊ တမေဝ သဒ္ဓံ-ထိုအရင်းခံသဒ္ဓါကိုပင်၊ ဗြူဟေဟိ-တိုးပွားစေပါလော၊ နိဒ္ဒါယ-အိပ်ခြင်း၏၊ ဝသံ-အလိုသို့။ မာ ဂမိ-မလိုက်ပါနှင့်။ [သံ ၁-၂၀၀]
ပါဠိစီရန်
၁။ ကိုရင် ဗုဒ္ဓရက္ခိတ၊ ကျင်ငယ် စွန့်တဲ့နေရာ သွားပြီးပလား။
၂။ တပည့်တော် သွားဘွယ်ကိစ္စ မရှိပါ (သွားဘို့မလိုပါ)။
၃။ ဒန်ပူ (သွားပွားတံ) ရှိသလား, သွားတိုက်ဆေးကော ရှိသလား။
၄။ ရှိလျှင်သွားတိုက်ဆေးကို သွားပွတ်တံ၌ ထည့်ပြီး သွားပွတ်တံနဲ့ သွားတိုက်ပါ။
၅။ မရှိလျှင် ရိုးရိုး ဒန်ပူကို ခဲပါ။
၆။ လျှာကိုလဲ ဒန်ပူနှင့် ခြစ်ပါ။
၇။ မျက်နှာသုတ်ပုဝါ ရှိရဲ့လား။
၈။ မျက်နှာသစ်ပြီး မျက်နှာသုတ်ပုဝါနဲ့ သုတ်ပါ, သင်္ကန်းနဲ့ မသုတ်ပါနဲ့။
၉။ မျက်နှာသစ်ပြီးနောက် သက်တော်ထင်ရှား မြတ်စွာဘုရာားကို အာရုံပြုနေပါ, အိပ်မနေပါနှင့်။
၁၀။ အကြင်သဒ္ဓါဖြင့် လူ့ဘောင်မှ ရဟန်းဘောင်သို့ ရောက်လာကြတယ်, ထိုသဒ္ဓါကိုပင် တိုးပွားကြပါစေ၊ အိပ်ခြင်း၏ အလိုသို့ မလိုက်ကြပါနှင့်။
၁။ သွားပြီ (သွားပြီး)-ဂတာ (အဂမာသိ)။
၄။ ထည့်-ပက္ခိပ။
၅။ ပင်ကိုယ်သဘောရှိသော (ပြုပြင်အပ်သည် မဟုတ်သော) ဒန်ပူ (ရိုးရိုးဒန်ပူ) ပါကတိကဒန္တပေါဏံ။
[ဤနေရာ၌ ရိုးရိုးဒန်ပူကို “ပါကတိကဒန္တပေါဏ”ဟု သွားတိုက်တ့ (သွားပွတ်တံ) ကို “ဒန္တပေါဏ”ဟု စီပါ]။
ဗုဒ္ဓါနုဿရဏဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
ဘုရားအာရုံပြုချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော သာမဏေရာ။
၂။ ဘန္တေ (ဘဒန္တေ)။
၃။ သုဏိတ္ထ နု အာယသ္မတာ စက္ကပါလေန ပဟတံ ဃဏဋိသဒ္ဒံ။
၄။ အာမ ဘန္တေ သုဏိမှာ။
၅။ ဝုဋ္ဌိတာ.တ္ထ နု သယနာ။
၆။ အာမ ဘန္တေ, သယနာ ဝုဋ္ဌိတာ.မှ။
၇။ ဓောဝိတံ နု မုခံ။
၈။ အာမ ဘန္တေ မုခံ ဓောဝိတံ။
၉။ တေနဟိ တုမှေ သကေ အာသနေ နိသီဒေယျာထ။
၁၀။ သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၁။ ယာဝ ဇီဝမာနကော ဗုဒ္ဓေါ စိတ္တေ န ဥပဋ္ဌာတိ, တာဝ ပုနပ္ပနံ မနသိ ကာတဗ္ဗော။
၁၂။ စိတ္တေ ဥပဋ္ဌာနတော ပန ပဋ္ဌာယ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၃။ တဿ အရဟတာဒိဂုဏာ အနုဿရိတဗ္ဗ။
၁၄။ တတ္ထ ကီဝစီရံ ဝတ္ထဗ္ဗံ။
၁၅။ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝတ္ထဗ္ဗံ။
၁၆။ အရုဏဿ ဥဂ္ဂတဘာဝေါ ပန ကထံ ဉာတဗ္ဗော။
၁၇။ အောင်ခြင်းရှစ်ပါး ဝိဟာရေ ဃဏဋိကသဒ္ဒံ တိက္ခတ္တုံ သုဏိဿထ, တေန သညာဏေန အရုဏဿ ဥဂ္ဂတဘာဝေါ ဉာတဗ္ဗော။
၁၈။ သုဏိဿထ, ဣဒါနေဝ ဃဏဋိကာ ပဟတာ “တောက် တောက်”တိ။
၁၉။ ဧဝံ ဧဝံ။
ကြည့်ရှုရန်
၂။ ဘဒန္တေ-အရှင်ဘုရား။
၃။ သုဏ-နာ (နားထောင်, ကြား)။ ဃဏဋိသဒ္ဒ-တုံးသံ။
၇။ ဓောဝိတ-ဆေးအပ် (သစ်အပ်)။
၉။ တေနဟိ-ထိုသို့ဖြစ်လျှင် (ဒီလိုဆိုယင်)။ သတ-မိမိဥစ္စာ။
၁၁။ ယာဝ-အကြင်မျှလောက်။ တာဝ-ထိုမျှလောက်။ ဥပဋ္ဌာ-ကပ်၍ တည် (ထင်ပေါ်လာ)။ ပုနပ္ပုနံ=အဖန်ဖန် (ထပ်ကာထပ်ကာ)။
၁၂။ ဥပဋ္ဌာန-ထင်ရာအခါ။
၁၃။ ဂုဏ-ဂုဏ်။
၁၄။ ကီဝစိရံ-ဘယလောက်ကြာအောင်။ ဝတ္ထဗ္ဗံ-နေထိုက်။
၁၆။ ဥဂ္ဂတဘာဝ-တက်သည်၏အဖြစ် (တက်ကြောင်း, တက်မှန်း)။ ဉာတဗ္ဗ-သိထိုက် (သိနိုင်)။
၁၇။ ဒွိက္ခတ္တုံ-နှစ်ကြိမ် (နှစ်ချက်)။ သညာဏံ-အမှတ်အသား။
၁၈။ ဃဏဋိကာ-တုံးကလေး။
၁၉။ ဧဝံ ဧဝံ-အေး အေး (ဟုတ်တယ် ဟုတ်တယ်)။
[ပါဠိသိက္ခာ, သဒ္ဒါကျဉ်း, နာမ်ဂိုဏ်း, အာချာတ်ဂိုဏ်းတို့၌ ပါပြီးသော ပုဒ်များနှင့် လွယ်ကူသော ပုဒ်များ၏ အနက်ကို ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာ၌ မပြတော့ပါ။]
မှတ်သားဖွယ်
မာ ဝေါ ပမတ္တေ ဝိညာယ, မစ္စုရာဇာ အာကဍတု။
ဥဋ္ဌဟထ နိသီဒထ, ဒဠှ့ သိက္ခထ သန္တိယာ၊
ဥဋ္ဌဟထ-တရားမပါ, အလကားနေရာမှ, ထကြကုန်လော၊ ဝါ-တရားလွတ်ကင်း, ပျင်းရိခြင်းမှ, ထကြကုန်လော၊ နိသီဒထ-ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား, အားထုတ်ဘို့အတွက်, ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ, ထိုင်နေကြကုန်လော၊ သန္တိယာ-ကိလောသာဟူ, အကူကင်း၍, ငြိမ်းအေးခြင်းငှာ၊ ဒဠှံ-မြဲမြဲမြံမြံ ဇွဲသန်သန်၊ သိက္ခထ-ကျင့်ကြံကြိုးကုတ်, အားထုတ်ကုန်လော၊ ဝေါ-သင်တို့ကို၊ ပမတ္တေ-မေ့လျော့နေသည်တို့ကို၊ ဝိညာယ-သိ၍၊ မစ္စုရာဇာ-သေမင်းသည်၊ မာ အာကဍတု- မဆွဲငင်ပါစေလင့်။
ပါဠိစီရန်
၁။ ကုလားတက် (တုံး) ခေါက်အပ်ပြီ, ကြားကြရဲ့မဟုတ်လား။
၂။ မျက်နှာသစ်အပ်ပြီလား (သစ်ပြီးပြီလား)။
၃။ တစ်နေရာမှာ စုနေကြ။
၄။ သက်တော်ထင်ရှား မြတ်စွာဘုရားကို စိတ်၌ မထင်မချင်း နှလုံးသွားပါ။
၅။ အရုဏ်တက်လျှင် အောင်ခြင်းရှစ်ပါး ကျောင်းတိုက်က တုံးကလေး ခေါက်လိမ့်မယ်။
၆။ နားထောင်ကြစမ်း, ဘာသံပါလိမ့်။
၇။ အခုပင် တုံးကလေး ခေါက် (အပ်)ပြီ။
၈။ ဟုတ်တယ် ဟုတ်တယ်။
၉။ အမောင်…ထပါလော့, ထိုင်နေပါ၊ ငြိမ်းအေးဘို့ရာ ဇွဲသန်သန်ကြိုးစားပါ၊ သင့်ကို မေ့မေ့လျော့လျော နေသည်ကို သိ၍ သေမင်း မငင်ပါစေနှင့်။
ဘတ္တပစနဝေလာယ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းချက်ချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ။
၂။ ဘန္တေ။
၃။ ဘတ္တပစနဝေလာ နနု။
၄။ ဧဝံ ဘန္တေ။
၅။ ကဋ္ဌာနိ ဆိန္ဒ စေဝ ဘိန္ဒ စ, ဥဒကံပိ အာဟရ။
၆။ ဟိယျော သာယနှသမယမေဝ မေ ကဋ္ဌာနိ ဆိန္နာနိ စေဝ ဘိန္နာနိ စ, ဥဒကံပိ အာဟတံ။
၇။ ဥဒ္ဓနံ သဇ္ဇေဟိ။
၈။ သဇ္ဇိတံ ဘန္တေ။
၉။ ယဒိ ဧဝံ အဂ္ဂိံ ဝဍေတိ။
၁၀။ နတ္ထိ မေ ဘန္တေ အဂ္ဂိမဉ္ဇူသာ။
၁၁။ ဟန္ဒ… အဂ္ဂိံ ဝဍေတွာ ပဋိဒေဟိ။
၁၂။ ဟာ… နတ္ထိ ဝတ အဂ္ဂိမဉ္ဇူသာဒေဏ္ဍာ။
၁၃။ တေန ဟိ ဟန္ဒ အဘိနဝံ ဂဏှေ။
၁၄။ ဝဍိတော ဘန္တေ အဂ္ဂိ။
၁၅။ တဏ္ဍုလံ ဓောဝ, ဓောဝိတွာ ဥက္ခလိယံ ပက္ခိပ။
၁၆။ ပက္ခိတ္တော ဘန္တေ ဥက္ခလိယံ တဏ္ဍုလော။
၁၇။ ဥက္ခလိံ ဥဒ္ဓနံ အာရောပေဟိ။
၁၈။ အာရောပိတာ ဘန္တေ ဥက္ခလိ။
၁၉။ ဩလောကေတွာ ဧကဝါရမတ္တံ ဒဗ္ဗိယာ မန္တေဟိ။
၂၀။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၃။ ဘတ္တပစနဝေလာ-ထမင်း (ဆွမ်း)ချက်ချိန်။
၅။ ကဋ္ဌ-ထင်း။ ဆန္န-ဖြတ်။ ဘိန္ဒ-ခွဲ။ အာဟရ-ဆောင်ယူ (ခပ်။
၆။ ဟိယျော-ယမန်နေ့က (မနေ့က)။ သာယနှ-ညနေ။ ဆိန္န-ဖြတ်အပ် (ဖြတ်အပ်ပြီး)။ ဘိန္ဒ-ခွဲအပ်။ အာဟတ-ဆောင်အပ် (ခပ်အပ်)။
၇။ ဥဒ္ဓနံ-ဖိုခနောက်။ သဇ္ဇ-စီရင် (ပြင်ဆင်)။
၈။သဇ္ဇိတ-စီရင်အပ် (ပြင်ဆင်အပ်)။
၉။ ဝဍ္ဎေ-တိုးပွားစေ (မွှေး)။
၁၀။ အဂ္ဂိမဉ္ဇူသာ-မီးခြစ်ဗူး။
၁၁။ ပဋိ=တဖန်(ပြန်)+ဒ=ပေး) တဖန်ပေး (ပြန်ပေး)။
၁၂။ နတ္ထိ ဝတ-မရှိပါတကား (မရှိပါလား)။ အဂ္ဂိမဉ္ဇူသာဒေဏ္ဍာ-မီးခြစ်ဗူး၌ အဆံ)။
၁၃။ အဘိနဝ-အသစ်။ ဂဏှ-ယူ။
၁၄။ ဝဍ္ဎိတ-တိုးပွားစေအပ် (မွှေးအပ်)။
၁၅။ တဏ္ဍုလ-ဆန်။ ဥက္ခလိ-ထမင်းအိုး။ ပက္ခိပ-ထည့်။
၁၆။ ပက္ခိတ္တ-ထည့်အပ်။
၁၇။ အာရောပ-ရှေးရှုတတ်ရောက်စေ (တင်, တယ်)။
၁၈။ အာရောပိတ-ရှေးရှုတက်ရောက်စေအပ် (တင်အပ်, တယ်အပ်)။
၁၉။ ဝါရော-အကြိမ်။ မတ္တံ-မျှလော်က။ ဒဗ္ဗိ-ယောက်မ။ မန္ထ-မွှေ။
မှတ်သားဖွယ်
အဂ္ဂိပိ တေ န ဟာပိတော, ကိန္နု မန္ဒောဝ. ဈာယသိ။
န တေ ကဋ္ဌာနိ ဘိန္နာနိ, န တေ ဥဒက.မာဟတံ။
တေ-သင်သည်၊ ကဋ္ဌာနိ-ထင်းတို့ကို၊ န ဘိန္နာနိ-မခွဲအပ်ကုန် (ခွဲမထား)။ တေ-သင်သည်၊ ဥဒကံ-ကို၊ န အာဟတံ-မဆောင်ယူအပ် (ခပ်မထား)။ တေ-သည်၊ အဂ္ဂိပိ-ကိုလည်း၊ န ဟာပိတော-မတောက်စေအပ် (မွှေးမထား)။ ကိန္နု (ကိံ+နု)-အဘယ့်ကြောင့်၊ မန္ဒောဝ-လူအ ကဲ့သို့၊ ဈာယသိ-မှိုင်နေသနည်း။ [ဇာတက ဋ္ဌ ၄-၂၂၁]
ပါဠိစီရန်
၁။ ထင်းဖြတ်ပြီးပလား (ဖြတ်အပ်ပြီလော)။
၂။ မဖြတ်ရသေးပါ အရှင်ဘုရား။
၃။ ရေခပ်ပြီးပလား (ခပ်အပ်ပြီလား)။
၄။ မခပ်ရသေးပါ အရှင်ဘုရား။
၅။ ဖိုခနောက် ပြင်ပြီးပလား (ပြင်အပ်ပြီလော)။
၆။ ပြင်ပြီးပါပြီ အရှင်ဘုရား။
၇။ မီးမွှေးပြီးပလား (ပွားစေအပ်ပြီးလော)။
၈။ မီးခြစ်ရှိရဲ့လား။
၉။ မီးခြစ်ဗူးထဲ၌ မီးဖြစ်ဆံ မရှိပါ။
၁၀။ ဆန်ဆေးပြီးပြီမဟုတ်လား (ဆေးအပ်ပြီမဟုတ်လား)။
၁၁။ ထမင်းအိုး ဘယ်မှာလဲ။
၁၂။ မီးဖိုပေါက(မှ) ထမင်းအိုး ချလိုက်ပါ။
၁၃။ ချပြီးယင် တစ်ခါလောက် ယောက်မနှင့် မွှေလိုက်ပါ။
၁၄။ မင်းဟာ ထင်းလဲမခွဲဘဲကိုး (မခွဲအပ်ဘဲကိုး)။
၁၅။ လူအ,လို မှိုင်မနေနဲ့, ငါမကြိုက်ဘူး။
၁၁။ ဘယ်မှာလဲ (ဘယ်အရပ်၌နည်း)-ကဟံ (ကတ္ထ)။
၁၂။ ချ-ဩရောပ။
၁၃။ ချအပ်-ဩရောပိတ။
၁၅။ ပညာနည်းသူ (လူအ)-မန္ဒော။
ကြံမှိုင် (မှိုင်တွေ)-ဈာယ (ပဇ္ဈာယ)။
မန္ဒောဝ (မန္ဒော+ဣဝ)။
မှိုင်မနေနဲ့-မာ ဈာယိ (မာ ပဇ္ဈာယိ)။
ငါ့အားမနှစ်သက် (ငါမကြိုက်)-န မေ ရုစ္စတိ။
ယာဝပက္ကသမယာ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းကျက်ချိန်အထိ စကားပြောပုံ
၁။ အဂ္ဂိံ ဇာလေဟိ, အလာတံ ဥက္ခိပ။
၂။ အဂ္ဂိ ဘန္တေ ဇလတေဝ။
၃။ နိဿာဝံ ပရိဿာဝေဟိ။
၄။ ပရိဿာဝိတော ဘန္တေ နိဿာဝေါ။
၅။ တေန ဟိ အင်္ဂါရာနံ ဥပရိ ဥက္ခလိံ ထပေတွာ သေဒေဟိ။
၆။ န အာဂတော ဘန္တေ ဥသ္မာ။
၇။ ယဒိ ဧဝံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတွာ ပုန သေဒေဟိ။
၈။ ပက္ကံ မညေ, ဝီမံသာဟိ။
၉။ ဒဿေဟိ အာဝုသော, ဟာ… န ပစ္စတိ, ဥတ္တဏ္ဍုလမေဝ။
၁၀။ ဧဝံသတိ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၁။ နာ.ဟံ ဇာနာမိ, တွမေဝ ယထာနုရူပံ ကရောဟိ။
၁၂။ ဣဒံ ကီဒိသံ, မယာ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသေတွာ ပုန သေဒိတံ။
၁၃။ ဣဒံ ဥတ္တဏ္ဍုလံ, ဣဒံ ပန အတိကိလိန္နံ။
၁၄။ ဧဝံသတိ အဇ္ဇ သမပါကံ ကာတုံ န သက္ကာ, သွေဝ သာဓုကံ ပစိဿာမိ။
၁၅။ ဟောတု အာဝုသော, ဘိက္ခုသာမဏေရာ ဣမမေဝ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တိ၊ သမတ္တံ နနု အာဝုသော ပစနကိစ္စံ။
၁၆။ ဧဝံ ဘန္တေ။
၁၇။ ယဒိ ဧဝံ အဂ္ဂိဇာလံ ဝိဇ္ဈာပေဟိ, အင်္ဂါရေပိ နိဗ္ဗာပေဟိ။
၁၈။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဇာလေ-တောက်စေ။ အလာတံ-မီးစ (ထင်းစ)။ ဥက္ခိပ-မြှောက် (ထိုး)။
၂။ ဇလ-တောက်။
၃။ နိဿာဝ-ထမင်းရေ။ ပရိဿာဝ-စစ်(ငှဲ့)။
၄။ ပရိဿာဝိတ-စစ်အပ်။
၅။ အင်္ဂါရ-မီးကျီး။ ဥပရိ-အထက်၌။ အပ-ထား။ သေဒေ-အငွေ့ပြု (နှပ်)။
၆။ ဥသ္မာ-အငွေ့။
၇။ ပရိပ္ဖေါသ-ထက်ဝန်းကျင်ထိစေ (ဖျန်း)။
၈။ ပက္က-ချက်အပ် (ကျက်, နှပ်)။ မညေ-သိ (ထင်)၏။ [တချို့နေရာ၌ နိပါတ်လည်းရှိ]။ ဝီမံသ-စုံစမ်း (စမ်းကြည့်)။
၉။ ဒဿေ-မြင်စေ (ပြ)။ ဥတ္တဏ္ဍုလံ-အထက်၌ဆန်ရှိ (မနပ်)။
၁၀။ ဧဝံသတိ-ဤသို့ဖြစ်လသော် (ဒီလိုဆိုယင်)။
၁၁။ ဇာနာမိ-သိ၏။ ယထာရူပံ-သင့်သည်အားလျော်စွာ (သင့်သလို)။
၁၂။ ကီဒိသ-အဘယ်ကဲ့သို့ ရှုအပ် (ဘယ်လိုနေ)။ သေဒိတ-နှပ်အပ်။
၁၃။ အတိကိလိန္နံ-အလွန်စို (အလွန်ပျော့)။
၁၄။ အဇ္ဇ-ယနေ့။ သမပါက-အညီအမျှကျက်။ သက္ကာ-တတ်နိုင် (စွမ်းနိုင်, ဖြစ်နိုင်)။ [နိပါတ်, အာချာတ်ပုဒ်ဖြင့် သက္ကောမိ ဟုလည်းသုံး]။ သွေ-နက်ဖြန်။
၁၅။ ဟောတု-ဖြစ်ပစေ (ရှိပစေ)။ ဘုဉ္ဇ (ပရိဘုဉ္ဇ)-စား (ဘုဉ်းပေး)။ သမတ္တ-ပြီး။
၁၇။ အဂ္ဂိဇာလံ-မီးတောက်။ ဝိဇ္ဈာပေ-ငြိမ်းစေ။ နိဗ္ဗာပေ-ငြိမ်းစေ (အေးစေ)။ [မီးတောက်မရှိရုံ မီးမတောက်ရုံ ငြိမ်းခြင်းကို “ဝိဇ္ဈ” နှင့် သုံး၍, လုံးဝမီးမကျန်အောင် ငြိမ်းခြင်းကို “နိဗ္ဗ”နှင့်သုံးပါ]။
မှတ်သားဖွယ်
ပေါရာဏာ ယထာလဒ္ဓေန, ထေရာ ယာပေန္တိ သာသနေ။
ဥတ္တဏ္ဍုလံ ကိလိန္နန္တိ, ဘတ္တံ ဒါနိ.ဝမညရေ၊
ဒါနိ-ယခုအခါ၌ (ယခုကာလ၌)၊ ဘတ္တံ-ကို။ ဥတ္တဏ္ဍုလံ ဣတိ-မနပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိလိန္နံ ဣတိ-ပျော၏ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အဝမညရေ-အောက်ချထင်ကြကုန်၏။ ဝါ-အထင်သေးကြကုန်၏၊ သာသနေ-၌၊ ပေါရာဏာ-ရှေး၌ဖြစ်ကုန်သော၊ ထေရာ-ထေရ်တို့သည် (ဘုန်းတော်ကြီးများသည်)၊ ယထာလဒ္ဓေန-အကြင်အကြင် ရအပ်သောဆွမ်းဖြင့် (ရသမျှဖြင့်)၊ ယာပေန္တိ-ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေကြကုန်၏ (မျှတတော်မူကြကုန်၏)။
ပါဠိစီရန်
၁။ မီးတောက်ပစေ။
၂။ မီး အတောက်သားဘဲ။
၃။ ထမင်းရေ ငှဲ့ချိန်တန်ပြီ။
၄။ ထမင်းအိုး နှပ်လိုက်ပါ။
၅။ အငွေ့ရရဲ့လား (လာရဲ့လား)။
၆။ ရေနဲ့ဖျန်းပြီး နှပ်လိုက်ပါ။
၇။ မကျက်သေးဘူး ထင်တယ်, စမ်းကြည့်စမ်းပါ။
၈။ ပြစမ်းပါ, ဟာ… ကျပ်ပါပကော။
၉။ ဒီထမင်း မနပ်ဘူး, ဒီထမင်းကတော့ ပျော့တယ်။
၁၀။ နက်ဖန်ကျတော့ ကောင်းကောင်း ချက်စမ်းပါ။
၁၁။ မီးတောက်ကို မငြှိမ်းပါနဲ့ (မငြိမ်းစေနဲ့ပါနဲ့)။
၁၂။ ယခုကာလ ဘုန်းကြီးများ ရတတ်သရွေံနဲ့ မမျှတနိုင်ကြဘူး။
၃။ ထမင်းရေငှဲ့ချိန်တန်ပြီ-ကာလော နိဿဝံ ပရိဿာဝေတုံ။
၁၂။ ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေ (မျှတ)-ယာပေ။
ပါတရာသဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
နံနက်ဆွမ်းစားချိန် စကားပြောပုံ
“ဒေါင်… ဒေါင်…”
၁။ သုဏ ဘန္တေ ကိံသဒ္ဒေါ။
၂။ ပါတရာသဝေလာ အာဝုသော, တသ္မာ ဘတ္တဂ္ဂေ ဘတ္တသဇ္ဇနတ္ထာယ ကာလာရောစနသဒ္ဒေါ.ယံ။
၃။ န ပဟတော နု သဇ္ဇေတွာ နိဋ္ဌိတကာလေ။
၄။ သဇ္ဇေတွာ နိဋ္ဌိတကာလေပိ ဒသဝါရမတ္တံ အယောဒဏ္ဍံ ပဟရိဿတိ။ ဒေါင်… ဒေါင်… [၁၀-ချက်]ခန့်
၅။ သစ္စံ ဘန္တေ, ဣဒါနေဝ ပဟတော။
၆။ အယံ ဘတ္တဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ကာလာရောစနသဒ္ဒေါ, ဂစ္ဆာမ ဘတ္တဂ္ဂံ။
၇။ အာရောစေတု မေ ဘန္တေ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ။
၈။ ဟတ္ထဉ္စ ဓောဝိတွာ မုခဉ္စ ဝက္ခာလေတွာ ပတ္တောစေဝ ဘာဇနံ စ ဝါမဟတ္တေန ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။
၉။ သစေ ဘုဉ္ဇမာနဿ ယံကိဉ္စိ ဥပနာမေတိ, ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၀။ ဟတ္ထပါသံ ပါပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။
၁၁။ ဘုဉ္ဇမာနေန ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၂။ ဘုဉ္ဇမာနေန သေခိယဝတ္တံ ပူရေတွာ ပဋိသင်္ခါ ယောနိသော ခါဒနီယံ စ ခါဒိတဗ္ဗံ, ဘောဇနီယံ စ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ။
၁၃။ ကေသုစိ ဝိဟာရေသု “ဣဓ သူပံ ဒေထ, ဣဓ ဗျဉ္ဇနံ ဒေထာ”တိ ကထာသဒ္ဒေဟိ စေဝ ကဋစ္ဆုပါတိသဒ္ဒေဟိ စ ဘတ္တဂ္ဂေ အတိဝိယ ကောလာဟလော ဟောတိ, ကစ္စိ ဘန္တေ ဣဓာပိ ဧဒိသောဝ ဟောတိ။
၁၄။ နယိဓ ကောလာဟလော ဟောတိ, သဗ္ဗေ တုဏှီဘူတာ ပဋိသင်္ခါယ ယောနိသော ဘုဉ္ဇန္တိ။
၁၅။ ပမောဒါမိ ဘန္တေ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ သုတွာ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ သုဏ-ကြား (နားထောင်)။ ကိံသဒ္ဒေါ-အဘယ်အသံနည်း (ဘာသံပါလိမ့်)။
၂။ ဘတ္တဂ္ဂ-ဆွမ်းကိုယူရာအရပ် (ဆွမ်းစားဇရပ်, ဆွမ်းစားကျောင်း)။ ဘတ္တသဇ္ဇနတ္ထ (ဘတ္တ+သဇ္ဇန+အတ္ထ)-ဆွမ်း+ပြင်ဆင်ခြင်း+အကျိုး။ ကာလာရောစနသဒ္ဒ (ကာလ+အာရောစန+သဒ္ဒ)-အချိန်ကို+ပြောကြောင်း+အသံ (အချိန်ပြောတဲ့အသံ, အချက်ပေးသံ)။
၃။ နိဋ္ဌိတ-ပြီး။
၄။ အယောဒဏ္ဍ-သံချောင်း။
၆။ ဘုဉ္ဇန-စားခြင်း။
၈။ဟတ္တ-လက်။ ဝိက္ခာလေ-ဆေး (ပလုတ်ကျင်း)။ ဘာဇန-ခွက် (ပန်းကန်)။ ဝါမဟတ္တ-လက်ဝဲလက် (ဘယ်ဘက်လက်)။ [ပတ္တောကိုမငဲ့ဘဲ ဘာဇနံဟူသော ကံကိုငဲ့၍ ပဋိဂ္ဂစိတ-အကပ်ခံအပ်။
၉။ ဘုဉ္ဇမာနော-ဆွမ်းစားသူ (စားနေစဉ်)။ ယံကိဉ္စိ-အမှတ်မထားတပါးပါး။ ဥပနာမ-အနီးသို့ညွတ်စေ (ကပ်)။
၁၀။ ဟတ္ထပါသ-ဟတ္ထပါသ် (လက်၏အနီး နှစ်တောင့်ထွာအရပ်)။ ပါပေ-ရောက်စေ။
၁၂။ ပူရေ-ပြည့်စေ။ ခါဒနီယံ-ခဲဘွယ်။ ဘောဇနီယံ-ဘောဇဉ်။ ခါဒ-ခဲ (စား)။
၁၃။ ကေသုစိ-အချို့ကုန်သော။ ဣဓ-ဤဆွမ်းပွဲ၌။ သူပ-ပဲဟင်းစသည်။ ဗျဉ္ဇန-အသားဟင်း (သား ငါးစသည်)။ ကထာသဒ္ဒ-စကာသံ။ ကဋစ္ဆု-ဇွန်း။ ပါတိ-ခွက်။ အတိဝိယ-အလွန်အကဲ (လွန်လွန်ကဲကဲ)။ ကောလာဟလော-ဆူဆူညံညံအသံ။ ကစ္စိ-အဘယ်သို့နည်း။
၁၄။ တုဏှီဘူတ-ဆိတ်ဆိတ်ဖြစ် (တိတ်တိတ်ဖြစ်)။
၁၅။ ပမောဒ-ဝမ်းမြောက်။ သုတွာ-ကြားရ၍။
မှတ်သားဖွယ်
ကောလာဟလော ယထာ ဟောတိ, တထာ မာ ဟောတု သော ဣဓ။
ယေဘုယျေန ဘတ္တဂ္ဂမှီ, ကဋစ္ဆူဟိ ကထာဟိ စ၊
ယေဘုယျေန-များသောအားဖြင့်၊ ဘတ္တဂ္ဂမှိ-၌၊ ကဋစ္ဆူဟိ-စွန်သံတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကထာဟိ စ-စကားပြောသံတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကောလာဟလော-သည်၊ ဟောတိ ယထာ-ကဲ့သို့၊ တထာ-တူ၊ သော-ထိုဆူညံသည်၊ ဣဓ-ဤဆွမ်းစားကျောင်း၌ (ဤကျောင်းတိုက်၌)၊ မာ ဟောတု-မဖြစ်ပါစေနှင့်။
သေယျော အယောဂုဠော ဘုတ္တော, ဘုတ္တော အဂ္ဂိသိခူပမော၊
ယဉ္စေ ဘုဉ္ဇေယျ ဒုဿီလော, ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ အသညတော။
တတ္တော-လောလော (အလွန်)ပူသော၊ အဂ္ဂိသိခူပမော-မီးတောက်မီးလျှံ ဥပမာရှိသော (မီးတောက်မီးလျှံနှင့်တူသော)၊ အယောဂုဠော-သံတွေခဲသည်၊ ဝါ-ကို၊ ဘုတ္တော-စားအပ်သည်၊ (သမာနော-သော်)၊ သေယျော-မြတ်ပါသေး၏ (တော်ပါသေး၏)၊ ဒုဿီလော-သီလမရှိသော ရဟန်းသာမဏေသသည်၊ ရဋ္ဌပိဏ္ဍံ-တိုင်းပြည်၏ဆွမ်းကို၊ အသညတော-ကိုနှုတ်စိတ်ကို မစောင့်စည်းဘဲ၊ ဘုဉ္ဇယျ-အံ့၊ ယဉ္စေ သေယျော-မမြတ်သည်သာ။
[ယဉ္စေ သည် ပဋိသေဓ အနက်ဟော နိပါတ်၊ ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ ၂-၂၂၉]
ပါဠိစီရန်
၁။ နားထောင်ကြစမ်း, ဘာသံပါလိမ့်။
၂။ အချိန်ပြောတဲ့ အသံဘဲ။
၃။ ဆွမ်းပြင်ပြီးတဲ့အခါလဲ ခေါက်သေးသလား။
၄။ လက်တို့ကိုလဲ ဆေးပါ, ပါးစပ်ကိုလဲ ပလုတ်ကျင်းပါ။
၅။ သူ ဆွမ်းကပ်နေတယ်, အကပ်ခံလိုက်ပါ။
၆။ ဟတ္ထပါသ်သို့ရောက်အောင် ချဉ်းကပ်ပါ (ဟတ္ထပါသ်သို့ရောက်စေပါ)။
၇။ ဆွမ်းလုပ်ကို ဝန်းဝိုင်းအောင် ပြင်ပါ။
၈။ ဒီမှာ ဆွမ်း လိုက်ကြပါဦး။
၉။ ဆွမ်းစားကျောင်းက တယ် ဆူညံသကိုး။
၁၀။ ဇွန်းနဲ့ခွက်ကို ပြင်းစွာ မထိခိုက်ပါစေနှင့်။
၁၁။ တိတ်တိတ် စားကြပါ။
၁၂။ သံတွေခဲကို စားရသည်က တော်ပါသေးတယ်, မစောင့်စည်းဘဲရွာ၏ ဆွမ်းကိုစားခြင်းမှာ မတော်ပါ။
၃။ ထမင်းရေငှဲ့ချိန်တန်ပြီ-ကာလော နိဿဝံ ပရိဿာဝေတုံ။
၁၂။ ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေ (မျှတ)-ယာပေ။
ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းစားပြီးချိန် စကားပြောပုံ
၁။ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၂။ ပတ္တဓောဝနာဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပတ္တော ဓောဝိတဗ္ဗော။
၃။ ကောသုစိ ဝိဟာရေသု ဓောဝနဋ္ဌာနေပိ ယံ ဝါ တံ ဝါ မုခါ.ရုဠှာကထံ ကထေန္တိ, ကိံ ပန ဘန္တေ ဣဓာပိ ဧဝမေဝ ဟောတိ။
၄။ နယိဓ အာစရိယော အနုဇာနာတိ တာဒိသံ (ကထံ) ကထေတုံ။
၅။ ယဒိ အာစရိယော နာနုဇာနာတိ, န ကထေန္တိ နု ဒဟရသာမဏေရာ ယံ ဝါ တံ ဝါ မုခါ.ရုဠှာကထံ။
၆။ ဧဝံ အာစရိယေန ဝါရိယမာနာပိ ဒဟရသာမဏေရာ ကထေန္တိယေဝ ယံ ဝါ တံ ဝါ မုခါ.ရုဠှာကထံ။
၇။ ဧဝံ နု။
၈။ ဧဝမေဝ။
၉။ အဟော အစ္ဆရိယော ဝါနေယျကာနံ ဒုဗ္ဗစဘာဝေါ။
၁၀။ အာမ အာဝုသော။
၁၁။ ယေဘုယျေန ဘာဇနဓောဝနဋ္ဌာနေ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကေန စန္ဒနိကာ ဝိယ ဟောတိ, ဣဓ ပန ကိံ ဟောတိ။
၁၂။ ဣဓ ပန သသိတ္ထကံ ဘာဇနဓောဝနံ ဗဟိအာရာမံ ဆေဍ္ဍန္တိ, အသိတ္ထကံ ပန ရဇု.ဋ္ဌာနဋ္ဌာနေ ဝါ မာလာဝစ္ဆေသု ဝါ ဩသိဉ္စန္တိ။
၁၃။ ကိံ ပန ဘန္တေ ဩဠာရိကဓောဝနမတ္တေနေဝ ဓောဝနကိစ္စံ နိဋ္ဌာတိ။
၁၄။ နာဝုသော တတ္တကမတ္တေန နိဋ္ဌာတိ, ပုန နှာနီယပိဏ္ဍိယာ ဥဗ္ဗေဋ္ဋတွာ ဓောဝိတဗ္ဗော။
၁၅။ တတော ပရံ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၆။ တတော ပရံ ပတ္တပုဉ္ဆနေန ပုဉ္ဆိတွာ ပတ္တထဝိကာယံ ပက္ခိပိတဗ္ဗော ကာလေ သမ္ပတ္တေ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ, အပိတု ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ပါတရာသဘတ္တပရိယောသာနေ ဩဝါဒ ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထာယ စေဝ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗဿ စ ဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဟဏတ္ထာယ ပတ္တပုဉ္ဆနပရိယောသာနေ အာစရိယုပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ။
၁၇။ ကိံ ပန ဘန္တေ ပတ္တထဝိကာယ့ ပက္ခိပိတွာ ပုန ဓောဝိတဗ္ဗော။
၁၈။ ပတ္တထဝိကာယံ ပက္ခိပိတွာပိ အန္တောပတ္တေ သံသုဒ္ဓဥဒကံ အာကိရိတွာ အာလောဠေတွာ ဩသိဉ္စတဗ္ဗံ, ဝိနယဓရာ ပန ဘိက္ခူ ဧဝံ ကတွာပိ ပတ္တံ ပုန ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပရိယောသာနံ-အဆုံး(အပြီး)။ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနံ-ဆွမ်းကိစ္စ၏ ပြီးဆုံးရာအခါ (ဆွမ်းစားအပြီး)။
၂။ ပတ္တဓောဝနဋ္ဌာနံ-သပိတ်ဆေးရာအရပ်။
၃။ ယံ ဝါ တံ ဝါ-အမှတ်မထား တပါးပါးသော (ဟိုဟိုဒီဒီ, တော်စွာလျော်စွာ, တောင်ရောက် မြောက်ရော, သတ်မှတ်ချက် ဦးတည်ချက်မရှိသော)။ ကိံ ပန ဘန္တေ-ဘယ်လိုပါလဲ အရှင်ဘုရား။ ဧဝမေဝ ဟောတိ-ဒီလိုပါဘဲလား။ နာနုဇာနာတိ (န အနုဇာနာတိ)-ခွင့်မပြု၊
၅။ ဒဟရော-ငယ်သော (ငယ်သူ)။
၆။ ဝါရိယမာန-တားမြစ်အပ်။ ကထေန္တိယေဝ-ပြောကြတာပါဘဲ။
၇။ ဧဝံ နု-ဒီလိုဘဲလား။
၈။ဧဝမေဝ-ဒီလိုဘဲ။
၉။ အဟော-အော်။ အစ္ဆရိယော-အံ့ဩထိုက် (အံ့ဩစရာကောင်း၏)။ ဝါနေယျကော-တော၌ဖြစ်သူ (ကျေးတောသား)။ ဒုဗ္ဗစဘာဝေါ-ခဲယဉ်းသဖြင့် ပြောဆိုထိုက်သော စကားရှိသူ၏အဖြစ် (အပြောရအဆိုရ ခက်သူ၏အဖြစ်)။
၁၁။ ဘာဇနံ-ခွက် (သပိတ်စသည်)။ ဥစ္ဆိဋ္ဌောဒကံ (ဥစ္ဆိဋ္ဌ+ဥဒကံ)-ဆေးရေ, ကြောရေ, ပါးစပ်ဆေးရေ (လုပ်ဆေးရေ)။ စန္ဒနိကာ-ရေပုတ်အိုင် (ဗွက်အိုင်)။
၁၂။ သသိတ္ထကံ-ဆွမ်းလုံး (ထမင်းလုံး)နှင့် တကွဖြစ်။ ဘာဇနဓောဝန-ခွက်ဆေးရေ။ ဗဟိအာရာမံ-အာရာမ် (ကျောင်းတိုက်)၏ အပြင်ဘက်။ ဆဍ္ဍေ-စွန့်ပစ်(သွန်)။ အသိတ္ထကံ-ဆွမ်းလုံး (ထမင်းလုံး) မရှိ(မပါ)သော ရေ။ ရဇု.ဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ (ရဇ+ဥဋ္ဌာန+ဌာနံ)-မြူမှုန်တို့၏+ထရာ+အရပ် (ဖုန်ထသောနေရာ)။ မာလာဝစ္ဆ-ပန်းပင်ငယ် (သစ်ပင်ငယ်)။ ဩသိဉ္စ-သွန်း(လောင်း)။
၁၃။ ဩဠာရိက ဓောဝနမတ္တ-အကြမ်းဆေးရုံမျှ။ နိဋ္ဌာတိ-ပြီး၏။
၁၄။ တတ္တကမတ္တ-ထိုမျှလောက်။ နှာနီယပိဏ္ဍိ-ဆပ်ပြာခဲ။ ဥဗ္ဗေဋ္ဋ (ဥ+ဝဋ္ဋ)-အထက်၌+ချာချာလည် (ပွတ်တိုက်) [ဝကို ဗပြု ဒွေဘော်လာ]။
၁၆။ ပတ္တပုဉ္ဆနံ-သပိတ်သုတ်ပုဝါ။ ပုဉ္ဆ-သုတ်။ ပတ္တထဝိကာ-သပိတ်အိတ်။ ပက္ခိပ-ထည့်(စွပ်)။ သမ္ပတ္တ-ရောက်(ကျ)။ ပိဏ္ဍော-ဆွမ်း။ အပိတု-သို့သော်လည်း (သို့ရာတွင်)။
ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏံ-ဩဝါဒကို ခံယူခြင်း။ ဥဂ္ဂဟေတဗ္ဗ-သင်ယူထိုက်။ ဂန္ထော-ကျမ်းဂန် (ကျမ်းစာ)။ ဥဂ္ဂဟဏံ-ဩဝါဒကို ခံယူခြင်း။ အတ္ထော-အကျိုး။ အာစရိယုပဋ္ဌာနံ-ဆရာတော်ကို ဆည်းကပ်ရာအရပ်သို့ (ဆရာတာ်ကို ဆည်းကပ်ခြင်းအကျိုးငှာ။
၁၈။ သံသုဒ္ဓ-စင်ကြယ် (သန့်ရှင်း)။ အာကိရ-လောင်း (ထည့်)။ အာလောဠေ-လှုပ် (ကျင်း, ခလောက်)။ ဝိနယဓရော-ဝိနည်းကို ဆောင်သူ (ဝိနည်းဓိုရ်)။
မှတ်သားဖွယ်
အဂ္ဂဟိံ မတ္တိကာပတ္တံ, တံ ဒုတိယာဘိ.သေစနံ။
ဟိတွာ သတပလံ သကံသံ, သောဝဏ္ဏံ သတရာဇိကံ၊
သတပလံ-ပိုလ်ချိန်တစ်ရာ ၉လေးပိဿာ)ရှိသော၊ သုဝဏ္ဏံ-ရွှေဖြင့်ပြီးသော။ သတရာဇိကံ-အနားရေး (အနားရစ်) တစ်ရာရှိသော။ ကံသံ-လင်ပန်းကို (နန်းသုံးစားခွက်ကို)။ ဟိတွာ-စွန့်၍ [ဘုတွာရှိမူ သုံးစွဲပြီး၍]။ မတ္တိကာပတ္တံ-မြေသပိတ်ကို။ ယံ အဂ္ဂဟိံ-အကြင်ကိုင်ယူပြီ။ တံ-ထိုမြေသပိတ်ကို ကိုင်ယူခြင်းသည်။ ဒုတိယာဘိသေစနံ-ဒုတိယအကြိမ် အဘိသိက် သွန်းခြင်းပေတည်း။ [မဟာဇနကဇာတ်တော်]
ဧဝံ.ဘိသေကဘဏ္ဍံဝ, ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မမာယိတံ၊
တံ ပတ္တံ နာ.တိမညေယျ, သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ယတိ။
ဧဝံ-သို၊ အဘိသေကဘဏ္ဍံဝ-အဘိသိက်ခံအပ်ပြီးသော ဘဏ္ဍာကဲ့သို့။ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ-ဘုရားအစရှိသော အရှင်မြတ်တို့သည်။ မမာယိတံ-ငါ့ဥစ္စာဟု ပြုအပ်သော (မြတ်နိုးအပ်သော)။ တံ ပတ္တံ-ကို။ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော-သဒ္ဒါဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်ခဲ့သော။ ယတိ-သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရှင်ရဟန်းသည်။ နာ.တိမညေယျ (နာ.ဝမညေယျ)-မထေမဲ့မြင် မမှတ်ထင်ရာ (အထင်မသေးရာ)။
ပါဠိစီရန်
၁။ သပိတ်ဆေးတဲ့ နေရာ သွားပြီး သပိတ် ဆေးပါ။
၂။ တော်စွာလျော်စွာ နှုတ်တက်ရာရာ စကားကို မပြောပါနဲ့။
၃။ ဒီလို စကားပြောဘို့ရာ ဆရာက ခွင့်မပြုဘူး။
၄။ ဆေးရေကြောရေကြောင့် ဗွက် ဖြစ်နေတယ်။
၅။ ထမင်းလုံးမပါတဲ့ ရေကို ဖုန်ထတဲ့နေရာမှာ လောင်းပါ။
၆။ အကြမ်းဆေးရုံနဲ့ မပြီးသေးဘူး။
၇။ ဆပ်ပြာခဲနဲ့ ပွတ်တိုက်ပြီး သပိတ်ကို ဆေးပါဦး။
၈။ သပိတ်သုတ်ပုဝါနဲ့ သုတ်ပါ, သပိတ်အိပ်ထဲ ထည့်ပါ။
၉။ သပိတ်အိပ်ထဲ ထည့်ပြီး နောက်ထပ် ဆေးပါဦး။
၁၀။ ရေလောင်းထည့်ပြီး လှုပ်လှဲ့ သွန်ပါ။
၁၁။ သင့် သပိတ် သံသပိတ်လား, မြေသပိတ်လား။
၁၂။ သပိတ်ကို အထင်မသေးနဲ့။
၁၁။ သံသပိတ်-အယောပတ္တော။ မြေသပိတ်-မတ္တိကာပတ္တော။
ဘိက္ခာစရဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းခံချိန် စကားပြောပုံ
၁။ ကတိနာဍိကာ ဟေ။
၂။ ဆန္နာဍိကာ ဘန္တေ။
၃။ ဧဝံသတိ ဘိက္ခာစရဝေလာ ဥပကဏ္ဌာ, ပတ္တ့ သဇ္ဇေဟိ။
၄။ န တာဝ မေ ပတ္တော ဓောဝိတော။
၅။ ကသ္မာ ကာလဿေဝ န ဓောဝိတော၊ ဣဒါနေဝ ဓောဝ, ဓောဝိတွာ ပတ္တထဝိကာယံ ပက္ခိပ။
၆။ သဇ္ဇိတော မေ ဘန္တေ ပတ္တော။
၇။ တေနဟိ အာယာမ, နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိဿာမ။
၈။ သုကရံ နု ဘန္တေ ဣဒံ နဂရံ ဥေဉ္ဆန ပဂ္ဂဟေန ယာပေတုံ။
၉။ န သုကရံ အာဝုသော, တွံ စရန္တော “အတိစ္ဆထ ဘန္တေ”တိ သဒ္ဒံ ဗဟုံ သုဏိဿသိ။
၁၀။ ဧဝံ နု ဘန္တေ။
