ဓမ္မအမေးအဖြေ
ဓမ္မအမေးအဖြေ
ကဆုန်လပြည့် ဆင်မင်းနေ့ဝယ် ဆိုသည်ရယ်---?
ဘုရားဖြစ်စဉ်၊ ဗုဒ္ဓဝင်၌၊
လလျှင် ကဆုန်၊ နယုန် ဝါဆို၊ ထိုအဆိုတို့၊
ဤလိုလများ၊ အမည်သား၍၊ ညွှန်ကြားဟောခဲ့ပါသလော?
မေး။ (ဂ) အရှင်ဘုရား, မြတ်စွာဘုရား ဖွားမြင်ခြင်း, ဘုရားဖြစ်ခြင်း စသည်ဖြင့် ဗုဒ္ဓဝင်တွင် ကဆုန်လ, ဝါဆိုလ စသည့် လအမည်နှင့် အသက်တော်တို့ကို ပြသထားပါသည်။ ဘုရားလက်ထက်တော်က ဒီလိုလအမည်နဲ့ အသက်တော်ကို ညွှန်ပြပြီး ဟောခဲ့ပါသလားဘုရား?
အိန္ဒိယမှီ၊ မြန်မာသည်၊ လမည်ပြုစုပါ
ဖြေ။ (ဂ) အိန္ဒိယပက္ခဒိန်၌ နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်ကို အခြေခံလျက် စန်း(လ)နှင့်ယှဉ်သော နက္ခတ်များ အစွဲပြု၍ လအမည်များကို ပေးခဲ့ကြပါသည်၊ ဥပမာ—စိတ္တ, စိတ္တမာသ (ပါဠိ), စိတြ, စဲတြ (ဟိန္ဒီ/သက္ကတ) = တန်ခူးလ (မြန်မာ)၊ ဝေသာခ, ဝေသာခမာသ (ပါဠိ), ဝဲရှာခ Vai'sakha (သက္ကတ) = ကဆုန်လ (မြန်မာ)၊ ဇေဋ္ဌ, ဇေဋ္ဌမာသ (ပါဠိ), ဇျေရှ်ဌ JyaishÔha (သက္ကတ) = နယုန်လ (မြန်မာ)၊ အာသာဠှ, အာသာဠှိမာသ (ပါဠိ), အာရှာဎ ŒshÈÉha (သက္ကတ) = (ဝါဆိုလ (မြန်မာ) စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ရေးသားကြပါသည်။
မြန်မာပက္ခဒိန်သည် အိန္ဒိယပက္ခဒိန်ကို မှီး၍ ရှေးပညာရှင်တို့ ထွင်ခဲ့ဟန်တူပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ အိန္ဒိယ ပက္ခဒိန် လစဉ်သည့်အတိုင်း မြန်မာလများကိုလည်း စဉ်ထားပါသည်။
မြတ်စွာဘုရား ဖွားမြင်ခြင်း, ဘုရားဖြစ်ခြင်းစသည်ဖြင့် ဗုဒ္ဓဝင်တွင် ကဆုန်လ, ဝါဆိုလစသည့် လအမည်နှင့် အသက်တော်တို့ကို ပြထားနိုင်ခြင်းသည် ဗုဒ္ဓမတ္တညူဖြစ်တော်မူကြသော အဋ္ဌကထာဆရာများ၏ ဖွင့်ဆိုချက်များကို ကြည့်၍ ညွှန်ပြနိုင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။
အချုပ်အားဖြင့် ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒကထာ (၃၅၁)နှင့် ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ သမ္ဗဟုလပရစ္ဆေဒအဖွင့် (၁၈)၌—“ဘုရားအလောင်းတော်သည် ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ်နှင့်စန်းယှဉ်သော ဝါဆိုလပြည့်နေ့၌ ပဋိသန္ဓေတည်နေတော်မူခြင်း, တောထွက်တော်မူခြင်း, ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောတော်မူခြင်း, ရေမီးအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူခြင်း၊ ဝိသာခနက္ခတ်နှင့်စန်းယှဉ်သော ကဆုန်လပြည့်နေ့၌ ဖွားတော်မူခြင်း, ဘုရားဖြစ်တော်မူခြင်း, ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခြင်း၊ မာဃနက္ခတ်နှင့်စန်းယှဉ်သော တပို့တွဲလပြည့်နေ့၌ ဘုရားရှင်၏ သာဝကသန္နိပါတ (သာဝကအစည်းအဝေး) ပြုတော်မူခြင်း, အာယုသင်္ခါရလွှတ်တော်မူခြင်း၊ အဿယုဇနက္ခတ်နှင့်စန်းယှဉ်သော သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့၌ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ ဆင်းသက်တော်မူခြင်း”တို့ဖြစ်ပါသည်။
ရှေးအန္ဒိယ၊ နက္ခတ္တ၊ ဗေဒကျမ်းကိုသာ။
ပါဠိ သက္ကတ၊ သုံးစွဲကြ၊ လက အမည်မှာ။
မှီးငြမ်းပြုစု၊ မြန်မာမှု၊ ခေါ်ပြု ပက္ခဒိန်ပါ။
တစ်နှစ်တာမှ၊ ဆယ့်နှစ်လ၊ မည်က သီးသီးပါ။
မြန်မာ, အိန္ဒိယား၊ ဝေါဟာများ၊ ကွဲပြားကြရုံသာ။
လ၏အနေ၊ ထူးအထွေ၊ ကယ်လေ မရှိပါ။
သော ဧဝံ တာဟိ ဒေဝတာဟိ ကုသလံ သာရယမာနာဟိ ပရိဝုတော တတြ ဝိစရန္တောဝ စဝိတွာ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ။ (ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ၊ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ၊ ၃၁၉။)
အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ သကျရာဇကုလေ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဒေဝမနုေဿဟိ မဟတာ ပရိဝါရေန ပရိဟရိယမာနော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စူသသမယေ အဘိဇာတိံ ပါပုဏိ။ (ဣတိဝုတ္တက၊ ဋ္ဌ၊ ၁၂၈။)
မဟာမာယာပိ ဒေဝီ ဒသမာသေ ကုစ္ဆိနာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိတွာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ။ ပ။ သာလသာခံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌမာနာယ ဧဝ တဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ။ ပ။ ဗောဓိသတ္တော ပန ဒွေ ဟတ္ထေ ဒွေ ပါဒေ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ သုဒ္ဓေါ ဝိသဒေါ။ ပ။ ဝိရောစမာနော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ။ (ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ၊ ၃၂၀-၃၂၁။)
ဧကူနတိံသဝဿာနိ၊ အဂါရံ အဇ္ဈဟံ ဝသိံ။ (ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိ၊ ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသ၊ ၃၈၀။)
နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ၊ အဿယာနေန နိက္ခမိ။
ဆဗ္ဗဿံ ပဓာနစာရံ၊ အစရိံ ဒုက္ကရံ အဟံ။
မဟာသတ္တော ဧကူနတ္တိံသဝဿကာလေ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍေတွာ စက္ကဝတ္တိသိရိနိဝါသဘူတာ ရာဇဘဝနာ နိက္ခမိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေ ဝတ္တမာနေ နဂရတော နိက္ခမိတွာ (ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ၊ ၃၃၁။)
အထ နံ ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တံ။ ပ။ အယံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ။ ပ။ မဟာပုရိသော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ။ ပ။ တာယ သမ္ပသာဒနဇာတာယ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ။ ပ။ တရုဂဏာနံ ဝိရောစမာနဝိဇယတရုမဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလမုပဂညာ အဿတ္ထဒုမ ရာဇံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ။ ပ။ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ။ တာဝဒေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ။ ပ။ ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ စုဒ္ဒသဟတ္ထေ တိဏသန္ထရေ တိသန္ဓိပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ။ ပ။ နိသီဒိ။ ပ။ အထ မဟာပုရိသောပိ။ ပ။ ပစ္စူသသမယေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏေ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တမေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂ ပဋိပါဋိယာ အဓိဂတေန စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ—။ (ဗုဒ္ဓဝံသ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၃၆, ၃၃၇, ၃၄၀။)
ဘဂဝါ ဟိ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ နာနာနယေဟိ တေဘူမက သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ “ဣဒါနိ အရုဏော ဥဂ္ဂမိဿတီ”တိ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိ။ (ဥဒါန၊ ဋ္ဌ၊ ၄၆။)
သောဟံ စတ္တာရော နိမိတ္တေ ဒိသွာ အဿယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိံ။ တတော ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပဒဟိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာယ သမ္ပသာဒဇာတာယ သုဇာတာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနသမယေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကေန ဒိန္နယ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလံ ဥပဂညာ တတ္ထ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောသ္မိ။ (ဗုဒ္ဓဝံသ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၄၇။)
ဘဂဝါ။ ပ။ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂေ ဝတ္တမာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ ပရိဝုတော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ထေရေ အာမန္တေတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ဒေသေသိ။ (ဗုဒ္ဓဝံသ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၄၃။)
ဧကူနတိံသော ဝယသာ သုဘဒ္ဒ၊
ယံ ပဗ္ဗဇိံ ကိံ ကုသလာနုဧသီ။
ဝဿာနိ ပညာသ သမာဓိကာနိ၊ (မဟာဝဂ္ဂ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တ၊ ၁၂၅။)
သဗ္ဗမ္ပေတံ အဘိသမ္ဗောဓိတော ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနာ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿာနိ ဘာသိတံ လပိတံ “တီဏိ ပိဋကာနိ ပဉ္စ နိကာယာ နဝင်္ဂါနိ စတုရာသီတိ ဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿာနီ”တိ ဧဝံ မဟာပဘေဒံ ဟောတိ။ (မဟာဝဂ္ဂ၊ ဋ္ဌ၊ တထာဂတပစ္ဆိမဝါစာဝဏ္ဏနာ၊ ၁၈၃။)
ကုသိနာရာယံ ဥပဝတ္တနေ မလ္လရာဇူနံ သာလဝနေ ယမကသာလာနမန္တရေ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ ပစ္စူသဝေလာယံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ—။ (ဝိမာနဝတ္ထု၊ ဋ္ဌ၊ မလ္လိကာ ဝိမာနဝဏ္ဏနာ၊ ၁၅၀။)
ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ။ ပ။ ပစ္ဆိမယာမာဝသာနေ။ ပ။ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ။ ပ။ အာသာဠှိပုဏ္ဏမဒိဝသေ။ ပ။ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ—။ (ဓမ္မပဒ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၅၄, ၅၅။)
မဟာပုရိသော ပန ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ၊ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ၊ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ၊ ယမကပါဋိဟာရယံ အကာသိ။ ဝိသာခနက္ခတ္တေန ဇာတော စ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပရိနိဗ္ဗုတော စ။ မာဃနက္ခတ္တေန တဿ သာဝကသန္နိပါတော စ အာယုသင်္ခါရဝေါသဇ္ဇနဉ္စ အဟောတိ။ အဿယုဇနက္ခတ္တေန ဒေဝေါရောဟဏံ။ (ဗုဒ္ဓဝံသ၊ ဋ္ဌ၊ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒကထာ၊ ၃၅၁။)
ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ မဟာပဒါနသုတ် သမ္ဗဟုလပရိစ္ဆေဒအဖွင့် (၁၈)၌လည်း အလားတူပင် လာရှိ၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန် စံသောခါ သိမှတ်ဖွယ်ရာ အဖြာဖြာ---
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာ၊ ချိန်အခါ၌၊ ဟောရာတရား၊
ဗြဟ္မာများနှင့်၊ နတ်ကားထွေပင်၊ ကျွတ်တန်းဝင်ဟု၊
ဆိုလျှင်စကား၊ ဘယ်ကျမ်းများ၊ ဟောထား ညွှန်ပါဘုရား?
မေး။ (ခ) သာသနာ ငါးထောင်ပြည့်လျှင် ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်ပြုမည်၊ တရားဟော၍ နတ်ဗြဟ္မာတွေ ကျွတ်တန်းဝင်ကြမည်ဆိုသည်မှာ ဘုရားဟောဖြစ်ပါသလား? ဘုရား၊ ဘုရားဟော ဖြစ်ခဲ့ပါလျှင် မည်သူ့ကို အကြောင်းပြု၍ မည်သည့်နေရာတွင် ဟောခဲ့ကြောင်း သုတ္တန်ညွှန်ပြပေးစေလိုပါသည် ဘုရား။
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်နှင့်စပ် သိမှတ်ဖွယ်ရာ အဖြေပါ
ဖြေ။ (ခ) ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်ပြုမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားဟော သုတ္တန်ပါဠိတော် တိုက်ရိုက် မလာရှိသော်လည်း ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ သမ္ပသာဒနီယသုတ်စသည် သာသနအန္တရဟိတဝဏ္ဏနာ (သာသနာကွယ်ခြင်းအဖွင့်)၌
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်၊ ချိန်ခါတန်၊ မှတ်ရန် သာသနာကွယ်
“ အလုံးစုံသော ဓာတ်တော်တို့သည် မဟာဗောဓိပလ္လင်၌ စုကုန်၍ ရွှေတုံးကဲ့သို့ တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းဖြစ်ကာ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ်တို့ကို လွှတ်လတံ့၊ ထိုရောင်ခြည်တော်တို့သည် စကြဝဠာတစ်သောင်းကို ပြန့်နှံ့သွား ကြလိမ့်မည်၊ ထိုပြန့်နှံ့သွားသောကြောင့် စကြဝဠာတစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လျက် “ယနေ့ ဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၏၊ သာသနာတော်သည် ဆုတ်ယုတ်၏၊ ယခု ဤဖူးမြင်ရခြင်းသည် ငါတို့၏ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဖူးမြင်ရခြင်းပေတည်း”ဟု ဘုရားရှင် ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူရာနေ့ထက် သာ၍ကြီးကျယ်သော ငိုကြွေးခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်သော သနားဖွယ်ကို ပြုကြကုန်လိမ့်မည်၊ အနာဂါမ် ရဟန္တာတို့ကို ထား၍ ကျန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိသဘောအားဖြင့် ကောင်းစွာ ဆောင်ထားခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည်မဟုန်။
ဓာတ်တော်တို့၌ တေဇောဓာတ်ထ၍ ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင် ပျံတက်လိမ့်မည်၊ မုန်ညင်းစေ့ အတိုင်းအရှည်ရှိ ဓာတ်တော်သည်ပင် တစ်ခုသော မီးတောက်မီးလျှံ ဖြစ်လိမ့်မည်၊ ဓာတ်တော်တို့သည် ကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လတ်သော် မီးတောက်မီးလျှံသည် ပြတ်စဲလိမ့်မည်၊ ဤသို့ ကြီးကျယ်သော အာနုဘော်ကို ပြပြီး၍ ဓာတ်တော်တို့သည် ကွယ်ကုန်ပြီးသော် သာသနာတော်သည် ကွယ်သည်မည်တော့၏”ဟု လာရှိသည်။
ပါထိကဝဂ္ဂဋီကာ၌ကား “ဓာတ်တော်တို့၏ စုဝေးခြင်း, ရွှေတုံးကဲ့သို့ တစ်လုံးတစ်ခဲတည်းဖြစ်ခြင်း, ရောင်ခြည်တော်လွှတ်ခြင်းစသည်သည် ဘုရားရှင်၏ အဓိဋ္ဌာန်ကြောင့်သာ ဖြစ်၏- ဟု သိမှတ်အပ်၏”ဟူ၍ ဖွင့်ဆိုသည်။
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာ၊ ချိန်အခါ၌၊ ဟောရာတရား၊
ဗြဟ္မာများနှင့်၊ နတ်ကားထွေပင်၊ ကျွတ်တန်းဝင်ဟု၊
ဆိုလျှင်စကား၊ ကျမ်းဂန်ကား၊ ဟောထား မရှိပါ။
ထိုထိုအဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာဖွင့်ငြား၊ ဆိုစကားက၊ ဘုရားပွင့်ဘိ၊ ဗောဓိခေါ်တွင်၊ ရွှေပလ္လင်၌၊ များဖျင်ဓာတု၊ ပေါင်းကာစုလျက်၊ ရွှေထုအလုံး၊ ပမာတုံးသို့၊ တစ်လုံးတစ်ခဲ၊ အံ့အဲဘနန်း၊ ဖြစ်ရပ်ဆန်းကား၊ ခြောက်တန်းရောင်ရည်၊ လွှတ်လိမ့်မည်ဟု၊ အတည်ထို့နောက်၊ တေဇောရောက်၍၊ မီးတောက်မီးလျှံ၊ အာကာပျံတက်၊ ဗြဟ္မာထက်ထိ၊ တိုင်ရောက်ဘိ၍၊ စွဲငြိတေဇော်၊ ဓာတ်တော်ခပ်သိမ်း၊ ချုပ်ပြတ်ငြိမ်းလျက်၊ ကွယ်ကိန်းသာသနာ၊ ချိန်အခါကို၊ ကျမ်းလာဖွေရှု၊ ဖော်ညွှန်းပြုက၊ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန် မှတ်ဖွယ်ရန်ပါတကား။
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနံ အနာဂတေ ဘဝိဿတိ။ သာသနဿ ကိရ ဩက္ကနကာလေ ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိ ဒီပေ ဓာတုယော သန္နိပတိတွာ မဟာစေတိယံ ဂမိဿန္တိ။ မဟာစေတိယတော နာဂဒီပေ ရာဇာယန စေတိယံ။ တတော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ ဂမိဿန္တိ။ နာဂဘဝနတောပိ ဒေဝလောကတောပိ ဗြဟ္မလောကတောပိ ဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကမေဝ ဂမိဿန္တိ။ သာသပမတ္တာပိ ဓာတုယော န အန္တရာ နဿန္တိ။ သဗ္ဗဓာတုယော မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ ရာသိဘူတာ သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓာ ဝိယ ဧကဂ္ဃနာ ဟုတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ။
တာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိဿန္တိ၊ တတော ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ “အဇ္ဇ သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာတိ၊ အဇ္ဇ သာသနံ ဩသက္ကတိ၊ ပစ္ဆိမဒဿနံ ဒါနိ ဣဒံ အမှာက”န္တိ ဒသဗလဿ ပရိနိဗ္ဗုတဒိဝသတော မဟန္တတရံ ကာရုညံ ကရိဿန္တိ။ ဌပေတွာ အနာဂါမိခီဏာသဝေ အဝသေသာ သကဘာဝေန သန္ဓာရေတုံ န သက္ခိဿန္တိ။ ဓာတူသု တေဇောဓာတု ဥဋ္ဌဟိတွာ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတိ။ သာသပမတ္တာယပိ ဓာတုယာ သတိ ဧကဇာလာ ဘဝိဿတိ။ ဓာတူသု ပရိယာဒါနံ ဂတာသု ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ။ ဧဝံ မဟန္တံ အာနုဘာဝံ ဒေဿတွာ ဓာတူသု အန္တရဟိတာသု သာသနံ အန္တရဟိတံ နာမ ဟောတိ။ (ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၈၃-၈၄။)
ဓာတူနံ သန္နိပါတနာဒိ ဗုဒ္ဓါနံ အဓိဋ္ဌာနေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (ဒီ၊ ဋီ၊ ၃၊ ၈၃။)
ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနံ- ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်သည်၊ အနာဂတေ- နောင်အခါ၌၊ ဘဝိဿတိ-ဖြစ်လိမ့်မည်။ ကိရ-ချဲ့ဦးအံ့၊ သာသနဿ-၏၊ ဩသက္ကနကာလေ- ဆုတ်နစ်ရာအခါ၌၊ ဣမသ္မိံ တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ- ဤသီဟိုဠ်ကျွန်း၌၊ ဝါ-သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံ၌၊ ဓာတုယော-ဓာတ်တော်တို့သည်၊ သန္နိပတိတွာ- စုဝေး၍၊ မဟာစေတိယံ- မဟာစေတီတော်သို့၊ ဂမိဿန္တိ- ကြွတော်မူကြလိမ့်မည်၊ မဟာစေတိယတော-မှ၊ နာဂဒီပေ- နာဂကျွန်း၌၊ ရာဇာယတနစေတိယံ- ရာဇာယတနစေတီ တော်သို့၊ (ဂမိဿန္တိ-မည်၊) တတော-ထိုစေတီမှ၊ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကံ- မဟာဗောဓိပလ္လင်သို့၊ ဂမိဿန္တိ-မည်၊ နာဂဘဝနတောပိ- နဂါးဘုံမှလည်းကောင်း၊ ဒေဝလောကတောပိ-နတ်ပြည်မှလည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မလောကတောပိ- ဗြသ္မာ့ပြည်မှလည်းကောင်း၊ ဓာတုယော-တို့သည်၊ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကမေဝ-သို့သာ၊ ဂမိဿန္တိ-မည်၊ သာသပ မတ္တာပိ- မုန်ညင်းစေ့အတိုင်းအရှည်ရှိသည်လည်း ဖြစ်သော၊ ဓာတု-ဓာတ်တော်သည်၊ အန္တရာ-မဟာဗောဓိသို့ မရောက်မီ အကြား၌၊ န နဿိဿတိ-ပျောက်ပျက်လိမ့်မည်မဟုတ်၊ သဗ္ဗာ- အလုံးစုံကုန်သော၊ ဓာတုယော-တို့သည်၊ မဟာဗောဓိပလ္လင်္ကေ- မဟာဗောဓိပလ္လင်၌၊ ရာသိဘူတာ- အစုဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သည်၊ (ဟုတွာ-၍၊) သုဝဏ္ဏက္ခန္ဓော ဝိယ-ရွှေတုံးကဲ့သို့၊ ဧကဂ္ဃနာ-တစ်ခဲနက်တို့သည်၊ ဝါ-တစ်လုံးတစ်ခဲတို့သည်၊ ဟုတွာ-၍၊ ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော- ခြောက်ပါးသောအဆင်းရှိသော ရောင်ခြည်တော်တို့ကို၊ ဝိဿဇ္ဇေဿန္တိ- လွှတ်တော်မူကြလိမ့်မည်။
တာ-ထိုရောင်ခြည်တော်တို့သည်၊ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ-တစ်သောင်းအတိုင်းအရှည်ရှိသော စကြဝဠာကို၊ ဖရိဿန္တိ- ဖြန့်တော်မူကြလိမ့်မည်၊ တတော-ထိုသို့ ဖြန့်ခြင်းကြောင့်၊ ဝါ-ထိုမှနောက်၌၊ ဒသသဟဿ စက္ကဝါဠဒေဝတာ-တစ်သောင်းသောစကြဝဠာ၌နေကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည်၊ သန္နိပတိတွာ-စည်းဝေး၍၊ “အဇ္ဇ-ယနေ့ (ယနေ့မှ)၊ သတ္ထာ- မြတ်စွာဘုရားသည်၊ ပရိနိဗ္ဗာတိ-ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၏၊ အဇ္ဇ-ယနေ့၊ သာသနံ- သာသနာတော်သည်၊ ဩသက္ကတိ- ဆုတ်နစ်၏၊ ဒါနိ-ယခု၊ ဣဒံ- ဤဖူးမြင်ရခြင်းသည်၊ အမှာကံ- ငါတို့၏၊ ပစ္ဆိမဒဿနံ-နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဖူးမြင်ရခြင်းတည်း၊ ” ဣတိ- ဤသို့ပြောဆို၍၊ ဒသဗလဿ-မြတ်စွာဘုရား၏၊ ပရိနိဗ္ဗူတဒိဝသတော (ပရိနိဗ္ဗုတဒိဝသတော)-ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူရာနေ့ထက်၊ မဟန္တတရံ- သာ၍ ကြီးကျယ်သော၊ ကာရုညံ-သနားဖွယ်ကို၊ ဝါ-ငိုကြွေးခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်သော သနားဖွယ်ကို၊ ကရိဿန္တိ- ပြုကြလိမ့်မည်၊ အနာဂါမိခီဏာသဝေ- အနာဂါမ် ရဟန္တာတို့ကို၊ ဌပေတွာ- ထား၍၊ အဝသေသာ- ကြွင်းသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ သကဘာဝေန- မိမိကိုယ်၏အဖြစ်ဖြင့်၊ ဝါ- မိမိသဘောအားဖြင့်၊ သန္ဓာရေတုံ- ကောင်းစွာ ဆောင်ထားခြင်းငှါ၊ န သက္ခိဿန္တိ- စွမ်းနိုင်ကြလိမ့်မည် မဟုတ်။
ဓာတူသု-ဓာတ်တော်တို့သည်၊ တေဇောဓာတု- တေဇောဓာတ်သည်၊ ဝါ-ဓာတ်လေးပါးအစုအဝေးဖြစ်သော ဓာတ်တော်အတွင်း၌ ပါဝင်သော တေဇောဓာတ်သည်၊ ဥဋ္ဌဟိတွာ-ထ၍၊ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ- ဗြဟ္မာ့ဘုံ တိုင်အောင်၊ ဥဂ္ဂစ္ဆိဿတိ- ပျံတက်လိမ့်မည်၊ သာသပမတ္တာယပိ- မုန်ညင်းစေ့အတိုင်းအရှည် ရှိသည်လည်းဖြစ်သော၊ ဓာတုယာ- ဓာတ်တော်သည်၊ သတိ- ရှိလသော်၊ ဧကဇာလာ-တစ်ခုတည်းသော မီးတောက်မီးလျှံရှိသည်၊ ဘဝိဿတိ- ဖြစ်လိမ့်မည်၊ ဓာတူသု-တို့သည်၊ ပရိယာဒါနံ- ကုန်ခန်းခြင်းသို့၊ ဂတာသု- ရောက်ကုန်လသော်၊ (ဇာလာ-မီးတောက်မီလျှံသည်)၊ ဥပစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ- ပြတ်စဲလိမ့်မည်၊ ဧဝံ-သို့၊ မဟန္တံ-ကြီးကျယ်စွာသော၊ အာနုဘာဝံ- အာနုဘော်ကို၊ ဒေဿတွာ- ပြပြီး၍၊ ဓာတူသု-တို့သည်၊ အန္တရဟိတာသု- ကွယ်ပြီးကုန်လသော်၊ သာသနံ-သည်၊ အန္တရဟိတံ နာမ-ကွယ်သည်မည်သည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ (သုတ်ပါထေယျဘာသာဋီကာ၊ ၁၊ ၃၄၅-၃၄၇။)
ဓာတူနံ သန္နိပါတနာဒိ- ဓာတ်တော်တို့၏ စုဝေးခြင်းစသည်သည်၊ ဗုဒ္ဓါနံ-ဘုရားရှင်တို့၏၊ အဓိဋ္ဌာနေနေဝ- အဓိဋ္ဌာန်၏အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင်၊ (ဟောတိ-၏၊) ဣတိ- ဤသို့၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ- သိမှတ်အပ်၏။ (ဒီ၊ ဋီ၊ ၃၊ အနက်။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ငါးထောင်ဆိုသည့် သာသနာ မည်သည့်ကျမ်းကလာ---?
မြန်မာပြည်, မရမ်းကုန်း, ဦးသောင်းညွန့် (ယောဂီ)၏ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ—
သာသနာငါးထောင်၊ ကျမ်းကိုးဆောင်၊ သိအောင် ညွှန်းပါဘုရား။
မေး။ (က) အရှင်ဘုရား, ဘုရားသာသနာ ငါးထောင်ရှိသည်၊ ထိုစကားသည် ဘုရားဟော ဖြစ်ပါသလားဘုရား?
သာသနာငါးထောင်၊ ကျမ်းစောင်စောင်၊ ထုတ်ဆောင်ပြပါမည်။
ဖြေ။ (က) ဘုရားသာသနာ ငါးထောင်နှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားဟော တိုက်ရိုက် မလာရှိသော်လည်း ရှင်အာနန္ဒာမထေရ်က မိထွေးတော် ဂေါတမီ ရဟန်းပြုခွင့်ရရန် လျှောက်ထားရာတွင် ဘုရားရှင်က “အာနန္ဒာ, လယ်သမားသည် တစ်ဖက်ဆည်ကန်ကြီး၌ ကြိုတင်၍ ကြီးစွာသော ကန်သင်းကန်ပေါင်တို့ကို ဆည်ဖို့ဖွဲ့ယှက် ခိုင်လုံစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းရှိပါမူ ရေတို့သည် မယိုမထွက် အလိုရှိတိုင်း ရှည်ကြာလေးမြင့်သောကာလပတ်လုံး သုံးဆောင်ရသကဲ့သို့ ထို့အတူ ငါဘုရားသည် မဆွကပင် ကြိုတင်လျက် ဘိက္ခုနီတို့အား ဂရုဓမ် ရှစ်ပါးကို အသက်ထက်ဆုံး စောင့်ရှောက်စေခြင်းငှါ ပညတ်တော်မူရကား ငါဘုရား၏ ပညတ်တော်တည်းဟူသော ဓမ္မဝိနယ သဒ္ဓမ္မ (သာသနာ)သည် အနှစ်တစ်ထောင် တည်လတံ့ဟု—
“သေယျထာပိ အာနန္ဒ ပုရိသော မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိံ ဗန္ဓေယျ ယာဝဒေဝ ဥဒကဿ အနတိက္ကမနာယ၊ ဧဝမေဝ ခေါ အာနန္ဒ မယာ ပဋိကစ္စေဝ ဘိက္ခုနီနံ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မာ ပညတ္တာ ယာဝဇီဝံ အနတိက္ကမနီယာ”တိ။ (စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက၊ ၄၄၇။)
[အာနန္ဒ- အာနန္ဒာ၊ သေယျထာပိ- ဥပမာပုံဆို ဘယ်လိုနည်းဟူမူကား၊ ပုရိသော- သည်၊ မဟတော-ကြီးစွာသော၊ တဠာကဿ- တစ်ဖက်ဆည်ကန်၏၊ အာဠိံ- ကန်ပေါင်ကန်ရိုးကို၊ ဥဒကဿ- ရေ၏၊ ယာဝ အနတိက္ကမနာယ ဧဝ- မကျော်လွန်နိုင်ခြင်း တိုင်အောင်သော အကျိုးငှါသာ၊ ပဋိကစ္စေဝ- စောစောကပင်၊ ဗန္ဓေယျ သေယျထာပိ- ဖွဲ့ရာသကဲ့သို့၊ အာနန္ဒ- အာနန္ဒာ၊ ဧဝမေဝ- ဤအတူသာလျှင်၊ မယာ- ငါသည်၊ ပဋိကစ္စေဝ- ကြိုတင်၍သာလျှင်၊ ဘိက္ခုနီနံ- တို့အား၊ အဋ္ဌ ဂရုဓမ္မာ- ဂရုဓမ်တရား ရှစ်ပါးတို့ကို၊ ပညတ္တာ- ပညတ်အပ်ကုန်ပြီ၊ ယာဝဇီဝံ- အသက်ထက်ဆုံး၊ အနတိက္ကမနီယာ- မလွန်ကျူးအပ်, မလွန်ကျူးထိုက်ကုန်၊ ဣတိ- ဤသို့ မိန့်တော်မူပြီ။]
မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိန္တိ ဣမိနာ ပန ဧတမတ္ထံ ဒေဿတိ— ယထာ မဟတော တဠာကဿ အာဠိယာ အဗဒ္ဓါယပိ ကိဉ္စိ ဥဒကံ တိဋ္ဌေယျ၊ ပဌမမေဝ ဗဒ္ဓါယ ပန ယံ အဗဒ္ဓပစ္စယာ န တိဋ္ဌေယျ၊ တမ္ပိ တိဋ္ဌေယျ၊ ဧဝမေဝ ယေ ဣမေ အနုပ္ပန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဋိကစ္စေဝ အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ ဂရုဓမ္မာ ပညတ္တာ၊ တေသု အပညတ္တေသုပိ မာတုဂါမဿ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ပဉ္စေဝ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ။ ပဋိကစ္စေဝ ပညတ္တတ္တာ ပန အပရာနိပိ ပဉ္စဝဿသတာနိ ဌဿတီတိ ဧဝံ ပဌမံ ဝုတ္တံ ဝဿသဟဿမေဝ ဌဿတီတိ။ (စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဘိက္ခုနိက္ခနြ္ဓွက၊ ၁၂၇။)
[ ပန- ဆက်ဦးအံ့၊ မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိန္တိ ဣမိနာ- မဟတော တဠာကဿ ပဋိကစ္စေဝ အာဠိံ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့်၊ ဧတမတ္ထံ- ဤအနက်အဓိပ္ပါယ်ကို၊ ဒေဿတိ- ပြတော်မူ၏၊ မဟတော- ကြီးစွာသော၊ တဠာကဿ- တစ်ဖက်ဆည်ကန်၏၊ အာဠိယာ- ကန်ပေါင် ကန်ရိုးကို၊ အဗဒ္ဓါယပိ- မဖွဲ့အပ်ပါသော်လည်း၊ (မဖွဲ့အပ်စေကာမူ၊) ကိဉ္စိ ဥဒကံ- အနည်းငယ်သော ရေသည်၊ (ရေအနည်းငယ်သည်၊) တိဋ္ဌေယထ ယထာ- တည်ရာသကဲ့သို့၊ ပန- ဆက်ဦးအံ့၊ ပဌမမေဝ- စောစောကပင်၊ (အာဠိယာ-ကို၊) ဗဒ္ဓါယ-ဖွဲ့အပ်သော်၊ ယံ- အကြင်ရေသည်၊ (အနည်းငယ်သောရေမှတပါး များစွာသောရေသည်၊) အဗဒ္ဓပစ္စယာ- မဖွဲ့ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်၊ န တိဋ္ဌေယျ- မတည်ရာ၊ တမ္ပိ- ထိုရေသည်လည်း၊ တိဋ္ဌေယျ ယထာ- (စောစောကပင် ကန်ပေါင် ကန်ရိုးကို ဖွဲ့အပ်သောကြောင့်) တည်ရာသကဲ့သို့၊ ဧဝမေဝ- ဤအတူသာလျှင်၊ ဝတ္ထုသ္မိံ- အကြောင်းဝတ္ထုသည်၊ အနုပ္ပန္နေ- မဖြစ်ပေါ်သေးမီ၊ ပဋိကစ္စေဝ- စောစောကပင်၊ (ကြိုတင်၍၊) အဝီတိက္ကမနတ္ထာယ- မကျော်လွန်ခြင်းအကျိုးငှါ၊ ယေ ဣမေ ဂရုဓမ္မာ- အကြင်ဂရုဓမ်တို့ကို၊ ပညတ္တာ-ပညတ်တော်မူအပ်ကုန်ပြီ၊ တေသု- ထိုဂရုဓမ်တို့ကို၊ အပညတ္တေသုပိ- မပညတ်အပ် ပါကုန်သော်လည်း၊ (မပညတ်အပ်ပါကုန်မူကား၊) မာတုဂါမဿ- မာတုဂါမ၏၊ ပဗ္ဗဇိတတ္တာ- ရဟန်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ပဉ္စေဝ ဝဿသတာနိ- အနှစ်ငါးရာတို့ပတ်လုံးသာ၊ သဒ္ဓမ္မော- သူတော်ကောင်း တရားသည်၊ တိဋ္ဌေယျ-တည်ရာ၏၊ ပန- ဆက်ဦးအံ့၊ ပဋိကစ္စေဝ- စောစောကပင်၊ ပညတ္တတ္တာ- ပညတ်တော်မူအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ အပရာနိပိ- အခြားလည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ ပဉ္စဝဿသတာနိ- အနှစ်ငါးရာတို့ပတ်လုံး၊ ဌဿတိ- တည်ဦးတော့လတံ့၊ ဣတိ ဧဝံ- ဤသို့လျှင်၊ ပဌမံ- ရှေးဦးစွာ၊ ဝုတ္တံ- ဟောတော်မူအပ်သော၊ ဝဿသဟဿ မေဝ- အနှစ်တစ်ထောင်ပတ်လုံးသာ၊ ဌဿတိ- တည်လတံ့၊ ဣတိ- ဤအနက်အဓိပ္ပါယ်ကို၊ (ဒေဿတိ- ပြတော်မူ၏။) (စူဠဝဂ္ဂဘာသာဋီကာ၊ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက အဋ္ဌကထာ ဘာသာဋီကာ၊ ၄၃၆-၄၃၇။)]
မှတ်ချက်။ မာတုဂါမများ ရဟန်းပြုလာသည့်အတွက် နဂိုတည်စရာရှိသော အနှစ်တစ်ထောင်မှ တစ်ဝက်လျော့၍ ငါးရာသာ တည်တော့ရာ၏၊ သို့သော် ဂရုဓမ်ကို ကြိုတင်၍ ပညတ်တော်မူလိုက်သည့်အတွက် ငါးရာမလျော့တော့ဘဲ “သစေ အာနန္ဒ၊ ပ၊ ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ (ဝိ၊ ၄၊ ၄၄၆)”ဟု ပဌမမိန့်တော်မူအပ်သော အနှစ်တစ်ထောင်အတိုင်းပင် တည်ပါလိမ့်မည်- ဟု ဆိုလိုသည်။
သာသနာ ၅-ထောင် ကျမ်းစောင်စောင်
စူဠဝါအဋ္ဌကထာနှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကနိပါတအဋ္ဌကထာတို့လာ
သာသနာ ၅-ထောင်
ရှင်အာနန္ဒာအား ဟောကြားတောမူသော ဘုရားရှင်၏အလိုတော်ကို သိတော်မူသော အဋ္ဌကထာ ဆရာသည် စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓကအဖွင့်၌ အနှစ်တစ်ထောင်ဟူသည် (၁) ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပတ္တရဟန္တာခေတ်ကိုသာ ရည်၍ ဟောတော်မူသည်။ ထိုထက်အလွန် (၂) သုက္ခဝိဿကရဟန္တာခေတ် တစ်ထောင်, (၃) အနာဂါမ်ခေတ် တစ်ထောင်, (၄) သကဒါဂါမ်ခေတ် တစ်ထောင်, (၅) သောတာပန်ခေတ် တစ်ထောင် အားဖြင့် သာသနာတော် ငါးထောင် တည်လတံ့ဟု—
ဝဿသဟဿန္တိ စေတံ ပဋိသမ္ဘိဒါပဘေဒပ္ပတ္တခီဏာဝသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ။ တတော ပန ဥတ္တရိပိ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန ဝဿသဟဿံ, အနာဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သကဒါဂါမိဝသေန ဝဿသဟဿံ, သောတာပန္နဝသေန ဝဿသဟဿန္တိ ဧဝံ ပဉ္စဝဿသဟဿာနိ ပဋိဝေဓသဒွမ္မော ဌဿတိ။ ပရိပတ္တိဓမ္မောပိ တာနိယေဝ။ (စူဠဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဘိက္ခုနိက္ခန္ဓက၊ ၁၂၇။)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် အဋ္ဌကနိပါတအဋ္ဌကထာ ဂေါတမီဝဂ် ဂေါတမီသုတ်အဖွင့် (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၂၃၈)၌လည်း အလားတူပင် ဖွင့်ဆို၏။
ပါထိကဝဂ္ဂဋ္ဌကထာလာ သာသနာ ၅-ထောင်
ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ သမ္ပသာဒနီယသုတ် သာသနာကွယ်ပုံအဖွင့်၌
(၁) ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊
(၂) ဆဠာဘိညရဟန္တာခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊
(၃) တေဝိဇ္ဇရဟန္တာခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊
(၄) သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊
(၅) ပါတိမောက္ခရဟန်းခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊ ဟု ရှိ၏။
ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသိ။ ဆဠာဘိညေဟိ ဝဿသဟဿံ။ တေဝိဇ္ဇေဟိ ဝဿသဟဿံ။ သုက္ခဝိပဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ။ ပါတိမောက္ခေဟိ ဝဿသဟဿံ အဋ္ဌာသိ။ (ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၈၃။)
အင်္ဂုတ္တိုရ် ဧကကနိပါတအဋ္ဌကထာလာ သာသနာ ၅-ထောင်
ထို့ပြင် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဧကကနိပါတအဋ္ဌကထာ ဒုတိယပမာဒါဒိဝဂ္ဂအဖွင့်၌ကား —
(၁) ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာခေတ် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၊
(၂) ထို့နောက် ဆဠာဘိညရဟန္တာခေတ်၊
(၃) ထို့နောက် တေဝိဇ္ဇရဟန္တာခေတ်၊
(၄) ထို့နောက် သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာခေတ်၊
(၅) ထို့နောက် အနာဂါမ်, သကဒါဂါမ်, သောတာပန်– ဟု လာရှိ၏။
ဗုဒ္ဓါနံ ဟိ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါ နိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တတော ပရံ ဆ အဘိညာ၊ တတော တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ တိဿော ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ဂစ္ဆန္တေ ဂစ္ဆန္တေ ကာလေ တာပိ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာ သုက္ခဝိဿကာ ဟောန္တိ။ ဧတေနေဝ ဥပါယေန အနာဂါမိနော သကဒါဂါမိနော သောတာပန္နာတိ။ (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၆၇။)
ပါရာဇိကကဏ္ဍအဋ္ဌကထာ ဗာဟိရနိဒါနကထာ ပဌမသင်္ဂီတိကထာ
ပါရာဇိကကဏ္ဍအဋ္ဌကထာ ဗာဟိရနိဒါနကထာ ပဌမသင်္ဂီတိကထာ၌လည်း—
ပဌမသံဂါယနာတင်ပြီးဆုံးသောကာလဝယ် “မဟာကဿပမထေရ်သည် ဘုရားရှင်၏ ဤသာသနာတော်ကို အနှစ် ၅ထောင် ရှည်ကြာသည့်ကာလပတ်လုံး တည်ရှိအောင် စွမ်းနိုင်သည်ကို ပြုအပ်ပေပြီ”ဟု ကောင်းချီးပေးသကဲ့သောအနေဖြင့် ဤမြေကြီးသည် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခဲ့လေသည်-ဟု လာရှိ၏။
သင်္ဂီတိပရိယောသာနေ စဿ “ဣဒံ မဟာကဿပတ္ထေရေန ဒသဗလဿ သာသနံ ပဉ္စဝဿ သဟဿပရိမာဏံ ကာလံ ပဝတ္တနသမတ္ထံ ကတ”န္တိ သဉ္စာတပ္ပမောဒါ သာဓုကာရံ ဝိယ ဒဒမာနာ အယံ မဟာပထဝီ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ အနေကပ္ပကာရံ ကမ္ပိ သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ၊ အနေကာနိ စ အစ္ဆရိယာနိ ပါတုရဟေသုန္တိ အယံ ပဌမသင်္ဂီတိ နာမ။ (ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၂၃။)
စ- ဆက်၍ဆိုဦးအံ့၊ အဿ- ထိုဘုရားစကားတော်ကို၊ သင်္ဂီတိပရိယောသာနေ- သံဂါယနာတင်ခြင်း၏ အဆုံး၌၊ မဟာကဿပတ္ထေရေန-မဟာကဿပမထေရ်သည်၊ ဒသဗလဿ-မြတ်စွာဘုရား၏၊ ဣဒံ သာသနံ- ဤသာသနာတော်ကို၊ ပဉ္စဝဿသဟဿပရမာဏံ- အနှစ် ၅ထောင်အတိုင်းအရှည်ရှိသော၊ ကာလံ- ကာလပတ်လုံး၊ ပဝတ္တနသမတ္ထံ- ဖြစ်ခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်ကို၊ ကတံ- ပြုအပ်ပါပေပြီ၊ ဣတိ- ဤသို့၊ သဉ္စာတပ္ပမောဒါ- လွန်စွာဖြစ်သော ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသည်၊ (ဟုတွာ-၍၊) သာဓုကာရံ- သာဓု ဟု ပြုအပ်သော အသံကို၊ ဝါ- ကောင်းချီးသံကို၊ ဒဒမာနာ-မပေးသော်လည်း ပေးသကဲ့သို့၊ အယံ မဟာပထဝီ- ဤမြေကြီးသည်၊ ဥဒကပရိယန္တံ- ရေအဆုံးအပိုင်းအခြားရှိသည်ကို၊ ကတွာ-ပြု၍၊ အနေကပ္ပကာရံ- တစ်ပါးမက များသောအပြားအားဖြင့်၊ ဝါ- ကြိမ်ဖန်များစွာ၊ ကမ္ပိ- တုန်လှုပ်ပြီ၊ သင်္ကမ္ပိ- အထက်အထက်သို့ တက်ကာတက်ကာ ပြင်းစွာ တုန်လှုပ်ပြီ၊ သမ္ပကမ္ပိ- အထက် အောက် နိမ့်တုံမြင့်တုံ အပြားအားဖြင့် ပြင်းစွာ တုန်လှုပ်ပြီ၊ သမ္ပဝေဓိ- အရပ်လေးမျက်နှာ ယိမ်းထိုး၍ အမျိုးမျိုး အပြားအားဖြင့် ပြင်းစွာတုန်လှုပ်ပြီ၊ အနေကာနိ- တစ်ပါးမက များစွာကုန်သော၊ အစ္ဆရိယာနိ စ-ပန်းမိုးရွာခြင်း, အဝတ်မြှောက်ခြင်း အစရှိသော အံ့ဘွယ်တို့သည်လည်း၊ ပါတုရဟေသုံ- ထင်ရှားဖြစ်ကုန်ပြီ၊ ဣတိ အယံ- ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်ကား၊ ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမ- ပဌမမဟာသံဂါယနာတင်ခြင်း မည်၏။ (ပါရာဇိကဏ်ဘာသာဋီကာ၊ ၁၊ ၁၈၉-၁၉၀။)
ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ နိဒါနကထာ ပဌမသင်္ဂီတိကထာ (ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၂၆)နှင့် အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ နိဒါနကထာ (အဘိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၂၈)တို့၌လည်း “ပဉ္စဝဿသဟဿပရိမာဏကာလံ”ဟု သမာသ် ပုဒ်ဖြစ်တာသာ ထူး၏။
သာသနာ ၅ထောင်နှင့်ပတ်သက်၍ “ပိဋကတော်နှင့်စပ် မှတ်စုထွေလာ သိကောင်းစရာ” စာအုပ် (၈၂၁-၈၂၂)၌ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
ဗုဒ္ဓဟောချက်၊ စကားမြွက်၊ ယူလျက် ဖွင့်ကြသည်။
တိုက်ရိုက်ဟောကြား၊ မြတ်စကား၊ ထင်ရှားမရှိပြီ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကုသိုလ်နှောင့်ယှက် မာရ်နတ်တွက် အကျိုးမည်သို့ထွက်---
ကုသိုလ်လုပ်တိုင်း၊ မာရ်နတ်ရိုင်း၊ မဆိုင်း နှောင့်ယှက်ပါသလော?
နှောင့်ယှက်ပါက၊ ပါယ်ဘဝ၊ မကျပြီဘူးလော?
မေး။ (ဂ) မာရ်နတ်ကြီးသည် ကုသိုလ်လုပ်တိုင်း အမြဲနှောင့်ယှက်တတ်ပါသလား? ဘုရား၊ ဒီလိုလုပ်သဖြင့် အပါယ်သို့ မကျတော့ဘူးလား? ဘုရား။
ကုသိုလ်လုပ်တိုင်း၊ မာရ်နတ်ရိုင်း၊ မဆိုင်း မနှောင့်ယှက်ပါ။
နှောင့်ယှက်ပါက၊ ပါယ်ဘဝ၊ ကျတတ်လေသည်သာ။
ဖြေ။ (ဂ) မာရ်နတ်သည် ကုသိုလ်လုပ်တိုင်း အမြဲ မနှောင့်ယှက်တတ်ပါ။ အထူးသဖြင့် မာရ်နတ်၏ခံယူချက်မှာ သူကိုယ်သူ ဘုံသုံးပါးကို အစိုးရသူ, ပိုင်ဆိုင်သူ-ဟုထင်မြင်ယူလျက် ဘုံသုံးပါးမှ ထွက်မြောက်ရာ ထွက်မြောက် ကြောင်း ကျင့်ကြံနေသူ, ပြုလုပ်နေသူ (သို့မဟုတ်) ကျင့်ကြံပြီးသူ ပြုလုပ်ပြီးသူများကို နှောင့်ယှက်တတ်ပါသည်၊ ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာများကိုလည်း နှောင့်ယှက်တတ်ပါသည်၊ သဂါထာဝဂ္ဂ, မာရသံယုတ်လာ ပဌမဝဂ်ဆယ်သုတ်, ဒုတိယဝဂ် ဆယ်သုတ် စုစုပေါင်း သုတ်နှစ်ဆယ်လုံးဟာ မာရ်နတ်က ဘုရားရှင်အား နှောင့်ယှက်ပုံ အမျိုးမျိုးတည်း။ တတိယဝဂ် သုတ်များ ၌ ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန္တာများကို နှောင့်ယှက်မှု အထွေထွေတည်း။ ဘိက္ခုနီသံယုတ် ဆယ်သုတ်၌ကား ရဟန္တာ ဘိက္ခုနီများအား မာရ်နတ်၏ နှောင့်ယှက်မှုအဖုံဖုံတည်း။ မာရ်နတ်သည် ဝိပလ္လာသ မကင်းသေးသူများကို နှောင့်ယှက်ရာမှာ လွယ်ကူလှသည်။
တရားရှင်များ၊ အထူးထား၊ သူကားနှောင့်ယှက်ပါ။
ဝိပလ်ရှိသူ၊ မာရ်နတ်မူ၊ လွယ်ကူ နှောင့်ယှက်ပါ။
ရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်အလောင်း ဒူသီမာရ်နတ်အကြောင်း
တခါက အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်သည် ဘဂ္ဂတိုင်း သုသုမာရဂိရမြို့အနီး ဘေသကဠာမည်သော သမင်တော၌ နေတော်မူစဉ် မာရ်သည် အရှင်မြတ်၏ဝမ်း၌ ဝင်ရောက်နေလေ၏၊ အရှင်မြတ်က ဆင်ခြင်သဖြင့် သိသောအခါ “မာရ်ယုတ်, ထွက်လော့၊ မာရ်ယုတ်, ထွက်လော့၊ ဘုရားရှင်ကို မညှင်းဆဲလင့်၊ ဘုရားရှင်၏တပည့်ကို မညှင်းဆဲလင့်၊ သင့်အား ကြာမြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး အစီးအပွါးမဲ့ ဆင်းရဲရန် မဖြစ်စေလင့်”ဟု ပြောဆို၏။ မာရနတ်က “ဤရဟန်းသည် ငါ့ကို မမြင်ဘဲ ပြောဆိုသည်”ဟု ထင်မှတ်နေ၏၊ အရှင်မြတ်က “မာရ်ယုတ်, သင့်ကို ငါသိ၏၊ သင်သည် ငါ မသိ-ဟု မထင်မှတ်လင့်၊ သင်အား ကြာမြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး အကျိုးစီးပွါးမဲ့ ဆင်းရဲရန် မဖြစ်စေလင့်”ဟု ထပ်မံ ပြောဆိုလေ၏။
မာရ်နတ်သည် “ဤရဟန်းသည် ငါ့ကို သိမြင်၍သာ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်၏”ဟု တွေးကြံပြီး အရှင်မြတ်၏ ခံတွင်းမှ ထွက်၍ တံခါးရွက် အပြင်ဖက်၌ ရပ်နေလေ၏၊
အရှင်မြတ်သည် မာရ်နတ် တံခါးရွက် အပြင်ဖက်၌ ရပ်နေသည်ကို မြင်၍ “မာရ်ယုတ်, ဤနေရာ၌လည်း သင့်ကို ငါမြင်၏၊ သင်သည် ‘သင်သည် ငါ့ကို မမြင်’ဟု မထင်မှတ်လင့်၊ သင်သည် တံခါးရွက် အပြင်ဖက်၌ ရပ်နေ၏၊ မာရ်ယုတ်, ရှေးက ငါသည် ဒူသီမည်သော မာရ်နတ်ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ ငါ့မှာ ကာဠီမည်သောနှမ ရှိ၏၊ သင်ကား ထိုနှမ၏ သားတည်း၊ သင်သည် ငါ့တူဖြစ်၏။
ငါသည် အခွင့်အလမ်းတစ်ခုကို ရနိုင်တန်ရာ၏ဟူသောရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပုဏ္ဏား အိမ်ရှင်တို့ကို လှည့်ပတ်၍ ကကုသန်ဘုရားရှင်၏တပည့် အကျင့်သီလရှိသော ရဟန်းတို့ကို ဆဲရေးစေခြင်းဖြင့် သေလွန်ကြကုန်သော် ထိုပုဏ္ဏား အိမ်ရှင်တို့ ငရဲသို့ကျရောက်ခဲ့ရကုန်၏၊ ငါသည် အခွင့်အလမ်းကို မရခဲ့ပါ။ ငါသည် ထိုရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်ပင် ပုဏ္ဏား အိမ်ရှင်တို့ကို အကျင့်သီလရှိသော ရဟန်းတို့အား မြတ်နိုးပူဇော်စေခြင်းဖြင့် ထိုသူတို့ သေကြသောအခါ နတ်ပြည် သို့ ရောက်ကြကုန်၏၊ ငါ၏ရည်ရွယ်ချက်ကား မအောင်ခဲ့ပါ။
မာရ်ယုတ်, ငါသည် တစ်နေ့သောအခါ သူငယ်တစ်ယောက်ကို ပူးဝင်၍ ကျောက်ခဲဖြင့် ကကုသန်ဘုရားရှင်နှင့်အတူ ဆွမ်းခံကြွနေသော ဝိဓုရမထေရ်၏ဦးခေါင်း၌ ပုတ်ခတ်စေ၏၊ အရှင်မြတ်သည် သွေးယိုကျသော ကွဲသော ဦးခေါင်းရှိလျက်ပင် ဘုရားရှင်၏နောက်မှ အစဉ်လိုက်တော်မူရ၏၊ မာရ်ယုတ်, ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် “ဤဒူသီ မာရ်နတ်ကား အတိုင်းအရှည်ကို မသိ”ဟု ဆင်ခြင်တော်မူကာ ဆင်ပြောင်ကြည့်သကဲ့သို့ လှည့်ကြည့်တော်မူသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ငါသည် ထိုတည်ရာမှ လျော့ပြီးလျှင် ငရဲကြီးသို့ ကျရောက်ရလေသည်။
ဒူသီမာရ်နတ်သည် ဝိဓုရမထေရ်ကို လည်းကောင်း, ကကုသန်ဘုရားရှင်ကို လည်းကောင်း ထိပါးပုတ်ခတ်၍ ကျက်ရာဖြစ်သော ငရဲသည် အရာသော သံတံကျင်တို့ဖြင့် လျှိုသတ်နှိပ်စက်ခြင်းရှိ၏။
မာရ်ယုတ်, ဤကံ ကံ၏အကျိုးကို ရှေးရှူသိတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝက ရဟန်းကို ထိပါးပုတ်ခတ်သောကြောင့် ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ရလိမ့်မည်။
မီးသည် စင်စစ် သူမိုက်ကိုသာ ငါလောင်မည်ဟု အားမထုတ်၊ သူမိုက်သည်သာ တောက်သောမီးကို ထိပါးသောကြောင့်လောင်၏၊ မာရ်နတ်, ဤအတူပင် သင်သည် ဘုရားရှင်ကို ထိပါးပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် မီးကိုတွေ‹ထိ သောသူမိုက်ကဲ့သို့ အလိုလို မိမိကိုယ်ကို လောင်စေလိမ့်မည်။
မာရ်နတ်, ဘုရားရှင်ကို ထိပါးပုတ်ခတ်၍ အကုသိုလ်ပွါးများ၏၊ အသို့နည်း? ယုတ်မာမှုသည် ငါ့အား အကျိုးမပေး-ဟု ထင်မှတ်သလော?
မာရ်နတ်, ယုတ်မာမှုကိုပြုသူအား ကာလကြာမြင့်သော် ယုတ်မာမှုသည် ပွါးစီး၏ (တိုးပွါး၏)၊ မာရ်နတ်, ဘုရားရှင်ကို ထိပါးပုတ်ခြင်းမှ ငြီးငွေ့လော့၊ ရဟန်းတို့၌ ညှင်းဆဲလိုသော အာသာကို မပြုလင့်။
စသည်ဖြင့် ရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်မထေရ်က မာရ်နတ်ကို ခြိမ်းချောက်စကားများ ပြောဆိုသောကြောင့် မာရ်နတ်သည် စိတ်မကောင်းရှာဘဲ ထိုနေရာ၌ပင် ကွယ်လေတော့၏။
မာရ်နတ်သည် ဝိပလ္လာသ ၁၂-ပါး တို့ကို လုံးဝကုန်စင်အောင် မပယ်ရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏စိတ်ကို လွမ်းမိုးနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးနိုင်၏၊ ရှင်အာနန္ဒာမထေရ်မြတ်မှာ ဝိပလ္လာသ ၄-ပါးတို့ကို မပယ်ရသေးသည်ဖြစ်၍ ဘုရားရှင်၏ “ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး ပွါးများသောပုဂ္ဂိုလ်သည် အလိုရှိပါမူ အာယုကပ် (အသက်တရာ) ပတ်လုံး လည်းကောင်း, အာယုကပ်ထက် (အသက်တရာထက်) အနည်းငယ်ပိုလွန်၍ လည်းကောင်း နေနိုင်ကြောင်း အရပ်နိမိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူခြင်း”ကို မာရ်နတ်၏လှည့်ပတ်မှုကြောင့် မရိပ်မိဘဲ ဘုရားရှင်အား အသက်တရာ, တရာကျော်အထိ နေတော်မူနိုင်ဖို့ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး ဆက်လက်ပွါးများပါရန် မလျှောက်ထားနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်ရှင်၊ ဗိုက်ထဲဝင်၊ မာရ်လျှင် နှောင့်ယှက်ခါ။
ဆွေမျိုးတော်စပ်၊ အတိတ်ဇာတ်၊ ဟောလတ် ထေရ်မဟာ။
သူတော်စင်များ၊ နှောင့်ယှက်ငြား၊ ပြစ်ကား ကြီးသည်သာ။
ဒူသီမာရ်နတ်၊ ဖြစ်တော်ရပ်၊ မိန့်အပ် ကိုယ့်ကြောင်းရာ။
မာရော ဟိ ယဿ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဒွါဒသ ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တဿ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ။ ထေရဿ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပ္ပဟီနာ၊ တေနဿ မာရော စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ။ (ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂဋ္ဌကထာ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တ၊ နိမိတ္တောဘာသကထာဝဏ္ဏနာ၊ ၁၄၅။)
စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာတိ အသုဘေ “သုဘ”န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသော, ဒုက္ခေ “သုခ”န္တိ သညာဝိပလ္လာသော, စိတ္တဝိပလ္လာသောတိ ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လသာ။ တေနာတိ ယဒိပိ ဣတရေ အဋ္ဌ ဝိပလ္လာသာ ပဟီနာ၊ တထာပိ ယထာဝုတ္တာနံ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ အပ္ပဟီနဘာဝေန။ (ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂဋီကာ၊ ၁၄၉။)
ဟိ (ယသ္မာ)- အကြင့်ကြောင့်၊ မာရော-မာနတ်သည်၊ ယဿ-အကြင်သူသည်၊ သဗ္ဗေန-အလုံးစုံသော အခြင်းအရာအားဖြင့်၊ သဗ္ဗံ- အလုံးစုံ အကုန်အစင်၊ ဒွါဒသ-တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးကုန်သော၊ ဝိပလ္လာသာ- ဝိပလ္လာသတို့ကို၊ ဝါ- ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် မှတ်ထင်မှုတို့ကို၊ အပ္ပဟီနာ- မပယ်အပ်ကုန်သေး၊ တဿ- ထိုဝိပလ္လာသတို့ကို မပယ် ရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏၊ စိတ္တံ- စိတ်ကို၊ ပရိယုဋ္ဌာတိ- ထက်ဝန်းကျင် လုယူနိုင်၏၊ ဝါ-လွှမ်းမိုးနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးနိုင်၏၊ ထေရဿ- အရှင်အာနန္ဒာထေရ်သည်၊ စတ္တာရော-လေးပါးကုန်သော၊ ဝိပလ္လာသာ-တို့ကို၊ အပ္ပဟီနာ- မပယ်အပ်ကုန်သေး၊ တေန-ထိုဝိပလ္လာသ လေးမျိုးကို မပယ်အပ်ကုန်သေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ မာရော- မာနတ်သည်၊ အဿ- ထိုမထေရ်၏၊ စိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ- စိတ်ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးနိုင်၏။ (အဋ္ဌကထာနက်)
စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာတိ-ကား၊ အသုဘေ-အသုဘ၌၊ “သုဘ”န္တိ- သုဘဟူ၍၊ သညာဝိပလ္လာသော- (ဖြစ် သော) သညာဝိပလ္လာသလည်းကောင်း၊ စိတ္တဝိပလ္လာသော-(ဖြစ် သော) စိတ္တဝိပလ္လာသလည်းကောင်း၊ ဒုက္ခေ-ဒုက္ခ၌၊ “သုခ”န္တိ-သုခဟူ၍၊ သညာဝိပလ္လာသော-(ဖြစ် သော) သညာဝိပလ္လာသလည်းကောင်း၊ စိတ္တဝိပလ္လာသော-(ဖြစ သော) စိတ္တဝိပလ္လာသလည်းကောင်း၊ ဣတိ-သို့၊ ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ-ဤလေးပါးကုန်သော ဝိပလ္လာသ တို့တည်း။ တေနာတိ-ကား၊ ဣတရေ-ဤလေးပါးမှ တစ်ပါးကုန်သော၊ အဋ္ဌ ဝိပလ္လာသာ-ရှစ်ပါးသော ဝိပလ္လာသ တို‹ကို၊ ယဒိပိ ပဟီနာ-အကယ်၍ကား ပယ်အပ်ကုန်ပြီး၊ တထာပိ-ထိုသို့ရှစ်ပါးသော ပယ်အပ်ကုန်ပြီးသော်လည်း၊ ယထာဝုတ္တာနံ- အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့် ဆိုအပ်ကုန်သော၊ စတုန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ-လေးပါးသော ဝိပလ္လာသတို့ကို၊ အပ္ပဟီနဘာဝေန- မပယ်အပ်သေးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ (မာရော-သည်၊ အဿ-၏၊ စိတ္တံ-ကို၊ ပရိယုဋ္ဌာတိ-၏။) (ဋီကာနက်)
ဤကျမ်းဂန်များ၏အဆိုအမိန့်တွေကို ကြည့်လျှင် မာရ်နတ်သည် ပုထုဇဉ်ကိုရော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များကိုပါ နှောင့်ယှက်တတ်သော်လည်း ဝိပလ္လာသမကင်းကြသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်ကိုသာ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်နိုင်၍ ဝိပလ္လာသကင်းပြီးသော ဘုရား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏စိတ်ကိုမူ မလွှမ်းမိုး မနှိပ်စက်နိုင်ပါ။
လက်ရှိ မာရ်နတ်သည် ဘုရား ရဟန္တာစသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို အမျိုးမျိုး နှောင့်ယှက်ခဲ့သော်လည်း အပါယ်သို့ ကျကြောင်းကို ကျမ်းဂန်များ၌ မတွေ့မိသေးသော်လည်း ရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်အလောင်း ဒူသီမာရ်နတ်က ကလေး ငယ်ကို ပူးဝင်၍ ကျောက်ခဲဖြင့် ဝိဓုရမထေရ်၏ဦးခေါင်းကို ပေါက်သောကြောင့် အပါယ်လားရပုံကို အရှင်မြတ်ကိုယ်တိုင် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါသည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
အာနာပါန စွဲမှတ်ကြ အကျိုးမည်သို့ရ---?
ထွက်လေ ဝင်လေ၊ စွဲမှတ်နေ၊ ကျိုးတွေဘယ်ထိ ရှိမည်နည်း---?
မေး။ (ခ) ထွက်လေ ဝင်လေဘဲ မှတ်နေလျှင် မည်သည့်အတိုင်းအတာအထိ အကျိုးရှိနိုင်ပါသလဲ? ဘုရား။
ထွက်လေဝင်လေ၊ စွဲမှတ်နေလျှင်၊ စျာန်တွေပဉ္စမ၊ တိုင်အောင်ရလိမ့်။
ဖြေ။ (ခ) ထွက်လေ, ဝင်လေဘဲ မှတ်နေလျှင် စတုက္ကနည်းအရ ပြောပါက ရူပါဝစရစတုတ္ထစျာန်, ပဉ္စကနည်းအရ ပဉ္စမစျာန်အထိ ရနိုင်ပါသည်။
[ထိုစျာန်အခြေခံ၊ ပွါးများပြန်၊ ဖလံအဂ္ဂ လွယ်ကာရလိမ့် ထိုအာနာပါန စတုတ္ထစျာန်ကို အခြေခံ၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို (ဆက်လက်)သုံးသပ်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ် အထိ ရနိုင်ကြောင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ လာရှိပါသည်။]
တတ္ထာပိ ဒသ ကသိဏာနိ, အာနာပါနဉ္စ ပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ။
(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ကမ္မဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒ၊ ဘာဝနာဘေဒ။)
တေဿဝံ ဃဋေန္တဿ ပထဝီကသိဏေ ဝုတ္တာနုက္ကမေနေဝ တသ္မိံ နိမိတ္တေ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ၊ ၁၊ အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသ၊ အာနာပါနဿတိကထာ၊ ၂၇၈။)
အဂါမကေ ပန အရညေ သုကရံ ယောဂါဝစရေန ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တဒေဝ ပါဒကံ ကတွာ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ သမ္ပာပုဏိတုံ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ၊ ၁၊ အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသ၊ အာနာပါနဿတိကထာ၊ ၂၆၁။)
တတ္ထာပိ- ထိုသုံးဆယ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင်၊ ဒသ ကသိဏာနိ- ဆယ်ပါးသော ကသိုဏ်းတို့သည် လည်းကောင်း၊ အာနာပါနဉ္စ- အာနာပါနသည်လည်းကောင်း၊ ပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ- ပဉ္စကစျာန်နှင့်ယှဉ်ကုန်၏၊ [ကသိုဏ်း ၁၀-ပါးနှင့် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ရူပါဝစရစျာန် ၅-ပါးလုံး၏ အာရုံဖြစ်ကုန်၍ ထိုကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်လျှင် ရူပစျာန် ၅-ပါးလုံးကို ရနိုင်၏-ဟု ဆိုလိုပါသည်။
(အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း၊ ၅၅၇။)
ဧဝံ- ဤဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း၊ ဃဋေန္တဿ- (အာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်း) ကြိုးစားအားထုတ်နေသော၊ တဿ- ထိုယောဂီအား၊ ပထဝီကသိဏေ-ပထဝီကသိုဏ်းအရာ၌၊ ဝုတ္တာနုက္ကမေနေဝ- ဆိုခဲ့သော အစဉ်ဖြင့်ပင်လျှင်၊ တသ္မိံ နိမိတ္တေ- ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်၌၊ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနာနိ- လေးပါး, ငါးပါးသောစျာန်တို့သည်၊ နိဗ္ဗတ္တန္တိ- ဖြစ်ကုန်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယသစ်၊ ဒုတိယတွဲ၊ ၂၇၀။)
ပန- စင်စစ်သော်ကား၊ ယောဂါဝစရေန- ယောဂီရဟန်းသည်၊ အဂါမကေ- ရွာမရှိသော၊ ဝါ- ရွာနှင့်ဝေးသော၊ အရညေ- တောအရပ်၌၊ ဣဒံ ကမ္မဋ္ဌာနံ- ဤအာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို၊ ပရိဂ္ဂဟေတွာ- သိမ်းဆည်း ရှုမှတ်လျက်၊ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ- အာနာပါန (ထွက်လေဝင်လေ)လျှင် အာရုံရှိသော စတုတ္ထစျာန်ကို၊ နိဗ္ဗတ္တေတွာ- ဖြစ်စေပြီးလျှင်၊ တမေဝ ပါဒကံ ကတွာ- ထိုစျာန်ကိုပင် အခြေခံပြု၍၊ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ- သင်္ခါရတို့ကို သုံးသပ်လျက်၊ အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ- အမြတ်ဆုံး အရဟတ္တဖိုလ်သို့၊ သမ္ပာပုဏိတုံ-ရောက်ဖို့ရာ၊ သုကရံ- လွယ်ကူပေ၏။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယသစ်၊ ဒုတိယတွဲ၊ ၂၁၄။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သရဏဂုံ စွဲမြဲထုံ ကျွတ်တန်းဝင်နိုင်ပုံ---?
မြန်မာပြည်, ရန်ကုန်တိုင်း, မရမ်းကုန်းမြို့နယ်
ဒေါ်တင်စိန် (ယောဂီ)၏ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ---
ရတနာသုံးအင်၊ ယုံကြည်လျှင်က၊
မှန်ပင် မုချ၊ တစ်ချိန်ကျသော်၊
ဒုက္ခကုန်စင်၊ ကျွတ်တန်းဝင်နိုင်ပါသလော?
မေး။ (က) အရှင်ဘုရား၊ ရတနာ (၃)ပါးကို ယုံကြည်သူအားလုံးသည် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ကျွတ်တန်းဝင်နိုင်ပါ သလား? ဘုရား။
ရတနာသုံးအင်၊ ယုံကြည်လျှင်က၊
မှန်ပင်မုချ၊ တစ်ချိန်ကျသော်၊
ဒုက္ခကုန်စင်၊ ကျွတ်တန်းဝင်လိမ့်။
ဖြေ။ (က) ရတနာ(၃)ပါးကို ယုံကြည်သူအားလုံးသည် တစ်ချိန်ချိန်တွင် ကျွတ်တန်းဝင်နိုင်ပါသည်။
တိသရဏဂမနီယတ္ထေရာပဒါန်၌ “ဝိပဿီဘုရားလက်ထက်တော်ဝယ် မျက်မမြင် မိဘနှစ်ပါးကို လုပ်ကျွေးသော အမျိုးကောင်းသားတစ်ယောက်သည် အဂ္ဂသာဝက နိသဘထေရ်ထံမှ သရဏဂုံသုံးပါးကိုခံယူလျက် အနှစ်တစ်သိန်းပတ်လုံး စောင့်ရှောက်ခဲ့သော ကောင်းမှုကြောင့် သေလွန်သည့်အခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရလေသည်၊ သံသရာ၌ ကျင်လည်နေရစဉ်ဝယ် လူ့နတ်စည်းစိမ်တို့ကို အကြိမ်ကြိမ် ခံစားရလျက် ငါတို့ဘုရား လက်ထက်တော်ဝယ် သာဝတ္ထိမြို့တော်၌ ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာသောအမျိုးမှာ ဖြစ်ရပြီးလျှင် ခုနစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် သူငယ်ချင်းများနှင့်အတူ ကျောင်းတိုက်တစ်တိုက်သို့ သွားသောအခါ ရဟန္တာတစ်ပါးက ထိုသူငယ်အား တရားဟော၍ သရဏဂုံပေးလေသည်၊ သူငယ်သည် သရဏဂုံယူပြီး, မိမိ၏ရှေးဘဝ၌ ဆောက်တည်ဘူးသော သရဏဂုံကို အောက်မေ့လျက် ဝိပဿနာပွါးများသောကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့လေသည်။
တိသရဏဂမနိယတ္ထေရအပဒါန်၌ တိသရဏဂမနိယထေရ်ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်မိန့်ဆိုသော သရဏဂုံဆောက်တည်ရခြင်း၏ အကျိုးအချို့ကို ဖော်ပြရလျှင်—
ငါသည် ထိုစဉ်အခါက ဘုရားရှင်၏တပည့်မြတ်ဖြစ်သော အဂ္ဂသာဝက နိသဘထေရ်ထံမှ သရဏဂုံကို ဆောက်တည် ခံယူ၏။
ငါသည် အနှစ်တစ်သိန်းကာလပတ်လုံး သရဏဂုံကို ပြည့်စုံစွာ စောင့်ရှောက်၏၊ စုတိစိတ်ကျခါနီး ဖြစ်လတ်သော် ငါသည် ထိုသရဏဂုံကုသိုလ်ကို အောက်မေ့၏၊ ငါသည် ကောင်းစွာပြုအပ်သော ထိုကောင်းမှုကံကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ရ၏။
နတ်ပြည်သို့ လားရသည်ဖြစ်လတ်သော် ကောင်းမှုကံနှင့်ပြည့်စုံသော ငါသည် ငါကပ်ရောက်ရာ အရပ်တိုင်း၌ ရှစ်ပါးသော (ချမ်းသာခြင်း၏)အကြောင်းတို့ကို ရ၏။
သရဏဂုံအကျိုး ဤရှစ်မျိုး
(၁) အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့၌ အပူဇော်ခံရ၏၊
(၂) ထက်မြက်သော ပညာရှိသူလည်း ဖြစ်၏။
(၃) ခပ်သိမ်းသော နတ်တို့သည်လည်း ငါ့အလိုသို့ လိုက်ရကုန်၏။
(၄) မနှိုင်းယှဉ်နိုင်သော စည်းစိမ်ကို ရ၏။
(၅) ခပ်သိမ်းသောဘဝတို့၌ ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍ သူတစ်ပါးတို့ နှစ်လိုဖွယ်ဖြစ်၏။ ငါ၏အကျော်အစောသည် ပြန့်နှံ့၍ တက်၏။
(၆) အကြိမ်ရှစ်ဆယ် သိကြားမင်းအဖြစ်ကို ရ၍ နတ်သမီးတို့ဖြင့် ခြံရံလျက် နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရ၏။
(၇) ခုနစ်ဆယ့်ငါးကြိမ် စကြဝတေးမင်းဖြစ်ရပြီး, ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်သည်ကား မရေတွက်နိုင်။
(၈) အဆုံးဘဝဝယ် သာဝတ္ထိပြည်တွင် အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာသော အမျိုး၌ဖြစ်၍ ခုနစ်နှစ်သားအရွယ် ရဟန္တာတစ်ပါးထံမှ သရဏဂုံကို ကြားနာရသောကြောင့် မိမိ၏ (အတိတ်က ဆောက်တည်ခဲ့သော) သရဏဂုံကို အမှတ်ရအောက်မေ့မိရကား တစ်နေရာတည်း၌ ထိုင်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၏၊ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်၏-ဟု မိန့်ပါသည်။
သရဏဂုံအကျိုးပြ နောက်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်က အပဒါန်ပါဠိတော် သရဏဂမနိယတ္ထေရာပဒါန်လာ သရဏဂမနိယထေရ်၏အကြောင်း ဖြစ်၏၊ ပဒုမုတ္တရဘုရားလက်ထက်တော်ဝယ် ဟိမဝန္တာ၌ နတ်မင်းတစ်ပါးသည် အခြားသော နတ်ဘီလူးမင်းနှင့် စစ်ပြင်ချိန်တွင် ဘုရားရှင်ကြွရောက်တော်မူလျက် တရားရေအေး တိုက်ကျွေးသဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းခဲ့လေသည်၊ ထိုနတ်မင်းသည် ထိုစဉ် ဘုရားရှင်ကို ကိုးကွယ်ဆီးကပ်ခဲ့သော သရဏဂုံကောင်းမှုကြောင့် လူနတ်စည်းစိမ် ကြိမ်ဖန်များစွာ ခံစားရလျက် ငါတို့ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်ဝယ် သရဏဂမနိယထေရ်အမည်ဖြင့် ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အချုပ်သမား၊ အရူးအား၊ လှူငြား ကုသိုလ်ရမည်လား---?
အချုပ်သမား၊ အရူးအား၊ လှူငြား ကုသိုလ်ရမည်လား?
မေး။ (ဃ) ဘုရားတပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် ထူးထူး ဆန်းဆန်း လှူရသောအလှူကို အင်မတန် စိတ်ဝင်စားပါတယ်ဘုရား၊ အစားအသောက်ဆိုရင်လဲ စားရခဲတဲ့အစား အသောက်, ခက်ခက်ခဲခဲနဲ စားကောင်းအောင် လုပ်ရတဲ့အစားအသောက်မျိုး, ရဟန်း, သီလရှင်, မိဘမဲ့ကျောင်းက ကလေးတွေ, ငယ်ငယ်က ပညာသင်ပေးခဲ့ကြတဲ့ ဆရာ ဆရာမတွေ, သက်ကြီးရွယ်အိုတွေအား သင်္ကန်း အစား အသောက် အဝတ်အထည် အမျိုးမျိုး, ပံသုကူပစ်တာ, မမျှော်လင့်ဘဲ ကိုယ့်ရှေ့မှာ ငွေမရှိလို သေရမဲ့ ဝေဒနာရှင်မျိုး ခက်ခက်ခဲခဲနဲ့ ငွေရောလူပါ အပင်ပန်းခံပြီး ပြန်ရှင်လာရတဲ့ အလှူမျိုး အတော်များများ လှူဘူးပါတယ်၊ သစ်ပင်စိုက်လှူတာ၊ အသတ်ခံရတော့မည့် တိရစ္ဆာန်တွေကို ဝယ်ပြီး လွှတ်တာမျိုး တော်တော်များများ လှူခဲ့ဘူးပါတယ်၊ ကထိန်မဖြစ်တဲ့ ကျောင်းတွေလဲ နှစ်စဉ် ကထိန်ခင်းနိုင်အောင် လှူပေးပါတယ်၊ တပည့်တော်ကို အင်မတန်ခင်တဲ့ အဖွားက ပြောဘူးတယ်၊ အချုပ်သမားနဲ့ စိတ်ဝေဒနာရှင်အား မလှူနဲ့၊ ကုသိုလ်မရဘူးလို့ ပြောပါတယ်၊ အချုပ်ထဲ ရောက်တဲ့လူက မိုက်တဲ့လူ ရောက်တာ, လူမိုက်ကို လှူလို့ ကုသိုလ်မရဘူးလို့ ပြောပါတယ်၊ စိတ်ဝေဒနာရှင်ကို လှူရင်လဲ အလှူရှင်ကို မေတ္တာမပို့တတ်လို့ ကုသိုလ်မရဘူးလို့ ပြောပါတယ်။
တပည့်တော်က အချုပ်အနှောင်ခံရတဲ့ လူတွေကိုလဲ မုန့်ဟင်းခါးချက်ပြီး ကျွေးဘူးပါတယ်၊ တစ်နေ့တော့ တပည့်တော့်ရွှေဆိုင်ရှေ့မှာ ထိုင်ပြီး ပုတီးစိပ်နေစဉ် စိတ်ဝေဒနာရှင်တစ်ယောက် အနားမှာ လာထိုင်ပါတယ်၊ သူကိုယ်က အနံ့အသက်ကလဲ မခံနိုင်လောက်အောင် နံပါတယ်၊ ဆံပင်တွေကလဲ လိမ်ကောက် တစ်ကိုယ်လုံး ညစ်ပတ်နေပါတယ်၊ တပည့်တော်က သူ့ကို တစ်ကိုယ်လုံး သန့်ရှင်းရေးလုပ်ပေးချင်တယ်၊ လုပ်မလား?မေးတော့ ဆဲပါတယ်၊ နောက်တော့ တကယ် လုပ်ပေးမလား? မေးပါတယ်၊ တကယ်ပြောတာပေါ့လို့ ပြောတော့ သူ့ကို ရေချိုး ပေး, ဆံပင်ညှပ်ပေး ပြောပါတယ်။
တပည့်တော်လဲ စက်ကတ်ကြေးနဲ့ လှလှပပ တိုတိုလေး ဆံပင်ကို အရင်ဆုံး ညှပ်ပေးပါတယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေက လာပြီး အုံကြည့်ကြပါတယ်၊ လူတွေက အမျိုးမျိုး ဝေဖန်ကြပါတယ်၊ စိတ်ဝေဒနာရှင် အမျိုးသမီးက ဆံပင်ညှပ်ရင်း ပြောပါတယ်၊ ကျွန်မလက်ထဲမှာ ပိုက်ဆံ တစ်ပြားမှ မရှိပါဘူး၊ တကယ်လို့ရှိရင်လဲ ဘယ်ဆံပင်ညှပ်ဆိုင်မှ လက်ခံပြီး ညှပ်ပေးမှာ မဟုတ်ဘူး၊ အန်တီညှပ်ပေးတာကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်လို့ ပြောပါတယ်၊ တပည့်တော် ဆံပင်ညှပ်ပြီး ရေချိုးခန်းထဲထည့်ပြီး တစ်ကိုယ်လုံး ဆပ်ပျာမွှေးနဲ့ တိုက်ပြီး ရေချိုးပေး, အဝတ်အစား သန့်တာပြန်ဝတ်ပေး, သနပ်ခါးလိမ်းပေး, သူစားချင်တဲ့ ထမင်းဟင်းကျွေး, သူသောက်ချင်တဲ့ လူပျံတော် ပတ္တမြားသွေးဆေးတိုက်ပြီး ပြန်လွှတ်လိုက်ပါတယ်။
တပည့်တော် မိသားစုက လုံးဝ မကျေနပ်ကြပါဘူး၊ အမျိုးမျိုး ပြောဆိုပါတယ်၊ တပည့်တော် ပြန်မပြောဘဲ သည်းခံပြီး စိတ်ဝေဒနာရှင်ကို အလှူလုပ်ပေးတာ (၅)ကြိမ် ရှိသွားပါပြီ၊ အဲဒီလို လုပ်ပေးတိုင်း တပည့်တော် စိတ်ချမ်းသာပါတယ်၊ ဘာမှတော့ ဆုမတောင်းမိပါဘူး၊ စိတ်ဝေဒနာရှင်ကန်တော့ သူ့ကို ရေလောင်းပေးတဲ့အချိန်နဲ့ ပြန်ထွက်သွားတဲ့အချိန်မှာ အန်တီကြီး ကျန်းမာပါစေ, ချမ်းသာပါစေလို့ အော်သွားပါတယ်၊ တပည့်တော်လဲ ပီတိဖြစ်ပြီး ကျန်ခဲ့ပါတယ်၊ လှူချင်တိုင်း လှူလို့မရပါဘူး၊ သူ့စိတ်ဖောက်တဲ့အချိန်ကျရင် အင်မတန် ဆိုးပါတယ်၊ စိတ်ကောင်းဝင်တဲ့အချိန်မှာသာ သန့်ရှင်းအောင် လုပ်ပေးလို့ ရတာပါ။
တပည့်တော်ကို အချုပ်သမားနဲ့ စိတ်ဝေဒနာရှင်ကို လှူတာ ကုသိုလ်ရ, မရ သိချင်ပါတယ်ဘုရား။
ဒေါ်ခင်မြအိ
အေဝမ်းရွှေဆိုင် (ရန်ကုန်မြို့)
အချုပ်သမား၊ အရူးအား၊ လှူငြား ကုသိုလ်ရပါသည်
ဖြေ။ (ဃ) အချုပ်သမားနှင့် စိတ်ဝေဒနာရှင်အား လှူတာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲတဲ့ကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်နိုင်တာမို့ ကုသိုလ်ရ ပါတယ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဝေဖန်မှုတွေကို သည်းခံကာ ပြုလုပ်ရ၍ စိတ်ဓာတ်မြင့်မားသူတို့သာ ပြုလုပ်နိုင်သော ကောင်းမှုဖြစ်ပါတယ်။ ဆုမတောင်းသော်လည်း သံသရာ၌ ကျင်လည်ရဆဲအခါမှာ ထိုအလှူခံပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်မဟုတ်ဟု ယူဆပါတယ်။
ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော် ဒက္ခိဏာဝိဘင်္ဂသုတ်ဝယ် ဘုရားရှင်က ညီတော် ရှင်အာနန္ဒာမထေရ်အား အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် တစ်ကျိပ်လေးကို ဟောတော်မူပါတယ်—
အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် တစ်ကျိပ်လေးယောက်
၁။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၊
၂။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊
၃။ ဘုရားရှင်၏တပည့် ရဟန္တာ၊
၄။ အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
၅။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
၆။ အနာဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
၇။ သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
၈။ သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
၉။ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်၊
၁၀။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် ကျင့်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
၁၁။ သာသနာပအခါ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဖြင့် ရာဂကို ပယ်ခွါပြီးသော ကမ္မဝါဒီ ကိရိယဝါဒီ လောကီအဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်၊
၁၂။ သီလရှိသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
၁၃။ သီလမရှိသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
၁၄။ တိရစ္ဆာန်တို့ ဖြစ်၏— ဟု လာရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း,
ထိုပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာတို့ကိုပင် မှီးငြမ်း၍ သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန် (၆၄)မှာလည်း— ဒါနမှုကို ခံယူထိုက်သူ ၁၄-ပါး ဟူ၏။
(၁) တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါ၊
(၂) လူဒုဿီလခေါ် တံငါ, မုဆိုးစသော ဒုစရိုက်မှု ပြုလုပ်သူများ၊
(၃) လူသီလဝန္တခေါ် သာသနာပအခါမျိုး၌ ၅-ပါးသီလမြဲသူများ၊
(၄) ရသေ့ ပရိဗိုဇ်ခေါ် သာသနာပအခါ စျာန် အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊
(၅-၈) မဂ္ဂဋ္ဌာန်ခေါ် ဖိုလ်သို့ မျက်မှောက်ပြုရန် မဂ်၌ ကျင့်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်။
(၉-၁၂) ဖလဋ္ဌာန်ခေါ် ဖိုလ်လေးပါး၌ တည်နေသော ပုဂ္ဂိုလ် ၄-ယောက်၊
(၁၃) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါခေါ် ဘုရားမပွင့်မီကာလ၌ ပွင့်သော ဘုရားငယ်၊
(၁၄) မြတ်စွာဘုရားသခင်—
ဟု လာရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း တိရစ္ဆာန်အားပင် ပေးလှူကောင်းလျှင် လူရင့်မကြီးဖြစ်သော အချုပ်သမားနှင့် စိတ်ဝေဒနာရှင်အား လှူတာ ကုသိုလ်ရ, မရ ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိချေ၊ ဧကန်မုချ ကုသိုလ်ရပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကြီးသူထက်မှာ ကိုယ်ရောက်တာ အပြစ်မည်သို့လာ---?
ကိုယ့်ထက်ကြီးတွေ၊ နိမ့်မှာနေ၊ ပြစ်လေ ကြီးမည်လား?
မေး။ (ဂ) တပည့်တော်သည် ဘုရားရှိခိုးဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဆိုရင် မောင်းတီးပြီး တရားနာယူလို့ ရနိုင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေအားလုံး ပင့်ဖိတ်ပါတယ်၊ တရားနာယူလို့ မရတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေကိုလဲ ခေတ္တခဏ ဘေးကို ဖယ်ပေးပါလို့ တောင်းပန်ပါတယ်၊ ဘုရားရှိခိုးပြီးရင်လဲ လာပြီး တရားနာကြတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေရော အားလုံးကို ကိုယ်ပြုခဲ့တဲ့ ဒါန, သီလ, ဘာဝနာ ကုသိုလ်တွေကို မောင်းတီးပြီး အမျှဝေကာ သင်တို့လိုရာ ပြန်ကြွနိုင်ပါတယ်လို့ ပြန်ပို့ပေးပါတယ်၊ တပည့်တော် ဘုရားရှိခိုးတဲ့အခါ ကုလားထိုင်အနိမ့်လေးနဲ့ ထိုင်ပြီး ရှိခိုးတဲ့အတွက် တပည့်တော် ပင့်ဖိတ်ထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲက ကိုယ့်ထက်ကြီးတဲ့သူတွေများပါရင် မမြင်ရတဲ့အတွက် အပြစ်များ ရှိနိုင်မလား? ငရဲများ ကြီးနေ မလား? သိချင်ပါတယ်ဘုရား။
ပူဇော်ထိုက်ရာ၊ သင့်ခန္ဓာ၊ ပြစ်မှာ မရှိပါ။
ဖြေ။ (ဂ) ဘုရားရှိခိုးတဲ့အခါ ကျန်းမာရေးကြောင့် ကုလားထိုင်အနိမ့်လေးမှာ ထိုင်ပြီး ရှိခိုးစဉ် ပင့်ဖိတ်ထားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲက ကိုယ့်ထက်ကြီးသူတွေများ ပါလာရင် မြင်ရသည်ဖြစ်စေ, မမြင်ရသည်ဖြစ်စေ အပြစ်မရှိနိုင်ပါ။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်, ဆအနုဿတိနိဒ္ဒေသ, ဗုဒ္ဓါနုဿတိကထာ, ဓမ္မာနုဿတိကထာ, သံဃာနုဿတိကထာ တို့၌ “ဘုရားရှင်၏ဂုဏ်တော်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ (နှလုံးသွင်း)သောသတိ၏ ကိန်းအောင်းရာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ခန္ဓာ ကိုယ်သည် စေတီအိမ်သဖွယ် ဘုရားကျောင်းသဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့် လည်းကောင်း, တရားဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့သော သတိ၏ ကိန်းအောင်းရာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း စေတီအိမ်သဖွယ် ပိဋကတိုက်သဖွယ်ဖြစ် သောကြောင့်လည်းကောင်း, သံဃာ့ဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့သောသတိ၏ ကိန်းအောင်းရာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း သံဃာများအညီအညွတ်စုဝေးရာ ဥပုသ်အိမ်သဖွယ်ဖြစ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ပူဇော်ခံ ထိုက်ပါပေ၏”ဟု လာရှိသောကြောင့် ဘုရားရှိခိုးနေသော မိမိ၏ကိုယ်သည် စေတီအိမ် ဘုရားကျောင်း, ပိဋကတိုက်, ဥပုသ်အိမ်သဖွယ်ဖြစ်နေ၍ မိမိထက်ကြီးသူ/ငယ်သူ မည်သူကမဆို ပူဇော်ထိုက်သော ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်ရှင်ဖြစ်နေပါ သည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ခုံပေါ်ထိုင်ကာ ရှိခိုးသော် အကျိုးမည်သို့နော်---?
ရန်ကုန်မြို့, အေဝမ်းရွှေဆိုင်, ဒေါ်ခင်မြအိ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ—
ကုလားထိုင် ထိုင်ကာ၊ ရှိခိုးတာ၊ ကျိုးမှာ ရပါသလား?