၁၁။ ဧဝမေဝ အာဝုသော။
၁၂။ န လဗ္ဘတိ နု ပိေဏ္ဍာ ယာပနမတ္တမ္ပိ။
၁၃။ ယာပနမတ္တံ ပန လဗ္ဘတိ, အပိတု အတိပါတော ဂန္တွာ အတိဒိဝါ ပစ္စာဂစ္ဆတိ။
၁၄။ အတိဒုက္ကရံ ဘန္တေ။
၁၅။ ဧဝမေဝ အာဝုသော။
၁၆။ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တေန ပန ကထံ ဂန္တဗ္ဗံ။
၁၇။ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တေနာ.ဝုသော ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ပါရုပိတွာ ဩက္ခိတ္တစက္ခုနာ ဂန္တဗ္ဗံ, န ပန အန္တရဝါသက ဥတ္တရာသင်္ဂေ ပုရတော ဝါ ပစ္ဆတော ဝါ ဩလမ္ဗေန္တေန တဟံ တဟံ ဩလောကေန္တေန ဂန္တဗ္ဗံ။
၁၈။ ဣဒံ သေခိယဝတ္တံ အဟမ္ပိ ဇာနာမိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ နာဍိကာ-နာရီ။ ဟေ-ဟေ့ (ဟေး)။
၂။ ဘိက္ခာစရာဝေလာ-ဆွမ်းအကိုငှာလည့်လည်ရာအချိန် (ဆွမ်းခံချိန်)။
၅။ ကာလဿေဝ-စောစောကပင်။
၇။ အာ+ယာမ-လာ, သွားကြစို့။
၈။ ဥဉ္ဆော-အရိယာနည်း ဆွမ်းရှာမှီးခြင်း။ ပဂ္ဂဟော-လက်ဖြင့် ပွေ့ယူအပ်သော သပိတ် (ဆွမ်းကိုခံယူကြောင်း သပိတ်)။
၉။ အတိစ္ဆထ ဘန္တေ (အတိ+ဣစ္ဆထ+ဘန္တေ) ဤ(ဒီ)အိမ်ကို ကျော်လွန်၍ ထို(ဟို)အိမ်၌ အလိုရှိတော်မူကြပါဘုရား (ကန်တော့ဆွမ်းပါဘုရား)။ လဗ္ဘ-ရအပ်။
၁၃။ ယာပနမတ္တံ-မျှတလောက်ရုံ (လောက်ငရုံ)။ အတိပါတော-အလွန်စောစော၌။ အတိဒိဝါ-အလွန်နေမြင့်မှ။ ပစ္စာဂစ္ဆ-ပြန်လာ။
၁၄။ အတိဒုက္ကရံ-အလွန်ခဲယဉ်း။
၁၇။ ပရိမဏ္ဍလံ-ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းစွာ (ပဆစ်ဒူးဝန်းနှစ်ဖက်နှင့် ချက်ဟူသော သုံးပါးသော အဝန်းအဝိုင်းကို ဖုံးအုပ်၍)။
နိဝါသေ-ဝတ်။ ပါရုပ-ခြုံ (ရုံ, ယမ်း)။
သုပ္ပဋိစ္ဆန္နံ-လည်ပင်းလက်ကောက်ဝတ်တို့ကို ကောင်းစွာဖုံးလွှမ်းအပ်သည် မည်လောက်အောင်။
ဩက္ခိတ္တစက္ခု-လေးတောင်ခန့်မျှ ကြည့်သောအားဖြင့် အောက်၌ချအပ်သော မျက်လွှာရှိ။
အန္တရဝါသကော-သင်းပိုင်။ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ-ဧကသီ။
ပုရတော-ရှေ့၌ (ရှေ့က)။ ဩလမ္ဗေန္တော-တွဲလျားကျစေ (ဒေါက်တိမောက်ခြိုက် ဖြစ်စေ)။
တဟံ တဟံ-ထိုထိုအရပ် (ဟိုဟိုဒီဒီ)။ ဩလောကေန္တ-ကြည့်။
မှတ်သားဖွယ်
ပိဏ္ဍိကာယ စရိဿာမိ, အတ္ထိ ဇင်္ဃဗလံ မမ။
(က) ပစ္စတိ မုနိနော ဘတ္တံ, ထောကံ ထောကံ ကုလေ ကုလေ၊
မုနိနော-ရဟန်း၏အတွက်၊ ဝါ-ရဟန်းဘို့။ ကုလေ ကုလေ-အမျိုးတိုင်းအမျိုးတိုင်း၌၊ ဝါ-အိမ်တိုင်း အိမ်တိုင်း၌၊ ထောကံ ထောကံ-အနည်းငယ် အနည်းငယ်၊ (နဲနဲစီ နဲနဲစီ)၊ ဘတ္တံ-ကို၊ ပစ္စတိ-(ပို၍) ချက်ထားအပ်၏။ ပိဏ္ဍိကာယ-ကောင်းဆိုးနှစ်ဖြာ, ရရာစုပြွမ်း, ဆွမ်းအလို့ငှာ၊ စရိဿာမိ-လည့်လည်တော့မည်၊ မမ-၏၊ ဇင်္ဃဗလံ-ခြေသလုံးအားသည်၊ အတ္ထိ-ရှိသေး၏။ [ဓမ္မပဒ ဒန္တဝဂ်]
(ခ) ကဒါ.ဟံ သတ္တာဟသမ္မေဃေ, ဩဝဋ္ဌော အလ္လစီဝရော၊
ပိဏ္ဍိကာယ စရိဿာမိ, တံ ကုဒါဿု ဘဝိဿတိ။
အဟံ-သည်၊ ကဒါ-အဘယ်အခါ၌ (ဘယ်တော့များ)၊ သတ္တာဟ သမ္မေဃေ-ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အဆက်မပြက် မိုးရှိရာအခါ၌၊ ဝါ-ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မိုးစွေရာအခါ၌၊ ဩဝဋ္ဌော-ကိုးစွတ်အပ်သည်၊ အလ္လစီဝရော-မိုးစိုသော သင်္ကန်းရှိသည်၊ (ဟုတွာ) ပိဏ္ဍိကာယ-ဆွမ်းအလို့ငှာ၊ စရိဿာမိ-လည့်လည်ရပါအံ့နည်း၊ တံ-ထိုလည့်လည်ရခြင်းသည်၊ ကုဒါ-အဘယ်အခါ၌ (ဘယ်တော့များ)၊ ဘဝိဿတိ-ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။ [မဟာဇနကဇာတ်, အဿုပုဒ်နိပါတ်]
(ဂ) ကုတော လဗ္ဘာ ကုလေ ယာစံ, မဟံ ဒေန္တု ဝရံ တုရံ၊
သက္ကစ္စာ.သက္ကစ္စံ ဒန္ဓံ, မာ လူခံ မယှ.မပ္ပကံ။
ကုလေ-သူတစ်ပါးအိမ်၌၊ ယာစံ (ယာစန္တော)-တောင်းလသော်၊ ၁။ မယှံ-ငါ့အား၊ မဟံ-သုံးဆောင်ဘွယ်ရာပစ္စည်း အများကြီးကို၊ ဒေန္တု-လောင်းလှူကြပါစေ၊ အပ္ပကံ-အနည်းငယ်ကို၊ မာ (ဒေန္တု)-မလောင်းလှူကြပါစေနှင့်၊ ၂။ ဝရံ-အကောင်းစားကို၊ ဒေန္တု၊ လူခံ-ခေါင်းခေါင်းပါးပါး အညံ့စားကို၊ မာ (ဒေန္တု)၊ ၃။ တုရံ-လျင်လျင်မြန်မြန်၊ ဒေန္တု၊ ဒန္တံ-ဖြေးဖြေးနှေးနှေး၊ မာ (ဒေန္တု)၊ ၄။ သက္ကစ္စံ-ရိုရိုသေသေ၊ ဒေန္တု၊ အသက္ကစ္စံ-မရိုမသေ၊ မာ (ဒေန္တု)၊ ဣတိ-ဤသို့ တောင့်တ၍၊ ကုတော လဗ္ဘာ-အဘယ်မှာရအပ်ရနိုင်ပါအံ့နည်း။ [နိဒါနဝဂ္ဂ ကဿပသံယုတ်]
ပါဠိစီရန်
၁။ ဘယ်နှစ်နာရီထိုးပြီလဲ (ရှိပြီလဲ) ဟေ့။
၂။ တစ်နာရီ ထိုးပါပြီ (ရှိပါပြီ) ဘုရား။
၃။ ဒါဖြင့်ယင် အိပ်ရာက ထပါတော့လား။
၄။ မှန်ပါ, ထပါတော့မယ်။
၅။ သင့် သပိတ် မဆေးရသေးဘူးလား။
၆။ တပည့်တော်သပိတ် ဆေးပြီးပါပြီဘုရား, သပိတ်အိပ်ထဲတော့ မထည့်ရသေးပါ။
၇။ ဒီရွာဟာ ဆွမ်းခံလို့ လွယ်ကူသလား။
၈။ အင်း… လွယ်ကူပါတယ်။
၉။ ရပ်တော်မူပါဦး ဘုရား။
၁၀။ ပန်းကန်ကလေး သနားတော်မူပါ။
၁၁။ ဆွမ်းဖြင့် မျှတပါရဲ့လား။
၁၂။ အင်း… မျှတပါရဲ့။
၁၃။ ပြည့်စုံအောင် ရပါရဲ့လား ဘုရား။
၁၄။ ရပါရဲ့။
၁၅။ အိမ်တိုင်း အိမ်တိုင်း သင့်ဘို့ ဆွမ်းချက်ထားတယ်။
၁၆။ ဘယ်တော့များ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မိုးစွေနေတုန်း ဆွမ်းခံရပါမလဲ။
၁၇။ သပိတ်အိပ်ထဲ ထည့်ပြီးပလား။
၉။ ရပ်တော်မူပါဦး-တိဋ္ဌတု။
၁၀။ (ပန်ကန်)-ထာလကံ။ ပေး(သနား)-ဒေတု။
၁၃။ ပြည့်စုံအောင်-ပရိပုဏ္ဏံ။
ပိဏ္ဍစာရိကာနံ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းခံကိုယ်တော်များ စကားပြောပုံ
၁။ ပိဏ္ဍစာရိကေန ပိဏ္ဍံ ဥဒ္ဒိဿ တိဋ္ဌန္တေန ကီဝစီရံ ဌာတဗ္ဗံ။
၂။ ဂဟဋ္ဌာနံ အာကာရံ သလ္လက္ခေတွာ နာတိစိရံ နာတိသီဃံ ဌာတဗ္ဗံ။
၃။ ကတမော ဘန္တေ ဒါတုကာမာန့ အာကာရော, ကတမော ပန အဒါတုကာမာနံ။
၄။ ယဒိ ဘာဇနံ ဝါ ဓောဝတိ, ကဋစ္ဆုံ ဝါ ဂဏှာတိ, ဥက္ခလိံ ဝါ အာမသတိ၊ သလ္လက္ခေဟိ တံ “ဒါတုကာမာန့ အာကာရော”တိ၊ အထ ပန တုဏှီဘူတော ဝါ နိသီဒတိ, ပရမ္မုခံ ဝါ ကရောတိ, “အတိစ္ဆထ ဘန္တေ”တိ ဝါ ဝဒတိ၊ သလ္လက္ခေဟိ တံ “အဒါတုကာမာနံ အာကာရော”တိ။
၅။ ကတမော ဘန္တေ သူပံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဒါတုကာမာနံ အာကာရော။
၆။ ပဌမံ ပိဏ္ဍံ အာကိရိတွာ ယဒိ ဗျဉ္ဇနထာလကံ ဂဏှာတိ, အယမေဝ သူပံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဒါတုကာမာနံ အာကာရော။
၇။ ဒုက္ကရာ ဝတ ဘန္တေ ပရပဋိဗဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇ္ဇာ။
၈။ အာမာ.ဝုသော, တသ္မာယေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာပိ ဩဝါဒေါ ဒိန္နော “ပရပဋိဗဒ္ဓါ မေ ဇီဝိကာတိ ပဗ္ဗဇိတေန အဘိဏှံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ”န္တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပိဏ္ဍစာရိကော-ဆွမ်းအကျိုးငှာ လည့်လည်ခြင်း အကျင့်ရှိသောသူ (ဆွမ်းခံရဟန်း, သာမဏေ)။ ဥဒ္ဒိဿ-ရည်မှတ်၍။ ကီဝစိရံ-ဘယ်လောက်ကြာအောင်။ ဌာတဗ္ဗံ-ရပ်ထိုက်။
၂။ ဂဟဋ္ဌော-အိမ်၌တည်သူ (လူဝတ်ကြောင်)။ အာကာရော-အခြင်းအရာ (အမူအရာ)။ နာတိစိရံ-အလွန်မကြာအောင်)။ နာတိသီဃံ-အလွန်မမြန်အောင် (သိပ်မမြန်အောင်)။
၃။ ဒါတုကာမော-လောင်းလှူခြင်းငှာ အလိုရှိသူ။ အဒါတုကာမော-မလောင်း မလှူလိုသူ။
၄။ ဘာဇနံ-ခွက် (ဇလုံ)။ ကဋစ္ဆု-ယောက်ချို (ဇွန်း)။ အမသ-သုံးသပ် (ကိုင်)။ အထ ပန-ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ။ ပရမ္မုခံ-တစ်ဖက်၌မျက်နှာရှိသည်ကို (မျက်နှာလွှဲ)။
၆။ ဗျဉ္ဇနထာလကံ-ဟင်းခွက်။
၇။ ပရပဋိဗဒ္ဓ-သူတစ်ပါးတို့၌ ဆက်စပ် (သူတစ်ပါးတို့နှင့် ဆက်သွယ်နေ)။
၈။ ဒိန္န-ပေးအပ်။ [ပရပဋိဗဒ္ဓါ ၊ပေ၊ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ၏ အနက်ကို ရုပ်ပုံရှင်ကျင့်ဝတ်၌ရှု]။
မှတ်သားဖွယ်
သီတေန.တ္ထေ လဘေ ဥဏှံ, ဥဏှေန.တ္ထေ စ သီတလံ။
(က) ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဒုက္ကရာ တာတ, တွံ စ သုခုမဇာတိကော၊
တာတ-ချစ်သား၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ-ရဟန်းအဖြစ်သည်၊ ဒုက္ကရာ-ခဲယဉ်းသဖြင့် ပြုအပ်၏ (ခဲယဉ်း၏)။ တွံ စ-သင်သည်လည်း၊ သုခုမဇာတိကော-သိမ်မွေ့ နုနယ်သော သဘောရှိ၏။ သီတေန-အအေးဖြင့်၊ အတ္ထေ-အလိုသည်၊ (သတိ-ရှိလသော်)၊ ဥဏှံ-အပူကို၊ လဘေ-ရတတ်၏၊ ဥဏှေန စ-ဖြင့်လည်း၊ အတ္ထေ-သည်၊ (သတိ-သော်)၊ သီတလံ-အအေးကို၊ လဘေ-၏။
(ခ) ဥတ္တိဋ္ဌေ န ပမဇ္ဇေယျ, ဓမ္မံ သုစရိတံ စရေ၊
ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ, အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ။
ဥတ္တိဋ္ဌေ-ဆွမ်းကိုရည်မှတ်, ရပ်ရသောအကျင့်၌၊ န ပမဇ္ဇေယျ-မမေ့မလျော့ရာ၊ ဓမ္မ-ဆွမ်းခံအကျင့်ကို၊ သုစရိတံ-ကောင်းစွာကျင့်အပ်သည်မည် လောက်အောင်၊ စေရေ-ကျင့်ရာ၏၊ ဓမ္မစာရီ-ဆွမ်းခံအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူသည်၊ အသ္မိံ လောကေ-ဤလောက၌လည်းကောင်း၊ ပရမှိ စ-နောက်လောက၌လည်းကောင်း၊ သုခံ-စွာ၊ သေတိ-အိပ်ရ နေရ၏။ [ဓမ္မပဒ, လောကဝဂ်]
သမ္မသမ္ဗုဒ္ဓဘူတောပိ, သဗ္ဗဒါ ပိဏ္ဍစာရိကော၊
တသ္မာ ကော အဝမညေယျ, ပိေဏ္ဍာလျံ ဗုဒ္ဓသေဝိတံ။
သမ္မာသမ္ဗဒ္ဓဘူသော-ဘုရားရှင်အစစ် ဖြစ်၍ဖြစ်သည်၊ (သမာနော)ပိ-ဖြစ်သော်လည်း၊ သဗ္ဗဒါ-အခါခပ်သိမ်း၊ ပိဏ္ဍစာရိကော-ဆွမ်းအကျိုးငှာ လည့်လည်ခြင်းရှိတော်မူ၏၊ တသ္မာ-ကြောင့်၊ ဗုဒ္ဓသေဝိတံ-ဘုရားရှင်သည် မှီဝဲ(လေ့ကျက်)တော်မူအပ်သော၊ ပိေဏ္ဍာလျံ-ဆွမ်းကိုရှာမှီးသူ၏ အဖြစ်ကို (ဆွမ်းခံအကျင့်ကို)၊ ကော-အဘယ်သူသည်၊ အဝမညေယျ-အောက်တန်းစားဟု အသိအမှတ် ပြုထိုက်တော့အံ့နည်း။
န ခေါ အရိယာ ယာစကာဝ, ဒေထ ဒေထာတိ ယာစရေ၊
ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ, ဧသာ အရိယာန ယာစနာ။
အရိယာ-အရိယာတို့သည်၊ ယာစကာဝ-သူတောင်းစားတို့ကဲ့သို့၊ ဒေထ ဒေထာတိ-ပေးကြပါ ကမ်းကြပါ့ဟူ၍၊ ဒေါ-စင်စစ်၊ န ယာစရေ-မတောင်းရမ်းကြကုန်၊ အရိယာ-တို့သည်၊ ဥဒ္ဒိဿ-အလိုရှိရာ စိတ်ဖြင့်သာမှန်း၍၊ တိဋ္ဌန္တိ-ရပ်တော်မူကြကုန်၏၊ ဧသာ-ဤအလိုရှိရာ ရည်မှတ်၍ ရပ်ခြင်းသည်၊ အရိယာနံ-တို့၏၊ ယာစနာ-တောင်းခြင်းပေတည်း။
ပါဠိစီရန်
၁။ ဆွမ်းခံသော ရဟန်းတစ်ပါး အိမ်ပေါမှာ ရပ်နေတယ်။
၂။ လူတို့၏ အမူအရာကို မှတ်သားပါ “ငါ့သပိတ်ထဲ ဆွမ်းလောင်းလိုသလား, မလောင်းလိုသလား”လို့။
၃။ ကိုရင် ဗုဒ္ဓရက္ခိတသည် သိပ်လဲမကြာ, သိပ်လည်းမမြန်အောင် ဆွမ်းရပ်နေသည်။
၄။ ဇလုံကို ဆေးပြီး ဆွမ်းကို ယူခဲ့ပါ။
၅။ ကန်တော့ဆွမ်းပါ ဘုရား။
၆။ ဟင်းခွက်ကို ယူခဲ့ပါ။
၇။ မဌေးသည် ဆွမ်းလောင်းဘို့ရန် အိမ်မှ ထွက်လာသည်။
၈။ ငါ၏ အသက်မွေးမှုသည် သူတစ်ပါးတို့၌ ဆက်ဆက်နေပါတကား။
၉။ သင်သည် ဆွမ်းခံအကျင့်၌ မမေ့ပါနှင့်။
၁၀။ မြတ်စွာဘုရားတောင်မှ ဆွမ်းခံသေးတာဘဲ, ငါ ဘာကြောင့်ဆွမ်းမခံဘဲ နေရမှာလဲ။
၁။ အိမ်တံခါး (အိမ်ပေါက်)-ဂေဟဒွါရံ။
၂။ ငါ့သပိတ်ထဲ-မမ ပတ္တေ။
၄။ ယူ (ဆောင်)- အာဟရ။
၇။ မဌေး-မဌေးဒါရိကာ။
၁၀။ နာဟံ ကသ္မာ ပိဏ္ဍာယ စရိဿာမိ။
ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
ဆွမ်းခံပြန်လာချိန် စကားပြောပုံ
၁။ ပိဏ္ဍပါတတော ပဋိက္ကန္တကာလေ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၂။ ဥဒကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပါဒေ ပက္ခာလေတွာ ပါဒပုဉ္ဆနေန ပုဉ္ဆိတဗ္ဗာ။
၃။ နိဝါသနပါရုပနစီဝရာနိ ကထံ ကာတဗ္ဗာနိ။
၄။ ဝိဟာရစီဝရေန ပရိဝတ္တေတွာ ဂါမစီဝရံ စီဝရဝံသေ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုယံ ဝါ ပတ္ထရိတဗ္ဗံ။
၅။ ယဒိ ဘန္တေ စီဝရံ သိန္နံ ဟောတိ, ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၆။ မုဟုတ္တံ ဥဏှေ ဩတာပေတဗ္ဗံ, န စ စိရံ နိဒဟိတဗ္ဗံ၊ ဒိဝါဘတ္တေ အဘုတ္တေယေဝ သင်္ဃရိတွာ ယထာဋ္ဌာနေ ထပေတဗ္ဗံ။
၇။ ပတ္တော ပန ကထံ ကာတဗ္ဗော။
၈။ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တ သမနန္တရေယေဝ ပတ္တထဝိကတော ဩမုဉ္ဇိတွာ ပတ္တာဓာရကေ ထပေတဗ္ဗော။
၉။ ပတ္တထဝိကာ ပန ကတ္ထ ထပေတဗ္ဗာ။
၁၀။ ဘိတ္တိယံ အယောဒေဏ္ဍာ ဝါ ဝံသော ဝါ ဘဝိဿတိ, တတ္ထ လဂ္ဂေတွာ ထပေတဗ္ဗာ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပိဏ္ဍပါတော-ဆွမ်းခံရာအရပ် (ဆွမ်းခံရွာ)၊ [ပိဏ္ဍပါတအရ ဆွမ်းကို ရသော်လည်း ဆွမ်းခံရာဌာနကို ဌာနျူပစာရအားဖြင့် ယူပါ] ပဋိက္ကန္တကာလော-ပြန်သူ၏အခါ (ပြန်လာချိန်)။
၂။ ဥဒကဋ္ဌာနံ-ရေရှိရာအရပ်။ ပက္ခာလေတွာ-ဆေး၍ [ပါးစပ်ဆေးရာ၌ “ဝိက္ခာလေ”ဟု သုံးစွဲသည်]။ ပါဒပုဉ္ဆနံ-ခြေတို့ကို သုတ်ကြောင်းအဝတ် (ခြေသုတ်အဝတ်)။
၃။ နိဝါသနံ-ခါးဝတ်သင်္ကန်း (သင်းပိုင်)။ ပါရုပနံ-ကိုယ်ရုံသင်္ကန်း (ဧကသီ)။
၄။ ဝိဟာရစီဝရံ-ကျောင်း၌ ဝတ်ထိုက်သောသင်္ကန်း (ကျောင်းဝတ်သင်္ကန်း)။ ပရိဝတ္တေ-လဲလှယ်။ ဂါမစီဝရံ-ရွာဝတ်သင်္ကန်း။ စီဝရဝံသ-သင်္ကန်းလှန်းစရာဝါး (သင်္ကန်းတန်းဝါး)။ စီဝရရဇ္ဇု-သင်္ကန်းလှန်းစရာ ကြိုး (သင်္ကန်းတန်းကြိုး)။ ပတ္ထရ-ဖြန့် (လှန်း)။
၅။ သိန္နံ-စို (ချွေးစို)။
၆။ မုဟုတ္တံ-တစ်မုဟုတ် (တစ်ခဏ)။ ဥဏှံ-နေပူ။ ဩတာပ-အောက်ကပူစေ (လှန်း)။ စိရံ-ကြာမြင့်စွာ (အကြာကြီး)။ နိဒဟ-ထား။ နိဒဟိတဗ္ဗ-ထားလိုက်။ ဒိဝါဘတ္တံ-နေ့ဆွမ်း။ ဘုတ္တ-စားအပ်။ အဘုတ္တ-မစားအပ်။ သင်္ဃရ-ခေါက်။ သင်္ဃရိတွာ-ခေါက်၍။ ယထာဌာနံ-အကြင်အကြင်ထားရာ အရပ် (ထားမြဲနေရာ)။ ထပ-ထား။ ထပေတဗ္ဗ-ထားလိုက်။
၈။ သမနန္တရံ-အခြားမဲ့။ ဩမုဉ္စ-ချွင်္တ။ ပတ္တာဓာရကော-သပိတ်ခြေ။
၁၀။ ဘိတ္တိ-နံရံ။ အယောဒဏ္ဍ-သံချောင်း (သံချိတ်)။ ဝံသော-ဝါးတန်း။ လဂ္ဂ-ငြိကပ်။ လဂ္ဂေ-ငြိကပ်စေ။ လဂ္ဂေတွာ-ဆွဲချိတ်၍။
မှတ်သားဖွယ်
ပရိဟာယတိ ဝုဍိယာ, ကာဠပက္ခေဝ စန္ဒိမာ။
ယဿ ဝိဟာရဝတ္တေသု, သမာစာရော န ဝိဇ္ဇတိ၊
ယဿ-အကြင်သူ၏၊ [သမာစာရော၌စပ်]၊ ဝိဟာရဝတ္တေသု-ကျောင်းကျင့်ဝတ်တို့၌၊ သမာစာရော-ကောင်းစွာ ကျင့်ခြင်းသည်၊ န ဝိဇ္ဇတိ-မရှိ၊ (သော-ထိုသူသည်)၊ ကာဠပက္ခေ-လဆုတ်ပက္ခ၌၊ စန္ဒိမာ ဣဝ-လကဲ့သို့၊ ပရိဟာယတိ-ဆုတ်ယုတ်၏။
ယဿ ဝိဟာရဝတ္တေသု, သမာစာရော သံဝိဇ္ဇတိ၊
န သော ဟာယတိ ဝုဍိယာ, သုက္ကပက္ခေဝ စန္ဒိမာ။
ယဿ-၏။ ၊ပေ၊ သံဝိဇ္ဇတိ-ရှိ၏။ (သော-သည်)၊ သုက္ကပက္ခေ-လဆန်းပက္ခ၌၊ စန္ဒိမာ ဣဝ-ကဲ့သို့၊ ဝုဍိယာ-မှ၊ န ဟာယတိ-မဆုတ်ယုတ်။
ပါဠိစီရန်
၁။ သင် ဘယ်က ပြန်လာသလဲ။
၂။ တပည့်တော် ဆွမ်းခံရွာမှ ပြန်လာပါတယ်။
၃။ ကျောင်းဝတ်သင်္ကန်းနဲ့ ရွာဝတ်သင်္ကန်းကို လဲ၍ သင်္ကန်းတန်းဝါးမှာ ဖြန့်ထားပါ။
၄။ ချွေးစိုသော သင်္ကန်းကို နေပူ၌ ခဏလှန်းပါ။
၅။ သင်္ကန်းကို နေပူထဲမှာ အကြာကြီး မထားပါနဲ့။
၆။ သပိတ်ကို အိပ်က ချွတ်ထားပါ။
၇။ ဟို နံရံမှာ သံချောင်းရှိတယ်။
၈။ ကျောင်းကျင့်ဝတ်၌ ကောင်းစွာကျင့်ပါ။
၉။ လဆုတ်ပက္ခ၌ လသည် ဆုတ်ယုတ်သကဲ့သို့ ကျောင်းကျင့်ဝတ်ကို ကောင်းစွာ မကျင့်တဲ့သူဟာ ကြီးပွားခြင်းမှ ဆုတ်ယုတ်တတ်တယ်။
၁၀။ လဆန်းပက္ခ၌ လသည် တိုးပွားသကဲ့သို ကျောင်းကျင့်ဝတ်ကို ကောင်းစွာ ကျင့်တဲ့သူဟာ ကြီးပွားတတ်တယ်။
၁။ အဘယ်မှ (ဘယ်က)-ကုတော။ ပြန်လာ-ပစ္စာဂစ္ဆ။ (ပဋိက္ကမ) [ပိဏ္ဍပါတနှင့်တွဲလျှင် ပဋိက္ကမဖြင့် သုံးရသည်]။
၂။ ဆွမ်းခံရာမှ-ပိဏ္ဍပါတတော။
၉။ ယထာ ကာဠပက္ခေ စန္ဒိမာ ပရိဟာယတိ၊ တထာ ဝိဟာရဝတ္တံ သမ္မာ အစရန္တော ဝုဍိယာ ပရိဟာယတိ။
၁၀။ ကြီးပွား-ဝုဍတိ, ဝဍန္တိ စသည်]။
အန္တောဒိဝါဘတ္တေ ကထာသလ္လာပေါ
နေ့ဆွမ်းစားချိန်အတွင်း စကားပြောပုံ
၁။ ကတိဃဋိကံ အာဝုသော။
၂။ အဋ္ဌဃဋိကတော တိံသပလံ အတိက္ကန္တံ။
၃။ ယဒိ ဧဝံ ပါဠိယာ စေဝ အဋ္ဌကထာဒီနဉ္စ ဥဂ္ဂဟနဝေလာ ဥပကဏ္ဌာ (ဥပကဋ္ဌာ), အာယာမ ဝိဇ္ဇာဂဗ္ဘံ။
၄။ ဧဝံ ဘန္တေ, ကတရဝိဇ္ဇာယ ဝါရော။
၅။ ဗျာကရဏဿ ဝါရော။
၆။ နတ္ထိ ကိရ အာစရိယော, ကော နု ခွဇ္ဇ ဝါစေဿတိ။
၇။ ယဒိ ဧဝံ ဥပါစရိယော ဝါစေဿတိ။
၈။ သက္ခိဿတိ နု ဥပါစရိယော ဗျာကရဏံ ဝါစေတုံ။
၉။ အဂရု အာဝုသော ဥပါစရိယဿ ဗျာကရဏမတ္တဝါစနေ။
၁၀။ ဧဝံ နု။
၁၁။ ဧဝ.မေဝ။
၁၂။ ဥပါစရိယော အာဂစ္ဆတိ, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟထ။
၁၃။ အာမ ဘန္တေ။
၁၄။ နိသီဒေယျာထာ.ဝုသော, သကေ အာသနေ မောနံ သမာစရထ, မာ သဒ္ဒ.မကရိတ္ထ။
၁၅။ ယထာဥဂ္ဂဟိတံ အဝိရာဓောတွာ လေခါဖလကေ ဝါ လေခါပေါတ္ထကေ ဝါ အက္ခရာနိ လိခေယျာထ။
၁၆။ လိခိတံ ဘန္တေ။
၁၇။ လိခိတံ ဒေဿဟိ။
၁၈။ ဣဒံ သုဋ္ဌု, န ပနိ.ဒံ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ကတိဃဋိကံ-ဘယ်နှစ်နာရီရှိပြီလဲ (အခန်းရှစ်၌ “ကတိနာဍိကာ” ဟုသုံးခဲ့သည်၊ အပေါက်ပါသော ကြေးအိုးကလေးဖြင့် ပြုအပ်သော ရေနာရီသည် ဃဋိကာမည်၏၊ ယင်းကိုပင် “နာဍိကာ” ဟာလည်းခေါ်၏။ ရေနာရီမရှိသော ယခုအခါ၌ကား စက်နာရီကို ဃဋိကာ (နာဍိကာ)ဟု ခေါ်ရတော့သည်)။
ရေနာရီလုပ်နည်း။ ။ ၁၂-ကျပ်သားရှိသော ကြေးနီတုံးကို အစောက်(ဇောက်)လက်ရှစ်သစ်, နှုတ်ခမ်းဝ လက်ကိုးသစ်, ၁၃-နှစ်အရွယ်ရှိသော ကညာပျို၏ ပျော့ပျောင်းသော ဆံပင် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပင်ကို ပေါင်းကျစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြိုးဝင်လောက်ရုံ ၎င်းကြေးခွက်ကို အပေါက်ဖေါက်၍ ရေအင်တုံ ရေအိုးစသည်၌ ရှိသောရေပေါ်တွင် ချထားသောအခါ ဖောက်ထားသော အပေါက်မှ ရေဝင်၍ ကြေးခွက်တစ်ခါမြုပ်လျှင် တစ်နာရီခေါ်သည်။
၂။ တိံသပလံ-မိနစ်သုံးဆယ်(ပလ-ပိုလ်၊ ရေနာရီ တစ်နာရီ၏ အစိတ်အပိုင်း, စက်နာရီ၏ မိနစ် စက္ကန့်ကို “ပလ” ဟု သုံးသင့်၏။) အတိက္ကန္တ-ကျော်(လွန်)
၃။ အဋ္ဌကထာ- အဋ္ဌကထာ (အနက်ကို ဖွင့်ဆိုကြောင်းကျမ်း)။ ဝိဇ္ဇာဂဗ္ဘော- အတတ်သက်ရာအခန်း (စာသင်ခန်း, စာသင်ဆောင်)။
၄။ ကတရဝိဇ္ဇာ- အဘယ်အတတ်ပညာ (အဘယ်ကျမ်းစာ)။
၅။ ဗျာကရဏံ -ဗျာကရုဏ်း (သဒ္ဒါ)။
၆။ နတ္ထိ ကိရ -မရှိဘူးတဲ့။ ကော နု ခွဇ္ဇ (ကော+နု ခေါ+အဇ္ဇ) အဇ္ဇ-ယနေ့။ ကော-သည်၊ ဝါစေဿတိ နု ခေါ-ဆိုစေလိမ့်မည်နည်း (ပို့ချလိမ့်မည်နည်း)။ ဝါစေ-ဆိုစေ (ပို့ချ) (စာအုပ်မရှိသော ရှေးခေါတ်က ရှေ့ကဆိုပြသည်ကို တပည့်က လိုက်၍ဆိုရသည်)။
၇။ ဥပါစရိယော- ဆရာ၏ အနီးပါး၌ဖြစ်သော ဆရာ (လက်ထောက်ဆရာ)။
၈။ သက္ခိဿတိ နု- စွမ်းနိုင်လိမ့်မည်လော (စွမ်းနိုင်ပါ့မလား) (ဝတ္တမာန်ဖြင့် သက္ကောတိ, သက္ကုဏာတိ၊ အခြားဝိဘတ်များ၌ သက္ကုဏေယျ။ သက္ကုဏိ, အသက္ခိ၊ သက္ကုဏိဿတိ, သက္ခိဿတိ-ဤသို့ ရုပ်ရှိသည်)။
၉။ အဂရု-ဝန်မလေး။ ဗျာကရဏမတ္တဝါစနံ-ဗျာကရုဏ်းမျှကို ပို့ချခြင်း။
၁၂။ ဥပါစရိယော အာဂစ္ဆတိ -လက်ထောက်ဆရာ လာနေပြီ {လာနေဆဲ ဖြစ်၍ ဝတ္တမာန်ဖြင့် သုံးသည်}။
၁၄။ မောနံ-တိတ်တိတ် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်း။ သမာစရ- ကောင်းစွာကျင့်။ မာ အကရိတ္ထ (မာ အကတ္ထ)- မပြုကြနှင့် (အကာသိ, အကရာ၊ အကာသုံ, အကံသု၊ အကာသိ, အကတ္ထ၊ အကာသိံ, အကမှာ၊ အကရိ, အကရုံ စသည်)။
၁၅။ ယထာဥဂ္ဂဟိတ-အကြင်အကြင်သင်ယူအပ် (သင်ယူပြီးသော) ကျမ်းစာ။ ဝိရာဓေ-ချွတ်ယွင်းစေ, လွဲမှားစေ၊ အဝိရာဓေတွာ-မလွဲစေဘဲ။ လေခါဖလကံ-ရေးစရာပျဉ်ချပ် (ကျောက်သင်ပုန်း, ဘော)။ လေခါပေါတ္ထကံ- ရေးစရာစာအုပ်။ အက္ခရံ-အက္ခရာ (စာ)။ လိခ -ရေး။
၁၆။ လိခိတ-ရေးအပ်, ရေးအပ်ပြီးသား(ရေးပြီးသား)။
၁၇။ ဒေဿ-မြင်စေ (ပြ)။
၁၈။ သုဋ္ဌု-ကောင်း၏။
မှတ်သားဖွယ်
ဣဓ လောကေ သိပ္ပံ မိတ္တံ, ပရလောကေ သုခံ.ဝဟံ။
သိပ္ပသမံ ဓနံ နတ္ထိ, သိပ္ပံ စေရာ န ဂဏှရေ၊
သိပ္ပသမံ-အတတ်ပညာနှင့်တူသော၊ ဓနံ-သည်၊ နတ္ထိ-မရှိ၊ သိပ္ပံ-ကို၊ စောရာ-သူခိုးဓားပြတို့သည်၊ န ဂဏှရေ-မယူနိုင်ကုန်၊ ဣဓ လောကေ-၌၊ သိပ္ပံ-သည်၊ မိတ္တံ - မိတ်ဆွေတည်း၊ (ပုံလိင်မှ နပုံလိင်ပြန်နေသော လိင်္ဂဝိပလ္လာသ)။ ပရလောကေ-၌၊ သုခါဝဟံ-ချမ်းသာကို ဆောင်နိုင်၏။
ဝိဒွတ္တံ စ နရိပတ္တံ စ, နေဝ တုလျံ ကုဒါစန၊
သဒေသေ ပုဇ္ဇတေ ရာဇာ, ဝိဒွါ သဗ္ဗတ္ထ ပုဇ္ဇတေ။
ဝိဒွတ္တံ စ -ပညာရှိ၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ နရိပတ္တံ စ -မင်း၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း၊ ကုဒါစနံ- တစ်ခါတစ်ရံမျှ (ဘယ်တော့မှ)။ နေဝ တုလျံ- မတူ၊ ရာဇာ -ကို၊ သဒေသေ-မိမိ၏ အရပ် (နိုင်ငံ)၌၊ ပုဇ္ဇတေ- ပူဇော်အပ်၏ (လေးစားခံရ၏)၊ ဝိဒွါ-ပညာရှိကို၊ သဗ္ဗတ္ထ-အလုံးစုံးသော အရပ် (နိုင်ငံ) ၌၊ ပုဇ္ဇတေ-၏၊ (စာဏကျနီတိ။ ။နရိပတ္တံ၌ နရိ သဒ္ဒူပပဒ+ပါဓာတ်+တပစ္စည်း၊ နရိသည် လူဟော၊ ထောမနိဓိ- ပါဠိ၌ “နရိန္ဒတ္တံ” ဟုရှိသင့်၏။)
သဗ္ဗံ သုတ. မဓီယေထ, ဟီန.မုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ၊
သဗ္ဗဿ အတ္ထံ ဇာနေယျ, န စ သဗ္ဗံ ပယောဇယ။
ဟီန.မုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ- အယုတ်, အမြတ်, အလတ်ဖြစ်သော၊ သဗ္ဗံ-သော၊ သုတံ-နာယူမှတ်သား သင်ကြားအပ်သော အတတ်ပညာကို၊ အဓီယေထ-သင်ရာ၏၊ (သတ္တမီ ဧထဝိဘတ်)။ သဗ္ဗဿ-အလုံးစုံးသော အတတ်ပညာ၏၊ အတ္ထံ-ကို၊ ဇာနေယျ-သိရာ၏ (သိအောင်ပြုရာ၏)၊ စ-သို့သော်လည်း၊ သဗ္ဗံ-ကို၊ န ပယောဇယေ-မသုံးစွဲရာ။ (ဇာတက-ဋ္ဌ, ၃-၂၀၅)။
ပါဠိစီရန်
၁။ တစ်နာရီ ခွဲပြီ (တစ်နာရီမှ မိနစ် ၃၀ လွန်ပြီ), စာအံကြပါလား။
၂။ စာသင်ခန်းသို့ မသွားကြသေးဘူးလား။
၃။ အခြ ပါဠိသိက္ခာအလှည့် မဟုတ်လား, ဘာလို့ နာမ်းဂိုဏ်း စာအုပ် ယူလာရသလဲ။
၄။ ဒီနေ့ ဆရာ မရှိဘူးဆို, စာမတက်ရဘူးပေါ့။
၅။ ငါက ပါဠိသိက္ခာလောက် ချဘို့တော့ ဝန်မလေးဘူး။
၆။အမှန်ဘဲလား။
၇။အမှန်ပါဘဲ။
၈။ ဆရာလာနေတယ် ဟေ့ , ထကြ။
၉။ တိတ်တိတ်နေ, အသံမထွက်နဲ့၊
၁၀။ ပညာနှင့်တူသော အရောင်မရှိ။
၁၁။ အတတ်ပညာ အားလုံး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ထား ရမယ်၊ ဒါပေမယ့် အကုန်လုံး မသုံးစွဲရဘူး။
၄။ အရှုပ်အထွေးမရှိအောင် (ရှင်းအောင်, ပီသအောင်)-အပလိဗုဒ္ဓံ၊ (ဗျတ္တံ-ထင်ရှားအောင်၊ ဝါ-ပီပီသသ ဤသို့လည်း သုံးစွဲနိုင်၏)။ ဧဝ. မပလိဗုဒ္ဓံ (ဗုန္ဓံ)ဝဒ။
၈။ ဝါစုဂ္ဂတံ ပရိစိနာထ။
၉။ လိခိတုံပိ သမတ္တာ ဟောထ။
ဝါစနကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
စာချချိန် စကားပြောပုံ
၁။ ပေါတ္ထကံ အနောလောကေတွာ ဟိယျော ဥဂ္ဂဟိတဝိဇ္ဇံ ပုန သဇ္ဈယထ။
၂။ဥပရိဝိဇ္ဇံ ဥဂ္ဂဏှိဿထ၊ ပဌတု ဗုဒ္ဓရက္ခိတော, အညေ သုဏန္တု။
၃။ မာ ဝိရာဓေဟိ, ဧဝံ ဝဒေဟိ။
၄။ ဟရေ သတ္တ …မာ တွံ ပုနပ္ပုနံ ဝိရောဓေဟိ၊ အတိဗဟလောဋ္ဌကပေါလံ တဝ မုခံ ပေါထယိဿာမိ။
၅။ ဣမံ ပါဠိံ မရမ္မဘာသာယ ပရိဝတ္တေဟိ "ဗုဒ္ဓံ ပူဇေမီ "တိ။
၆။ ဣမံ ပန မရမ္မဘာသံ ပါဠိဘာသာယ ပရိဝတ္တေဟိ "တရားတော်ကို ပူဇော်ပါ၏"တိ။
၇။ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အတ္ထံ ယောဇေဟိ "သံဃံ ပူဇေမီ" တိ။
၈။ ဣမဿ ဝါကျဿ အဓိပ္ပာယံ ဝဒေဟိ "ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေတီ" တိ။
၉။ အလ. မေတ္တာဝတာ၊ ယဒိ သက္ကုဏေယျာထ, ဝါစုဂ္ဂတံ ပရိစိနာထ၊ နော စေ ဝါစုဂ္ဂတမတ္တံ ပရိစိနိတုံ သက္ကုဏေယျာထ, ပုနပ္ပနံ ပဌေယျာထ။
၁၀။ အပ္ပဒ္ဒါ သဇ္ဈယထ၊ မာ ဥစ္စာသဒ္ဒမဟာသဒ္ဒါ, မာ စ ဝိဇ္ဇာဂဗ္ဘေ ကောလာဟလံ ကရောထ။
၁၁။ သစေ ဣစ္ဆထ, ဧကတောဝ သဇ္ဈယထ၊ နော စေ, ဧကကောဝ သဇ္ဈယထ အတ္တနော ဝါစုဂ္ဂဝိဇ္ဇံ အဝိရာဓေတွာ လိခထ။
၁၂။ ဒင်… ဒင်… ဒင်…ဒင်… (ဆယ်ချက်) ခန့်။
၁၃။သုဏာထ, ကတိနာဍိကာ။
၁၄။ဒသနာဍိကာ ဘန္တေ။
၁၅။ တေနဟိ ဂစ္ဆထ ယထာဝိဟာရံ၊ မာ စ ဥပါဟနသဒ္ဒံ သာဝေယျာထ, မန္ဒံ မန္ဒံ ဂစ္ဆထ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဩလောက-ကြည့်၊ အနောလောကေတွာ (န+ဩလောကေတွာ)- မကြည့်ဘဲ။ ဟိယျော-မနေ့က။ ဥဂ္ဂဟိတဝိဇ္ဇာ-သင်ယူအပ်ပြီးသော အတတ်ပညာ (သင်ပြီး, တက်ပြီးသားစာ) ။
၂။ ဥပရိဝိဇ္ဇာ-အထက်စာ (ရှေ့စာ)။ ပဌ-ရွတ်(ဆို)။
၃။ ဘာလို့-ကသ္မာ။ ယူ-ဂဏှ (ဂဏှတိ, ဂဏှန္တိ စသည်)။
၄။ နတ္ထိ ကိုရ အဇ္ဇ အာစရိယော။ သင်ယူ (တက်)-ဥဂ္ဂဏှ။
၉။ မောနံ သမာစရထ (တုဏှီ ဟောထ)။
၁၀။ အရောင်-အာဘာ။ တူမျှ-သမ။
၄။ သတ္တော-သတ္တဝါ၊ ဟရေ သတ္တ-ဟဲ့ သတ္တဝါ၊ အတိဗဟလောဋ္ဌကပေါလံ-(အတိ+ဗဟလ+ဩဋ္ဌ+ကပေါလံ)-အလွန်+ထူထဲသော+နှုတ်ခမ်း+ပါးစောင်ရှိ။ ပေါထယ- ပုတ်ခတ် (ရိုက်,နှက်)။
၅။ မရမ္မဘာသာ- မြန်မာဘာသာ (ဒေသဘာသာ ဟုလည်းသုံးစွဲနိုင်၏)။ ပရိဝတ္တေ-လည်စေ (လဲလှယ်, ပြန်ဆို)။ ဗုဒ္ဓံ ပူဇေမီတိ - ဗုဒ္ဓံ ပူဇေမိဟူသော၊ ဣမံ ပါဠိံ-ကို၊ ပူဇေ-ပူဇော်။
၇။ ယောဇေ-ယှဉ်စေ (ယောဇနာ, ပေး)။ ၈။ ဝါကျံ-ဝါကျ၊ အဓိပ္ပာယော-အဓိပ္ပာယ် (အလိုရှိအပ်သောအနက်) ။
၉။ အလံ-တော်ပြီ။ ဧတ္တာဝတာ-ဤမျှလောက်ဖြင့်။ သက္ကုဏ-စွမ်းနိုင်။ ဝါစုဂ္ဂတ (ဝါစာ+ဥဂ္ဂတ)-နှုတ်သို့+တက်၊ (နှုတ်တက်)။ ပရိစိနာ- ဆည်းပူး (လေ့ကျက်)။
၁၀။ ဥစ္စာဒ္ဒေါ-အထက်သို့ မြင့်တက်သော အသံ ရှိသူ။ မဟာသဒ္ဒေါ-ဘေးသို့ကျယ်ပြန့်သော အသံရှိသူ။
၁၁။ ဧကတော-တပေါင်းတည်း။ ဧကတော-တစ်ယောက်တည်း၊ ("ဧကကာဝ" ဟုလည်း သုံးနိုင်၏၊ ဧကကာ မယံ အရညေ ဝိဟရာမ၊ ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ, ၂-၂၈၇)။
သဇ္ဈာယ် (ရွတ်ဖတ်) (သဇ္ဈယထ-သံရှေ့-အဓိရှေ့ရှိသော ဣဓာတ်, ဣကို ဧပြု, ဧကို အယပြု၍ သဇ္ဈယထဟုသာ ရှိရမည်၊ သဇ္ဈာယထ-ဟု မရှိရပါ)။
၁၅။ ယထာဝိဟာရံ- အကြင်အကြင် (မိမိ)ကျောင်း။ ဥပါဟန- ဖိနပ်။ သာဝေ-ကြားစေ၊ မန္ဒံ မန္ဒ- ဖြေးဖြေးနှေးနှေး (သဏိကံ သဏိကံ -ဟုလည်း သုံးနိုင်၏)။
မှတ်သားဖွယ်
ဒွါသီတိ ဗုဒ္ဓတော ဂဏှိံ, ဒွေသဟဿာနိ ဘိက္ခုတော၊
စတုရသီတိသဟဿာနိ, ယေ မေ ဓမ္မာ ပဝတ္တိနော။
ဗြဟ္မဏ-ဗြဟ္မဏ၊ ဒွါတီတိသဟဿာနိ-ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်သော ဓမ္မက္ခခန္ဓာတို့ကို၊ ဗုဒ္ဓတော-ဘုရားရှင့်အထံတော်မှ၊ ဂဏှိံ-သင်ယူခဲ့ပြီ၊ ဒွေသဟဿာနိ-နှစ်ထောင်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာတို့ကို၊ ဘိက္ခုတော-အရှင်သာရိပုတြာစသော ရဟန်းတို့ အထံမှ၊ (ဂဏှိံ)၊ ယေ ဓမ္မာ -အကြင် ဓမ္မက္ခန္ဓာတရားတို့သည်၊ မေ-ငါ၏၊ (ဇိဝျဂ္ဂေ-လျှာဖျား၌)၊ ပဝတ္တိနော-နှုတ်တက်ရွရွ ဖြစ်လာကြကုန်၏၊ (တေ ဓမ္မေ-တို့သည်)၊ စတုရာသီတိသဟဿာနိ-ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့သည်။ (၂-၃၄၇၊ ထေရဂါထာ)။
ဧဝံ အာန္ဒထေရဿ, ဟဒဘမှိ ပဝတ္တိနံ၊
ဓာရယေ ဝါစယေ ဓမ္မံ, ပဂ္ဂဏှေ ဣသိနံ ဓဇံ။
ဧဝံ-သို့၊ အာနန္ဒထေရဿ-၏၊ ဟဒယမှိ- စိတ်နှလုံး၌၊ ပဝတ္တိနံ-ဖြစ်သော၊ ဓမ္မံ-ကို၊ ဓာရယေ-အာဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်ရာ၏၊ ဝါစယေ- ဟောပြောပြသ ပို့ချရာ၏၊ ဣသိနံ-ရသေ့ ရဟန်းတို့၏၊ ဓဇံ- တရားတည်းဟူသော အောင်လံကို၊ ပဂ္ဂဏှေ-စိုက်ထောင်မြင့်မြင့် စွင့်စွင့်လူလူ, လွှင့်ထူရာ၏။ (က) ဂါထာသည် အရှင်အာနန္ဒက ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနဗြဟ္မဏကို ပြောသောစကား၊ (ခ) ၌ ပဝတ္တိနံဝယ် ပ+ဝတုဓာတ်+ဏီပစ္စည်း၊ ဒုတိယာသက်၍ ဒဏ္ဍိနံကဲ့သို့ ပြီးသည်။
ပါဠိစီရန်
၁။ မနေ့က သင်ပြီးသားစာကို ပြန်ကြစမ်း။
၂။ စာအုပ် မကြည့်ဘဲ (အလွတ်)ပြန်။
၃။ မလွဲစေနဲ့, မလွဲစေနဲ့။
၄။ ဒီလို ပီအောင် ဆို, ဒီလို ပီအောင်ဆို။
၅။ ပဠိကို မြန်မာ (ဘာသာ)ပြန်စမ်း။
၆။ အနက် ပေးစမ်း။
၇။ အဓိပ္ပာယ် ပြောစမ်း။
၈။ တတ်နိုင်ယင် နှုတ်တက်အောင် ဆောင်ထားကြ။
၉။ နှုတ်တက်နေတဲ့ စာကို မလွဲအောင်ရေးဘို့ရန်လဲ တတ်နိုင်ကြရမယ်။
၁၀။နားထောင်ကြစမ်း, ဆယ်နာရီခွဲပြီ။
ဒိဝါဘတ္တဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
နေ့ဆွမ်းစားချန် စကားပြောပုံ
၁။ အဍ္ဎာဓိကာ ဒသဃဋိကာ။
၂။ သမ္မတ္တော ဒိဝါဘတ္တပဋိသင်္ခရဏကာလော, ဒွိက္ခတ္တုံ အယောဒဏ္ဍံ ပဟရ။
၃။ပဟတော ဘန္တေ အဘောဒဏ္ဍော။
၄။ ပဋိဂ္ဂဟိတံ နု ဘောဇနပီဌံ။
၅။ န ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဘန္တေ။
၆။ ဘောဇနပီဌံပိ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။
၇။ ကိံ ကာရဏာ။
၈။ အတ္ထိ အာဝုသော ဘောဇနပီဌေ ရဇံ၊ ယဒိ တံ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတံ ဘဝေယျ, တေန သံဖုဋ္ဌံ ခါဒနီယံ ဝါ ဘောဇနီယံ ဝါ မူလပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိသဇ္ဇတိ၊ ဘောဇနပီဌေ ပန ပဋိဂ္ဂဟိတေ တတြဋ္ဌံပိ ရဇံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘောဇနပီဌံပိ ပဋိဂ္ဂဟေဗ္ဗံ။
၉။ သာဓု ဘန္တေ။
၁၀။ အဘိသင်္ခတ အာဝုသော ဘောဇနပီဌံ, သံဃဿ အာဂမနတ္ထာယ အယောဒဏ္ဍံ ဒသဝါရမတ္တံ ပဟရ။
၁၁။ နိသီဒထာ.ဝုသော အတ္တနော ပတ္တာ.သနေ။
၁၂။ ဒေထာ.ဝုသော ပရိဗ္ဗာဇကာ…..သူပံ စေဝ ဗျဉ္ဇနံ စ, တုမှာကံပိ အတ္ထာယ အဝသိေဿယျာထ။
၁၃။ ဘောန္တော ပရိဗ္ဗာဇကာ….တုမှေ, ဩလောကေယျာထ, ဗျဉ္စနထာလကေ ယံ ခီဏံ ၊(သစေ တံ အတ္ထိ), အနုဒဒေယျာထ။
၁၄။ တတြ ပီဌေ သုရုသုရသုဒ္ဒေါ စေဝ ကဋစ္ဆုသဒ္ဒေါ စ သူယတိ မာ သူပံ သုရုသုရုကာရကံ ပိဝထ၊ သဗ္ဗသ္မိံ ဘုဉ္စနကိစ္စေ သေခိယဝတ္တံ မနသိ ကရေယျာထ, မာ စ ကဋုစ္ဆုသဒ္ဒံ သာဝေယျာထ။
၁၅။ ဘတ္တကိစ္စံ ပရိဘောသိတံ၊ သစေ ခါဒနီယံ အတ္ထိ, ဥပနာမေထ။
၁၆။ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ပရိဟရိတုံ ပတ္တံ နှာနီယပိဏ္ဍယာ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဓောဝထ, ဓောဝိတွာ ဝေါဒကံ ကာတုံ ပတ္တပုဉ္ဆနေန ပုဉ္ဆထ။
၁၇။တတော ပရံ မုဟုတ္တံ ဥဏှေ ဩတာပေထ, မာ စ ဥဏှေ ပတ္တစီဝရံ နိဒဟထ ၊ ပတ္တာ.သနေယေဝ ပတ္တာပိဓာနံ ဝိဝရိတွာ နိသာမေထ။
၁၈။ လဒ္ဓေါ နု ခေါ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဩကာသော တမ္ဗူလံ ခါဒိတုံ။
၁၉။ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ယေဘုယျေန တမ္ဗူလံ နတ္ထိ ၊သစေ အတ္ထိ, ပုဗ္ဗဏှေ ခါဒိတဗ္ဗံ၊ ဓူမဝဋ္ဋိ ပန ယဒါ ကဒါစိပိ န ပါတဗ္ဗာ, တမ္ဗကူဋံ ပိ န ခါဒိတဗ္ဗံ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ အဍ္ဎာဓိကာ (အဍ္ဎ+အဓိကာ)-ထက်ဝက်+အပိုအလွန်ရှိသော၊ ဒသဃဋိကာ-ဆယ်နာရီရှိပြီ (ဆယ်နာရီခွဲပြီ) (အခန်း ၁၀-အတိုင်း "ဒသဃဍိကတော တိံသပလံ အတိက္ကန္တံ" ဟုလည်းသုံးနိုင်၏)၊
၂။ သမ္ပတ္တ-ရောက်၊ ပဋိ (အဘိ) သင်္ခရဏံ-ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ဒိဝါဘတ္တပဋိသင်္ခရဏကာလော-နေ့ဆွမ်းပြင်ချိန် (အခန်း၆-၌ "ဘတ္တသဇ္ဇန "ဟု သုံးခဲ့၏)
၄။ ပီဌံ-ခုံ, ကုလားထိုင်၊ ဘောဇန+ပီဌံ-စား+ခုံ (စားပွဲ)။
၅။ ပဋိဂ္ဂဟိတ- အကပ်ခံအပ်။
၇။ ကိံ ကာရဏာ- အဘယ်ကြောင်းကြောင့်နည်း။
၈။ တတြဋ္ဌ-ထို၌တည်သော (မြူစသည်)။
၁၀။ အာဂမနတ္ထော (အာဂမန+အတ္ထ)-လာခြင်း+အကျိုး။
၁၁။ ပတ္တာ.သနံ-ရောက်အပ် ရအပ်သောနေရာ ။
၁၂။ ပရိဗ္ဗာဇကာ-ပရိဗိုဇ် (ဖိုးသူတော်) (သုတ်ပါထေယျသမ္ပသာဒနိယသုတ် အဋ္ဌကထာ၌ ပြအပ်သည့်အတိုင်း လူမှုကိစ္စကို စွန့်ခွါ၍ တရားကျင့်ဘို့ရာ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ သွားနေသော သာသနာတော်နွယ်ဝင် အဝတ်ဖြူဝတ်သော သူကို "ပရိဗ္ဗာဇကော" ဟုသုံးသည်၊ ပရိဗ္ဗာဇက ဖိုးသူတော် ဟု ဘာသာပြန်ခြင်းသည် ယင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် ဆီလျော်ပါမည်၊ သီလရှင်များကို "ပရိဗ္ဗာဇိကာ" ဟု သုံးသင့်၏)။ အဝသိေဿ- ကြွင်း, ကျန်စေ (ချန်ထား)။
၁၃။ ခီဏ-ကုန်။ အနုဒဒေယျာထ -နောက်ထပ်ပေး(လိုက်) (ဒဒါတိ, ဒဒန္တိ၊ ဒဒါတု၊ ဒဒေယျ စသည်)။
၁၄။ သူယ- ကြားအပ် (သုယျ ဟုလည်း သုံးနိုင်၏)။ ပိဝ-သောက်။
၁၅။ ပရိယောသိတ-ပြီးဆုံးစေအပ်။ ဥပနာမ -အနီး၌ညွတ်စေ (ကပ်)။
၁၆။ ပရိဟရိတုံ-ဆောင်ယူ (ပယ်ရှား) (အပနေတုံ ဟုလည်း သုံးနိုင်၏)။ ဝေါဒကံ-ရေမရှိ ။
၁၇။ နိဒဟ-ထား(ကြာမြင့်စွာထား)။ ပတ္တာ.သနံ-သပိတ်၏ နေရာ (သပိတ်ထားရာ နေရာ, သပိတ်စင်) (ပတ္တမာဠကော ဟုလည်းသုံး)။ အပိဓာနံ -အပိတ်, အဖုံး၊ ပတ္တာပိဓာနံ -သပိတ်ဖုံး၊ ဝိဝရ-ဖွင့်၊ (ဝိဝရိတုံ ဝိဝရိတွာ စသည်)။
၁၈။လဒ္ဓ-ရအပ်၊။ ဩကာသော-အခွင့်။ လမ္ဗူလံ-ကွမ်း။
၁၉။ ဓူမဝဋ္ဋိ-ဆေးလိပ်။ ပါတဗ္ဗ-သောက်ထိုက်၊ (ပိဝတိ, ပိဝေယျ စသည် ၊ ပိဝန္တော-သောက်စဉ်၊ ပိဝိတုံ ,ပါတုံ-ငှာ)။ (တမ္ဗကူဋံ-ဆေးရွက်၊ ဓူပဏ္ဏ့, ဓူမပတ္တံ ဟုလည်းသုံး) တမ္ဗ-နီမြန်းသော+ ကူဋ-အထွတ် (အဖျာ) ရှိသော ဆေးရွက် (မြန်မာ ဆေးရွက်ကြီးများ နူးပြီးနှပ်ပြီးသောအခါ နေရောင်၌ထောင်ကြည့်လျှင် အဖျား (နှုတ်ခမ်းသား)များ နီတီတီအရောင်ကို တွေ့ရတတ်ပါသည်၊ ထို့ကြောင့် "တမ္ဗကူဋ-ဆေးရွက်" ခေါ်သည်၊ ပိဋက၌ အသုံးမရှိ, အိန္ဒိယသုံးဖြစ်သည်၊ တမ္ဗကူဋမှ တမ္ဗကူ- တမာကူဖြစ်လာသည်)။
မှတ်သားဖွယ်
ကပ္ပိယေပိ န ကာတဗ္ဗာ, အာမိသတ္ထာယ လောလတာ။
သလ္လေခံ အစ္စဇန္တေန , အပ္ပမတ္တေန ဘိက္ခုနာ၊
သလ္လေခံ-ပစ္စည်းလေးပါ၌ ကိလေသာ (စွဲလမ်းမှု) နည်းပါးအောင် ခြစ်ပစ်ကြောင်း အကျင့်ကို၊ အစ္စဇန္တေ -မစွန့်သော၊ အပ္ပမတ္တေန- မမေ့မလျော့ မပေါ့မဆသော၊ ဘိက္ခုနာ-သည်၊ ကပ္ပိယေပိ-အပ်သောအရာ၌သော်မှလည်း၊ (ပိဖြင့် "မအပ်သောအရာကို မဆိုထားဘိ" ဟု ဂရဟာပြု)။ အာမိသတ္ထာယ=အဝတ်အစားဟူသော အာမိသအကျိုးငှာ၊ လောလတာ-လော်လီသူ၏ အဖြစ် (မငြိမ်မသက် ယောက်ယောက်ခတ်ခြင်း)ကို။ န ကာတဗ္ဗာ-ထိုက်။
ပါဠိစီရန်
၁။ ဆယ့်နှစ်နာရီ ခွဲပြီ။
၂။ အိပ်ရာက ထဘို့ရန် ငါးချက်လောက် တုံးခေါက်လိုက်ပါ။
၃။ ဒီအချိန်ဟာ ဆွမ်းပြင်ချိန် မဟုတ်ဘူး။
၄။ စားပွဲခုံကို ဆေးလိုက်ပါ။
၅။ အကပ်ခံပြီး (ခံအပ်ပြီး) မဟုတ်လား, ဘာပြုလို့ ထပ်အကပ်ခံရ သေးတာလဲ၊
၆။ စားပွဲခုံမှာ ဖုန်(မြူမှုန်) မရှိဘူးတဲ့လား၊ ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို မြူမှုန်လူးလိမ့်မယ်, စားပွဲခုံကိုပါ အကပ်ခံပါ။
၇။ ဖိုးသူတော်နဲ့ ကျောင်းသားများဘို့လဲ ချန်ထားလိုက်ပါဦး။
၈။ ထပ် လိုက်ကြပါဦး။
၉။ သပိတ်ကို ဆပ်ပြာနဲ့ တိုက်ပြီး ဆေးပါ။
၁၀။ သပိတ်ကို တမုဟုတ် (ခဏ) လောက် နေလှန်းပြီးမှ သပိတ်စင်မှ သိမ်းပါ။
၁၁။ နံနက်မှာ ကွမ်းရှိယင် စားပါတော့, နေလွဲရင်တော့ ကွမ်းရော ဆေးပါ မစားရဘူး။
၂။ ထခြင်းငှာ (ထဘို့ရန်) -ဝုဋ္ဌဟိတုံ၊
၃။ နာ.ယံ ဘတ္တာဘိသင်္ခရဏ ကာလော (န ကာလော. ယံ ဘတ္တံ အဘိသင်္ခရိတုံ) ။
၅။ နနု ပဋိဂ္ဂဟိတံ, ကသ္မာ ပဋိဂ္ဂဏှသိ။
၆။ ခါဒနိယဘောဇနီယာနိ ရဇေန သမ္ဖုဋ္ဌာနိ ဘဝိဿန္တ။
၇။ ကျောင်းသား-ဝိဟာရဒါရက၊ (ရွာသားကလေးတွေကို "ဂါမဒါရက"ဟု ကျမ်းစာတို့၌ သုံးသည်)။
၈။ အနုဒဒေယျာထ (ပုန ဒဒေယျာထ)။
၁၁။ မာ ဝိကာလေ ပန တမ္ဗူလံ စေဝ ဓူမပဏ္ဏံ ခါဒ။
နှာနဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
ရေချိုးချိန် စကားပြောပုံ
၁။ နနွာ. ဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ… နှနကာလော, ဥဒပါနာ ဥဒက.မာကဍ္ဎဟိ။
၂။ အတ္ထိ ပန ဘန္တေ ဥဂ္ဃါတနဉ္စေဝ ဥဒကဘာဇနဉ္စ။
၃။ န ပဿသိ နု တွံ ဥဒပါနဿ ဥပရိ ဥဂ္ဃါတိဉ္စေဝ , သဟ ရဇ္ဇုယာ တသ္မိံ ဥဂ္ဃါတနေ ယောဇိတံ ဥဒကဘာဇနဉ္စ။
၄။ ဥဒကံ အာကဍ္ဎိတွာ ကတ္ထ ပက္ခိပေယျာမိ။
၅။ သံဝိဇ္ဇေယျ နှာနကောဋ္ဌကေ မတ္တိကာဝါရကော ဝါ ဒေါဏိ ဝါ, တတ္ထ ပက္ခိပေယျာသိ။
၆။ သီတကာလော အာဝုသော, တသ္မာ ဥဒကံ တာပေဟိ။
၇။ ကုဟိံ ဘန္တေ ဥဒကတာပနဘာဇနံ။
၈။ နာ.ဟံ ဇာတာမိ, တွမေဝ ပရိယေသာဟိ။
၉။ ထပိတံ ဘန္တေ နှာနကောဋ္ဌကေ ဥဒကံ သဒ္ဓိံ ဥဏှောဒကေန။
၁၀။ ထပိတာ န ဥဒကသာဋိကာပိ။
၁၁။ န ထပိတာ ဘန္တေ , အဟံ ပမတ္တော.မှိ။
၁၂။ နတ္ထိ ဝတာ.ဝုသော နှာနသရာဝကော စေဝ နှာနီယပိဏ္ဍိ စ နှာနစုဏ္ဏံ စ။
၁၃။ မုဟုတ္တံ ဘန္တေ တာဝ အာဂမေထ, ဂဏှိဿာမိ။
၁၄။နိဋ္ဌိတ.မာဝုသော နှာနကိစ္စံ, ဥဒကသာဋိကံ ပီဠေတွာ မုဟုတ္တံ ဥဏှေ ဩတာပေတွာ သုက္ခသမနန္တရမေဝ ပဋိသံဟရာဟိ။
၁၅။ နှာနကာလေ သမ္ပတ္တေပိ သစေ ဝေါ နှာယိတုကာမတာစိတ္တံ နတ္ထိ, မာ နှယထ။
၁၆။ သတိပိ နှာယိတုကာမစိတ္တေ မာ ဘုသံ ဝါယနဋ္ဌာနေ နှာယထ။
၁၇။ သစေ ဟိ တာဒိသေ ဌာနေ နှာယထ, သီတေန ဖုဋ္ဌာ ဇရာတုရာ ဘဝိဿထ။
၁၈။ ကာယပုဉ္ဆနေန ပုေဉ္ဆယျာထ, တတောပရံ ကယဿ ဥတုဂါဟာပနတ္ထံ မုဟုတ္တံ ပါဝုရဏံ ပါရုပေယျာထ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ နှာနကာလော-ရေချိုးရာအခါ (ရေချိုးချိန်) (နှာန နေရာဝယ် နဟာန ဟုလည်းသုံးနိုင်၏)။ ဥဒပါနော-ရေတွင်း။ အာကဍ္ဎ-ဆွဲငင်၊ (အာကဍ္ဎိတ-ဆွဲငင်ထိုက်၊ အာကဍ္ဎိတွာ,အာကဍ္ဎိတုံစသည်။)
၂။ ဥဂ္ဃါတနံ-ရေကို ထုတ်ဆောင်ကြောင်း ကိရိယာ (စက်သီး)။ (စက္ကဝဋ္ဋကံ-လည်သော စက်သီးဟုလည်း စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော်၌ရှိ၏)။ ဥဒကဘာဇနံ-ရေပုံး (လောဟဝါရဏံ -သံပုံး ဟုလည်း သုံးသင့်၏)။
၃။ရဇ္ဇု-ကြိုး (ဤနေရာ၌ ရေငင်ကြိုး)။ ယောဇိတံ-ယှဉ်စေအပ် (တပ်ထားအပ်)။
၄။ ပက္ခိပ-ထည့်။ (စူဠဝဂ္ဂ ဇန္တာဃရဝတ်၌ "ဥဒကဒေါဏိကာယ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ"ဟုရှိ၍ အာသိဉ္စ-လောင်းထည့် ဟုလည်း သုံးနိုင်သေးသည်)။
၅။ သံဝိဇ္ဇ-ရှိ။ နှာနကောဋ္ဌက-ရေချိုးခန်း။ မတ္တိကာဝါရကော-မြေအိုး (အင်တုံ)။ (အယောဝါရကော- သံစည်ပိုင်း)။ ဒေါဏိ-သစ်စည်ပိုင်း, (အုတ်စည်ပိုင်း,အုတ်ရေကန်ကို ဣဋ္ဌကာဒေါဏိ ဟုသုံး)။
၆။ တာပေ-ပူစေ။
၇။ ဥဒက+တာပန+ဘာဇနံ-ရေ+ပူကြောင်း+အိုး (ရေနွေးကျိုအိုး)။
၈။ ပရိယေသ-ရှာ။ ၉။ ထပိတ- ထားအပ်။
၁၀။ ဥဒကသာဋိကာ-ရေသနုပ် ။
၁၂။ သရာဝကော- ခွက်ငယ်၊ နှာန+သရာဝကော-ရေချိုး+ခွက်။ နှာနစုဏ္ဏံ -ဆပ်ပြာမှုန့်။
၁၃။ အာဂမ-စောင့် (ဆိုင်း) ။ တာဝ အာဂမေထ-ဆိုင်းငံ့ (စောင့်) ကြပါဦး။
၁၄။ ပီဠ-ညှစ်။ သုက္ခသမနန္တရ-ခြောက်သည်၏ အခြားမဲ့ (ခြောက်လျှင်ခြောက်ချင်း)။ ပဋိသံဟရ-ရုပ်။
၁၅။ နှာယိတုကာမတာစိတ္တံ- ရေချိုးခြင်းငှာ လိုလားသူ၏ဖြစ်ကြောင်းစိတ် (ရေချိုးချင်စိတ်)။
၁၆။ ဘုသံ-(အလွန်)၊ (၃-လိင်)။ ဝါယနဋ္ဌာန-လေတိုက်ရာအရပ်။
၁၇။ ဇရာတုရော-ပြင်းစွာအဖျားရောဂါသည် လွှမ်းမိုးအပ်သူ (အဖျား ရောဂါဖြင့် နာကျင်သူ)။
၁၈။ ဥတုဂါဟာပနံ-အငွေ့ကို ယူစေခြင်း (အငွေ့ရအောင် လုပ်ခြင်း)။ ပါဝုရုဏံ-ခြုံထည်။
မှတ်သားဖွယ်
မာ နှာယဝှေါ သဝါတေပိ, သီတဖုဋ္ဌော ဟိ ဗျာဓိတော။
နှာနကာလေ သမ္ပတ္တေပိ, နော စ.တ္ထိ နှာယိတုံ မနော၊
နှာနကာလေ-သည်၊ သမ္ပတ္တေပိ- သော်လည်း၊ နှာယိတုံ-ငှာ၊ မနော-သည်၊ နော စ.တ္ထိ (နော+စေ+အတ္ထိ)-အံ့၊ (ဧဝံသတိ) အ နှာယဝေါ-ရေမချိုးကြနှင့်၊ သဝါတေပိ- လေနှင့်တကွဖြစ်သော (လေတိုက်ရာ) အရပ်၌လည်း၊ မာ နှာယဝှေါ-နှင့်၊ ဟိ-တားမြစ်သင့်၏၊ သီတဖုဋ္ဌော- အအေးသည် တွေ့ထိ နှိပ်စက်အပ်သူသည် (အအေးမိသူသည်)။ ဗျာဓိတော- ဖျားနာတတ်၏။
ပါဠိစီရန်
၁။ ရေချိုးချိန်တန်ပြီ ငါ့ရှင်။
၂။ စက်သီးနဲ့ ရေပုံးရှိတယ် မဟုတ်လား။
၃။ ရေတွင်းမှာ တပ်ထားတယ်လေ။
၄။ ရေချိုးခန်းထဲမှာ စည်ပိုင်းရှိတယ် မဟုတ်လား။
၅။ စည်ပိုင်းမရှိဘူး, မြေအင်တုံသာ ရှိတယ်။
၆။ အေးတဲ့အခါမှာ ရေနွေးနဲ့ ချိုးရတယ်။
၇။ ရေနွေးကျိုတဲ့အိုး ရှိရဲ့လား, တပည့်တော် ရှာလိုက်ပုံးမယ်။
၈။ တပည့်တော် သိပါတယ်, ရှာပေးဘို့ မလိုပါဘူး။
၉။ သိပြီ သိပြီ, တပည့်တော် မေ့နေလို။
၁၀။ ခဏ (တမုဟုတ်)လောက် စောင့်ပါဉီးနော်, တပည့်တော် လာခဲ့ပါမယ်။
၁၁။ နေပူမှာ ရေသနုပ်ကို အကြာကြီး မလှန်းပါနဲ့။
၁၂။ ငါ့ရှင် သိပ်လေတိုက်တဲ့ နေရာမှာ ရေချိုးခဲ့သလား။
၁၃။ သူ အအေးမိပြီး ဖျားတယ်။
၁၄။ ကိုယ်ငွေ့ရအောင် စောင် ခြုံလိုက်ပါ။
၂။ နနု ဥဂ္ထါတနဉ္စေဝ ဥဒကဘာဇနဉ္စ အတ္ထိ။
၆။ ချိုးထိုက်၏ (ချိုးရတယ်)- နှာယိတဗ္ဗံ ။
၈။ အဟံ ဇာနာမိ, နတယာ ပရိယေသိတဗ္ဗံ (ကံပုဒ်၏လိင်သို့ လိုက်၍ ၃-လိင် သုံးနိုင်သည်)။
၉။ဇာနာမိ ဇာနာမိ, အဟံ ပမတ္တော.မှိ (သိပြီဟု အတိတ်စကားလုံးဖြင့် သုံးသော်လည်း ယခုလောလောဆယ် သိကြောင်း ကို ပြောပြသောအရာဖြစ်၍ "ဇာနာမိ" ဟု ဝတ္တမာန်ဖြင့် သုံးရသည်။)
၁၂။ နှာယတိ နု တွံ ဘုသံ ဝါယနဋ္ဌာနေ၊ ရေချိုး-နှာယ (နဟာယ) (နှာယသိ, နှာယန္တိ စသည် ၊ ငါ့ရှင် ရေချိုးပြီးပြီလား စသည်ဖြင့် မေးရာ၌ ရေချိုးပြီ, ရေချိုးပြီးသူဟော နှတော (နဟာတော)ကို သုံး) ။
၁၄။ ကာယဿ ဥတုဂါဟာပနတ္ထံ ပါဝုရဏံ ပါရုပိတွာ သယ (အဝတ် (စောင်) -စောဠက။ အိပ်ရာခင်းကို ပစ္စတ္ထရဏ ဟုသုံး)။
ဝစ္စကုဋိပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
ဝစ္စကုဋိနှင့်စပ်၍ စကားပြောပုံ
၁။ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ဝစ္စကုဋိနာမ ကတ္ထ ပတိ ဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ။
၂။ ပေါရာဏကတ္ထေရာ အာဝုသော ဝစ္စကကုဋိံ ယေဘုယျေန ဝိဟာရပစ္စန္တေ ပတိဋ္ဌာပေသုံ။
၃။ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိသန္တေန ကထံ ပဝိသိတဗ္ဗာ။
၄။ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိသန္တေန ဗဟိ ဌိတေန ဥက္ကာသိတဗ္ဗံ အန္တော နိသိန္နဿ အတ္ထိဘာဝံ ဝါ နတ္ထိဘာဝံ ဝါ ဉာတုံ။
၅။ သစ.ဿ အန္တော နိသိန္နော၊ တေနာပိ ဥက္ကာသိတဗ္ဗံ။
၆။ တတောပရံ ဗဟိ စီဝရဝံသော ဝါ စီဝရရဇ္ဇုယံ ဝါ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ သာဓုကံ အတရမာနေန ဝစ္စကုဋိ ပဝိသိတဗ္ဗာ။
၇။ ကိံ ကာရဏာ စီဝရံ ဗဟိနိက္ခိပိတဗ္ဗံ။
၈။ ယဒိ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပဝိသတိ, စီဝရံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဗဟိ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ။
၉။ ကတ္ထ ဌိတေနေဝ ဥဗ္တဇိတဗ္ဗံ၊ ကထဉ္စ ဝစ္စံ န ကာတဗ္ဗံ။
၁၀။ ပါဒုကာသု ဌိတေနဝ ဥဗ္ဘဇိတဗ္ဗံ၊ န နိတ္ထုနန္တေန, နာပိ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒန္တေန ဝစ္စံ ကာတဗ္ဗံ, န စ ပဿာဝဒေါဏိကာယ ခေဠော ကာတဗ္ဗော။
၁၁။ ဝစ္စေ နိဋ္ဌိတေ ကထံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၂။ အဝလေခနပိဌရေဝါ အဝလေခနမာဠကေ ဝါ အဝလေခနကဋ္ဌံ ဘဝိဿတိ, တေန အဝလိခိတဗ္ဗံ၊ န ဖရုသေန ကဋ္ဌေန အဝလိခိတဗ္ဗံ၊ န အဝခနကဋ္ဌံ ဝစ္စကူပမှိ ပါတေတဗ္ဗံ၊ ယထာပညတ္တေယေဝ ဌာနေ ထပေတဗ္ဗံ၊ သစေ ဗဟိ ဦဟဒံ ဟောတိ, ဥဒကေန ဓောဝိတဗ္ဗံ။
၁၃။ တတောပရံ ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၄။ တတောပရံ အာစနကုမ္ဘိတော ဥဒကံ ဂဟေတွာ အာစမေတဗ္ဗံ၊ န စပုစပုကာရကံ အာစမေတဗ္ဗံ၊ န စ အာစနသရာဝကေ ဥဒကံ သေသေတဗ္ဗံ, အပိဓာနေန အာစနကုဗ္ဘီ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗာ။
၁၅။ တတောပရံ ကိံ ကာတဗ္ဗ။
၁၆။ တတောပရံ ပါဒုကာသု ဌိတေနေဝ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နာ.တိသဟသာ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ နိက္ခိတ္တစီဝရံ ပါရုပိတဗ္ဗံ။
၁၇။ ဝစ္စကုဋိဝတ္တံ ကရောန္တေန ကိံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၈။ ဝစ္စကုဋိဝတ္တံ ကရောန္တေန
(က) အနုဒိနံ အာစမန ကုမ္ဘိယံ ပုရာဏောဒကံ ဆဋ္ဋေတွာ နဝံ ဥဒကံ အာသိဉ္စိတဗ္ဗံ၊
(ခ) သစေ ဝစ္စကုဋိဥက္လာပါ ဟောတိ , သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗာ၊
(ဂ) သစေ အဝလေခနပိဌရော ပူရော ဟောတိ, အဝလေခနကဋ္ဌံ ဆဋ္ဋေတဗ္ဗံ ၊ မာဠကေ ထပေန္တိ။ တသ္မာ ဝတ္တကာရကဿ ဘာရော နတ္ထိ။
၁၉။ အညေသု ဝိဟာရေသု အဘိနဝါ. ဝလေခနာနံ စေဝ ပုရာဏာ. ဝလေခနာနံ စ ပက္ခိပနတ္ထာယ "အဘိနဝပိဌရော, ပုရာဏပိဌရော"တိ နာမသညံ လိခိတွာ ပိဌရေ ထပေန္တိ၊ တေပိ ဧတ္ထ န သန္တိ။
၂၀။ ဣဒါနိ ပန အဝလေခနကဋ္ဌံ န ဝဠဉ္ဇန္တိ, ဥဒကေနေဝ သံသုဒ္ဓံ ကရောန္တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပတိဋ္ဌာပေ-တည်စေ(ထား)။
၂။ ပေါရာဏက-ရှေး၌ဖြစ်သော (ရှေးဆရာတော်ကြီးများ)။ ပစ္စန္တ-အစွန်(အဖျား)။
၄။ ဗဟိ-အပြင်ဘက်၌၊ ဌိတော- တည်သူ။ အန္တော-အတွင်း၌၊ နိသိန္နော-(ထိုင်) နေသူ။ အတ္ထိဘာဝေါ-ရှိသည်၏ အဖြစ်(ရှိမှန်း)။ ဉာတုံ (အညာတုံ, ဇာနိတုံ)-သိခြင်းငှာ။
၅။ ဥက္ကာသိတဗ္ဗံ-ချောင်းဟန့်ရာ၏ (တေနာပိ ဥက္ကာသိတဗ္ဗံ ဟု စူဠဝဂ္ဂန္ဓကကို နည်းမှီး၍ သုံးသည်။ ပစ္စုက္ကာသိတဗ္ဗံ-ပြန်၍ ချောင်းဟန့်ရာ၏ ဟုလည်း သုံးနိုင်၏၊ ဥက္ကာသ-ချောင်းဟန့်၊ ချောင်းညံ-ရှေးသုံး စကား)။
၆။ နိက္ခိပ-ချထား (ကိုယ်မှ ချ၍ သင်္ကန်းတန်းပေါ်၌ထား)။ အတရမာနော-လျင်လျင်မြန်မြန် (ပျာယိပျာယာ)မဟုတ်(သူ) ။
၈။ ဒုဂ္ဂန္ဓ-မကောင်းသော အနံ့ရှိ။
၉ ။ဥဗ္ဘဇိတဗ္ဗံ-သင်းပိုင်ကို ပင့်မရာ၏။ ကထဉ္စ-အဘယ်နည်းဖြင့်။ ဝစ္စံ-ကျင်ကြီး။
၁၀။ ပါဒုကာ-ခြေနင်းခုံ (ကုဋိအတွင်း၌ရှိသော နင်းခုံ) ။ နိတ္ထုနာ-ညီး။ နိတ္ထုနန္တ-ညီးတွားလျက် (ညီးတွားသူ) နိတ္ထုတိ, နိတ္ထုနန္တိစသည်။ ပဿာဝဒေါဏိကာ(ပဿာဝဒေါဏိ)- ကျင်ငယ်မြောင်း။ ခေဠော-တံထွေး။
၁၂။ ပိဌရော-ပုံး။ မာဠကော-စင်။ အဝလေခနကဋ္ဌံ-ကျင်ကြီးကို ခြစ်ပစ်ကြောင်းဒုတ် (ကျင်ကြီးသုတ်စရာ ဒုတ်ချောင်း ကနုတံ) ။ အဝလိခိတဗ္ဗ-ခြစ် (သုတ်)တိုက် (ကျက်သေရမရှိသော အရာဖြစ်၍ လိခ ဟုသာ မသုံးဘဲ အဝသဒ္ဒါထည့်၍ သုံးသည်)။ ဖရုသော-ကြမ်း။ ကူပေါ-တွင်း။ (ပါတေ+တဗ္ဗ)-ကျစေ(ချ)+ထိုက်။ ယထာပညတ္တ-အကြင်ကြင် ပညတ်အပ် (ထားအပ်)သောနေရာ။ ဦဒဟ-ကျင်ကြီးလူးအပ် (ကျင်ကြီးလူးနေ, ပေနေ)။
၁၄။ အာစမန-မစင်ကို ဆေးကြောင်းရေ (ရှေးက သန့်သက်ရေဟု ခေါ်၏။ အစမန+ကုမ္ဘီ-သန့်သက်ရေ+အိုး။ အာစမေ+တဗ္ဗံ-ဆေး+ထိုက်၊(သန့်သက်ရေ ခပ်ယူ၍ဆေးကြောင်းခွက်ငယ်)။ သေသေ+တဗ္ဗံ-ကြွင်းကျန်စေ+ထိုက် (ချန်ထား+ထိုက်) )သိသဓာက်, သိသတိ (ဘူဝါဒိ) ကြွင်းကျန်၏၊ ကာရိတ်ဝင်မူ သေသေတိ- ကြွင်းကျန်စေ၏ (ချန်ထား၏)။ (စူဠဝဂ္ဂ ဝစ္စကုဋိဝတ်ဝယ် "န အာစမန သရာဝကေ ဥဒကံ သေသေတဗ္ဗံ "ဟု ရှိ၏၊ အခန်း ၁၃-၌ ကာရိတ် မပါသော ဒိဝါဒိရုပ်ဖြင့် "အဝသိေဿယျာထ-ကြွင်းကျန်စေကြ ခန်ထားကြ" ဟု သုံးခဲ့၏၊ ထို၌လည်း " အဝသေသေယျာထ" ဟု သုံးနိုင်သည်)။ ပဋိစ္ဆာဒေ+တဗ္ဗ-ဖုံး+ထိုက် (နောက် ၁၆-၌ "ပဋိစ္ဆာဒေတွာ-သင်းပိုင်ကို ဖုံးလွှမ်း (ဖုံးအုပ်၍)ဟု ဆို)။
၁၆။ အတိသဟသာ-အလွန်စွာ (ပျာယိပျာယာ)၊နာ.တိသဟသာ (န+အတိသဟသာ)-သိပ်မမြန်စေဘဲ။ နိက္ခိတ္တ-ချထားအပ်။
၁၈။ အနုဒိနံ-နေစဉ်။ ပုရာဏောဒကံ-(ပုရာဏ-ဥဒက)-ရှေ့၌ဖြစ် (အဟောင်းဖြစ်) သော+ရေ။ နဝံ-အသစ်။ ဆဍ္ဍေ (ဆဍ္ဍေ)-စွန့် (ပစ်) ။ ဥက္လာပ-စွန့်ပစ်ထိုက်သော အမှိုက်အပေါင်းရှိ (အမှိုက်ရှုပ်)။ သမ္မဇ္ဇ-တံမြက်လှည်း။ (သမ္မဇ္ဇနီ-တံမြက်စည်း)။ ပူရ-ပြည့်။ ကာရကော-ပြုသူ။ ဘာရော-(ထမ်းဆောင်ထိုက်သော) တာဝန်။
၁၉ ။ အဘိနဝ-အသစ်။ နာမသညာ-နာမည်အမှတ်အသား။ တေပိ-ထိုကနုတံပုံးနှင့် အမှတ်အသားတို့သည်လည်း။
၂၀။ ဝလဉ္ဇ-သုံးစွဲ။ သံသုဒ္ဓ-စင်ကြယ်။ (စူဠဝဂ္ဂ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုက္ခန္ဓက နှာ ၂၈၃ ၍ "အဝလေခနပီဌရော" ဟုရှိ၏။ ဝတ္တက္ခန္ဓက နှာ-၃၉၂ ၌ကား "အဝလေခနပိဓရော"ဟုရှိသည်)။
မှတ်သားဖွယ်
ဥက္ကာသိတွာဝု.ဗ္ဘဇေယျ, ပါဒုကာသွေဝ သဏ္ဌိတော။
ပဝိသေယျူ.ဗ္ဘဇိတွာ နော, သဟသာ ပဝိသေယျ စ၊
ဥဗ္ဘဇိတွာ-သင်းပိုင်ကိုင့်၍။ နော ပဝိသေယျ- ကုဋိအတွင်းသို့ မဝင်ရာ၊ သဟဟာ စ-အစောတလျင်လည်း (ပျာယိပျာယာ) နော ပဝိသေယျ-ရာ။ ဥက္ကာသိတွာဝ-ချောင်းဟန့်၍သာ၊ ပဝိသေယျ-ရာ၏၊ ပါဒုကာသု- တို့၌၊ သဏ္ဌိတော -ကောင်းစွာရပ်မိသည်၊ (ဟုတွာ)ဝ-ဖြစ်မှသာ၊ ဥဗ္ဘဇေယျ-ရာ၏။
န ကရေ နိတ္တုနံ ဝစ္စံ, ဒန္တံကဋ္ဌံ စ ခါဒယံ။
ဝစ္စပဿာဝဒေါဏီနံ န ကရေယျုဘယံ ဗဟိ။
နိတ္ထုနံ (နိတ္ထုနန္တော) -ညီးတွားလျက် (အင်းအင်းဟု အသံပြုလျက်)၊ ဝစ္စံ-ကျင်းကြီးကို၊ န ကရေ-မပြုရာ၊ ဒန္တကဋ္ဌံ-ကို၊ ခါဒယံ စ -ခဲလျက်လည်း၊ တစ္စံ န ကရေ၊ ဝစ္စပဿာဝဒေါဏီနံ -ကျင်းကြီးတွင်း, ကျင်ငယ်တွင်းတို့၏ (ကျင်ကြီးခွက်, ကျင်ငယ်ခွက်တို့၏)၊ ဗဟိ-ဘေး၌၊ ဥဘယံ-ကျင်းကြီး ကျင်ငယ်နှစ်မျိုးလုံးကို၊ န ကရေယျ_မပြုရာ။ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ)
ကူပေ ကဋ္ဌံ န ပါတေယျ, ခေဠံ ပဿာဝဒေါဏိယာ၊
နာ.ဝလေခေယျ ဖုရုသေ.နု.ဟတဉ္စာပိ ဓောဝယေ။
ကူပေ-ကျင်ကြီးတွင်း၌၊ ကဋ္ဌံ-ကနုတံကို၊ န ပါတေယျ-မကျစေရာ၊ (မချရာ) ၊ ပဿာဝဒေါဏိယာ- ကျင်ငယ်မြောင်း၌ (ကျင်ငယ်ခွက်၌) ခေဠံ တံထွေးကို၊ န ပါတေယျ-ရာ(မထွေးချရာ)၊ ဖရုသေန-ကြမ်းသော ကနုတံဖြင့်၊ နာ.ဝလေခေယျ-မခြစ်(မသုတ်)ရာ။ ဦဟတဉ္စာပိ-ပေနေသော ကျင်ကြီးကိုလည်း။ ဓောဝယေ-ဆေးခဲ့ရာ၏။
န နိက္ခမေယျ သဟသာ, ဥဗ္တဇိတွာ န နိက္ခမေ၊
စပုစပု နာ.စမေယျ, ဥက္လာပဉ္စ ဝိသောဓယေ။
သဟသာ-လျှင်၊န နိက္ခမေယျ-မထွက်ရာ၊ ဥဗ္ဘဇိတွာ-၍၊ န နိက္ခမေ-ရာ၊ စပုစပု-စပ်စပ်အသံပြု၍၊ နာ .စမေယျ-သန့်သက်ရေ မဆေးရာ၊ ဥက္လပဉ္စ-(အုတ်ကလာပဉ္စ ဟုဖတ်) ရှုပ်နေသော အမှိုက်ကိုလည်း၊ ဝသောဓယေ-ရှင်းလင်းခဲ့ရာ၏။ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ)
ပါဠိစီရန်
၁။ သင် ကျင်ကြီးစွန့်ပြီးဒုတ်နဲ့သုတ်သလား, စက္ကူနဲ့ သုတ်သလား။
၂။ ဒုတ်နဲ့သုတ်ပြီး ရေဆေးသေးရဲ့လား။
၃။ ရေမဆေးယင် ဖင် စင်ကြယ်ပါ့မလား (ပြောင်ပါ့မလား) ။
၄။ ကုဋီထဲ ပျာယိပျာယျာ မဝင်ပါနဲ့။
၅။ ခြေနင်းခုံပေါ် ရပ်ပြီးမှ သင်းပိုင်ကို ပင့်ပါ။
၆။ သင်းပိုင်ကို ပင့်လျက် ပျာယိပျာယာ မထွက်ခဲ့ပါနဲ့။
၇။ သင်းပိုင် ဖုံးအုပ်ပြီးမှ ဖြေးဖြေးသာသာ ထွက်ခဲ့ပါ။
၈။ သန့်သက်ရေအိုးမှာ ရေ မရှိပါလား။
၉။ ကနုတံပုံးထဲ ကနုတံ ပြည့်လို့ပါလား။ (၁၀) နံဘေးမှာ ပေနေယင် (ကျင်ကြီး လူးနေယင်) ဆေးခဲ့ပါ။ (၁၁) အမှိုက်ရှုပ်နေယင် လှည်းခဲ့ပါ။
၁။ ကိံ နု တွံ ဝစ္စ ကတွာ ကဋ္ဌေန အဝလေခသိ, ဥဒါဟု ပဏ္ဏေနေ (စက္ကူကို ပဏ္ဏဟု သုံးပါ)။
၂။ အာစမေသိ နု ကဋ္ဌေန အဝလေခေတွာ ။
၃။ သံသုဒ္ဓေါ နု ခေါ ဝစ္စမဂ္ဂေါ ယဒိ ဥဒကေန န ဓောဝသိ။
၆။ ဥဗ္ဘဇန္တော။
၉။ ပူရော (ပုဏ္ဏော)ဝတ အဝလေခနပိဌရော အဝလေခနကဋ္ဌေဟိ။
ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
ဘုရားထံဆည်းကပ် (ဝတ်တက်)ချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော အညေသု ဝိဟာရေသု ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနဝေလာယံ ပဋိမာယ ပုရတော ဗုဒ္ဓဂုဏံ သဇ္ဈယိတွာ ပရိတ္တာဒိံ ဧကတေ သဇ္ဈယန္တိ, ဣဓ ပန သာယနှာသမယေ ဧကေ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပုပ္ဖါဒီဟိ ပူဇေတွာ သူရိယတ္ထင်္ဂမနဝေလာယ အပရဘာဂေ "ဣတိပိ သော ဘဂဝါ" တျာဒိရတနတ္တယဂုဏံ စေဝ ပါတိမောက္ခာဒိံ စ ဧကတော သဇ္ဈယန္တိ။
၂။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနကာလော .ယံ အန္တရဝါသကံ စေဝ ဥတ္တရာသင်္ဂံ စ ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေတွာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရောဟိ၊ သ စ.တ္ထိ စိတ္တပါတိံ စ ဂဏှာဟိ။
၃။ အာမ ဘန္တေ။
၄။ တဝ နိဝါသနံ ပရိမဏ္ဍလံ, ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗံ၊ ပုန ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဟိ။
၅။ န ဧဝံ န ဧဝံ, ဧဝံ နိဝါသေဟိ။
၆။ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ပိ ပု ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပါဟိ။
၇။ တဝ စီဝရကဏ္ဏော ပုရတောပိ ဩလမ္ဗတိ, ပစ္ဆတောပိ ဩလမ္ဗတိ, ဒက္ခိဏတောပိ ဩလမ္ဗတိ, ဝါမတောပိ ဩလမ္ဗတိ၊ ပုန ပါရုပါဟိ။
၈။ ဧဝံ သာဓု, ပစ္ဆာပိ ဧဝ.မေဝ နိဝါသေဟိ ပါရုပါဟိ စ။
၉။ အာမ ဘန္တေ။
၁၀။ အာဝုသော အညေ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ, မယံ ပန ကေန ဗုဒ္ဓံ ပူဇေယျာမ။
၁၁။ သာမဏေရာ ပုပ္ဖါနိ န ဩစိနိတုကာမာ မညေ၊ ရုက္ခေသုပိ ပုပ္ဖါနိ နတ္ထိ,မယံ ဥဒကေနေဝ ဗုဒ္ဓံ ပူဇေယျာမ။
၁၂။ ဧဝ.မာဝုသော, ဥဒကကုမ္ဘိကံ ပရိသုဒ္ဓံ ဓောဝိတွာ ဥဒကံ ပရိဿာဝေတွာ အာဟရ။
၁၃။ ဧဝံ ဘန္တေ, ပရိသုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓံ ပရိသုဒ္ဓေနေဝ ဥဒကေန ပူဇိတုံ ယုတ္တံ။