မေး။ (ခ) ဘုရားတပည့်တော်သည် လက်ဆယ်ဖြာ ဦးထိပ်မိုး၍ ရိုသေစွာ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် မနက်တိုင်း နံနက် (၅)နာရီမှ (၆)နာရီခွဲအထိ ဘုရားရဲ့ ဒေသနာတော်တွေကို ချီးမြှင့်ပူဇော် ကန်တော့ပါသည်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် ဝပြီး အထိုင်အထ ခက်ခဲပါသည်ဘုရား၊ ဘုရားရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ယောက်က လာပြီး ဆွဲထူရပါတယ်၊ လမ်းလည်း ချက်ချင်း လျှောက်လို့ မရပါဘူးဘုရား၊ တပည့်တော် သူများလဲ အားမကိုးချင်တာနဲ့ ဘုရားနဲ့ (၁၀)ပေအကွာလောက်မှာ ကုလားထိုင်တစ်လုံးချပြီး ကုလားထိုင်အနိမ့်လေးပေါ်မှာ ယောဂီတဘက်ကြီးတစ်ထည်ကို တစ်ကိုယ်လုံးခြုံပြီး အဆင်ပြေသလို သက်သာအောင် ထိုင်ပြီး ဘုရားကို ပူဇော် ကန်တော့ပါတယ်ဘုရား၊ အဲဒီလို ရှိခိုးတာ ကုသိုလ်အပြည့်အဝ ရနိုင်, မရနိုင် သိချင်ပါတယ်ဘုရား။
ကုလားထိုင် ထိုင်ကာ၊ ရှိခိုးရာ၊ ကျိုးမှာ ရပါသည်။
ဖြေ။ (ခ) ကျန်းမာရေးအရ ကုလားထိုင်ပေါ်မှာ အဆင်ပြေသလို သက်သာအောင် ထိုင်ပြီး ဘုရားကို ရှိခိုး ပူဇော် ကန်တော့တာ မရိုသေတဲ့စိတ် မပါရှိသောကြောင့် မိမိ၏ သဒ္ဓါ စေတနာနှင့်လျော်စွာ ကုသိုလ်အပြည့်အဝ ရရှိနိုင်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အဟံ, မယံ ဤနှစ်တန် မည်သည့်ဟာကမှန်---?
ရန်ကုန်မြို့, အေဝမ်းရွှေဆိုင်, ဒေါ်ခင်မြအိ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ—
အဟံ ဘန္တေ , မယံ ဘန္တေ၊ ဤနှစ်ထွေ၊ ဘာတွေ ကွာသလဲ?
မေး။ အရှင်ဘုရား၊ (က) ဘုရားတပည့်တော်သည် လက်ဆယ်ဖြာ ဦးထိပ်မိုး၍ ရိုသေစွာ လျှောက်ထားအပ် ပါသည်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့သည် ဘုရားရှိခိုးသည့်အခါတွင် လူမှန်းသိတဲ့အခါကစပြီး “အဟံ ဘန္တေ”ကို အစချီ၍ ရှိခိုးပါသည်ဘုရား၊ ယခုတရားထိုင်သော ဒက္ခိဏာရုံကျောင်းတွင် ဘုရားရှိခိုးရာ၌ “မယံ ဘန္တေ”လို့ အစ ချီ၍ ရှိခိုးကြပါတယ်ဘုရား။
တပည့်တော် တရားခွေတစ်ခွေ နာယူစဉ်မှာ တရားဟောတဲ့ ဆရာတော်က “အဟံ ဘန္တေ”လို့သာ ဘုရား ဟောဖြစ်ပြီး “မယံ ဘန္တေ”က ထေရဝါဒနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတယ်လို့ ပြောပါတယ်ဘုရား၊ တချို့ကန်တော့လဲ အတူတူဘဲလို့ ပြောပါတယ်ဘုရား။
“အဟံ ဘန္တေ နဲ့ မယံ ဘန္တေ” ကွာခြားမှု ရှိ မရှိ သိချင်ပါတယ်ဘုရား၊ ရှင်းပြလို့ ရမယ်ဆိုရင် ရှင်းပြတော် မူပါဘုရား။
ဖြေ။ (က) ဘုရားရှိခိုးရာဝယ် သရဏဂုံ သီလတောင်းခံတဲ့အခါမှာ “အဟံ ဘန္တေ” အစချီလျက် တောင်းခံမှုက ရှေးထုံးစဉ်လာ ဆိုရိုးဖြစ်ပါတယ်၊ “မယံ ဘန္တေ” အစချီလျက် တောင်းခံမှုကန်တော့ အချို့နေရာများ၌ ဆိုလေ့ရှိတတ်ပါတယ်၊ “အဟံ ဘန္တေ”ကသာ ဘုရားဟောဖြစ်ပြီး “မယံ ဘန္တေ”က ထေရဝါဒနဲ့ ဆန့်ကျင်တယ်-လို့ ပြောတာကန်တော့ မှန်တဲ့အယူအဆ မဟုတ်ပါဘူး၊ “အဟံ ဘန္တေ”လို့သာ သရဏဂုမ်သီလတောင်းခံရမယ်-ဟု ဘုရားဟော ဘယ်ကျန်းဂန်မှာမှ မရှိပါဘူး၊ ရှေးဆရာတော်များက စီစဉ်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပုံ ရပါတယ်၊ “အဟံ”ပါဠိစကားက “ငါသည် (အကျွန်ုပ်သည်)”ဟု မြန်မာပြန်ရတာမို့ ငါတစ်ယောက်တည်း- အနည်းဟော ဧကဝုစ် (Singular) ဖြစ်၍ “မယံ”ပါဠိ စကားက “ငါတို့သည် (အကျွန်ုပ်တို့သည်)”ဟု ငါတို့-အများဟော ဗဟုဝုစ် (Plural) ဖြစ်ပါတယ်၊ ပါဠိသဒ္ဒါနည်းအရ “အဟံ”ဟူသော ကတ္တားပုဒ်နှင့် လိုက်ဖက်တဲ့ “ယာစာမိ(တောင်းခံပါ၏)” သို့မဟုတ် “သမာဒိယာမိ (ကောင်းစွာ ခံယူပါ၏)”ဟူသော ကြိယာပုဒ်ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း, “မယံ”ဟူသော ကတ္တားပုဒ်နှင့် လိုက်ဖက်တဲ့ “ယာစာမ (တောင်းခံပါကုန်၏)” သို့မဟုတ် “သမာဒိယာမ (ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ပါကုန်၏)” ဟူသော -ကြိယာပုဒ်ဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း မှန်တာချည်း ဖြစ်ပါတယ်။
မြန်မာမူ, သီရိလင်္ကာမူ (သီဟုဠ်မူ), ထိုင်းမူ
သီလတောင်းပါဠိ
မြန်မာမူ၌
အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ,
အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ၊
မယံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမ,
အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ နော ဘန္တေ။
[အကျဉ်းချုပ် သီလယူ သီလဆောက်တည်ပါဠိ—
အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ သမာဒိယာမိ။
အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထသီလံ သမာဒိယာမိ။
မယံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ သမာဒိယာမ။
မယံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထသီလံ သမာဒိယာမ။]
သီရိလင်္ကာမူ၌ “အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ, အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ”။
ထိုင်း (ယိုးဒယား)မူ၌ “မယံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလာနိ ယာစာမ”။
“မယံ ဘန္တေ ဝိသုံ ဝိသုံ ရက္ခဏတ္ထာယ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလာနိ ယာစာမ”။
“အဟံ ဘန္တေနှင့် မယံ ဘန္တေ”သည် အနည်းနှင့် အများ, ဧကဝုစ်သုံးနှင့် ဗဟုဝုစ်သုံးသာ ကွာခြားပါတယ်။
အဟံ ဘန္တေ , မယံ ဘန္တေ၊ ဤနှစ်ထွေ၊ မှန်လေသည်ချည်းသာ။
အနည်း, အများ၊ ဝုစ်ထွေပြား၊ ခြားနား မှတ်ဖွယ်ပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မသိလို့ဖြစ်တဲ့ လောဒေါကို မောဟ,ဆို-မဆို...?
Maung Kyi Shein ( Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
လောဘ, ဒေါသ၊ ထိုနှစ်ဝ၊ မောဟ ဖြစ်သလော?
မေး။ (ဂ) မသိလို့လောဘဖြစ်သည်၊ မသိလို့ဒေါသဖြစ်သည်၊
လောဘ, ဒေါသသည် မောဟပင် ဖြစ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။ (ဂ) နှစ်သက်ဖွယ်အာရုံတွေအပေါ်မှာ သတိဖြင့် မထိန်းနိုင်လျှင်လောဘဖြစ်တယ်၊ လောဘရဲ့အမှတ်အသားမှာ အာလမ္ဗဂ္ဂါဟလက္ခဏော- အာရုံကို တပ်မက်ခုံမင် ယူချင်လိုချင်တဲ့သဘော လက္ခဏာရှိတယ်၊
မနှစ်သက်ဖွယ် အာရုံတွေ အပေါ်မှာ သတိဖြင့် မထိန်းနိုင်လျှင် ဒေါသ ဖြစ်တယ်၊ ဒေါသသည် စဏ္ဍိက္က လက္ခဏော-မနှစ်သက်ဖွယ်သော အာရုံနှင့် တွေ့ကြုံလာသည့်အခါ ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ကြမ်းတမ်းလျက် အမျက်ထွက်ခြင်း လက္ခဏာရှိတယ်၊
မောဟကန်တော့ အညာဏလက္ခဏော- အာရုံရဲ့အမှန်သဘောကို မသိခြင်း လက္ခဏာရှိတယ်၊
အာလမ္ဗသဘာဝစ္ဆာဒနရသော- အာရုံ၏ သဘောမှန်ကို ဖုံးကွယ်ခြင်းကိစ္စရှိသည့်အတွက် နှစ်သက်စရာအာရုံတွေအပေါ်မှာ လောဘ,
မနှစ်သက်စရာအာရုံတွေ အပေါ်မှာ ဒေါသဖြစ်ရတယ်၊ ဒါ့ကြောင့် လောဘဖြစ်တိုင်း မောဟပါသလို ဒေါသဖြစ်တိုင်းလည်း မောဟပါတယ်၊
ဒါပေမဲ့ လက္ခဏာ သီးခြားစီဖြစ်၍ လောဘ, ဒေါသ တို့သည် မောဟတော့ မဖြစ်ကြပါ၊ သို့သော် လောဘ, ဒေါသဖြစ်တိုင်း မောဟလွှမ်းမိုးမှုတော့ အမြဲပါနေပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အားထုတ်စမှာ မေတ္တာဟာ မပွါးရဟုဆိုနေတာ...
Maung Kyi Shein ( Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ကမ္မဋ္ဌာန်းစမှာ၊ အားထုတ်ရာ၊ မေတ္တာမပို့ရ၊
ဒုက္ခမရှိ၊ စင်ကြယ်သိ၊ ပို့ဘိ မေတ္တာက၊
ထိုသည့်လမ်းညွှန်၊ မှန်, မမှန်၊ အမြန် သိလိုလှ။
မေး။ (ခ) ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတခုမှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစ အားထုတ်တဲ့ အချိန်တွင် မေတ္တာမပွါးခိုင်းပါဘူး၊ ၁၀-ရက်ပြည့် သင်တန်းပြီးမှ မိမိကိုယ်တိုင် စင်ကြယ်ခြင်း, မိမိကိုယ်တိုင် ဒုက္ခမရှိခြင်း ရှိမှ မေတ္တာပွါးခိုင်းပါသည်၊ အဲဒါမှန် ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။ (ခ) ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းဟာ ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပွါးစေအပ်၏၊ မေတ္တာပွါးထားသဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းကို နတ်များစောင့်ရှောက်ခြင်း, အနှောင့်အယှက်မရှိခြင်း-စသည်ဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ကမ္မဋ္ဌာနဒါယကအဖွင့်၌ လာရှိသောကြောင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းစအားထုတ်တဲ့အချိန်တွင် မေတ္တာမပွါး ခိုင်းတာ မမှန်ပါ၊ ပင်မကမ္မဋ္ဌာန်းရဲ့ ပရိကံ (အခြေခံ)အနေနဲ့ သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာန်း ၃-မျိုး, သို့မဟုတ် စတုရာရက္ခ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄-မျိုးတွင် မေတ္တာပါဝင်နေသောကြောင့် ၁၀-ရက်ပြည့် သင်တန်းပြီးမှ မိမိကိုယ်တိုင် စင်ကြယ်ခြင်း, မိမိကိုယ်တိုင် ဒုက္ခမရှိခြင်း ရှိမှ မေတ္တာပွါးခိုင်း ပို့ခိုင်းတာလည်း မမှန်ပါ၊ ၁၀-ရက် သင်တန်းပြီးရုံမျှနဲ့ မိမိကိုယ်တိုင် စင်ကြယ်ခြင်း, ဒုက္ခမရှိခြင်းကို ဘယ်လိုသတ်မှတ်ချက်ဖြင့် သိနိုင်ပါ့ မလဲ? ရှေးက နှစ်ပေါင်းများစွာ တရားအားထုတ်သော်လည်း တရားမရ, စိတ်မစင်ကြယ်သူပုဂ္ဂိုလ်တွေ ရှိခဲ့ကြတယ်၊ မိမိကိုယ်တိုင် ဒုက္ခမရှိခြင်းရှိမှ-ဆိုတာလည်း မဖြစ်နိုင်၊ ခန္ဓာရှိလျှင် ဒုက္ခရှိမည်သာ ဖြစ်တယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မေတ္တာပို့ခြင်း ကျင့်ကြံခြင်း အရှင်း မည်သို့ ပြုရမည်---?
Maung Kyi Shein ( Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေတ္တသုတ်လာ၊ ပို့ မေတ္တာ၊ ပွါးတာ မပြောပဲ၊
ကျင့်ကြံရမည်၊ ပြောနေသည်၊ ရွယ်ရည် ဘယ်သို့လဲ?
မေး။ (က)မေတ္တသုတ်နှင့်ပတ်သက်၍ မေတ္တာပို့တာ ပွါးတာကို မပြောပဲ ကျင့်ကြံရမည်ကို ပြောနေပါသည် ဘုရား၊ ရှင်းပြပါဘုရား။
ဖြေ။ (က) မေတ္တာပို့တာ, မေတ္တာပွါးတာ-ဆိုတဲ့စကားထဲမှ မေတ္တာပို့-ဆိုတာက (ပစ္စည်းတစ်ခုခုကို တစ်စုံ တစ်ယောက်ထံသို့ ပို့လိုက်သကဲ့သို့) မေတ္တာကို (အခြားသတ္တဝါတွေထံသို့) ပို့လိုက်တယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ၊ မေတ္တာပွါး-ဆိုတာက မေတ္တာကို အကြိမ်ကြိမ် ပွါးများနေတယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်၊ ပို့တာ ပွါးတာ-စကား ၂-မျိုးဟာ ကျင့်ကြံတယ်- ဆိုတဲ့စကားရဲ့ ပရိယာယ်ပါပဲ၊ မေတ္တာပို့တာ, မေတ္တာပွါးတာဟာ ကောင်းတဲ့အလေ့အကျင့် တစ်ခု ဖြစ်၍ စရဏ (အကျင့်) လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သေခါနီးသော် ပေါ်, မပေါ် ထိုသူ့တိတ်ကံနော်...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
သေခါနီးတွင်၊ တိတ်ကံလျှင်၊ ထင်မြင်တတ်သလော?
မေး။ (ဇ) လူတဦး သေခါနီး ဇောတွင် အတိတ်ဘဝများမှ ပြုခဲ့သော ကံများ ထင်တတ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။ (ဇ) လူတဦး သေခါနီး ဇောတွင် အတိတ်ဘဝများမှ ပြုခဲ့တဲ့ ကံများထင်တတ်ပါတယ်၊ အပရာပရိယဝေဒနီယ ကံကင်းပြီး သံသရာ၌ ကျင်လည်နေရတဲ့ သတ္တဝါဆိုတာ မရှိပါဘူး၊ ထိုကံဟာ အခွင့်ရလျှင် အကျိုးပေးတာပါဘဲ၊ သံသရာထဲမှာ ဖြစ်နေသရွေ့ အပရာပရိယဝေဒနီယကံက အကျိုးမပေးတော့ဘဲ အဟောသိကံ ဖြစ်သွားရိုး မရှိပါဘူး။ နောက်ဆုံး အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်ဖျက်လိုက်မှ အကျိုးမပေးတော့တာ ဖြစ်တယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သီလစင်ရန် ဘိက္ခူကြံ ကပ်သူမရှိပြန်---
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ဆွမ်းကပ်မည့်သူ၊ မရှိမူ၊ ဘိက္ခူ မည်သို့ပြုမည်နည်း?
မေး။ (ဆ) ဆွမ်းစသည်များကို ကပ်မည့်သူ မရှိသောကျောင်းမှာ ရဟန်းတော်သည် ပါတိမောက်သီလ မပျက်ရန် မည်ကဲ့သို့ဆောင်ရွက်သင့်ပါသနည်းဘုရား?
ဖြေ။ (ဆ) ဆွမ်းစသည်များကို ကပ်မည့်သူ မရှိတဲ့ကျောင်းမှာ သီတင်းသုံးတဲ့ရဟန်းတော်ဖြစ်လျှင် (ဒန္တပေါဏ စတဲ့) ပါတိမောက္ခသီလ မပျက်လိုပါက ဆွမ်းခံစားရုံမှတပါး အခြားနည်းလမ်းမရှိပါ။ ဆွမ်းခံ၍ရတဲ့စားဖွယ်များကို မိမိမျှတရုံ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်ပြီး ဆွမ်းကျန် ဟင်းကျန်များကို စွန့်ပစ်ကာ သပိတ်ကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောထားရမယ်၊ အဲဒီလိုသာ ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သင့်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
မိမိဘာဆင့် ပြောကြားလင့် မည်သည်အပြစ်သင့်...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ရဟန်းတော်များ၊ ထူးတရား၊ ပြောကြား ကောင်းသလော?
မေး။ (စ) ရဟန်းတော်များမှာ မိမိသည် ဂေါတြဘုအဆင့်ထိ ရောက်ကြောင်း ပြောကောင်းပါသလား ဘုရား?
ဖြေ။ (စ) ရဟန်းတော်များမှာ မိမိသည် ဂေါတြဘုအဆင့်အထိ ရောက်ကြောင်း ပြောကောင်းပါသလား? ဟူသော မေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍---
မိမိက ဂေါတြဘုအဆင့်အထိသာမက ဈာန် သို့မဟုတ် မဂ် ရောက်ကြောင်းကို ရဟန်းအချင်းချင်း ပြောကောင်းပါသည်၊ လူ, သာမဏေအားသာ မပြောကောင်းပါ၊ ပြောမိလျှင် “ဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်-မိမိမှာ အမှန်အကန်ထင်ရှားရှိတဲ့ ဈာန် မဂ်ဖိုလ် စတဲ့ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို လူသာမဏေအား ပြောမိ၍ ပညတ်အပ်တဲ့ သိက္ခာပုဒ်”အရ ပါစိတ်အာပတ်သင့်တယ်။
ဘူတာရောစနသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းကား “ဝေသာလီပြည်၌ ဒုဗ္ဗိက္ခန္တရကပ်ဆိုက်ရောက်စဉ် ရဟန်းတော်များ ဆွမ်းခံယူ မျှတခြင်းငှါ မလွယ်ကူကြရကား ဝမ်းရေးအတွက် လောကီဈာန်ကိုရတဲ့ ပုထုဇဉ်ရဟန်းများဟာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ ခေါ်တဲ့ ဈာန်တရားကို လူတို့အား ပြောကြတယ်၊ အရိယာရဟန်းတို့က ဝမ်းရေးကြောင့် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မပြောကြ၊ အခြားရဟန်းတို့က “မည်သည့်ကိုယ်တော်ကန်တော့ အရိယာဘဲ”လို့ ပြောသဖြင့် မိမိတို့ကို မေးလျှောက်ကြတဲ့အခါ “ဟုတ်မှန်ကြောင်းကို မိမိအတွက်လည်းကောင်း, အခြား အရိယာရဟန်းများအတွက် လည်းကောင်း” ဝန်ခံကြတယ်၊ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်သိတော်မူ၍ ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူခဲ့ရတယ်။
ရဟန်းတော်များမှာ အမှန်အကန်ရရှိထားတဲ့ ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တရားတို့ကို လူ သာမဏေအား ပြောကြားလျှင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်တယ်၊ မရရှိတဲ့ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ရရှိသလို မည်သူအားမဆို ပြောကြားမိလျှင် ပါရာဇိကကျ တယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
(ပါရာဇိက=သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးစေသည်=ရဟန်းမဟုတ်တော့)
ပါရာဇိကဏ်ပါဠိတော် မြန်မာပြန် စာအုပ်ဖိုင်
---
ကိလေကင်းသူ ရုပ်လောင်းမူ ပုပ်နံ့ထူ-မထူ...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ရဟန္တာရုပ်အလောင်း၊ မပုပ်ကောင်း၊ အကြောင်း ဘယ်သို့နည်း?
မေး။ (င) ရဟန္တာများ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလျှင် ရုပ်အလောင်း ပုပ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။ (င) ကိလေသာထူပြောတဲ့သူတို့ရဲရုပ်အလောင်းဟာ ပုပ်သော်လည်း ကိလေသာမရှိတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ရဲ့ရုပ်အလောင်းကန်တော့ မကောင်းတဲ့အနံ့မရှိ, မပုပ်ကြောင်းကို သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာနှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာတို့၌ လာရှိသောကြောင့် ရဟန္တာများ ပရိနိဗ္ဗာန်စံလျှင် ရုပ်အလောင်း မပုပ်ပါ။
ဆောင်ပုဒ်။ ကိလေသာကင်း၊ အကြောင်းရင်းကြောင့်၊ သေခြင်းနောက်မှာ၊ ရဟန္တာ၏၊ ရုပ်ဟာမပုပ်သိုး ကျမ်းဆိုရိုး။
ယေ ဟိ ဥဿန္နကိလေသာ သတ္တာ၊
တေ တေဟိ အတိဒုဂ္ဂန္ဓာ ဟောန္တိ၊
နိက္ကိလေသာနံ မတသရီရမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ န ဟောတိ။
(သုတ္တနိပါတ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၃၀၃။)
ယေ ယေ ဥဿန္နကိလေသာ သတ္တာ၊
တေ တေ အတိဒုဂ္ဂန္ဓာ ဟောန္တိ၊
တေနေဝ နိက္ကိလေသာနံ မတသရီရမ္ပိ ဒုဂ္ဂန္ဓံ န ဟောတိ။
(အံ၊ ဋီ၊ ၁၊ ၁၆၉။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကောသလနဲ့ မလ္လိကာ တရားမရ ဘယ်ကြောင်းဖန်...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ကောသလ, မလ္လိကာ၊ မြတ်ဗုဒ္ဓါ၊ လွန်စွာ ဆည်းကပ်သူ၊
တရားမရ၊ ဘယ်ကြောင့်ပ၊ မိန့်ဟပေးတော်မူ။
မေဒ။ (ဃ) ကောသလဘုရင်ကြီးနှင့် မလ္လိကာ မိဖုရားကြီးတို့သည် ဘုရားရှင်အား ချဉ်းကပ်တရားနာကြရပြီး, သူမတူသော အသဒိသဒါနများကိုပြုကြပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် တရားထူး မရရှိကြပါသနည်း?
ဖြေ။ (ဃ) “မေတ္တေယျဘုရားသခင် သာသနာတော်ကွယ်၍ ကာလရှည်မြင့်သဖြင့် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ ပျက်သည်ရှိသော် ကမ္ဘာတစ်သင်္ချေလွန်၍ မဏ္ဍကမ္ဘာ၌ ရာမဘုရား, ဓမ္မရာဇာဘုရား နှစ်ဆူ ဖြစ်ကုန်လတ္တံ့၊ ထိုနှစ်ဆူတို့တွင် ရာမမင်းသည် ရာမဘုရားဖြစ်လတ္တံ့၊ ရာမဘုရားသခင် သာသနာတော် ကွယ်လွန်ပြီးသော် ထိုကမ္ဘာ၌ပင် ပေဿနဒီ ကောသလ မင်းကြီးသည် ဓမ္မရာဇာ (မည်သော) ဘုရားဖြစ်တ္တံ့၊ သက်တော် ငါးသောင်း, အရပ်တော် သန်တောင် ခြောက်ဆယ်, ကံ့ဂေါ်ပင် ဗောဓိ (ပင်)ဖြစ်လတ္တံ့” ဟူသော အနာဂတဝင်ဝတ္ထု, ဒသဗုဒ္ဓအနာဂတဝင် (၄၈-၄၉) အရလည်းကောင်း, According to the AnÈgatavaÑsa, Pasenadi is a Bodhisatta. He will be the fourth future Buddha. (DICTIONARY OF PŒ£I PROPER NAMES, VOL. II) အရ လည်းကောင်း ကောသလ ဘုရင်ကြီးသည် ဘုရားအလောင်းဖြစ်၍ ဘုရားရှင်အား ချဉ်းကပ်၍ တရားနာရသော်လည်း တရားထူးမရနိုင်ပါ။
မလ္လိကာမိဖုရားကြီးကန်တော့ ရေချိုးအိမ်အတွင်း၌ အကျွမ်းတဝင်မွေးထားသော ခွေးနှင့် ပြစ်မှားကျူးလွန်နေစဉ် ကောသလမင်းကြီး ပြသာဒ်ထက် လေသာပြတင်းမှ တွေ့မြင်သဖြင့် အဘယ့်ကြောင့် ဤမျှ လောက် ယုတ်မာသော အမှုကို ပြုရသနည်း?ဟု ပြောဆို၏၊ မလ္လိကာမိဖုရားကြီးက “မဟုတ်ပါကြောင်း” ငြင်းဆိုပြီး “တစ်စုံ တစ်ယောက်က ဤရေချိုးအိမ်မှာ ဝင်နေစဉ် ပြာသာဒ်ထက် လေသာပြတင်းမှ ကြည့်လျှင် တစ်ယောက်တည်းပင် နှစ်ယောက်အားဖြင့် ထင်တတ်ပါ၏”ဟု ပြောဆိုကာ ကောသလ မင်းကြီးကို ရေချိုးအိမ်အတွင်း ဝင်စေကာ “ဆိတ်မတစ်ကောင်နှင့် လွန်ကျူး နေကြောင်း” လိမ်ညာ၍ စွပ်စွဲ ပြောဆိုလေသည်၊ ကွယ်လွန်ခါနီးဝယ် ထိုမကောင်းမှုကို သတိရကာ ကွယ်လွန်သဖြင့် အဝီစိငရဲ၌ ခုနစ်ရက်ခံရပြီး ရှစ်ရက်မြောက်နေ‹၌ ထိုအဝီစိငရဲမှ စုတေလတ်သော် တုသိတာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်လေသည်-ဟု ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ မလ္လိကာဝတ္ထု (၇၅-၇၆)လာရှိသောကြောင့် မလ္လိကာမိဖုရားကြီးလည်း တရားထူးမရရှိပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
တိဟိတ်ဖြစ်သည့် ဤမောင်နှံ တရားမရ မည်သည့်ကံ---?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
သူဌေးမောင်နှံ၊ တိဟိတ်ကံ၊ ကြုံပြန် မြတ်ဘုရား၊
တရားထူးမျှ၊ မရကြ၊ ကြောင်းက ဘယ်သို့နည်း?
မေး။ (ဂ) မဟာဓနသူဌေးသား ဇနီးမောင်နှံတို့သည် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပြီး သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင်နှင့် တွေကြုံပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် တရားထူး မရရှိကြပါသနည်း?
ဖြေ။ (ဂ) မဟာဓနသူဌေးသား ဇနီးမောင်နှံတို့ဖြစ်ပုံမှာ ကခြင်း သီချင်းဆိုခြင်း တီးမှုတ်အတတ်မျှကိုသာ သင်ခဲ့ကြရပြီး အခြားမည်သည့်အတတ်ပညာမှ မရှိကြ၊ တနေ့မှာ သူဌေးသားကို သေသောက်ကြူးများက အရက်တိုက်၍ မြှူဆွယ်ခဲ့ကြတယ်၊ သူဌေးသား အရက်ကြိုက်သွားတဲ့အခါ သေသောက်ကြူးများကိုပါ ခေါ်လျက် နေ့စဉ် အရက်ဝိုင်းဖြင့်သာ အချိန်ကုန်ကာ အရက်သမားလုံးလုံးဖြစ်ပြီး စီးပွါးမရှာနိုင်ပဲ နှစ်ဖက်မိဘများမှ အမွေပစ္စည်းများကို မူးယစ်သောက်စား ပျော်ပါးဖန်းတီးသည့်အတွက် နောက်ဆုံး ခွက်လက်စွဲကာ တောင်းစားကြရတဲ့ဘဝသို့ ရောက်ခဲ့ ကြရတယ်၊ ထိုသူဌေးသားဇနီးမောင်နှံတို‹သည် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြသော်လည်း ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်မှာ ဖြစ်ကြရပါလျက် ဘုရားရှင်နှင့် မတွေ့ကြုံရ, သူတော်ကောင်းနှင့်ပေါင်းသင်းမှုမရ၍ တရားကျင့်ကြံမှု မရှိ ခြင်းတို့ကြောင့် တရားထူး မရရှိခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပါတယ်၊ လူ့စည်းစိမ်မှလည်းကောင်း, မဂ်ဖိုလ်မှလည်းကောင်း ဆုတ်ယုတ်ခဲ့ကြရပါတယ်။
ရှေးသရောအခါ၊ ပြည်ဗာရာဝယ်၊
ကုဋေကြွယ်သား၊ သူဌေးအားလျှင်၊
သားတစ်ယောက်ဖြစ်၊ ချစ်၍ တစေ၊
အိမ်မှာ နေ၍၊ စာပေမကျ၊
မိဘစုတေ့၊ ခန္ဓာရွေ့သော်၊
အရှေ့ အနောက်၊ တောင်မြောက်ဘယ်မှာ၊
မသိပါငြား၊ သူဌေးသားသည်၊
သိုထားမတတ်၊ အရပ်ရပ်၌၊
နှံ့အပ်ဥစ္စာ၊ ရှိသည်ငှါကို၊
များစွာကျွန်ပေါင်း၊ မကောင်းခိုးသူ၊
ယူ၍ ပြေးရှောင်း၊ အိမ်ကိုရောင်း၍၊
ထောင်းထောင်းကြေလျက်၊ ခွက်လက်စွဲကာ၊
တောင်းစားပါလည်း၊ နင်သာလူမိုက်၊
ဒုစရိုက်ဟု၊ ရိုက်ပုတ်လိုက်ကြ၊
ရွာမှထွက်လေ၊ တောမှာသေသည်၊
ကောင်သေ လင်းတ ကျ၏တည်း။
(ဆုံးမစာပေါင်းချုပ်ကြီး၊ ပုတ္တောဝါဒဆုံးမစာ၊ နှမက မောင်ကိုဆုံးမခန်း၊ ၂၈၁-၂၈၂။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရဟန္တာမှာ လက်ဖျောက်ဟာ ဘာကြောင့်တီးခဲ့တာ...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
လက်ဖျောက်တီးရာ၊ ရဟန္တာ၊ ကြောင်းရာ ဘယ်သို့နည်း?
မေး။ (ခ) ရဟန္တာ လက်ဖျောက်တီးသည့်အကြောင်း ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။ (ခ) ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်မှာ တစ်နေ့တွင် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်က နိရောဓသမာပတ်မှထ၍ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ထဲ၌ အိမ်စဉ်လှည့်ကာ ဆွမ်းခံဖို့ ကြွအလာ သိကြားမင်းရဲ့အလုပ်အကျွေး နတ်သမီးငါးရာဟာ ဆွမ်းလောင်းလှူဖို့ လမ်းခရီးအကြားဝယ် စောင့်နေကြရာမှ “အရှင်ဘုရား ဤဆွမ်းကို အလှူခံတော်မူပါ၊ တပည့်တော်မတို့အား ချီးမြှင့်တော်မူပါဘုရား”လို့ လျှောက်ထားတောင်းပန်ကြတယ်၊ မထေရ်မြတ်က “သင်တို့ ဖဲသွားကြစမ်း၊ ငါက ဆင်းရဲသူတွေအား ချီးမြှင့်မှာဖြစ်တယ်”လို့ မိန့်တော်မူတဲ့အခါ နတ်သမီးတွေက “အရှင်ဘုရား တပည့်တော်မတို့အား မဖျက်ဆီးပါလင့်၊ တပည့်တော်မတို့အား ချီးမြှင့်တော်မူပါဘုရား”လို့ ထပ်မံ လျှောက်ထားကြပြန်တယ်၊ မထေရ်မြတ်က တစ်ဖန်ပယ်မြစ်ပေမဲ့ ဖဲမသွားလိုကြပဲ ထပ်မံ တောင်းပန်ကြပြန်တဲ့အခါမှာတော့ နတ်သမီးများကို မထေရ်မြတ်က “သင်တို့ဟာ ကိုယ့်ပမာဏကို ကိုယ်မသိကြ၊ ဖဲသွားကြလော့”လို့ မိန့်တော်မူကာ လက်ဖျောက်တီးတော်မူလိုက်ပါတယ်၊ နတ်သမီးများဟာ မထေရ်မြတ်ရဲ့ လက်ဖျောက်တီးသံကို ကြားရလျှင် မထေရ်မြတ်ရဲ့မျက်မှောက်၌ တည်နေခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ကြန်တော့ပဲ ထွက်ပြေးကြကာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ပြန်သွားခဲ့ကြရပါတယ်။
နိရောဓသမာပတ်မှထတော်မူကြတဲ့ ဘုရား, ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တွေဟာ ဆင်းရဲသားများအားသာ ချီးမြှင့်လေ့ရှိတော်မူကြပါတယ်၊ နတ်ကိုမဆိုထားဘိ လူချမ်းသာများအားပင် ချီးမြှင့်တော်မမူကြပါ၊ နတ်သမီးတွေက ပကတိ မိမိတို့နတ်အသွင်အတိုင်း ဆွမ်းလှူတော့ အရှင်မြတ်ကြီးက ဘယ်မှာလက်ခံပါ့မလဲ? ပြောမရတဲ့အဆုံးတော့ အရှင်မြတ်ကြီးက နတ်သမီးတွေကို လက်ဖျောက်တီး၍ မောင်းထုတ်လိုက်တာပါဘဲ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဗုဒ္ဓအလို မျက်ကာဏ်း(ကန်း)ကို အဟိတ် ဆို-မဆို...?
ဦးဉာဏ်ရှိန် 115, Chester Ave., San Francisco လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေး။ အရှင်ဘုရား---
မျက်ကာဏ်းတိုင်းဟာ၊ အဟိတ်သာ၊ ကျမ်းမှာ ဆိုသလော?
မျက်ကာဏ်းသူဟာ၊ တရားနာ၊ ရရှာနိုင်သလော?
(က) မျက်စိမမြင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းသည် အဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပါသလား?
မျက်စိမမြင်သော်လည်း နားဖြင့် တရားနာနိုင်ပါသည်၊ တရားရနိုင်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။ (က) သံသေဒဇ (ပဒုမာကြာတိုက်, ကိုယ်ဝန်အညစ်အကြေး, ပန်းမှိုက်ပုပ်, ရေပုပ်စသော စိုစွပ်ရာအရပ်၌ ဖြစ်တဲ့သတ္တဝါ), ဩပါတိက ( ဘဝဟောင်းမှ ခုန်လွှားခဲ့၍ ဘွားကနဲ ကျလာသကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ် အထင်အရှား ဖြစ်တဲ့သတ္တဝါ) တို့မှာ စက္ခု (မျက်စိ)ဟာ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ ဖြစ်ရိုးဖြစ်၍ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ စက္ခု မပါလျှင် “ပဋိသန္ဓေ ကာဏ်း”လို့ ဆိုထိုက်တယ်။
ဂဗ္ဘသေယျက (အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေရတဲ့သတ္တဝါ) တို့မှာကား ပဋိသန္ဓေတည်ပြီးနောက် ၁၁-သတ္တာဟ (၇၇-ရက်)မြောက်မှ စက္ခုပသာဒဖြစ်တယ်၊ ထိုစက္ခုပသာဒဖြစ်ချိန်ကာလဝယ် စက္ခုပသာဒမဖြစ်လျှင် ပဋိသန္ဓေခဏကပင် “ကာဏ်း”လို့ ခေါ်ရတယ်၊ ထိုကဲ့သို့ ကာဏ်းသူ မျက်မမြင်ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို (အဟိတ်ကုသလဝိပါက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်သန္တီရဏစိတ်နှင့် ပဋိသန္ဓေနေသောကြောင့်) သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်-လို့ ခေါ်တယ်။
သို့သော် စက္ခုပသာဒ ဖြစ်ပြီးနောက် အမိဝမ်းတွင်း၌ ကိန်းအောင်းခိုက်မှာပင် ပိုးကောင်, လေစတဲ့ ဘေးရန်တို့ နှိပ်စက်မှုကြောင့် စက္ခု (မျက်စိ) ကွယ်လာသူလည်း ရှိတတ်တယ်၊ ထိုသူများတွင် အချို့မှာ ထိုထိုစက်မှုလက်မှု နှုတ်မှုစတဲ့ အတတ်တို့၌ ကျွမ်းကျင်ရကား အဟိတ်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေတည်လာသူ-လို့ မဆိုနိုင်, ဒွိဟိတ် တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ရှိထိုက်တယ်၊ မျက်စိ မမြင်သော်လည်း တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် တရားရနိုင်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
(ကာဏ်း-ကန်း)
---
ရင်နှစ်သည်းချာ ချနင်းတာ မည်သည့်အကြောင်းရာ---?
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ကမ္ဘာမီးလောင်၊ သားကောင်ချနင်း၊ ဆိုလိုရင်း၊ တိုရှင်း လင်းတော်မူ။
မေး။ (ည) ဆရာတော်--- မိခင်များသည် သားသမီးအပေါ် အသက်တမျှ ချစ်ကြသည်ဆိုတာ သိပါသည်၊ ဒါပေမဲ့ ဘာ့ကြောင့် “ကမ္ဘာမီးလောင် သားကောင်ချနင်း" ဆိုသော စကားပုံ ပေါ်ထွက်လာရသနည်းဘုရား?
ကမ္ဘာမီးလောင်၊ သားကောင်ချနင်း၊ လောကတွင်း၊ ပုံသွင်းစကားမှာ၊
အဓိပ္ပါယ်နက်၊ သိဖို့တွက်၊ ဖြေလျက် ပြတော်မူပါ။
ဖြေ။ (ည) “ကမ္ဘာမီးလောင် သားကောင်ချနင်း” ဆိုသောစကားပုံအရ ကမ္ဘာမြေကြီး မီးလောင်သကဲ့သို့ အလွန်တရာ ပူပြင်းသောအခါ မိခင်ဖြစ်သူသည် မိမိသက်သာရာရစေရန် မိမိသားသမီးကိုပင် မြေ၌ချ၍ နင်းသည်ဆိုသောအဓိပ္ပါယ်မှာ မိခင်သည် သားသမီးအပေါ် ချစ်မြတ်နိုးသည်မှန်သော်လည်း မိမိကိုယ်တိုင် အတိဒုက္ခရောက်လာသောအခါ မိမိသား သမီးကိုပင် မငဲ့ညှာနိုင်သည့်အခြေအနေမျိုး ကြုံတွေ့ရာတွင် မိမိလွတ်မြောက်ရာ လွတ်မြောက်ကြောင်းကိုသာ လုပ်ဆောင်ရာ၌ သုံးစွဲသောစကားပုံဖြစ်သည်။
“ကိုယ်မချိ အမိသော်လည်း သားတော်ခဲ”
“ကိုယ်မချိ အမိ သားကို မတွယ်တာ”
ဆိုသောစကား ပုံတွေလည်း အလားတူ အဓိပ္ပါယ်ပင် ဖြစ်သည်၊ မိခင်ဟာ လွန်စွာ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသောအခါ မိမိ၏ သားသမီးကို ကျွေးမွေး ပြုစုခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်၍ တစ်ရပ်တစ်ကျေး ပေးပစ်သည်, ရောင်းစားပစ်ကြသည်။ ယခုခေတ် စစ်ကာလ ဗရုတ်ဗရက်ထဲမှာ ပြေးလားလွှားလားနှင့် သားသည်အမေတွေတောင် ကလေးများကို မခင်တွယ်နိုင်တော့ပဲ ကိုယ်လွတ်ရုံး၍ ပြေးကြရသည်။ အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးမှာ ဒီစကားပုံများကို သုံးပါသည်။
မူရင်းဖြစ်ရပ်ကန်တော့ “လွန်လေပြီးသော တစ်ခါက သဲကန္တာရခရီးခဲမှ လှည်းကုန်သည်တို့သည် ထိုသဲကန္တာရကို လွန်မြောက်ရန် နံနက်စောစောထ၍ လှည်းများကို အဆောတလျင် မောင်းနှင်ကြရာ ထိုလှည်းကုန်သည် အပေါင်းထဲမှ သားငယ်နှင့် မိန်းမသည် ကျန်ရစ်၏၊ ထိုမိန်းမသည် ခေါင်းပေါ်မှာ တောင်းကို ရွက်၍ သားငယ်ကို ချီပိုးလျက် လိုက်သွားလေသော် နေမြင့်လာသောအခါ သဲပူလွန်းသဖြင့် ခြေဖြင့် မနင်းနိုင်ပဲ ခေါင်းပေါ်မှ တောင်းကိုချ၍ နင်းရသည်၊ တောင်းကိုချ၍ နင်းသော်လည်း ပြင်းစွာ ပူလောင်လာသောအခါ ခေါင်းခုအဝတ်ကို ချ၍ နင်းရပြန်သည်၊ ခေါင်းခုအဝတ်ပူလာပြန်သောအခါ သည်းမခံနိုင်တော့ရကား သားကို မတွယ်တာနိုင်ပဲ သားငယ်ကို သဲပြင်မှာချ၍ တက်နင်းလေတော့သည်၊ နောက်ဆုံးတွင် ထိုသဲပူပြင်၌ပင် အမိရော သားပါ နှစ်ယောက်လုံး သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ရလေသည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကို ရည်ရွယ်၍ “ကမ္ဘာမီးလောင် သားကောင်ချနင်း”စတဲ့ စကားပုံများ ဖြစ်ပေါ်လာဟန်တူ ပါသည်။
ဒီအကြောင်းကို သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ ရူပက္ခန္ဓာ အဖွင့် (အဘိ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၅), သံယုတ္တနိကာယ် ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ခဇ္ဇနီယသုတ်အဖွင့် (သံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၂၆၈)တို့၌ ကြည့်ရှု နိုင်သည်။ မြန်မာဆိုရိုးစကား (၁၂), မြန်မာစကားပုံ (၈)နှင့် ဝိစိတ္တရပေါရာဏစကားပုံအဖြေကျမ်း၊ ပထမတွဲ (၁၂-၁၃) တို့၌လည်း ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ပြောပြပေးပါ ဘုန်းဘုန်းရာ တဏှာသုံးပါး သိလိုတာ---?
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
တဏှာသုံးသွယ်၊ နက်ဓိပ္ပါယ်၊ သိဖွယ်လင်းတော်မူ။
မေး။ (စျ) တဏှာ ၃-မျိုး= ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ-တို့ကို ရှင်းပြပေးပါဘုရား။
ဖြေ။ (စျ) တဏှာ ၃-မျိုးတွင်---
(၁) ကာမတဏှာ- ငါးဖြာအာရုံ ကာမဂုဏ်၌ တွယ်တာနှစ်သက်မှု၊
(၂)ဘဝတဏှာ- ဘဝကို တောင့်တနှစ်သက်မှု
(ဘဝကို တောင့်တသည်၏အစွမ်းဖြင့် မပြတ်မစဲ အမြဲဖြစ်၏ဟု ယူသော သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် တကွဖြစ်သောတဏှာ)၊
(၃) ဝိဘဝတဏှာ- သေလျှင် ပြတ်၏ဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာ။
အနည်းငယ်ချဲ့လျှင်---
“ရုပ်အဆင်းစသော အာရုံတွေကို တွယ်တာသာယာသည့်အခါတွင် ၄င်းတွယ်တာသာယာမှု တဏှာကို ‘ကာမတဏှာ’ဟု ခေါ်တယ်၊
ရုပ်အဆင်းစသော အာရုံတို့၌ အတ္တရှိသည်၊ ထိုအတ္တရှိသော အာရုံတို့သည် အမြဲတည်သည်- ဟူသော အယူနှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်သော တဏှာကို ‘ဘဝတဏှာ’ဟု ခေါ်ရပြန်တယ်၊
ရုပ်အဆင်းစသော အာရုံတို့မှာ အတ္တရှိသည်၊ ထိုအတ္တရှိသော အာရုံတို့သည် ဤဘဝပြီးလျှင် ပြတ်စဲ, ပျက်စီးသွားတော့သည်၊ နောက်ထပ် ဘာမှ မဖြစ်တော့-ဟူသော အယူနှင့်ယှဉ်တွဲဖြစ်သောတဏှာကို ‘ဝိဘဝတဏှာ’ဟု ခေါ်ရပြန်တယ်။ ဤကဲ့သို့ တဏှာ ၃-မျိုးကို မှတ်ပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
တူတူရေစက် ချလေသော် ဘဝဆက်တိုင်းနော်...