၁၄။ ဧဝ.မာဝုသော အာယာမ, ဗုဒ္ဓါရမဏံ သတိံ ပစ္စုဋ္ဌာပေဟိ "ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ ၊ပေ၊ ဘဂဝါ"တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနဝေလာ-ဘုရားအား ဆည်းကပ်ရာအချိန်။ ပဋိမာ-ဆင်းတုတော်, ရုပ်ပွားတော် (စေတိယံ-စေတီတော် ဟုလည်းသုံး)။ ပရိတ္တံ-ပရိတ် (မင်္ဂလသုတ်စသော တရားတော်များကို ထက်ဝန်းကျင် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် ပရိတ်ဟု ခေါ်၏)။ ဗုဒ္ဓူပဋ္ဌာနံ-ဘုရားအားဆည်းကပ်ရာအရပ်သို့၊ ဝါ-ဆည်းကပ်ခြင်းအကျိုးငှာ။ ပုပ္ဖံ-ပန်း။ သူရိယတ္ထင်္ဂမန ဝေလာ- (သူရိယ+အတ္ထင်္ဂမန+ဝေလာ) နေ+ဝင်ရာ+အချိန် (နေဝင်ချိန်)။ ရတနတ္တယံ-ရတနာသုံးပါးအပေါင်း။ ဂုဏော-ဂုဏ်။ ပါတိမောက္ခံ-ပါတိမောက်။
၂။ ပရိမဏ္ဍလံ-ထက်ဝန်းကျင် ဝန်းဝိုင်းစွာ (ညီအောင်) (ပရိမဏ္ဍလဖြစ်အောင် သင်္ကန်းဝတ်နည်းကို ရုပ်ပုံရှင်ကျင့်ဝတ်၌ ကြည့်ပါ)။ ဧကံသံ-တစ်ခုသော လက်ဝဲ အဖို့ (လက်ဝဲ တစ်ဖက် ပခုံးထက်)၌။ ဥတ္တရာသင်္ဂံ -အပေါ်ရုံ ဧကသီကို။ ကရိတွာ-၍(လက်ကန်တော့တင်၍)။ စိတ္တပါတိ-စိတ်ပတီး (စိတ်ကို ဟိုဟိုဒီဒီ အာရုံသို့ မရောက်စေဘဲ တရားအာရုံတစ်မျိုး၌သာ ရောနေအောင် စောင့်ရှောပ်တတ်သော ပတီး)။
၅။ န ဧဝံ -ဒီလိုမဟုတ်ဘူး။
၇။ ကဏ္ဏော-အနား (အစွန်း,အဖျား)။ ပုရတောပိ-ရှေ့၌လည်း။ ဒက္ခိဏ-လက်ယာဘက် (ညာဘက်)။ ဝါမ-လက်ဝဲဘက် (ဘယ်ဘက်)။ ဩလမ္ဗ-တွဲလျားကျ (အခန်း ၈၀-၌ ကာရိတ်ပစ္စည်း ဖြင့် "ဩလမ္ဗေန္တေန-တွံလျားကျစေလျက်, မညီမညာ ဖြစ်စေလျက် ” ဟု ရှိခဲ့သည်)။
၈။ ဧဝံ သာဓု-အေးကောင်းတယ် ။
၁၀။ အညေ-အခြား ရဟန်း သာမဏေတို့။ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထော (ဂန္ဓ+မာလာ+အာဒိ+ဟတ္ထော)-နံသာ+ပန်း+အစရှိသော ပူဇော်ဖွယ်+လက်၌ရှိ (နံ့သာပန်းစသော ပူဇော်ဖွယ်လက်ဆွဲ)။
၁၁။ဩစိနိတု ကာမော-ခူး (ဆွတ်, ကပ္ပိ)ခြင်းငှာအလိုရှိ (ဩစိနာတိ, ဩစိနန္တိ စသည်)။ မညေ-ထင်၏၊ ပူဇေယျာမ-ပူဇော်ကြရတော့မှာဘဲ။
၁၂။ ဥဒကကုမ္ဘိကာ-ညောင်ရေအိုး (ဘုရားပန်းအိုး) (ဥဒကကုဏ္ဍကာ-ရေကရား, ရေတကောင်း ဟုလည်းရှိ၏)။ ပရိဿာဝေ-စစ်။
၁၄။ဗုဒ္ဓါရမဏ-ဘုရားအာရုံရှိ။ ပစ္စုပဋ္ဌာပေ-ရှေးရှုကပ်၍ တည်စေ (ကာရိမပါလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာတိ)။
အမှာ။ ။ ဤအခန်းသည် တာဝန်ခံ ဘုန်းကြီးနှင့် တပည့်ဦးပဉ္ဇင်း ကိုရင်တို့ ဘုရားထံ ပန်းကပ်သွားခါနီး ပြောကြပုံဖြစ်သည်၊ အနည်းငယ်ပြင်ဆင်ကာ ဘုရားဝတ်တက်ချိန်၌လည်းပြောနိုင်သည်။
မှတ်သားဖွယ်
သောပိ မံ အနုသာသေယျ, သမ္ပဋိစ္ဆာမိ မတ္ထကေ။
တဒဟု ပဗ္ဗဇိတော သန္တော, ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော၊
တဒဟု-ထို (မိမိကို ဆုံးမမည့်)နေ့မှ၊ ပဗ္ဗဇိတော-ရှင့်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်၊ သန္တော-ဖြစ်သော၊ ဇာတိယာ-မွေးဖွားခြင်းအားဖြင့်၊ သတ္တဝဿိကော-ခုနစ်နှစ်အရွယ်မျှသာရှိသော၊ သောပိ-ထိုသာမဏေကလေးကသော်မှ လည်း၊ မံ-ငါ့ကို၊ အနုသာသေယျ-သွန်သင်အံ့၊ မတ္ထကေ- ဦးထိပ်ဖြင့် (တတိယာ အနက်၌ သတ္တမီ)။ ပမ္ပဋိစ္ဆာမိ-ခံယူပါ၏။ (အရှင်သာရိပုတ္တရာက မိမိအား သင်္ကန်းမညီဟု ပြောသော သာမဏေကလေးကို လက်အုပ်ချီ၍ လေးစားစွာ ပြောသော စကားဖြစ်သည်။) (ခု,၁၁-၃၈)
ဗုဒ္ဓေါတိ ကိတ္တယန္တဿ, ကာယေ ဘဝတိ ယာ ပီတိ၊
ဝရမေဝ ဟိ သာ ပီတိ, ကူသိဏေနာပိ ဇမ္ဗူဒီပဿ။
ဗုဒ္ဓေါတိ-ဘုရား ဘုရားဟု၍၊ ကိတ္တယန္တဿ-မိမိစိတ်တွင် ဂုဏ်တော် ထင်၍ ကြည်လင်ညွတ်ပျောင်း ရွတ်ဆိုသောသူတော်ကောင်း၏၊ ကာယေ-၌၊ ယာ ပီတိ-သည်၊ ဘဝတိ။ သာ ပီတိ-သည်၊ ဇမ္ဗူဒီပဿ-ဇမ္ဗူဒိပ်၏၊ ကသိဏေနပိ အလုံးစုံ၏ အဖြစ်ထက်လည်း၊ ဝရမေ-မြတ်သည်သည။ (ဇမ္ဗူဒိပ်တစ်ကျွန်းလုံး ရှိသမျှ အရာဝတ္ထု အားလုံးထက်သာသည်ဟူလို)။ (ဒီ ဋ္ဌ,၁-၅၄)
ပါဠိစီရန်
၁။ သင်းပိုင်နှင့် ဧကသီ ညီအောင် ဝတ်ပါ။
၂။ လက်ကန်တော့ တင်ပါ။
၃။ ဒီလို ဝတ်ရတယ်။
၄။ လက်ဝဲဘက်က သင်္ကန်းစွန်း တွဲကျနေတယ်။
၅။ အေး ကောင်းတယ်။
၆။ ဘုရားဝတ်တက် သွားကြစို့။
၇။ သင် ဘုရားကို ဘာနဲ့ ပူဇော်မှာလဲ?
၈။ မင်း ပန်းမခူးချင်ဘူးလား။
၉။ ရေတကောင်းကို စင်ကြယ်အောင် ဆေးပါ။
၁၀။ ရေကို စစ်ပြီး ယူခဲ့ပါ။
၁၁။ ဘုရား အာရုံပြုပြီးမှ အိပ်ပါ။
၁၂။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ အစရှိသော ဂုဏ်တော် ၉-ပါးကို ပါဋ္ဌိလို ခွဲပြပါ။
၇။ ကေန ပူဇေဿတိ။
၈။ နနု တွံ ပုပ္ဖံ န ဩစိနိတုကာမော.သိ။
၁၁။ အနုဿရိတွာ.ဝ (မနသိ ကရိတွာ.ဝ)သယ။
၁၂။ ပဋ္ဌိယာ ဝိဘဇိတွာ ဒေဿဟိ။ (ဘုရားအာရုံပြုပုံနှင့်စပ်သော ပြောဖွယ် စကားများကို အခန်း ၃-၌ ပြခဲ့ပြီ)။
အာဂန္တုကေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပေါ
အာဂန္တုကပုဂ္ဂိုလိနှင့် အတူ စကားပြောပုံ
၁။ ကစ္စိ ဘန္တေ ခမနီယံ ယာပနီယံ။(အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ)။
၂။ အာမာ.ဝုသော ခမနီယံ ယာပနီယံ။
၃။ ဣဒံ ဘန္တေ ဥဒကံ ပရိဘောဇနီယံ၊ ယဒိ ဘဝံ ဣစ္ဆတိ, ပါဒေ ပက္ခာလေတု။
၄။ ဧဝ.မာဝုသော ပါဒေ ပက္ခာလေဿာမိ။
၅။ ဣဒံ ဘန္တေ ပါနီယံ, ပိဝတု အာယသ္မာ။
၆။ အလံ အာဝုသော, နာ.ဟံ ပိပါသိတော.မှိ။
၇။ ဣဒံ ဘန္တေ အာသနံ ဣဓ ဘဝံ နိသီဒတု။
၈။ ဟောတု အာဝုသော ဟောတု, ဧတ္ထေဝ နိသီဒိဿာမိ။
၉။ကုတော ဘဝံ အာဂစ္ဆတိ၊ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂမိ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမိ။
၁၀။ ရန်ကုန်နဂရတော အာဝုသော အာဂစ္ဆာမိ၊ အပ္ပကိလမထေန အဒ္ဓါနံ အာဂမိံ, အန္တရာမဂ္ဂေ စ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမိံ။
၁၁။ကီဝစိရံ ဘန္တေ ဣဓ ဝသိဿတိ။
၁၂။ န စိရာ.ဟံ အာဝုသော, ကတိပါဟမေဝ ဝသိဿာမိ။
၁၃။ စိရံ ဝါ န ဝါ, ယထာသုခံ ဝသတု ဘန္တေ။
၁၄။ ဧဝ.မာဝုသော, ဗဟူပကာရော.သိ တွံ မယှံ၊ သစေ အမှာကံ ရန်ကုန်နဂရံ အာဂန္တုကာမော, အမှာကံ ဝိဟာရေမေဝ ဥဇုကံ အာဂန္တွာယ ထိစ္ဆိတံ ဝသာဟိ။
၁၅။ အဘိပ္ပမောဒါမိ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
အာဂန္တုကော-အာဂန္တုက (ဧည့်သည်, ခေတ္တခဏ မိမိထံသို ရောက်လာသော ရဟန်း, သာမဏေ) (လူဧည့်သည်များကိုကား "အတိထိ" ဟု သုံးပါ။)
၁။ ခမနီယ-သည်းခံအပ်, သည်းခံနိုင် (ခန့်ကျန်း,ကျန်းမာ)။ ယာပနီယ-ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေအပ်, ရောက်စေနိုင်(မျှတ)။ အဉ္ဇလိ-လက်အုပ် (ပုံလိင် ဤကာရန္တဖြင့် "အဉ္ဇလီ" ဟု ကင်္ခါဋီကာသစ်၌ ဆို၏)။ ပဂ္ဂယှ-ချီ, မြှောက်။
၃။ပရိဘောဇနီယံ-သုံးစွဲထိုက်သောရေ (သောက်ရေ)။
၄။ ဧဝံ-အေး (ကောင်းပြီ)။
၅။ ပါနီယံ-သောက်ထိုက်သောရေ (သောက်ရေ)။
၆။ အလံ-တော်ပြီ (ပြည့်စုံပြီ) (တချို့နေရာ၌ "အလံ-မသင့်, အကျိုးမရှိ"ဟု ဆိုပါ)။ ပိပါသိတော-ရေသောက်ခြင်းငှာ အလိုရှိသူ (ရေဆာသူ)။
၈။ ဟောတု ရှိပါစေ (နေပါစေ)။
၉။ ကိလမထော-ပင်ပန်းမှု၊ အပ္ပကိလမထေန-ပင်ပန်းမှုမရှိသဖြင့်။ အဒ္ဓါ-ရှည်သောခရီး (ယူဇနာဝက်ကျော်လျှင်"အဒ္ဓါ" ဟု ခေါ်နိုင်သည်၊တစ်ယူဇနာ ကိုမိုင်အားဖြင့် တစ်မိုင်ကျော်မှစ၍ ဆယ့်နှစ်မိုင်ကျော်အထိ အမျိုးမျိုးရေတွက်ကြ၏)။ အာဂမိ-လာခဲ့ရ၏လော(အဇ္ဇတ္တနီ ဤကိုဣပြု)။ အန္တရာမဂ္ဂံ-ခရီးအကြား (လမ်းကြားဟု မသုံးရ)။ ပိဏ္ဍကော (ပိဏ္ဍော)-ဆွမ်း။ ကိလမ-ပင်ပန်း။
၁၁။ ကီဝစိရံ-ဘယ်လောက်ကြာအောင်။
၁၂။ န စိရံ-ကြာမှာမဟုတ်ဘူး။ ကတိပါဟံ (ကတိပိ+အဟံ)-အနည်းငယ်သော +ရက်(ပတ်လုံး)။
၁၃။ စိရံ ဝါ န ဝါ- ကြာသည်ဖြစ်စေ မကြာသည်ဖြစ်စေ(ကြာကြာ မကြာကြာ)။ ယထာသုခံ- ချမ်းသာသည်အားလျော်စွာ (ချမ်းသာသလို)။
၁၄။ မယှံ-အား။ ဗဟူပကာရော (ဗဟု+ဥပ+ကာရော)များစွာ+လျော်သော+ကျေးဇူးကိုပြုသည် (ကျေးဇူးများသည်)။ (မယှံ-၏ (အပေါ်၌)။ ဗဟူပကာရော-များသော ကျေးဇူးရှိသည်ဟုလည်းဆိုကြ၏)။ ဥဇုကံ-ဖြောင့်ဖြောင့် (တိုက်ရိုက်)။ ယထိစ္ဆိတံ-အကြင်အကြင် အလိုအတိုင်း (အလိုရှိတိုင်း, အလိုရှိသလောက်)။
၁၅။ အဘိပ္ပမောဒါမိ ဘန္တေ-အလွန်ဝမ်းသာ ပါတယ် ဘုရား။
မှတ်သားဖွယ်
သဗ္ဗေ စ သိဿကာ တုယှံ, အရောဂါ ဟောန္တိ ဒါယာ။
ကစ္စိတု ဘောတော ကုသလံ, ကစ္စိ ဘောတော အနာမယံ၊
ကစ္စိ-အဘယ်သိုနည်း၊ ဘောတော-အရှင်၏၊ ကုသလံ-ကျန်းမာ သူ၏အဖြစ်သည်၊(ဟောတိ)နု-ဖြစ်ပါ၏လော။ ကစ္စိ.ဘောတော-၏။ အနာမယံ-အနာမရှိသောသူ၏အဖြစ်သည်၊ (ဟောတိ)နု၊တုယှံ-အရှင်၏၊ သဗ္ဗေ, သိဿကာ- အနာမရှိသောသူ၏အဖြစ်သည်၊ ဒါယကာ-ဒါယကာတို့သည်လည်းကောင်း၊ အရောဂါ-ရောဂါမရှိကုန်သည်၊ဟောန္တိ(နု)-လော။ (အာသီသတ္ထ သူများအတွက် ဆုတောင်းနေခြင်း မဟုတ်ပဲ မေးနေခြင်းဖြစ်၍ ကုသလ, အနာမယ တို့ရှိသော်လည်း ဘောတောသည်သမ္ပဒါန် မဟုတ်၊ သမ္ဗန်သာ)။
ကုသလဉ္စေဝ တာတ, အထော တာတ အနာမယံ၊
သဗ္ဗေ စ သိဿကာ မယှံ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော။
တာတ-ငါရှင့်၊မေ-၏၊ ကုသလဉ္စေဝ-သည်လည်း၊ (ဟောတိ-ဖြစ်ပါ၏) အထော-ထို့ပြင်၊ ၊ပေ၊ အရောဂါ ဟောန္တိ။ (တေမိယဇာတက ဋ္ဌ ၆, -၂၇-၂၈- ၌လာသော ဂါထာများကို အနည်းငယ် ပြင်ထားအပ်သည်)။
ယဿ ရုက္ခဿ ဆာယာယ, နိသီဒေယျ သယေယျ ဝါ၊
န တဿ သာခံ ဘေဉ္ဇယျ, မိတ္တဒုဗ္ဘော ဟိ ပါပကော။
ယဿ ရုက္ခဿ-အကြင်သစ်ပင်၏၊ ဆာယာယ-အရိပ်၌၊ နိသီဒေယျ ဝါ- ထိုင်မူလည်း ထိုင်အံ့၊ သာယေယျ ဝါ-အိပ်မူလည်း အိပ်အံ့၊ တဿ-ထိုသစ်ပင်၏၊ သာခံ-အခက်ကို၊ န ဘေ ဉ်ယျ-မချိုးရာ၊ ဟိ-မှန်၏၊ မိတ္တဒုဗ္ဘော-မိတ်ဆွေကို ဖျက်ဆီးသူသည် (မိတ်ဆွေကို ပြစ်မှားသူသည်)၊ ပါပကော-ယုတ်မာသူတည်း။ (အလောင်းတော် တေမိယမင်းသားက ရထားထိန်း သုနန္ဒအား ပြောသောစကား ဖြစ်သည်၊ အခြားဇာတ်တော်များ၌လည်း ဤစကားပါ၏၊ ဤဂါထာကို အကြောင်းပြု၍ မြန်မာတို့က "အရိပ်နေနေ အခက်ချိုးချိုး, သားရေပေါ်အိပ်ပြီး သားရေနားစားသူ" ဟု စကားပုံပြုကြသည်)။
ပါဠိစီရန်
၁။ ကျန်းမာရဲ့နော်။
၂။ ခြေဆေးပြီးတော့ သုတ်လိုက်ပါ။
၃။ ဒီဟာ သောက်ရေပါ, အလိုရှိယင် သောက်တော်မူပါ။
၄။ ရေငတ် (ရေဆာ)တယ်, သောက်ရေပေးပါ။၏
၅။ ဘယ်ကလာပြီး ဘယ်ကို သွားမလို့လဲ။
၆။ ရန်ကုန်က လာပြီး မြွေဟုန်ကန် သွားမလို့။
၇။ ရန်ကုန်မှာ ဘယ်လောက်ကြာကြာ နေခဲ့သလဲ။
၈။ တစ်လလောက် နေခဲ့ပါတယ်။
၉။ ထိုနေရာမှာ (ဟိုမှာ) ချမ်းချမ်းသာသာ နေခဲ့ရပါရဲ့လား။
၁၀။ ငါ့ရှင် တယ် ကျေးဇူးများတယ် (သိပ်ကျေးဇူးတင်ပါတယ်), ရန်ကုန်ရောက်တဲ့အခါ ငါ့ဆီ တိုက်ရိုက် လာခဲ့ပါ။
၁၁။ မင်းတို့ ဆရာ့ထံ တိုက်ရိုက် မဝင်ကြနဲ့ လက်ထောက်ဆရာ့ထံ ဝင်ပြီးမှ ဆရာ့ထံ ဝင်ကြပါ။
၅။ ကုတော ဂန္တွာ ကုဟိံ ဂမိဿသိ။
၈။ မာသမတ္တံ။
၉။ ထိုမှာ (ဟိုမှာ)- တတ္ထ။
၁၀။ တယ်ကျေးဇူးများပါတယ် (သိပ်ကျေးဇူးတင်ပါတယ်)-ဗဟူပကာရော။ ရောက်တဲ့အခါ-သမ္ပတ္တကာလေ (ရန်ကုန်နဂရံ သမ္ပတ္တော သမာနော ဟုလည်းသုံး)။ ငါ့ထံ (ငါ့ဆီ)-မမ သန္တိကံ။
မဟာထေရဿ သမ္ပတ္တကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
ဆရာတော်ကြီးရောက်လာချိန် စကားပြောပုံ
၁။ဧကော ဘန္တေ မဟာထေရော ဂိဉ္ဇကာဝသထေ သမ္ပတ္တော။
၂။ ကီဝဝုဍ္ဎော။
၃။ အတိမဟလ္လကော ဘန္တေ။
၄။ မယာ ဒဟရော နု, ဥဒါဟု ဝုဍ္ဎော။
၅။ အာစရိယတော ဝုဍ္ဎော။
၆။ ယဒိ ဧဝံ အာဂမိဿာမိ။
၇။ ဟေ… အမှာကံ အာစရိယဘူတော မဟာထေရော အာဂတော, တုမှေ အာဂစ္ဆထ။
၈။ အာဂန္တုကဘူတဿ မဟာထေရဿ ပါနီယံ ဥပနာမေထ, ပါဒေ ပက္ခာလေထ, အာသနံ ပညပေထ, သယနံ သဇ္ဇေထ။
၉။ ဂိဉ္ဇကာဝသထံ သောဓေထ, သကလံ အာရာမံ ပါတော သမ္မဇ္ဇထ။
၁၀။ ယထာ ကဿစိ ထေရဿ သမ္ပတ္တကာလေ အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ အဉ္ဇလိကမ္မံ သာမိစိကမ္မံ အာသနာဘိဟာရော သေယျာဘိဟာရော ကာတဗ္ဗော, တထေဝ ယထာနုရူပံ ကရောထ။
၁၁။ ပစ္စူသသမယေ ပဗုဒ္ဓကာလေ မုခဓောဝနတ္ထာယ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စေဝ သဟ မုခဓောဝနပိဏ္ဍိယာ မုခေါဒကံ စ မုခပုဉ္ဆနံ စ ဥပဋ္ဌာပေထ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ထေရော-ထေရ် (ဆရာတော်)၊ မဟာထေရော-မဟာထေရ် (ဆရာတော်ကြီး)၊ ဂိဉ္ဇကာဝသထော (ဂိဉ္ဇကာ+အာဝသထော)-အုတ်တို့ဖြင့် ပြုအပ်သော နေရာကျောင်း (အုတ်တိုက်)။
၃။ မဟလ္လကော (ဝုဍ္ဎာ)-ကြီးသူ။ ဒဟရော-ငယ်သူ (ဣတ္ထိလိင်၌ ဝုဍ္ဎာ မဟလ္လိကာ ဒဟရာ၊ ဝုဍ္ဎောနေရာဝယ် "ဝုဒ္ဓေါ"ဟု လည်းသုံးနိုင်၏)။ အာစရိယဘူတော-ဆရာဖြစ်၍ ဖြစ်သူ (ဆရာရင်း)။
၈။ ပညပေ-ခင်း။
၉။ သောဓေ-ရှင်းလင်း (သန့်ရှင်း) (ရှေးက "သုတ်သင်"ဟု ခေါ်ကြ၏)။ ပါတော-နံနက်စောစော ။
၁၀။ အဘိဝါဒနံ-ရှိခိုးမူ (လက်ခြေ နဖူး, တတောင် ဒူး, ငါးဦးတည်ခြင်းမှတ် ဟူသည်နှင့်အညီ ရှိခိုးမှု)။ ပစ္စဋ္ဌာနံ- နေရာမှ အလျင်ထမှု (ခရီးဦးကြိုဆိုမှု) (ပစ္စုက္ကမနံ-အာဂန္တုကဆီသို့ ရှေးရှုသွားမှု, ခရီးဦးကြိုဆိုမှု ဟုလည်းသုံး)။ ပဉ္ဇလိကမ္မံ-လက်အုပ်ချီမှု။ သာမိစိကမ္မံ-အရိုအသေပြုမှု။ အာသနာဘိဟာရော (အာသန+အဘိ+ဟာရ)-နေရာကို+ရှေးရှု+ဆောင်မှု (ထိုင်ခုံ ကုလားထိုင်စသော ထိုင်စရာကို အာဂန္တုက အထံသို့ ရှေးရှုဆောင်မှု)။ သေယျာ-အိပ်ရာ၊(အဘိဝါဒနံ ၊ပေ၊ သေယျာဘိဟာရော ကာတဗ္ဗော၌ အဘိဝါဒနံ စသည်၏ လိင်ကိုမကြည့်ဘဲ နောက်ဆုံးဖြစ်သော သေယျောဘိဟာရော၏ လိင်ကိုကြည့်သည်၊ (နှစ်သုံးလေးပါး, ကံ ကတ္တားနှင့်, ထားသည့်အရာ, ကြိယာမှာ, မှန်စွာနောက်ဖျား, ကံ ကတ္တားနှင့်, တူငြားလိင်ဝုစ် အညီတည်း)- ဘုရားကြီးနယာယ်)။
၁၁။ ပဗုဒ္ဓေါ-နိုးသူ၊ ပဗုဒ္ဓ+ကာလော-နိုးသူ၏+အခါ (နိုးချိန်)။ ဥပ+ဋ္ဌာပေ-ကပ်၍+တည်စေ (တည်ထား)။
မှတ်သားဖွယ်
သက္ကစ္စံ တံ နာမေဿယျ အဂ္ဂိဟုတ္တံ.ဝ ဗြာဟ္မဏော။
ယမှာ ဓမ္မံ ဝိဇာနေယျ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ၊
ဗြာဟ္မဏော-ဗြာဟ္မဏသည် (ပုန်ဏားဟု ခေါ်ကြ၏)၊ အဂ္ဂိဟုတ္တံ-ပူဇော်အပ်သော မီးကို၊ သက္ကစ္စံ-ရိုသေစွာ၊(နမဿသိ)ဣဝ-ရှိခိုးသကဲ့သို့၊ ဧဝံ-ဤအတူ၊ ယမှာ-အကြင်ဆရာ့အထံမှ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ-အပ်သော၊ ဓမ္မံ-ကို၊ ဝိဇာနေယျ-သိရာ၏၊ တံ-ထိုဆရာကို၊ သက္ကစ္စံ-စွာ၊ နမေဿယျ-ရာ၏။
အမှာ။ ။ယမှာ ၊ပေ၊ နမသေယျ၊ ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ-၂, ၄၀၁။ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်ကြောင်းဟု ယုံကြည်၍ မီးမငြိမ်းအောင် လောင်စာထည့်ပေး လုပ်ကျွေးမှု, လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးမှု စသည်ပြုကာ ဗြာဟ္မဏတို့ မီးကို ပူဇော်ကြသည်။
ပါဠိစီရန်
၁။ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါ ကြွလာတယ်, အုတ်တိုက်မှာ ရောက်နေတယ်။
၂။ သိပ်မကြီးသေးပါ၊ သို့သော် ဆရာ့ထက်တော့ ကြီးမယ် ထင်တယ်။၏
၃။ ဟေ….ငါ့မိတ်ဆွေကြီးပါလား, သင်တို့ ရေကပ်ကြ။
၄။အုတ်တိုက်ကို ရှင်းလင်းပြီးပါပြီ (သုတ်သင်အပ်ပါပြီ)။
၅။ တစ်တိုက်လုံး တံမြက်စည်းလှည်းပါ။
၆။ သင်တို့ ခရီးဦးကြို ပြုကြ။
၇။ တော်သလို လုပ်လိုက်။
၈။မျက်နှာသစ်ရေ တယ်ပြီးပလား။
၁။ ကြွလာ-အာဂတော။ ရောက်နေ-သမ္ပတ္တော။
၂။ ကြီးမယ်ထင်တယ်-ဝုဍ္ဎော မည။
၃။ မိတ်ဆွေ-မိတ္တော။
၄။ သုတ်သင်အပ်-သောဓိတ။
၇။ အကြင်အကြင် သက့်လျော်သည့်အတိုင်း (တော်သလို) -ယထာနုရူပံ။ ၈။ တည်စေအပ်, တည်ထားအပ်ပြီ (တည်ပြီး)-ဥပဋ္ဌာပိတ။
မဟာထေရဿ ဝတ္တပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
ဆရာတော်အတွက် ကျင့်ဝတ်နှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ မဟာထေရဿ ဝသနကာလံ ဘတ္တံ စေဝ သူပဗျ ဉ္ဇနံ စ ပဏီတပဏီတံ ပရပါစေထ။
၂။ ဘောဇနဋ္ဌာနံ စေဝ ဘောဇနပီဌံ စ သုပရိသုဒ္ဓံ သဇ္ဇေထ။
၃။ ဘောဇနကာလေပိ ယောကောစိ သာမဏေရော ဝါ ဒဟရော ဝါ ဥပတိဋ္ဌတု ယံ ဣစ္ဆတိ, တံ သုလဘာယ။
၄။ ဒိဝသဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနာမေထ, ပါတော ပ ဉ္စနာဍိကမတ္တေ ဒိဝါ အဎ္ဍေကာဒသနာဍိကမတ္တေ စ ကာလေ။
၅။ ဘောဇနဋ္ဌာနေ ဥဒပတ္တံ စေဝ ပါနီယတ္ထာလကံ စ ပဋိဂ္ဂဟံ စ ဥပဋ္ဌာပေထ။
၆။ ဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ သဟ ဒေဝဏ္ဏောဒကေန ခါဒနီယံ ဥပနာမေထ။
၇။ သာယနှေပိ ယံကိ ဉ္စိ ပါနံ ပရိသုဒ္ဓံ ပရိဿာဝေတွာ ဥပနာမေထ, မာစ ပါနံ သကသဋံ သရဇံ ဟောတု။
၈။ မဟာထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အနုဒိနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သယနံပိ ပဋိသံဟရထ။
၉။ အယံ မဟာထေရော န ယော ဝါ သော ဝါ ဟောတိ, အတ္တနော ဇနပဒေ ပါကဋာနံ ဂဏာစရိယာနံ အညတရော, တုမှာကံပိ ပါစရိယော၊ တသ္မာ ယာဝ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသတိ, တာဝ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ မာနေတွာ ပူဇေတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကရောထ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဝသန+ကာလော-နေ (သီတင်းသုံး)ရာ+ကာလ။ ပဏီတပဏီတံ- ကောင်းသထက်ကောင်းအောင်။ ပရိပါစေ-ထက်ဝန်းကျင်ကျက်စေ (ချက်ခိုင်း,စီမံ)။
၂။ ဘောဇနဋ္ဌာနံ-ဆွမ်းစားရာအရပ် (ဆွမ်းစားကျောင်း)။ သုပရိသုဒ္ဓံ-အထူး (ပတ်ဝန်းကျင်) သန့်ရှင်းအောင်။
၃။ ဒဟရော-ရဟန်းငယ်။ ဥပတိဋ္ဌတု- အနီး၌တည် (အနီး၌ရှိ) ပစေ။ သုလဘော-လွယ်ကူစွာရခြင်း။
၄။ ဒိဝါ- နေ့၌၊ အဎ္ဍေကာဒသနာဍိကမတ္တေ-အခွဲအားဖြင့် ဆယ့်တစ်နာရီလောက် (ဆယ်နာရီခွဲလောက်) ။
၅။ ဥဒပတ္တော-ရေတည်ခွက် (ရေတည်ချိုင့်)။ ပါနီယတ္ထာလကံ -သောက်ရေခွက်။ ပဋိဂ္ဂဟော-လက်ဆေးခံ (ထွေးခံ) ။
၆။ပဏ္ဏံ-သစ်ရွက်။ ဒေဝပဏ္ဏံ-နတ်သစ်ရွက်။ ဒေဝဏ္ဏောဒကံ-နတ်သစ်ရွက်ရေ (လဖက်ရေ)။ (လဖက်ခြောက်မပါသော ရေနွေးကို"ဥဏှောဒကံ"ဟုသုံးပါ)။
၇။ ယံကိ ဉ္စိ-အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော (တစ်မျိုးမျိုး)။ပါနံ-သောက်ဖွယ် (ဖျော်ရေ)။ ကသဋံ-အဖတ်၊ သကသဋံ-အဖတ်နှင့် တကွဖြစ် (အဖတ်ပါ)သည်။ သရဇံ -မြူမှုန်နှင့် တကွဖြစ် (မြူမှုန်ပါ)သည်။
၈။ မဟာထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အနုဒိနံ သမ္မဇ္ဇိတွာ သယနံပိ ပဋိသံဟရထ။
၉။ ယော ဝါ သော ဝါ -အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော ပုဂ္ဂိုလ် (တော်စွ လျော်စွပုဂ္ဂိုလ်)။ ဇနပဒေါ-ဇနပုဒ် (နယ်,တိုင်း)။ ပါကဋ-ထင်ရှား။ ဂဏ-ဂိုဏ်း။ အညတရော-တစ်ပါး (အပါအဝင်)။ ယာဝ-အကြင်မျှလောက်။ တာဝ-ထိုနေသမျှကာလပတ်လုံး။ သက္ကတွာ-ကောင်းစွာပြု၍၊ ဂရု-လေးလေးစားစား။ မာနေ -မြတ်နိုး။ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ-ရှေးဦးစွာ ကျင့်ထိုက်သောဝတ်, နောက်မှ ကျင့်ထိုက်သောဝတ် (ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်)။
မှတ်သားဖွယ်
န တေန ထေရော သော ဟောတိ, ယေန.ဿ ပလိတံ သိရော၊
ပရိပက္ကော ဝယော တဿ, မောဃဇိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတိ။
ယေန-အကြင်ကြောင့်၊ (ယဿ-အကြင်ရဟန်း၏)၊ သိရော-ဦးခေါင်းသည် ၊ (ဦးခေါင်း၌တည်နေသော ဆံပင်သည်)၊ ပလိတံ-ဖြူသည်၊ အဿ-ဖြစ်၏၊ တေန-ကြောင့်၊ သော-ထိုရဟန်းသည်၊ ထေရော-ဆရာတော်သည်၊ န ဟောတိ-မဖြစ်၊ တဿ-ထိုရဟန်း၏၊ ပရိပက္ကော-ရင့်သော (အိုသော)၊ ဝယော- အရွယ်ကို၊ မောဃဇိဏ္ဏောတိ-အတွင်းရှုတုံ, ထေရ်ဂုဏ်မမှီ, အချည်းနှီးအိုသော အရွယ်ဟူ၍၊ ဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ (ဓမ္မပဒ -ဋ္ဌ ၂, ၂၄၅)
ယမှိ သစ္စ ဉ္စ ဓမ္မော စ, အဟိံသာ သံယမော ဒမော၊
သ ဝေ ဝန္တမလော ဓီရော, ထေရော ဣတိ ပဝုစ္စတိ။
ယမှိ-အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်၌၊ သစ္စ ဉ္စ-ဝစီသစ္စာသည်လည်းကောင်း၊ ဓမ္မော စ -လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်လည်းကောင်း၊ အဟိံသာ-မညှင်းဆဲကြောင်း ကရုဏာသည်လည်းကောင်း၊ သံယမော-ကိုယ် နှုတ်ကို စောင့်စည်းကြောင်း သီလသည်လည်းကောင်း၊ ဒမော-ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမကြောင်း ဣန္ဒြိယ သံဝရသည်လည်းကောင်း၊ (အတ္ထိ)၊ ဝန္တမလော-မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထွေးအန်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ အညစ်ကြေးရှိသော၊ ဓီရော- တည်ကြည်ခြင်းရှိသော၊ သ(သော) -ထိုရဟန်းကိုသာ၊ ဝေ-စင်စစ်၊ ထေရော ဣတိ-ထေရ် (ဆရာတော်) ဟူ၍၊ ပဝုစ္စတိ-ဆိုအပ်၏။ (ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ ၂,၂၄၅)
ပါဠိစီရန်
၁။ ဆရာတော် ဒီမှာ သီတင်းသုံးသမျှ ဝတ်ကြီးဝတ်ထယ် ပြုကြ။
၂။ ဆွမ်းနံ့ဟင်းကို ကောင်းသထက်ကောင်းအောင် စီမံကြ။
၃။ ဆွမ်းဘုန်းပေးမယ့် နေရာသို့ စားပွဲခုံ ယူခဲ့ပါ။
၄။ ကိုရင်ဖြစ်စေ, ကျောင်းသားဖြစ်စေ တစ်ယောက်ယောက်လာခဲ့။
၅။လိုတာကို အလွယ်တကူ ရအောင် အနားမှာ နေ။
၆။ တစ်နေ့လျှင် နှစ်ကြိမ် စားကြတယ်။
၇။ နေ့ဆွမ်းကို ဆယ်နာရီခွဲမှာ စားကြတယ်။
၈။ ငါ့မှာ ၅ -နာရီလောက် ဆွမ်းစား သွားစရာရှိတယ်။
၉။ သောက်ရေခွက်နဲ့ ထွေးခံ ယူခဲ့။
၁၀။ နေ့စဉ် ကျောင်းအတွင်း တံမျက်လှည်းပြီး အိပ်ရာ သိမ်းပါ။
၁၁။ မင်းက ငါ့ကို ဘာမှတ်သလဲ, တော်စွာ လျော်စွာ မှတ်သလား။
၄။ အာဂစ္ဆတု ယော ကောစိ သာမဏေရော ဝါ ဒါရကောဝါ။
၈။ အတ္ထိ မေ ပ ဉ္စနာဍိကမတ္တေ ဘတ္တဘု ဉ္ဇနတ္ထာယ ဂမနကိစ္စံ။
၁၁။ ကိံ မညသိ မံ တွံ, မညတိ နု ယံ ဝါ တံ ဝါ။
သဇ္ဈယနပရိသမတ္တကာလေ ကထာသလ္လပေါ
စာအံတိတ်ချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ အာယာမ,ဇင်္ဃဝိဟာရံ အနုစင်္ကမိဿာမ အနုဝိစရိဿာမ။
၂။ သဇ္ဈယနသိစ္စံ မေ ဘန္တေ န သမတ္တံ။
၃။သမာပေဟိ အာဝုသော သဇ္ဈယနကိစ္စံ, ပဉ္စဃဋိကတော တိံသပလံ အတိက္ကန္တံ၊ အာစရိယေနာပိ ပညတ္တံ "သာယနှေ ပဉ္စဃဋိကာလေ သဇ္ဈယနံ သမာပေတဗ္ဗံ"တိ။
၄။ အတိက္ကန္တံ န ဘန္တေ ပဉ္စဃဋိကတော တိံသပလံ။
၅။ ဧဝ.မာဝုသော။
၆။ တေနဟိ သဇ္ဈယနကိစ္စံ သမာပေဿာမိ။
၇။ အာယာမ, ဇင်္ဃဟာရံ အနုစင်္ကမိဿာမ အနုဝိစရိဿမ။
၈။ တာဝ ဂစ္ဆထ ဘန္တေ, အတ္ထိ မေ ဥဒကာ.ဟရဏဝတ္တံ။
၉။ မယှံပိ ဝတ္တံ အတ္ထိ, ပစ္စာဂမနကာလေယေဝ ကရိဿာမ။
၁၀။ န ယုတ္တံ ဘန္တေ, ဘာရနိတ္ထာရကာ အမှာကံ ဒေါသံ အာရောပေဿန္တိ။
၁၁။ အာရောပေန္တု ဝါ န ဝါ, အာဂစ္ဆာဟိ၊ တ.မဟံ ဒေါသံ ပရိယာယေန ပရိဟရိဿာမိ။
၁၂။ န ဘန္တေ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဧဒိသံ စိတ္တံ ပဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ, ဣစ္ဆတိ အာစရိယော သကလာရာမဿ ဥဇုကဘာဝံ၊ ယဿ အနုဇုကဘာဝေါ ပါကဋော, တဿ ဝါသံပိ န ဣစ္ဆတိ။
၁၃။ သုဏာဟိ ဘန္တေ, အာစရိယဿ သဒ္ဒေါ မညေ "သဇ္ဈယနဿ ပရိသမာပနကာလော အာဝုသော, ဝတ္တံ ကတွာဝ ဇင်္ဃဝိဟာရံ အနုစင်္ကမထ အနုဝိစရထ"။
၁၄။ နန ဘန္တေ သုဏိတ္ထ၊ အမှာကံ အာစရိယဿ ကတ္ထစိပိ ပမာဒဝိဟာရော နတ္ထိ, အတ္တနော နိဿိတကေသု သဒါ မနသိ ကရောတွေဝ။
၁၅။သစ္စံ အာဝုသော, ပဌမံ ဝတ္တံ ကရိတွာ ပစ္ဆာ ဇင်္ဃဝိဟာရံ အနုစင်္ကမိဿာမ အနုဝိစရိဿာမ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဇင်္ဃဝိဟာရော-ခြေသလုံးတို့၌ ညောင်းညာခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း အကျိုးရှိသော သွားခြင်းဣရိယာပုထ်တည်းဟူသော နေခြင်း။ အနစင်္ကမ-အတူလိုက်၍ လမ်းလျှောက် (တွဲ၍လမ်းလျှောက်) (ရှေးက "စင်္ကြံသွား" ဟုခေါ် ကြ၏)။ အနုဝိစာရ- အတူလိုက်၍ လှည့်လည် (တွဲ၍ လှည့်ပတ်)။
၂။ သဇ္ဈယနံ-စာပြန်ခြင်း, စာအံခြင်း။ သမတ္တ (ပရိသမတ္ထ)-ပြီး(ဆုံး)။
၃။ သမာပေ- ပြီးစေ, ဆုံးစေ (အပြီးသတ်, အဆုံးသတ်)။
၈။ တာဝ ဂစ္ဆထ-ကြွနှင့်ကြပါဦး။ မေ-ငါ၏ (ငါ့မှာ)။ ဥဒကာ.ဟရဏဝတ္တံ-ရေကိုဆောင်ခြင်းဟူသော ဝတ် (ရေခပ်ဝတ်)။
၉။ ပစ္စာဂမနံ(ပတိ+အာဂမနံ)-တစ်ဖန်+လာခြင်း, (ပြန်လာခြင်း)။ ပစ္စဂမန+ကာလော (ပြန်လာရာ+အချိန်)။
၁၀။ ဘာရနိတ္ထာရကော-တာဝန်ကို+ထမ်းဆောင်သူ (တာဝန်ကိုပြီးမြောက်စေသူ, ဝန်ဆောင်)။ အမှာကံ-တို့၏ (အပေါ်၌)။ ဒေါသော-အပြစ်။ အာရောပေ-တက်ရောက်စေ (တင်)။
၁၁။ အာရောပေန္တု ဝါ-တင်ကြသည်မူလည်းဖြစ်စေ။ န အာရောပေန္တု ဝါ-မတင်ကြသည် မူလည်းဖြစ်စေ (အပြစ်တင်တင် မတင်တင်)။ ပရိယာယော- (အကြောင်းတစ်မျိုး)။ ပရိဟရ-ထက်ဝန်းကျင်သို့ဆောင် (ရှောင်လွှဲ)။
၁၂။ ဧဒိသ (ဤဒိသ)-ဤကဲ့သို့ ရှုအပ် (ဤလိုဟာ)။ ပဋ္ဌာပေ-ဖြစ်စေ။ ဥဇုက-ဖြောင့်မတ်၊ ဥဇုက+ဘာဝေါ-ဖြောင့်မတ် (ရိုးသာ)သူ၏+အဖြစ် (ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု)။ အနုဇုက-မရိုးသားသူ။ ဝါသ-နေခြင်း။
၁၃။ ပရိသမာပန+ကာလော-ပြီးဆုံးစေရာ+အခါ။
၁၄။ ကတ္ထစိပိ-တစ်စုံတစ်ခုသော အရာ၌လည်း (အဘယ်နေရာမဆို)။ ပမာဒ+ဝိဟာရော-မေ့မေ့ လျော့လျော့+နေခြင်း။ နိဿိတကော (နိဿိတော)-မှီသူ (မှီခိုနေသောတပည့်)။ မနသိ ကရ-စိတ်၌ပြု (စိတ်ရောက်, စိတ်စိုက်, နှလုံးသွင်း)။
မှတ်သားဖွယ်
ဥဇုံ ကရောတိ မေဓာဝီ, ဥသုကာရောဝ တေဇနံ။
ဖန္ဒနံ စပလံ စိတ္တံ, ဒူရက္ခံ ဒုန္နိဝါရယံ၊
ဖန္ဒနံ-ငါးပါးအာရုံ, ကာမဂုဏ်တို့၌ တုန်လှုပ်တတ်ထသော၊ စပလံ-တရားနှင့်စပ်, အာရုံမြတ်၌, မရပ်မတည်, လျှပ်ပေါ်လော်လီထသော၊ ဒုန္နိဝါရယံ-မိန်းမယောကျင်္ား, အာရုံများ၌, သွားမိတုံလစ်, မသွားဖြစ်အောင်, တားမြစ်နိုင်ခဲထသော၊ စိတ္တံ-ကို၊ ဥသုကာရော-မြားလုပ်သမားသည်၊ တေဇနံ- ကောသော မြားကို၊ ဥဇုံ-ဖြောင့်အောင်၊ ကရောတိ ဣဝ-သို၊ (ဧဝံ-တူ) မေဓာဝီ-ပညာရှိသည်၊ ဥဇုံ-(စိတ်ကို) ဖြောင့်အောင်၊ ကရောတိ-၏။ (ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ-၁, ၁၈၂)
ပါဠိစီရန်
၁။ညနေ စာအံတိတ်ချိန်၌ လမ်းလျှောက်ခြင်းသည် ဤ ကျောင်းတိုက်၌ ထုံးစံဖြစ်သည်။
၂။ စာအံတိတ်ချိန် လမ်းလျှောက်ကြ။
၃။ ကိုရင် သံဃရက္ခိတ လာလေ သွားကြစို့.
၄။ အခုတောင် စာအံ မတိတ်သေးဘူးလား။
၅။ခြောက်နာရီတောင် ရှိပြီ (ထိုးပြီ)။
၆။ ခြောက်နာရီ မထိုးသေးပါဘူး ငါးနာရီရှိပါသေးတယ်။
၇။ ကြွနှင့်ကြပါ, တပည့်တော် လာခဲ့ပါမယ်။
၈။ပြန်တဲ့အခါ တပည့်တော်နဲ့ အတူ စကားပြောကြတာပေါ့။
၉။ လိမ်ပြောတာ မကောင်းဘူး ထင်တယ်, ဖြောင့်ဖြောင့် ပြောတာက ကောင်းပါလိမ့်မယ်။
၁၀။ မရိုးသာကြောင်း ထင်ရှားယင် ကျောင်းတိုက်မှ အပနှင်ထုတ်လိုက်ပါ။
၁၁။ နားထောင်စမ်း, လေယာဉ်ပျံသံ ထင်တယ်။
၁၂။ မကြောက်ပါနဲ့, ကိုယ့်အလုပ်ကိုသာ လုပ်ပါ။
၁၃။ ဆရာများသည် တပည့်များအပေါ်၌ အခါခပ်သိမ်း စိတ်စိုက်ထိုက်ကုန်၏ (စိတ်စိုက်ကြရသည်)။
၁။ ဓမ္မတာယေဝသာ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ, ယဒိဒံ သာယနှေ သဇ္ဈတန ပရိသမတ္တကာလေ ဇင်္ဃဝိဟာရံ အနုစင်္ကမော အနုဝိစာရော (ဇင်္ဃ ၊ပေ၊ ဝိစာရော အစား"စင်္ကမနံ"ဟုလည်း သုံး)။
၄။ ဣဒါနိပိ သဇ္ဈယနံ န ပရိသမတ္တံ နု။
၅။ ဆန္နာဍိကာပိ ဟောတိ။
၆။ နခေါ ဝေလာ ဆန္နာဍိကာ, ပဉ္စနာဍိကာယေဝ။
၇။တာဝ ဂစ္ဆထ။
၈။ ကထာသလ္လာပံ ကရိဿာမ။
၉။ ဝေဉ္စတွာ (လှည့်ပတ်၍) ကထနံ န သုန္ဒရံ မညေ, ဥဇုကခနမေဝ သုန္ဒရံ ဘဝေယျ။
၁၀။ ယဒိ အနုဇုကတာ ပါကဋာ။
၁၃။ အခါခမ်သိမ်း -သဒါ (သဗ္ဗဒါ)။ ပြန်သွား-ပဋိဂတ (ပဋိ+ဂတ)။ လာ-အာဂတ၊ ပြန်လာ-ပစ္စာဂတ(ပတိ+အာဂတ)၊ (ဤပုဒ်များကို လျော်သလိုသုံးပါ)။ မှတ်ချက်။ ။ ယခုအခါဝယ် ရှင်သာမဏေနှင့် ရဟန်းငယ်များ ကျောင်းတိုက်အပြင်ဘက်သို့ ထွက်၍ လမ်းလျှောက်ခွင့် မရှိ။
ဇင်္ဃဝိဟရဏကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
လမ်းလျှောက်ချိန် စကားပြောပုံ
၁။အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ န အာဂိလာယတိ နု တေ ပိဋ္ဌိ။
၂။ အာမ ဘန္တေ, ပိဋ္ဌ မေ အာဂိလာယတိ။
၃။ မယှံ ပန န ပိဋ္ဌိယေဝ အာဂိဘာယတိ, ပါဒါပိ ဦရူပိ အာဂိလာယန္တိ၊ တသ္မာယေဝ အနုဒိနံ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဇင်္ဃဝိဟာရံ အနုစင်္ကမာမိ အနုဝိစရာမိ။
၄။ အမှာကံ အာစရိယောပိ စင်္ကမနဗာဟုလော, ဂန္ထံပိ စင်္ကမန္တောယေဝ ဝါစေတိ ထပေတွာ မဟာဂန္ထေ၊ တသ္မာယေဝ အာစရိယော ပုဗ္ဗေ အကလ္လာပိ ဣဒါနိ ကလ္လောဝိယ ဒိဿတိ။
၅။ သစ္စံ အာဝုသော, ဘဂဝတော ပဉ္စ စင်္ကမာနိသံသာ ဝုတ္တာ၊-
ပဉ္စိမေ ဘိက္ခဝေ စင်္ကမေ အာနိသံသာ။ ကတမေ ပဉ္စ၊ (၁) အဒ္ဓါနက္ခမော ဟောတိ (၂) ပဓာနက္ခမော ဟောတိ (၃)အပ္ပါ.ဗာဓော ဟောတိ (၄) အသိတံ ပီတံ ခါယိတံ သာယိတံ သမ္မာပရိဏာမံ ဂစ္ဆတိ၊ (၅) စင်္ကမာဓိဂတော သမာဓိ စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတိ၊ ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ စင်္ကလေ အာနိသံသာ တိ။ (အံ ၂-၂၄)
၆။ဝိဟာရံ နိဝတ္တိဿာမ, အကာလော အဇ္ဇ ဣမံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ဂန္တုံ။
၇။ သုဏောဟိ, အနုစင်္ကမိတွာ အနုဝိစရိတွာ နိဝတ္တနံ ဥပါဟနသဒ္ဒေါ မညေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။အာဂိလာယ-ညောင်း၊ပိဋ္ဌိ(ဣ)-ကျော (ကျောကုန်း)။ ၃။ပိဋ္ဌိယေဝ-သည်သာ၊ န အာဂိလာယ-ညောင်းသည် မဟုတ်သေး။ ပါဒေါ-ခြေ။ ဦရု(ပုံ)-ပေါင်။
၄။ စင်္ကမန+ဗဟုလော-များသောစင်္ကြံသွားခြင်း+ရှိ (လမ်းလျှောက်ခြင်းရှိ)။ဂန္ထော-ကျမ်းစာ။ မဟာဂန္ထော-မြတ်သော (ကြီးသော)ကျမ်းစာ (ပါဋ္ဌ, အဋ္ဌကထာ)။ ထပေတွာ-ထား၍။ ကလ္လော-ကျန်းမာသူ။ အကလ္လော-မကျန်းမာသူ။ဒိဿ-ရှုမြင်အပ် (တွေ့ရ,မြင်ရ)။
၅။ စင်္ကမာနိသံယော(စင်္ကမ+အာနိသံသော)-စင်္ကြံသွားခြင်း၌+အာနိသင် (အကျိုး)။ဝုတ္တ-ပြောအပ်ဟောအပ်,ဆိုအပ်။ ခမော-ခံ့ (ခံ)နိုင်၊ အဒ္ဓါနက္ခမော-ခရီးရှည်ခံ့ (ခရီးရှည်သွားနိုင်)သည်။ ပဓာန+က္ခမော-ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်မှု၌+ခံနိုင်။ အာဗာဓော-အနာရောဂါ၊ အပ္ပါဗာဓော-အနာရောဂါမရှိ။ အသိတံ-စားအပ်သော အစာ။ ပီတံ-သောက်အပ်သော အရာ။ ခါယိတံ-ခဲအပ်သော အရာ။ သာယိတံ-သာယာ(လျက်)အပ်သော အစာ(အချို့နေရာ၌ အသိတ-စားခြင်းစသည်ဆို)။ ပရိဏာမော-ကြေကျက်ခြင်း (အစာကြေခြင်း)။ စင်္ကမာဓိဂတော (စင်္ကမ+အဓိဂတော)-စင်္ကြံသွားခြင်းကြောင့်+ရအပ်။စိရ+ဋ္ဌတိကော-ကြာမြင့်စွာ+တည်ခြင်းရှိ။(ဝုတ္တာ ၊ပေ၊ အာနိသံသာတိ။ ဤအာကာရဝါကျမျိုး၌ အနက်ပေးပုံကို ဆရာများက ပြောပြပါလေ။( ဆောင် )ဣတိသဒ္ဒါ, အာကာရဇောတက နောက်၌ပြမူ, ဝါစကပုစ္ဆာ, ကိံသဒ္ဒါကို, ရှေ့မှာစွက်၍, အနက်သမ္ဗန်မြဲ)။
၆။ နိဝတ္တ-ပြန်လည့် (နိဝတ္တတိ, နိဝတ္တန္တိ စသည်)။ အာကာလော အခါမဟုတ် (အချိန်မရှိတော့)။ အဇ္ဇ-ယနေ့။ အတိက္ကမ-ကျော်(လွန်)။ (အာကာလော ၊ပေ၊ ဂန္တုံ-ယနေ့ ဒီနေရာက ရှေ့တိုး မသွားသင့်ဘူး-ဤသို့ တိုက်ရိုက်မြန်မာမပြန်) ။
၇။ နိဝတ္တောဝ-ပြန်လည့်လာသူ။
မှတ်သားဖွယ်
အပ္ပါ,ဗာဓော ပရိဏာမော, သမာဓိ စိရဋ္ဌိတိကော။
ပဉ္စိမေ စင်္ကမေ အတ္ထာ, ခမော အဒ္ဓေ ပဓာနိယော၊
စင်္ကမေ-စင်္ကြံသွားခြင်း (လမ်းလျှောက်ခြင်း)၌၊ အတ္ထာ-အကျိုးတို့သည်။ ဣမေ ပဉ္စ- ဤ၅မျိုးတို့တည်း။ အဒ္ဓေ-ရှည်သောခရီး၌၊ ခမော-၏၊ ပဓာနိယော-ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်မှု၌ ခံနိုင်ရည်ရှိသည်၊ အပ္ပါ.ဗာဓော-အနာရောဂါ-မရှိ၊ ပရိဏာမော- အစာကြေခြင်းဖြစ်၏၊ သမာဓိ-သည်၊ စိရဋ္ဌိတိကော-၏။
ပါဠိစီရန်
၁။သင့် ပေါင်တွေ မညောင်းကြဘူးလား။
၂။ပေါင်တွေတင် မကဘူး, ခါးပါ ညောင်းနေတယ်။
၃။ ဒီလိုဆို လမ်းလျှောက်ပါလား။
၄။လမ်းတော့ လျှောက်ချင်သားဘဲ, ဘုန်းကြီး (ဆရာတော်) ဆိုမှာ စိုးလို့။
၅။ ဆိုမှာ မဟုတ်ပါဘူး, ဘုန်းကြီးက လမ်းလျှောက်တာ အကြိုက်သားဘဲ။
၆။ ဘုန်းကြီးတောင် လမ်းလျှောက်ယင်း စာချသေးတယ်။
၇။ဘုရားရှင်ကလဲ လမ်းလျှောက်ခြင်း အကျိုး ငါးမျိုးတောင် ဟောတယ်။
၈။ ကျွန်ုပ် ခရီးရှည်သွားခြင်း၌ ခံနိုင်ရည်ရှိတယ် (ခရီးရှည်သွားနိုင်တယ်)။
၉။သူ ကမ္မာဋ္ဌာန်း အားထုတ်ခြင်း၌ ခံနိုင်ရည်ရှိတယ်။
၁၀။ ပြန်ကြတော့, ရှေ့တိုးသွားဘို့ မသင့်ဘူး။
၁။ န အာဂိလာယန္တိ တေ ပါဒါ ။
၂။ ခါး-ကဋိ(ဣ)။
၃။ တေန ဟိ စင်္ကမာဟိ။
၄။ စင်္ကမိတုံ ပန ဣစ္ဆာမိ, တထာပိ ထေရဿ ဝစနတော ဘာယာမိ။
၅၊ န ဝက္ခတိ, ရုစ္စတိ ထေရဿ စင်္ကမနံ။
၁၀။ နိဝတ္တထ, အကာလော ဣမံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ပုရတော ဂန္တုံ။
ပါနပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
ဖျော်ရည်နှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ အဟံ ပိပါသိတော.မှိ န သမ္ပတ္တာ နု ပါနဝေလာ။
၂။ န သမ္ပတ္တာ ဘန္တေ ပါနဝေလာ, အပိတု ဥကပဏ္ဌာ၊ ဣဒါနိ ဆဂ္ဃဋိကာ ဟောတိ, ဆဂ္ဃဋိကတော တိံသဝိဃဋိကာတိက္ကန္တ-သမယေ ကာလံ ဃောသေဿတိ။
၃။ အဇ္ဇ ကိံ ပါယေဿတိ ပက္ကံ ဂုဠောဒကံ, ဥဒါဟု ယံကိဉ္စိ ပါနံ။
၄။ ဂုဠောဒကံ မညေ, ဘတ္တပစနဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိ ဒိဿတိ၊ "ပက္ကံ ဘန္တေ ဂုဠောဒကံ , အယောဒဏ္ဍံ ပဟရ"…..
၅။ နနု မယာ ဝုတ္တံ "ဂုဠောဒကံ မညေ, ဘတ္တပစနဋ္ဌာနေ အဂ္ဂိ ဒိဿတီ"တိ။
၆။ သစ္စံ အာဝုသော, မုခေ တေ အပိဟိတေယေဝ သာမဏေရော ကာလံ ဃောသေတိ။
၇။ သွေ ပန မာတုလုင်္ဂပါနံ ပါယေဿတိ။
၈။ ကထံ ဇာနာသိ။
၉။ စစ်ကိုင်းပဗ္ဗတေ ဧကာယ ဥပါသိကာယ ပါနတုမ္ဗော သဟ သက္ခရာယ အာစရိယဿ သန္တိကံ ပေသိတော၊ တေန သညာဏေန ဇာနာမိ။
၁၀။ ကတမံ အာနိသံသံ အပေက္ခိတွာ အနုသာယံ အာစရိယော နိဿိတကေ ပါနံ ဝါ ဂုဠောဒကံ ဝါ ပါယေတိ။
၁၁။ အာစရိယော သယံ ပိပါသဗဟုလော, တသ္မာ အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ အနုသာယံ ပါနံ ပါယေတိ၊ အပိစ သယံ သောတုဘာဝေ ဌိတော တာဒိသဿ ဥပတ္ထမ္ဘနဿ အလဒ္ဓတ္တာ ဒုဗ္ဗလောဝ ဂန္တေသု မဟုဿာဟံ အကာသိ၊ တပ္ပစ္စယာ စ ပစ္ဆာ နာနာရောဂီ အဟောသိ၊ အတ္တနော ပန နိဿိကကေ တဗ္ဘာဝံ အပါပေတုကာမတာယပိ အနုသာယံ ပါနံ ပါယေတိ။
၁၂။ သာဓု ဝတ အာဝုသော အာစရိယဿ မနသိကာရော။
ကြည့်ရှုရန်
ဖျော်ရည်နှင့်စပ်၍ သုံးစွဲရန်ပုဒ်များ
အာမလကေသရပါနံ - ရှောက်ချည်ဖျော်ရည်။
မဓုဇမ္ဘီရပါနံ - ရှောက်ချို ဖျော်ရည်။
ဒန္တသဌပါနံ - သမ္ဘရာဖျော်ရည် (ဆေးကျမ်းတို့၌ ရှောက်ကို ဇမ္ဘီရော, သမ္ဘရာကို နိမ္ဗုကော ဟု သုံးသည်၊ အဘိဓာန်၌ကား ရှောက်ကို "မာတုလုင်္ဂေါ, ဗီဇပူရော"ဟု ဆို၏)။
စိဉ္စပါနံ - မန်ကျည်းဖျော်ရည်။ စိဉ္စာ-မန်ကျည်း၊
ဗေလုဝပါနံ - ဥသျှစ်ဖျော်ရည်။ ဗေလုဝါ-ဥသျှစ်ပင်၊ ဗေလုဝဖလံ-ဥသျှစ်သီး၊
အနန္နာသပါနံ - နာနတ်ဖျော်ရည်။ အနန္နာသော-နာနတ်သီး။
သဌိလောဘယရိပါနံ - စထရောဘယ်ရီဖျော်ရည်။ သဌိလောဘယရိ(ပု)-စထရောဘယ်ရီသီး၊
မဓုဇမ္ဘပါနံ - ကမလဖျော်ရည်။ မဓုဇမ္ဘလော- ကမလာသီး (ကဗလာသီး)၊
လတာနိမ္ဗုကပါနံ - လိုင်းမကျူးဖျော်ရည်။ လတာနိမ္ဗုကော-နွယ်သမ္ဘရာသီး (လိုင်းမကျူးသီး)၊
ဗဒရပါနံ - ဇီးဖျော်ရည်။ ဗဒရော-ဆီး (ဇီး)ပင်၊ ဗဒရံ-ဇီး၊
အာကိဏ္ဏပါနံ - သီးစုံဖျော်ရည် (သစ်သီးစုံရောထားသော ဖျော်ရည်)။
၂။ ပါနဋ္ဌာနံ-ဖျော်ရည်၏နေရာ (ဖျော်ရည်ဝေရာဌာန)။
၃။ တုစ္ဆဟတ္ထော- အချည်းနှီးသော လက်ရှိသူ (လက်သက်သက်ရှိသူ)။ (တုစ္ဆဟတ္ထေနေဝ- အချည်းနှီးသော လက်ရှိသူသည်သာ၊ (ဟုတွာ) ဟု ဆိုပါ။
၄။ ယာထာသကံ- အကြင်အကြင် မိမိဥစ္စာ။
၅။ အပ္ပက-နည်း (အနည်းငယ်)။
၆။ ပစန+ဃဋော=ကျိုရာ+အိုး (ကျိုစရာအိုး)။ ပဟော-လောက်။ န ပဟော-မလောက် (မဆံ)။ (အချို့နေရာ၌ "ပဟောတိ-စွမ်းနိုင်"ဟု ဆိုပါ)။ ပမာဏံ- ပမာဏ, အတိုင်းအရှည်၊ သံဃပ္ပမာဏံ-သံဃာ၏အတိုင်းအရှည် (သံဃာအရေအတွက်)။ ပမီယမာနံ-နှိုင်းယှဉ် (စာ,ချင့်) အပ်။
၁၀။ ဝိကာလော-နေလွှဲအခါ, သူတော်ကောင်းတို့၏ စားချိန်မှကင်းသော (သူတော်ကောင်းတို့ စားချိန်မဟုသော) အခါ။ ပါနံ- သောက်ခြင်း။ ပါနာယ-သောက်ခြင်းငှာ။ အနုညာတ-ခွင့်ပြုအပ်။ သေယျထိဒံ-ထိုဖျော်ရည်ရှစ်မျိုးတို့ ဟူသည် အဘယ်နည်း။ အမ္ဗပါနံ-သရက်သီးဖျော်ရည်။ ဇမ္ဗု-သပြေသီးဖျော်ရည်။ စောစံ-တောငှက်ပျောသီး။ မောစံ-အိမ်ငှာက်ပျောသီး။ မဓုကံ-သစ်မည်စည် (မယ်ဇယ်)။ မုဒ္ဒိကံ-မုဒရက် (စပျစ်)။ သာလူကံ-ကြာစွယ်, ကြာဥ။ ဖာရုသကံ-ဖက်သက် (ခွေးတယော်)။ ဣတိ-ဤရှစ်မျိုးတို့တည်း။ မာတုလုင်္ဂံ -ရှောက်။ အနုလောမာနိ- လျော်စွာဖြစ်သော ဖျော်ရည်တို့။
၁၁။ အဂ္ဂိ+ သန္တတ္တ-မီးဖြင့်+ကျိုချက်အပ်။ ဝဋ္ဋ-အပ်။ မဒ္ဒ-နယ်။ မဒ္ဒိတွာ-နယ်၍။ (အချို့နေရာ၌ မဒ္ဒ-နှိမ်, နှိမ်နင်း, နင်ချေ)။ နိက္ကသဋံ-အဖတ်မရှိ (အဖတ်မပါ)အောင်။ ပရိဿာဝိတ-စစ်အပ်, စစ်အပ်ပြီ။ သန္ဒဿိယမာန-ကောင်းစွာ တွေ့မြင်အပ် ("ဒိဿမာန" ဟုလည်း သုံး)။ ဒဋ္ဌဗ္ဗ-မှတ်ထိုက်။
မှတ်သားဖွယ်
မာရုသံ နာ.ဂ္ဂိသန္တတ္တံ, ပါနကံ ယာမကာလိကံ။
မဓုမုဒ္ဒိကသာလူက, စောစမောစ.မ္ဗဇမ္ဗုဇံ၊
မဓုမုဒ္ဒိကသာလူကစောစမောစ.မ္ဗဇမ္ဗုဇံ-သစ်မည်စည်သီး, မုဒရက်သီး, တောငှက်ပျောသီး, အိမ်ငှက်ပျောသီး, သရက်သီး, သပြေသီးတို့မှ လည်းဖြစ်သော ၊ မာရုကံ-ဖက်သက်သီးမှလည်းဖြစ်သော၊ နာ.ဂ္ဂိသန္တတ္တံ (န+အဂ္ဂိ+သန္တတ္တံ)-မီးဖြင့်မချက်အပ်သော၊ ပါနကံ-သောက်ဖွယ် အရည်လည်း၊ ဝါ- ဖျော်ရည်သည်၊ ယာမကလိကံ-ယာမကာလိကတည်း၊ ဝါ-နောက်ဆုံးညဥ့်ယာမ်ကာလ ဟူသော သုံးဆောင်ရာ ကာလရှိသော သောက်ဖွယ်တည်း။ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ)
မုဒ္ဒိကာ။ ။ ရှေးက"မုဒရက်သီး" ဟု ပေး၏၊ အဘယာရာမဆရာတော်၏ အဘိဓာန်နိဿယသစ်၌ "စပျစ်သီး" ဟု မိန့်သည်။
ဖာရုသံ။ ။ရှေးက "ဖက်သက်သီး" ဟု ပေးကြ၏၊ မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်က "မရမ်းသီး" ဟု ပေးသည်, ဥတုဘောဇနသင်္ဂဟ၌ ဦးဖိုးလှိုင်က "ကတွက်သီး" ဟု ဆုံးဖြတ်သည်, မိမိက အဘိဓာန်နှင့် အညီ "ခွေးတယော် (တယော်အ)သီး" ဟု ပုံပြ ဆေးအဘိဓာန်၌ ဆိုသည်။
ပါဠိစီရန်
၁။ နားထောင်ကြစမ်း "ဘာသံတုံး"လို့။
၂။ ဒါ အချိန်ပြော သံချောင်းဘဲ။
၃။ လက်ချည်း မသွားနဲ့, ကိုယ့်ခွက် ကိုယ် ယူသွား။
၄။ သံဃာ အရေအတွက်နဲ့စာယင် ဖျော်ရည်က နည်းသေးတယ်။
၅။ တပည့်တော်ခွက်ထဲ ထည့်ပါဦး။
၆။ ဖျော်ရည်ကို အရင် ရေအေးနဲ့ နယ်ပြီး စစ်ရသေးတယ်, နောက်မှ အကပ်ခံရတယ်။
၇။ မီးနဲ့ချက်ထားယင် မအပ်ဘူးလို့မှတ်။
၈။ ယနေ့ မန်ကျည်းဖျော် စိမ်ထားတယ်။
၉။ နက်ဖန်တော့ ရှောက်ဖျော်ရည်ဖျော်မယ်။
၁။ "ကိံသဒ္ဒေါ"တိ။
၂။ ကလာ.ရောစနအယောဒဏ္ဍသဒ္ဒေါ။
၆။ ပါနံ တာဝ သီတောဒကေန မဒ္ဒိတွာ ပရိဿာဝေတဗ္ဗံ, တတော ပရံ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ။
၈။ အဇ္ဇ စိဉ္စပါနံ ပရိဝါသိတံ၊ ထုံ (စိမ်)အပ်။
၉။ မာတုလုင်္ဂပါနံ ကရိဿာမိ။
ဂိလာနပုစ္ဆနကာလေ ကထာသလ္လာပေါ
လူမမာမေးချိန် စားပြောပုံ
၁။ ဧကံ သယမယံ အာယသ္မာ ဓမ္မရက္ခိတော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော, တဒါ အာယသ္မာ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ဂိလာနပုစ္ဆနတ္ထာယ အာဂစ္ဆတိ။
၂။ ကစ္စိ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ ခမနီယံ, ကစ္စိ ယာပနီယံ၊ ကစ္စိ တေ ဗာဠှာ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ, နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမော သာနံ ပညာယတိ, နော အဘိက္ကမော။
၃။ န မေ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ခမနီယံ, န ယာပနီယံ၊ ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ, နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမော သာနံ ပညာယတိ, နော ပဋိက္ကမော။
၄။ ဣဒါနိ ကဿ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝသိ။
၅။ပဌမံ ဒေါက်တာမောင်ဖြူဝဇ္ဇဿ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝိံ, သော နာ.သက္ခိ အရောဂံ ကာတုံ၊ တတော ဒေါက်တာမောင်နီဝဇ္ဇံ ပက္ကောသာပေသိံ, သောပိ နာ.သက္ခိယေဝ အရောဂံ ကာတုံ၊ တသ္မာ ဣဒါနိ အတ္တာနံ "ကမ္မဿကော"တိ အဇ္ဈူပေက္ခိတွာ, နကဿစိပိ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝါမိ။
၆။ မာ ဟေဝံ ကရောဟိ, သတိ အာဗာဓေ တဒနုရူပံ ဘေသဇ္ဇံပိ အတ္ထိယေဝ၊ ပုနပေကံ ဝဇ္ဇံ လဘိတွာ သပ္ပါယံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ကထံ ရောဂေါ ဘဝိဿတိ။
၇။ အာမ ဘန္တေ။
၈။ ဒွိတ္တယော ဒိဝသေ အတိက္ကမိတွာ အာယသ္မာ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ပန ဂိလာနပုစ္ဆနတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တော အာယသ္မန္တံ ဓမ္မရက္ခိတံ ထောကံ ကလ္လရူပါ ဒိသွာ ပုစ္ဆိ။
၉။ နနု အာဝုသော ခမနီယံ ယာပနီယံ, ဣဒါနိ ပန ခမနီယာကာရော ဒိဿတိ။
၁၀။ အာမ ဘန္တေ, အာယသ္မတော ဩဝါဒံ သုဏိတွာ မယှံ သပ္ပါယာနိ ဘေသဇ္ဇာနိ သပ္ပါယာနိ စ ဘောဇနာနိ သေဝမာနဿ ထောကံ ခမနီယံ ယာပနီယံ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ, နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမော သာနံ ပညာယတိ, နော အဘိက္ကမော။
၁၁။ သာဓု အာဝုသော, ဧဝံသတိ နစိရေဿဝ အာရောဂျလာဘံ လဘိဿတိ။
၁၂။ ဧဝံ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၂၄။ ဂိလာနော-မကျန်းမာသူ။ ပုစ္ဆနံ-မေးခြင်း။
၁။ အာဗာဓော-အနာ။ အာဗာဓိကော-အနာရောဂါရှိသူ။ ဒုက္ခိတော-လွန်စွာဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်းရှိသူ။ (သဉ္စာတ အဿတ္ထိအနက်၌ ဣတပစ္စည်း)။ ဗာဠှဂိလနော-အပြင်းအထန် မကျမ်းမာသူ။
၂။ ခမနီယံ-ဆင်းရဲကိုသည်းခံအပ် သည်းခံနိုင် (ခံသာ, နေသာ) (ရှေးက "ခမာနီယံ-ခံ့ကျန်း" ဟု ဆိုကြ၏)။ ယာပနီယံ-ဣရိယာပုထ် တည်းဟူသော စက်ကို ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေအပ် ရောက်စေနိုင် (အိပ်နိုင်, ထိုင်နိုင်, သွားနိုင်)။ဗာဠှ-ပြင်းထန်။ ပဋက္ကမ-နောက်ဆုတ် (လျော့)။ အဘိက္ကမ-ရှေ့တက်(တိုး)။ သာနံ-ထိုဝေဒနာတို့၏ (ဣတ္ထိလိင် တသဒ္ဒါ ဆဋ္ဌီ ဗဟုဝုစ်၊ တေသုဝုဒ္ဓိဖြင့် တကို သပြု၊ နိရုတ္တိဒီပနီ-၁၂၄၊ နီတိသုတ္တမာလာ၌ ကားသီးခြားသုတ်တည်၏)။ ပဋိက္ကမော-နောက်ဆုတ်ခြင်း (လျော့ခြင်း)။ အဘိက္ကမော-ရှေ့တက်ခြင်း (တိုးခြင်း)။ (ကစ္စိ ခမနီယံ ။ ။ကစ္စိ-နည်း၊ (တေ-၏၊ဝါ-မှာ) ခမနီယံ-ဒုက္ခကို သည်းခံအပ် သည်းခံနိုင်၏လော၊ (ခံသာ၏လော, နေသာ၏လော)၊ ကစ္စိ-နည်း၊ ယာပနီယံ- ဣရိယာပုထ်တည်းဟူသော စက်ကို ရှည်သောကာလသို့ ရောက်စေအပ် ရောက်စေနိုင်၏လော၊ (အိပ်နိုင်, ထိုင်နိုင်, သွားနိုင်, ရပ်နိုင်၏လော)။ ခမနီယံ စသည်ကို့သည် သံ-၂, ၉၇-၉၈ စသည်၌ ဘုရားရှင်က မကျန်းမာနေသော ဝက္ကလိထေရ်အားမေးအပ်သော စကားတော်ကို နည်းမှီအပ်သော စကားတည်း၊ အနက်ကို ထို၏ ဋ္ဌ-ဋီ တို့ကို ကြည့်၍ပေးသည် ၊ ဝိနည်းပါဠိတော်များ၌ တွေ့ရလေ့ရှိသော နှုတ်ဆက်ရာ၌ သုံးအပ်သော စကားနှင့် မတူ၊ စကားလုံးတူသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်မတူပါ)။
၄။ ဝဇ္ဇော-ဆေးဆရာ (သမားတော်)။ ဘေသဇ္ဇံ-ဆေး။ ပဋိသေဝ-မှီဝဲ (စား)။
၅။ ဒေါက်တာမောင်ဖြူ ဝဇ္ဇော-ဆရာဝန်မောင်ဖြူ ။ နာ.သက္ခိ (န+သက္ခိ)-မစွမ်းနိုင်။ (အသက္ခိ, အသက္ခိံသု စသည်ဖြင့် အဇ္ဇတနီ၊ သက္ခိဿတိ, သက္ခိဿန္တိ စသည်ဖြင့် ဘဝိဿန္တီ ဝိဘတ်စသည်ဖြင့်)။ အရောဂါ-ရောဂါမရှိသူ။ ပက္ကောသ-ခေါ်၊ ပက္ကောသာပေ- ခေါ်စေ(အခေါ်ခိုင်း)။ ကမ္မဿကော-ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိသူတည်း၊ (ကံအတိုင်းဘဲဟု ဆေး မကုတော့ဘဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပစ်ထားသူ)။ဣတိ-ဤသို့ တွေး၍။ အဇ္ဈပေက္ခ (အဓိ+ဥပ+ဣက္ခ)-ရှု၊(အချို့နေရာ၌ "လျစ်လျူရှု"ဟု ပေးရ၏)။
၆။ ဟေဝံ (ဟ+ဧဝံ)-ဤသို့ "ဟ အက္ခရာလာ)။ တဒနုရူပ-ထို (ရောဂါ) အားလျော်သော။ အတ္ထိယေဝ-ရှိသည်သာ၊ (ရှိမှာပါဘဲ)။ ပနပေကံ (ပုန+ပိ+ဧကံ)- နောက်ထပ်တစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သော။ သပ္ပါယံ-လျော်ပတ်။
၈။ ဒွတ္တယော-နှစ်ရက်သုံးရက်ကုန်သော၊ (ယခုပါဠိတော်များ၌ "ဒွေ+တယော"ဟု ရှိ၏)။ အတိက္ကမ-ကျော်လွန်။ ကလ္လော-ကျန်းမာသူ။ ရူပံ- သဘော၊ ကလ္လ+ရူပေါ- ကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်ဟူသောသဘောရှိ။
၉။ ခမနီယာကာရော-ခံ့ကျန်း(ကျန်းမာ) သော အခြင်းအရာ။
၁၀။ သေဝမာန-မှီဝဲ (အသုံးပြု)။ မယှံ-၏ (ခမနီယံ စသည်၌စပ်)၊ ဝါ-သည်၊ (သေဝမာတဿ- မှီဝဲလတ်သော်၌စပ်) မယှံနှင့် အရတူ၍ "သေဝမနာဿ" ဟု ထားသည်၊ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်ဖြစ်သော်လည်း မာနပစ္စည်းပါ၍ "လသော်" ဟု ပေးနိုင်သည်။
၁၁။ နစိရေဿဝ (န+စိရဿံ+ဧဝ)- မကြာမီပင် (မကြာခင်မှာဘဲ)။ အာရောဂျံ- ရောဂါမရှိသူ၏ အဖြစ် (အနာကင်းခြင်း, ကျန်းမာခြင်း)။ အာရာဂျ+လာဘော-ရောဂါမရှိ၏ အဖြစ်ဟူသော+လာဘ် (ကျန်းမာခြင်းလာဘ်)။
မှတ်သားဖွယ်
ဝိဿာသပရမာ ဉာတီ, နိဗ္ဗာနပရမံ သုခံ။
အာရောဂျပရမာ လာလာ, သန္တုဋ္ဌိပရမံ ဓနံ။
လာဘာ-လာဘ်တို့သည်၊ အာရောဂျပရမာ- ကျန်းမာခြင်းသာ အမြတ်ဆုံး (အသာဆုံး)ရှိကုန်၏၊ ဓနံ-ဥစ္စာဟူသမျှသည်၊ သန္တုဋ္ဌိပရမံ-ရသမျှနှင့် နှစ်သက်ရောင့်ရဲခြင်းသာ အမြတ်ဆုံးရှိ၏၊ ဉာတီ-ဆွေမျိုးတို့သည်၊ ဝိဿာသပရမာ- အကျွမ်းတဝင် ချစ်ခင်ခြင်းသာ အမြတ်ဆုံးရှိကုန်၏၊ သုခံ-ချမ်းသာသည်၊ နိဗ္ဗာနပရမံ-နိဗ္ဗာန်သာလျှင် အမြတ်ဆုံး (အသာဆုံး)ရှိ၏။ (ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ -၂, ၁၇၃)
(ဆောင်) ကျန်းမာခြင်းလာဘ်, ရောင့်ရဲတတ်မှု, အမြတ်ဥစ္စာ, ဆွေမျိုးမှာကား, ကောင်းရာတိုင်ပင်, ဆိုးတိုင်ပင်ဘို့, ကျွမ်းဝင်အချစ်, ချမ်းသာစစ်မှာ, နိဗ္ဗာန်သာ, သေချာစွဲ၍မှတ်။
ပါဠိစီရန်
၁။ ကိုရင် သံဃရက္ခိတ မကျန်းမမာ ဖြစ်နေတယ်။
၂။ ဦးဗုဒ္ဓရက္ခိတ ….လူမမာ မေး လာသလား။
၃။ ဘယ်နှယ်လဲ ဒုက္ခဝေဒနာများ ပေါ့ပါပဲ့လား (နောက်ဆုတ်ပါရဲ့လား)။
၄။ မတိုးဘူးပေါ့နော် (မတိုးကြဘူး မဟုတ်လား)။
၅။ ဘယ်ဆရာကို ခေါ်သလဲ။
၆။ သူ့ဆေးဟာ တဲ့ရဲ့လား။ (လျောက်ပတ် သင့်မြတ်ရဲ့လား)။
၇။ အနာရှိလျှင် ဆေးရှိတာပေါ့။
၈။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကမ္မဿကာ ထားလိုက်ပေါ့။
၉။ အခုတော့ ကျန်းမာပုံရတယ် (တွေ့ရတယ်)။
၁၀။ ရောဂါကင်းတဲ့ လာဘ်ဟာ အသာဆုံးဖြစ်သလို ရသမျှဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်းဟာလဲ အသာဆုံး ဥစ္စာပါဘဲ။
၁၁။ အကျွမ်းဝင်ခြင်းဟာ အကောင်းဆုံး ဆွေမျိုးဖြစ်သလို နိဗ္ဗာန်ဟာလဲ အမြတ်ဆုံး ချမ်းသာဖြစ်ပါတယ်။
၁။ န အာဂိလာယန္တိ တေ ပါဒါ ။
၂။ ခါး-ကဋိ(ဣ)။
၃။ တေန ဟိ စင်္ကမာဟိ။
၄။ စင်္ကမိတုံ ပန ဣစ္ဆာမိ, တထာပိ ထေရဿ ဝစနတော ဘာယာမိ။
၅၊ န ဝက္ခတိ, ရုစ္စတိ ထေရဿ စင်္ကမနံ။
၁၀။ နိဝတ္တထ, အကာလော ဣမံ ဌာနံ အတိက္ကမိတွာ ပုရတော ဂန္တုံ။
သမ္မဇ္ဇန ပဋိယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
တံမျက်လှည်းခြင်းနှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ အတိဗဟုလာ ဘော တုမှာကံ သမ္မဇ္ဇနိယော လဒ္ဓါ။
၂။အာမ ဘန္တေ, ဗဟူ ဒဏ္ဍသမ္မဇ္ဇနိယော စစ်ကိုင်းမဟာဂန္ဓာရာမေ ဝိနယုဿဝတော ဧကေကဿ ဧကေကာ လဒ္ဓါ။
၃။ နတ္ထိ နု နာဠိကေရဒဏ္ဍမယာ ဟတ္တသမ္မဇ္ဇနိယော။
၄။ အတ္ထိ ဘန္တေ ဒွေ ဝါတိဿောဝါ။
၅။ န ဧက္တကာဟိ ပဟောတိ။
၆။အတ္ထိ ဘန္တေ တိဏမယာ သမ္မဇ္ဇနိယော၊ န တာဝ တာ သဗ္ဗတ္ထ ဝဠေဉ္ဇန္တိ?။
၇။ ကသ္မာ တုမှာကံ အာစရိယော အနုဒိနံ သမ္မဇ္ဇာပေတိ။
၈။ "ပါတော ဝဋ္ဌာယ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရိတွာ သမ္မဇ္ဇနာဒိဝတ္တ-ကရဏံ နာမ သပ္ပုရိသာနံ လက္ခဏံ"တိ ကတွာ အမှာကံ အာစရိယော အနုဒိနံ သမ္မဇ္ဇာပေတိ။
၉။ သာဓု ဝတာ.ဝုသော, ဘဂတာပိ ပဉ္စ သမ္မနာ အာနိသံသာ ဝုတ္တာ။ သေယျထိဒံ၊ (၁)သကစိတ္တံ ပသီဒတိ၊ (၂) ပရစိတ္တံ ပသီဒတိ၊(၃) ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဟောန္တိ၊ (၄) ပါသာဒိကသံဝတ္တနိကကမ္မံ ဥပစိနာတိ။ (၅) ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ။ အပရေပိ ပဉ္စာနိသံသာ သမ္မဇ္ဇနိယာ (၁) သကစိတ္တံ ပသီဒတိ၊ (၂) ပရစိတ္တံ ပသီဒတိ၊ (၃) ဒေဝတာ အတ္တမနာ ဟောန္တိ (၄) သတ္ထုသာသနံ ကတံ ဟောတိ၊ (၅)ပစ္ဆိမာ ဇနတာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတီ"တိ။
၁၀။ အာမ ဘန္တေ အမ္မဇ္ဇနံ နာမ ကလ္လဘာဝဿပိ ကာရဏံ ဟောတိ၊ သမ္မဇ္ဇနကာလေ ဟိ ဟတ္ထာပိ စာလိတာ, ပါဒါပိ စာလိတာ, သကလကာယောပိ စာလိတော၊ တသ္မာ နှာရူ သိထိလာ ဟောန္တိ၊ တတော သကလသရီရေ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတ လောဟိတာ အနုဿာရေန္တိ, တပ္ပယာ လောဟိတံ ပသီဒတိ, အတ္တနော သမ္မဇ္ဇနဋ္ဌာနံ ဩလောကယတော စိတ္တံ ပသီဒတိ၊ ဧဝံ ကလ္လကာယော ဟောတိ။
ကြည့်ရှုရန်
၈။ အတ္တာနံ ကမ္မဿကောတိ အဇ္ဈူပေက္ခယျာသိ။
၁၀။ အမြတ်ဆုံး, အသာဆုံး (အကောင်းဆုံး)-ပရမ။ ရောင့်ရဲခြင်း-သန္တုဋ္ဌိ (ဣ)။ ယထာ အာရောဂျလာဘော ပရမော, တထာ သန္တုဋ္ဌိပိ ပရမာယေဝ။
၁၁။ အကျွမ်းဝင်ခြင်း-ဝိဿာသော။
၁။အတိဗဟုလ-အလွန်များ။ ဘော-အို ကိုရင်တို့ (ဘောသည် ကစ္စည်း၌ "ဘော ဂေ တု"ဟု ဧကဝုစ်သာ ဆိုသော်လည်း နီတိသုတ္တမာလာ၌ ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် နှစ်မျိုးရသော "ဘော"နိပါတ်ဟု ဆိုသည်)။ သမ္မဇ္ဇနီ-တံမြက်စည်း။
၂။ ဒဏ္ဍသမ္မဇ္ဇနီ-မတ်တတ်တံမြက်စည်း (တံမြက်စည်းအကြမ်း) အရိုးရှည်၍ မတ်တတ်လှည်းအပ်သော တံမြက်စည်းကို "ဒဏ္ဍသမ္မဇ္ဇနီ"ဟု ခေါ်သည်။ ဝိနယုဿဝေါ-ဝိနည်းသာပြန်ပွဲ။ ဧကေက-တစ်ယောက်တစ်ယောက်။ ဧကောကာ- တစ်ချောင်းစီ။
၃။ နာဠိကေရဒဏ္ဍမယာ-အုန်းလက်ဖြင့် ပြုအပ်သော ။ ဟတ္ထသမ္မဇ္ဇနီ-လက်ဆုပ်တံမြက်စည်း။ (နာဠိကေရဒသမ္မဇ္ဇနီ-အုန်းလက်တံမြက်စည်း)။ ၅။ ပဟောတိ-လောက် (စွမ်းနိုင်)။