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ရေစက်ချ, ဆုံ၊ စကားစုံ၊ ကုန်လုံနက်လာ ရှင်းပြပါ။
မေး။ (ဇ) ရေစက်ချသဖြင့် ရေစက်ဆုံတာ ရှင်းပြပေးပါဘုရား။
ဖြေ။ (ဇ) ရေစက်ချသဖြင့် ရေစက်ဆုံတာတော့ မဟုတ်ဘူး၊ အတူတကွ စုပေါင်းလျက် ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုကြသူတွေဟာ ဖြစ်ရာဘဝများမှာ ပြန်လည်ဆုံစည်းတတ်တာကို ရည်၍ ရေစက်ဆုံတယ်-လို့ ပြောဆိုကြတာပါ၊ ပုံစံပြောရရင် “အရှင်ယသထေရ်အလောင်း အမှူးပြုတဲ့ အမျိုးကောင်းသား ငါးကျိပ်ငါးယောက်သော သူငယ်ချင်းတွေဟာ အသင်းဖွဲ့ပြီး ကောင်းမှုပြုကြရာ ဟိုဟိုဒီဒီ၌ လှည့်လည်ကြလျက် အားကိုးရာမဲ့ အလောင်းများကို မီးသင်္ဂြိဟ်ခြင်းစတဲ့ကောင်းမှုတွေကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြတယ်၊ (ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ နာရေးအသင်းများလို) တစ်နေ့မှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမအလောင်း မီး သင်္ဂြိဟ်ရာမှ အသုဘဘာဝနာ ရှုမှတ်နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်၊ သူငယ်ချင်း ငါးကျိပ်ငါးယောက်တို့ဟာ အတူတကွ ပေါင်းစုပြုလုပ် ခဲ့ကြတဲ့ နာရေးကိစ္စ အသုဘရှု မြတ်ကောင်းမှု၏ပြည့်စုံ ခြင်းကြောင့်ပင် ငါတို့ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်ဝယ် ရဟန္တာတွေ ဖြစ်ခဲ့ကြရတယ်"။
ရေစက်ဆုံမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်က နကုလမာတာနှင့် နကုလပိတာဇနီးမောင်နှံအား ဟောတော်မူခဲ့ဘူးပါတယ်၊ နကုလပိတာသူကြွယ်က ဘုရားရှင်အား “အရှင်ဘုရားæတပည့်တော်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ငယ်ရွယ်သူ နကုလမာတာသူကြွယ်မကို ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်မှစ၍ ကိုယ်ဖြင့်မဆိုထားဘိ စိတ်မျှဖြင့်ပင် သူမကို သစ္စာမဲ့လျက် မကျင့်မိဘူးပါ၊ တပည့်တော်တို့သည် ယခုဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်လိုကြပါ၏၊ နောင်တမလွန်ဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်လိုကြပါ၏”ဟု လျှောက်၏။
နကုလမာတာသူကြွယ်မကလည်း “အရှင်ဘုရားæနကုလပိတာသူကြွယ်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ငယ်ရွယ်သူ တပည့်တော်မကို ထိမ်းမြာလက်ထပ်ခဲ့သည်ကစ၍ ကိုယ်ဖြင့်မဆိုထားဘိ စိတ်မျှဖြင့်ပင် သူကို သစ္စာမဲ့လျက် မကျင့်မိဘူးပါ၊ တပည့်တော်တို့သည် ယခုဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်လိုကြပါ၏၊ နောင်တမလွန်ဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်လို ကြပါ၏”ဟု လျှောက်၏။
ဘုရားရှင်က “ဒါယကာတို့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးဟာ ယခုဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်ကြရန်, တမလွန်ဘဝမှာ လည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်ကြရန် အကယ်၍ အလိုရှိကုန်မူ နှစ်ဦးလုံးတို့သည်---
သမသဒ္ဓါ-တူမျှသော သဒ္ဓါတရား ရှိကြရမယ်၊
သမသီလာ-တူမျှသော သီလရှိကြရမယ်၊
သမစာဂါ-တူမျှသော စွန့်ကြဲမှုရှိကြရမယ်၊
သမပညာ-တူမျှသော ပညာရှိကြရမယ်---
ဤလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ယခုဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်ကြရ၏၊ နောင်တမလွန်ဘဝမှာလည်း အချင်းချင်း ရှုမြင်ကြရပါလိမ့်မည်”ဟု မိန့်တော်မူပါတယ်။ ဒီဒေသနာတော်ကိုထောက်လျှင် ဇနီးမောင်နှံဘဲဖြစ်ဖြစ်, ဆွေမျိုး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟတွေဘဲ ဖြစ်ဖြစ် ‘တူမျှတဲ့သဒ္ဓါ တူမျှတဲ့ သီလ, တူမျှတဲ့ စာဂ, တူမျှတဲ့ ပညာ- ဤလေးပါးနှင့်ပြည့်စုံကြပါမူ နောင်ဘဝမှာလဲ အချင်းချင်း ပြန်လည် ရေစက်ဆုံကြရပါလိမ့်မယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကုန်ခန်းအာသဝါ မသိပါ ရှင်းပြစေလိုတာ---
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
အာသဝေါကုန်ခန်း၊ စကားဆန်း၊ နက်စွမ်း ဓိပ္ပါ ရှင်းပြပါ။
(ဆ) “အာသဝေါကုန်ခန်း”စကား၏အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
(ဆ) “အာသဝေါကုန်ခန်း” စကားက ပါဠိဘာသာစကား “အာသဝက္ခယ”ကို မြန်မာမှုပြုလိုက်ခြင်းဖြစ်တယ်၊ “အာသဝ+ခယ=အာသဝက္ခယ၊ အာသဝ-မှ အာသဝေါ+ ခယ-ကုန်ခန်း (ကုန်ခန်းခြင်း)= အာသဝေါကုန်ခန်း” လို့ ဖြစ်သွားပါတယ်။
အာသဝ-ပါဠိရဲ့ မူရင်းအနက်မှာ အရက် (စိမ်ရည်)ဖြစ်တယ်၊ ဒီနေရာမှာတော့ ထိုအရက်နှင့်တူတဲ့ လောဘစသည်ကို ဆိုလိုတယ်၊ အရက်ကို အနံ့ပြင်းအောင် သင့်တော်တဲ့အိုးမှာ ကြာရှည်စွာ စိမ်ထားရသလို အလားတူပင် လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟ-ဆိုတဲ့ တရားဆိုးများကိုလည်း (ခန္ဓာအစဉ်တည်းဟူသော အရက်အိုးမှာ) အနမတဂ္ဂ (အစမထင်) သံသရာတစ်ခွင်ဝယ် ကြာရှည်စွာ စိမ်ထားသလို ဖြစ်တယ်၊ အရက်နှင့်တူတဲ့ လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟ တရားဆိုးများ (အာသဝ) အာသဝေါ + (ခယ) ကုန်ခန်းခြင်း= အာသဝေါကုန်ခန်းခြင်း-လို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။ (ထိုအာသဝေါတရား ဆိုးများအနက် ဒိဋ္ဌိကို သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်၍ ကျန် လောဘနှင့် မောဟတို့ကိုတော့ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ် ကုန်ခန်းစေပါတယ်။)
အာသဝမည်၊ သဒ္ဒါသည်ကား၊
စိမ်ရည်အရက်၊ ဟောရင်းနက်တည်း၊
မပျက်တမူ၊ သဒိသူဖြင့်၊
ညီတူကြံကာ၊ သံသရာဝယ်၊
ခန္ဓာကိုယ်ဆိုး၊ အရက်အိုး၌၊
အခိုးပြင်းစွာ၊ ထုံလျက်ပါသည့်၊
သုံးဖြာသဘော၊ လော,ဒိဋ္ဌ်,မော ကို၊
ခေါ်လောအာသဝ အမည်တည်း။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကလျာဏနဲ့ အန္ဓရယ် ဘယ်လိုခွဲရမယ်...?
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
နှစ်မျိုး ပုထုဇဉ်၊ ခြားနားအင်၊ ကျမ်းယှဉ် မိန့်တော်မူ။
မေး။ (င) ကလျာဏပုထုဇဉ်နှင့် အန္ဓပုထုဇဉ်-လို့ ပုထုဇဉ် ၂-မျိုးကို တပည့်တော်မ ကြားဖူးပါသည်၊ ထိုပုထုဇဉ် ၂-မျိုး၏ ကွဲပြားခြားနားချက်ကို ဖြေရှင်းပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။ (င) ခန္ဓာ (၅-ပါး), အာယတန (၁၂-ပါး), ဓာတ် (၁၈-ပါး), ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့၌ သင်ယူခြင်း, အဖန်ဖန် မေးမြန်းခြင်း, ကြားနာခြင်း, ဆောင်ရွက် မှတ်သားခြင်း, ဆင်ခြင် စဉ်းစားခြင်းတို့ မရှိတဲ့ ပုထုဇဉ်ကို “အန္ဓပုထုဇဉ် (ပညာမျက်စိ ကာဏ်း -(ကန်း)- တဲ့ ပုထုဇဉ်)” ခေါ်ပါတယ်။
ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တို့၌ သင်ယူခြင်း, အဖန်ဖန် မေးမြန်းခြင်း, ကြားနာခြင်း, ဆောင်ရွက် မှတ်သားခြင်း, ဆင်ခြင် စဉ်းစားခြင်းတို့ ရှိတဲ့ ပုထုဇဉ်ကို “ကလျာဏပုထုဇဉ် (ပညာမျက်စိရှိ၍ ကောင်းတဲ့ ပုထုဇဉ်)” ခေါ်ပါတယ်။ ဤကဲ့သို့ ကွဲပြားခြားနားပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မဲ စာရေးတံ သိချင်ပြန် ပြောပြပေးရန် ခွင့်တောင်းပန်
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
စာရေးတံမဲ၊ ဓိပ္ပါယ်လဲ၊ သိတွဲပေးတော်မူ။
မေး။ (ဃ) စာရေးတံမဲ အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းပြပေးပါဘုရား။
ဖြေ။ (ဃ) စာပေကျမ်းဂန်များအရ “စာရေးတံ”ဟူသည် “သလာက”ဆိုတဲ့ ပါဠိစကားကို မြန်မာပြန်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရပါတယ်၊ ရှေးက ဝါးခြမ်းစိတ်မှာဖြစ်စေ, သစ်သားခြမ်းမှာဖြစ်စေ “ဦးစံဝင်းအိမ် ဆွမ်းစားကြွပါ, ဒေါ်မြမေ အိမ် ဝါဆိုသင်္ကန်း အလှူခံကြွပါ”စသည်ဖြင့် စာရေးထားသောကြောင့် ထိုဝါးခြမ်းစိတ် သို့မဟုတ် သစ်သားခြမ်း တုတ်တံ ကလေးကို “စာရေးတံ (စာရေးထားသော အတံ)” ဟု ခေါ်ကြပါတယ်။
အလှူ့ဒါယကာ တစ်ဦးသာမက အလှူ့ရှင် အများဖြစ်တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကလည်း အကောင်းအဆိုး အမျိုးမျိုး ရှိတတ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ဝေဖန်ခွဲခြမ်းရာ၌ တရားမျှတမှု ရှိစေရန် အလှူ့ရှင်ရဲ့ အမည်ကိုဖြစ်စေ, လှူဖွယ်ပစ္စည်းများရဲ့အမည်ကိုဖြစ်စေ ဝါးခြမ်းစိတ်တံ, သို့မဟုတ် သစ်သားခြမ်းတံပေါ်၌ ရေးသားထားရတယ်၊ ယခုခေတ်တွင်မူ စာရွက်ပေါ်၌ ရေး၍ ထိုစာရွက်ကို လိပ်ထားကြတယ်၊ ထိုစာလိပ်ကိုလည်း ရှေးထုံးကိုမှီး၍ ခေါ်တဲ့နည်းဖြင့် “စာရေးတံ”လို့ ပင် ခေါ်ကြပါတယ်။
အမရပူရ မဟာဂန္ဓွာရုံဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ထိုအခြမ်းအလိပ်များကို နာမည် (နာမယ်) ပါသောကြောင့် ‘မယ် လိပ်, ဝါ- မဲလိပ်’ ဟုခေါ်သည်၊ (နာမယ်ရေး၍ လိပ်ထားသောကြောင့် “မယ်လိပ်၊ မယ်လိပ်မှ မဲလိပ်’သို့ ပြောင်းလာသည်၊) ထိုမယ်လိပ်ချခြင်းကို ‘မယ်ချသည်’ သို့မဟုတ် ‘မဲချသည်’ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြောင်းကို စူဠဝါဘာသာဋီကာ (စာမျက်နှာ ၃၀၉, ၃၃၉)၌ ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။ အကျယ်ကို သိလိုပါမူ ကိုယ်ယဉ်ဇော ၏ ဗုဒ္ဓနေ့အနေ့ပွဲတော် အကြောင်း သိကာင်းစရာနှင့် အခြားဆောင်းပါးများ-စာအုပ်မှ “စာရေးတံနှင့်စပ်သွယ် သိမှတ်ဖွယ်”ကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။
စာရေးတံဆို-ထိုစကားကို၊ လူဗိုလ်များတို့ သိဖို့ကွယ်။
ကျမ်းဂန်ထွေလာ-ဖွေရှာစုလို့၊ ရေးပြုပါရ အမယ်မယ်။
စာရေးထားရာ အတံကလေးမို့၊ စာရေးတံလို့ ခေါ်ပါတယ်။
ယခုအခါ စက္ကူများနဲ့၊ ရေးသားလို့လဲ ပြုကြတယ်။
မျိုးမည်ကိုရေး- ကြီးငယ်ရွေး၊ ချပေး မယ်သွယ်သွယ်။
မှတ်ကွယ် မှတ်ကွယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကိုယ်တိုင်ပေးလှူ တစ်ဆင့်မူ အကျိုးတူ,မတူ...?
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ကိုယ်တိုင်အလှူ၊ တဆင့်လှူ၊ ရယူ ကုသိုလ်တူသလော?
မေး။ (ဂ) အလှူပေးရာတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူတာနဲ့ တဆင့်ပေး၍ လှူတာ ကုသိုလ်ရတာချင်း တူပါသလား? ဆိုလိုတာက “မြန်မာပြည်သွားသူကို လူကြုံပေး၍ လှူခြင်း”ကို ဆိုလိုပါသည်ဘုရား။
ဖြေ။ (ဂ) ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူတာနဲ့ တဆင့်ပေး၍ လှူတာ ကုသိုလ်ရတာချင်း မတူပါ၊ ကိုယ်တိုင်လှူတာက “သာဟတ္ထိကဒါန-အလှူခံရှေ့မှောက် မိမိကိုယ်လက်ဖြင့် ပေးလှူရခြင်း”လည်း ဖြစ်တယ်၊ “သက္ကစ္စဒါန-ရိုရိုသေသေ ပေးလှူရခြင်း”လည်း ဖြစ်တယ်၊ ဒါ့ကြောင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူတာက ကုသိုလ်ပိုရပါတယ်။ အခြေအနေအရ ကိုယ်တိုင် မသွားနိုင်, မပြုနိုင်တဲ့အခါ လူကြုံ လက်ဆင့်ကမ်းလှူဒါန်းရခြင်းဖြစ်၍ ကိုယ်တိုင်လှူဒါန်းသလောက် အားရကျေနပ်မှုလည်း မရှိနိုင်ပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မည်သည့်ပရိတ္တာ ဘယ်ချိန်ခါ ရွတ်ဆိုကြရမှာ...?
ဒေါ်ကျင်မွှေး (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ပရိတ် ၁၁-သုတ်မှ၊ ဘယ်သုတ်က၊ စ၍ ရွတ်မည်နည်း?
နတ်ပင့် နတ်ပို့၊ ရွတ်ဆိုဖို့၊ ဘယ်သို့ မိန့်မည်နည်း?
မေး။ (ခ) ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ်မှာ မေတ္တသုတ် အဓိကထား ရွတ်ပါမည်၊ ဒါပေမဲ့ မည်သည့်သုတ်ကို အရင်ရွတ်ရ မည်နည်း? နတ်ပင့် နတ်ပို့ရွတ်ရအုံးမည်လော? ရှင်းပြတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။ (ခ) ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ်အနက် ဘယ်သုတ်ကို အရင်ရွတ်မည်-လို့ သတ်မှတ်ချက်မရှိပါ။ ရှေးအစဉ်အလာအရ ဘုရားဝတ်တက်တဲ့ ညဝတ်ရွတ်စဉ်မှာတော့ ---
၁။ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ သမန္တာက စ၍ မင်္ဂလသုတ်အကုန်၊
၂။ တနင်းလာနေ့မှာ ရတနသုတ်၊
၃။ အင်္ဂါနေ့မှာ မေတ္တသုတ်၊
၄။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မှာ ခန္ဓသုတ်, မောရသုတ်, ဝဋ္ဋသုတ်၊
၅။ ကြာသပတေးနေ့မှာ ဓဇဂ္ဂသုတ်၊
၆။ သောကြာနေ့မှာ အာဋာနာဋိယသုတ်၊
၇။ စနေနေ့မှာ အင်္ဂုလိမာလသုတ်, ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်, ပုဗ္ဗဏှသုတ်တို့ကို ရွတ်ဆိုပါတယ်။
ဘုန်းကြီးတို့ ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရမှာ နံနက် ဘုရားဝတ်တက်တိုင်း ပရိတ်ကြီး ၁၁-သုတ်လုံးကို ရွတ်ဆိုပူဇော်ကြပါ တယ်။ ဒကာ, ဒကာမများအနေနဲ့ ၁၁-သုတ်လုံးကို မရွတ်နိုင်လျှင် မေတ္တသုတ်နှင့် ခန္ဓသုတ်ကို နေ့စဉ် ရွတ်သင့်ပါတယ်၊ ခန္ဓသုတ်ကလည်း မေတ္တာပို့တဲ့ သုတ်ပါဘဲ။
နတ်ပင့် နတ်ပို့ကန်တော့ ရှေးဆရာတော်များ စီမံခဲ့တဲ့ အစဉ်အလာကောင်း တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်၊ နတ်ပင့်-ဆိုတာ အမှန်တော့ ပရိတ်နာဖို့ နတ်များကို ဖိတ်တာဖြစ်၍ အလွန်တရာ လုပ်သင့်တဲ့ အကျင့်ကောင်းဖြစ်ပါတယ်။ နတ်ကိုပင့်ဖိတ်ပြီး နတ်ပို့ မလုပ်တာ ပြဿနာ မဟုတ်ပါ၊ ဧည့်သည်ကို ဖိတ်၍ ဧည့်ခံပြီးနောက် “ခင်ဗျားတို့ ပြန်ကြန်တော့”လို့ ပြောစရာ မလိုသလို ပါဘဲ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
လွယ်လွယ်သိလို ဓိပ္ပါယ်ကို မောဟဘာကိုဆို...?
မောဟအဓိပ္ပါယ်၊ သိလိုတယ်၊ အလွယ် မိန့်ကြားပါ။
မေး။။ အရှင်ဘုရား (က) မောဟ-ကို အဝိဇ္ဇာ-လို့ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်၍ ရပါသလား? မောဟ၏အဓိပ္ပါယ်အပြည့်အစုံ ရှင်းပြပါဘုရား၊ မောဟ တွေဝေခြင်းဆိုတာတော့ သိပါတယ်ဘုရား။
ဖြေ။။(က) မောဟ-ကို အဝိဇ္ဇာ-လို့ ဆိုလို့ရပါတယ်၊ မောဟရဲ့ ပရိယာယ်စကားလုံးတွေက “အဝိဇ္ဇာ (ဝိဇ္ဇာ၏ဆန့်ကျင်ဘက်), အညာဏ (ဉာဏ်၏ဆန့်ကျင်ဘက်), မုစ္ဆာ (တွေဝေမိန်းမောခြင်း)”တို့ ဖြစ်တယ်၊ မောဟဆိုတာ အာရုံ၌ တွေဝေခြင်း, အာရုံရဲ့အမှန်သဘောကို မသိခြင်း, ဖုံးကွယ်ခြင်းပင် ဖြစ်တယ်၊ အာရုံ၌ တွေဝေခြင်းဆိုရာ၌ ဝိစိကိစ္ဆာသဘောကဲ့သို့ မဆုံးဖြတ်နိုင်ဘဲ ဝေတေတေဖြစ်နေခြင်းမဟုတ်, အာရုံရဲ့အမှန်သဘောကို မသိခြင်းပင် ဖြစ်တယ်၊ ဘဝင်ကျ၍ အိပ်ပျော်နေသလို မသိရုံ သက်သက်လည်း မဟုတ်, ဉာဏ်က အမှန်ကို သိသလို မောဟက အမှားကို သိတယ်၊ ဒါ့ကြောင့် မောဟရဲ့ လက္ခဏာက ဉာဏ်ရဲ့ဆန့်ကျင်ဘက်ပင် ဖြစ်တယ်၊ အာရုံရဲ့ ဟုတ်မှန်တဲ့သဘောကို ဖုံးကွယ်ခြင်းဆိုသည်မှာ ဒုစရိုက် တရားတို့ရဲ့ မကောင်းတဲ့သဘော, သုစရိုက်တရားတို့ရဲ့ကောင်းတဲ့သဘော, ဒုက္ခသစ္စာ စသည်တို့ရဲ့သဘော, အတိတ် ဘဝနှင့် အနာဂတ်ဘဝတို့ ရှိခြင်းသဘော, အကြောင်းအကျိုးဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ် နေတဲ့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်သဘော စသည်တို့ကို မသိအောင် ကာကွယ်ဖုံးလွှမ်းထားခြင်းဟာ မောဟရဲ့လုပ်ငန်းပင် ဖြစ်တယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
လူသားယောကျ်ား သေသော်ကား နတ်သားနတ်သမီးလား---?
လူယောကျ်ားဟာ၊ နတ်သားသာ၊ ဖြစ်ရာ ပါသလား?
နတ်သမီးကော၊ ကြောင်းကျိုးနှော၊ ဖြစ်သော ဆိုသလား?
မေး။။(ဆ) ယောကျ်ားက နတ်သားဘဲ ဖြစ်ပါသလား? နတ်သမီးရော ဖြစ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(ဆ) နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော် မာတုသုတ်စသည်တို့အရ “အစမထင် သံသရာတစ်ခွင်ဝယ် မိခင်, ဖခင်, အကို, ညီ, အမ, နှမ, သား သမီး မဖြစ်ဖူးသောသူမည်သည် မရှိ-ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူပါတယ်၊ ယင်းဋီကာအရလည်း သံသရာ၌ ကျင်လည်ကြစဉ်မှာ ဒီလူက ယောကျ်ားဘဝ၌သာ ဖြစ်ရမည်၊ ဟိုလူကန်တော့ မိန်းမဘဝ၌သာ ဖြစ်ရမည်-ဟု လိင်သတ်မှတ်ချက် (လိင်္ဂနိယမ)မရှိ”- ဟု ဖွင့်ဆိုပါတယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ, ဋီကာ အဂ္ဂညသုတ်အဖွင့်တို့အရ “ယောကျ်ားတစ်ဦး အနေနဲ့ မိန်းမဖြစ်လိုခြင်း (မိန်းမဘဝကိုနှစ်သက်ခြင်း တပ်မက်ခြင်း)ကြောင့် နောင်ဘဝ၌ မိန်းမဖြစ်ရခြင်း, ကာမေသု မိစ္ဆာစာရကံ၏အကျိုးဆက်အားဖြင့် မိန်းမဖြစ်ရခြင်း-ဟု နှစ်မျိုးရှိ၏၊ မိန်းမအနေနဲ့လည်း ယောကျ်ား ဘဝကိုရလိုလျှင် “မိမိကိုယ်ကို အစိုးမရခြင်း, အမြဲတမ်းလို သူတပါးကို အားကိုးနေရခြင်း, ဥတုပန်းပွင့်ရခြင်း, ကိုယ်ဝန်ဆောင်ရခြင်း, ရဲရင့်မှုမရှိခြင်း, မိန်းမဘဝ၌ စကြာမင်း, သိကြားမင်း, မာရ်နတ်မင်း, ဗြဟ္မာမင်း, ပစ္စေကဗုဒ္ဓွါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓွဘုရားမဖြစ်နိုင်ခြင်း” စသော မိန်းမဘဝ၏အပြစ်ကို ဆင်ခြင်လျက် ယောကျ်ားဘဝကိုလိုလားတောင့်တကာ ကောင်းမှုများပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ယောကျ်ားဖြစ်နိုင်ခြင်း” ဟု လာရှိပါတယ်။
အရှင်အာနန္ဒာအလောင်း ကုဋေ ၈၀-ကြွယ်ဝသည့် သူဌေးသားဖြစ်စဉ်က ဒါန သီလစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သိကြားမင်း၏အလုပ်အကျွေး နတ်သမီးဘဝ ၄-ကြိမ်, တာဝ တိံသာနတ်ပြည်၌ပင် ဇဝနနတ်သား၏အဂ္ဂမဟေသီ နတ်မိဖုရားဖြစ်ကြောင်း (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၇၊ ၁၁၄-၆၊ ၁၃၀-၁-၂။ တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန် အတွဲ ၈၊ ၂၈၆)၌ လာရှိတယ်။
သာကီဝင်မင်းသမီး ဂေါပိကာသည် ရဟန်းတော်တို့အား ဆွမ်းကျွေး လှူဒါန်းပြီး သီလဆောက်တည် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြုကာ ယောကျ်ားဘဝ တောင့်တခဲ့သဖြင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည် သိကြားမင်း၏ သားတော် ဂေါပကနတ်သား ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း (ဒီ၊ ၂၊ ၂၁၆။ ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၂၉၈)၌ လာရှိတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ယောကျ်ားက နတ်သားရော နတ်သမီးပါ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကုသိုလ်တွေကို မျှဝေစဉ် အသံမထွက်လျှင်...?
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
သံမထွက်ပါ၊ စိတ်ထဲသာ၊ မျှကာဝေရာတွင်၊
ထိရောက်မှု ရှိ, မရှိ၊ သိလိုဘိ၊ ဖြေသိ ပေးစေချင်။
မေး။။(က)တပည့်တော် ဘုရားရှိခိုးပြီး အမျှဝေရင် အသံမထွက်ပဲ စိတ်နဲ့ဝေပါသည်၊ ထိရောက်မှု ရှိ မရှိ-သိလိုပါသည် ဘုရား။
ဖြေ။။ (က) အမျှဝေတယ်-ဆိုတာ မိမိပြုတဲ့ကုသိုလ်အဖို့ကို တပါးသောသတ္တဝါများအား ဝေငှပေးတဲ့သဘောဖြစ်၍ ထိုသတ္တဝါတွေ သိဖို့ဆိုရင် အသံမထွက်ပဲ စိတ်နဲ့ ဝေတာက မလုံလောက်ဘူး၊ နှုတ်ဖြင့် အသံထွက်ဝေမှ ထိရောက်မှု ရှိပါလိမ့်မယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဗာလတွေဟာ ဘယ်ဟိတ်မှာ သူတို့ဖြစ်တတ်တာ---?
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
ဗာလဆိုတာ၊ ဒွိဟိတ်ပါ၊ တစ်ဖြာ သုအဟိတ်၊
ဖြစ်ပါသလား၊ မဖြစ်လား၊ ထင်ရှား ကျမ်းလာမိန့်။
(င) “ဗာလ”လူမျိုးသည် ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ပါသလား?
သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(င) “ဗာလ”ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုတာ ဒွိဟိတ် / သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သာမက
တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ပင် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်၊
ပုံစံ— ရှင်ဒေဝဒတ်ဟာ စျာန်အဘိညာဉ်ရ တိဟိတ်ပုထုဇဉ်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မိဘကျေးဇူး သိတတ်စွာ ဘယ်လိုဆပ်ရမှာ...?
ကျေးဇူးရှင်အား၊ ကျေးဇူးများ၊ ဆပ်ငြားလိုပါလျှင်၊
တရားဖြင့်သာ၊ ဘယ်ခြင်းရာ၊ ပြုပါရမည်နည်း?
မေး။။(ဂ) ယခုလက်ရှိနှင့် သံသရာဘဝများမှ မိဘဆွေမျိုး ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ကျေးဇူးရှိသော ကျေးဇူးရှင်များကို တရားတော်ဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်ချင်လျှင် ၄င်းဆန္ဒ အမှန်တကယ်ဖြစ်မြောက်လာစေရန် ပြုလုပ်ရမည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို အမိန့်ရှိပါဘုရား၊ ဆုတောင်းပြီး ကုသိုလ်ပြုလုပ်လျှင် သေချာပေါက်ဖြစ်မည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုမျိုးကို အမိန့်ရှိပါဘုရား။
ဖြေ။။(ဂ) ယခုလက်ရှိ မိဘဆွေမျိုး ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ကျေးဇူးရှိတဲ့ ကျေးဇူးရှင်များကို တရားတော်ဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်ချင်လျှင် သူတို့ သီလမရှိသေးလျှင် သီလဆောက်တည်နိုင်အောင်, သဒ္ဓွါတရားမရှိသေးလျှင် သဒ္ဓွါတရားရှိလာအောင်, တရားနာယူမှုမရှိသေးလျှင် တရားနာယူမှုရှိလာအောင်, တရားအားမထုတ်ဖူးသေးရင် တရားအားထုတ်လာအောင် စသည်ဖြင့် နှိုးဆော် တိုက်တွန်း ဆောင်ရွက်ပေးရပါမယ်။
သံသရာဘဝများမှ မိဘဆွေမျိုး ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ကျေးဇူးရှိတဲ့ ကျေးဇူးရှင်များကို တရားတော်ဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်ချင်တဲ့အပိုင်းမှာတော့ သံသရာဆိုတာ ရှည်လျားထွေပြားလှတာမို့ သံသရာမှာ ဆွေမျိုးမတော်စပ်ဖူးသူဆိုတာ မရှိလေတော့ မိမိတို့ကလဲ သူတို့ရဲ့ မိဘဆွေမျိုး ညီအစ်ကို မောင်နှမတွေ ဖြစ်ခဲ့ကြတာပါဘဲ၊ အဝိဇ္ဇာက ပိတ်ဖုံး, တဏှာက ရရှိထားတဲ့ ဘဝမှာ တွယ်တာနေလို့သာ မသိကြတာပါ၊ ဖြစ်နိုင်တာက ဘဝများစွာ ပြိတ္တာဖြစ်နေကြသူတွေကန်တော့ မိမိတို့နှင့်ဆွေမျိုးတော်စပ်ဖူးသူတွေရဲ့ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ဖို့အစုကို ပြိတ္တာဘဝမှလွတ်ရေး အတွက် သာဓုခေါ်ဖို့ ဘဝပေါင်းများစွာ စောင့်မျှော်နေကြတာ ရှိတတ်ပါတယ်၊ ဘဝသံသရာမှ တော်စပ်ခဲ့တဲ့ ဆွေမျိုး ပြိတ္တာတွေကို ထိုဘဝမှ လွတ်မြောက်ရန်အတွက် ကုသိုလ်ကောင်းမှုðပလုပ်လျက် လေးလေးနက်နက် အမျှပေးဝေသင့်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ယခုချိန်ခါ မာရ်နတ်ဟာ ရှိနိုင်ပါသေးလား...?
မာရ်နတ်ဆိုတာ၊ ခုချိန်မှာ၊ ရှိရှာပါသလော?
မေး။။(ခ) မာရ်နတ်သည် ယခုအချိန်အထိ ရှိနေဆဲပါဘဲလားဘုရား?
(မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ခဲ့သော မာရ်နတ်ကို ဆိုလိုပါသည်။)
ဖြေ။။(ခ) မာရ်နတ်သည် ယခုအချိန်အထိ ရှိနေဆဲပါဘဲ၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ခဲ့တဲ့ မာရ်နတ်အစစ်ပါ၊ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀-ကျော်က တွေ့တာဆိုတော့ လူတို့နှစ်အရေအတွက် ၁၆၀၀-နှစ်မှ မာရ်နတ်နေတဲ့ နတ်ပြည်ရဲ့ နတ်သက် ၁-ရက် ဖြစ်၍ မာရ်နတ်က ဘုရားရှင်နှင့်တွေ့ခဲ့တာ ၂-ရက်ပင် မရှိသေးပါဘူး။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မာရ်နတ်နှောင့်ယှက် ဘယ့်အတွက် အကျိုးမည်သို့ထွက်...?
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
သတ္တဝါများ၊ ကျွတ်တရား၊ ရငြားမရှိအောင်၊
မာရ်နတ်ပေါင်းပါ၊ ဘယ်ကြောင်းရာ၊ နှောင့်ရှာကြသနည်း?
(က) သတ္တဝါများ အကျွတ်တရား မရပါက မာရ်နတ်နှင့် အပေါင်းပါများ မည်သည့်အကျိုးစီးပွါး ရနိုင်၍ ၄င်းတို့က သတ္တဝါများ တရားမရနိုင်စေရန် နှောင့်ယှက်နေပါသလဲဘုရား?
ဖြေ။။(က) “မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ (ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ ၉၈) အရ မာရ်နတ်သည် တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီး၏၊ ကာမာဝစရနတ်ပြည် ၆-ထပ်ကို အစိုးရ၏၊ မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်၏”-လို့ ဆိုရာတွင် သိကြားမင်း, သုယာမနတ်မင်း စတဲ့ နတ်မင်းတို့ကဲ့သို့ မိမိတို့ဆိုင်ရာ နတ်ပြည်များကို ပိုင်စိုးတဲ့ အစိုးရခြင်းမျိုး မဟုတ်ပဲ ထိုထိုနတ်များကို ပူးဝင်နိုင်ခြင်း, တခါတရံ ဒမြ (ဓားပြ) သူပုန်တို့ကဲ့သို့ မတရားအာဏာပြခြင်းအားဖြင့် သူ့အလို လိုက်စေနိုင်တဲ့ အစိုးရခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်ပါတယ်၊ ဝိပလ္လာသတရား လုံးဝ မကင်းသေးတဲ့ အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ် စသည် ပုဂ္ဂိုလ် တို့ကိုပင် လှည့်ပတ်နိုင်ပါသေးတယ်၊ မာရ်နတ်ဟာ သူကိုယ်သူ ကာမဘုံများကို စိုးပိုင်သူ-လို့ ယူဆကာ ကာမဘုံမှ ထွက်မြောက်ဖို့ ကျင့်ကြံနေသူတွေကို မလိုလားပါ၊ သူ့ရဲ့ ကြုံးဝါးသံက “သမဏ တွံ မမ ဝိသယတော န မုစ္စိဿသိ - ရဟန်း, သင်ကား ငါ့ပိုင်နက်မှ လွတ်လိမ့်မည်မဟုတ်" တဲ့၊ ဒါ့ကြောင့် တရားကျင့်ကြံ အားထုတ်နေသူတွေကို နှောင့်ယှက်နေတာပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
နဝကမ္မ သူခေါ်ဆို မည်သည့်အရာကို...?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
နဝကမ္မ၊ စကားမှ၊ တိကျ ဓိပ္ပါယ်ကို၊
ရှင်းပြပါနော်၊ ဆရာတော်၊ ကျမ်းလျော် စကားဆို။
မေး။။(င) နဝကမ္မ၏ အဓိပ္ပါယ် အတိအကျကို ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။(င) နဝကမ္မရဲ့ အနက်အဓိပ္ပါယ်မှာ “နဝ-အသစ်ဖြစ်သော + ကမ္မ-အမှု= နဝကမ္မ-အသစ်ဖြစ်သောအမှု၊ အမှုသစ်၊ အလုပ်သစ်-လို့ အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။ ဝိနည်းကျမ်းဂန်အရ ပစ္စည်း ၄-ပါးနှင့်ပတ်သက်တဲ့ကိစ္စများကို “နဝကမ္မ-အမှုသစ်" ခေါ်ရတယ်၊ သဠာယတနသံယုတ် ကမ္မနိရောဓသုတ် (သံ၊ ၂၊ ၃၄၆)အရ ကိုယ် နှုတ် စိတ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော “ကံသစ်များကိုလည်း ‘နဝကမ္မ’လို့ ဆိုပါတယ်၊ အချုပ်အားဖြင့် အမှုသစ်မှန်သမျှကို “နဝကမ္မ" လို့ မှတ်ပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အရိုးကွင်းဆက်၊ ချိတ်, တေ့လျက်၊ မတူကွဲပြား ဖြစ်ပုံများ...?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
အရိုးတေ့ဆက်၊ ချိတ်, ကွင်းဆက်၊ ကွဲချက် ရှင်းပြပေး။
(ဃ) တေ့ဆက်, ချိတ်ဆက်, ကွင်းဆက်၏ ဆိုလိုရင်းကို ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။(ဃ) တေ့ဆက်ရဲ့ဆိုလိုရင်းမှာ ပကတိလူသားနှင့် ရဟန္တာတို့ရဲ့အရိုးများသည် အရိုးတစ်ခုနှင့် တစ်ခု တေ့ဆက်၍ တည်ရှိကြတယ်။
ချိတ်ဆက်ရဲ့ဆိုလိုရင်းမှာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓွါတို့၏အရိုးများသည် ချွန်းများကဲ့သို့ ချိတ်ဖြစ်၍ ချိတ်ချင်း ချိတ်ငြိလျက် တည်ရှိကြတယ်။
ကွင်းဆက်ရဲ့ဆိုလိုရင်းမှာ ဘုရားရှင်ရဲ့အရိုးတော်များကား သံခြေချင်းကွင်းဆက်ကဲ့သို့ တပေါင်းတည်း ဖွဲ့၍ တည်ရှိကြတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အတိမာနတရားဟာ ဗြဟ္မာတွေမှာ ရှိသေးလား...?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
ဗြဟ္မာတွေက၊ မာန်မာန၊ ပယ်ကြ မရှိသေး၊
ဗြဟ္မစိုရ်လေးဝ၊ ပြည့်စုံကြလျက်၊
မာနကြီးပါ၊ ဟောပြောတာ၊ ကျမ်းလာ ရှင်းပြပေး။
မေး။။(ဂ) ဗြဟ္မာများသည် မာနကို မပယ်ကြသေး၍ အလွန်မာနကြီးကြသည်-ဟု ဆရာတော်တပါး၏ ဟောကြားသည့် တရားကို နာခဲ့ရပါသည်၊ ဗြဟ္မစိုရ်တရားလေးပါးနှင့်နေသူများဖြစ်ကြ၍ အလွန်မာနကြီးသည်-ဆိုသည်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(ဂ) ဗြဟ္မာများသည် မာနကို မပယ်ကြသေး၍ အကြောင်းအားလျော်စွာ မာနဖြစ်တတ်ကြသော်လည်း မာန မပယ်ကြသေးသော ဗြဟ္မာတိုင်းတော့ အလွန်မာနကြီးကြလိမ့်မည် မဟုတ်ပါ၊ အချို့ဗြဟ္မာများ မာနတက်မှုကလည်း သဿတဝါဒကို တရားသေစွဲယူထားမှုကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာ---
ဗကဗြဟ္မာကြီးဟာ “ဗြဟ္မဘဝ ဗြဟ္မလောကသည် မြဲမြံခိုင်ခံ့ တည်တံ့၏၊ ဗြဟ္မလောက၌ ပဋိသန္ဓွေနေသူ, အိုသူ, သေသူမရှိ၊ ဗြဟ္မလောကမှတပါး လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်မရှိ” ဟု သဿတဝါဒကို တရားသေ စွဲကိုင်ထားသူ အတ္တသမားဖြစ်တယ်၊ စကြဝဠာတစ်ထောင်အတွင်း တန်ခိုးအာဏာ ပျံ့နှံ့သူလည်း ဖြစ်တယ်၊ သူ့ထက် တန်ခိုးအာဏာကြီးမားသူ, စကြဝဠာနှစ်သောင်း, သုံးသောင်းအတွင်း တန်ခိုး အာဏာပျံ့နှံ့သော ဗြဟ္မာများရှိနေသည်ကို မသိသဖြင့် ‘၄-တောင်လုံကွင်းဖြင့် တောင်ရှည်ပုဆိုးကို တုနှိုင်းဖက်ပြိုင် သကဲ့သို့ သူသာလျှင် တန်ခိုးအာဏာကြီးမားသူ’-ဟု မာနတက်နေသူဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် ဗြဟ္မာပြည်သို့ ကြွတော်မူကာ ဗကဗြဟ္မာကြီး၏သဿတဝါဒကို အပြစ်ပြကာ ပယ်စွန့်စေလျက် နောက်ဆုံး ကိုယ်ရောင်ဖျောက် (တူတူပုန်း) တန်ခိုးပြိုင်ရာမှာလည်း ဗကဗြဟ္မာကြီးဟာ အရှုံးကြီးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကျနသေချာ သိလိုတာ သေက္ခခုနှစ်ပါ---
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၊ ခုနစ်ကို၊ သိလို သေအချာ။
(ခ) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်ကို အတိအကျ ရေတွက်ပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။(ခ) သေက္ခပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်မှာ-------
၁။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၁-ယောက်၊
၂။ သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်) ၁-ယောက်၊
၃။ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၁-ယောက်၊
၄။ သကဒါဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်(သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်) ၁-ယောက်၊
၅။ အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ၁-ယောက်၊
၆။ အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် (အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်) ၁-ယောက်၊
၇။ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်-ဟု ၇-ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သတ္တဝါအစဟာ ဘယ်ချိန်ခါဟု ဘယ်သူလျှောက်ထားဘူး...?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
သတ္တဝါဟူသမျှ၊ ဘယ်တုန်းက၊ အစ ဖြစ်ပေါ်လာ၊
ဘုရားရှင်အား၊ ထိုကြောင်းများ၊ လျှောက်ထား ဘယ်သူပါ။
မေး။။(က) မြတ်စွာဘုရားအား သတ္တဝါတို့၏အစအကြောင်း၊ မည်သို့ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို မေးမြန်းလျှောက်ထားသူ ရှိခဲ့ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(က) မြတ်စွာဘုရားအား သတ္တဝါတို့ရဲ့အစအကြောင်းကို မေးမြန်းလျှောက်ထားသူ မရှိခဲ့ပါ၊ သို့သော် မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင်ပင် သံသရာနှင့်ပတ်သက်၍ ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိမြို့ကို ဆွမ်းခံရာအမှီပြု၍ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အနမတဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်မှာ အနမတဂ္ဂဒေသနာကို ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်-
“ရဟန်းတို့, ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်တို့၏ မပြတ်ဖြစ်ခြင်း- ဆိုတဲ့ ဤသံသရာသည် ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်လျှောက်၍သော်လည်း သိနိုင်သော အပိုင်းအခြားမရှိ၊ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အပိတ်အပင်သည် ဖုံးလွှမ်း, တဏှာတည်းဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ (သံယောဇဉ်) သည် ဖွဲ့ချည်အပ်ကုန်လျက် ဤဘဝမှ ထိုဘဝသို့, ထိုဘဝမှ ဤဘဝသို့ ပြေးသွား၍ တပြောင်းပြန်ပြန် ကျင်လည်နေကြရသော သတ္တဝါတို့၏ ရှေးဖြစ်သောအစွန်း (အပိုင်းအခြား)သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌ပင် မထင်ပါ” ဟု ဟောတော်မူပါတယ်။
ခရစ်ယာန်ဘာသာ “ဧဝံဂေလိပုစ္ဆာ”ကို ကျေးဇူးရှင်လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြေဆိုတော်မူရာတွင်---
“အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော၊ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓွာဝတံ သံသရတံ။” (အနမတဂ္ဂိယသံယုတ်ပါဠိတော်)
ဘိက္ခဝေ-ရဟန်းတို့၊ အယံ သံသာရော- ဤသံသရာကြီးသည်၊ အနမတဂ္ဂေါ-အစမရှိ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ- အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ ရှိနေကြကုန်သော၊ တဏှာသံယောဇနာနံ-တဏှာသံယောဇဉ် ရှိနေကြကုန်သော၊ သန္ဓွာဝတံ (သန္ဓွာဝန္တာနံ)-တဘဝမှသည် တဘဝသို့ ပြေးသွား၍နေကြကုန်သော၊ သံသရတံ (သံသရန္တာနံ)-တဘဝမှသည် တဘဝသို့ ကျင်လည်နေကြကုန်သော၊ သတ္တာနံ-သတ္တဝါတို့အား၊ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ-ရှေ့အစွန်းသည်၊ န ပညာယတိ- သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌ပင် မထင်လေ။ (ဤကားအနက်)
ဤပါဠိတော်၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်မည်သည် အလုံးစုံသောအရာမျိုးကို အကြွင်းအကျန်မရှိ သိတော်မူ၏၊ ထို့ကြောင့် န ပညာယတိ-သဗ္ဗညုတဉာဏ်၌ မထင်လေ-ဟူ၍ ဆိုသဖြင့် ထိုပုဗ္ဗကောဋိ-ဆိုသော ရှေ့အစွန်းသည် မရှိ၍ မထင်သည်၊ မထင်သောကြောင့် မရှိပြီ-ဟု အမှန်သိအပ်၏။ ဤအနမတဂ္ဂိယသုတ်ပါဠိတော်ကို ထောက်၍ “သံသရာသည်လည်း အစမရှိ၊ ကမ္ဘာသည်လည်း အစမရှိ၊ သတ္တဝါသည်လည်း အစမရှိ-ဟု ဗုဒ္ဓွဘာသာပညာရှိကြီး အဆက်ဆက်တို့ ယူရိုးယူစဉ်, ပြောရိုးပြောစဉ် ဖြစ်၏၊ ထိုတွင် သံသရာဆိုသည်ကား အသက်ရှိကြသော သတ္တဝါခန္ဓွာတို့၏ တဘုံမှသည် တဘုံ, တဘဝမှသည် တဘဝသို့ ပြောင်းရွှေ့ကျင်လည်၍ နေကြရသည်ကို ‘သံသရာ’ဟု ဆို၏။
ထို့ကြောင့် သံသရာသည် အစမရှိ-ဟု ဆိုသဖြင့် ကမ္ဘာလည်း အစမရှိ၊ သတ္တဝါလည်း အစမရှိဟု ဆိုခြင်းကိစ္စ ပြီး၏”လို့ ဖြေဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အားကိုးရာဟာ မိမိသာ မှန်ပါရဲ့လားဆရာ...?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား
မိမိကိုယ်သာ၊ အားကိုးရာ၊ သေချာ မှန်သလော?