၆။ တိဏမယ-မြက်ဖြင့် ပြုအပ်။ (တိဏသမ္မဇ္ဇနီ- မြက်တံမြက်စည်း, (တံမြက်စည်အချော) ဤသို့လည်းသုံး)။ သဗ္ဗတ္ထ-အလုံးစုံသော အရပ်၌ (ဘယ်နေရာမှ)။ ဝဠေဉ္ဇ-သုံး။ န တာဝ ဝဠေဉ္စန္တိ-မသုံးကြရသေး။
၇။ သမ္မဇ္ဇာပေ-တံမြက်လှည်းစေ။ ၈။ ပါတော-နံနက်စောစော။ သမ္မဇ္ဇနာဒိဝတ္တ+ကရဏံ-တံမြက်လှည်းမှုအစရှိသော ဝတ်ကိုပြုခြင်း။ လက္ခဏံ-သိကြောင်းအမှတ်အသား။ ဣတိ ကတွာ-ဤသို့ နှလုံးသွင်း၍၊ ဝါ- ဤအကြောင်းကြောင့်၊
၉။ သေယျထိဒံ-ထိုအကျိုး ၅-မျိုးတို့ဟူသည် အဘယ်နည်း။ သကော-မိမိ၊ သကစိတ္တံ -မိမိစိတ်။ ပသီဒ-ကြည်လင် (အချို့နေရာ၌ ကြည်ညို)။ အတ္တမနော- မိမိစိတ်ရှိ (နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်) (ဣတ္ထိလင်၌ အတ္တမနာ)။ ပါသာဒိက+သံဝတ္တနိက+ကမ္မံ-မြင်ရသူတို့၏ စိတ်ကို ကြည်လင်ခြင်းကို ဖြစ်စေ နိုင်သောရုပ်ကို +ဖြစ်စေတတ်သော +က့ (ရုပ်အဆင်းလှကြောင်း ကံ)။ ဥပစိနာ-ဆည်းပူး။ ကာယော-ကိုယ်ခန္ဓာ။ မရဏံ-သေခြင်း, သေရာအခါ။ သုဂတိ-ကောင်းသောဂတိ။ သဂ္ဂေါ (သု+အဂ္ဂေါ)-ရူပါရုံစည်တို့ဖြင့် လွန်စွာ+ကောင်းမြတ်သော အရပ် (နတ်ပြည်)။ ဥပပဇ္ဇ-ကပ်ရောက်။ သာသနံ-အဆုံးအမ။ ကတ-ပြုအပ် (လိုက်နာအပ်, လိုက်နာရာရောက်) (သေနာသနဝတ်၌ တံမြက်လည်းမှုကို ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူ၏၊ ထိုအဆုံးအမတော်ကို လိုက်နာရာရောက်သည်)။ ပစ္ဆိမ-နောက်၌ဖြစ်။ ဇနတာ-ရဟန်း ရှင် လူအပေါင်း။ ဒိဋ္ဌာနုဂတိ (ဒိဋ္ဌိ+အနုဂတိ)-မြင်အပ်သော အရာသို့+အတုလိုက်ခြင်း (အတုယူခြင်း)။ အာပဇ္ဇ-ရောက်။ (ပရိဝါပါဠိတော ၂၃၁)။
၁၀။ သမ္မဇ္ဇနံ-တံမြက်လှည်းခြင်း။ ကလ္လဘာဝေါ-ကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်။ ဟိ-မှန်၏။ စာလိတ-လှုပ်စေအပ် (လှုပ်ရှားစေ)။ နှရု (ပုံ)- အကြော။ သိထိလ-လျော့။ အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရီ (အင်္ဂမင်္ဂ+အနုသာရီ)-အင်္ဂါကြီးငယ်သို့+ အစဉ်လိုက်။ ဝါတော-လေ ။ လောဟိတံ-သွေး။ အနုဿာရေ-အစဉ်သွားစေ (လျှောက်စေ)။ သမ္မဇ္ဇနဋ္ဌာနံ-တံမြက်လှည်းအပ်ရာ အရပ်။ ဩလောကယံ- ကြည့်။
မှတ်သားဖွယ်
ဥပေါသထဿ ဧတာနိ ပုဗ္ဗကိစ္စံတိ ဝုစ္စတိ။
သမ္မဇ္ဇနီ ပဒီပေါ စ ဥဒကံ အာသနေန စ
ပါဠိစီရန်
၁။ ကိုရင်ဗုဒ္ဓိရက္ခိတ မတ်တတ်တံမြက်စည်း တစ်ချောင်း ယူခဲ့စမ်း။
၂။ ဒီဟာ မဟုတ်ဘူး, ဒီဟာ လက်ဆုပ် တံမြက်စည်းဘဲ။
၃။ မြေကြီးပေါ်မှာ အုန်းဆံတံတံမြက်စည်းနဲ့ လှည်းပါ။
၄။ ကျောင်းပေါ်မှာ မြက်တံမြက်စည်းနဲ့ လှည်းရတယ်။
၅။ တံမြက်လှည်းခြင်းဆိုတာ သူတော်ကောင်းများရဲ့ ကျင့်ဝတ် တစ်မျိုးဘဲ။
၆။ ကျန်းမာခြင်းရဲ့ အကြောင်းလဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၇။ နွေအခါ နံနက်စောစော ထ၍ တံမြက်လှည်းပြီးလျှင် ရေချိုး၍ မိမိ လှည်းထားတဲ့ နေရာမှာ စာကြည့်နေသူဟာ သိပ်ချမ်းသာတယ်။
၁။ ဒဏ္ဍသမ္မဇ္ဇနီ။
၂။ ဟတ္ထသမ္မဇ္ဇနီ။
၃။ နာဠိကေရဒဏ္ဍသမ္မဇ္ဇနီ။ (သမ္မဇ္ဇနီနေရာဝယ် ဒုတိယပါရာဇိက ဋ္ဌ-၌ "သမ္မုဉ္ဇနီ" ဟုရှိ၏)။
၄။ တံမြက်လှည်းထိုက် (လှည်းရ)-သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗ။
အာရာမသောဓနဝေလာယံ ကထာသလ္လာပေါ
ကျောင်းတိုက်သန့်ရှင်းချိန် စကားပြောပုံ
၁။ အာဝုသော ဓမ္မရက္ခိတ သွေ ဥပေါသထဒိတသော။ တသ္မာ ပါတော ဝုဋ္ဌာယ အာရာမံ သောဓေဿန္တိ, ကာလေ သမ္ပတ္တေ အတ္တနော သမ္မဇ္ဇနိံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တ့ သမ္မဇ္ဇာဟိ။
၂။ သမ္မဇ္ဇနကာလေ ကစဝရော ကတ္ထ သံကဍ္ဎိတဗ္ဗော။
၃။ ဧကမန္တံ သံကဍ္ဎိတဗ္ဗော။
၄။ ကော ကစဝရရာသိံ ဆဍ္ဍေဿတိ။
၅။ ကစတရဆဍ္ဍနကပစ္ဆိ စေဝ ဒေါဏိ စ အတ္ထိ, တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ ဒါရကာ နိန္နဋ္ဌာနံ ပရိပူရေဿန္တိ။
၆။ ဂိမှကာလေ ပန ကထံ ပမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။
၇။ ပထမံ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသိတွာ ပစ္ဆာ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗံ။
၈။ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသနံ ကိမတ္ထိယံ။
၉။ ရေဏူနံ အနုဋ္ဌဟနတ္ထံ၊ ရေဏုသု ဟိ ဥဋ္ဌိတေသု သေနာသနာနိ စေတ သေနာသနပရိဘောဂါ စ ရဇောကိဏ္ဏာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တန္နိဝါရဏတ္ထံ ပုရာ သမ္မဇ္ဇာနာ ဥဒကေန ပရိပ္ဖေါသနံ ဧကံ သမ္မဇ္ဇနဝတ္တံ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ဥပေါသထဒိဝသော-ဥပုသ်နေ့။ သောဓေ-စင်ကြယ်စေ (ရှင်းလင်း)။
၂။ ကစဝရော-အမှိုက်။ သံကဍ္ဎိတဗ္ဗ-စုထိုက် (ပုံထိုက်)။
၄။ ကစဝရရာသိ-အမှိုက်ပုံ။ ဆဍ္ဍေ-စွန့်ပစ် (ကျုံး)။
၅။ ကစဝရဆဍ္ဍနကပစ္ဆိ-အမှိုက်စွန့်ကြောင်း တောင်း (အမှိုက်ကျုံးတောင်း)။ ဒေါဏိ -အမှိုက်ပုံး။ နိန္နဋ္ဌာနံ -နိမ့်ရာအရပ် (ကျင်း, ချိုင့်)။ ပရိပူရေ-ပြည့်စေ (ဖို့)။
၆။ ဂိမှကာလော-နွေအခါ။
၇။ ပရိပ္ဖေါသ-ဖျန်း။
၈။ ပရိပ္ဖေါသနံ-ဖျန်းခြင်း။ ကိမတ္ထိယံ-အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။
၉။ ရေဏု-မြူမှုန် (ဖုန်)။ (ရဇော-ပုဒ်ဖြင့်လည်း သုံးနိုင်ပါ၏)။ အနဋ္ဌဟနတ္ထံ-မထခြင်း အကျိုးရှိ၏။ ဥဋ္ဌတ-ထ။ သေနာသနပရိဘောဂေါ-ခုတင်, ခြင်ထောင် စသည့် ကျောင်း၏ အသုံးအဆောင်။ ရဇောကိဏ္ဏ-မြူတို့ဖြင့် ရောပြွမ်းအပ် (ဖုန်လူး, ဖုန်ပေ)။ တန္နိဝါရဏတ္ထံ-ထိုကိုတားမြစ်ခြင်း အကျိုးငှာ။ ပုရာသမ္မဇ္ဇနာ- တံမြက်လှည်းခြင်းမှ ရှေးဦးစွာ (တံမြက်မလှည်းမီ)။ သမ္မဇ္ဇနာ-တံမြက်လှည်းခြင်းမှ ရှေးဦးစွာ (တံမြက်မလှည်းမီ)။ သမ္မဇ္ဇနဝတ္တံ-တံမြက်လှည်းခြင်း၏ ကျင့်ဝတ်။
ပါဠိစီရန်
၁။ ငါရှင်တို့….. သဘက်ခါ ဥပုသ်နေ့ ဖြစ်တယ်, နက်ဖန် တစ်တိုက်လုံး ရှင်းကြရမယ်။
၂။ အမှိုက်တွေ အမှိုက်ပုံးမှာ ထည့်ပြီး နိမ့်တဲ့နေရာဖို့ကြ။
၃။အမှိုက်တွေကို တော်တဲ့နေရာမှာ စုထားကြ။
၄။ ကောင်ကလေးတွေ ခွေးချေး ကျုံးပစေ။
၅။ ရေဖျန်းပြီးမှ တံမြက်လှည်းပါ, သို့မဟုတ်လျှင် ဖုန်ထလိမ့်မယ်။
၆။ ဖုန်ထလျှင်လဲ ကျောင်းတွေ ဖုန်လူးကြမှာဘဲ။ ၇။ ဒီလိုဆိုယင် တံမြက်လှည်းရတာ အကျိုးမရှိရုံသာမက အပြစ်ပါ ဖြစ်နေလိမ့်မယ်။
၈။ ဘယ်နေရာမဆို စဉ်းစဉ်းစားစားလုပ်ခြင်းဟာ အကျိုးရှိတယ်ဟု မှတ်ပါ။
၁။ သဘက်ခါ-ပရသုဝေ။
၄။ ခွေးချေး-သုနခဆကဏံ။ စွန့်ပစ်စေ (ကျုံးခိုင်း, ကျုံပစေ) -ဆဍ္ဍာပေ။
၅။ သိုမဟုတ်လျှင်-ဣတရထာ။ ထ-ဥဋ္ဌဟ။
၇။ ယဒိ ဧဝံ သမ္မဇ္ဇနံ န ကေဝလံ နိရတ္ထကမေဝ, အထ ခေါ ဒေါသောပိ ဘဝိဿတိ။
၈။ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဝီမံသေတွာ ဝီမံသေတွာ ကတကမ္မံ သာတ္ထကန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။
ကလ္လတာပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
ကျန်းမာရေးနှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ရမဏီယော ဝတ တုမှာကံ အာရာမော, အထ စ ပန ဣမံ အာရာမံ အစိရာဂတာ ဇရာ ဟောန္တိ။
၂။ သစ္စံ အာဝုသော ကလ္လဘာဝဿ ဥပါယံ အဇာနန္တာ ဥဏှဒေသတော အာဂတာ ဝသဘာဂဥတုတာယ ယေဘုယျေန ပဌမသံဝစ္ဆရေ ဇရာ ဟောန္တိ, ဒုတိယာဒိ-သံဝစ္ဆရေသု ပန နိဇ္ဇရာ။
၃။ ဧကန္တတော ပန ဘန္တေ ဣဒံ ဌာနံ ကလ္လဘာဝဿ ပဋိလဒ္ဓဋ္ဌာနံ ဝိယ ဒိဿတိ။
၄။ အာမ အာဝုသော ကလ္လဘာဝဿ ဥပါယကောဝိဒါ အာရာမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ သန္နိဝိဋ္ဌမဟာသရဉ္စေဝ ပရိသုဒ္ဓဝါယုံ စ မဟာသရဿ ဥဒကပိဋ္ဌံ အတိက္ကမိတွာ ယာဝပဗ္ဗတာ ဒသနီယဋ္ဌာနဉ္စ ဩလောကေတွာ ကလ္လဘာဝဿ ပဋိလဒ္ဓဋ္ဌာနန္တိ ဝဒန္တိ၊ အနုပါယကောဝိဒါနံ ပန ဒဟရ- သာမဏေရာနံ တံ သဗ္ဗံ အကလ္လဘာဝကာရဏံ ဝိယ ဟောတိ။
၅။ သစ္စံ ဘန္တေ "နတ္ထိဘာဝတော အညာဏဘာဝေါယေဝ ဒုက္ခေါ" တိ ပေါရာဏာပိ ဝဒန္တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ရမဏီယောဝတ-မွေ့လျော်ထိုက်ပေစွ (ပျော်စရာကောင်းပါပေဟယ်)။ အထ စ ပန- ထိုသိုပင်ဖြစ်ပါသော်လည်း (ဒါပေမယ့်)။ အစိရာဂတ (အစိရ+အာဂတ)-ရောက်လာပြီ၍+ကြာမြင့်သောကာလ မရှိသေးသူ (မကြာမီ ရောက်လာသူ, ရောက်သစ်စ, ရောက်ခါစဖြစ်သူ)။ ဇရော-ဖျားသူ။
၂။ ဥပါယော- နည်းလမ်း။ ဥဏှဒေသော-အပူအရပ် (ပူတဲ့အရပ်, အပူပိုင်းဒေသ)။ ဝိသဘာဂ ဥတုတာ- မတူသောဥတုရှိသည်၏အဖြစ်။ သံဝစ္ဆရော-နှစ်။ နိဇ္ဇရော-အဖျားမရှိသူ။
၃။ ဧကန္တ-စင်စစ်။ ကလ္လဘာဝဿ-ကျန်းမာသူဖြစ်ခြင်း၏ (အကျိုးငှာ)။ ပဋိလဒ္ဓဋ္ဌာနံ-ရရာအရပ်။
၄။ ဥပါယ+ကောဝိဒေါ-နည်းလမ်း၌+ကျွမ်းကျင်သူ။ ပုဗ္ဗ+အဖို့ (အရှေ့အရပ်, အရှေ့ဘက်)။ သန္နိဝိဋ္ဌ-ကောင်းစွာ တည်နေ (ကောင်းစွာ တည်ရှိ)။ မဟာသရော-အိုင်ကြီး (အင်းကြီး) တောင်သမန် အင်းကို ဆိုလိုသည်။ ပရိသုဒ္ဓဓဝါယု-ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သောလေ (လေကောင်းလေသန့်)။ ဥဒကပိဋ္ဌံ-ရေ၏အပြင် (ရေပြပ်)။ ယာဝပဗ္ဗတာ-(ရှမ်းရိုးမ)တောင်တန်းတိုင်အောင်။ ဒဿနီယဋ္ဌာနံ-ကြည့်ရှုထိုက်သောအရပ် (ရှုမျှော်ခင်း)။ အနုပါယကောဝိဒေါ-နည်းလမ်း၌ မကျွမ်းကျင်။
၅။နတ္ထိဘာဝေါ- မရှိသူအဖြစ်။ အညာဏဘာဝေါ-မသိသူ၏အဖြစ်။ ဒုက္ခေါ-ဆင်းရဲကြောင်း။ နတ္ထိဘာဝတော ၊ပေ၊ ဒုက္ခေါ-မရှိတာထက် မသိတာခက်၏။ ပေါရာဏော- ရှေး၌ဖြစ်သူ (ရှေးလူကြီး)။
အမှာ။ ။ ဤအခန်းမှစ၍ ပါဠိစီရန် မြန်မာစကား မပါတော့ပါ၊ ဆရာများက လေ့ကျင့်ခန်း လုပ်ပေးကြပါ။
ရုက္ခပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လာပေါ
သစ်ပင်နှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ ကသ္မာ တုမှေ မဟာရုက္ခေ သမူလံ ပါတေထ။
၂။ အာဝုသော ဆာယာဗဟုလဋ္ဌာနေ ဇနာ သီတာဘိဘူတာ ဇရရောဂိနော ဟောန္တိ၊ သူရိယာလောကော စ ကလ္လဘာဝ- ကာရဏံ ဟောတိ၊ ဣမသ္မိံ အာရာမေ အစိရာဂတာ လဒ္ဓဝိသဘာဂဥတုကာ ဒဟရသာမေဏရာ လာလေန ကာလံ ဇရာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဃနစ္ဆာယံ အပနေတွာ အာလောက- ပဋိလာဘာယ အာစရိယော ကေသဉ္စိ ရုက္ခာနံ ပါတနတ္ထာယ ဩကာသံ ကရောတိ။
၃။ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ မာလာဝစ္ဆာဒယော ခုဒ္ဒကရုက္ခေ ရောပါပေတိ။
၄။ အာရာမော နာမ အာဝုသော တာဒိသရုက္ခေဟိ ရမဏီယော, တသ္မာ မာလာဝစ္ဆေ စေဝ သုပတ္တရုက္ခကေ စ ရမဏီယ- ဘာဝါယ ရောပါပေတိ၊ အပိ စ အာစရိယဿ သမဏာနံ အာဝါသဿ ရမဏီယတရတ္တံ အတိဝိယ ရုစ္စတိ၊ တသ္မာ ပက္ခဿ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝိသမဘူမိဘာဂံ သမံ ကာရာပေန္တော ရုက္ခကေ စ ရောပေန္တော အာရာမံ ရမဏီယတရံ ကာရာပေတိ။
၅။ သာဓု ဘန္တေ, တုမှာကံ အာရာမော သုနိဝတ္ထသုပါရုတေဟိ ဒဟရသာမဏေရေဟိ စေဝ သမဘူမိဘာဂေဟိ စ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ရောပိတရုက္ခေဟိ စ ဧကန္တေန ရမဏီယော။
၆။ ပုန စ ပရံ အာဝုသော, နာနာဝေရဇ္ဇကာ သုတေသကာ ဂမိကာ သမဏာနံ အာဝါသံ ပတွာ ဒုန္နိဝတ္ထဒုပ္ပါရုတေ ကောလာဟလံ ကရောန္တေ, စိတ္တရူပံ ကီဠန္တေ ဒဟရ- သာမဏေရေ စ ယထိစ္ဆကံ ဝိရုဠှပါဒပေ စ ဝိသမဘူမိဘာဂံ စ ဒိတွာ သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ အဝမညန္တိ၊ မရမ္မရဋ္ဌိကေပိ “မရမ္မဇာတိကာ ဧတာဒိသေ သရဏံ ဂတာ” တိ အဝဟသန္တာ အင်္ဂုလေန နိဒေဿန္တိ၊ တဗ္ဘာဝမ္ပိ အက္ခမမာနော အာစရိယော နိဿိတကေ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ သိက္ခံ သိက္ခာပေတိ။
၇။ သာဓု ဘန္တေ, နိစ္စံကာလံ ဧဝံ သိက္ခာပေန္တာနံ တုမှာကံ အာရာမော ကာလေ ဂစ္ဆန္တေ အညာရာမာနံ နယဂ္ဂါဟဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ မဟာရုက္ခေါ-ကြီးသောသစ်ပင် (သစ်ပင်ကြီး)။ သမူလံ- အမြစ်နှင့် တကွ (အမြစ်ပါမကျန်)။ ပါတေ- လဲကျစေ(လှဲ)။ ပါတနံ- လဲကျစေခြင်း (လှဲခြင်း)။
၂။ ဆာယာဗဟုလဋ္ဌာနံ (ဆာယာ+ဗဟု+ဌာန)- များသော+အရိပ်ရှိရာအရပ် (အရိပ်များရာနေရာ)။ သီတာဘိဘူတော- အအေးသည် လွှမ်းမိုးအပ်သူ, အအေး နှိပ်စက်အပ်သူ (အအေးမိသူ)။ ဇရရောဂီ-အဖျားရောဂါရှိ။ သူရိယာကောလော (သူရိယ+အာလောကော)-နေ၏အရောင် (နေရောင်ခြည်)။ လဒ္ဓ+ဝိသဘာဂ+ဥတုကော-ရအပ်သော+သဘောမတူသော+ဥတုရှိ။ ကာလေန ကာလံ-အခါအား လျော်စွာ (ရံဖန်ရံခါ မကြာမကြာ)။ ဃနစ္ဆာယော-ထူသောအရိပ်ရှိသော သစ်ပင် (တခဲနက် အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်)။ အပနေတွာ-ပယ်ရှား၍။ ပဋိလာဘော- ရခြင်း။
၃။ ယဒိ ဧဝံ-ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် (ဒီလိုဆိုယင်)။ မာလာဝစ္ဆော-ပန်းပင်ငယ်။ ရောပါပေ-ပေါက်ပစေဟု စေခိုင်း (အစိုက်ခိုင်း, စိုက်စေ)။
၄။ သုပတ္တရုက္ခကော- တင့်တယ်သော အရွက်ရှိသော သစ်ပင် (ရွက်လှပင်)။ မရဏီယဘာဝေါ- မွေ့လျော်ထိုက်သည်၏ အဖြစ် (မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသည်၏အဖြစ်၊ ပျော်စရာကောင်းသည်၏အဖြစ်)။ အပိ စ- သည်သာမကသေး။ အာစရိယဿ-အား၊ (ရုစ္စတိ ၌စပ်)။ ရမဏီယတရတ္တံ- အလွန်မွေ့လျော်ထိုက်သည်၏ (သာ၍ ပျော်စရာ ကောင်းသည်၏) အဖြစ်ကို။ ပက္ခေါ-လဆန်းပက္ခ, လဆုပ်ပက္ခ။ ဝိသမဘူမိဘာဂေါ- မညီမညွတ်သော မြေအရပ်။ ကာရာပေ-ပြုစေ။ ရုက္ခတော- သစ်ပင်ငယ်။
၅။ သုနိဝတ္ထော-ကောင်းစွာဝတ်အပ်သော သင်းပိုင်းရှိ။ သုပါရုကော- ကောင်းစွာရုံအပ် (ယမ်းအပ်) သော ဧကသီရှိ။ ယုတ္တဋ္ဌာနံ- သင့်လျော်သော နေရာ။ ရောပိတ-ပေါက်စေအပ်, စိုက်အပ်။
၆။ နာနာဝေရဇ္ဇကော-အထူးထူး အပြားပြား များသော မတူထူးခြား ကွဲပြားသော တိုင်းပြည်၌ မွေးဖွားသော (ခ) တိုင်းပြည်ဟူသော နေရာရှိသော (ဂ) တိုင်းပြည်မှလာသော။ သုတေသကော-သုတကိုရှာသူ (သုတေသနကိုပြုသူ)။ ဂမိကော-ခရီးသွားသူ (ခရီးသည်)။ ဒုန္နိဝတ္ထော-မကောင်းသဖြင့် ဝတ်အပ်သော သင်းပိုင်းရှိသူ။ ဒုပ္ပါရုတော-မကောင်းသဖြင့်ခြုံ (ယမ်း)အပ်သော ဧကသီရှိ။ စိတ္တရူပံ-စိတ်၏သဘောအတိုင်း, စိတ်အားလျော်စွာ (ထင်သလို)။ ကီဠန္တော-ကစား။ ယထိစ္ဆိကံ-အကြင်အကြင် အလိုအတိုင်း (အလိုရှိတိုင်း)။ ဝိရုဠှပါဒပေါ-စည်ပင်နေသော သစ်ပင် (အပြုအပြင်မရှိဘဲ ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေး ပေါက်နေသော သစ်ပင်)။ အဝမည-အောက်တန်းစားဟု အသိအမှတ်ပြု (အထင်သေး)။ မရမ္မရဋ္ဌိကော-မြန်မာနိုင်ငံသား။ မရမ္မဇာတိကော-မြန်မာဇာတ်ရှိသူ (မြန်မာလူမျိုး)။ ဧတာဒိသော-ဤကဲ့သို့ ရှုအပ်သူ (ဤလို ကိုတော်)။ အဝဟသန္တ-ပြက်ရယ်ပြု (လှောင်)။ အင်္ဂုလံ-လက်ချောင်း။ နိဒေဿ-ညွှန်ပြ။ (အင်္ဂုလံ နိဒဿ-လက်ညှိုးထိုးခံရ)။ တဗ္ဘာဝေါ-ထို၏အဖြစ် (ထိုအဖြစ်မျိုး)။ အက္ခမမာနော-သည်းမခံနိုင် (မခံနိုင်)။ သိက္ခာ-အတတ် (အကျင့်သိက္ခာ)။ သိက္ခာပေ-သင်ယူစေ (သင်ပေး)။
၇။ နယဂ္ဂါဟဋ္ဌာနံ-နည်း (နမူနာ) ယူစရာဌာန (စံပြထိုက်)။
အလိုရှိရာ သုံးရန်ပုဒ်များ
နေရောင်ရရှိစေရန် ကျောင်းတိုက်တည်စက ခုတ်ပယ်အပ်သော သစ်ပင်များ။
ဝဋော နိဂြောဓော-ညောင်ခြေထောက်, ပင်ညောင်, ညောင်ပိန္နဲ။
ပိလက္ခေခါ-ညောင်ကြတ်။
ကပီတနော-ညောင်ချဥ်။
အဿတ္ထော, ဗောဓိဒုမော-ဗောဓိညောင်, ညောင်ဗုဒဟေ။ (ပါဠိတော်များ၌ ဗောဓိရုက္ခမူလေ စသည်ဖြင့် ဗောဓိရုက္ခေခါ ဟု သုံး၏၊ အဘိဓာန် ၅၅၁-၌ကား “ဗောဓိ” ဟုသာ ရှိ၏၊ အချို့ ပါဠိတော်များ၌လည်း “ဗောဓိမူလေ” ဟု တွေ့ရ၏)။
သိရီသော-ကုက္ကိုပင်။
တာလော- ထန်းပင်။
ကျောင်းတိုက်သာယာစေရန် စိုက်အပ်သော သစ်ပင်များ။
ဇင်္ဃလဝါ-တဝီရာ-ဘဏ္ဍာပင်။
တိန္ဒုကော-တည်ပင်။
အဂရု(ပု)-အကျော်ပင်။
ဇင်္ဂလမဒန-မတတ-မုန်တိုင်ပင်။
မုသလီ(ဣ)-တောထန်းပင် (မုသလီပင်)။
သခင်္ခေါဒရာ-စိန်ပန်းပင်။
ဒီခဖလော-ငုရွှေဝါပင်။
ကပ္ပူရမာရံ-ယူကလစ်ပင်။
ကိင်္ကရိတော-ထနောင်းပင်။
ပုန္နာဂေါ-ပုန်းညက်ပင်။
နာဂေါ-ကံ့ကော်ပင်။
ဗကုလော-ခရေပင်။
ကရဝီရော-နွယ်သာကီပင်။
စိနဇသတပတ္တာ(ဣ)-တရုတ်နှင်းဆီ။
တာလီသပတ္တဘေဒေါ-ကျောက်ထင်းရှူးပင်။
သုရပုန္နာဂေါ-သရဖီပင်။
အသနော-ပိတောက်ပင်။
ကာမိနီ(ဣ)-ယုဇနပင်။
သုဝတိတရုဘေဒေါ-တင့်တယ်သော စည်းရိုးပင်တစ်မျိုး (လမ်းလှောက်ပင်)။
ကုကင်္ခုမံ-ကုကင်္ခုမံပင်။
အချို့သောပန်းပင်များ။
မဟာသဟာ-နှင်းဆီ။
အာသာဝတီ(ဣ)-အာသာဝတီနွယ်နီနတ်ပန်း။
မလ္လိကာ-စမ္ပယ်။
သုမနာ-မြတ်လေး။
ယူထိကာ-ဇွန်။
လဓုကဏ္ဏီ(ဣ)-ခွါညို။
သေဖာလိကာ, နီလိကာ-ဆိပ်ဖလူး။
အာကာသနီ(ဣ)-ဧကရာဇ်ပန်း။
ရဉ္ဇနော-ပုဏ္ဏရိက်။
အချို့စားပင်များ။
ဗေလုဝေါ-ဥသှစ်ပင်။
ကပိတ္ထော-သီးပင်။
လိစီ(ပု)-လေချူပင်။
ဓာရာဖလော-စောင်းလျားပင်။
သီတာ-ဩဇာပင်။
အမ္ဗဋကော-ဝှေးပင်။
သောဘဉ္ဇနော-ဒန့်သလွန်ပင်။
ဗဒရိ(ဣ)-ဆီးပင်။
စိဉ္စာ-မန်ကျည်းပင်။
အမတာ-ဆီးဖြူပင်။
သောဏကော- ကြောင်လှာပင်။
နာဠိကေရော-အုန်းပင်။
ဒါလိမော- သလဲပင်။
နာဂဒန္တီ(ဣ)-သက်ရင်းကြီးပင်။
ကလမ္ဗကော-ကန်ဇွန်းပင်။
ရုက္ခရောပနပဋိသံယုတ္တော ကထာသလ္လပေါ
သစ်ပင်စိုက်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကားပြောပုံ
၁။ ရုက္ခပါတာပနံ သမဏဝေါဟာရေန ကထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။
၂။ ရုက္ခပါတာပနံ သမဏာဝေါဟာရေန “ကပ္ပိယံ ကရောဟီ” တိ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ရုက္ခံ ပါတာပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမံ ရုက္ခံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ” တိ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
၃။ သာခါဆေဒါပနံ ပန သမဏဝေါဟာရေန ကထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။
၄။ သာခါဆေဒါပနံ ပန သမဏဝေါဟာရေန “ကပ္ပိယံ ကရောဟီ” တိ ဝါ “ဇာန” `ဣတိ ဝါ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ သာခံ ဆေဒါပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမံ သာခံ ကပ္ပိယံ ကရာဟီ” တိ ဝါ “ဣမံ သာခံ ဇာန” ဣတိ ဝါ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
၅။ ပထဝိခဏာပနံ သမဏဝေါဟာရေန ပထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။
၆။ ပထဝိခဏာပနံပိ သမဏဝေါဟာရေန တဒုဘယေနေဝ ဝေါဟရတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ပထဝð ခဏာပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမံ ပထð ကပ္ပိယံ ကရောဟီ”တိ ဝါ 'ဣမံ ပထဝð ဇာန” ဣတိ ဝါ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
၇။ ရုက္ခရောပါပနံ သမဏဝေါဟာရေန ကထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။ ၈။ ရုက္ခရောပါပနံ သမဏဝေါဟာရေန “ဇာန” ဣတွေ့ဝ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ရုက္ခံ ရောပါပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမံ ရုက္ခံ ဇာန” ဣတိ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
၉။ ဥဒကသိဉ္စာပနံ သမဏဝေါဟာရေန ကထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။
၁၀။ ဥဒကသိဉ္စာပနံပိ တထေဝ ဝေါဟရိတဗ္ဗဲံ၊ တသ္မာ ဥဒကံ သိဉ္စာပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမသ္မိံ ရုက္ခေ ဥဒကံ ဇာန” ဣတိ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
၁၁။ ဆာယတ္ထာယ ဝနတ္ထာယ ရောပိတရုက္ခေသု ဥပသမ္ပန္နေဟိပိ သယံ ဥဒကံ သိဉ္ဇိတုံ ကပ္ပတိယေဝ၊ တထာပိ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂရုက္ခေသု သယံ အသိဉ္စိတွာ သမဏေရဒါရကာနံ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန အာဏာပနမေဝ သမဏသာရုပ္ပံ။ ၁၂။ ယံကိဉ္စိ ဖလံ ဩစိနာပနံ သမဏဝေါဟာရေန ကထံ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ။ ၁၃။ ဖလာ့ဝစိနာပနံ “ကပ္ပိယံ ကရောဟီ” တိ ဝါ “ဇာန” ဣတိ ဝါ ဝေါဟရိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ယံကိဉ္စိ ဖလံ အဝစိနာပေတုကာမေန ဘိက္ခုနာ “ဣမံ ဖလံ ကပ္ပိယံ ကရောဟီ”တိ ဝါ “ဣမံ ဖလံ ဇာနဣတိ ဝါ အာဏာပေတဗ္ဗံ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ရုက္ခပါတာပနံ-သစ်ပင်ကိုလဲကျစေခြင်း(သစ်ပင်လှဲခြင်း)။ သမဏဝေါဟာရော- ရဟန်းတို့၏ အသုံးအနှုန်း။ ကထံ-အဘယ်နည်းဖြင့်။ ဝေါဟာရ-သုံးနှုန်း။
၂။ ကပ္ပိယံ-အပ်သည်ကို(အပ်အောင်)။ ပါတာပေ-လဲကျစေ(လှဲ)။ အာဏာပေ-စေခိုင်း။
၃။ သာခါဆေဒါပနံ-သစ်ကိုင်းကို ဖြတ်စေခြင်း(အချိုင်ခိုင်းခြင်း)။ ဆေဒါပေ-ဖြတ်စေ(ချိုင်ခိုင်း)။ ဇာန-သိ(သိစမ်းပါ)။
၅။ ပထဝိခဏာပနံ-မြေကိုတူးစေခြင်း(အတူးခိုင်းခြင်း)။ (ပထဝီဟု ပုဒ်ရင်းရှိသော်လည်း သမာသ်အလယ်ဖြစ်၍ ရဿပြုထားသည်)။
၆။ တဒုဘယံ-ထိုနှစ်ပါးစုံ (ထိုနှစ်မျိုးလုံး)။ ခဏာပေ-တူးစေ(အတူးခိုင်း)။ ခဏာပေတုကာမော-တူးစေခြင်းငှာ အလိုရှိသူ။
၇။ ရုက္ခရောပနံ-သစ်ပင်ကို ပေါက်ပစေဟု စေခိုင်းခြင်း (သစ်ပင်အစိုက်ခိုင်းခြင်း)။ ဣတွေ.ဝ (ဣတိ+ဧဝ)-ဟူ၍သာ။ ရောပါပေ-စိုက်စေ(အစိုက်ခိုင်း)။
၉။ ဥဒကသိဉ္ဇာပနံ-ရေလောင်းစေခြင်း(ရေအလောင်းခိုင်းခြင်း)။
၁၀။ သိဉ္ဇ-လောင်း။သိဉ္စာပေ-လောင်းစေ။
၁၁။ ဆာယာ-အရိပ်။ ဝနံ-တော။ ရောပိတ-စိုက်အပ်။ ဥပသမ္ပန္နော-မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သူ(ရဟန်း)။ သယံ-ကိုယ်တိုင်။ ကပ္ပ-အပ်။ ပုပ္ဖူပဂေါ-အပွင့်သို့ကပ်ရောက်(အပွင့်ပွင့်)။ ဖလူပဂေါ-အသီးသို့ကပ်ရောက်(အသီးသီး)။ ကပ္ပိယဝေါဟာရော-အပ်၏ဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော အသုံး(အပြော)။ အာဏာပနံ-စေခိုင်းခြင်း။ သမဏသာရုပ္ပံ-ရဟန်းတို့အား လျောက်ပတ်။
၁၃။ ဖလာဝစိနာပနံ(ဖလံ+အဝစိနာပနံ)-အသီးကို ဆွတ်စေခြင်း(ခူးစေခြင်း)။ အဝစိနာပေ-ဆွတ်စေ(ခူးစေ)။
ဇာတိဘူမျာဒိပုစ္ဆနကထာ
မွေးရပ်မြေစသည်ကို မေးကြောင်းစကား
၁။ တွံ အာဝုသော ကတရဘူမိဇာတိကော့သိ။
၂။ အဟံ ဘန္တေ ရွှေဘိုနဂရံ ဒက္ခိဏသာဘာဂေ သောဠသမိုင်ဌာနေ ဝက်လက်နာမ နဂရံ အတ္ထိ, တဿ ပါစီနဒိသာဘာဂေ စတုမိုင် ဒူရေ သရိုင်ဂါမေ ဇာတော့မှိ။
၃။ ကတိမေ သာကဝဿေ ဇာတော.သိ။
၄။ (၁၂၉၄) စတုနဝုတျာဓိကေ ဒွိသတေကသဟဿေ သာကဝဿေ ဇာတော့မှိ။
၅။ ကတရမာသေ။
၆။ စိတ္တမာသေ။
၇။ ကတရပက္ခေ။
၈။ ဇုဏှပက္ခေ။
၉။ ကတရဒိဝသေ။
၁၀။ ပဌမဒိသေ။
၁၁။ ကတရဝါရေ။
၁၂။ သူရဝါရေ။
၁၃။ ကိသ္မိံ ကာလေ ပုဗ္ဗနှေ ဝါ မဇ္ဈနှေ ဝါ သာယနှေ ဝါ။
၁၄။ ပုဗ္ဗဏှေ ဇာတော.မှိ။
၁၅။ ကတရဃဋိယံ (ဃဋိကာယံ)။
၁၆။ တိံသဝိနာဍိကာတိက္ကန္တေ ပဉ္စနာဍိကမတ္တေ။
၁၇။ ကိန္နာမာ.ဝုသော တဝ မာတာပိတရော။
၁၈။ မမ မာတာ ဒေါ်လှနာမ. ပိတာ ပနဦးဝနာမ။
၁၉။ ကိတ္တကာ.ဝုသော တဝ ဘာတုဘဂိနိယော။
၂၀။ တယော မေ ဘာတရော. ဧကာ ဘဂိနီ။
၂၁။ သာ ဘဂိနီ ဇေဋ္ဌိကာ ဝါ မဇ္ဈိမာ ဝါ နဝကာ ဝါ။
၂၂။ ဇေဠိကာ ဘန္တေ။
၂၃။ တွံ ပန တေသု ဘာတရေသု ဇေဠကော ဝါ မဇ္ဈိမော ဝါ နဝကော ဝါ။
၂၄။ ဇေဠကော ဘန္တေ။
၂၅။ ကတိဝဿိကကာလေ သိပ္ပသာလံ သမ္ပတ္တော.သိ။
၂၆။ ပဉ္စဝဿိကကာလေ သိပ္ပသာလံ သမ္ပတ္တော.မှိ။
၂၇။ ကဿ အာစရိယဿ သန္တိကေ ဝိဇ္ဇံ ဥဂဂ္ဂဏှိ။
၂၈။ ဝိဇ္ဇာစရိယဿ သန္တိကေ ဝိဇ္ဇံ ဥဂဂ္ဂဏှိံ။
၂၉။ ကတရဝိဇ္ဇံ ပဌမံ ဥဂဂ္ဂဏှိ။
၃၀။ သင်ပုန်းကြီးနာမ မူလဝိဇ္ဇံ စေဝ မင်္ဂလသုတ္တံ စ တတောပရံ ပရိတ္တာဒိံ စ ဥဂ္ဂဏှိ။
၃၁။ ကတရဝဿိကကာလေ သာမဏေရဘာဝံ သမ္ပတ္တော.သိ။
၃၂။ ဒွါဒသဝဿိကကာလေ သာမဏေရဘာဝံ သမ္ပတ္တော.မှိ။
၃၃။ ဣမံ ဂန္ဓာရာမံ ကုတော သင်္ကန္တော.သိ။
၃၄။ အမှာကံ ဂါမန္တသေနာသနတော သင်္ကန္တော.မှိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ကတရဘူမိဇာတိကော-အဘယ်နယ်မြေü မွေးဖွားသူ(အဘယ်အရပ်၌ မွေးဖွားသူ)။ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေါ-တောင်အရပ်မျက်နှာအဖို့(တောင်ဘက် အရပ် တောင်လက်)။ ပါစီနံ-အရှေ့။ ဇာတော-မွေးဖွား။
၃။ ကတိမ-ဘယ်နှစ်(ရက်,လ)မြောက်။ သာကဝသော-သာကမင်းတို့၏ နှစ်(သကရာဇ်သ,က္ကရာဇ်)။
၄။ စတုနဝုတျာဓိက-၉၄ အပိုအလွန်ရှိသော။ ဒွိသတေက သဟဿ (ဒွိသတ+ဧကသဟဿ)-နှစ်ရာနှင့်ယှဥ်သော+တစ်ထောင် (တစ်ထောင်နှစ်ရာ)။
အမှာ။ ။ (သင်္ချာပုဒ်တို့၏ အနက်ကိုသချ်ာတဒိတ်ကျဥ်း၌ ပြခဲ့သည့် အတိုင်းသိပါ၊ စတုနဝုတျာဓိကစသော အသုံးများကိုကား ဆရာများက ပြောပြကြပါ)။
၆။ စိတ္တမာသော-တန်ခူးလ။
၈။ ဇုဏှပက္ခော-လဆန်းပက္ခ။
၁၂။ သူရဝါရော-တနင်္ဂနွေနေ့။
၁၃။ ပုဗ္ဗနှော-နံနက်ခါ (နံနက်)။ မဇ္ဈနှော-နေ့လည်။ သာယနှော-ညနေ။ (ပုဗ္ဗဏှော စသည်ဖြင့် ဏကြီးနှင့်လည်းရှိ၏၊ ရူ၌ နငယ် နှင့်ရှိ၍ မောဂဂ္ဂလာန် ဏ နှင့်သုံးသည်)။
၁၆။ ဝိနာဍိကာ-မိနစ်(ရှေးအခန်းတို့၌ ပြခဲ့သော ပလနှင့် အနက်တူ)။ တိံသဝိနာဍိကာ-မိနစ် ၃၀-ကျော်လွန်သော၊ ပဉ္စနာဍိကမတ္တေ-၅ နာရီလောက်၌၊(၄-နာရီခွဲသာသာ ၅-နာရီမတ်တင်းလောက်ဟု ဆိုလိုသည်)။
၁၉။ ကိတ္တက-အဘယ်မှအတိုင်းအရှည်ရှိ။ ဘာတု(ဘာတာ)-အကို.ညီ။ ဘဂိနီ-အမ,နှမ။ (ဘာတာသည် အကို,ညီနှစ်မျိုးလုံးနှင့် ဆိုင်သော်လည်း ထင်ရှားစေလိုရာ၌ “ဇေဠဘာတာ-အကိုကြီး၊ ကနိဠဘာတာ-ညီ” ဟု သုံးပါ၊ ဘဂိနီ၌ “ဇေဠိကာဘဂိနီ-အမကြီး၊ ဘဂိနီ-နှမ,(ညီမ)” ဟုသုံးပါ)။
၂၁။ ဇေဠကော-အကြီး။ မဇ္ဈိမော-အလတ်။ နဝကော-အငယ်။ (ဣတ္ထိလိင်၌ ဇေဠိကာ စသည်ဖြစ်၏)။
၂၅။ ကတိဝဿိကကာလော-အဘယ်နှစ်နှစ်ရှိသူ၏အခါ (ဘယ်နှစ်နှစ်သား အရွယ်)။ သိပ္ပသာလာ-အတတ်ကို သင်ယူရာကျောင်း (စာသင်ကျောင်း)။
၂၇။ ဝိဇ္ဇာ-အတတ်,(စာ,အတန်း)။
၂၈။ ဝိဇ္ဇာစရိယော-အတတ်သင်ပေးဆရာ။
၃၀။ မူလဝိဇ္ဇာ-အခြေခံအတတ်။ ပရိတ္တာဒိ-ပရိတ်ကြီး စသည်။
၃၃။ သင်္ကန္တော-ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။
၃၄။ ဂါမန္တသေနာသနံ-ရွာနီးကျောင်း, ကျေးရွာကျောင်း။
အလိုရှိရာသုံးရန် ပုဒ်များ
(၁၂)လ။ ။စိတ္တော-တန်ခူး။ ဝေသာခေါ-ကဆုန်။ ဇောဠော-နယုန်။ အာသဠော-ဝါဆို။ သာဝနော-ဝါခေါင်။ ပေါဠပဒေါ-တော်သလင်း။ အဿယုဇော-သီတင်းကျွတ်။ ကတ္တိကော-တန်ဆောင်မုန်း။ မာဂသိရော-နတ္တော်။ ဖုဿော-ပြာသို။ မာဃော-တပို့တွဲ။ ဖဂ္ဂုနော-တပေါင်း။
(၂)ပက္ခ။ ။သုက္ကော, ဇုဏှော-လဆန်း။ ကာဠော, ကာဏှော-လဆုတ်။
ထိုပက္ခ၌ပါဝင်သောရက်များ။ ။ ပါဋိပဒေါ-အထွက်တစ်ရက်။ ဒုတိယော-၂။ တတိယာ-၃။ စတုတ္ထီ ၊ပေ၊ ဒသမီ၊ ဧကာဒသမီ၊ ဒွါဒသီ၊ တေဒသီ၊ စတုဒ္ဒသီ၊ ပန္နရသီ-၁၅။ (လဆန်းတစ်ရက်,လဆုတ်တစ်ရက် စသည်ဖြင့်သိပါ)။ (ပဌမဒိဝသော ဒုတိယဒိဝသော၊ပေ၊ ပန္နရသမဒိဝသော-ဟုလည်း သုံးပါ)။
ပန္နရသီ(၂)မျိုး။ ။ပုဏ္ဏမာသီ, ပုဏ္ဏမီ, ပုဏ္ဏိမာ, ပုဏ္ဏမာ-လပြည့်နေ့။ အမာဝါသီ-လကွယ်နေ့။
လကွယ်(၂)မျိုး။ ။စာတုဒ္ဒသီ-၁၄ ရက် လကွယ်နေ့။ ပန္နရသီ-၁၅-ရက် လကွယ်နေ့။
ဥပုသ်(၂)မျိုး။ ။စတုဒ္ဒသီ-၁၄ ရက် ဥပုသ်(လကွယ်)။ပန္နရသီ-၁၅-ရက် ဥပုသ်(လပြည့်, လကွယ်)။
ကတ္တိကမာသ(၂)မျိုး။ ။ပုဗ္ဗကတ္တိကော- တော်သလင်းလဆုတ် တစ်ရက်မှ သီတင်းကျွတ်လပြည့်အထိ။ ပစ္ဆိမကတ္တိကော-သီတင်းကျွတ်လဆုတ်တစ်ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ။ (ဝိမတိ-၁, ၉၆)။
ဥတု(၃)ပါး။ ။ဟေမန္တော-ဆောင်းဥတု(ဆောင်းလ)။ (တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ တပေါင်းလပြည့်အထိ)။ ဂိမှော-နွေဥတု (နွေလ)။ (တပေါင်းလပြည်ကျော်တစ်ရက်မှ ဝါဆိုလပြည့်အထိ)။ ဝဿာနော (ဝဿော)-မိုးဥတု (မိုးလ) (ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ)။
ဥတု(၆)ပါး။ ။ဟေမန္တော-ဟေမန္တဥတု(ဆောင်းလ)။ (တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ ပြာသိုလပြည့်အထိ)။ သိသိရော- သိသိရဥတု။(ပြာသိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ တပေါင်းလပြည့်အထိ)။ ဝသန္တော-ဝသန္တဥတု (တပေါင်းလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ ကဆုန်လပြည့်အထိ)။ ဂိမှော-ဂိမှဥတု။ (ကဆုန်လပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ ဝါဆိုလပြည့်အထိ)။ ဝဿာနော (ဝဿော)-ဝဿာနဥတု (ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ တော်သလင်းလပြည့်အထိ)။ သရဒေါ-သရဒဥတု (တောင်သလင်းလပြည့်ကျော်တစ်ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ)။
အမှာ၊ ။အဘိဓာန်(၇၉)၌ "သိသိရံ"ဟု ရှိ၏၊ ဝဿာနော နေရာဝယ် ပါဠိတော်များ၌ "ဝဿော" ဟု တွေ့ရသည်။
နေ့။ ။နေ့(၇)ရဝိ(ပု)-တနင်္ဂနွေ။ သောမော-တနင်္လာ။ မင်္ဂလော-အင်္ဂါ။ ဗုဓော-ဗုဒ္ဓဟူး။ ဝါစပ္ပတိ(ပု)-ကြာသပတေး။ သုက္ကော-သောကြာ။ သနေစရော-စနေ။ (ရာဟု(ပု)ရာဟု၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနေ။ ဤနေ့ပါထည့်လျှင် ရှစ်နေ့ ဖြစ်၏)။
တစ်နည်း။ ။(၁) အာဒိစ္စဝါရော, သူရဝါရော။ (၂) စန္ဒဝါရော။ (၃)အင်္ဂါရော။ (၄)ဗုဒ္ဓဝါရော။ (၅) ဂုရုဝါရော။ (၆) သုက္ကော။ (၇)သောရီဝါရော။ (ဝါရော နေရာ၌ "ဝါသရော"ဟုလည်း သုံးနှိင်၏)။
အရပ်(၈)မျက်နှာ။ ။(၁)ပါစီ,(ဣ) ပါစီန(တိ), ပုဗ္ဗာ-အရှေ့အရပ်။ (၂) ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာ-အရှေကတောင်။ (၃) အပါစီ, အဝါစီ, ဒက္ခိဏာ-တောင်။ (၄) ဒက္ခိဏာနုဒိသာ-အနောက်တောင်။ (၅) ပတိစီ, ပစ္ဆိမာ-အနောက်။ (၆) ပစ္ဆိမုတ္တမာ-အနောက်မြောက်။ (၇) ဥဒီစိ, ဥတ္တရာ-မြောက်။ (၈) ပုဗ္ဗုတ္တရာ-အရှေ့မြောက်။
တစ်နည်း။ ။(၁) ပုရတ္ထိမာ-အရှေ့အရပ်။ (၂) ပုရတ္ထိမာနုဒိသာ-အရှေကတောင်ထောင့်။ (၃) ဒက္ခိဏာ-တောင်။ (၄) ဒက္ခိဏာနုဒိသာ- အနောက်တောင်။ (၅) ပဇ္ဈိမာ-အနောက်။ (၆) ပစ္ဆိမာနုဒိသာ-အနောက်မြောက်။ (၇) ဥတ္တရာ-မြောက်။ (၈) ဥတ္တရာနုဒိသာ-အရှေကမြောက်။
အမှာ။ ။အရပ်ဆယ်မျက်နှာ၌ ဟေဠိမာ- အောက်အရပ်။ ဥပရိမာ-အထက်အရပ်။ ပါစီန- နေရာဝယ် ပါစီနဒိသာဘာဂေါ-အရှေ့အရပ်မျက်နှာအဖို့၊ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေါ စသည်ဖြင့် သုံးနိုင်၏။
နာရီနှင့်စပ် သိမှတ်ဖွယ် နာရီဟော ၆-ပုဒ်။ ။ (၁) ဒေဏ္ဍော။ (၂) ဃဋီ။ (၃) ဃဋိကာ။ (၄) နာဋီ။ (၅) နာဍိ။ (၆) နာဍိကာ။ အဓိပ္ပာယ်။ ။(၁)ကို ဒုတ်တံ (ပေတံ)နှင့် တိုင်းတာစရာချင်းတူí နာရီဟော ဆိုဟန်တူ၏။ (၂) ဃဋေန+ ဃဋီ=ကြေးနီအိုးဖြင့် သိထိုက်သော အချိန်။ (၃) ဃဋယတီတိ ဃဋိကာ-စီစဥ်အပ်ပြီးအမှုကို ပြုဖို့ ရှင်းစေတတ် ညွှန်ပြတတ်သော အရာ။ (၄၊၅၊၆) နဍ(လှောကျခြင်း) ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသောပုဒ်များတည်း၊ လှောကျ နစ်မြုပ်တတ်သော ကြေးနီအိုးဟူလို၊ (၂)မှစ၍ တ္ထိလိင်ချည်း။
မှတ်ချက်။ ။ ထောမနိဓိ အကျယ်ကို ရှု၊ ဤပုဒ်တို့သည် ရေနာရီကိုဟောသော ပုဒ်များသာ၊ သို့သော် စက်နာရီကိုလည်း ဟိန္ဒီများက "ဃဋီ" ဟု ခေါ်ကြ၏၊ ဤဟိန္ဒီအက္ခရာကို(ဍ၊ရ) အသံ ၂-မျိုးဖြင့် ဖတ်ကြ၏၊ (ရ)သံဖြင့် မြန်မာတို့က "နာရီ" ဟု သုံးကြ၏။ ဲ(ဤကထာသလ္လာပသိက္ခာ၌ "နာဍိကာ, ဃဍိကာ" ၂-ပုဒ်ကိုသာ သုံးစွဲသည်)။
ရေနာရီဖြင့် နေ့ရက်တိုင်းတာပုံ။ ။(၁)မျက်စိ တစ်မှိတ်ချိန်ကာလသည် အနုပလ။ (၂)အနုပလ ခြောက်ဆယ်သည် ဝိပလ။ (၃) ဝိပလ ခြောက်ဆယ်သည် ပလ။ (၄) ပလ ခြောက်ဆယ်သည် ဒဏ္ဍ (နာဒဍိကာ)။ (၅) ဒဏ္ဍခုနစ်ခုနှင့် ပလသုံးဆယ်သည် ပဟာရ (ပဟိုရ်)။ (၆) ပဟာရရှစ်ခုသည် တစ်နေ့နှင့် တစ်ည(တစ်ရက်)။
ရေနာရီ နှင့် စက်နာရီ နှိုင်းယှဥ်ချက်
စဉ် ရေ စက်
ကာလ သင်္ချာ ကာလ သင်္ချာ
၁ အနုလပလံ ၁ စက္ကန့် ၁/၁၅၀၀
၂ ဝိပလံ ၁ စက္ကန့် ၂/၅
၃ ပလံ ၁ စက္ကန့် ၂၄
၄ ဒေဏ္ဍော (ဃဍိကာ) ၁ မိနစ် ၂၄
၅ ပဟာရော ၁ နာရီ ၃
၆ အဟောရတ္တိ ၁ နာရီ ၂၄
အမှာ။ ။၁,အနုပလသည် တစ်စက္ကန့်၏၊ ၁၅၀၀ပုံလှင် ၁-ပုံနှင့် ညီမှ၏၊ ၁,ဝိပလသည် တစ်စက္ကန့်၏ ၅-ပုံနှင့် ညီမှ၏ ဤသို့ စသည်ဖြင့် သိပါ။ ဤသို့ ရေနာရီနှင့် စက်နာရီတို့ အချိန်ချင်း မညီမှသော်လည်း စက်နာရီကိုပင် "နာဋိကာ, ဃဋိကာ" ဟုလည်းကောင်း, မိနစ်ကို"ပလံ" ဟုလည်းကောင်း ဝိဃဋိကာ, ဝိနာဋိကာ" ဟုလည်းကောင်း စက္ကန့်ကို "ဝိပလံ" ဟုလည်းကောင်း သုံးစွဲကြသည်။
ဝသနဋ္ဌာနာဒိ ပုစ္ဆနကထာ
နေရာ အရပ်စသည်ကို မေးကြောင်းစကား
၁။ တွံ အာဝုသော ဣဒါနိ ကတ္ထ ဝသတိ။
၂။ အဟံ ဘန္တေ ဣဒါနိ, အမရပူရနဂရေ မဟာဂန န္ဓာရာမေ ဝသာမိ။
၃။ တတ္ထ တေ ဝသန္တ ကီဝစိရံ။
၄။ တတ္ထ မေ ဝသန္တဿ ပဉ္စဝဿာနိ။
၅။ အဟော အတိစိရံ၊ ဣဒါနိ ကတမေ ဂန္ထေ ဥဂ္ဂဏှာသိ။
၆။ ဒိဝါ ကစ္စာယနဗျာကရဏဉ္စေဝ, ရူပသိဒ္ဓိဉ္စ ဝိနယပိဋကဉ္စ ရတ္တိယံ ယမကဝါစနာမဂဂ္ဂဉ္စ ဥဂ္ဂဏှာမိ။
၇။ န ပရိစိနာသိ နု ပါဠိဘာသံ။
၈။ ပရိစိနာမိ ဘန္တေ။
၉။ ယဒိ ဧဝံ သက္ကောသိနု ပါဠိဘာသာယ ကထာသလ္လာပံ ကာတုံ။
၁၀။ အာစရိယေန ပါဠိဘာသာယ ကထာသလ္လာပံ ကာတုံ သိက္ခာပိတာပိ မယံ မူဂတရာ န ကထေယျာမ။
၁၁။ ဧဝမေဝ အကထေန္တာ တုမှေ မူဂတရာ ဟုတွာ ယာဝ မရဏကာလာပိ ကထေတုံ န သက္ကုဏိဿထ ယေဝ၊ တသ္မာ ဣမသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝသန္တာ သဗ္ဗေဝ ဘိက္ခုသာမဏေရာ အနောလီနစိတ္တာ ပဂ္ဂဟိတမာနသာ မာတုဘာသာယံ ဝိယ ပါဠိဘာသာယံ ဆေကာ ဘဝိတုံ ပရက္ကမေယျာထ၊ ဧဝံ ဟိ သတိ, တုမှကံ အာရာမော မရမ္မရဠေ ပါဠိဘာသာယ ကထာသလ္လာပဿ ပဘဝေါ ဘဝိóတိ။
၁၂။ ဧဝံ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
ရေနာရီ ပြုလုပ်နည်း။ ။ ကြေးနီ (၁၆)ကျပ်သားကို အစောက်လက်(၈)သစ် မျက်နှာဝ လက်(၉)သစ်ရှိ အိုး(ခွက်)ကလေးပြုလုပ်í ဆယ်နှစ်သမီး ကလေး၏ ဆံပင်(၁၆)ပင် ဝင်ရုံ အပေါက်ကလေး ဖောက်ရသည်၊ ထို အိုး(ခွက်) ကလေးကို ရေအင်တုံစသည်၌ ထည့်ထားရ၏၊ တစ်ခါနစ်လှင် တစ်နာရီ ဖြစ်၍ တစ်မောင်း(မောင်းတစ်ခါ)တီးရသည်။ (စွယ်စုံကျမ်း၌ အကျယ်ရှု)
၃။ ဝသန္တော- နေသူ။ ကီဝရံစိ-အဘယ်လောက်ကြာ။
၅။ အဟော-အော်(အို)။ အတိစိရံ-အလွန်ကြာ(ကြာလှ)။
၆။ ကစ္စာယတဗျာကရဏံ-ကစ္စည်း ဗျာကရုဏ်း (ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး)။ ရူပသိဒ္ဓိ-ရူပသိဒ္ဓိ။ ယမကဝါစနာမဂေဂ္ဂါ-ယမိုက်ကို ဆိုစေရိုး(ယမိုက်ဆိုရိုး)။ ဒိဝါ-နေ့။ ရတ္တိ-ညဥ့်။
၇။ ပရိစိနာ-ဆည်းပူး,လေ့ကျင့်။
၉။ ကထာသလ္လာပေါ-စ၍ပြောခြင်း, ပြန်၍ပြောခြင်း။ (အပြန်အလှန် ပြောခြင်း, တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန် စကားပြောခြင်းကို ကထာသလ္လပဟု ခေါ်၏ "ကထာသလ္လာပေါ-စကားပြောခြင်း"ဟု အချုပ်မှတ်ပါ)။
၁၀။ သိက္ခာပိတ-သင်စေအပ်,သင်ပေးအပ်။ မူဂေါ-အ,(နားမလည်)သူ။ မူကတ္တံ-နားမလည်သူ၏အဖြစ်။
၁၁။ အကထေနေ္တာ-မပြော။ မူကတရော-သာíနားမလည်သူ။ ယာဝမရဏကာလပိ-သေရာကာလတိုင်အောင်လည်း(သေသည်အထိ)။
အနောလီနစိတ္တော-မဆုတ်မနစ်သောစိတ်ရှိ (နောက်မဆုတ်သောစိတ်ရှိ, စိတ်ဓာတ်မကျ)။ ပဂဂ္ဂဟိတမာနသော-ချီးမြှောက်အပ်သောစိတ်ရှိ(စိတ်ကိုမြှောက်ထား, မြှင့်တင်ထား)။ ဆေကော-ကျွမ်းကျင်သူ။ ပရက္ကမ-အားထုတ်,ကြိုးစား။ ပဘဝေါ-စ၍ဖြစ်ရာ(အစဦးဆုံး)။ သက္ကေ-စွမ်းနိုင်၊(တနာဒိဂိုဏ်း)။ သက္ကုဏာ-စွမ်းနိုင်၊(သွာဒိဂိုဏ်း)
ဝါတဝုဋ္ဌိပဋိသံယုတ္တကထာ
လေတိုက် မိုးရွာမူနှင့်စပ်သော စကား
၁။ ဟိယျော ရတ္တိယာ မဇ္ဈိမယာမေ ဘုသံ ဝါတာ ဝါယန္တိ။
၂။ ဒေဝေါ စ ပဌမံ ဧကမေကော ဖုသိတွာ ပစ္ဆာ ဂဠဂဠာယန္တော ဂဇ္ဇိတွာ ကရကဝဿံ ဝသတိ၊ ဝိဇ္ဇုလတာယောပိ နိစ္ဆရန္တိ။
၃။ မမ ကုဋိကာ ဒေါဠာယတိ။
၄။ မဟာရုက္ခာနံ သာခါယောပိ ဆိဇ္ဇိတွာ ပတန္တိ။
၅။ စေတိယဿ ဆတ္တမ္ပိ ဘူမိယံ ပတတိ။
၆။ အန္တောဂါမေ ခုဒ္ဒကဂေဟာနိပိ ဆိဇ္ဇိတွာ ပတန္တိ။
၇။ သကလောပိ အာရာမော အာကိဏ္ဏကစဝရော။
၈။ တသ္မာ ပုရာဘိက္ခာစာရာ သေနာသနာနိ အန္တောစေဝ ဗဟိစ သောဓေယျာထ၊ အာကိဏ္ဏကစဝရော ဟိ အာရာမော န ရမဏီယော ဟောတိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဝါယ-လေ, တိုက်။
၂။ ဒေဝေါ-မိုး။ ဧကမေကော-တစ်ပေါက် တစ်ပေါက်။ ဖုသ-ထိ(ကျ)။ ဂဠဂဠာယန္တော-ဂဠ်ဂဠ်အသံပြု (ဂျုံးဂျုံးအသံပြု)။ ဂဇ္ဇ-ထစ်, ချုန်း။ ကရကဝဿ-မိုးသီးမိုး (မိုးသီးပါသောမိုး)။ (ကရကာ-မိုးသီး)။ ဝဿ-ရွာ။ ဝိဇ္ဇုလတာ-လှပ်စစ်နွယ်။ နိစ္ဆရ-ထွက်ပေါ်(လက)။
၃။ ကုဋိကာ-ကျောင်းငယ် (ကျောင်းကလေး)။ ဒေါဠာယ-ပုခက်ကဲ့သို့ဖြစ် (ပုခက်လွှဲသလိုယိမ်းထိုးနေ)။
၄။ ဆိဇ္ဇ-ပြတ်။
၅။ စေတိယံ-စေတီတော်။
၆။ ခုဒ္ဒကဂေဟံ-အိမ်ငယ်။
၇။ အာကိဏ္ဏကစဝရော- ရောပြွန်းသော အမှိုက်ရှိ (အမှိုက်ရှုပ်)။
အမှာ။ ။ဆရာတော်သည် ညအချိန်ပြင်းထန်သော လေကြီးမိုးကြီးကျခဲ့ခြင်းကို နံနက်စာချချိန်မှာ ဤအခန်းဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားတော်မူသည်။
၈။ ပုရာဘိက္ခာစာရ-ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ခြင်းမှ ရှေ့၌ (ဆွမ်းခံ မထွက်ခင်)။
သီတပဋိသံယုတ္တကထာ
အအေးနှင့် စပ်သောစကား
၁။ သီတကာလော နနု အာဝုသော။
၂။ အာမ ဘန္တေ သီတကာလော။
၃။ အထ ကသ္မာ တွံ ဥပရိပါဝုရဏံ န ပါရုပသိ။
၄။ ပမုဠောမှိ ဘနန္တေ။
၅။ သဗ္ဗဒါ သီတကာလေသု အဗÇန္တရေ ကာယဗန¨နံ ဗန¨တွာ အတိသီတကာလေ ပါဝုရဏမ္ပိ ပါရုပါဟိ။
၆။ အာမ ဘန္တေ။
၇။ တာဒိသေ ကာလေ ကာလေန ကာလံ ကွီနိုင် ဘေသဇ္ဇံ ခါဒါဟိ။
၈။ အာမ ဘန္တေ။
၉။ အဇ္ဇ အတိသီတံ၊ ခါဒိတံ နု တယာ ကွီနိုင်ဘေသဇ္ဇံ။
၁၀။ အာမ ဘန္တေ၊ မယာ ခါဒိတံ။
၁၁။ ဧကန္တေန ခါဒိတံ နု ၊ မာ မုသာ ဘဏာမိ။
၁၂။ အာမ ဘန္တေ ဧကန္တေန ခါဒိတံ၊ န မုသာ ဘဏာမိ။
၁၃။ ဧဝံ ဟောတု။
ကြည့်ရှုရန်
၃။ ပါဝုရဏံ-ခြုံထည်, စောင်။ ဥပရိပါဝုရဏံ-အပေါ်ခြုံ။
၄။ ပမုဠော-မေ့။
၅။ အဗ္ဘန္တရံ-အတွင်း (ဤနေရာ၌ ကိုယ်နှင့် ဧကသီအကြား အရပ်ကို ဆိုလိုသည်)။ ကာယဗန္ဓနံ-ကိုယ်ကို ဖွဲ့ပတ်ကြောင်း သင်္ကန်း(ကိုပတ်)။ (ကျောင်းတိုက်၌ အသကိုဋ်ကို မသုံးစွဲရဘဲ သင်းပိုင်စသည်ဖြင့်သာ ကိုယ်ကို ပတ်ကြရသည်)။ အတိသီတကာလော-အလွန်အေးရာ အခါ။
၇။ ကာလေန ကာလံ- သင့်လျော်ရာအခါတိုင်း အခါတိုင်း၌။
၉။ ကွီနိုင်ဘေသဇ္ဇံ-ကွီနိုင်ဆေး။ (ယခုအခါ ကျောင်းတိုက်ဝယ် အခြားအအေးကာကွယ်ဆေးများကို သုံးစွဲသည်)။ ခါဒိတံ-ခဲစားအပ်။
၁၁။ ဧကန္တံ-တစ်ခုသောအဖို့ (စင်စစ်, တကယ်)။ မုသာ-မဟုတ် မမှန်သော စကား(လိန်)။ ဘဏ-ပြော။
၁၃။ ဧဝံ ဟောတု-ကဲ ရှိပါစေ။
မှတ်သားဖွယ်
စန္ဒန စန္ဒသီတမှာ, သာဓုဝါကျံ သုသီတလံ။
စန္ဒနံ သီတလံ လောကေ, တတော စန္ဒောဝ သီတလော၊
လောကေ-၌၊ စန္ဒနံ-စန္ဒကူးသည်၊ သီတလံ-အေးမြ၏၊ တတော-ထိုစန္ဒကူးထက်၊ စန္ဒောဝ-လသည်သာ၊ သီတလော-အေးမြ၏၊ စန္ဒန စန္ဒသီတမှာ-စန္ဒကူးနှင့် လ, အေးမြသည်ထက်၊ သာဓုဝါကျံ-သူတော်ကောင်းတို့၏ စကားသည်၊ သုသီတလံ-ကောင်းစွာအေးမြပါပေ၏။
သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော ဖရုသော အပ္ပမိတ္တကော၊
ဩပမ္မံ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗံ, သူရိယ စန္ဒရာဇုနံ။
သီတဝါစော-အေးမြ(ချိုသာ) သော စကားရှိသူသည်၊ ဗဟုမိတ္တော- များသောမိတ်ဆွေရှိ၏၊ ဖရုသော-ကြမ်းတမ်းသူသည်၊ အပ္ပမိတ္တကော-နည်းသော မိတ်ဆွေရှိ၏၊ ဧတ္ထ-ဤနေရာ၌၊ သူရိယ စန္ဒရာဇူနံ-နေမင်း,လမင်းတို့၏၊ ဩပမ္မံ-ဥပမာတို့၏ အဖြစ်ကို၊ ဉာတဗ္ဗံ-သိထိုက်၏။
အမှာ။ ။ဂါထာ၌ ဆန်းကြောင့် "ရာဇုနံ"ဟု ရဿဖြင့်ရှိ၏၊ အနက်ပေးသောအခါ “ရာဇူနံ” ဟု ဒီဃကို ဖေါ်ပါ။
ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ မေဃဝဿနကထာ
ဆွမ်းခံချိန်ဝယ် မိုးရွာခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဘန္တေ မေဃော ဝဿတိ၊ အမှေဟိ ကထံ ကာတဗ္ဗံ။
၂။ သစေ မေဃော ဝဿတိ၊ နပိဏ္ဍာယ ဂန္တဗ္ဗံ။
၃။ သစေ ပိဏ္ဍာယ န ဂစ္ဆေယျာမ၊ ကုတော ဒိဝါဘတ္တံ လဗ္ဘတိ။
၄။ ဘတ္တ ပါစကသာမဏေရာ ဘတ္တံ ပစိဿန္တိ၊ သူပဗျဉ္ဇနံ ပန ဥပါသိကာယော ပစိဿန္တိ။
၅။ နတ္ထိ ပန ဘန္တေ တဏ္ဍုလဉ္စေဝ သူပေယျပဏ္ဏာဒီနိ စ။
၆။ အတ္ထိယေဝ အာဝုသော။
၇။ ဧဝံသတိ သာဓု၊ အဟံ ဝိဇ္ဇံယေဝ ပရိစိနိဿာမိ။
၈။ သဗ္ဗဒါ ဝုဠိသမယေ အသတိ အစ္စာယိကေ ကရဏီယေ မာ ကာယံ ဩဝဿာပေထ။
၉။ ဥပါဟနမ္ပိ အနောဝဿနဠာနေ ဩမုဉ္စထ၊ သစေ အန္တော ဝိဠိယံ ဧကန္တေန ဂမနီယံ ဟောတိ၊ ဆတ္တံ ဓာရေတွာ ဂစ္ဆေယျာထ။
၁၀။ သစေ ဝဠိဓာရာ ပစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ ကထံ ကာတဗ္ဗံ။
၁၁။ ယထာရုစိ ဂန္တဗ္ဗံ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ မေဃော-မိုး။
၃။ ဒိဝါဘတ္တံ-နေ့ဆွမ်း။
၄။ ဘတ္တပါစက သာမဏေရော-ဆွမ်းချက်သော ကိုရင်။ (ပါစကသာမဏေရော ဟုလည်း သုံးနိုင်၏)။ သူပဗျဉ္ဇနံ-ဟင်းနှင့်ဟင်းလျာ။
၅။ တဏ္ဍုလံ-ဆန်။ သူပေယျပဏ္ဏံ-ဟင်း၏ အစီးအပွားဖြစ်သော အရွက်(ဟင်းရွက်)။
၈။ ဝုဠိသမယော-မိုးရွာရာအခါ။ အစ္စာယိက-အလျင်အမြန်ဖြစ်စေထိုက်, အလျင်အမြန်ပြုထိုက်။ ကရဏီယ-ပြုဖွယ်ကိစ္စ။ ဩဝဿာပေ-မိုးစိုစေ။
၉။ ဥပါဟနာ-ဘိနပ်။ အနောဝဿာနဠာနံ (န+ဩဝဿနဠယနံ)-မိုးမစွတ်အပ်သော အရပ်။ ဩမုဉ္စ-ချွတ်။ အန္တောဝုဠိ-မိုး၏အတွင်း (မိုးရွာနေဆဲ, မိုးရေထဲ)။
၁၀။ ဝုဠိဓာရာ-မိုးရေအယဥ်။ ပစ္ဆိဇ္ဇ-ပြတ်, စဲ, လင်း။
၁၁။ ယထာရုစိ-အကြင်ကြင် အလိုအတိုင်း (အလိုရှိတိုင်း)။
ကလ္လဘာဝရက္ခဏကထာ
ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ကြောင်းစကား
၁။အယ.မာဝုသော အာရာမော "ဇရော"တိ ပါကဋော၊ တသ္မာ ဣမသ္မိံ အာရာမေ ဝသန္တာ, ပရိဗ္ဗာဇကာ ဥပါဒါယ, သဗ္ဗေဝ ဘိက္ခုသာမဏေရော, အတ္တာနံ ကလ္လဘာဝတ္ထံ ဇရတော အနုရက္ခန္တု။
၂။ သီတကာလေ ဝါတဖုသနတော အပဝဇ္ဇေထ။
၃။ ဒွါရဝါတပါနကဝါဋာနိပိ ပိဒဟိတွာယေဝ နိပဇ္ဇထ။
၄။ ရတ္တိယံ ပဗုဒ္ဓကာလေပိ မနသိ ကရောထ "သီတလော ဝါ, ပရိဠာဟော ဝါ" တိ။
၅။ သီတကာလေ (ယဒိ ဒေဝေါပိ ဝဿတိ)၊ ပုရိမယာမေ ဝါ ပစ္စူသသမယေ ဝါ ဧကမေကံ ကွီီနိုင်ဘေသဇ္ဇံ ဒါဒထ။
၆။ အနုဒိနံ အန္တမသော ဧကဝါရမတ္ထံ ဝိရိဉ္စာပေထ။
၇။ ဧဒိသာ ဟိ အာရက္ခာ ကလ္လဘာဝါယ မူလဘူတာ ဟောတိ။
၈။ အကလ္လဘာဝေ ပန သတိ ဥပရိဂန္ထံ ဥဂဂ္ဂဏှိတုံ န သက္ကုဏိဿထ၊ ဥဂဂ္ဂဟိတာ ပိ ဂန္တာ ပမုဠာ ဘဝိဿန္တိ၊ တသ္မာ ကလ္လဘာဝါယ အနုရက္ခထ၊ ဘဂဝတာ ပိ ဝုတ္တံ- "အာရောဂျပရမာ လာဘာ"တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ဇရော-အဖျားရောဂါ, အဖျားရောဂါရှိ, အဖျားတက်။ ဥပါဒါယ- အစပြု၍။ အနုရက္ခ-အစဥ်စောင့်ရှောက်, မပြတ်စောင့်ရှောက်။
၂။ ဝါတဖုသနံ-လေတို့ဖြင့် တွေ့ထိခြင်း, လေတိုက်ခံခြင်း။ အပဝဇ္ဇေ-ရှောင်။
၃။ ဒွါရံ-တံခါးမ။ ဝါတပါနံ-လေသောက်ပြူတင်း။ ကဝါဋံ-တံခါးရွက်။ နိပဇ္ဇ-လျောင်း, အိပ်။
၄။ ပဗုဒ္ဓကာလော-နိုးသူ၏ အခါ။ ပရိဠာဟော-ပူ, အိုက်။
၅။ ဥပရိယာမော-ညဥ့်ဦးယာမ်။ (ပထမယာမော ဟုလည်း သုံးနိုင်၏)။ ပစ္စူသ သမယော- မိုးသောက်အခါ။
၆။ အနုဒိနံ-နေ့စဥ်နေ့တိုင်း။ အန္တမသော-နောက်ဆုံး၌ဖြစ်သော အပိုင်းအခြား၊(အောက်ထစ်ဆုံး)။ ဝိရိဉ္စာပေ-ကျင်ကြီးမှ ကင်းဆိတ်စေ၊ (ကျင်ကြီးသွားစေ)။
၇။ ဧဒိသ-ဤကဲ့သို့ ရှုအပ်၊ (ဤသို့သော)။ အာရက္ခာ-စောင့်ရှောက်ခြင်း။ မူလဘူတ-အခြေခံဖြစ်íဖြစ်။
၈။ ပမုဠ-မေ့, ပျောက်, ပျက်။
ဝတ္ထဓောဝနကထာ
အဝတ်ဖွပ်ခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ အဇ္ဇာ.ဝုသော ဇုဏှပက္ခဿ အဋ္ဌမိဥပေါသထော၊ ဇာနာသိ နု တွံ။
၂။ ဇာနာမိ ဘန္တေ။
၃။ သစေ တေ ဝတ္ထံ ဓောဝိတဗ္ဗံ အတ္ထိ၊ ဥပေါသထဒိဝသေယေဝ ဓောဝ။
၄။ အတ္ထိ မေ ဓောဝိသဗ္ဗာနိ ဝတ္ထာနိ၊ နှာနီယပိဏ္ဍိ ပန နတ္ထိ၊ သစေ အာယသ္မတော သန္တိကံ အတ္ထိ၊ ထောကံ ဒေဟိ။
၅။ ဟန္ဒ... ပဌမံ ဝတ္ထံ ဥဒကေန ဓောဝိတွာ ပစ္ဆာ နှာနီယ ပိဏ္ဍိယာ ဥဗ္ဗဋေတွာ မုဟုတ္တံ ထပေဟိ, မလာနံ သေဒါပနတ္ထာယ၊ တတောပရံ ဥဒကေန ပုနပ္ပုနံ ဓောဝါဟိ, ယာဝ ဧဝ နှာနီယပိဏ္ဍိဂန္ဓော.ပိ ဝိဂတော။
၆။ အာမ ဘန္တေ၊ ဓောဝိတကာလေ ပန ကထံ ကာတဗ္ဗံ။
၇။ ဓောဝိတကာလေ ဥဏှေ ဩတာပေတွာ သုက္ခသမနန္တရမေဝ ပဋိသံဟရာဟိ၊ ဥဒကသာဋိကာ ဝါ ဟောတု၊ အညံ ဝါ ဝတ္ထံ၊ သုက္ခမနန္တရံ ပဋိသံဟရဏမေဝ ဝိနယာနုလောမံ။
၈။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ အဋ္ဌမိဥပေါသထော-ရှစ်ရက်မြောက်ဥပုသ် ရှစ်ရက်ဥပုသ်။(တိထီ ဟူသောပုဒ်ကိုငဲ့၍ အဋ္ဌမီ ဟုရှိသည်၊ မီ၌ ရဿပြု)။
၃။ ဓောဝိတဗ္ဗ-ဖွပ်တိုက်။ ဓောဝ- ဖွပ်, လှော်။
၄။ နှာနီယပိဏ္ဍိ-ဆပ်ပြာခဲ။
၅။ ဥဗ္ဗဋေ- ပွတ်, တိုက်။ ထပေ-ထား။ မလံ-အညစ်အကြေး (ချေး)။ သေဒါပနံ-နူးစေခြင်း(နှူး)။ နှာနီယပိဏ္ဍိဂန္ဓော-ဆပ်ပြာခဲ၏ အနံ့(ဆပ်ပြာနံ့)။ ယာဝနှာနီယ ပိဏ္ဍိဂန္ဓဝိဂမာ- ဆပ်ပြာနံ့ကင်းသည့်တိုင်အောင်၊ (ဆပ်ပြာအနံ့ မရှိသည့်တိုင်အောင်)။ (ဝိဂမော-ကင်းခြင်း)။ ပရိသုဒ္ဓံ- စင်ကြယ်။ နိဂ္ဂစ္ဆ-ထွက်။ ဝိဂတ-ကင်း, ပျောက်။
၆။ ဓောဝိတကာလော-ဖွပ်အပ်ပြီးရာအခါ (ဖွပ်ပြီးတဲ့အခါ)။
၇။ ပဋိသံဟရဏံ- ရုတ်ခြင်း။ ဝိနယာနုလောမံ-ဝိနည်းအားလျော်၊ (ဝိနည်းနှင့်အညီ)။
အမှာ။ ။ကျောင်းတိုက်၌ အကြောင်းထူးမရှိလှင် အဖိတ်နေ့ ဥပုသ်နေ့မှာသာ အဝတ် ဖွပ်လှော်မူ ပြုကြရသည်။ (ဥဏှေ ဩတာပေတွာ စသောပုဒ်တို့၏ အနက်ကို အခန်း(၁၄)၌ ရေးခဲ့ပြီ)။
ပညတ္တံ၊ ။နှာ ဝိ ၄, ၂၄၁-၂၄၂၌ ဤအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း ပညတ်ထားအပ်ပြီ၊ သိက္ခာပုဒ်ကို ထို၌ ရှုပါ။
ကေသောရောပနကထာ
ဆံချခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ အဇ္ဇာ့ဝုသော ကာဠပက္ခဥပေါသထော၊ ဇာနာသိ နု တွံ။
၂။ ဇာနာမိ ဘန္တေ။
၃။ သစေ တွံ ကေသေ ဩရောပေတုကာမော့သိ၊ ဥပေါသထ ဒိဝသေယေဝ ဩရောပေဟိ။
၄။ ကီဝဒီဃာ ဘန္တေ ကေသာ ဩရောပေတဗ္ဗာ။
၅။ ဘဂဝတာ အာဝုသော ပညတ္တံ၊ "ဒွေမာသိကာ ဝါ ဒုဝင်္ဂုလာ ဝါ ကေသာ ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ"တိ၊ တထာ ပိ ဣမသ္မိံ အာရာမေ အနုပေါသထံ ဆိန္ဒန္တိ။
၆။ ဆိန္နကေသာ ကထံ ကာတဗ္ဗာ။
၇။ တုမှာကံ ပါစရိယဘူတော ပခုက္ကူနဂရေ မဟာဝဿုတာရာမိကော မဟာထေရော ဧဝ့မာဟ၊ "မာ တုမှေ ကေသေ ဆိန္ဒနဠာနေယေဝ ထပေယျာထ၊ ဆိန္ဒနဠာနေ ဟိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာ ကေသာ အာဃာတနေ သူကရလောမာနိ ဝိယ, အဒဿနီယာနိ ဟောန္တီ" တိ၊ နီတိဝိဒူဝိ ဝဒန္တိ၊ "ဌာနဘဋ္ဌာန သောဘန္တိ, ကေသာ ဒန္တာ နခါ နရာ"တိ၊ တသ္မာ ဆိန္နကေသေ သံကဍိတွာ ပရေသံ အဒဿနဋ္ဌာနေ ဆဋေထ။
၈။ ဧဝံ ဘနေတ။
၉။ သစေ သက္ကုဏေယျာထ၊ ကေသောရောပနကာလေ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရေယျာထ၊ ပုရိမဗုဒ္ဓကာလေ ဟိ ဣမသ္မိံ ကမ္မဋ္ဌာနေ ကတပရိစယာ သပ္ပုရိသာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ, ခုရဂေဂ္ဂယေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု။
၁၀။ အာမ ဘန္တေ။
၁၁။ သုတပုဗ္ဗံ နု ဝေါ အာဝုသော၊ "ပုရိမဗုဒ္ဓကာလေ ပဌမကျော်- ဘူတော ဝါ ဓမ္မာစရိယဘူတော ဝါ, ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓကာလေ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တီ" တိ။
၁၂။ န သုတပုဗ္ဗံ ဘန္တေ။
၁၃။ ကထံ ပန ဝေါ သုတပုဗ္ဗံ။
၁၄။ ဧဝံ နော သုတပုဗ္ဗံ၊ "ပုရိမဗုဒ္ဓကာလေ ကမ္မဋ္ဌာနေ ကမ္မဋ္ဌာနေ ကတပရိစယာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓကာလေ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တီ" တိ။
၁၅။ ဧဝမာ.ဝုသော၊ တသ္မာ တုမှေ ပရိယတ္တိတော ပဋိပတ္တိမေဝ အာဒရံ ကရေယျာထ။
၁၆။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၃။ ကေသော-ဆံ။ ဩရောပေ-အောက်သို့ ကျစေ (ချ)။
၄။ ဩရောပေတဗ္ဗ-ချထိုက်။ ဩရောပိတ-ချအပ်ပြီး။
၅။ ဒွေမာသိက-နှစ်လရှိ။ ဒုဝင်္ဂုလ-လက်နှစ်သစ်ရှိ။ ဆိန္ဒ-ဖြတ်။
၆။ ဆိန္န-ဖြတ်အပ်ပြီ၊
၇။ ပါစရိယဘူတော-ဆရာ့ ဆရာဖြစ်íဖြစ် (ဆရာကြီးဖြစ်)။ မဟာဝိဿုတာရာမိကော-မဟာဝိဿုတာရာမ၌နေ။ ဆိန္ဒနဋ္ဌာနံ-ဖြတ်ရာ(ရိတ်ရာ)အရပ်။ ဝိပ္ပကိဏ္ဏ-အမျိုးမျိုး အပြားပြားကြဲဖြန့် (ဖရိုဖရဲပြန့်ကြဲ)။ အာဃာတာနံ-သားကောင်တို့ကို သတ်အပ်ရာ အရပ်၊ (သားသတ်ရုံ, ဝက်သက်ရုံ)။ သူကရလောမံ-ဝက်မွေး။ အဒဿနီယ-မမြင်အပ်, မမြင်ထိုက်၊ (မြင်လို့မကောင်း, ကြည့်လို့မကောင်း)။ နီတိဝိဒူ-နီတိသိမြင် ပညာရှင်။ ဝဒ-ပြော။ ဌာနဘဋ္ဌ-မူလတည်ရာမှ လှောကျ။ သံကဍ-စု။ အဒဿနဋ္ဌာနံ- မမြင်အပ်ရာ အရပ်။