(ခ) “အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော” မိမိကိုယ်သာ အားကိုးရာ အစစ်အမှန်ဆိုတာ ဟုတ်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(ခ) “အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော” မိမိကိုယ်သာ အားကိုးရာ အစစ်ဆိုတာ ဟုတ်ပါတယ်၊ ဒီတရားတော်မှာ အရှင်ကုမာရကဿပထေရ်၏ မယ်တော်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောသော ဒေသနာတော်ဖြစ်ပါတယ်။ သားတော်မထေရ် တောထွက်သွားသည်ကစ၍ မျက်ရည်နှင့်မျက်ခွက်ဖြင့် နေလာရာ မမျှော်လင့်ပဲ သားရဟန်းကိုတွေ့လိုက်ရတော့ မထိန်း နိုင်ရှာ၍ သားကိုဆွဲကိုင်လျက် “ချစ်သား ချစ်သား”လို့ ငိုယိုမြည်တမ်းခေါ်ရာတွင် “အဘယ်အမှုကိုပြုလျက် လှည့်လည် နေတာလဲ? ချစ်ခြင်းမျှကိုပင် ဖြတ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သေးဘူးလား?” လို့ သားရဟန်းရဲ့ စိမ်းကားရက်စက် ခက်ထန် တင်းမာတဲ့စကားကို ကြားရသည့်အတွက် သားရဟန်းအပေါ် ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို ပယ်ဖျက်ပြီး မိမိကိုသာ မိမိ အားကိုးရာ ရှာကြံလျက် တရားပွါးများရှုမှတ်သောကြောင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့တဲ့ ကုမာရကဿပ မယ်တော်ထေရီမ ဝတ္ထု ရှိခဲ့ပါတယ်။
အကျယ်ချဲ့ရလျှင် အရှင်မြတ်ရဲ့မယ်တော်ဟာ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်မှ သူဌေးသမီးတစ်ဦးဖြစ်၍ သိကြားလိမ္မာသည့် အဖြစ်သို့ ရောက်တဲ့အခါမှစ၍ မိဘတို့ထံ ရဟန်းပြုခွင့်ကို တောင်းခံခဲ့ပေမဲ့ အခွင့်မရရှာပဲ မိဘတို့ဆန္ဒအတိုင်း အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ရတယ်၊ မကြာမီကာလမှာ သူမရဲ့ဝမ်း၌ ကိုယ်ဝန်တည်ရှိလာတယ်၊ သူမကိုယ်တိုင်ကား မိမိမှာ ကိုယ်ဝန်တည် နေသည်ကို မသိမူ၍သာ လင်ယောကျ်ားကို နှစ်သိမ့်စေလျက် ရဟန်းအဖြစ်ကို ခွင့်တောင်းပါတယ်၊ လင်ယောကျ်ားက သူမကို ရဟန်းမိန်းမတို့ရဲ့ ကျောင်းသို့ ပို့ဆောင်ပြီးလျှင် ရှင်ဒေဝဒတ်ရဲ့အသင်းအပင်း ရဟန်းမိန်းမတို့ရဲ့အထံမှာ ရဟန်းပြုစေပါတယ်။
လအတန်ကြာတဲ့အခါ ရဟန်းမိန်းမတွေက အဲဒီသူဌေးသမီးဘိက္ခုနီမမှာ ကိုယ်ဝန်ရှိတာကို သိရလျှင် ထိုရဟန်း မိန်းမတို့က “ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ ဘယ်လိုပါလိမ့်?”လို့ မေးတဲ့အခါ “ရှင်မတို့တပည့်တော်မ မသိရပါ၊ ဘယ်လိုပါလဲ? တပည့်တော်မရဲ့ ရဟန်းသီလဟာ စင်စစ် အပြစ်အနာကင်းသည်သာ ဖြစ်နိုင်ကောင်းအံ့လော?”လို့ လျှောက်ထားပါတယ်၊ ရဟန်းမိန်းမတွေလဲ အဲဒီဘိက္ခုနီမလေးကို ရှင်ဒေဝဒတ်အထံသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ “ဒီဘိက္ခုနီမကား သာသနာကို ကြည်ညို၍ ရဟန်းပြုခဲ့ပါတယ်၊ သူမရဲ့ကိုယ်ဝန်တည်တဲ့ကာလကို တပည့်တော်မတို့ မသိကြပါ၊ ယခု အဘယ်သို့ ပြုရပါမလဲဘုရား? လို့ လျှောက်ထားကြတယ်၊ ရှင်ဒေဝဒတ်က “ငါ့အဆုံးအမကို လိုက်နာလေ့ရှိကြတဲ့ ရဟန်းမိန်းမတွေအား အကျော်အစောမဲ့ မဖြစ်ပါစေလင့်”လို့ ကြံစည်တွေးတောပြီးလျှင် အဲဒီဘိက္ခုနီမလေးကို လူထွက်စေရမည်- လို့ ဆုံးဖြတ်စကား ဆိုပါတယ်။
ထိုစကားကိုကြားရလျှင် ဘိက္ခုနီမလေးဟာ “ရှင်မတို့ တပည့်တော်မကို မဖျက်ဆီးကြပါကုန်လင့်၊ တပည့်တော်မဟာ ရှင်ဒေဝဒတ်ကိုရည်မှန်း၍ ရဟန်းပြုတာ မဟုတ်ပါ၊ တပည့်တော်မကို ဘုရားရှင်ရဲ့အထံသို့ ပို့ဆောင်ပေးကြပါ”လို့ ပြောဆိုသောကြောင့် ထိုရဟန်းမိန်းမတွေက အဲဒီဘိက္ခုနီမလေးကို ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ပို့ကာ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားကြပါတယ်၊ ဘုရားရှင်ဟာ ဒီဘိက္ခုနီမလေးမှာ လူတုံးက ရခဲ့တဲ့ကိုယ်ဝန်ဖြစ်သည်ကို သိတော်မူသော်လည်း သူတပါးတို့ ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်းမှ လွတ်စေခြင်းငှါ ပေဿနဒီကောသလမင်းကြီး, မဟာအနာထပိဏ်သူဌေးကြီး, စူဠအနာထ ပိဏ်သူဌေးကြီး, ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီး စတဲ့သူတွေကို ခေါ်စေပြီးလျှင် ဝိနည်းအရာ ဧတဒဂ်ရ ဥပါလိမထေရ်ကို “ချစ်သား ဥပါလိသွားချေ၊ ဒီ ဘိက္ခုနီမလေးရဲ့အမှုကို ပရိသတ်လေးပါးအလယ်၌ ရှင်းလင်းသုတ်သင်ချေလော့”လို့ စေခိုင်းတော်မူပါတယ်။
ရှင်ဥပါလိမထေရ်က ပေဿနဒီကောသလမင်းကြီးရဲ့ရှေ့သို့ ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးကို ခေါ်စေ၍ ထိုအမှုကို လက်ခံစေတော်မူတယ်၊ ဝိသာခါက တင်းတိမ်ကန့်လန့်ကာကို ထက်ဝန်းကျင် ကာရံစေ၍ တင်းတိမ်ကန့်လန့်ကာရဲ့ အတွင်း၌ အဲဒီဘိက္ခုနီမလေးရဲ့ လက်, ခြေ, ချက်, ဝမ်းဗိုက်အဆုံး နေရာတို့ကို ကြည့်ရှုပြီးလျှင် လ, ရက် နေ့တို့ကို စိစစ် တွက်ချက်သဖြင့် လူ့အဖြစ်၌ ဒီဘိက္ခုနီမငယ် ကိုယ်ဝန် ရတယ်-လို့ သိရသည့်အတွက် အရှင်ဥပါလိမထေရ်အား ထို အကြောင်းကို လျှောက်ထားပါတယ်၊ ထို့နောက်မှာ အရှင်ဥပါလိမထေရ်က ပရိသတ်လေးပါးအလယ်၌ အဲဒီဘိက္ခုနီမလေး ရဲ့ သီလစင်ကြယ်ကြောင်းကို ဆုံးဖြတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူပါတယ်။
အဲဒီဘိက္ခုနီမလေးဟာ ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်ရဲ့ခြေတော်ရင်း၌ ဆုတောင်းခြင်းရှိ၍ ကြီးသောအာနုဘော်ရှိတဲ့ သားကို ဖွားမြင်ခဲ့ပါတယ်၊ ကောသလမင်းကြီးက ထိုသတို့သားငယ်ကို နန်းတော်သို့ ဆောင်ယူ၍ နို့ထိန်းတို့အား ပေးကာ မွေးမြူ စေခဲ့ပါတယ်၊ အမည်မှည့်ရာမှာ သူငယ်၏အမည်ကို ‘ကဿပ’လို့ မှည့်ခေါ်ပြီး မင်းသားတို့ရဲ့ အဆောင်အရွက်ဖျင့် ကြီးပွါးရသောကြောင့် ‘ကုမာရကဿပ’ဟူ၍ ကောင်းစွာ သိကြပါတယ်၊ ကုမာရကဿပသတို့သားဟာ ကစားရုံ၌ အခြား သူငယ်တို့ကို ပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် “အမိမဲ့သား အဖမဲ့သားက ငါတို့ကို ပုတ်ခတ်တယ်”လို့ ဆဲရေးပြောဆိုကြလျှင် မင်းကြီးသို့ ချဉ်းကပ်၍ “ခမည်းတော်ဘုရား သားတော်ကို အမိမဲ့သား အဖမဲ့သား-လို့ ပြောကြပါတယ်၊ သားတော်ရဲ့ မယ်တော် ဘယ်သူဆိုတာ မိန့်ကြားတော်မူပါ”လို့ မေးလျှောက်တဲ့အခါ မင်းကြီးက နို့ထိန်းတွေကိုပြ၍ “ဒီနို့ထိန်း မောင်းမတွေဟာ သင်ချစ်သားရဲ့ မယ်တော်တွေ ဖြစ်တယ်”လို့ မိန့်တော်မူတဲ့အခါ “သားတော်ရဲ့မယ်တော်တွေဟာ ဤမျှလောက် မများတန်ရာပါ၊ သားတော်အား မယ်တော်ရင်းကိုသာ မိန့်ကြားတော်မူပါ”လျှောက်တင်ပါတယ်။
ကောသလမင်းကြီးဟာ လှည့်ဖြားခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ရာ-လို့ တွေးမိ၍ “ချစ်သား သင်ရဲ့မယ်တော်ကား ဘိက္ခုနီမ ဖြစ်တယ်၊ ငါက သင်ကို ဘိက္ခုနီမကျောင်းမှ ဆောင်ယူခဲ့တယ်”လို့ မိန့်ဆိုလျှင် အဲဒီသတို့သားဟာ ထိတ်လန့်ခြင်း သံဝေဂဖြစ်ကာ “ခမည်းတော်ဘုရားသားတော်ကို ရှင်ရဟန်းပြုတော်မူပါလော့”လို့ လျှောက်တင်ပါတယ်၊ မင်းကြီးက “ချစ်သားကောင်းပြီ”လို့ ဆိုကာ သတို့သားကို ဘုရားရှင်ထံတော်၌ ရှင်ရဟန်းပြုပေးလိုက်ပါတယ်၊ ကုမာရကဿပ မထေရ် လို့ ထင်ရှားခဲ့တယ်၊ အဲဒီမထေရ်ဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ယူ၍ တောသို့ဝင်လျက် အားထုတ်သော်လည်း စျာန်မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို မရနိုင်ရကား တစ်ဖန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေးကမ္မဋ္ဌာန်းမှအထူးပြု၍ ယူအံ့-လို့ ဘုရားရှင်အထံတော်သို့ သွားရောက်ပြီးလျှင် (အရိယာသူတော်ကောင်းကို ပြစ်မှားသော လူဆိုးတို့ မျက်စိကွယ်သွားသော နေရာဖြစ်ခဲ့တဲ့) အမိုက်တော၌ နေတော်မူပါတယ်၊ အဲဒီအခါမှာ အဲဒီမထေရ်ကို ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ အတူတကွ ရဟန်းတရားအားထုတ်၍ အနာဂါမိဖိုလ်သို့ ရောက်သဖြင့် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်သော ဗြဟ္မာသည် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှလာ၍ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် ဝမ္မိက သုတ်၌လာတဲ့ တစ်ဆယ့်ငါးပါးသောပြဿနာတို့ကို မေးပြီးလျှင် “ဒီပြဿနာတို့ကို ဘုရားရှင်ကိုထား၍ ဘယ်သူမှ ဖြေနိုင်မည်မဟုတ်ပါ၊ ဘုရားရှင်ရဲ့အထံတော်၌ ဒီပြဿနာတို့ရဲ့အနက်ကို သင်ယူချေလော့” လို့ စေလွှတ်လိုက်တယ်၊ မထေရ်ဟာ ထိုအနာဂါမ် ဗြဟ္မာ ဆိုတိုင်းပြုသဖြင့် ဘုရားရှင် ပြဿနာကို ဖြေတော်မူသည်ရဲ့အဆုံး၌ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။
သားတော်ဖြစ်တဲ့ ကုမာရကဿပမထေရ် တောထွက်သည့်နေ့မှစ၍ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်တို့ပတ်လုံး မယ်တော် ဖြစ်တဲ့ ဘိက္ခုနီမမှာ မျက်ရည်နှင့် မျက်ခွက် ဖြစ်နေရရှာပါတယ်၊ သားနှင့် ကွေကွင်းရခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်၍ မျက်ရည် စိုစွတ်သော မျက်နှာဖြင့်သာ ဆွမ်းအလို့ငှါ လှည့်လည်စဉ် လမ်းခရီးအကြားဝယ် မထေရ်ကို မြင်ရလျှင် မြင်ရချင်း “ချစ်သား ချစ်သား”လို့ ငိုမြည်တမ်းလျက် မထေရ်ကို မီနိုင်ဖို့ ပြေးလိုက်ရာတွင် လဲကျတယ်၊ မယ်တော် ဘိက္ခုနီမဟာ သားမြတ်တို့မှ နို့ရည်ထွက်ကုန်သဖြင့် ထပြီးလျှင် စိုသောသင်္ကန်းရှိလျက်ပင် သွားကာ “ချစ်သား, ချစ်သား”လို့ ခေါ်၍ သားတော်ရဟန်းကို ဆွဲကိုင်လိုက်တယ်။ မထေရ်က “ငါ့မယ်တော်ကား ငါ့အထံမှ အသာအယာဆိုတဲ့ စကားကိုသာ အကယ်၍ (ကြား)ရသည်ဖြစ်အံ့၊ ပျက်စီးရှာလိမ့်မည်၊ ခက်ထန်တင်းမာသောစကားကိုသာ ပြု၍ ဤမယ်တော် ဘိက္ခုနီမနှင့်တကွ ပြောဆိုအံ့”လို့ ကြံစည်၍ အဲဒီမယ်တော်ဘိက္ခုနီမကို “အဘယ်အမှုပြုလျက် လှည့်လည်နေဘိသနည်း? ချစ်ခြင်းမျှကိုပင် ဖြတ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ဘိတကား”လို့ ဆိုလိုက်ပါတယ်၊
မယ်တော်ဘိက္ခုနီမဟာ
“သားရဟန်းရဲ့ စကားကား အလွန်ခက်ထန်လေစွ၊ တင်းမာလေစွ တကား"
---လို့ တွေးတော၍ “ချစ်သား ဘယ်လိုဆိုလိုက်ပါသလဲ?လို့ မေးလျှင် တစ်ဖန် သားရဟန်းက ရှေးနည်းအတူပင် ဆိုပြန်တဲ့အခါ မယ်တော် ဘိက္ခုနီမဟာ ဒီလို စဉ်းစားပါတယ်-“ငါကား ဒီသားရဲ့အကြောင်းကြောင့် တစ်ဆယ့် နှစ်နှစ်တို့ပတ်လုံး မျက်ရည်တို့ကို ဆည်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ ဒီသားကား ဒီလို
သား၌ဖြစ်တဲ့ ချစ်ခြင်းကို ဖြတ်သဖြင့် ဘိက္ခုနီမဟာ “မိမိသည်သာ မိမိ၏ကိုးကွယ်ရာအဖြစ်”ကို ထင်ရှားစွာ ပြတော်မူလိုတဲ့ ဘုရားရှင်က “ချစ်သားရဟန်းတို့ သူတပါးရဲ့ နတ်ရွာသုဂတိလဲလျောင်းရာ, မဂ်ဖိုလ်တည်းဟူသော လဲလျောင်းရာ တည်ရှိသဖြင့် မိမိ၌ဖြစ်ခြင်းငှါ မတတ်ကောင်း၊ ထို့ကြောင့် မိမိသည်ပင် မိမိရဲ့မှီခိုကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်ပေတယ်၊ သူတပါးက အဘယ်အမှုကို ပြုနိုင်အံ့နည်း?လို့ မိန့်တော်မူ၍ ဤဂါထာကို ဟောတော်မူပါတယ်---
“အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော၊ ကော ဟိ နာထော ပရော သိယာ။ အတ္တနာ ဟိ သုဒန္တေန၊ နာထံ လဘတိ ဒုလ္လဘံ။”
အတ္တာ ဟိ- မိမိသည်သာလျှင်၊ အတ္တနော- မိမိ၏၊ နာထော- ကိုးကွယ်ရာသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊ ဟိ-မှန်၏၊ ပရော-မိမိမှတပါးဖြစ်သော၊ ကော-အဘယ်မည်သောသူသည်၊ (အတ္တနော-၏၊) နာထော-ကိုးကွယ်ရာသည်၊ သိယာ-ဖြစ်ရာအံ့နည်း? အတ္တနာ ဟိ-မိမိသည်သာလျှင်၊ ဝါ-မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင်၊ သုဒန္တေန-ကောင်းစွာ ဣန္ဒြေကို ဆုံးမ ခြင်းဖြင့်၊ ဒုလ္လဘံ-ရခဲသော၊ နာထံ-အရဟတ္တဖိုလ်တည်းသူသော ကိုးကွယ်ရာကို၊ လဘတိ-ရနိုင်၏။
ဆိုလိုတာက “မိမိအပေါ် ရပ်တည်လျက် မိမိရဲ့ပြည့်စုံမှုဖြင့် ကုသိုလ်ပြု၍ နတ်ပြည်ရောက်ခြင်း, မဂ်ကိုပွါးခြင်း, ဖိုလ်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မိမိသည်သာ မိမိရဲ့ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်တယ်၊ အဘယ်မည်သော သူတပါးက အဘယ်သူရဲ့ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း? မိမိသည်သာ ကောင်းစွာ ဣန္ဒြေကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမခြင်းဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ဟု ဆိုအပ်သော ရခဲသော ကိုးကွယ်ရာ ထောက်တည်ရာကို ရ၏”တဲ့။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အကြာထိုင်ရယ် ဉာဏ်ပိုင်ရယ် ဘယ်ဟာက,နိုင်တယ်---?
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
ကြာကြာထိုင်တာ၊ ဉာဏ်ရှိတာ၊ ဘယ်ဟာ လိုသလဲ?
(က) တရားအားထုတ်တဲ့အခါ ကြာကြာထိုင်ဖို့ထက် အသိဉာဏ်ရှိဖို့လိုတာ မှန်ပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။(က) အသိဉာဏ်ရှိဖို့ လိုတာတော့ မှန်ပါတယ်၊ သို့သော် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာရဲ့ နည်းမှန်လမ်းမှန် ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း တရားအားထုတ်တဲ့အခါ ကြာကြာထိုင်နိုင်ဖို့ဆိုတာ နာကျင်မှုဝေဒနာကို သည်းခံနိုင်လို့လဲ ကြာကြာထိုင်နိုင်တာ၊ နာကျင်မှုဝေဒနာ မပေါ်လာလို့လဲ ကြာကြာထိုင်နိုင်တယ်၊ ကြာကြာထိုင်နိုင်လို့လဲ စိတ်တည်ငြိမ်မှု သမာဓိ အားကောင်းလာတယ်၊ သမာဓိအားကောင်းလေလေ အမှန်တရားကို သိလေလေဖြစ်ပါတယ်၊ သမထ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွေလဲ တက်လာပါတယ်၊ ဒါကြောင့် ကြာကြာထိုင်နိုင်ဖို့လဲ လိုပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရှင်ဟော,စိတ်သာ အဓိကာ ဓိပ္ပါယ်သိလိုတာ...?
မေး။။ အရှင်ဘုရား
စိတ်သာရှင်စော၊ ဘုရားဟော၊ ဆိုပြောရှိကြရာ၊
အနက်ဓိပ္ပါယ်၊ သိလိုတယ်၊ မှတ်ဖွယ် ရှင်းပြပါ
(ဃ) “စိတ်သာလျှင်စော (ရှင်စော) ဘုရားဟော”ဟုလည်း ကြားဖူးပါသည်၊ အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းပြပေးပါ အရှင်ဘုရား။
ဖြေ။။(ဃ) “စိတ်သာ ရှင်စောဘုရားဟော" စကားပုံက အရာရာတွင် စိတ်သာလျှင် ပဓာနဖြစ်တယ်-လို့ ရှင်တော်ဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့ကြောင်း ဖော်ညွှန်းတဲ့ စကားစုဖြစ်ပါတယ်။
စိတ်သာ ရှင်စောဘုရားဟော ဆိုတဲ့အတိုင်း ကုသိုလ်အရာမှာဖြစ်စေ, အကုသိုလ်အရာမှာဖြစ်စေ စိတ် (စေတနာ)မပါလျှင် ကုသိုလ်လည်း မဖြစ်, အကုသိုလ်လည်း မဖြစ်ပါ၊ လှူလိုစိတ်(စေတနာ)ရှိခဲ့ပါလျှင် လှူစရာတွေ မရှားလှပါ၊ ရေတစ်ခွက်, ပန်းတစ်ပွင့်ကပင် လှူစရာဖြစ်ပါတယ်၊ အချို့ချမ်းသာသူတွေမှာ လှူစရာတွေ တောင်လိုပုံအောင် ပေါများသော်လည်း စေတနာမွဲခြောက်လို့ လှူချင်စိတ် မပေါက်တော့ ဒါနကုသိုလ် မဖြစ်ရှာကြဘူး။
မိမိရဲ့သွားလာလှုပ်ရှားမှုကြောင့် သတ္တဝါငယ်တွေ မြောက်များစွာ သေကျေပျက်စီးကြသော်လည်း မိမိမှာ သေစေလိုတဲ့စိတ် မရှိသောကြောင့် အကုသိုလ်မဖြစ်ဘူး။
ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က မျက်စိအလင်းမရတဲ့ စက္ခုပါလမထေရ်ဟာ စင်္ကြံသွားသည့်အခါ ပိုးကောင်ငယ်များကို နင်းမိ၍ ထိုပိုးကောင်များ သေကြရတယ်၊ ထိုအခြင်းအရာကို မြင်ကြတဲ့ ရဟန်းများက ဘုရားရှင်အား “ရှင်တော်မြတ်ဘုရား စက္ခုပါလမထေရ်ဟာ စင်္ကြံသွားကာ များစွာသော ပိုးကောင်တို့ကို သတ်ပါတယ် (သေစေပါတယ်) ဘုရား" လို့ လျှောက်ထားကြတယ်၊ ဘုရားရှင်က “စက္ခုပါလ ပိုးကောင်တွေသတ်တာကို သင်တို့မြင်သလော?” လို့ မေးတော်မူရာ ရဟန်းများက “မမြင်ပါဘုရား” လို့ လျှောက်ထားကြတယ်၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “ရဟန်းတို့ သင်တို့သည် စက္ခုပါလ သတ်သည်ကို မမြင်ကြသလို စက္ခုပါလကလည်း ထိုပိုးကောင်များကို မမြင်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ သေစေလိုတဲ့ စေတနာမရှိ” လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်၊ စင်္ကြံသွားစဉ် ပိုးကောင်ငယ်များကို နင်းမိသဖြင့် သေကျေပျက်စီးပါသော်လည်း သေစေလိုတဲ့ စိတ်စေတနာမရှိသဖြင့် အပြစ်ကင်း၏- လို့ အရာရာတွင် စိတ်သာပဓာနဖြစ်ပုံကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရုပ်နာမ်နှစ်ဝ ဖြစ်တည်ကြ မည်သည့်ဟာကစ...?
မေး။။ အရှင်ဘုရား
ရုပ်နှင့်နာမ်မှာ၊ ဤနှစ်ဖြာ၊ ဘယ်ဟာ အရင်ဖြစ်သနည်း?
(ဂ) ရုပ်နှင့်နာမ် ဘယ်အရာက အရင်ဖြစ်ပါသနည်း (ကံ, စိတ်, ဥတု, အာဟာရ)?
ဖြေ။။(ဂ) ဒီမေးခွန်းက ဘယ်လိုအခြေအနေကို ရည်ရွယ်မေးတယ်ဆိုတာ မရှင်းလှပါ၊ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အဖြေများကန်တော့ “ကမ္ဘာဦးအစ ကမ္ဘာတည်ပုံကိုကြည့်လျှင် ရုပ်ကမ္ဘာကြီးဖြစ်ပြီးနောက်မှ ဩပပါတိကသတ္တဝါတွေ ဖြစ်လာကြတာမို့ ရုပ်က အရင်ဖြစ်တယ်-လို့ ဆိုနိုင်တယ်၊ ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းများတွင် အာရမ္မဏပစ္စည်း၏ ပစ္စည်း, ပစ္စုပ္ပန်ကျေးဇူးပြုပုံကိုကြည့်လျှင်လည်း ရုပ်က အရင်ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုနိုင်တယ်၊
ပကတူပနိဿယပစ္စည်း၌ “ဥတု, ဘောဇန, သေနာသန”တို့အရ မျှတ, မမျှတတဲ့ အအေးအပူ ဥတုကဖြစ်စေ, ဘောဇဉ်အစားအစာကဖြစ်စေ, အိမ် ကျောင်း နေရာထိုင်ခင်းတွေကဖြစ်စေ ကိုယ်ချမ်းသာ, စိတ်ချမ်းသာခြင်း, ကိုယ်ဆင်းရဲ, စိတ်ဆင်းရဲခြင်းမှသည် ဒါန, သီလ, စျာန်ကုသိုလ် ရမှု, မရမှုအထိ ကျေးဇူးပြုနိုင်၍ ရုပ်က အရင်ဖြစ်တယ်-လို့ ဆိုနိုင်တယ်၊
သို့သော် ကမ္မဇရုပ်, စိတ္တဇရုပ်တို့ကို ကြည့်လျှင်တော့ နာမ်က အရင်ဖြစ်တယ်- လို့ ပြောလို့ရပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
စုန်းဆိုသည်မှာ ဘယ်အရာ ပြုစားကွယ်ကာ ဘယ်ဂါထာ...?
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
လောကဝေါဟာ၊ စုန်းဆိုတာ၊ မှန်စွာ ရှိသလော?
(က) စုန်းဆိုတာ ရှိပါသလား?
ဖြေ။။ (က) စုန်းဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ပြုစားတတ်သည်, ဖမ်းစားတတ်သည်ဆိုသော လောကီအတတ်ပညာသည်ဖြစ်၏။
စုန်းအန္တရာယ်၊ ရန်ကာကွယ်၊ ဟောခြယ် ဂါထာရှိသလော?
(ခ) ဘုရားလက်ထက်ကပင် ရဟန်းတော်များအား ပြုစားတတ်သည်- ဟု ကြားဖူးပါသည်၊ ဘုရားရှင်မှ စုန်း၏အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် ရဟန်းတော်များအား ဂါထာတော်များ ဟောသည်- ဟူ၍ ရှိပါသလား? အရှင်ဘုရား။
ဖြေ။။(ခ) ဘုရားရှင်က စုန်းအန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန် ရဟန်းတော်များအား ဂါထာတော်များ ဟောတာတော့ မရှိပါ။ အခါတစ်ပါး စုန်းတတ်တဲ့ အိမ်ရှင်မတစ်ဦးက မိမိအလိုပါအောင် ပေးသော ပီယဆေးကို သောက်မိတဲ့ရဟန်းဟာ ရူးနှမ်းနှမ်းဖြစ်သွားရာ ဘုရားရှင်က ထွန်သွားမှာ ကပ်နေတဲ့ မြေကြီးခဲကို ရေဖျော်၍ သောက်စေကြောင်းကို ဝိနည်းမဟာဝါ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက ပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာ (ဝိ၊ ၃၊ ၂၉၉။ ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၃၇၅) တို့၌ ပါရှိပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် နိဗ္ဗာန်ဝင် သက်တမ်းမည်သို့ ဖြစ်မည်ထင်...?
တပည့် ခင်ခင်ဟန် (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
ဘုရားရှင်မှာ၊ ဓမ္မတာ၊ ဆိုလာကျမ်းအရ၊
သက်တော်ငါးပုံ၊ ချန်တစ်ပုံ၊ လေးပုံသာ နေရ၊
ကဿပမြတ်စွာ၊ သက်ပြည့်သာ၊ နေရှာတော်မူပ၊
အဆိုနှစ်ပါး၊ မညီငြား၊ ကြောင်းကား ရှင်းကာပြ။
မေး။။(င) ကဿပဘုရားရှင်သည် အနှစ် ၂၀,ဝဝဝ တန်းမှာ ၂၀,ဝဝဝ-ထိ သက်တမ်းပြည့် နေပြီးမှ နိဗ္ဗာန်စံဝင်သည်ဟု တရားတော်တစ်ပုဒ်မှာ နာကြားရပါသည်ဘုရား၊ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် အနှစ် တစ်ရာတမ်းမှာ ၈၀-အထိသာ နေရပြီး နိဗ္ဗာန်စံဝင်သည်၊ ဥတုနှင့် အာဟာရကြောင့် ဖြစ်တယ်-ဟု ဟောကြားထားပါသည်။ ဘုရားရှင်တွေဟာ သက်တမ်းပြည့်ထိ မနေဘဲ () သက်တော်အထိသာ နေပြီး နိဗ္ဗာန်ဝင်ကြသည်-ဆိုသော အချက်နှင့်မညီ ဖြစ်နေပါသည်၊ ရှင်းလင်းဖြေကြားပေးတော်မူပါအရှင်ဘုရား။
ဖြေ။။(င) ကဿပဘုရားရှင်သည် အနှစ် ၂၀,ဝဝဝ တန်းမှာ ၂၀,ဝဝဝ-ထိ သက်တမ်းပြည့် နေပြီးမှ နိဗ္ဗာန်စံဝင် သည်ဟု တရားတော်တစ်ပုဒ်မှာ နာကြားရတယ်- ဆိုတာက တရားဟောတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်က-ဗုဒ္ဓဝံသပါဠိတော် ကဿပဗုဒ္ဓဝံသ, ဂါထာ နံပါတ် (၄၂)မှာ “ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ၊ အာယု တဿ မဟေသိနော။ တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော၊ တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ။
အရလည်းကောင်း, မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ (မ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၂၉)မှာ လာတဲ့ “ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော” စကားအရလည်းကောင်း---
ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အသက်တမ်းသည် အနှစ် နှစ်သောင်းရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ထိုမျှလောက် အသက်တည်နေလျက် များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်းကို ကယ်တင်တော်မူ၏”ဟူသော ပါဠိတော် တိုက်ရိုက်မြန်မာပြန်ကို ကြည့်၍ ဟောခြင်းဖြစ်ဟန်တူပါတယ်၊ အမှန်ကန်တော့ ဘုရားရှင်တို့၏ အာယုပရိစ္ဆေဒ (အသက်အပိုင်းအခြား) ဓမ္မတာမှာ သက်တမ်းတော်၏ ၅-ပုံတွင် ၄-ပုံသာ နေတော်မူ၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုကြကြောင်းကို သုတ်မဟာဝါအဋ္ဌကထာ မဟာပဒါနသုတ် အာယုပရိစ္ဆေဒအဖွင့်စသည်၌---
“ဣမသ္မိံ တာဝ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ စတ္တာလီသဝဿသဟဿာယုကကာလေ နိဗ္ဗတ္တော၊ အာယုပ္ပမာဏံ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ စတ္တာရိ ဌတွာ ပဉ္စမေ ဝိဇ္ဇာမာနေယေဝ ပရိနိဗ္ဗုတော။ တံ အာယု ပရိဟာယမာနံ ဒသဝဿကာလံ ပတွာ ပုန ဝဍ္ဎမာနံ အသင်္ချေယျံ ဟုတွာ တတော ပရိဟာယမာနံ တိံသဝဿသဟဿကာလေ ဌိတံ၊ တဒါ ကောဏာဂမနော ဘဂဝါ နိဗ္ဗတ္တော။ တသ္မိမ္ပိ တထေဝ ပရိနိဗ္ဗုတေ တံ အာယု ဒသဝဿကာလံ ပတွာ ပုန ဝဍ္ဎမာနံ အသင်္ချေယျံ ဟုတွာ ပရိဟာယိတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿကာလေ ဌိတံ၊ တဒါ ကဿပေါ ဘဂဝါ နိဗ္ဗတ္တော။ တသ္မိမ္ပိ တထေဝ ပရိနိဗ္ဗုတေ တံ အာယု ဒသဝဿကာလံ ပတွာ ပုန ဝဍ္ဎမာနံ အသင်္ချေယျံ ဟုတွာ ပရိဟာယိတွာ ဝဿသတကာလံ ပတ္တံ၊ အထ အမှာကံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ နိဗ္ဗတ္တော။
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှာ ---
ကကုသန်ဘုရားရှင်သည် အနှစ် ၄-သောင်းသက်တမ်း၌ ပွင့်တော်မူ၍ အသက်အပိုင်းအခြားကို ငါးပုံပုံကာ လေးပုံတို့ပတ်လုံး တည်တော်မူပြီး ငါးခုမြောက် အပုံသည် ထင်ရှားရှိနေစဉ်ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီ၊ ---
အနှစ် သုံးသောင်းသက်တမ်း၌ ပွင့်တော်မူသော ကောဏာဂုမ်ဘုရားရှင်သည်လည်း အသက်တမ်းကို ငါးပုံပုံ၍ တစ်ပုံအကျန်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့ရပြီ။ ---
အနှစ်နှစ်သောင်း သက်တမ်း၌ ပွင့်တော်မူသော ကဿပဘုရားရှင်သည်လည်း အသက်တမ်းကို ငါးပုံပုံ၍ တစ်ပုံအကျန်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခဲ့၏။---
ဟု လာရှိသောကြောင့် ကဿပဘုရားရှင်သည် အနှစ် နှစ်သောင်းသက်တမ်းမှာ ပွင့်တော်မူသော်လည်း သက်တော် တစ်သောင်းခြောက်ထောင်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခဲ့သည်၊ ငါတို့ ဂေါတမဘုရားရှင်သည် နှစ်တစ်ရာသက်တမ်း၌ ပွင့်တော်မူသော်လည်း သက်တော် ရှစ်ဆယ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင် တော်မူခဲ့ရသည်မှာလည်း ဥတုနှင့် အာဟာရကြောင့် သက်တစ်ရာတမ်းတွင် ငါးပုံပုံ၍ တစ်ပုံလျော့၍ လေးပုံသာ တည်နေ ခဲ့ရ၏ဟု ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပါ၊ ထိုအခါက လူတို့၏သက်တမ်းမှာ ဥတု အာဟာရကြောင့် သက်တမ်းဆုတ်ယုတ်သည့် ကာလ အနှစ်တစ်ရာ သက်တမ်း-ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်၏၊ ဒါ့ကြောင့် ဘုရားရှင်တို့၏ဓမ္မတာအရ သက်တမ်း၏ ငါးပုံပုံ၍ လေးပုံသာ နေတော်မူကြကြောင်းကို ယုံမှားကင်းစွာ မှတ်ယူပါလေ။
ဥပါဒိန္နကသရီရံ နာမ ခဏ္ဍိစ္စာဒီဟိ အဘိဘုယျတိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဘာဝံ အပ္ပတွာ ပဉ္စမေ အာယုကောဋ္ဌာသေ ဗဟုဇနဿ ပိယမနာပကာလေယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တိ။ (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ အဋ္ဌကနိပါတ၊ ဘူမိစာလသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ ၂၄၇။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သေကြောင်းကြံသည့် မဟာနာမ် ကံမြောက်,မမြောက် သိချင်ပြန်
တပည့် ခင်ခင်ဟန် (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေး။။ဆရာတော်ဘုရား---
မင်းမဟာနာမ်၊ သေကြောင်းကြံ၊ ကြောင်းမှန် ဘယ်သို့နည်း?
မေး။။(ဃ) (၁) မဟာနာမ်မင်းကြီးဟာ သောတာပန်မှ သကဒါဂါမ်အထိ ဖြစ်နေပြီး, မြေးတော် ဝိဋဋူဘ မင်းသားနှင့် ပွဲတော်အတူ မတည်ချင်၍ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သေကြောင်းကြံစည်သည်မှာ အဘယ့်ကြောင့်ပါနည်း? (ပါဏာတိပါတကံ မြောက်ပါသလား?)
(၂) အရိယာဖြစ်နေပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် အဆင့်အတန်းခွဲခြားနေပါသနည်း?
ဖြေ။။(ဃ)။။(၁) မဟာနာမ်မင်းကြီးဟာ သောတာပန်မှ သကဒါဂါမ်အထိ ဖြစ်နေပြီး, မြေးတော် ဝိဋဋူဘ မင်းသားနှင့် ပွဲတော်အတူမတည်ချင်၍ ကိုယ့်ကိုကိုယ် သေကြောင်းကြံစည်သည်မှာ ဝိဋဋူဘသည် မဟာနာမ်မင်းကြီး၏ နာဂမုဏ္ဍာ မည်သော ကျွန်မ၏ သမီး ဝါသဘခတ္တိယာမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်၍ မင်းတို့မည်သည် အသက်ကိုပင် စွန့်ရစေကာမူ ကျွန်မသားများနှင့် အတူတကွ ပွဲတော်တည်ခြင်း မရှိကြသောကြောင့် မင်းကြီးက “ဝိဋဋူဘသည် အတူတကွ မစားလျှင် သူ့ကို သတ်လိမ့်မည်၊ (ဝိဋဋူဘ သတ်လို့သေခြင်းထက်) မိမိအလိုလိုသာ သေရခြင်းက မြတ်သေး၏”ဟု ကြံစည်လျက် မိမိကိုယ်ကို သေကြောင်းကြံခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
(ပါဏာတိပါတကံ ထမြောက်ရန် အင်္ဂါငါးပါးတွင် သူတပါး၏အသက်ကိုသတ်မှ ကံမြောက်သည်ဟု ပြဆိုရာတွင် မိမိကိုယ်ကို သေကြောင်းကြံစည်ခြင်းလည်းဖြစ်, ကြံစည်တဲ့အတိုင်းလည်း အထမမြောက်သည်လည်း ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် ပါဏာတိပါတကံ မမြောက်ပါ။ ကြံစည်သည့်အတိုင်း အထမြောက်သည်တိုင်အောင် ပါဏာတိပါတကံ မမြောက်-ဟု ဆိုလိုသည်။)
(၂) လောကမှာ သေယျ- မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ် (အထက်တန်းလွှာ), သဒိသ-တန်းတူဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ် (အလတ်တန်းလွှာ), ဟီန-အောက်တန်းကျသောပုဂ္ဂိုလ် (အောက်တန်းလွှာ) ဟု သုံးမျိုးရှိရာတွင် သေယျပုဂ္ဂိုလ်-ဆိုတာ မင်းနှင့် ရဟန်းတို့ဖြစ်၏၊ မင်းတို့မှာ “တိုင်းပြည်အားဖြင့်လည်းကောင်း, စီးပွါးဥစ္စာအားဖြင့်လည်းကောင်း, စစ်အင်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ငါနှင့်တူသောသူ ဘယ်သူရှိမလဲ? ဟူ၍သော် လည်းကောင်း, ရဟန်းတို့ မှာ သီလဂုဏ် ဓုတင်ဂုဏ် စသည်တို့ဖြင့် ငါနှင့် တူသူ ဘယ်သူ ရှိမလဲ?”ဟူ၍သော် လည်းကောင်း ဤသို့ဖြစ်သော မာန်မျိုးကို “သေယျမာန-မြတ်သောသူတို့မှာ ဖြစ်သောမာန်”လို့ ခေါ်တယ်၊ ထိုမာန်မျိုးကို “ယာထာဝမာန-(မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်မှာ ငါ မြတ်တယ်-ဟု ယူဆသောကြောင့်) မှန်သောမာန်” ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့်သာ ပယ်သတ်နိုင်တယ်၊ အယာထာဝမာန်များ (မမှန်ကန်သောမာန်များ)ကိုတော့ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်တယ်၊ မဟာနာမ်မင်းကြီးမှာ သကဒါဂါမ်သာ ဖြစ်သေး၍ ယာထာဝမာန်ကို မပယ်နိုင်သေးသောကြောင့် “သခင်နှင့် ကျွန် -ဟု အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှု ရှိနေခြင်း”ဖြစ်ပါ သည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံ တကယ်ဟုတ်,မဟုတ် ဖြေဆိုပုံ
တပည့် ခင်ခင်ဟန် (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
လေးဆူဘုရား၊ ဓာတ်တော်များ၊ သွင်းထား ဌာပနာ၊
ရွှေတိဂုံစေတီ၊ သမိုင်းသည်၊ ပြောပြီ စဉ်အလာ၊
ကျမ်းဂန်အရ၊ ထောက်ခါဆ၊ ဖြေပြတော်မူပါ။
မေး။။(ဂ) အရှင်သုမင်္ဂလ (ဒယ်အိုးဆရာတော်) ဟောကြားသောတရားတော်ထဲတွင် လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံဟု ခေါ်ဆိုသော ရွှေတိဂုံဘုရား၌ ဘုရားလေးဆူတို့၏ဓာတ်တော်များ ရှိသည်ဆိုသည်မှာ စဉ်းစားစရာဖြစ်ကြောင်း၊ ဘုရားရှင်တို့၏ ဓာတ်တော်တို့မှာ အလွန်တန်ခိုးကြီး၍ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် ဘုရားတစ်ဆူ၏ဓာတ်တော်မှ ပို၍ မထမ်းနိုင်ကြောင်း နာကြားရပါသည်ဘုရား၊ ကျိုးကြောင်းပြ၍ ဖြေဆိုပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။(ဂ)ရွှေတိဂုံဘုရား၌ ဘုရားလေးဆူတို့၏ဓာတ်တော်များ ရှိသည်ဆိုသောစကားနှင့် ပတ်သက်၍ စဉ်းစားဖွယ်ရာ အမှန်ပင် ဖြစ်ပါတယ်။ မိလိန္ဒမင်းကြီးက “အရှင်ဘုရား နာဂသေန ဘုရားတစ်ဆူတည်းသာ ပွင့်တော်မူခြင်းဖြင့်လည်း ဤလောကသည် ဤမျှလောက် ပြောင်ပြောင်တောက်သော တရားအရောင်အလင်း ဖြစ်ပေါ်ချေသေး၏၊ နှစ်ဆူမြောက် ဘုရားသည် အကယ်၍ ပွင့်တော်မူငြားအံ့၊ ဘုရားနှစ်ဆူတို့၏ တရားအရောင်အလင်းဖြင့် ဤလောကသည် အတိုင်း ထက်အလွန် တရားအရောင်အလင်း ဖြစ်ရာပါ၏၊ ဆုံးမတော်မူကုန်သည်ရှိသော် နှစ်ဆူသောဘုရားတို့သည် ချမ်းသာစွာ ဆုံးမတော်မူကုန်ရာပါ၏၊ သွန်သင်တော်မူကုန်သည်ရှိသော် ချမ်းသာစွာ သွန်သင်တော်မူကုန်ရာပါ၏၊ အကြင်အခြင်း အရာဖြင့် အကျွန်ုပ်သည် ယုံမှားကင်းသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထိုစကား၌ အကျွန်ုပ်အား အကြောင်းကို ဟောတော်မူပါလော့”ဟု လျှောက်ရာတွင်…
အရှင်နာဂသေနမထေရ်က “မင်းမြတ် ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် ဘုရားတစ်ဆူကိုသာ ဆောင်နိုင်၏၊ ဘုရားတစ်ဆူ၏ ဂုဏ်ကိုသာ ဆောင်နိုင်၏၊ နှစ်ဆူမြောက် ဘုရားသည် အကယ်၍ ပွင့်တော်မူငြားအံ့၊ ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် မဆောင်နိုင်ရာ, လှုပ်ရာ၏, တုန်ရာ၏, နိမ့်ရှိုင်းရာ၏, ညွတ်ကိုင်း ရာ၏, ယိမ်းယိုင်ရာ၏, ဖရိုဖရဲ ဖြစ်ရာ၏, လွင့်ကျရာ၏, ပျက်စီးရာ၏, မိမိတည်နေရာ အတိုင်း မကပ်ရောက်နိုင်ပေရာ။
မင်းမြတ် ဥပမာ, လှေသည် ယောကျ်ားတစ်ယောက်ကိုသာ ဆောင်နိုင်ရာ၏၊ တစ်ယောက်သော ယောကျ်ား သည် တက်စီးသည်ရှိသော် ထိုလှေသည် ရေနှင့် ညီမျှရာ၏၊ အသက်အရွယ်, အဆင်းသဏ္ဌာန်, အပိန် အဝ, အလုံးစုံသော အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ဖြင့် ထိုပဌမယောကျ်ားနှင့်တူသော နှစ်ယောက်မြောက် ယောကျ်ားသည် လာ၍ ထိုလှေကို တက်စီးငြားအံ့၊ ထိုလှေသည် ယောကျ်ားနှစ်ယောက်တို့ကို ဆောင်နိုင်ပါမည်လော?”ဟု မေးတော်မူ၏။
မိလိန္ဒမင်းကြီးက “အရှင်ဘုရား မဆောင်နိုင်ပါ, လှုပ်ရာပါ၏, တုန်ရာပါ၏, နိမ့်ရှိုင်းရာပါ၏, ညွတ်ကိုင်းရာ ပါ၏, ယိမ်းယိုင်ရာပါ၏, ဖရိုဖရဲ ဖြစ်ရာပါ၏, လွင့်ကျရာပါ၏, ပျက်စီးရာပါ၏, မိမိတည်နေရာအတိုင်း မရောက်နိုင်ရာပါ, ရေ၌ နစ်ရာပါ၏”ဟု လျှောက်၏။
အရှင်နာဂသေနမထေရ်က “မင်းကြီး အလားတူပင် ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် ဘုရားတစ်ဆူကိုသာ ဆောင်နိုင်ရာ၏၊ ဘုရားတစ်ဆူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုသာ ဆောင်နိုင်ရာ၏၊ နှစ်ဆူမြောက် ဘုရားသည် အကယ်၍ ပွင့်တော်မူငြားအံ့၊ ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် မဆောင်နိုင်ရာ, လှုပ်ရာ၏, တုန်ရာ၏, နိမ့်ရှိုင်းရာ၏, ညွတ်ကိုင်းရာ၏, ယိမ်းယိုင်ရာ၏, ဖရိုဖရဲ ဖြစ်ရာ၏, လွင့်ကျရာ၏, ပျက်စီးရာ၏, မိမိတည်နေရာ အတိုင်း မကပ်ရောက်နိုင်ရာ”ဟု မိန့်တော်မူပါတယ်။
[မင်းကြီး ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် တစ်ဆူသောဘုရားရှင် ကျေးဇူးကိုသာ ဆောင်ရွက်နိုင်၏၊ နှစ်ဆူသော ဘုရားတို့သည် ဖြစ်တော်မူကုန်အံ့၊ ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် နှစ်ဆူသောဘုရားရှင်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်များကို မဆောင်နိုင်ရာ၊ တုန်လှုပ်ရာ၏၊ ယိုင်ညွတ်ရာ၏၊ ဖရိုဖရဲရှိရာ၏၊ ပျက်စီးရာ၏၊ တည်ရာအရပ်သို့ မရောက်လေရာ၊ မင်းကြီး ဥပမာသော်ကား ယောကျ်ားတစ်ယောက်ကိုသာ ဆောင်နိုင်သော လှေသည် ဖြစ်အံ့၊ တစ်ယောက်သော ယောကျ်ားသည် တက်စီးသော်သာ ကောင်းစွာ ဖြစ်စေနိုင်ရာ၏၊ ထိုအခါ နှစ်ယောက်မြောက်သော ယောကျ်ားသည် ထိုရှေးဦးစွာသော ယောကျ်ားနှင့် အသက်အရွယ် အတိုင်းအရှည် အကြုံအဆူ အင်္ဂါငါးပါးတူသည်ဖြစ်၍ ထိုလှေကို ထိုယောကျ်ားပါ တက်စီးအံ့၊ မင်းကြီး… စင်စစ် ထိုလှေသည် နှစ်ယောက်သော ယောကျ်ားတို့ကို ဆောင်နိုင်ရာ အံ့လော? ဟု မေးလေသော်--- အရှင်ဘုရား နှစ်ယောက်သော ယောကျ်ားတို့ကို မဆောင်နိုင်ရာချေ၊ တုန်လှုပ်ရာ၏၊ ယိုင်ညွတ်ရာ၏၊ ဖရိုဖရဲပျက်စီးရာ၏၊ တည်ရာသို့ မရောက်နိုင်ရာချေ၊ ရေ၌နစ်ရာ၏-ဟု ဖြေဆိုလေသော် မင်းကြီး ထို့အတူ ဤတစ်သောင်းသော လောကဓာတ်သည် မဆောင်နိုင်ရာသည်ဖြစ်၍ တုန်လှုပ်ပျက်စီး ဖရိုဖရဲရှိ၍ တည်ရာသို့ မရောက်နိုင်ရာ-ဟု မိန့်တော်မူ၏။ (ဂုဏာလင်္ကာရ အမည်တော်ရှိ မဟာပညဝန် ထေရ်မွန်သူမြတ် စီရင်အပ်သော မိလိန္ဒပဥှာ မြန်မာဘာသာပြန်၊ ၄၁၉။)]
ဘုရားရှင်ဆိုတာ သတ္တလောက၌ တုဖက်ကင်းတဲ့ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တယ်၊ အကယ်၍ မရှေးမနှောင်း နှစ်ဆူ, လေးဆူ စသည် ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်ထွန်းနေကြလျှင် အံ့ဩဖွယ် မဖြစ်တော့ဘူး၊ ဒါ့ကြောင့် တစ်ဆူသာ ပွင့်တော်မူပြီး ထိုဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာ မကွယ်သရွေ့ နောက်ဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်တော်မမူပါ။
မိလိန္ဒပဥှာပါဠိတော်အရ တစ်သောင်းသောလောကဓာတ်အတွင်းမှာ တပြိုင်နက် ဘုရားနှစ်ဆူ ပွင့်တော်မမူဆိုရာတွင် ဘုရားတစ်ဆူ၏သာသနာတည်ရှိမှု အတိုင်းအတာကို ကျမ်းဂန်များ၌ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် တိုင်းတာပေးကြသည်၊ “ဓာတ်တော်များ တည်ရှိကြလျှင် ဘုရားရှင်တို့သည် တည်ရှိကုန်သည်သာ၊ ထို့ကြောင့် ဤဓာတ်တော်တို့ တည်ရှိရာ ကာလအတွင်းဝယ် အခြားသော ဘုရားရှင်၏ ပွင့်တော်မူခြင်းကို တားမြစ်အပ်သည်သာတည်း၊ ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန် ဖြစ်ပြီးလေသော် (ဓာတ်တော်များကို တေဇောဓာတ်လောင်းကျွမ်း၍ ဓာတ်တော်များ ကွယ်ပျောက်လေသော်) ထိုဘုရား ရှင်၏သာသနာကွယ်ပြီဖြစ်၍ အခြားတပါးသော ဘုရားရှင်၏ပွင့်တော်မူခြင်းကို တားမြစ်ဖွယ်မရှိ၊ အခြားဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူနိုင်တော့သည်သာ - ဟု ဆိုလိုတယ်။
ဤကျမ်းဂန်များအဆိုအမိန့်အရ ရှေးဘုရားသုံးဆူတို့၏ ဓာတ်တော်များသည် ဓာတုပရိနိဗ္ဗာန် ကာလများ၌ပင် တေဇောဓာတ်လောင်ကျွမ်းကာ ပျောက်ကွယ်ကုန်ပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဘယ်လိုမှ ထိုဘုရားရှင်တို့၏ ဓာတ်တော်များသည် ရွှေတိဂုံစေတီတော်၌ ရှိမည်မဟုတ်ပါ။
ဒါ့ကြောင့် အရှင်သုမင်္ဂလ (ဒယ်အိုးဆရာတော်) ဟောကြားသောတရားတော်ထဲတွင် လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံဟု ခေါ်ဆိုသော ရွှေတိဂုံဘုရား၌ ဘုရားလေးဆူတို့၏ဓာတ်တော်များ ရှိသည်ဆိုသည်မှာ စဉ်းစားစရာဖြစ်ကြောင်း၊ ဘုရားရှင်တို့၏ ဓာတ်တော်တို့မှာ အလွန်တန်ခိုးကြီး၍ ကမ္ဘာမြေကြီးသည် ဘုရားတစ်ဆူ၏ဓာတ်တော်မှ ပို၍ မထမ်းနိုင်ကြောင်း ဟောကြားသော တရားတော်အတိုင်း မှတ်သားနိုင်ပါသည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အာပတ်နဲ့နော် တရားတော် ရနိုင်မရနိုင် ဖြေပါနော်...?
တပည့် ခင်ခင်ဟန် (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ---
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
အာပတ်မဖြေ၊ တရားတွေ၊ ကြိုးလေ အားထုတ်ရာ၊
တရားမရ၊ ကြောင်းကျိုးဆ၊ ဖြေပြတော်မူပါ။
မေး။။(က) ရဟန်းတော်များသည် အမျိုးသမီးများနှင့် တစ်မိုးတစ်ရံထဲမှာ မအိပ်ကောင်း / အိပ်လျှင် ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်၊ အာပတ်မဖြေမိလျှင် တရားအားထုတ်ပါသော်လည်း မဂ်ဖိုလ်မရနိုင်ကြောင်း- တရားတော်တစ်ခု၌ နာကြားရပါသည်၊ ပြည့်စုံစွာ ဖြေကြားပေးတော် မူပါဘုရား။
ဖြေ။။ ခင်ခင်ဟန်၏ မေးခွန်းများနှင့် ပတ်သက်၍---
(က) ရဟန်းတော်များသည် အမျိုးသမီးများနှင့် တစ်မိုးတစ်ရံထဲမှာ မအိပ်ကောင်း/ အိပ်လျှင် ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်၊ အာပတ်မဖြေမိလျှင် တရားအားထုတ်ပါသော်လည်း မဂ်ဖိုလ်မရနိုင်ကြောင်း- ဟောကြားသောတရားနှင့် ပတ်သက်၍ မိမိသင့်ရောက်သော အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်လိုစိတ်မရှိ, အကြောင်းသင့်တဲ့အခါ သံဃာ, ဂိုဏ်း, ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့အထံ၌ အာပတ်ဖြေမည်ဟု စင်ကြယ်လိုသော စိတ်ရှိပြီး သင့်ထားတဲ့ အာပတ်အပေါ်မှာ ဝိပ္ပဋိသာရမဖြစ်လျှင် တရားအားထုတ်ပါက မဂ်ဖိုလ်ရနိုင်ပါတယ်။
အမှန်တော့ အာပတ်ကြောင့် တရားမရတာ မဟုတ်ပဲ သင့်ထားတဲ့အာပတ်ကို ဖုံးကွယ်လိုမှု, မကုစားရသေးတဲ့ အာပတ်ကို အမှီပြု၍ နှလုံး မသာယာမှု (ဝိပ္ပဋိသာရ)ဖြစ်တတ်၏၊ ထိုနှလုံးမသာယာမှုကို အကြောင်းခံလျက် ပါမောဇ္ဇ (ဝမ်းမြောက်မှု အနုစား ပီတိ) မဖြစ်နိုင်, ပါမောဇ္ဇ မဖြစ်လျှင် ပီတိ (အရင့်စားပီတိ) မဖြစ်နိုင်, ပီတိမဖြစ်လျှင် ပဿဒ္ဓိ (ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းအေးမှု) မဖြစ်နိုင်, ပဿဒ္ဓိမဖြစ်လျှင် သုခ(ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာမှု) မဖြစ်နိုင်, သုခမဖြစ်လျှင် သမာဓိမရ, သမာဓိမရလျှင် ယထာဘူတ (လမ်းမှန် ကျအောင်) မသိ, ယထာဘူတ မသိလျှင် စျာန်မဂ်ဖိုလ်ကို မရနိုင်။
ဒါကြောင့် သင့်ရောက်မိတဲ့ အာပတ်အပေါ်ဝယ် ဝိပ္ပဋိသာရ မဖြစ်ဖို့ လိုတယ်။
သံဃနာယကဥက္ကဋ္ဌ, ဗန်းမော်ဆရာတော် ဘုရားကြီးက “မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ရပြီးမှ ကုစားသည့် ထုံးကို ဘေဒါနုဝတ္တကသိက္ခာပုဒ်လာ ရဟန်းတော်များ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရပြီးမှ အာပတ်ကုစားသည့်ထုံးကို နှလုံးမူရာ၏”ဟု ဓမ္မရသ စာတမ်းများ (၁၆)၌ မိန့်တော်မူပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကျန်းမာရေးတွက် သေရည်စွက် သိက္ခာပျက်, မပျက်...?
ဒေါ်သန်းနွဲ့ (စက်မှု၊ ၁) တောင်သာရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
သားသ္မီးမျက်နှာ၊ မြင်သောခါ၊ ကျန်းမာရေးတွက်တာ၊
သင့်လျော်ဆေးခွက်၊ သေအရက်၊ ထည့်စွက် (တွဲဖက်)သောက်ရပါ
ပြစ်ရှိ, မရှိ၊ သိလိုဘိ၊ မိန့်ရှိကျမ်းအလာ။
အမေး။။(ဂ) တပည့်တော်တို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဖြစ်ငြားသော်လည်း အချို့အချို့သော အမျိုးသမီး၌ သားသမီးမျက်နှာမြင် ဖွားမြောက်ပြီးသောအခါ၌ (သည်းခံပါဘုရား) အချိန်ကာလ အပိုင်းအခြားအထိ မိမိ၏ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ လိုအပ်ပါက သင့်လျော်ရာဆေးနှင့် တွဲဖက်ပြီး အရက်သေစာကို သောက်ဆေး လူးဆေးအဖြစ် သုံးစွဲကြပါသည်ဘုရား။
ဘုရားရှင်ဟောကြားထားသော ကံငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သော ထိုသုရာမေရယကို သုံးစွဲခြင်းဖြင့် အပါယ်ငရဲကို ကျရောက်နိုင်သည်အထိ အပြစ်ကြီးပါသလားဘုရား? အဘယ်တရားဖြင့် ထိုအပြစ်မှ ကင်းလွတ်နိုင် ပါသလဲဘုရား? ရှင်းလင်းစွာ ဖြေကြားပေးတော်မူပါဘုရား။
အဖြေ။။(ဂ) အရက်ကို ဆေး၌ အနည်းငယ်ရောစွက်၍ အရက်နံ့ပျောက်လျှင် ဆေးဟူသောအမှတ်ဖြင့် သောက်ပါက အပြစ်မရှိပါ၊ အရက်ကို သူ့အတိုင်း လူးဆေးအဖြစ် သုံးနိုင်ပါတယ်၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သင့်လျော်ရာဆေးနှင့် တွဲဖက်၍ အရက်သေစာကို သောက်ဆေးအဖြစ်သုံးစွဲရာတွင် အရက်နံ့, အရက်အရသာ ရှိနေပါက သုရာမေရယသိက္ခာပုဒ် ပျက်ပါလိမ့်မည်၊ အရက်ကို အရက်အတိုင်း ဆေးအဖြစ်သောက်လျှင်တော့ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ ဧကန် သုရာမေရယသိက္ခာပုဒ် ပျက်၍ အကုသိုလ်ဖြစ်ပါတယ်။
ဘုရားရှင်ဟောကြားထားသော ကံငါးပါးတွင် တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ်သော ထိုသုရာမေရယကို သုံးစွဲခြင်းဖြင့် အပါယ်ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာဘုံကို ကျရောက်နိုင်ပါတယ်၊ သေရည်အရက်ကိုသောက်ခြင်း၏ အပေါ့ဆုံး အသေးငယ်ဆုံး အကျိုးမှာ ရူးသွပ်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်ပါတယ်၊ အရက်သေစာသောက်စားခြင်းကို အမှီပြု၍ အခြားအကုသိုလ်ကံများကို မလွန်ကျူးသေးပါက ထိုသောက်စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်လျက် သမထ ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် ထိုအပြစ်မှ ကင်းလွတ်နိုင်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
၂၄-ပါး အပေါင်းထားသည့် သုံးပါးဂုဏ်တော် ဖွင့်ဆိုသော်…?
ဒေါ်သန်းနွဲ့ (စက်မှု၊ ၁) တောင်သာရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ရတနာသုံးစုံ၊ မြတ်သည့်ဂုဏ်၊ အကုန်သိလိုပါ၊
နက်အဓိပ္ပါယ်၊ ဖွင့်အကျယ်၊ ကျိုးသွယ် မချန်ကာ၊
မေတ္တာရှေ့ထား၊ ကရုဏာပွါး၊ မိန့်ကြားတော်မူပါ။
အမေး။ (ခ) တပည့်တော်မတို့ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အမြဲမပြတ် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်, ရွတ်ဖတ်ပူဇော်လေ့ ရှိသော ဘုရားရတနာ, တရားရတနာ, သံဃာရတနာ-ဟုဆိုအပ်သော ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို ပါဠိ အနက်သဘောကို လူတိုင်းနားလည်နိုင်ကောင်းပါသည်ဘုရား၊ သို့သော် တရားဂုဏ်တော် ခြောက်ပါး, သံဃာဂုဏ်တော် ကိုးပါးကို နားရည်ဝ၍ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်နေကြရသော်လည်း ဂုဏ်တော်တစ်ပါးစီ၏ အစွမ်းသတ္တိကို အချို့နားလည်သဘောပေါက်၍ အချို့သူများ တစ်စေ့ တစ်ဝက်သာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင် လောက်ပါသည်၊ သို့ပါ၍ ဤရတနာသုံးပါး၏စွမ်းရည်သတ္တိ, ပါဠိ အနက်သဘောကို အားလုံး၏ အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါ ဆရာတော်ဘုရားမှ မေတ္တာရှေ့ထား ကရုဏာပွါး၍ သေချာစွာ ရှင်းလင်းပေးတော်မူပါဘုရား။
အဖြေ။ (ခ) ဘုရားဂုဏ်တော် ကိုးပါး, တရားဂုဏ်တော် ခြောက်ပါး, သံဃာ့ဂုဏ်တော် ကိုးပါးတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကား ကျယ်ဝန်းလှပါတယ်။ မှတ်ဖို့လည်းလွယ်, ရွတ်ဆိုလို့လည်း လွယ်တဲ့ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရတနာ့ဂုဏ်ရည်စာအုပ်မှ ဘုရားဂုဏ်တော် ၉-ပါး, တရားဂုဏ်တော် ၆-ပါး, သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါးကို မှတ်သားကြစေလို ပါတယ်။
ဘုရားဂုဏ်တော် ၉-ပါး
၁။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ၊
၂။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊
၃။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊
၄။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ သုဂတော၊
၅။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ လောကဝိဒူ၊
၆။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊
၇။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊
၈။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓေါ၊
၉။ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ ဘဂဝါ။
၁။ အရဟံဂုဏ်တော်ဖွင့်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန- တစ်ထောင့်ငါးရာ, ကိလေသာတို့, ဝါသနာဓလေ့, အထုံငွေ့မျှ, မငွေ့မရိပ်, ဝင်းဝင်းဖိတ်သို့, ရွှေစိတ်ပျံ့သင်း, လွန်သန့်ရှင်း၍, မင်းမင်းပြည်သူ, ကြည်ဖြူကော်ရော်, အလှူတော်မှန်, အပူဇော်ကို ခံတော်မူထိုက်သော ဤအကြောင်း ကြောင့်လည်း၊ အရဟံ-အရဟံဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
ကိလေသာကင်း၊ လွန်သန့်ရှင်း၍၊ မင်းမင်းပြည်သူ၊ များဗိုလ်လူတို့၊ ကြည်ဖြူကော်ရော်၊ အပူဇော်ကို၊ ခံတော်မူဘိ၊ ဤသတ္တိ၊ မည်ရှိ အရဟံဂုဏ်။
အရဟံဂုဏ်တော်အရ--
(၁) “ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာတော်မူ၏”ဟူသော အနက်၊
(၂) “လှူဒါန်းပူဇော်သမျှကို ခံယူတော်မူထိုက်၏”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။
အရဟံဂုဏ်နက် ၅-မျိုးထွက်---
(၁) အရကာမှ ဖြစ်လာတဲ့ အရဟံ-(ကိလေသာတို့မှ) ဝေးကွာတော်မူသောကြောင့် “အရဟံ” မည် တော်မူ၏။ “အရဟံ”ဟု သုံးလုံးတွဲဖတ်။
(၂) အရဟမှ ဖြစ်လာတဲ့ အရဟံ-(ပစ္စည်းအစရှိသည်တို့ကို) ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သောကြောင့် “အရဟံ”မည်တော်မူ၏။ “အရဟံ”ဟု သုံးလုံးတွဲဖတ်။
(၃) အရိ+ဟမှ ဖြစ်လာတဲ့ အရဟံ-ကိလေသာရန်သူတို့ကို မဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်တော်မူအပ်သောကြောင့် “အရဟံ” မည်တော်မူ၏၊ “အရ ဟံ”ဟု အရနှင့် ဟံကို ခွဲဖတ်။
(၄) အရ-ဟမှ ဖြစ်လာတဲ့ အရဟံ-သံသရာစက် အကန့်အထောက်တို့ကို ဖျက်ဆီးတော်မူတတ်သော ကြောင့် “အရဟံ” မည်တော်မူ၏၊ အရ ဟံဟု အရနှင့် ဟံ ခွဲဖတ်။
(၅) န ရဟောမှ ဖြစ်လာတဲ့ (န ရဟံ အရဟံ) အရဟံ-ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ပင် မကောင်းမှုကို ပြုတော် မမူသောကြောင့် “အရဟံ” မည်၏၊ အ ရဟံ ဟု အနှင့် ရဟံ ခွဲဖတ်။
တစ်ထောင့်ငါးရာ, ကိလေသာတို့။ ပုထုဇဉ်တို့၏သန္တာန်၌ ကိလေသာသည် အကျဉ်းအားဖြင့် ဆယ်ပါးရှိ၏၊ အကျယ်အားဖြင့် တစ်ထောင့်ငါးရာ ရှိ၏။ ထိုကိလေသာ တစ်ထောင့်ငါးရာတွက်ပုံကို ဦးထွန်းရွှေ၏ (ဃ)မေးခွန်းရဲ့ အဖြေ ကိုကြည့်ပါ။ (ဒီမှာ)
ဝါသနာဓလေ့ အထုံငွေ့မျှ။ သတ္တဝါတို့၏သန္တာန်၌ အငွေ့အသက် ထုံလျက်ပါသော ကိလေသာတို့၏သတ္တိကို “ဝါသနာအထုံ”ဟု ခေါ်သည်၊ ရဟန္တာများသန္တာန်၌ ကိလေသာကုန်သွားသော်လည်း ဘဝဆက်တိုင်းက ပါလာသော အထုံဝါသနာမှာ မကုန်တတ်ချေ၊ ဥပမာ—စူးရှသော အရက်ထည့်ရာပုလင်းမှ အရက်ကုန်သွားသော်လည်း အရက်အနံ့ အထုံမပျောက်သကဲ့သို့တည်း၊ ဘုရားရှင်ကား ထိုကိလေသာတွေကို အငွေ့အသက် အထုံဝါသနာ ပျောက်ကင်းအောင် ပယ်တော်မူပြီးဖြစ်၍ စိတ်တော်အစဉ်သည် အမြဲအားဖြင့် ဝင်းဝင်းဖိတ်ဖိတ် အရောင်တောက်နေသလို ကြည်လင်သန့်ရှင်းတော်မူပေသည်။
၂။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန-သဗ္ဗဉ်ဉာဏ်အား, စွမ်းပကားဖြင့်, များသင်္ခါရ, ဝိကာရနှင့်, လက္ခဏ ပညတ်, နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ဟု, ငါးရပ်သိရန်, ဉေယျဓမ်ကို, ဖောက်ပြန်မရှိ, ကိုယ်တိုင်သိတော်မူသော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ- သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော် မူပါပေသည်တကား။
များသင်္ခါရ၊ ဝိကာရနှင့်၊ လက္ခဏပညတ်၊
နိဗ္ဗာန်ဓာတ်ဟု၊ ငါးရပ်သိရန်၊ ဉေယျဓမ်ကို၊
ဖောက်ပြန်မရှိ၊ ကိုယ်တိုင်သိ၊ မှတ်ဘိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်အရ “အလုံးစုံသောတရားကို ကိုယ်တော်တိုင် သိမြင်တော်မူနိုင်၏”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။ [သမ္မာ-မဖောက်မပြန် (အမှားမရှိအောင်)+သံ-ကိုယ်တော်တိုင်+ဗုဒ္ဓ-သိတော်မူနိုင်သည်။]
သဗ္ဗဉ်ဉာဏ်အား, စွမ်းပကားဖြင့်။ ဘုရားရှင်သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကိုရဖို့ရန် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် ပါရမီတော်များကို ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သည့်အားလျော်စွာ ဘဝအဆင့်ဆင့် ရင့်လာသော ပညာသည် ဘုရားဖြစ်သည့်အခါ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်အဖြစ်သို့ရောက်၍ လွန်စွာအစွမ်းသတ္တိ ထက်မြက်ပါပေသည်။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏ ဉာဏ်တော်သည်ကား သိသင့်သိဖွယ် အသွယ်သွယ်ကို မည်သူနှင့်မျှ ယှဉ်မရအောင် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိတော်မူပါသည်၊ ထိုသိဖွယ်တရားများကို “ဉေယျဓံ"ဟု ခေါ်၏။ [ဉေယျ-သိသင့်သိထိုက်သော + ဓမ်=ဓမ္မ-တရား။]
၃။ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန-သုံးပါး ရှစ်ပါး, နှစ်မျိုးအားဖြင့်, ဟောထားပညာ, ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာတည်း, နိဗ္ဗာနဓာတ်, အòမိက်ရပ်သို့, ဆိုက်ကပ်ရန်ဖြင့်, အမှန်သင့်သည့်, အကျင့်စရဏ, ဆယ့်ငါးဝနှင့်, တကွဥဿုံ, ပြည့်စုံတော်မူသော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော-ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
သုံးပါး ရှစ်ပါး၊ နှစ်မျိုးအားဖြင့်၊ ဟောထားပညာ၊ ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာနှင့်၊ နိဗ္ဗာနဓာတ်၊ အမြိုက်ရပ်သို့၊ ဆိုက်ကပ်ရန်ဖြင့်၊ အမှန်သင့်သည့်၊ အကျင့်စရဏ၊ ဆယ့်ငါးဝနှင့်၊ ပြည့်ဝလေဘိ၊ ဤသတ္တိ၊ မည်ရှိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဂုဏ်။
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နဂုဏ်တော်အရ---
“ဝိဇ္ဇာတရား စရဏတရားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၏” ဟူသော အနက်ကို ပြ၏။ [ဝိဇ္ဇာ-အသိဉာဏ်+ စရဏ-အကျင့် + သမ္ပန္န-ပြည့်စုံ၏။]
သုံးပါး, ရှစ်ပါး- ဉာဏ်ဝိဇ္ဇာတည်း။ အသိဉာဏ်ပညာဟူသော ဝိဇ္ဇာကို အချို့ သုတ္တန်ဒေသနာတော်၌ ၃-ပါး၊ အချို့သုတ္တန်ဒေသနာတော်၌ ၈-ပါးဟု ၂-မျိုးအားဖြင့် ဟောထားတော်မူသောကြောင့် “ဝိဇ္ဇာသုံးပါး, ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး”ဟု ကွဲနေသည်။
ဝိဇ္ဇာသုံးပါး---
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်။ ရှေးရှေးဘဝ၌ ကြုံတွေ့ခဲ့သမျှကို ပြန်၍ အောက်မေ့နိုင်သောဉာဏ်။
ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်။ နတ်မျက်စိကဲ့သို့ ဝေးကွာသောအဆင်း, သေးငယ်သောအဆင်းကို မြင်နိုင်သောဉာဏ်။
အာသဝက္ခယဉာဏ်။ ကိလေသာ အာသဝေါတို့ကို ကုန်စေနိုင်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါး---
ဝိပဿနာဉာဏ်။ “အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ”ဟုရုပ်နာမ်တရားအားလုံးကို သိမြင်နိုင်သောဉာဏ်။
စေတောပရိယဉာဏ်။ သူတပါး၏စိတ်ကို သိနိုင်သောဉာဏ်။
မနောမယိဒ္ဓိဉာဏ်။ မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အလားတူ ကိုယ်တစ်မျိုးကို စိတ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းနိုင်သောဉာဏ်။
ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ်။ နတ်တို့၏ နားကဲ့သို့ ဝေးသောအသံ, သေးငယ်သောအသံကို ကြားနိုင်သောဉာဏ်။
ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်။ မြေလျှိုး မိုးပျံ စသည်ဖြင့် တန်ခိုးအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်သောဉာဏ်၊ ရှေ့ ၃-ပါးတွင် ဤငါးပါးကို ထည့်လျှင် ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးဖြစ်၏။
[ဆောင်] သုံးပါးဝိဇ္ဇာ, ပု-ဒိ-အာနှင့်, ဝိဇ္ဇာရှစ်ရပ်, ဝိပသ်-စေတော, မနောမယိဒ်, ဒိနှင့်ဣဒ်, ထည့်သိပ်ရေတွက်လေ။
နိဗ္ဗာနဓာတ်- အကျင့်စရဏ။ မပျက်စီးနိုင်သောအရာကို “အမြိုက်”ဟု ခေါ်၏၊ ထိုအမြိုက်နှင့်တူသော နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်ဖို့ရန် ကျင့်သော အကျင့်ကို “စရဏ”ဟု ခေါ်သည်။
စရဏ ၁၅-ပါး---
သဒ္ဓါ-“ကုသိုလ်-အကုသိုလ်ကံရှိသည်၊ ထိုကံ၏ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးရှိသည်၊ ရတနာသုံးပါးရှိသည်၊ နောင်ဘဝရှိသည်”ဟု ယုံကြည်မှု၊
သတိ- ကုသိုလ်ကောင်းမှု ဆိုင်ရာ၌ အမှတ်ရမှု၊
ဟိရီ-မကောင်းမှု ဒုစရိုက်မှ ရှက်မှု၊
ဩတ္တပ္ပ- မကောင်းမှု ဒုစရိုက်မှ ကြောက်လန့်မှု၊
ဝီရိယ- ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိစ္စ၌ အားထုတ်မှု၊
သုတ- အကြားအမြင်များမှု၊
ပညာ- အရာရာ၌ တတ်သိလိမ္မာမှု။
ဤကား “သဒ္ဓမ္မ”ဟု ခေါ်အပ်သော သူတော်ကောင်းတရား ၇-ပါးတည်း။ [သူတော်ကောင်းဥစ္စာ၌ကား သတိနှင့် ဝီရိယကို နှုတ်ပြီးလျှင် သီလ (သီလစောင့်မှု), စာဂ (စွန့်ကြဲလှူဒါန်းမှု) ထည့်၍ ရေတွက်ရသည်။]
ဘောဇနေမတ္တညုတာ။ စားသောက်ရာ၌ မိမိနှင့် သင့်, မသင့် နှိုင်းချင့်၍ အတိုင်းအရှည်သိမှု၊
ဇာဂရိယာနုယောဂ။ နိုးနိုးကြားကြား အိပ်မှု, အအိပ်အနေ နည်းမှု၊
သီလ။ ဆိုင်ရာသီလကို နေ့စဉ်စောင့်ထိန်းမှု၊
ဣန္ဒြိယသံဝရ။ တွေ့မြင် ကြားသိသမျှ၌ လောဘ ဒေါသ စသည် မဖြစ်စေဘဲ မျက်စိ နား နှာ လျှာ ကိုယ် စိတ် ဣန္ဒြေများကို ငြိမ်သက်အောင် စောင့်စည်းမှု။
စျာန် ၄-ပါး (ပဌမစျာန်, ဒုတိယစျာန်, တတိယစျာန်, စတုတ္ထစျာန်)=ပေါင်း စရဏ ၁၅-ပါးဖြစ်၏။
[ဆောင်] သဒ္ဓါ သတိ, ဟိရီ ဩတ္တ, ဝီရိယနှင့်, သုတ ပညာ, ခုနစ်ဖြာ, သဒ္ဓမ္မာ ဟုပြ။
ထိုသဒ္ဓမ္မာ, ခုနစ်ဖြာနှင့်, ဘော ဇာ သီ ဣန်, စျာန်လေးကြိမ်ထား, ဤဆယ့်ငါး, မှတ်သား စရဏ။
“ဝိဇ္ဇာ”ဟူသော အသိဉာဏ်ရှိသော်လည်း “စရဏ”ဟူသော အကျင့်မရှိက နိဗ္ဗာန်မရနိုင်၊ “စရဏ”အကျင့်သာ ရှိ၍ “ဝိဇ္ဇာ”ဟူသော အသိဉာဏ်မရှိလျှင် လမ်းမှန်မရောက်ဘဲ အလွဲကို ကျင့်နေသဖြင့် ခရီးမတွင်ဘဲ ရှိမည်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရားကား အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သော ဝိဇ္ဇာ=ဉာဏ်, စရဏ=အကျင့်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေသည်။
၄။ သုဂတဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန- ဒီပင်္ကရာ, ထွတ်ချာသနင်း, ခြေတော်ရင်းမှ, မှန်ကင်းသိရီ, ဗောဓိမဏ္ဍိုင်, ခန်းဝါပိုင်အောင်, ဆယ်ခိုင်ပါရမီ, စုံပြည့်ညီလျက်, သုံးလီဘဝ, များသတ္တ၏, သုခစီးပွါး, ကျင့်သောအားဖြင့်, မိုက်မှားအယူ, မိစ္ဆာဟူက, ဆံဖြူတစ်စိ, မကပ်ငြိဘဲ, သတိသမ္ပဇဉ်, မပြတ်ယှဉ်လျက်, သဗ္ဗဉ်ဉာဏ်တော်, ရကြောင်းရော်၍, ကြွတော်မူခဲ့သော ဤအကြောင်း ကြောင့်လည်း၊ သုဂတော-သုဂတဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
ဒီပင်္ကရာ၊ ထွတ်ချာသနင်း၊ ခြေတော်ရင်းမှ၊ စ၍ဗောဓိ၊ မဏ္ဍိုင်ထိအောင်၊ ပါရမီဖြည့်ကာ၊ ကောင်းစွာ ကြွတတ်၊ ဤဗျုပ္ပတ်၊ ခေါ်အပ် သုဂတဂုဏ်။
စကားခြောက်မျိုး၊ ပြောဆိုရိုးတွင်၊ ကျိုးရှိဟုတ်မှန်၊
သူနာခံလို၊ မနာလိုဟု၊ ထိုနှစ်မျိုးသာ၊ ကောင်းမွန်စွာဖြင့်၊ ချိန်ခါချင့်မျှော်၊
ဟောတော်မူတတ်၊ ဤဗျုပ္ပတ်၊ ခေါ်အပ် သုဂတဂုဏ်။
စကား ၆-မျိုး---
(၁) မဟုတ်မမှန်, အကျိုးလည်းမရှိ, သူတပါးလည်း မလိုလား မနှစ်သက်သောစကား၊
(၂) ဟုတ်မှန်၏, အကျိုးမရှိ, သူတပါး မလိုလား မနှစ်သက်သောစကား၊
(၃) ဟုတ်မှန်လည်း ဟုတ်မှန်၏, အကျိုးလည်းရှိ၏, သူတပါးကား မလိုလား မနှစ်သက်သောစကား၊
(၄) မဟုတ်မမှန်, အကျိုးမရှိ, သူတပါး လိုလား နှစ်သက်သောစကား၊
(၅) ဟုတ်မှန်၏, အကျိုးမရှိ, သူတပါးကား လိုလား နှစ်သက်သောစကား၊
(၆) ဟုတ်မှန်လည်း ဟုတ်မှန်၏, အကျိုးလည်း ရှိ၏, သူတပါးလဲ လိုလား နှစ်သက်သောစကား။
ဤစကား ၆-မျိုးတွင် ဘုရားရှင်သည် အမှတ် (၃)နှင့် (၆) စကား ၂-မျိုးကိုသာ အခွင့်အခါကိုကြည့်၍ ပြောသင့်တဲ့အခါမှာ ပြောတော်မူပါတယ်။
သုဂတဂုဏ်တော်အရ “ကောင်းစွာကြွတော်မူခဲ့၏, ကောင်းစွာ ပြောဆိုတော်မူ၏”ဟူသောအနက်ကို ပြသည်။ [သု-ကောင်းစွာ+ ဂတ-ကြွ တော်မူခဲ့သည်။]
ထွတ်ချာသနင်း။ အထွတ်အထိပ် အချုပ်အခြာ မြင့်မြတ်သော ဘုရားရှင်။
မှန်ကင်းသိရီ။ ပြာသာဒ် စသည်တို့၏ အထွတ်၌ တပ်ထားအပ်သော တုရင် မှန်ကင်းကဲ့သို့ မို့မောက်နေသော မြေပေါ်ဝယ် ကျက်သရေရှိသော ဗောဓိပင်။
ဗောဓိမဏ္ဍိုင်။ ဗောဓိပင်ပေါက်ရာ မြေအရပ်သည် ဇမ္ဗုိပ်ကျွန်း၏ အလယ်ဗဟို မဏ္ဍိုင်ဖြစ်သောကြောင့် ဗောဓိပင်ကိုလည်း “မဏ္ဍိုင်”ဟု ဆိုသည် (တစ်နည်း) ဗောဓိပင်ကိုပင်သဗ္ဗညုတဉာဏ်၏ ကြည်လင်ရာဖြစ်၍ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်ဟု ဆိုသည်။
၅။ လောကဝိဒူဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန-သတ္တောကာသ, သင်္ခါရဟု, လောကသုံးဘုံ, အလုံးစုံကို, အာရုံထင်စွာ, ပိုင်းခြားကာဖြင့်, ကောင်းစွာ ကုန်စင်, သိမြင်တော်မူသော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ လောကဝိဒူ-လောကဝိဒူ ဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
သတ္တ ဩကာသ၊ သင်္ခါရဟု၊ လောကသုံးဘုံ၊ အလုံးစုံကို၊ အာရုံထင်စွာ၊ ပိုင်းခြားကာဖြင့်၊ ကောင်းစွာကုန်စင်၊ သိမြင်လေဘိ၊ ဤသတ္တိ၊ မည်ရှိ လောကဝိဒူဂုဏ်။
လောကဝိဒူဂုဏ်တော်အရ “လောကအားလုံးကို သိမြင်တော်မူနိုင်ပေ၏”ဟူသော အနက်ကို ပြ၏။ [လောက-ကမ္ဘာလောကကြီးကို + ဝိဒူ-သိတော်မူနိုင်သည်။]
လောကသုံးပါး---
(၁) သတ္တလောက-သက်ရှိ သတ္တဝါအပေါင်း၊
(၂) ဩကာသလောက-သတ္တဝါတို့၏ တည်နေရာဘုံဌာနနှင့် ဘုံမရှိသော နေရာဌာန၊ [သတ္တဝါတို့၏မှီတင်းနေထိုင်ရာ ၃၁-ဘုံ, ရေမြေ, တောတောင်, ကောင်းကင်၊]
(၃) သင်္ခါရလောက-ရုပ်တရား, နာမ်တရားအားလုံး---ဟု လောကသုံးပါးရှိတယ်။ [သတ္တလောက ဩကာသလောကတို့ကို အိုမှု နာမှု သေမှု, ဖြစ်ပျက်မှုစသော အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံတို့ဖြင့် စီမံဖန်တီး ပြောင်းလဲ ပြုပြင်ပေးနေသော သဘောတစ်မျိုး၊]