၉။ သက္ကုဏ-စွမ်းနိုင်။ တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ-
အမှာ။ ။(ကေသောရောပနံ=ကေသ+ဩရောပနံ)။ နှာ ဝိ, ဋ္ဌ-၃ ကိုကြည့်၍ ဩရောပန စသည်ဖြင့် သုံးစွဲသည်၊ ပါဠိတော် များ၌ကား ကေသမဿုံ ဩဟာရာပေတွာ ဟု ရှိ၏၊ ထို အလို ဩဟာရာပန, ဩဟာရာပေဟိ စသည်ဖြင့် သုံးပါ။ တစပဉ္စကကမ္မဠာန်း (ကေသာ, လောမာ, နခါ, ဒန္တာ, တစော ဤငါးပါးကို တစလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသောကြောင့် "တစပဉ္စက" ဟု ဆိုသည်)။ ပုရိမ ဗုဒ္ဓကာလော-ရှေးဘုရားရှင်တို့၏ အခါ (လက်ထက်)။ ကတပရိစယ-ပြုအပ်ပြီးသော အလေ့အကျက်(အလေ့အကျင့်) ရှိ။ ခုရဂဂ္ဂံ-သင်ဓုန်း၏အဆုံး (သစ်ဓုန်းကိစ္စ၏ အဆုံး, ခေါင်းရိတ်အပြီး)။ ၁၁။ သုတပုဗ္ဗ-ရှေး၌ကြားအပ် (ကြားအပ်ဖူး)။ (ပုရိမဗုဒ္ဓကာလေ-၌၊ ၊ပေ၊ ပါပုဏန္တိ-ကုန်၏၊ ဣတိ-ဤအကြောင်းကို၊ ဝေါ-တို့သည်၊ သုတပုဗ္ဗံ နု-ကြားအပ်ဖူးလော (ကြားဖူးသလား)။) ၁၅။ ပရိယတ္တိ(ဣ)-ပရိယတ္တိ (သင်ယူအပ်သောကျမ်းစာ, စာသင်မူ)။ ပဋိပတ္တိ-ပဋိပတ္တိ (သီလ စသည်ကို ဖြည့်ကျင့်မူ)။ အာဒရော-ရိုသေခြင်း (လေးစားခြင်း, အရေးထားခြင်း)။
စီဝရရဇနပဋိသံယုတ္တကထာ
သင်္ကန်းဆိုးခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ အဇ္ဇာ.ဝုသော ဥပေါသထဒိဝသော၊ တဝ ကဿ ကရဏီယံ အတ္ထိ။
၂။ မယှံ ဘနေတ စီဝရရဇနကိစ္စံ အတ္ထိ။
၃။ နိဂြောဓတစေန ပနသသာရံ မိဿေတွာ ရဇနံ ပစိတဗ္ဗံ။
၄။ နိဂြောဓတစော ကုတော တစ္ဆိတော။
၅။ အာရာမဿ ပစ္ဆိမနိဂြောဓတော။
၆။ သုန္ဒရော ကိရ ဗကုလတစော ပိ။
၇။ အာမ ဘန္တေ၊ ခဒိရသိလေသော ပိ သုန္ဒရော။
၈။ တဝ ရဇိတဗ္ဗစီဝရံ ကိတ္တကံ။
၉။ ကပ္ပါသိကေဉ္စကံ၊ မုဒုယုဂဠေဉ္စကံ၊ ကက္ခဠယုဂဠေဉ္စကံ။
၁၀။ ပါကတိကတော စီဝရာနိ ကတရဝဏ္ဏာနိ။
၁၁။ ဧကံ ယုဂဠံ ထောကံ ရတ္တံ၊ ဧကံ ပီတံ။
၁၂။ မာ ရတ္တံ စီဝရွ ပုန ရဇာတိ၊ ပီတံ ပန နိဂြောဓရတ္တဝဏ္ဏံ ရဇာဟိ။
၁၃။ ရဇနကာလေ ပိ ရဇနံ ပရိဿာဝေတွာ စီဝရံ သာဓုကံ မဒ္ဒိတွာ ရဇာဟိ၊ န မုဠိယာဝါ မုဂဂ္ဂရေန ဝါ ပေါထေတွာ ရဇိတဗ္ဗံ။
၁၄။ ရဇိတွာ ပီဠေတွာ, စီဝရဝံသေ ဝါ စီဝရရဇ္ဇုယံ ဝါ ပသာရေတဗ္ဗံ၊ န စ ထေဝေ အစ္ဆိန္နေ ပက္ကမိတဗ္ဗံ။
ကြည့်ရှုရန်
၃။ ရဇ-ဆိုး။ ရဇနံ-ဆိုးခြင်း, ဆိုးကြောင်းရေ (ဆိုးရေ)။ ရဇိတဗ္ဗ-ဆိုးထိုက်။ ရတ္တ-ဆိုးအပ်, ဆိုးအပ်ပြီး။ နိဂြောဓတစော-ပင်ညောင်ခေါက်။ ပနုသသာရော-ပိန္နဲပင်၏အနှစ် (ပိန္နဲနှစ်)။ မိဿေ-ရော။
၄။ တစ္ဆ-ရွေ, ခွါ။ တစ္ဆိတ-ရွေအပ်, ခွါအပ်။
၆။ဗကုလတစော- ခရေခေါက်။
၇။ ခဒိရသိလေသော- ရှားစေး။
၉။ မုဒုယုဂံဠံ-အချောတစ်စုံ (အကောင်းစားတစ်စုံ)။ ကက္ခဠယုဂဠံ-အကြမ်း တစ်စုံ။
၁၀။ ပါကတိက-ပင်ကိုယ်သဘောရှိ။ ကတရဝဏ္ဏံ-အဘယ်အဆင်းရှိ။
၁၁။ ရတ္တ-နီ။ ပီတ-ဝါ။
၁၂။ နိဂြောဓရတ္တဝဏ္ဏံ-ညောင်ခေါက်၏ နီသော အဆင်းရှိအောင် (ပိန္နဲရင့်ရောင်ကဲ့သို့သော နီညိုရောင်ကို ဆိုလိုသည်)။
၁၃။ ရဇနကာလော-ဆိုးရာအခါ။ ပရိóာဝေ-စစ်။ မဒ္ဒ-နယ်။ မုဠိ(ဣ)-လက်သီးဆုပ်။ မုဂဂ္ဂရော-လက်ရိုက် (ရိုက်စရာ ဒုတ်တစ်မျိုး)။ ပေါထေ-ရိုက်, ပုတ်။
၁၄။ ပီဠေ-ညှစ်။ ပသာရေ-ဖြန့်။ ထေဝေါ-ဆိုးရေပေါက်။ အစ္ဆိန္န-မပြတ်။
အမှာ။ ။ရဟန်းသာမဏေများသည် နီ, ဝါ, အညိုရင့်, (အလွန်ညိုသော) အရောင်ရှိသော သင်္ကန်းများကို မသုံးစွဲသင့်၊ အနည်းငယ် နီ၍ အညိုဘက်ပါသော ပိန္နဲရင့်ရောင်ရှိသောသင်္ကန်းများကိုသာ သုံးစွဲသင့်သည်။ (ဖုသထေရဂါထာ နှာ ၃၄၁, ၃၄၂-၌လာသော သင်္ကန်းနှင့် စပ်သော စကားများကို သတိပြုပါ)။
အမှာ။ ။န စ ၊ပေ၊ ပက္ကမိတဗ္ဗံ၊ နှာ-ဝိ, ၃-၈၁၊ ဝိ, ၄-၄၀၆။ ဆိုးရေပေါက်ကျနေသေးလှင် သုတ်၍ပေးဖို့ရန်, သို့မဟုတ် ထပ်၍ညှစ်ဖို့ရန် ဖယ်မသွားဘဲ စောင့်နေပါ-ဟူလို။
သူပဗျဉ္ဇနပစနကထာ
ဟင်း, ဟင်းလျာချက်ခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ အဇ္ဇာ.ဝုသော သူပဗျဉ္ဇနပါစိကာ ဥပါသိကာ ကတရံ သူပဗျဉ္ဇနံ အဘိသင်္ခရိဿတိ။
၂။ လာဗုသူပံ စေဝ သောကရဗျဉ္ဇနံ စ ကိရ ပစိဿတိ။
၃။ သာဓု...ဧတာနိ မိဿေတွာ ပါစေယျာသိ။
၄။ သာမဏေရော ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော နိမ္မံသဘောဇီ၊ တသ္မာ န မိဿေတွာ ပါစိတုံ ယုတ္တံ။
၅။ တေနဟိ ပစ္စေကံ အမိဿေတွာ ပါစေယျာသိ။
၆။ မမ ပန မိဿကဗျဉ္ဇနံ ရုစ္စတိ။
၇။ကဿ သာဒု န ရုစ္စတိ၊ မမ ပိ ရုစ္စတိယေဝ။
၈။ လာဗုသူပေ တေလံ စေဝ လောဏမစ္ဆရသံ စ ယထာနုရူပံ ပက္ခိပိတွာ ပါစေယျာသိ၊ သောကရေ ပန ဓူဝံ ပက္ခိပိတွာ, တေလံ အပက္ခိပိတွာ ပါစေယျာသိ။
၉။ ပက္ကာနိ ဘန္တေ ဗျဉ္ဇနာနိ၊ ဝီမံသာဟိ "အလောဏ"န္တိ ဝါ "အတိလောဏ"န္တိ ဝါ "မဓုရ"န္တိ ဝါ။
၁၀။ ဧတံ သုန္ဒရံ၊ အထာ ပရံ မရိစာနိ ဥဒုက္ခလေ ပေါထေတွာ ဥတ္တရိံဘင်္ဂံ ကာရာပေဟိ။
၁၁။ ကာရိတော ဘန္တေ။
၁၂။ အဇ္ဇ အလ.မေတ္တာဝတာ၊ သွေ ပန သူပေယျပဏ္ဏာနိ ဩစိနိတွာ ပါစေယျာသိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ပါစိကာ-ချက်သောအမျိုးသမီး။ အဘိသင်္ခရ-ပြုပြင်, စီမံ။
၂။ လာဗု(ဣ)-ဗူးသီး။ သောကရံ-ဝက်သား။
၃။ ပါစေ-ချက်စေ။
၄။ နိမ္မံသဘောဇီ-အသားမရှိသော (အသားမပါသော) အစာကို စားလေ့ရှိ (သက်သတ်လွတ်စားလေ့ရှိ)။ ပါစိတုံ-ချက်စေခြင်းငှာ (အချက်ခိုင်းခြင်းငှာ)။
၅။ ပစ္စေကံ-အသီးအသီး, တစ်မျိုးစီ, တစ်ခြားစီ။
၆။ မိဿကဗျဉ္ဇနံ-အသားဖြင့် ရောအပ်သော ဟင်းလျာ။
၈။ လောဏမစ္ဆရသော-ဆားဖြင့် နယ်အပ်သော ငါး၏အရည် (ငါးပိရည်, ငန်ပျာရည်)။ ဓူပေါ-အခိုး, အထုံ၊ (ဟင်းအနံ့ ကောင်းစေရန် ထည့်အပ်သော သစ်ကြပိုး, ကရဝေး, ဇီယာ, မဆလာ စသည်ကို ဆိုလိုသည်)။ ယထာရူပံ-လျော်သည်အားလျော်စွာ (လျော်အောင်)။
၉။ ဝီမံသ-စုံစမ်း, မြီးစမ်း။ အလောဏံ-အငန်မရှိ, အငန်ပေါ။ အတိလောဏံ-လွန်သောအငန်ရှိ, အလွန်ငန်။ မဓုရ-ချို, ဆိမ့်။ အမဓုရ- မချို, မဆိမ့်။
၁၀။ မရီစံ-မရုပ်သီး။ ဥဒုက္ခလံ-ဆုံငယ်။ ဥတ္တရိဘင်္ဂေါ-လက်သုပ်။ ကာရာပေ-ပြုစေ။
၁၁။ ကာရိတ-ပြုစေအပ်။
၁၂။ အလံ-တော်လောက်ပြီ။ ဧတ္တာဝတာ-ဤမှအတိုင်းအရှည်ဖြင့်(ဤမှလောက်ဖြင့်)။ သွေ ပန-နက်ဖန်၌ကား (နက်ဖန်ချကာမှ)။
ဧတ္တာဝတာ။ ။ဤပုဒ်ကို အဘိဓာန် (၁၁၄၁)၊ နီတိသုတ္တမာလာ (၃၈၃)တို့၌ ပရိစ္ဆေဒ (အပိုင်းအခြား) အနက်ဟော နိပါတ်ဟု ဆို၏၊ ရူ (၂၃၄-၅)နှာ အာလုတဗ္ဗဟုလေသုတ် အဆုံး၌ ဧတပုဒ်နောင် ပရိမာဏအနက်၌ ဝန္တုပစ္စည်းသက်၊ တ ၌ အ-ကို အာပြု၍ ဧတာဝါဟုလည်းကောင်း, မောဂဂ္ဂလာန်ဏာဒိကဏ္ဍ ၄၃-သုတ် ၌ အာဝန္တုပစ္စည်းသက်၍ ဧတာဝါ ဟုလည်းကောင်း ရှိ၏၊ ထိုအလို "ဧတာဝတာ" ဟု တ-၌ ဒွေဘော်မပါဘဲ ရှိရလိမ့်မည်၊ "ဧတ္တာဝတာ" ဟု ရှိလျှင် ဒွေဘော်လာရုံသာ။
စေတိယပူဇာကထာ
စေတီတော်ကို ပူဇော်ခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ ဥတ္တရာ.ရာမတော အာဝုသော ဂီတသဒ္ဒေါ သူယတိ၊ တတ္ထ ကိံ ဟောတိ။
၂။ သွေ ဘန္တေ ဥတ္တရာ. ရာမေ စေတိယမဟော ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဂီတံ ဝါဒိတသဒ္ဒေါ ကောလာဟလံ ဟောတိ။
၃။ တသ္မိံ စေတိယမဟော ဒီယိဿတိ ပိဏ္ဍပါတော ပိ။
၄။ အာမ ဒီယိဿတိ။
၅။ နိမန္တိတော နု ပိဏ္ဍပါတပဋိဂ္ဂဟဏာယ အမှာကံ ဝိဟာရော။
၆။ အာမ အန္တေ သကလောပိ အာရာမော နိမန္တိတော။
၇။ ယဒိ ဧဝံ, သွေ ပါတောဝ ဂမိဿာမ, ပထမ ပဋိဟဏာယ။
၈။ န ပါတော ဂန္တဗ္ဗံ၊ အမှာကံ ဝိဟာရဿ အာသန္နတ္တာ, သဗ္ဗပစ္ဆာ ဝါရော ဘဝိဿတိ။
၉။ ယဒိ ဧဝံ, ကထံ ဉာတဗ္ဗံ၊ "အမှာကံ ဝါရော သမ္ပတ္တော ဝါ, နော ဝါ" တိ။
၁၀။ ပဏ္ဍိတသာမဏေရံ ပထမံ ဝီမံသာပေတွာ ဉာတဗ္ဗံ၊ "အမှာကံ ဝါရော သမ္ပတ္တော ဝါ, နော ဝါ"တိ။
၁၁။ ဂမနကာလေ ကထံ ဂန္တဗ္ဗံ။
၁၂။ စီဝရံ ပရိမဏ္ဍလံ ပါရုပိတွာ , ပတ္တံ သုပဂဂ္ဂဟိတံ ပဂ္ဂဟေတွာ, ဩက္ခိတ္တစက္ခူဟိ ပဋိပါတိယာ ယထာဝုဍံ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဟိ ဂတေ ဘိက္ခုသာမဏေရေ ဒိတွာ, ဂဟဠာ အတိဝိယ ပသီဒန္တိ၊ ပသန္နာကာရံပိ ကရောန္တိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဥတ္တရာ့ရာမော-မြောက်ဘက်ကျောင်းတိုက်။ (ကျော်အောင်စံထား ကျောင်းတိုက်ကို ဆိုလိုသည်)။ ဂီတသဒ္ဒေါ-သီချင်းသံတီးမှုတ်သံ။ သူယ- ကြားအပ်။
၂။ စေတိယမဟော-စေတီတော်ကို ပူဇော်ပွဲ (ဘုရားပွဲ)။ ကောလာဟလံ- ဆူဆူညံညံ အသံ။
၅။ နိမန္တိတ-ပင့်အပ်, ဖိတ်အပ်။ (ရှေးက ဖိတ်မန်အပ်ဟု သုံးကြသည်)။
အမှာ။ ။ကောလာဟလကို ပါဠိအဘိဓာန်နှင့် သက္ကတ အဘိဓာန်များ၌ ပုံလိန်ဟု ဆို၏၊ ဦးဟုတ်စိန် အဘိဓာန်၌ကား နပုံလိန်ဟု ဆိုသည်။ ထိုအတိုင်းပင် ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌လည်း လိန် ၂-မျိုးပင် တွေ့ရသည်။ (မဟာဝါဝဂ္ဂ, ဋ္ဌ-နှာ ၁၇၆, ၁၇၉။ သံ,ဋီ-၂, ၁၆၅)။
၇။ ပါတောဝ-စောစောကပင်။
၈။ အာသန္န-နီး။ သဗ္ဗပစ္ဆာ-အလုံးစုံသော ကျောင်းတိုက်တို့၏နောက်၌၊ (နောက်ဆုံးမှ)။
၁၀။ ပဏ္ဍိတသာမဏေရော- ဉာဏ်ရှိသော ကိုရင်, လိမ်မာပါးနပ်သော ကိုရင်။ ဝီမံသာပေ-စုံစမ်းစေ၊ (အစုံစမ်းခိုင်း)။ (နော သည် န နှင့် အနက်တူသော ပဋိသေဓ နိပါတ်)။
၁၂။ သုပဂဂ္ဂဟိတံ-ကောင်းစွာသော ပွေ့ပိုက်အပ်သည်မည်လောက်အောင်။ ပဂဂ္ဂ-ပွေ့ပိုက်။ ပဋိပါတိ-အစဥ် (တန်းစီ၍)။ ယထာဝုဍံ-အကြင်အကြင် ကြီးသူတို့၊ (ကြီးစဥ်ငယ်လိုက်)။ ဂဟဠော-အိမ်၌တည်သူ လူဝတ်ကြောင်။ ပသန္နာကာရော-ကြည်ညို သူတို့၏ အခြင်းအရာ၊ (လက်အုပ်ချီမှု, ဝပ်ချမှုစသည်)။
အမှာ။ ။မြို့တွင်း, ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းစားသွားခြင်း ကိစ္စမှ စ၍ သံဃာအများ နှင့် သွားရသောအခါ ညီညီညာညာတန်းစီ၍ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး တစ်ထောင်လောက်ခြားပြီးလှင် ဣန္ဒြေရရသွားသင့်သည်။
ဓမ္မုဿဝကထာ
တရားပွဲနှင့် စပ်သောစကား
၁။ ဣမေ ဗဟူ မနုဿာ, ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထာ ကုဟိံ ဂစ္ဆန္တိ။
၂။ ဓမ္မဿဝနာယ ဓမ္မုဿဝံ ဂစ္ဆန္တိ။
၃။ ကတ္ထ ဓမ္မုဿဝေါ အတ္ထိ။
၄။ မဟာဂန္ဓာရာမေ ဂန္ဓကုဋိယံ နာမ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ ဓမ္မုဿဝေါ အတ္ထိ။
၅။ တတ္ထ ကတရော ဓမ္မကထိကော, ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ။
၆။ အာယသ္မာ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ။
၇။ သော ကတ္ထ ကုသလော၊ သုတ္တန္တေ ဝါ, ဥဒါဟု အဘိဓမ္မေ ဝါ။
၈။ သုတ္တန္တေ စေဝ အဘိဓမ္မေ စ ဆေကော ယေဝ။
၉။ ဣဒါနိ ကတရံ ဒေသေဿတိ၊ သုတ္တန္တံ ဝါ, ဥဒါဟု အဘိဓမ္မံ ဝါ။
၁၀။ သုတ္တန္တံ ဒေသေဿတိ၊ န အဘိဓမ္မံ။
၁၁။ သုတ္တေသုပိ ကတရံ သုတ္တံ ဒေသေဿတိ။
၁၂။ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ ဒေသေဿတိ။
၁၃။ သာဓု ဘန္တေ၊ အာယသ္မတော ဗုဒ္ဓရက္ခိတဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဗုဒ္ဓသာသနဿ ဝုဍိယာ၊ ဝေပုလ္လာယ သံဝတ္တတိ။
၁၄။ ဧဝံ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဂန္ဓမာလာဒိဟတ္ထော-လက်၌ နံ့သာ, ပန်း အစရှိသော ပူဇော်ဖွယ်ရှိ (ပူဇောစရာပါရှိ)။
၃။ ဓမ္မုဿဝေါ-တရားပွဲ။
၄။ ဂန္ဓကုဋိ-ဂန္ဓကုဋိ။ ဂိဉ္ဇကာဝသထော-အုတ်တို့ဖြင့်ပြုအပ်သောနေစရာ ဆောက်အဦး (အုတ်တိုက်)။
၇။ သုတ္တန္တံ-သုတ္တန်။ သုတ္တံ-သုတ်တော်။ ကုသလော, ဆေကော-ကျွမ်းကျင်။
၈။ အဘိဓမ္မော-အဘိဓမ္မာ။
၁၁။ သုတ္တေသုပိ-သုတ်တို့တွင်လည်း (သုတ်တော်ထည်းကလည်း)။
၁၂။ ဓမ္မဒါယာဒသုတ္တံ-ဓမ္မဒါယာဒသုတ်တော်၊ (မဇ္ဈိမ-၁,၁၅)။
၁၃။ ပဗ္ဗဇ္ဇာ-ရှင်ရဟန်းအဖြစ်။ (အာယသ္မတော ဗုဒ¨ရက္ခိတဿ ဟုပါသောကြောင့် ဤ၌ ရဟန်းအဖြစ်ကိုသာ ယူ)။ ဝုဍိ-တိုးပွားခြင်း, တိုးတက်ခြင်း။ ဝိရူဠှိ-စည်ပင်ခြင်း။ ဝေပုလလံ-ပြန့်ပြောသည်၏ အဖြစ် (တစ်နေရာတည်း၌သာ သာသနာတော် စည်းကားမနေဘဲ ဟိုအရပ် ဒီအရပ်နေကြသော လူအများ၏ သန္တာန်၌ သဒ္ဓါတရား တိုးပွား၍ သီလ, သမာဓိ, ပညာ စည်ပင်ရင့်သန်လာခြင်းကို ဝေပုလ္လ-ပြန့်ပြော, ကျယ်ပြန့်ဟု ဆိုသည်)။
သယနာသန္နကထာ
အိပ်ခါးနီနှင့် စပ်သောစကား
၁။ သာမဏေရ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ... သဇ္ဈယိတော နု ရတ္တိသဇ္ဈယနံ။
၂။ သဇ္ဇယိတော.မှိ ဘန္တေ။
၃။ ဣဒါနိ ကိံ ကရောသိ။
၄။ ပုရာသံဝေသနာ စိတ္တ ပါတိကမ္မံ ကရောမိ။ ၅။ ကိသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တပါတိကမ္မံ ကရောတိ။
၆။ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏေ စေဝ မေတ္တာဘာဝတာယံ စ စိတ္တပါတိကမ္မံ ကရောမိ။
၇။ အာမ သယိဿာမိ။
၈။ သယိဿသိ နု စိတ္တပါတိကမ္မံ ကတွာ။
၉။ ပုရာ နိဒ္ဒါယနာ စတုပစ္စယာနိသံသံ တာဝ ပစ္စဝေက္ခေယျာသိ။
၁၀။ အဟံ ဘန္တေ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ပစ္စဝေက္ခိံ။
၁၁။ ဧဝံသတိပိ ပုရာနိဒ္ဒါယနာ ပုန ပစ္စဝေက္ခေယျာသိ။
၁၂။ အာမ ဘန္တေ။
၁၃။ တတောပရံ သတော ပမ္ပဇာနော ဥဠာနသညံ မနသိ ကတွာ သယျေယာသိ၊ ဧဝံ ဟိ သုပန္တော, ပါပကံ သုပိနံ န ပဿတိ၊ သုခံ ပဗုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗဒါယေဝ, သတော သမ္ပဇာနော သယေယျာသိ။
၁၄။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ သဇ္ဇယိတော-သရဇ္ဈာယ်ပြီး၊ (အချို့နေရာ၌ "သရာဇ္ဈာယ်အပ်"ဟု ဆိုပါ)။ ရတ္တိသဇ္ဈယနံ-ညအခါ၌ စာပြန်ခြင်း။
၄။ ပုရာသ့ဝေသနာ-
အမှာ။ ။ရတ္တိသဇ္ဈယနံ-ညဉ့်အခါ စာပြန်ခြင်းကို၊ သဇ္ဈယိတော-စာပြန်ပြီးပြီးလော။ ဤ၌ ကံနှင့် ကြိယာတို့ အရမကွဲသော်လည်း ကွဲသကဲ့သို့ ဆိုထားသည်။ (အဘေဒေါပစာ ဟုခေါ်သော ဥပစာစကားဟုမှတ်ပါ)။ အိပ်ရာဝင်ခြင်းမှ ရှေးဦးစွာ, အိပ်ရာမဝင်မီ (သံဝေသနာ-အိပ်ရာဝင်ခြင်း)။
၅။ စိတ္တပါတိကမ္မံ-စိတ်ပုတီး၏အမှု (စိပ်ပုတီးစိပ်မှု)။
၉။ ပုရာနိဒ္ဒါယနာ-အိပ်ခြင်းမှ ရှေးဦးစွာ (အိပ်မပျော်ခင်)။ စတုပစ္စယာ နိသံသော-ပစ္စည်းလေးပါး၏ အကျိုး။ (ပစ္စဝေက္ခဏာ ၄-ပုဒ်၌ပါသော အကျိုးများတည်း)။ ပစ္စဝေက္ခ(ပတိ+အဝ+အက္ခ)-ဆင်ခြင်း။
၁၀။ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ-သုံးစွဲတိုင်း သုံးစွဲတိုင်းü။ (ပရိဘောဂေါ-သုံးစွဲခြင်း)။
၁၃။ သတော-အမြဲမပြတ် အမှတ်ရ။ (သတိရှိဟု ရှေးက ဆိုကြ၏)။ သမ္ပဇာနော-ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့်သိ။ ဥဋ္ဌာနသညာ-ထခြင်း၌ သညာ၊(အရုဏ်မတက်ခင် မည်သည်အချိန်၌ ထမည်ဟု အိပ်ရာမှ ထမည့်အချိန်ကို မှတ်သားခြင်း)။ သုပန္တော-အိပ်ပျော်။ သုပိနံ-အိမ်မက်။ ပဗုဇ္ဇ-နိုး။
သုတ္တကာလေ ပဝတ္တိကထာ
အိပ်ပျော်နေတဲ့အခါ ဖြစ်နေပုံစကား
၁။ သုပိဿသိ နု အာဝုသော ဗုဒ္ဓရက္ခိတ။
၂။ အာမ သုပိဿာမိ။
၃။ ဓမ္မရက္ခိတောပိ ပစလာယတိ၊ သုပတွေဝ။
၄။ န ပစလာယာမိ ဘန္တေ၊ မေတ္တာဘာဝနံ ဘာဝေမိ။
၅။ သစေ သုပိတုကာမော.သိ၊ မဟာဒွါရံ စ ဥဿီသကေ ဝါတပါနံ စ ပိဒဟဿု။
၆။ အာမ ဘန္တေ ပိဒဟိတာနိ ဒွါရဝါတပါနာနိ။
၇။ ပဌမံ သယိကာ ကေ။
၈။ ပဌမံ ဘန္တေ သယိတာ, သံဃရက္ခိတ တိဿ ဒတ္ထ နာဂါ။
၉။ မဇ္ဈေဩဝရကေ.ဒန္တခါဒနသဒ္ဒေါ စေဝ ဂုရုဂုရုသဒ္ဒေါ စ သူယတိ၊ ကော ဒန္တံ ခါဒတိ၊ ကော စ ဂုရုဂုရုရာယတိ၊ ဒဿေဟိ ဗုဒ္ဓရက္ခိတ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ။
၁၀။ ဟာ... ဧတေသံ၊ သာမဏေရာနံ အညတော ဥပဓာနံ အညတော သီသံ၊ ဒတ္တော ပန အတ္ထရဏံ န ပတ္ထရတိ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂတော ပိ ဗဟိ ဟောသိ၊ ဦရူနိပိ ပါကဋာနိ၊ အယမေဝ မညေ ဒန္တေ ခါဒတိ။
၁၁။ အမုကသ္မိံ မေဉ္စ နာဂေါပိ ဥတ္တာနော သယတိ၊ မုခတော ပိ လာလာ ပဂ္ဃရန္တိ။
၁၂။ ဧတေ ပဗောဓေတွာ ပုန သမ္မာ သယာပေဟိ။
၁၃။ အာမ ဘန္တေ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။သုပိဿသိ နု-အိပ်လတံ့လော (အိပ်တော့မှား)။
၃။ ပစလာ-ငိုက်(အိပ်ချင်)။ သုပတွေဝ(သုပတု+ဧဝ)-အိပ်သာ အိပ်တော့။
၄။ ဘာဝေ-မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေ(ပွားများ)။
၅။ ဥဿီသကံ-ဦးခေါင်း၏ အထက် (ခေါင်းရင်း)။
၆။ ပိဒဟိတ, ပိဟိတ-ပိတ်အပ်။ ၇။ သယိတ, သုတ္တ-အိပ်နေ, အိပ်ပျော်နေ။
၉။ မဇ္ဈေဩဝရကံ- အခန်း၏ အလယ်။ (ဩဝရတော-အခန်း။ ဤနေရာ၌ အဗျယိဘောသမာသ်ဖြစ်၍ နပုံလိန်)။ အန္တောဩဝရကံ-အခန်းတွင်း (အခန်းထဲ)။ ဒန္တခါဒနသဒ္ဒေါ-သွားကြိတ်သံ၊ ဂုရုဂုရုသဒ္ဒေါ-ဂုရူးဂုရူးမြည်သံ။ ဒန္တံခါဒတိ-သွားကို ကိုက်၏ (သွားကြိတ်၏)။
၁၀။ ဥပဓာနံ-ခေါင်းအုံး။ အညတော-တစ်ခြား၌ တစ်ခြားမှာ (တစ်ခြား)။ သီတံ-ဦးခေါင်း။ အတ္ထရဏံ-အခင်း။ အတ္ထရ-ခင်း။ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ-အပေါ်သတ်မှတ်, ကိုယ်အရပ်၌, ငြိကပ်စေအပ်သော အဝတ်(အပေါ်ရုံ, ဧကသီ)။ ပါကဋ-ထင်ရှား(ပေါ်)။ ခါဒတိ မညေ-ကိုက်သည်ဟု ထင်၏၊ (သွားကြိတ်တယ် ထင်တယ်)။
၁၁။ အမုကော-ထိုမည်(ဟိုနား)။ မေဉ္စာ-ညောင်စောင်း, ခုတင်။ ဥတ္တာတနော-ပက်လက်။ လာလာ-တံထွေး (သွားရည်, အရိအရွဲ)။ (အိပ်ပျော်နေစဥ် ပါးစပ်မှထွက်သော သွားရည်)။ ပဂ္ဃရ-ယိုစီး (စီးကျ)။
၁၂။ ပဗောဓေ-နိုးစေ(နှိုး)။ သယာပေ-အိပ်စေ(အိပ်ခိုင်း)။
အမှာ။ ။ကျယ်သောအခန်းကြီးများကို "ဂဗ္ဘော"ဟုသုံး၍ ကျဥ်းသော အခန်းငယ်များကို "ဩဝရကော"ဟု သုံးပါ။
ပါစနဂဂ္ဂိကထာ
ဝမ်းမီးနှင့် စပ်သော စကား
၁။ တုမှေ ပစ္စူသသမယေ သယနာ ဥဋ္ဌဟိတွာ ကိံ ပိဝနသီလာ ဟောထ။
၂။ (က) ဗုဒ္ဓရက္ခိတော အာဟ၊- "န ကိဉ္စိ ပိဝနသီလော.မှီ"တိ။
(ခ) ဓမ္မရက္ခိတော အာဟ၊- "အဟံ ပန ဥဒကပါယီ" တိ။
(ဂ) သံဃရက္ခိတော အာဟ၊- "အဟံ ဘန္တေ ပုရာရုဏာ ဥဒကံ ပိဝိတွာ, အရုဏောဒယေ ဘတ္တပစနာဋ္ဌာနံ သီဃံ ဓာဝိတွာ, နိဿာ ယာစိတွာ ပိဝနသီလော.မှီ"တိ။
၃။ မာတုမှေ သယနာ ဥဋ္ဌဟိတွာ, ကိဉ္စိ အပိဝနသီလာ ဟောထ၊ ပဌမံ ဥဒကံ ပိဝိတွာ, ပစ္ဆာ အရုဏေ ဥဂဂ္ဂတေ နိဿာဝပါယိနော ဟောထ။
၄။ နိဿာဝပါနံ ဘန္တေ ကိမတ္ထိယံ။
၅။ အန္တောဥဒရေ ဥဏှဝါတနိဗ္ဗာပနတ္ထံ၊ ယေဘုယျေန ဟိ, သောတူနံ ရောဂေါ ဥဏှဝါတသမုဠာနော၊ တထာ ဟိ, အန္တောဥဒရေ အသိတ ပီတ ခါယိတ သာယိတာနံ ပါစနိကာ ဂဟဏီ နာမ ကုစ္ဆဂ္ဂိ အတ္ထိ။
သော အာဟာရသင်္ခါတံ ဣန္ဓနံ အလဘမောနော ဥဒရပဋလံ ဂဏှာတိ၊ တတော တေဇောဓာတု တံ တံ ဌာနံ ပတ္ထရတိ။
ဝါယောဓာတု စ တေဇောသာဟာယံ လဘိတွာ, အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနီ ဟောတိ။
တတော ပါဒဖောဋာဒိ နာနာရောဂေါ ဥဒပါဒိ၊ တသ္မာ ဥဏှဝါတဿ အနုဋ္ဌာပနတ္ထာယ သတိံ ပစ္စပဋ္ဌာပေတွာ နိဿာဝဉ္စ ပိဝေယျာထ၊ ဂန္ထဉ္စ အပ္ပသဒ္ဒေ သဇ္ဇယထ။ ဧဝံ ဟိ အတ္တာနံ အနုရက္ခန္တော, ယာဝ မရဏကာလာ အပ္ပရောဂီ ဟောတိ။
ကြည့်ရှုရန်
၂။(က) ပိဝနသီလော- သောက်ခြင်းအလေ့ရှိ (သောက်လေ့ရှိ)။ (ခ) ဥဒကပါယိ-ရေသောက်လေ့ရှိ။ (ဂ) အရုဏောဒယော (အရုဏ+ဥဒယော)- အရုဏ်တက်ရာအခါ။ ဓာဝိတွာ-ပြေးသွား၍ (အပြေးသွား၍)။ (ဓာဝ-ပြေး)။ နိဿာဝေါ-ထမင်းရည်, ဆွမ်းရည်။
၄။ နိဿာဝပါနံ-ဆွမ်းရည်ကို သောက်ခြင်း။ ကိမတ္ထိယ- အဘယ်အကျိုးရှိ။
၅။ အန္တောဥဒရံ-ဝမ်းတွင်း။ ဥဏှဝါတော-ပူသောလေ, လေပူ။ နိဗ္ဗာပနံ- ငြိမ်းစေခြင်း။ သောတု (သတ္ထာဒိ)-နာယူမှတ်သားသူ (စာသင်သား)။ ဥဏှဝါတသမုဠာနော-လေပူ ဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိ (လေပူ ကြောင့်ဖြစ်)။ တထာဟိ-ထိုစကားမှန်၏၊ (ထိုစကားကို ချဲ့ဦးအံ့)။ ပါစနိကာ-ကျက်စေနိုင်။ ဂဟဏီနာမ-ဂဟဏိမည်သော၊ (ကျေကျက်စေသောအားဖြင့် အစာကိုယူသော ဝမ်းမီးမည်သော)။ ကုစ္ဆဂ္ဂိ(ကုစ္ဆိ+အဂ္ဂိ)-ဝမ်းမီး။ အာဟာရ သင်္ခါတ-အာဟာရဟုဆိုအပ်။ ဣန္ဓနံ-လောင်စာ။ ဥဒရပဋိလံ-ဝမ်းရေ။ တတော- ထို့ကြောင့်။ ပတ္ထရ-ပြန့်။ တေဇောသဟာယော-တေဇောအဖော်။ အင်္ဂမင်္ဂါ နုသာရိနီ-အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ အစဥ်လှောက်။ ပါဒဖောဋော-ခြေရောင်ခြင်း၊ (ဖောဋော-ဖော,ရောင်)။ ဥဒပါဒိ-ထင်ရှားဖြစ်ပြီ။ အနုဠာပနံ-မထစေခြင်း။ ယာဝမရဏကာလာ- သေရာကာလ တိုင်အောင်။ အပ္ပရောဂီ-နည်းသောရောဂါရှိ။
ဥဒကဝဍ္ဎနကထာ
ရေတိုးခြင်းနှင့် စပ်သောစကား
၁။ ဒက္ခိဏတော အာဝုသော ဘုသံ ဝါတာ ဝါယန္တိ၊ ဧရာဝတီ နဒိယံ ဥဒကံ ဝုဍိဿတိ။
၂။ ကထံ တွံ ဇာနာသိ။
၃။ ပဿေယျာသိ အပိ နု အာကာသေ ဝလာဟကေ။
၄။ အာမ ပဿာမိ။
၅။ ဧတေ သန္နိဝိဋ္ဌမေဃာ ယေဝ၊ ဒက္ခိဏဝါတော တေ ဥတ္တရဒိသံ ပေသေသိ၊ တေ သမ္ပတ္တဋ္ဌာနေ ဥဒကဗိန္ဓူနိ ဟုတွာ, မေဃဘာဝေန သမ္ပတ္တန္တိ၊ တတော နဒိယံ ဥဒကံ ဝုဍတိ၊ တတ္ထ သမ္ပုဏ္ဏတ္တာ, အမှာကံ တောင်သမန် မဟာသရေပိ ဥဒကံ ဝုဍတိ ယေဝ။
၆။ အဗ္ဘံ ပန ကုတော သမုဋ္ဌာတိ။
၇။ သုတပုဗ္ဗော အပိ နုတေ- "ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ ဟေဠာဒေသေ မဟာသမုဒ္ဒေါ အတ္ထီ"တိ။
၈။ အာမ သုတပုဗ္ဗော။
၉။ တေဇောဓာတုဗလေန မဟာသမုဒ္ဒတော ဥသ္မာနော ဝုဋ္ဌဟန္တိ၊ တေ ဘတ္တကုမ္ဘိပိဓာနေ သေဒါဝိယ အာကာသေ သန္နိဝိသန္တိ၊ တေသံ "အဗ္ဘ"န္တိ သမညာ ဥဒပါဒိ။
ကြည့်ရှုရန်
၁။ ဝဍ-တိုး။
၃။ ဝလာဟကော-တိမ်။
၅။ သန္နိဝိဋ္ဌမေဃော-စုဝေး တည်နေသော မိုးတိမ်။ ဒက္ခိဏဝါတော-တောင်လေ (တောင်အရပ်မှလာသော လေ)။ ဥတ္တရဒိသာ-မြောက်အရပ်။ ပေသေ-စေလွှတ်, ပို့။ ဥဒကဗိန(န)-ရေပေါက် သမ္ပတ-ကောင်းစွာကျ။ သမ္ပုဏ္ဏ-ပြည့်။
၆။ အဗ္ဘံ-တိမ်တိုက်။ သမုဋ္ဌာ-ကောင်းစွာထ (ဖြစ်ပေါ်)။
၇။ သုတပုဗ္ဗ-ရှေး၌ကြားအပ် (ကြားဘူး)။ ဟေဋ္ဌာဒေသော-အောက်အရပ်။ မဟာသမုဒ္ဒေါ-မဟာသမုဒ္ဒရာ။
၉။ တေဇော ဓာတုဗလံ-နေ၏ အပူဓာတ်၏ အစွမ်း (နေပူအရှိန်)။ ဥသ္မာ(ပု)-အခိုး, အငွေ့၊ (ရေခိုး, ရေငွေ့)။ ဝုဋ္ဌဟ-ထ, တက်။ ဘတ္တကုမ္ဘိပိဓာနံ-ထမင်းအိုး အဖုံး (စလောင်းဖုံး)။ သေဒေါ-ချွေး။ သန္နိဝိသ-ကောင်းစွာစုဝေး တည်နေ။ သမညာ-အမည်။
ပဏ္ဏပေသနကထာ
ပေးစာကြောင်းစကား
ပေသိတ.မိဒံ မဟာထေရဿ သန္တိကံ သိသဘူတေန ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန။
သာဒရံ ဘန္တေ အာရောစယာမိ၊-
အာစရိယဿ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဩဝါဒံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဣဒါနိ အမရပူရနဂရေ မဟာဂန္ဓာရာမံ သမ္ပတ္တော။
ဧတ္ထ အာစရိယဿ စေဝ မာတာပိတု ဉာတိသာ-လောဟိတာနဉ္စ မေတ္တာ့နုဘာဝေန သုခံ ဝသာမိ။
အဟောရတ္တံ ပရိယတ္တိဉ္စေဝ ပဋိပတ္တိဉ္စ သမ္မာ အာရဘာမိ။
အာဝါသ ပုဂ္ဂလ ဘောဇနသပ္ပါယာတိပိ လဗ္ဘန္တိ။
ဥတုပန ထောကံ သီတလံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ တသ္မာ အမှာကံ ဒေသဥတုနာ ဝိသဘာဂေါ ဟောတိ။
တထာ ပိ အာရက္ခမဟာထေရာနံ ဒိန္နံ ကလ္လဘာဝဿ ဥပါယံ ဂဟေတွာ စေဝ ယထာ.နုရူပံ ဘေသဇ္ဇံ ပဋိသေဝိတွာ စ ပီဏသရီရော ဟောမိ။
ယထာ မမ၊ တထာ အာစရိယ စေဝ မာတာပိတု ဉာတိသာလောဟိနဉ္စ ကလ္လဘာဝါယ ရတ္တိယံ ဗဒ္ဓုပဋ္ဌာန-ကာလေ မေတ္တံ ဘာဝေမိ။
ပေသိတ.မိဒံ-
(၁၃၁၆) သောဠသာဓိကေ
တိသတေကသဟဿ မရမ္မသာကေ
အာသဠှိယာ ဇုဏှပက္ခဿ စတုတ္ထံယံ
သိဿဘူတေန ဗုဒ္ဓရက္ခိတေန
မဟာဂန္ဓာရာမတော
အမရပူရနဂရေ။
ကထာသလ္လာပသိက္ခာ သမ္ပရိနိဋ္ဌင်္ဂတာ။
ကထာသလ္လာပသိက္ခာ ပြီးပြီ။
ကြည့်ရှုရန်
ပဏ္ဏံ-စာ (စာရွက်, စာလွှာ)။ (စာလုံးကို "အက္ခရံ" ဟု သုံး၍ ထိုစာလုံး ရေးထားအပ်သော စာရွက် စာလွှာကို "ပဏ္ဏံ" ဟုသုံးသည်)။
ပေသိတ စေလွှတ်အပ်, ပေးပို့အပ်။
သာဒရ (သ+အာဒရ)-ရိုသောခြင်းနှင့် တကွဖြစ်။ (တစ်နည်း) သာဒရ- (သံ+အာဒရ)-အလွန်ရိုသေ။ (အာဒရော-ရိုသေလေးစားခြင်း)။
အာရောစယ-လှောက်ထား, ပြော။
မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမ-မေတ္တာရှေးသွားရှိ။
သမ္ပဋိစ္ဆ- ခံယူ။ ဉာတ-ဆွေမျိုး။
သာလောဟိတော-သွေးအားဖြင့်စပ်သူ, သွေးသားတော်စပ် သူ(သားချင်း)။
အာနုဘာဝေါ-အာနုဘော် (တန်ခိုး)။
အဟောရတ္တံ-နေ့ည။
အာရဘ-အားထုတ်။
သပ္ပါယံ-လျောက်ပတ်။
အာဝါသသပ္ပါယ-လျောက်ပတ် စောင့်ရှောက်သော မဟာထေရ် (တာဝန်ခံဘုန်းတော်ကြီး)။ ဥပါယော-နည်းလမ်း။
ပီဏသရီရော-ပြည့်ဖြိုးသောကိုယ်ရှိ (ဝဖြိုးနေ)။