၆။ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန- ဆုံးမသင့်ရန်, သတ္တဝါမှန်သော်, ခြောက်တန်လျှင်ခြောက်, မြှောက်တန်မြှောက်၍, အောက်အောက်ထက်ဂုဏ်, ဆင့်ဆင့်စုံဖို့, ဖုံဖုံသင်ပေး, အစဉ်ဖေးလျက်, ယဉ်ကျေးလေအောင်, သွေးဆောင်ဆုံးမတော် မူတတ်သော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ- အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ ဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
ဆုံးမသင့်ရန်၊ သတ္တဝါမှန်သော်၊ ခြောက်တန်လျှင်ခြောက်၊ မြှောက်တန်မြှောက်၍၊ အောက်အောက် ထက်ဂုဏ်၊ ဆင့်ဆင့်စုံဖို့၊ ဖုံဖုံသင်ပေး၊ အစဉ်ဖေးလျက်၊ ယဉ်ကျေးလေအောင်၊ သွေးဆောင်ဆုံးမတတ်၊ ဤဗျုပ္ပတ်၊ ခေါ်အပ် အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိဂုဏ်။
အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိဂုဏ်တော်အရ “ဆုံးမထိုက်သော သတ္တဝါများကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမမှု၌ အတုမရှိ စွမ်းနိုင်ပါပေသည်”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။ [အနုတ္တရော-အတုမရှိမြတ်သည့်+ ပုရိသ-ယောကျ်ား (သတ္တဝါ)+ ဒမ္မ-ဆုံးမထိုက်သူ+ သာရထိ-ဆုံးမနိုင်သည်။]
အောက်အောက်ထက်ဂုဏ်။ အောက်အောက် သီလဂုဏ်နှင့် အထက် အထက် စျာန်မဂ်ဖိုလ်ဂုဏ်များ အဆင့်ဆင့်စုံလင်အောင် အဖုံဖုံသင်ပေးပြီးလျှင် အစဉ်မပြတ် ဖေးဖေးမမ စောင့်ရှောက်တော်မူသည်။
တောဆင်ရိုင်း, မြင်းရိုင်းများကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမမှု၌ အတုမရှိ ကျွမ်းကျင်သော ဆင်ဆရာ, မြင်းဆရာတို့ သည် အလွန်ရိုင်းပျသော ဆင်မြင်းများကို တဖြည်းဖြည်း ယဉ်ကျေးလာအောင် ဆုံးမပြီးလျှင် မင်းတို့၏ စီးတော်ဆင်, စီးတော်မြင်းများအဖြစ်သို့ ရောက်စေနိုင်သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်လည်း “လောကဝိဒူ”ဂုဏ်တော်၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သတ္တဝါတို့၏အတွင်းစိတ်ကို ရှေ့နောက်ကုန်စဉ် သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ဆုံးမဖို့ရန် သင့်တော်သော သတ္တဝါများကို တွေ့မြင်တော်မူသောအခါ ခြောက်၍ဆုံးမမှ အကျွတ်တရားရမည်သူဖြစ်လျှင် ခြောက်၍ ဆုံးမတော်မူ၏၊ မြှောက်ပင့်၍ ဆုံးမမှ အကျွတ်တရားရမည်သူဖြစ်လျှင် မြှောက်ပင့်၍ ဆုံးမတော်မူသည်။
ထိုသို့ ဆုံးမရာ၌ ပင်ကိုယ်က သီလမရှိသူဖြစ်လျှင် သီလ၌တည်စေတော်မူ၏၊ သီလရှိပြန်လျှင်လည်း အထက်အထက် စျာန်တရား, မဂ်တရားတို့ကို ထိုသူ၏ ပါရမီအားလျော်စွာ တိုးတက်၍ ရအောင် ဆုံးမတော်မူ၏၊ ထိုဘဝ၌ မည်သည့်တရားထူးကိုမျှ မရထိုက်လျှင် နောက်နောက်ဘဝ၌ အထုံပါအောင် ဆုံးမတော်မူ၏၊ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမကို သီးခြားခံယူရလျှင် မယဉ်ကျေးသူ မရှိ၊ ယဉ်ကျေးသူချည်းသာ ဖြစ်ကြလေသည်။
၇။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန-သတ္ထဝါဟော်, ကုန်သည်ကျော်သည်, ဖော်လှော်ငယ်သား, နောက်ပါများကို, ရေရှားဘေးခ, ကန္တာရမှ, ခေမမြေငူ, ထုတ်ပယ်ယူသို့, ထို့တူတစိ, ခဲယဉ်းဘိသည့်, ဇာတိ ဇရာ, မရဏာဟု, ကန္တာရကြမ်း, ခရီးလမ်းမှ, ရွှေနန်းမြေငူ, ပြည်နိဗ္ဗူသို့, နတ်လူဗြဟ္မာ, သတ္တဝါကို, ကောင်းစွာဆောင်ယူ, ကယ်တင်တော်မူတတ်သော ဤအကြောင်း ကြောင့်လည်း၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ- သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
သတ္ထဝါဟော်၊ ကုန်သည်ကျော်သည်၊
ဖော်လှော်ငယ်သား၊ နောက်ပါများကို၊
ရေရှားဘေးခ၊ ကန္တာရမှ၊
ခေမမြေငူ၊ ထုတ်ပယ်ယူသို့၊
ထို့တူတစိ၊ ခဲယဉ်းဘိသည့်၊
ဇာတိ ဇရာ၊ မရဏာဟု၊
ကန္တာရကြမ်း၊ ခရီးလမ်းမှ၊
ရွှေနန်းမြေငူ၊ ပြည်နိဗ္ဗူသို့၊
နတ်လူဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါကို၊
ကောင်းစွာဆောင်ယူ၊ ကယ်တော်မူတတ်၊
ဤဗျုပ္ပတ်၊ မည်လတ် သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံဂုဏ်။
သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဂုဏ်တော် အရ “နတ်လူဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ရှေ့ဆောင်ဦးစီး ကုန်သည်ကြီးနှင့် တူတော် မူ၏”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။ [ဒေဝမနုဿာနံ-ဗြဟ္မာနတ်လူတို့၏+ သတ္ထာ- (ဆရာဖြစ်၍) ကုန်သည်ကြီးနှင့် တူတော်မူသည်။]
သတ္ထဝါဟော်, ကုန်သည်ကျော်သည်။ သတ္ထဝါဟ-ဟူသောပါဠိကို “သတ္ထဝါဟော်”ဟု စပ်ဆိုသည်၊ ကုန်သည်ငယ်များ အကြီးအမှူးဖြစ်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော “ကုန်သည်ကြီး”ဟု ဆိုလို။
ကန္တာရမှ။ ခြင်္သေ့ သစ်ကျား ခိုးသား ဓားပြ ပေါများ အစာရေစာရှားပါးသော ခရီးကို “ကန္တာရ”ဟု ခေါ်သည်၊ အသွားအလာ ခက်ခဲသောကြောင့် “ခရီးခဲ”ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ကန္တာရ ၅-မျိုး---
၁။ စောရကန္တာရ- ခိုးသူခရီးခဲ၊
၂။ ဝါဠ ကန္တာရ- သားရဲခရီးခဲ၊
၃။ ဒုဗBိက္ခ ကန္တာရ-ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး အစာရှားသော ခရီးခဲ၊
၄။ နိရုဒက ကန္တာရ- ရေမရှိသော ခရီးခဲ၊
၅။ အမနုဿ ကန္တာရ- ဘီလူးသရဲရှိသော ခရီးခဲ။
ခေမမြေငူ။ ဘေးမရှိသော ကုန်းမြင့်မြေအရပ်။
ဇာတိဇရာ, မရဏာဟု။ ဇာတိ-ပဋိသန္ဓေနေရမှု၊ ဇရာ- အိုမှု၊ မရဏ- သေရမှုဟူသော ဘေးကြီးတို့ဖြင့် မရှောင်သာ မတိမ်းသာအောင် ကြမ်းတမ်းသော သံသရာခရီး ကန္တာရကြီးမှ။
၈။ ဗုဒ္ဓေါဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန-ဒုက္ခ သမုဒယ, နိရောဓနှင့်၊ မဂ္ဂမည်သာ, လေးသစ္စာကို, ဦးစွာပိုင်ပိုင်, သိမြင်နိုင်၍, သုံးဆိုင်ဝေနေ, များ ဗိုလ်ခြေကို, မသွေအတူ, သိစေတော်မူနိုင်သော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ ဗုဒ္ဓေါ-ဗုဒ္ဓဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
ဒုက္ခ သမုဒယ၊ နိရောဓနှင့်၊ မဂ္ဂမည်သာ၊ လေးသစ္စာကို၊ ဦးစွာပိုင်ပိုင်၊ သိမြင်နိုင်၍၊ သုံးဆိုင်ဝေနေ၊ များဗိုလ်ခြေကို၊ သိစေတတ်သည့်၊ ဗျုပ္ပတ္တိ၊ မည်ရှိ ဗုဒ္ဓဂုဏ်။
ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်အရ “ကိုယ်တော်တိုင်သိ၍ သူတပါးကိုလည်း သိစေတော်မူနိုင်သည်”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။
၁။ ဒုက္ခသစ္စာ။ (ဒုက္ခ-ဆင်းရဲခြင်း+ သစ္စာ-အမှန်) ရုပ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်စေတသိက်ဟူသော နာမ်ခန္ဓာတရားတွေ ပေါင်းစပ်နေသည်ကို “ခန္ဓာကိုယ်”ဟု ခေါ်၏၊ ဤခန္ဓာကိုယ်သည် ဒုက္ခတုံး ဒုက္ခခဲ ဆင်းရဲအမှန်ဖြစ်၏၊ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးရှိ နေလို့သာ စားဖို့ သောက်ဖို့ ဝတ်ဖို့ နေဖို့ ရှာဖွေသွားလာရ၏၊ အိုရ နာရ သေရ၏၊ အရှာ အဖွေ အနေ မတရားသဖြင့် အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်ကာ ဒုက္ခခံရ၏၊ စိုးရိမ်ပူဆွေး ငိုကြွေးမြည်တမ်း ပင်ပန်းဆင်းရဲရ၏၊ ထောင်တန်းကျသဖြင့် အရှက်တကွဲ အကျိုးနည်းလည်း ဖြစ်ကြရ၏၊ အလွန့်အလွန် စီးပွါးတွေ စုဆောင်းပြီးမှ စွန့်ပစ်ထားခဲ့ရ၏၊ မခွဲချင်ဘဲနှင့် တကွဲတပြားဖြစ်ရ၏၊ ခေတ္တခဏ ချမ်းသာသလို ထင်ရသော်လည်း အစအဆုံးကြည့်လျှင် ချမ်းသာစစ်စစ်ဟူ၍ မမြင်ရချေ။
၂။ သမုဒယသစ္စာ။ (သမုဒယ-ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း+ သစ္စာ-အမှန်၊) ထိုဒုက္ခ၏အကြောင်းရင်းကား “တဏှာ လောဘ”ခေါ်သော နှစ်သက်ခင်မင် လိုချင်တောင့်တမှုသည် အကြောင်းအမှန်ဖြစ်တော့၏၊ ဒုက္ခဟူသမျှသည် ဤလိုချင် တောင့်တမှုကို အကြောင်းခံ၍ ဖြစ်၏၊ ထိုလိုချင်တောင့်တမှုကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ မတရားပြုမိ၍ ဤလောက၌ပင် မင်းပြစ် မင်းဒဏ်, နောက်သံသရာ၌ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်လျက် အတိုင်းမသိ ဆင်းရဲဒဏ်ကို ခံရ၏၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ မလွတ်ဘဲ တဝဲလည်လည် ကျင်လည်ရချက်သည် ထိုထိုဘဝကို လိုချင်တောင့်တသော လောဘတဏှာ၏ စနက်သာ ဖြစ်၏။
လိုချင်တောင့်တမှုဟူသော တဏှာလောဘလည်း တရားသဖြင့် မချုပ်တည်းနိုင်သမျှ သူ့အလိုအလျောက်သာဖြင့် မည်သည့်အခါမျှ နောက်ဆုတ်လိမ့်မည်မဟုတ်၊ “သံပရာသီး ကြီးလေ ချဉ်လေ” ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း, “ငယ်ရွယ်စဉ်က ပေါက်သောနွားဦးချိုသည် ကြီးလေရှည်လေ” ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း, “မီးသည် လောင်စာများလေ မီးတောက်ကြီးလေ” ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း, ဤတဏှာလောဘ၏ သဘောသည်လည်း “ရလေ လိုလေ, ရဖန်များလေ လောဘတိုးလာလေပင်” ဖြစ်တော့၏၊ တဏှာလောဘကြီးလာသလောက်လည်း ဒုက္ခကြီးကြီးပင် ရောက်ကြမည်သာတည်း။
၃။ နိရောဓသစ္စာ။ (နိရောဓ-ဒုက္ခ၏ချုပ်ဆုံးရာ+ သစ္စာ-အမှန်၊) ထိုဒုက္ခအားလုံး၏ ချုပ်ဆုံးရာအမှန်ကား နိဗ္ဗာန်တည်း၊ ထိုနိဗ္ဗာန်၏ ဒုက္ခမရှိပုံ, မည်ကဲ့သို့ ချမ်းသာပုံကိုမူ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်နိုင်သော ဉာဏ်ရမှသာ ကျနစွာ သိနိုင်ရာ၏၊ သောတာပန်အဖြစ်သို့ ရောက်လျှင်ပင် နိဗ္ဗာန်၏အရသာကို သိမြင်နိုင်ပေပြီ၊ သောတာပန်များသည် နိဗ္ဗာန်၏အရသာကို ကျနစွာ သိမြင်ပြီးဖြစ်၍ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်အောင်သာ တိုးတက် အားထုတ်ကြန်တော့၏၊ ပုထုဇဉ်အဖြစ်သို့ ဆုတ်နစ် ခဲ့သူမရှိ၊ ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံခါနီးမှာလည်း ဒုက္ခရုပ်နာမ်ကို စွန့်ရတော့မည်ဖြစ်၍ ကြည်လင် ရွှင်ပျတော်မူကြ၏။
နိဗ္ဗာန်သည် ပုထုဇဉ်အတွေးမျိုးဖြင့် တွေးကာ ပျင်းစရာဖြစ်နေလျှင် နိဗ္ဗာန်ဝင်ခါနီး၌ မည်သူမျှ ရွှင်ပျနိုင်ကြမည် မဟုတ်၊ မိမိတို့သွားရမည့် နိဗ္ဗာန်၏ချမ်းသာပုံကို ထိုပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏အာရုံ၌ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သိပြီးဖြစ်၍သာ ရွှင်ပျတော်မူနိုင်ကြပေ၏၊ မိထွေးတော်ဂေါတမီ ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီး၌ နတ်ရောလူပါ လွမ်းဆွတ်တသ ငိုပွဲကြီးကျင်းပကြသော်လည်း မိထွေးတော်ကား အနည်းငယ်မျှ ဝမ်းနည်းခြင်းမရှိဘဲ “သားတော် သမီးတော်များ- ဤအခါမျိုးကား ငိုရမည့်အခါမဟုတ်၊ ဝမ်းမြောက်ရမည့်အခါ ဖြစ်သည်”ဟု တရားချလျက် တန်ခိုးပင် ပြခဲ့ပေသေးသည်။
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ။ (မဂ္ဂ-နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်း+ သစ္စာ-အမှန်၊) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်း အမှန်ကား မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတည်း။
မဂ္ဂင် ၈-ပါး---
သမ္မာဒိဋ္ဌိ---- ကောင်းသော အလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ၊
သမ္မာသင်္ကပ္ပ---- ကောင်းသော အကြံအစည်၊
သမ္မာဝါစာ---- ကောင်းသော စကားကို ဆိုခြင်း၊
သမ္မာကမ္မန္တ---- ကောင်းသော အမှုကို ပြခြင်း၊
သမ္မာအာဇီဝ---- ကောင်းသော အသက်မွေးခြင်း၊
သမ္မာဝါယာမ---- ကောင်းသော အားထုတ်ခြင်း၊
သမ္မာသတိ---- ကောင်းသော အမှတ်ရခြင်း၊
သမ္မာသမာဓိ---- ကောင်းသော တည်ကြည်ခြင်း။
[အပြစ်ကင်း၍ ကုသိုလ်ကြိယာနှင့် ဆိုင်သမျှကိုသာ “အကောင်း”ဟု ဆိုလိုသည်။]
[ဆောင်]
အလိမ္မာဉာဏ်၊ ကောင်းအောင်ကြံ၍၊
အမှန်ပြောပြ၊ ပြုသမျှကောင်း၊
သက်မွေးကောင်းပင်၊ ကောင်းကောင်းအားစိုက်၊
စိတ်၌စွဲမှတ်၊ ကောင်းမြတ်တည်ကြည်၊
ကောင်းရှစ်လီသည်၊ ရွှေပြည်နိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်းတည်း။
၉။ ဘဂဝါဂုဏ်တော်။
သော ဘဂဝါ- ထိုရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဣတိပိ ဣမိနာ စ ကာရဏေန- အဏုမြူသဖွယ်, ပျောက်ကွယ်သိမ်မွေ့, မမြင်တွေ့အောင်, ရုပ်ဆောင်ဖန်ဆင်းနိုင်သော “အဏိမာ” ဘုန်းတော်၊
စိတ်၏အလား, ကောင်းကင်ဖျား၌, ပေါ့ပါးလျင်မြန်, စျာန်ပျံကြွသွားနိုင်သော “လဃိမာ" ဘုန်းတော်၊ ကိုယ်တော်သဏ္ဌာန်, ပုံဟန်တိုင်းငြား, မနှိုင်းအားဖို့, ကြီးမားလေအောင်, ရုပ်ဆောင်ဖန်ဆင်းနိုင်သော “မဟိမာ”ဘုန်းတော်၊
ဆီးတားကွယ်ကာ, မရှိပါဘဲ, လိုရာတိုင်းပေါက်, တစ်ခဏလောက်ဖြင့်, ကြွရောက်နိုင်သော “ပတ္တိ”ဘုန်းတော်၊
အဆင်းအတန်တန်, ပုံသဏ္ဌန်ကို, စီမံဖန်တီး, တစ်ခဏတည်းဖြင့်, ပြီးစီးနိုင်သော “ပါကမ္မ”ဘုန်းတော်၊
ကိုယ်တော်မြတ်၏, စိတ်ဓာတ်တော်မှ, စ၍မကြွင်း, လူနတ်မင်းကို, ပိုင်နင်းအုပ်စိုး, လွှမ်းမိုးနိုင်သော “ဤသိတာ” ဘုန်းတော်၊
သမာပတ်စျာန်, အဘိညာဏ်ကို, ဝင်စံလိုက, တစ်ခဏချင်းပိုင်, ဝင်စားနိုင်သော “ဝသိတာ”ဘုန်းတော်၊
ကိစ္စတစ်ခု, ပြုစုတုန်းပင်, ပြီးဆုံးချင်သော်, ဆောလျင်မသွေ, ပြီးဆုံးစေနိုင်သော “ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ” ဘုန်းတော်၊
ရှစ်ဖော်အပြား, ဤသို့အားဖြင့်, ထင်ရှားလေဘိ, “ဣဿရိယ”ဘုန်းတော်၊
ကိလေသာရန်, ပယ်ဖျက်လှန်ဖို့, နိဗ္ဗာန်ဖိုလ်မဂ်, ကိုးချက်အပြား, လောကုတ္တရာတည်းဟူသော “ဓမ္မ”ဘုန်းတော်၊
ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ, ဖြစ်ပေါ်လာ၍, ကမ္ဘာတိုက်ပေါင်း, သောင်းလောကဓာတ်, ပဲ့တင်ထပ်မျှ, နှံ့စပ်သတင်း, ကျော်စောခြင်းဟူသော “ယသ”ဘုန်းတော်၊
ရွှေမျက်နှာတော်, လက်ခြေတော်မှ, စ၍မကြွင်း, ပင်လုံးဝင်းသည့်, ပန်းမင်းအနေ, ကျက်သရေမင်္ဂလာ, စုဝေးကာဖြင့်, လွန်စွာတင့်တယ်, သပ္ပါယ်တော်မူသော “သိရီ”ဘုန်းတော်၊
အလိုတော်အတိုင်း, တောင့်တတိုင်းပင်, မဆိုင်းမတွ, ပြီးစီးရသည့် “ကာမ”ဘုန်းတော်၊
တစ်လောကလုံး, ညွတ်ရုံးကိုးစား, အားထားဖို့ရာ, လွန်စွာကြိုးကုတ်, အားထုတ်တော်မူသော “ပယတ္တ” ဘုန်းတော်၊
ဤခြောက်ဖော်ဂုဏ်, ဘုန်းတော်ဟုန်နှင့်, ပြည့်စုံတော်မူသော ဤအကြောင်းကြောင့်လည်း၊ ဘဂဝါ- ဘဂဝါဟူသော ဂုဏ်တော်ကြီးဖြင့်, အံ့ချီး၍မကုန်, ဗြဟ္မာ့ဘုံတိုင်အောင်, ပျံ့လှိုင်ကျော်ကြား, ထင်ရှားတော်မူပါပေသည်တကား။
ဣဿရိယ၊ စသည်ခြောက်စုံ၊
ဘုန်းတော်ဂုဏ်နှင့်၊ ပြည့်စုံပေတတ်၊
ဤဗျုပ္ပတ်၊ ခေါ်အပ် ဘဂဝါဂုဏ်။
ဘုန်းတော် ၆-ပါး။ (၁) ဣဿရိယဘုန်းတော်, (၂) ဓမ္မဘုန်းတော်, (၃) ယသဘုန်းတော်, (၄) သိရီဘုန်းတော်, (၅) ကာမဘုန်းတော်, (၅) ပယတ္တဘုန်းတော်။
ဣဿရိယဘုန်းတော်နှင့်စပ် ရှစ်ရပ်သော တန်ခိုးတော်။ (၁) အဏိမာ, (၂) လဃိမာ, (၃) မဟိမာ, (၄) ပတ္တိ, (၅) ပါကမ္မ, (၆) ဤသိတာ, (၇) ဝသိတာ, (၈) ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ။
ဘဂဝါဂုဏ်တော်အရ “ဘုန်းကံကြီးတော်မူ၏”ဟူသော အနက်ကို ပြသည်။ [ဘဂ-ဘုန်းကံ+ ဝါ-ရှိသည်, ကြီးသည်၊]
“ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းခေါ်တဲ့ ဘုရားဂုဏ်တော်များကို ပွါးများအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းသည် ဆရာအရှင်ဖြစ်တော်မူတဲ့ မြတ်စွာဘုရား၌ ရိုသေ, တုပ်ဝပ်ခြင်းရှိ၏၊ သဒ္ဓါပြန့်ပြောခြင်း, သတိပြန့်ပြောခြင်း, ပညာပြန့်ပြောခြင်း, ကောင်းမှုပြန့်ပြော ခြင်းသို့လည်းရောက်၏၊ နှစ်သိမ့် ဝမ်းမြောက်မှုဖြစ်ခြင်း များ၏၊ ကြောက်ဖွယ် ဘေးငယ် ဘေးကြီးကို သည်းခံနိုင်၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို သည်းခံနိုင်၏၊ ဘုရားရှင်နှင့် အတူနေရသည်ဟူသော အမှတ်သညာကိုရ၏၊ အဲဒီ့အပြင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိရဲ့ ကိန်းအောင်းရာ ဖြစ်တဲ့ ယောဂီရဲ့ ကိုယ်သည်လည်း စေတီအိမ် (ဘုရားကျောင်း)ကဲ့သို့ ပူဇော်ထိုက်၏၊
အဲဒီယောဂီရဲ့ စိတ်သည် ဘုရားအဆင့်- ဘုရားအဖြစ်၌ ညွတ်၏၊ ကျူးလွန်စရာ ဝတ္ထုအမှုနှင့် တွေ့လျှင် ဘုရားရှင်ကို မျက်မှောက်၌ ဖူးမြင်နေရသကဲ့သို့ ရှက်ကြောက်မှုသည် အဲဒီယောဂီအား ရှေးရှုထင်၏၊ အထက်၌ မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ထိုးထွင်း၍ မသိငြားသော်လည်း သုဂတိသို့ လားရောက်ရ၏” လို့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁၊ ၂၀၆)၌ လာရှိပါတယ်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် -မြန်မာပြန် (ဒုတိယတွဲ၊ ၁၆၂)၌ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
---
တရားဂုဏ်တော် ၆-ပါး
(၁) သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော---သွာက္ခာတဂုဏ်တော်၊
(၂) သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော---သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်တော်၊
(၃) သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော အကာလိကော---အကာလိကဂုဏ်တော်၊
(၄) သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဧဟိပဿိကော---ဧဟိပဿိကဂုဏ်တော်၊
(၅) သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော ဩပနေယျိကော---ဩပနေယျိကဂုဏ်တော်၊
(၆) ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ---ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ ဝိညူဟိ။
၁။ သွာက္ခာတ ဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတာ- ရွှေဘုန်းတော်သခင်, ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည်၊ ဓမ္မော-မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်, ဓမ္မက္ခန်ဟု, ဆယ်တန်သော တရားတော်မြတ်ကို၊ သွာက္ခာတော- ကြားနာရုံပင်၊ အပူစင်၍၊ ကျင့်လျှင်ချမ်းသာ၊ ကျင့်ပြီးခါ လည်း၊ လွန်စွာငြိမ်းချမ်း၊ နိဗ္ဗာန်နန်းနှင့်၊ စခန်းသင့်အောင်၊ မှန်းလင့်ရည်ရော်၊ ကောင်းစွာ ဟောတော်မူအပ်ပါပေ၏။
ကြားနာရုံပင်၊ အပူစင်၍၊ ကျင့်လျှင်ချမ်းသာ၊ ကျင့်ပြီးခါလည်း၊ လွန်စွာငြိမ်းချမ်း၊ နိဗ္ဗာန်နန်းနှင့်၊ စခန်းသင့်အောင်၊ မှန်းလင့်ရည်ရော်၊ ကောင်းချင့်လျော်စွာ၊ ဟောတော်မူအပ်သော သွာက္ခာတဂုဏ်။
သွာက္ခာတဂုဏ်တော်အရ “ကောင်းမွန်စွာ ဟောတော်မူအပ်သော တရားတော်" ဟူသည်မှာ---မဂ် ၄-ပါး, ဖိုလ် ၄-ပါး, နိဗ္ဗာန် ၁-ပါး, ဓမ္မက္ခန္ဓာ-ဟု ခေါ်သော ပိဋကတော် ၁-ပါး= ပေါင်း ၁၀-ပါး ဖြစ်၏။
မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်၊ ဓမ္မက္ခန်၊ ဆယ်တန် တရားတော်။ ဟောဖော်ညွှန်ပြ၊ ကောင်းလေစွ၊ သွာက္ခာတဂုဏ်တော်။
၂။ သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်တော်။
ဓမ္မော-မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ကိုးတန်သော တရားတော်မြတ်သည်၊ သန္ဒိဋ္ဌိကော-ဟော ပြသလောက်၊ ကျင့်တိုင်းပေါက်၍၊ မဂ်ရောက် ဖိုလ်ထိ၊ ပညာရှိသည့်၊ များအရိယာ၊ သူတော်စွာတို့၊ သူတကာပြော၊ ယုံကြည်သောကြောင့်၊ သဘောချင်းထပ်၊ မဆည်းကပ်ဘဲ၊ တပ်အပ်ထင်ထင်၊ ကိုယ်တိုင်လည်း သိမြင်ထိုက်ပါပေ၏။
ဟောပြသလောက်၊ ကျင့်တိုင်းပေါက်၍၊ မဂ်ရောက် ဖိုလ်ထိ၊ ပညာရှိသည့်၊ များအရိယာ၊ သူတော်စွာတို့၊ သူတကာပြော၊ ယုံကြည်သောကြောင့်၊ သဘောချင်းထပ်၊ မဆည်းကပ်ဘဲ၊ တပ်အပ်ထင်ထင်၊ ကိုယ်တိုင် လည်း သိမြင်ထိုက်သော သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်။
သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်တော်အရ “ကိုယ်တိုင် သိမြင်ထိုက်သော တရား”ဟူသည် မဂ် ၄-ပါး, ဖိုလ် ၄-ပါး, နိဗ္ဗာန် ၁-ပါး= ပေါင်း ၉-ပါး ဖြစ်၏။
ကိုယ်တိုင်ကျင့်လတ်၊ သိမြင်အပ်၊ အမြတ်တရားတော်။ သန္ဒိဋ္ဌိက၊ ဂုဏ်တော်မှ၊ ညွှန်ပြ သူ့အာဘော်။
၃။ အကာလိကဂုဏ်တော်။
ဓမ္မော-သောတာပတ္တိ၊ စသည့်ဆင့်တက်၊ လေးချက်အပြား၊ မဂ်တရားသည်၊ အကာလိကော-ငါးရက် ခုနစ်ရက်၊ စသည်တက်၍၊ ငံ့လျက်ရှည်ဝေး၊ အကျိုးပေးရာ၊ အခါမငဲ့၊ အခြားမဲ့ဖိုလ်၊ အကျိုးကိုလည်း ပေးတော်မူတတ်ပါပေ၏။
ငါးရက် ခုနစ်ရက်၊ စသည်တက်၍၊ ငံ့လျက်ရှည်ဝေး၊ အကျိုးပေးရာ၊ အခါမငဲ့၊ အခြားမဲ့ဖိုလ်၊ အကျိုးကိုလည်း ပေးတော်မူတတ်ပါပေသော အကာလိကဂုဏ်။
အကာလိကဂုဏ်တော်အရ “အကျိုးပေးဖို့ အချိန်ဆွဲ၍ ဖင့်နွှဲခြင်းမရှိသောတရား" ဟူသည် မဂ် ၄-ပါး ဖြစ်၏၊ မဂ်တရားဟူသည် ကုသိုလ်တရား, ဖိုလ်တရားသည် ထိုမဂ်ကုသိုလ်၏ အကျိုးတရားဖြစ်၏၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်၍ မဂ်ကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်လျှင် ချက်ချင်း ဖိုလ်စိတ်တည်းဟူသော အကျိုးလည်း တစ်စပ်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ လောကီ ကုသိုလ်ကံများကဲ့သို့ ၅-ရက်, ၇-ရက်, ၁-ဘဝ, ၂-ဘဝ စသည်ဖြင့် အချိန်ဆွဲ၍ ဖင့်နွှဲခြင်းမရှိ၊ ချက်ချင်း အကျိုးပေးနိုင်သော ဂုဏ်ထူးရှိသည်။
အကာလိက၊ ဂုဏ်ဓမ္မ၊ လေးဝ မဂ်ကုသိုလ်။ ချက်ချင်းမနှေး၊ ဖိုလ်ကျိုးလေး၊ ရရေး သူ့ဂုဏ်ဆို။
၄။ ဧဟိပဿိကဂုဏ်တော်။
ဓမ္မော-မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ကိုးတန်သော တရားတော်မြတ်သည်၊ ဧဟိပဿိကော-ဝေဟာတက်ထွန်း၊ ယုဂန်စွန်း၌၊ လဝန်းအလား၊ ပတ္တမြားသဖွယ်၊ စင်ကြယ်ထင်ရှား၊ ရှိသည်များကြောင့်၊ အားရရွှင်လန်း၊ လိုက်ခဲ့စမ်းပါ၊ ရှုစမ်းပါဟု၊ သံသာချိုမြ၊ ဖိတ်ခေါ်ပြသို့၊ မုချဧကန်၊ အမှန်သင့်လျော်၊ ထိုက်တန်တော်မူပါပေ၏။
ဝေဟာတက်ထွန်း၊ ယုဂန်စွန်း၌၊ လဝန်းအလား၊ ပတ္တမြားသဖွယ်၊ စင်ကြယ်ထင်ရှား၊ ရှိသည်များကြောင့်၊ အားရရွှင်လန်း၊ လိုက်ခဲ့စမ်းပါ၊ ရှုစမ်းပါဟု၊ သံသာချိုမြ၊ ဖိတ်ခေါ်ပြသို့၊ မုချဧကန်၊ အမှန်သင့်လျော်၊ ထိုက်တန်တော်မူပါပေသော ဧဟိပဿိကဂုဏ်။
ဧဟိပဿိကဂုဏ်တော်အရ “လိုက်ခဲ့စမ်းပါ၊ ကြည့်ရှုလှည့်စမ်းပါ-ဟု ဖိတ်ခေါ်ထိုက်သောတရား”ဟူသည် မဂ် ၄-ပါး, ဖိုလ် ၄-ပါး, နိဗ္ဗာန် ၁-ပါး= ပေါင်း ၉-ပါး ဖြစ်၏။
ယုဂန္ဓိုရ်တောင်စွန်းမှ တက်ထွန်းလာသော လပြည့်ဝန်းကြီးအလား ပတ္တမြားရတနာသဖွယ် အလွန်စင်ကြယ် သန့်ရှင်း၍ အပြစ်ကင်းသည့်အပြင် အမှန်ပင် ထင်ရှားရှိသောကြောင့် “လိုက်ခဲ့စမ်းပါ, မည်မျှအဖိုးတန်၍ အကျိုးများ တဲ့တရားဟု ကိုယ်တိုင်သိရအောင် ကျင့်ကြည့်စမ်းပါ”ဟု ခေါ်ငင်ပြသ တိုက်တွန်းခြင်းငှါ ထိုက်သော တရားဂုဏ်တော် ဖြစ်၏။
လိုက်ခဲ့စမ်းပါ၊ ရှုစမ်းပါ၊ ဖိတ်မံ ခေါ်ထိုက်ပေ။ ဧဟိပဿိက၊ ဂုဏ်တော်မှ၊ အာမခံပြီလေ။
၅။ ဩပါနေယျိကဂုဏ်တော်။
ဓမ္မော- မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ကိုးတန်သော တရားတော်မြတ်သည်၊ ဩပါနေယျိကော-မိမိစိတ်တွင်၊ တစ်ကြိမ်ထင်က၊ လေးခွင်အပါယ်၊ ဝဋ်မီးကွယ်သဖြင့်၊ ကိုယ်ဝယ်ဝတ်နှောင်၊ ဆံဥသျှောင်ကို၊ မီးလောင်သော်ငြား၊ မငြိမ်းအားဘဲ၊ တရားမျက်ရှင်၊ စိတ်စွဲထင်အောင်၊ ကျင့်ဆောင်ခြင်းငှါ ထိုက်တော်မူပါပေ၏။
မိမိစိတ်တွင်၊ တစ်ကြိမ်ထင်က၊ လေးခွင်အပါယ်၊ ဝဋ်မီးကွယ်သဖြင့်၊ ကိုယ်ဝယ်ဝတ်နှောင်၊ ဆံဥသျှောင်ကို၊ မီးလောင်သော်ငြား၊ မငြိမ်းအားဘဲ၊ တရားမျက်ရှင်၊ စိတ်စွဲထင်အောင်၊ ကျင့်ဆောင်ခြင်းငှါ ထိုက်တော်မူပါပေသော ဩပါနေယျိကဂုဏ်။
ဩပါနေယျိကဂုဏ်တော်အရ “မိမိစိတ်သို့ကပ်၍ ဆောင်ယူထိုက်သောတရား" ဟူသည် မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် ကိုးတန်သော တရားပင် ဖြစ်၏။
မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် တရားတော်များသည် ပုထုဇဉ်တို့သန္တာန်၌ တစ်ခါတစ်ရံမျှ မဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၊ မိမိ၏စိတ်တွင် တစ်ကြိမ် တစ်ခါမျှ အထင်အရှား ပေါ်လာလျှင် [သောတာပန်ဖြစ်လျှင် ဟု ဆိုလိုသည်၊] အပါယ် ၄-ပါး၌ ခံစားရမည့် ဝဋ်ဒုက္ခ အပူမီးတို့ကို တစ်ခါတည်းဖြင့် ငြိမ်းစေနိုင်သောသတ္တိရှိခြင်းကြောင့် မဂ်ဖိုလ်ရအောင် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်နေခိုက်ဝယ် ကိုယ်၌ဝတ်ထားသောအဝတ်ကို, သို့မဟုတ် ဥသျှောင် (ဆံထုံး)ကို မီးလောင်စေကာမူ ထိုမီးကို မငြိမ်းအားဘဲ ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုသာ တွင်တွင်ကြိုးစား၍ ပတ္တမြားမျက်ရှင်နှင့် အလားတူသော ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားတော်များကို စိတ်ထဲ၌ စွဲထင်အောင်, ထင်မြင်လာအောင် (မဂ်ဖိုလ်ရအောင်) အားထုတ်ထိုက်ပါသည်။
မဂ်ဖိုလ်ရအောင်၊ စိတ်ကိုဆောင်၊ အခေါင် နိဗ္ဗာန်ထိ။ ဩပါနေယျိက၊ ဂုဏ်တော်မှ၊ ပြသ စွမ်းရည်ရှိ။
၆။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗဂုဏ်တော်။
ဓမ္မော- မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ကိုးတန်သော တရားတော်မြတ်ကို၊ ဝိညူဟိ-ပုထုဇဉ်နှင့်၊ မတန်သင့်စွာ၊ လေးသစ္စာကို၊ ကောင်းစွာမြင်သိ၊ ပညာရှိအပေါင်း၊ အရိယာသူတော်ကောင်းတို့သည်၊ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော-ကိုယ်စီကိုယ်င၊ လိုတိုင်းရ၍၊ နိဗ္ဗနဓာတ်၊ သမာပတ်ဖြင့်၊ မပြတ်သိပိုင်၊ ခံစားနိုင်ပါပေ၏။
ပုထုဇဉ်နှင့်၊ မတန်သင့်စွာ၊ လေးသစ္စာကို၊ ကောင်းစွာမြင်သိ၊ ပညာရှိအပေါင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့၊ ညွတ်ပျောင်းကိုယ်စီ၊ နိဗ္ဗန်ဆီထိ၊ တည်ကြည်သမာပတ်၊ မပြတ်သိပိုင်၊ ခံစားနိုင်ပါပေသော ပစ္စတ္တံ ဝိညူဟိ ဝေဒိတဗ္ဗဂုဏ်။
ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗဂုဏ်တော်အရ “ကိုယ်စီကိုယ်င သိအပ်ခံစားအပ်သောတရား" ဟူသည် မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် ကိုးတန်သောတရားပင် ဖြစ်၏။
ဤမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် တရားတော်သည် ပုထုဇဉ်များနှင့် မတန်မရာပါ၊ သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်၍ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသော သူတော်ကောင်းကြီးတို့သာ ကိုယ်စီကိုယ်ငှ အလိုရှိတိုင်းရ၍ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကာ ဖလသမာပတ် ဝင်စားသောအားဖြင့် ခံစားကြရပါသည်။
ကိုယ်စီကိုယ်င၊ ခံစားရ၊ ရိယ သူတော်တွေ။ ဝေဒိတဗ္ဗ၊ ဂုဏ်တော်မှ၊ ဓမ္မ အကျိုးပေ။
“ဓမ္မာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းခေါ်တဲ့ တရားဂုဏ်တော်များကို ပွါးများအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းသည် တရား၏အရှင်ဖြစ်တော်မူတဲ့ မြတ်စွာဘုရား၌ ရိုသေ, တုပ်ဝပ်ခြင်း ရှိ၏၊ တရားတော်၌ လေးစားရိုသေခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ သဒ္ဓါစသည်တို့၏ ပြန့်ပြောခြင်းသို့ ရောက်၏၊ နှစ်သိမ့် ဝမ်းမြောက်မှုဖြစ်ခြင်း များ၏၊ ကြောက်ဖွယ် ဘေးငယ် ဘေးကြီးကို သည်းခံနိုင်၏၊ ဆင်းရဲ ဒုက္ခကို သည်းခံနိုင်၏၊ တရားတော်နှင့် အတူနေရသည်ဟူသော အမှတ်သညာကို ရ၏၊ တရားဂုဏ်တို့ကို အဖန် တလဲလဲ အောက်မေ့မှု-ဓမ္မာနုဿတိ၏ ကိန်းအောင်းရာ ဖြစ်တဲ့ ယောဂီရဲ့ ကိုယ်သည်လည်း စေတီအိမ် ပိဋကတ်တိုက် ကဲ့သို့ ပူဇော်ထိုက်၏၊ အဲဒီယောဂီရဲ့ စိတ်သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်တဲ့ (အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်) တရားကို ရခြင်း၌ ညွတ်၏၊ ကျူးလွန်စရာ ဝတ္ထုအမှုနှင့် တွေ့လျှင် တရားတော်၏ကောင်းသောတရားအဖြစ်ကို ကောင်းစွာတဖန် အောက်မေ့မိသည်-သတိရသည်ဖြစ်၍ ရှက်ကြောက်မှုသည် အဲဒီယောဂီအား ရှေးရှုထင်၏၊ အထက်၌ မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ထိုးထွင်း၍ မသိငြားသော်လည်း သုဂတိသို့ လားရောက်ရ၏” လို့ ဝိသုဒ္ဓမဂ် (၁၊ ၂၁၁)၌ လာရှိပါတယ်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန် (ဒုတိယတွဲ၊ ၁၈၃-၁၈၄)၌ ကြည့်ပါ။
---
သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါး
(၁) သုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်၊
(၂) ဥဇုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်၊
(၃) ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်
(၄) သာမီစိပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်၊
(၅) အာဟုနေယျဂုဏ်တော်၊
(၆) ပါဟုနေယျဂုဏ်တော်၊
(၇) ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်တော်၊
(၈) အဉ္ဇလီကရဏီယဂုဏ်တော်၊
(၉) အနုတ္တရ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿဂုဏ်တော်။
သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါးတို့တွင်---
၁။ သုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ အရှင်မြတ်ဘုရား၏၊ သာဝကသံဃော- ဆုံးမထားဟန်၊ တရားမှန်ကို၊ နာခံလိုက်နာ၊ အရိယာဟု၊ သင်္ချာရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ အရှင်ကောင်းသည်၊ သုပ္ပဋိပန္နော-တရားသဖြင့်၊ ဆုံးမသင့်ရာ၊ သာသနာဝယ်၊ လျော်စွာထုံးပြ၊ ဆုံးအမကို၊ လုံးဝလိုက်နာ၊ ကောင်းမွန်စွာလည်း ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
တရားသဖြင့်၊ ဆုံးမသင့်ရာ၊ သာသနာဝယ်၊ လျော်စွာထုံးပြ၊ ဆုံးအမကို၊ လုံးဝလိုက်နာ၊ ကောင်းမွန်စွာလည်း၊ ကျင့်ရှာတော်မူတတ်ပါပေသော သုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်။
သုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်သည် “ကောင်းစွာ ကျင့်တော်မူတတ်သော အရိယာသံဃာတော်၏ ဂုဏ် ၁-ခု ဖြစ်၏။ ဘုရားရှင်၏ တပည့်အစစ်ဖြစ်တော်မူကြသော အရိယာသံဃာအပေါင်းသည် တရားသဖြင့် ဆုံးမရာ သာသနာတော်နှင့် သင့်လျော်အောင် ထုံးဟောင်းသက်သေပြ၍ သွန်သင်အပ်သော အဆုံးအမတော်ကို လုံးဝဥဿုံ အကုန်အစင် လိုက်နာ၍ ကောင်းမွန်စွာ ကျင့်ကြံတော်မူကြပါသည်။
ဘုရားဆုံးမ၊ လိုက်နာကြ၊ ကောင်းစွာ့ ကျင့်ကြံမူ။ သုပ္ပဋိပန္န၊ ဂုဏ်တော်က၊ ညွှန်ပြ အနက်ဟူ။
၂။ ဥဇုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ အရှင်မြတ်ဘုရား၏၊ သာဝကသံဃော- ဆုံးမထားဟန်၊ တရားမှန်ကို၊ နာခံလိုက်နာ၊ အရိယာဟု၊ သင်္ချာရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ အရှင်ကောင်းသည်၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော- စဉ်းလဲသမှု၊ မာယာစုဖြင့်၊ ဖုဖုထစ်ထစ်၊ မကောက်ကျစ်ဘဲ၊ စင်စစ်နိဗ္ဗာန်၊ လမ်းဖြောင့်မှန်အောင်၊ လျော်ကန်ချင့်မျှော်၊ ကျင့်ကြံတော်မူတတ်ပါပေ၏။
စဉ်းလဲသမှု၊ မာယာစုဖြင့်၊ ဖုဖုထစ်ထစ်၊ မကောက်ကျစ်ဘဲ၊ စင်စစ်နိဗ္ဗာန်၊ လမ်းဖြောင့်မှန်အောင်၊ လျော်ကန်ချင့်မျှော်၊ ကျင့်ကြံတော်မူတတ်ပါပေသော ဥဇုပ္ပဋိပန္နဂုဏ်။
သည် “ဖြောင့်မှန်စွာ ကျင့်တော်မူသော” အရိယာသံဃာတော်၏ ဒုတိယဂုဏ် ဖြစ်၏။ မိမိမှာ အပြစ်ရှိပါလျက် အပြစ်မရှိသူထင်အောင် အပြစ်ဖုံးကွယ်မှုကို “မာယာ ဟု ခေါ်၏၊ မိမိမှာ ဥစ္စာဂုဏ် သီလဂုဏ် မရှိဘဲ ရှိဟန်ဆောင်မှုကို “သာဌေယျ”ဟု ခေါ်၏။
အရိယာသံဃာတော်ကား သူတပါးတို့ အထင်ကြီးအောင် ပစ္စည်းလာဘ်နှင့် ဒကာ ဒကာမ ပေါများအောင် ဟန်ဆောင်မှု ပရိယာယ် မာယာတို့ဖြင့် ဖုဖုထစ်ထစ် စဉ်းလဲကောက်ကျစ်ခြင်း မရှိဘဲ နိဗ္ဗာန်လမ်းနှင့် ဖြောင့်တန်းအောင် ±ိုးသားဖြောင့်မတ်စွာ ကျင့်ကြံတော်မူကြသည်။
ဖြောင့်စွာကျင့်လတ်၊ ထိုဗျုပ္ပတ်၊ မှတ်အပ် ဥဇုဂုဏ်။
၃။ ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ အရှင်မြတ်ဘုရား၏၊ သာဝကသံဃော- ဆုံးမထားဟန်၊ တရားမှန်ကို၊ နာခံလိုက်နာ၊ အရိယာဟု၊ သင်္ချာရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ အရှင်ကောင်းသည်၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော-ကိုယ်ဝယ်ဝတ်နှောင်၊ ဆံဥသျှောင်ကို၊ မီးလောင်သော်ငြား၊ မငြိမ်းအားဘဲ၊ ကြီးမားလောင်မီး၊ ဒုက္ခကြီးကို၊ အပြီးဧကန်၊ ငြိမ်းရာမှန်သည့်၊ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ၊ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေ၏။
ကိုယ်ဝယ်ဝတ်နှောင်၊ ဆံဥသျှောင်ကို၊ မီးလောင်သော်ငြား၊ မငြိမ်းအားဘဲ၊ ကြီးမားလောင်မီး၊ ဒုက္ခကြီးကို၊ အပြီးဧကန်၊ ငြိမ်းရာမှန်သည့်၊ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ၊ ကျင့်တော်မူတတ်ပါပေသော ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်။
ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်သည် “နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ ကျင့်တော်မူသော” အရိယာသံဃာတော်၏ တတိယဂုဏ် ဖြစ်၏။
အရိယာဖြစ်သော သံဃာတော်အပေါင်းသည် အလွန်ကြီးမား များပြားသော သံသရာဝဋ်ကြီး ဒုက္ခမီးတွေကို မြင်ကြပြီးဖြစ်၍ မိမိကိုယ်၌ ဆင်အပ်သော အဝတ်, ဥသျှောင် (ဆံထုံး)ကို မီးလောင်စေကာမူ မငြိမ်းအားဘဲ သံသရာဝဋ်ကြီး ဒုက္ခမီး၏ အပြီးချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ ကျင့်တော်မူကြပါသည်။
နိဗ္ဗာန်အလို့ငှါ၊ ကျင့်ကြံပါ၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်။
၄။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ အရှင်မြတ်ဘုရား၏၊ သာဝကသံဃော- ဆုံးမထားဟန်၊ တရားမှန်ကို၊ နာခံလိုက်နာ၊ အရိယာဟု၊ သင်္ချာရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ အရှင်ကောင်းသည်၊ သာမီစိပ္ပရိပန္နော- ရိုသေသမှု၊ လူတို့ပြုသည့်၊ သာမီစိကံ၊ လွန်ထိုက်တန်အောင်၊ ကျင့်ကြံတော်မူတတ်ပါပေ၏။
ရိုသေသမှု၊ လူတို့ပြုသည့်၊ သာမီစိကံ၊ လွန်ထိုက်တန်အောင်၊ ကျင့်ကြံတော်မူတတ်ပါပေသော သာမီစိပ္ပဋိပန္နဂုဏ်။
သာမီစိပ္ပဋိပန္နဂုဏ်တော်သည် “လူတို့ပြုသည့် ရိုသေသမှုနှင့် လျော်အောင် ကျင့်ကြံတော်မူသော” အရိယာသံဃာတော်၏ စတုတ္ထဂုဏ် ဖြစ်၏။
ဒကာ ဒကာမတို့သည် မိမိတို့ မစားရက်, မသောက်ရက်, မသုံးရက်သော အစားအသောက်, ကျောင်း, အိပ်ရာ, နေရာများကို ရိုသေသမှု ပြုစုလှူဒါန်းကြ၏၊ အရိယာဖြစ်ပြီးသော (အရိယာဖြစ်အောင် အားထုတ်နေသော) သံဃာတော် များကလည်း ထိုကဲ့သို့ ရိုသေသမှု ပြုစုလှူဒါန်းခြင်းနှင့် ထိုက်တန်အောင် ကျင့်ကြံ အားထုတ်တော်မူကြပါ၏။
လူတို့ပြုစု၊ ရိုသေမှု၊ လျော်ပြု ထိုက်တန်ပေ။ သာမီစိထုံ၊ သံဃာ့ဂုဏ်၊ ကြည်ယုံ ညွတ်ကြလေ။
ပုရိသယုဂါနိ---
စတ္တာရိ-မဂ် ဖိုလ်နှစ်ပါး၊ အစုံအားဖြင့်၊ လေးပါးကုန်သော၊ ယဒိယံ ပုရိသယုဂါနိ-အကြင်ယောကျ်ားတို့သည်၊ အဋ္ဌ- အသီးအခြား၊ ခွဲသောအားဖြင့်၊ ရှစ်ပါးကုန်သော၊ ပုရိသပုဂ္ဂလာ- ပုရိသပုဂ္ဂလ၊ ခေါ်ကြထိုထို၊ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပါပေတည်း။
ဤ“စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ”စသော စကားတို့ကား သံဃာ့ဂုဏ်တော်ကိုပြသော စကားမဟုတ်၊ မဂ်ဖိုလ်ကိုရသောပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးကို တစ်စုံစီတွဲလျှင် အရိယာလေးစုံဖြစ်၍ အသီးအခြားခွဲလျှင် ရှစ်မျိုးဖြစ်၏”ဟု ပြသောစကားတည်း။
အစုံလေးပါး---
၁။ သောတာပတ္တိမဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်, သောတာပတ္တိဖိုလ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်။
၂။ သကဒါဂါမိမဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်, သကဒါဂါမိဖိုလ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်။
၃။ အနာဂါမိမဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်, အနာဂါမိဖိုလ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်။
၄။ အရဟတ္တမဂ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်, အရဟတ္တဖိုလ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်။
၅။ အာဟုနေယျဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဧသ ဧသော သာဝကသံဃော-အစုံလေးပါး၊ သီးခြားရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ ဤအရိယာသူတော်ကောင်းသည်၊ အာဟုနေယျော-တုံ့ပြန်ကြီးလေး၊ အကျိုးပေးသဖြင့်၊ အဝေးမှယူ၊ ဆောင်၍မူလည်း၊ ကြည်ဖြူလေးမြတ်၊ ပူဇော်အပ်သည့်၊ လာဘ်သပ်ပကာ၊ အဖြာဖြာကို၊ ကောင်းစွာသိမ်းပိုက်၊ ခံယူခြင်းငှါလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေ၏။
တုံ့ပြန်ကြီးလေး၊ အကျိုးပေးသဖြင့်၊ အဝေးမှယူ၊ ဆောင်၍မူလည်း၊ ကြည်ဖြူလေးမြတ်၊ ပူဇော်အပ်သည့်၊ လာဘ်သပ်ပကာ၊ အဖြာဖြာကို၊ ကောင်းစွာသိမ်းပိုက်၊ ခံယူခြင်းငှါလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေသော အာဟုနေယျဂုဏ်။
အာဟုနေယျဂုဏ်တော်သည် “အဝေးမှယူဆောင်၍ ပူဇော်အပ်သော ပစ္စည်းကို ခံယူထိုက်၏”ဟူသော ဂုဏ်တည်း။
အရိယာသံဃာတော်သည် လှူဒါန်းပူဇော်သူတို့အား အတုံ့ပြန်၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော သံသရာကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်ကြသဖြင့် အနီးအပါးကို မဆိုထားဘိ, တစ်နယ်တစ်ကျေး ဝေးသော မြို့ရွာတို့မှသော်လည်း လှူဖွယ်များကို တမင်တကာ ဆောင်ယူ၍ ပေးလှူပူဇော်ခြင်းငှါ ထိုက်တန်တော်မူပါသည်၊ ထို့ကြောင့် ရှေးက ဒါနအကျိုး နားလည်ကြသော သူတော်ကောင်းတို့သည် ထိုသို့ဆောင်ယူကာ များစွာ ပူဇော်ဖူးကြ၏။
အဝေးမှယူ၊ ဆောင်ကာလှူ၊ ပူဇော်ခံရဂုဏ်။ အာဟုနေယျ၊ မည်တော်သ၊ သံဃာ့အကျိုးဂုဏ်။
၆။ ပါဟုနေယျဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဧသ ဧသော သာဝက သံဃော- အစုံလေးပါး၊ သီးခြားရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ ဤအရိယာသူတော်ကောင်းသည်၊ ပါဟုနေယျော- ဝေးရပ် မျိုးနွယ်၊ များဧည့်သည်ဖို့၊ ရည်ရွယ်မှန်ထား၊ ပစ္စည်းများကို၊ ဘုရားတစ်ဆူ၊ ပွင့်တော်မူမှ၊ ပေါ်လာကြသည့်၊ ကမ္ဘာ့ဧည့်ကောင်း၊ သူတော်ပေါင်းမို့၊ အကြောင်းတိုက်စွာ၊ ပေးလှူခြင်းငှါလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေ၏။
ဝေးရပ် မျိုးနွယ်၊ များဧည့်သည်ဖို့၊ ရည်ရွယ်မှန်းထား၊ ပစ္စည်းများကို၊ ဘုရားတစ်ဆူ၊ ပွင့်တော်မူမှ၊ ပေါ်လာကြသည့်၊ ကမ္ဘာ့ဧည့်ကောင်း၊ သူတော်ပေါင်းမို့၊ အကြောင်းတိုက်စွာ၊ ပေးလှူခြင်းငှါလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေသော ပါဟုနေယျဂုဏ်။
ပါယုနေယျဂုဏ်တော်သည် “ဧည့်သည်များအတွက် စီမံထားသော ပစ္စည်းကို ခံယူထိုက်၏”ဟူသော သံဃာ့ဂုဏ် ဖြစ်၏။
ယခုကာလ ရိုးရာဧည့်သည်များမှာ တွေ့ကြုံဖို့ လွယ်ကူလှ၏၊ ဧည့်ဝတ်ပြုဖို့လည်း လွယ်ကူလှပါ၏၊ အရိယာသံဃာတော်များကား ဘုရားတစ်ဆူတစ်ဆူ ပွင့်တော်မူမှ ပေါ်လာကြသဖြင့် တွေ့ကြုံခဲသော ကမ္ဘာ့ဧည့်သည်တော်ကြီးများ ဖြစ်ကြပါသည်၊ ထိုဧည့်သည်တော်များသည် ရိုးရာဧည့်သည်များအတွက် ချက်ပြုတ်စီမံထားအပ်သော ပစ္စည်းများကို လည်း ခံယူထိုက်ကြပါသည်။
ဧည့်သည်တွက်ကား၊ စီမံထား၊ များပြားပစ္စည်းကို။
ခံယူထိုက်ပေ၊ ဂုဏ်တစ်ထွေ၊ မှတ်လေ ပါဟုနေယျဆို။
၇။ ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဧသ ဧသော သာဝက သံဃော- အစုံလေးပါး၊ သီးခြားရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ ဤအရိယာသူတော်ကောင်းသည်၊ ဒက္ခိဏေယျော-တမလွန်စခန်း၊ ကြီးပွါးလမ်းဖို့၊ မျှော်မှန်းရည်ရွယ်၊ ပေးလှူဖွယ်ကို၊ ရည်ရွယ်သမျှ၊ အကျိုးရသဖြင့်၊ တစမချန်၊ အလှူခံခြင်းငှါ လည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေ၏။
တမလွန်စခန်း၊ ကြီးပွါးလမ်းဖို့၊ မျှော်မှန်းရည်ရွယ်၊ ပေးလှူဖွယ်ကို၊ ရည်ရွယ်သမျှ၊ အကျိုးရသဖြင့်၊ တစမချန်၊ အလှူခံခြင်းငှါလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေသော ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်။
ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်တော်သည် “တမလွန်ဘဝအတွက် ရည်ရွယ်လှူဒါန်းသော အလှူကို ခံထိုက်သောသံဃာ့ဂုဏ်” ဖြစ်၏။
နောင်တမလွန်ဘဝ၌ ကြီးပွါးချမ်းသာဖို့ ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူကို “ဒက္ခိဏာ" ဟု ခေါ်၏၊ ရည်မှန်းတိုင်းသောအကျိုးကို ရစေနိုင်သောကြောင့် အရိယာသံဃာတော်များသည် ထိုဒက္ခိဏာ (အလှူ)ကို ခံယူခြင်းငှါ ထိုက်တန်တော်မူကြ၏၊
ထိုဒက္ခိဏာသည်---
(၁) မိမိအတွက် ချမ်းသာဖို့ရန် လှူဒါန်းခြင်းတစ်မျိုး၊
(၂) သေလွန်သူ မိဘ ဆွေမျိုးများအတွက် လှူဒါန်းခြင်းတစ်မျိုး-ဟု ၂-မျိုးရှိ၏။
(၁) မိမိအတွက် အလှူသည် အခွင့်သာလျှင် သင့်ရာဘဝ၌ နိဗ္ဗာန်မရမချင်း အကျိုးပေးမည်၊ ယခုခေတ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်သော သူတို့ ကောင်းကျိုး ခံစားနေကြရသည်မှာလည်း သူတို့သန္တာန်ဝယ် ရှေးက ထို “ဒက္ခိဏာ” အလှူမျိုး ပါရှိခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏၊ ရှေးက ကုသိုလ်ကံဟောင်း၏ ကောင်းကျိုးကို ခံစားနေကြရသည်၊ ယခုဘဝ၌ ပြုမိသော မကောင်းမှုများအတွက် နောက်နောင်ဘဝ၌ သိသာပါလိမ့်မည်၊ ၉၁-ကမ္ဘာအတွင်းဝယ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ပါလျက် နတ်ပြည်သို့ ရောက်သူမှာ တစ်ယောက်သာ ဘုရားရှင်တွေ့မြင်တော်မူပါသတဲ့။
[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ဟု ပြောဆိုရာတွင် သူတို့အယူ၌ သဲသဲမဲမဲ စွဲလမ်းသူကိုသာ ဆိုလိုပါသည်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာမဟုတ်ရုံမျှကို မဆိုလို။]
(၂) သေလွန်သူ ဆွေမျိုးများကို ရည်မှန်းလျက် လှူဒါန်းရာ၌ကား သေသူက ငရဲကျသော်လည်းကောင်း, တိရစ္ဆာန် အမိဝမ်း၌ ဖြစ်သော်လည်းကောင်း, အလွန်ဝေးသော တော, တောင်, မြစ်, သမုဒ္ဒရာကမ်း၌ ပြိတ္တာဖြစ်နေသော်လည်း ကောင်း, လူ့အမိဝမ်း၌ ဖြစ်ရသော်လည်းကောင်း, နတ် ဗြဟ္မာဖြစ်ရသော်လည်းကောင်း ဤက လှူဒါန်းသောကုသိုလ်ကို သူတို့ မသိနိုင်ကြ၊ သိနိုင်သော်လည်း သူတို့မှာ အကျိုးထူး မရကြ၊ သို့သော် လှူဒါန်းသူတို့မှာကား ထုံးစံအတိုင်း ဒါန ကုသိုလ် ဖြစ်ကြရပါသည်။
နောင်ဘဝတွက်၊ ရည်ရွယ်လျက်၊ လှူချက် ဒက္ခိဏာ။
မိမိအတွက်၊ သေသူတွက်၊ နှစ်ချက် ကျမ်းအလာ။
မိမိတွက်ပင်၊ ခွင့်သာလျှင်၊ ဆုံးတွင် နိဗ္ဗူတာ။
သေသူတွက်ကား၊ ဘဝများ၊ ရငြား မသေချာ။
၈။ အဉ္ဇလိကရဏီယဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဧသ ဧသော သာဝက သံဃော- အစုံလေးပါး၊ သီးခြားရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ ဤအရိယာသူတော်ကောင်းသည်၊ အဉ္ဇလိကရဏီယော-တစ်လောကလုံး၊ ကိုင်းညွတ်ရုံးလျက်၊ ရွှင်ပြုံးကြည်ညို၊ ရိုသေမြတ်နိုး၊ လက်အုပ်မိုး၍၊ ရှိခိုးခြင်းကိုလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေ၏။
တစ်လောကလုံး၊ ကိုင်းညွတ်ရုံးလျက်၊ ရွှင်ပြုံးကြည်ညို၊ ရိုသေမြတ်နိုး၊ လက်အုပ်မိုး၍၊ ရှိခိုးခြင်းကိုလည်း၊ ထိုက်တော်မူပါပေသော အဉ္ဇလိကရဏီယဂုဏ်။
အဉ္ဇလိကရဏီယဂုဏ်တော်သည် “လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးခြင်းကို ခံထိုက်သောဂုဏ်” ဖြစ်၏။
အရိယာသံဃာတော်များသည် တစ်လောကလုံးရှိ လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ ကြည်လင်ရွှင်ပြ မြတ်နိုးလှစွာ ကိုင်းညွတ်ရိုသေမှု, လက်အုပ်မိုးလျက် ရှိခိုးမှုကို ခံထိုက်ပေ၏၊ ပုထုဇဉ် သံဃာတို့ကား အရိုအသေခံထိုက်လောက်အောင် သီလ, သမာဓိ, ပညာဂုဏ်မရှိပါလျှင် လူတို့က အရိုအသေပြုမှုကြောင့် မိမိတို့အပေါ်၌ ကြီးလေးသော တာဝန်များ တက်ရောက်လာဖွယ်ရှိသည်။
သံဝေဂဖြစ်ဖွယ်ကောင်းသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ( ၁၊ ၅၄-၅၅-နှာ) လာဂါထာများနှင့်အညီ ဂါထာမှာ-----
ပိဏ္ဍောပိဿ အယောဂုဠော၊ အယောပဋ္ဋောဝ စီဝရံ။
ဝိဟာရော အယောကုမ္ဘီဝ၊ သတ္တိဝေဓောဝ အဉ္ဇလီ။
အဿ- ထိုသီလသိက္ခာ၊ ကောင်းစွာမစင်၊ ပုထုဇဉ်ဆိုး၊ ရဟန်းမျိုး၏၊ ပိဏ္ဍောပိ-ဒကာ ဒကာမ၊ သဒ္ဓါကြွ၍၊ ထာဝရလှူဒါန်း၊ စားဖွယ်ဆွမ်းသည်လည်း၊ အယောဂုဠောဝ-အရှိန်ရဲရဲ၊ မီးလျှံစွဲသည့်၊ သံခဲသံလုံး၊ သံတုံးတွေနှင့်၊ တူလှလေ၏၊ စီဝရံ-ကိုယ်ဝယ်ဆင်မြန်း၊ ဝတ်သင်္ကန်းသည်၊ အယောပဋ္ဋောဝ- အရှိန်ကြီးမား၊ မီးလျှံဝါးသည့်၊ သံပြားကြီးနှင့် တူလှပါပေ၏၊ ဝိဟာရော-သွားရပ်ထိုင်လျောင်း၊ နေရာကျောင်းသည်၊ အယောကုမ္ဘီဝ- ဝန်းကျင် တောက်ပြောင်၊ ရဲရဲလောင်ညီး၊ သံအိုးကြီးနှင့် တူလှလေ၏၊ အဉ္ဇလီ-လူသူအားလုံး၊ များညွတ်ရုံးလျက်၊ ရွှင်ပြုံးကြည်ညို၊ ရိုသေမြတ်နိုး၊ လက်အုပ်မိုး၍၊ ရှိခိုးကြခြင်းသည်၊ သတ္တိဝေဓောဝ- အရောင်လက်လက်၊ မြမြထက်သည့်၊ လှံရွက်ကိုမိုး၊ ဝိုင်း၍ထိုးသည်နှင့် တူလှလေသတည်း။
ရိုသေမြတ်နိုး၊ လက်အုပ်မိုး၊ ရှိခိုးထိုက်ပါပေ။
အဉ္ဇလိခေါ်၊ မြတ်ဂုဏ်တော်၊ ပူဇော်ကြပါလေ။
၉။ အနုတ္တရ ပုညခေတ္တ ဂုဏ်တော်။
ဘဂဝတော- ရွှေဘုန်းတော်သခင်၊ ရှင်တော်မြတ်ဘုရား၏၊ ဧသ ဧသော သာဝက သံဃော- အစုံလေးပါး၊ သီးခြားရှစ်ဖော်၊ သံဃာတော်အပေါင်း၊ ဤအရိယာသူတော်ကောင်းသည်၊ လောကဿ- လူနတ်ဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါအပေါင်း၏၊ အနုတ္တရံ- အတုမရှိ၊ မြတ်ခေါင်ထိသော၊ ပုညခေတ္တံ-ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ မျိုးစေ့စု၏၊ ကြီးထုမြင့်မား၊ စွင့်စွင့်ကားလျက်၊ ဖွံ့ထွားဖွယ်ရာ၊ လယ်ယာမြေကောင်းအတူ၊ ဖြစ်တော်မူပါပေ၏။
လူနတ်ဗြဟ္မာ၊ သတ္တဝါအထု၊ ပေါင်းအစု၏၊ အတုမရှိ၊ မြတ်ခေါင်ထိသား၊ များဘိထိုထို၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ မျိုးစေ့စု၏၊ ကြီးထုမြင့်မား၊ စွင့်စွင့်ကားလျက်၊ ဖွံ့ထွားဖွယ်ရာ၊ လယ်ယာမြေကောင်းအတူ၊ ဖြစ်တော်မူပါ ပေသော အနုတ္တရပုညခေတ္တဂုဏ်။
အနုတ္တရပုညခေတ္တဂုဏ်တော်သည် “ကောင်းမှုမျိုးစေ့ကို ကြဲချစိုက်ပျိုးဖို့ရန် မြတ်သောလယ်ယာနှင့် တူတော်မူ၏” ဟူသော အနက်ကို ပြ၏။
အရိယာသံဃာတော်သည် လယ်ယာမြေကောင်းနှင့်တူ၏၊ ကောင်းမှုရှင်များကား လယ်ယာရှင်နှင့် တူ၏၊ ကောင်းမှုရှင်များ ပြုကြသော လှူဒါန်းမှု, ရဟန်းတော်များ၏ အဆုံးအမအတိုင်း သီလဆောက်တည်မှု, ဘာဝနာကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းမှုမှာ အောင်အောင်မြင်မြင် အနှစ်ပြည့်သော မျိုးစေ့နှင့်တူ၏။
ဘုရားလက်ထက်တော်က ဆင်းရဲသူ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်သည် လယ်တောစောင့်ရင်း စားဖို့ရာ ပေါက်ပေါက်များကို လှော်ထား၏၊ အရှင်မဟာကဿပမထေရ်မြတ်သည် နိရောဓသမာပတ်မှ ထလျှင် ဆင်းရဲသူမလေးကို မြင်သဖြင့် လယ်တောသို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူသည်၊ အမျိုးသမီးလေးသည် မိမိစားဖို့ရာ ပေါက်ပေါက်များကို သွားရောက်လှူဒါန်းပြီးလျှင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ မိမိ၏အလှူကို အောက်မေ့လျက် လယ်စောင့်တဲသို့ အပြန်တွင် ကစင်းရိုးမှ မြွေကိုက်သဖြင့် ချက်ချင်း ကွယ်လွန်လေ၏၊ ထိုအခါ မိမိကုသိုလ်ကို ဝမ်းမြောက်သောစိတ်က စွဲနေသဖြင့် နတ်ပြည်သို့ရောက်၍ ပေါက်ပေါက်ဇာတွေ တွဲရရွဲဆွဲနေသောဘုံဗိမာန်၌ နတ်သမီးဖြစ်ကာ “လာဇာနတ်သမီး (ပေါက်ပေါက်နတ်သမီး)”ဟု ထင်ရှားလေ၏။
လာဇာနတ်သမီးသည် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်ကို ကျေးဇူးတင်လှ၍ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုစုလိုသောကြောင့် မထေရ်မြတ်နေရာ လိုဏ်ဂူသို့ ဆင်းလာသောအခါ မထေရ်မြတ်က အပြုအစု မခံသဖြင့် ငိုငိုရီရီနှင့် နတ်ပြည်သို့အပြန်တွင် ဘုရားရှင် မြင်တော်မူ၍ တရားဟောတော်မူရာ “သောတာပန်" အဖြစ်သို့ ရောက်လေ၏၊ ဤသို့လျှင် အရိယာသံဃာတော်သည် ကောင်းမှုတည်းဟူသော မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးဖို့ရာ အတုမရှိသော လယ်ယာမြေကောင်းနှင့် တူပေ၏။ (ဓမ္မပဒ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ လာဇဒေဝဓီတာ၊ ၅-၇။)
ဤဝတ္ထု၌ ပေါက်ပေါက် အနည်းမျှကို လှူဒါန်းမှုကြောင့် နတ်စည်းစိမ်ရရုံမျှမက သောတာပန်ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် ကြီးကျယ်သော အကျိုးထူးကို ရသည်မှာ ညောင်စေ့ကလေး စိုက်ပျိုးလိုက်ရာ ညောင်ပင်ကြီးပေါက်လာသည်နှင့် တူသောကြောင့် “ညောင်စေ့လောက် လှူလိုက်လျှင် ညောင်ပင်ကြီးလောက်ရ၏" ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြ၏။
သံဃာနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းခေါ်တဲ့ သံဃာ့ဂုဏ်တော်များကို ပွါးများအားထုတ်တဲ့ ရဟန်းသည် သံဃာတော်၌ ရိုသေ, တုပ်ဝပ်ခြင်း ရှိ၏၊ သဒ္ဓါစသည်တို့၏ ပြန့်ပြောခြင်းသို့လည်း ရောက်၏၊ နှစ်သိမ့် ဝမ်းမြောက်မှုဖြစ်ခြင်း များ၏၊ ကြောက်ဖွယ် ဘေးငယ် ဘေးကြီးကို သည်းခံနိုင်၏၊ ဆင်းရဲ ဒုက္ခကို သည်းခံနိုင်၏၊ သံဃာတော်နှင့် အတူတကွ နေရသည်ဟူသော အမှတ်သညာကို ရ၏၊ သံဃာ့ဂုဏ်တော်တို့ကို အဖန်တလဲလဲ အောက်မေ့မှု- သံဃာနုဿတိရဲ့ ကိန်းအောင်းရာဖြစ်တဲ့ ယောဂီရဲ့ ကိုယ်သည် သံဃာတော် စည်းဝေးလျက်ရှိသော ဥပုသ်အိမ်ကဲ့သို့ ပူဇော်ထိုက်၏၊ သံဃာ့ဂုဏ်တော်ကို ရခြင်းငှါ စိတ်ညွတ်၏၊ ဒါ့ပြင် ကျူးလွန်စရာ ဝတ္ထုအမှုနှင့် တွေ့လျှင် သံဃာတော်ကို မျက်မှောက်၌ ဖူးမြင်နေရသကဲ့သို့ ရှက်ကြောက်မှုသည် အဲဒီယောဂီအား ရှေးရှုထင်၏၊ အထက်၌ မဂ်ဖိုလ်တရားထူးကို ထိုးထွင်း၍ မသိငြားသော်လည်း သုဂတိသို့ လားရောက်ရ၏ လို့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁၊ ၂၀၆)၌ လာရှိပါတယ်။
ရတနာသုံးပါးရဲ့ ဂုဏ်တော်များကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့သူတို့မှာ ကြောက်ခြင်း, ကိုယ်တုန်လှုပ်ခြင်း, ကြက်သီး မွေးညင်းထခြင်းတွေကို ပယ်ဖျောက်လိမ့်မည်-လို့ ဓဇဂ္ဂသုတ်၌ ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူပါတယ်။
ဘုရားဂုဏ်တော် ၉-ပါး, တရားဂုဏ်တော် ၆-ပါးနှင့် သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါးတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ် အကျယ်ကို သိလိုပါက ရတနာ့ဂုဏ်ရည် (၂၇-၉၉-၁၆၁)နှင့် ပရိတ်သင်တန်း မှတ်ဖွယ်ကျမ်း ဓဇဂ္ဂသုတ်နှင့်စပ်သွယ် သိမှတ်ဖွယ် (၆၀၆-၆၈၄-၇၃၆)တို့၌ ကြည့်ပါ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဗုဒ္ဓဆင်းတု စတင်ပြု မည်သည့်ကာလဟု...?
ဒေါ်သန်းနွဲ့ (စက်မှု၊ ၁) တောင်သာရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ဘုရားဆင်းတု၊ စတင်ပြု့သည့်၊ ဘယ်သူ့နိုင်ငံ၊ ဘယ်ချိန်တန်၊ အမှန်သိလိုပါ၊
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား တပည့်တော်မ သိလိုသည်ကို ရေးသားလျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။
(က) တပည့်တော်မတို့ ယုံကြည်သိမှတ် ကိုးကွယ်အားထားရာ အစစ်ဖြစ်တော်မူသော ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ရုပ်တုတော် ရုပ်ပွါးဆင်းတုတော်များကို ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ် အခါကာလကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ သွန်းလုပ် ထုလုပ် ပူဇော်ခဲ့ကြပါပြီလားဘုရား? သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ပုံတော် ရုပ်တုတော်များကို ဘုရားရှင် လွန်ပြီး (ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီး) မည်သည့်အချိန်ကာလ, မည်သည့်နိုင်ငံ, မည်သည့်လူမျိုးတို့မှ စတင်ခဲ့ပါသလဲဘုရား?
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ရုပ်ပွါး ရုပ်တုတော်များ ပူဇော်သည့်အခါကာလ, မည်သည့်တိုင်းပြည်, မည်သည့် လူမျိုးများမှ စတင်ခဲ့သည်ကို တပည့်တော်မတို့ သိရှိနားလည်စေရန် ဆရာတော်ဘုရားမှ ရှင်းလင်း ပေးပါရန် ရိုသေစွာ ရှိခိုးဦးတင် လျှောက်ထားအပ်ပါသည် အရှင်ဘုရား။
ဖြေ။။ ဒေါ်သန်းနွဲ့ရဲ့ မေးခွန်းများတွင်---
(က) သာသနာဝင် သမိုင်းကြောင်းအရ ဘုရားရှင်၏ရုပ်တုတော် ဆင်းတုတော်များမှာ သာသနာတော်နှစ် ငါးရာပတ်ဝန်းကျင်၌ ပေါ်ပေါက်လာပါသည်၊ သာသနာတော်နှစ် နှစ်ရာကျော် အသောကမင်းကြီး လက်ထက်မှာပင် ဘုရားရှင်ရုပ်ပုံဆင်းတုတော်များ မရှိသေးပါ။ ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်စား ခြေတော်ရာ, ဗောဓိပင်ပုံ စသည်များကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြပါသည်၊ မိလိန္ဒမင်းကြီးတို့ ခေတ်ကျမှ ဘုရားရှင်ပုံတော် ဆင်းတုတော်များ ပေါ်စပြုလာကြောင်း သိရ၍ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က ဘုရားရှင်၏ ရုပ်တုတော် ရုပ်ပွါးဆင်းတုတော်များကို သွန်းလုပ် ထုလုပ် ပူဇော်ခဲ့ခြင်း မရှိကြသေးပါ။ သာသနာတော်နှစ် ငါးရာကျော်မှ ဘုရားရှင်ပုံတော် ဆင်းတုတော်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂုပ္တအရပ်၌ စတင်ထုလုပ်ကြောင်း စာရေးဆရာ ရဝေထွန်းအမည်ခံ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ တိလောကသာရ၏ ဘာသာရေး ပြဿနာများ (၃)တို့အရ သိရပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ပု, ဒိ, အာလို မစီတယ် ပဋ္ဌာန်းပါဠိဝယ်
ဦးခင်စန် (ဒေလီစီးတီးမြို့) လျှောက်ထားအပ်သောမေးခွန်းမှာ---
ဘုရားဖြစ်စဉ်၊ ဉာဏ်စဉ်တွင်၊ အစဉ်တစ်မျိုးလာ၊
ဥပနိဿယ၊ ပစ္စယ၊ ကျမ်းက ပဥှဝါ၊
ဉာဏ်စဉ်ဆိုထ၊ မတူကြ၊ ရှင်းပြတော်မူပါ။
မေး။။ ရိုသေလေးမြတ်စွာ လျှောက်ထားမေးမြန်းအပ်ပါသည် အရှင်ဘုရား၊
တပည့်တော် မရှင်းလင်းသော ပုစ္ဆာလေးတစ်ပုဒ်ကို မေးခွင့်ပြုပါရန် တင်ပြလျှောက်ထား အပ်ပါသည်ဘုရား။
မြတ်စွာဘုရားအလောင်းတော်သည် ဗောဓိညောင်ပင်အောက်၌ ဝိပဿနာတရားများ အားထုတ်ခဲ့ရာတွင် နေဝင်ချိန်၌ မာရ်နတ်ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကို ရရှိသည်၊ ထို့နောက်မှ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရရှိသည်၊ အာရုံတက်တွင် အာသဝက္ခယဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူသည်ဟု “ပု, ဒိ, အာ” ဖြင့် ဉာဏ်အစဉ်ကို မှတ်သားထားမိခဲ့ပါသည်ဘုရား။
ယခုအခါ “ပဋ္ဌာန်း, ကုသလတ္တိက, ပဉှာဝါရ, ဥပနိဿယပစ္စယ”ကို ဖတ်ရှုရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဉာဏ်စဉ်များကို တွေ့ရှိရပါသည်။
“ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဒိဗ္ဗသောတဓာတု ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ စေတောပရိယဉာဏဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော၊ စေတောပရိယဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။” ဟု တွေ့ရှိပါသည်။
ထိုပါဠိတော်အရ ဒိဗ္ဗစက္ခုမှာ အရင်ဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုနောက်မှ ဒိဗ္ဗသောတ, ပြီးမှ ဣဒ္ဓိဝိဓ, ပြီးမှ စေတောပရိယ, ပြီးမှ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်သို့ တစ်ခု၏အထောက်အပံ့ဖြင့် နောက်တစ်ခုသို့ တက်သည်ဟု ထင်ပါသည်။ “ပု, ဒိ, အာ”တွင် ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကို အရင်ရရှိ၍ ပြီးမှ ဒိဗ္ဗစက္ခုရရှိသည်ဖြစ်နေ၍ တူညီမှု မရှိဟု ထင်မိပါသည်ဘုရား။
သို့ဖြစ်ပါ၍ ဉာဏ်စဉ်နှစ်ခုသည် မည်သို့မည်ပုံ ကွဲပြားရသည်ကို ထင်ရှားအောင် ရှင်းလင်းပေးပါရန် လေးမြတ်စွာ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။
ဖြေ။။ ဦးခင်စန်မေးတဲ့ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် ကုသလတိက် ပဉှာဝါရလာ ဥပနိဿယပစ္စည်းနှင့်ဆက်နွှယ်၍ ပြဿနာ တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ခက်ခဲနက်နဲတဲ့ မေးခွန်းဖြစ်ပါတယ်၊ မေးခွန်းရော အဖြေပါ စာဖတ်သူ အားလုံး အသိပညာတိုးပွါး အကျိုးများစေရန် ရည်သန်လျက် သက်ဆိုင်ရာ ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာကို ကြည့်ရှုကာ ဖြေဆိုလိုက်ပါတယ်။
မေးခွန်းပါ ကုသလတ္တိက ပဉှာဝါရ ဥပနိဿယပစ္စည်းနှင့်ပတ်သက်တဲ့ပါဠိတော်က အနန္တရူပနိဿယ, အာရမ္မဏူပနိဿယ, ပကတူပနိဿယ- ဥပနိဿယပစ္စည်းသုံးမျိုးတွင် ပကတူပနိဿယပစ္စည်းနှင့် သက်ဆိုင်တဲ့ ပါဠိတော်ဖြစ်ပါတယ်၊ ထိုပါဠိတော်အရ ဥပနိဿယပစ္စည်းသည် ရှေးရှေး စိတ်က နောက်နောက် စိတ်အား (အကြား အလပ်မရှိပဲ) ကျေးဇူးပြုတဲ့သဘော အနန္တရူပနိဿယပစ္စည်းလည်း မဟုတ်, ဒါန တစ်ခုကိုပြုပြီး ထိုဒါနကုသိုလ်ကို အလေးအနက်ထား စဉ်းစားအာရုံပြုလျက် သာယာနှစ်သက်တဲ့သဘော အာရမ္မဏူပနိဿယပစ္စည်းလည်း မဟုတ်ပဲ “ဒိဗ္ဗစက္ခုသည် ဒိဗ္ဗသောတအား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ဒိဗ္ဗသောတသည် ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်အား ဥပနိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ ဣဒ္ဓွိဝိဓဉာဏ်သည် စေတောပရိယဉာဏ်အား ဥပနိဿယသတ္တိ ဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏၊ စေတော ပရိယဉာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏” ဟူသော စကားသည် ပကတူပနိဿယပစ္စည်းနှင့် သက်ဆိုင်တဲ့စကားဖြစ်တယ်။
ပဋ္ဌာနပ္ပကရဏအဋ္ဌကထာ ကုသလတိက် ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂအဖွင့်၌---
“အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် အဝေး၌ရှိသော ရူပါရုံကို မြင်၍ ထိုရူပါရုံပိုင်ရှင်၏အသံကို နားထောင်လိုသောသူ တန်ခိုးရှင်၏ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်သည် ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်အား ပကတူပနိဿယပစ္စယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ထိုရူပါရုံပိုင်ရှင်၏အသံကို ကြားပြီးလျှင် ထိုအရပ်သို့သွားလိုသော တန်ခိုးရှင်၏ ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်သည် ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်အား ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ထိုရူပါရုံပိုင်ရှင်၏စိတ်ကို သိလို သော တန်ခိုးရှင်၏ ဣဒ္ဓိဝဓဉာဏ်သည် စေတောပရိယဉာဏ်အား ပကတူပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ထိုရူပါရုံပိုင်ရှင်၏ ရှေး၌နေဘူးသော ဘဝ ခန္ဓွာအစဉ်ကို သိလိုသောတန်ခိုးရှင်၏ စေတောပရိယဉာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်အား ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်”
ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာတိ ဒူရေ ရူပါနိ ဒိသွာ တေသံ သဒ္ဒံ သောတုကာမဿ ဒိဗ္ဗစက္ခု သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာ ဥပနိဿယော ဟောတိ။ တေသံ ပန သဒ္ဒံ သုတွာ တတ္ထ ဂန္တုကာမတာဒိဝသေန ဒိဗ္ဗသောတဓာတု ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ။ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ တဿ တဿ ဥပကာရက- ဘာဝဝသေန ဥပနိဿယပစ္စယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတဓာတုယာတိ-ကား၊ ဒူရေ-အဝေး၌၊ ရူပါနိ-ရူပါရုံတို့ကို၊ ဒိသွာ-မြင်၍၊ တေသံ-ထိုရူပါရုံရှင်တို့၏၊ သဒ္ဒံ-အသံကို၊ သောတုကာမဿ-နားထောင်ခြင်းငှါ လိုလားသူ၏၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု-ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်သည်၊ သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိယာ-စင်ကြယ်သော သောတဓာတ်၏၊ (ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်၏၊) ဥပနိဿယော-ပကတူပ နိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။ ပန-ဆက်ဦးအံ့၊ တေသံ-ထိုရူပါရုံရှင်တို့၏၊ သဒ္ဒံ-အသံကို၊ သုတွာ-ကြား၍၊ တတ္ထ-ထိုသဒ္ဒါရုံရှင်ရှိရာ အရပ်သို့၊ ဂန္တုကာမတာဒိဝသေန-သွားခြင်းငှါ လိုလားသူ၏အဖြစ် အစရှိသည်တို့နှင့် စပ်သဖြင့် (-တို့၏အစွမ်းဖြင့်၊) ဒိဗ္ဗသောတဓာတု-ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်သည်၊ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ-ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်၏၊ ဥပနိဿယော ဟောတိ- ၏။ ဧဝံ-ဤသို့၊ သဗ္ဗတ္ထ- အလုံးစုံသောတရားတို့၌၊ တဿ တဿ- ထိုထိုပစ္စယုပ္ပန်တရားအား၊ ဥပကာရကဘာဝဝသေန- လျော်သောကျေးဇူးကို ပြုတတ်သည်၏အဖြစ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၊ ဥပနိဿယတာ- ဥပနိဿယပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏အဖြစ်ကို၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ-သိအပ်၏။ (ပဋ္ဌာနအဋ္ဌကထာ ဘာသာဋီကာ၊ ၂၅၀။)
ဆိုခဲ့ပြီးသော ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာတို့အရ “ဒိဗ္ဗစက္ခု အရင်ဆုံးဖြစ်ပြီးမှ ဒိဗ္ဗသောတ, ထို့နောက် ဣဒ္ဓွိဝိဓ, ထို့နောက် စေတောပရိယ, ထို့နောက် ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်- တစ်ခုပြီးမှ အမှီရကာ တစ်ခုဖြစ်တဲ့ အနန္တရ ပစ္စည်းမျိုးကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်ပါ၊ ပကတူပနိဿယပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပုံကို ပြလိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်၊ အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်သည် အချိန်မရွေး မိမိအလိုရှိတဲ့ အဘိညာဉ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်၊ ဥပမာ--ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဖြင့် အဝေးမှအသံကို ကြားပြီး အသံရှင်ကို မြင်လိုသောတန်ခိုးရှင်မှာ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်အား ပကတူပနိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါသည်။
ဒါ့ကြောင့် “ပု, ဒိ, အာ”တွင် မိမိရဲ့ရှေးဘဝခန္ဓွာအစဉ်ကိုအောက်မေ့နိုင်တဲ့ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကို ရပြီးမှ ဒိဗ္ဗစက္ခုရရှိသည် ဆိုတဲ့စကားနှင့် ပဋ္ဌာန်း ကုသလတိက် ပဉှာဝါရလာ အဘိညာဉ်ရပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် အဝေးမှအဆင်းကိုမြင်ပြီးနောက် ဒိဗ္ဗသောတဖြင့် အဆင်းရှင်၏အသံကိုကြားခြင်း, ဣဒ္ဓွိဝိဓဉာဏ်ဖြင့် အဆင်းရှင်ရှိရာ သွားခြင်း, စေတောပရိယဉာဏ်ဖြင့် အဆင်းရှင်၏စိတ်ကိုသိခြင်း, ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ဖြင့် အဆင်းရှင်၏ရှေးဘဝတွေကို သိခြင်းတို့တွင် ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်ကို နောက်မှထား၍ ပြဆိုခြင်းသည် မကွဲပြားပါ၊ ပဉှာဝါရလာ စကားသည် ဖြစ်စဉ်ကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်ပဲ အဘိညာဉ်ရပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ အလိုဆန္ဒအရ အဘိညာဉ်ဉာဏ်များဖြစ်ပုံကို ပကတူပနိဿယပစ္စည်းအရာ၌ ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရေတွက်ပြပါ ဘုန်းဘုန်းရာ ကိလေထောင့်ငါးရာ
ဦးထွန်းရွှေ (ခရမ်းခြံရွာ) တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ---
တစ်ထောင့်ငါးရာ၊ ကိလေသာ၊ တွက်ကာ ပြတော်မူ။
အမေး။။(ဃ) တစ်ထောင့်ငါးရာ (၁၅၀၀)-ကိလေသာ၏သရုပ်ကို ရှင်းပြပေးပါဘုရား။
အဖြေ။။ (ဃ) တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိလေသာ ရေတွက်ပုံမှာ--
နာမ်တရား ၅၃-ပါး (နာမ်တေပညာသ) + နိပ္ဖန္နရုပ် ၁၈-ပါး (အဋ္ဌာရသ)+ လက္ခဏရုပ် ၄-ပါးတို့ကို ပေါင်းရင် ၇၅-ပါး ဖြစ်တယ်၊ ထို ၇၅-ပါးကို အဇ္ဈတ္တသန္တာန်, ဗဟိဒ္ဓွသန္တာန်ဟူသော သန္တာန် ၂-ပါးနဲ့ မြှောက်ရင် ၁၅၀-ဖြစ်တယ်၊ ထို ၁၅၀-ကို ကိလေသာ ၁၀-ပါးနဲ့ မြှောက်ရင် ၁၅၀၀ (တစ်ထောင့်ငါးရာ) ကိလေသာဖြစ်တော့၏။
(၅၃+၁၈+၄=၇၅x၂=၁၅၀x၁၀=၁၅၀၀)။
ဆောင်ပုဒ်။
နာမ်တေပညံ၊ ရုပ်နိပ္ဖန်၊ လက္ခဏံရုပ်လေး၊
သန္တာန်နှစ်ဝ၊ မြှောက်ဆင့်က၊ တရာ့ ငါးဆယ်ရေး၊
ဆယ်ကိလေသာ၊ မြှောက်ဆင့်ကာ၊ ငါးရာတစ်ထောင်တွေး။
(အခြေပြုသင်္ဂြိဟ်၊ ၄၁၉။)
မဃဒေဝလင်္ကာသစ် နိဒါန်းခဏ်း (နှာ ၁၃)၌လည်း---
နံတေပညာ၊ အဋ္ဌာရသ၊ နိပ္ဖန္နနှင့်၊ လက္ခဏလေးထွေ၊ ယင်းအနေကို၊ ကိလေဆယ်ပါး၊ မြှောက်ပွါးတုံထ၊ ခုနစ်ရာ့ငါးဆယ်၊ ပေါင်းချယ်ရေတွက်၊ သင်္ချာတွက်သား၊ မီးထက်ပြောင်ညိ၊ လောင် မချိဖြင့်၊ မိမိသန္တာန်၊ သူ့သန္တာန်ဟု၊ နှစ်တန်ပေါင်းကာ၊ ထောင့်ငါးရာကို။
(မဃဒေဝလင်္ကာသစ်။)
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပကကျမ်း သမုစ္စည်းပိုင်း၌လည်း---
နာမ်တေပညာ၊ နိပ္ဖန္နာ၊ တည်ပါ လက္ခဏ၊
သန္တာန်နှစ်ဖြာ၊ မြှောက်ပွါးကာ၊ တရာ ငါးဆယ်ရ၊
ယင်းကို တခါ၊ ကိလေသာ၊ ဆယ်ဖြာ မြှောက်ပြန်ချ၊
တထောင့်ငါးရာ၊ ကိလေသာ၊ ထိုခါ ဖြစ်သည်ပ။
ဓမ္မသင်္ဂဏီအနုဋီကာ နိဒါနကထာအဖွင့်၌မူ ---
နာမ်တရား ၅၃-ပါး, ရူပရုပ် ၁၈-ပါး, အာကာသဓာတ်ခေါ် ပရိစ္ဆေဒရုပ် ၁-ပါး, လက္ခဏရုပ် ၃-ပါး တို့ကို ပေါင်းရင် ၇၅-ပါး (ပဉ္စသတ္တတိ)ဖြစ်တယ်၊ ထို ၇၅-ပါးကို အဇ္ဈတ္တ, ဗဟိဒ္ဓါ-ဆိုတဲ့ သန္တာန် ၂-ပါးနဲ့ မြှောက်လျှင် ၁၅၀-ပါး (ပညာသသတ)ဖြစ်တယ်၊ ထို ၁၅၀-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးတစ်ပါး၌ ကိလေသာ ၁၀-ပါးစီ ရှိတဲ့အတွက် ထို ၁၅၀-ကို ၁၀-နဲ့ မြှောက်ရင် ၁၅၀၀ (တစ်ထောင့်ငါးရာ) ကိလေသာ (ဒိယဍ္ဎ ကိလေသ သဟဿ) ဖြစ်တယ်။
(၅၃+၁၈+၁+၃=၇၅x၂=၁၅၀x၁၀=၁၅၀၀)
နောက်တစ်နည်းမှာ---
နာမ်တရား ၅၃-ပါးတွင် ဝေဒနာစေတသိက်ကို သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနာ, သောမနဿဝေဒနာ, ဒေါမနဿဝေဒနာ, ဥပေက္ခာဝေဒနာအားဖြင့် ၅-ပါးပြု၍ နာမ်တရား ၅၇-ပါး (သတ္တပညာသ) ဖြစ်တယ်၊ ထို ၅၇-ပါး၌ ရူပရုပ် ၁၈-ပါးကို ပေါင်းရင် ၇၅-ပါး (ပဉ္စသတ္တတိ) ဖြစ်တယ်၊ ထို ၇၅-ပါးကို သန္တာန် ၂-ပါးနဲ့ မြှောက်ရင် ၁၅၀-ပါး ဖြစ်တယ်၊ ထို ၁၅၀-ကို ကိလေသာ ၁၀-ပါးနဲ့ မြှောက်ရင် “တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိလေသာ” ဖြစ်တယ်။
(၅၃-၁=၅၂+၅=၅၇+၁၈=၇၅x၂=၁၅၀x၁၀=၁၅၀၀)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
၅၂၈သွယ် မေတ္တာရယ် ဘယ်လိုပွါးရမယ်
ဦးထွန်းရွှေ (ခရမ်းခြံရွာ) တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ-
ငါးရာ့နှစ်ဆယ်၊ ရှစ်သွယ်မေတ္တာ၊ ကျမ်းအလာ၊ သေချာ ပြတော်မူ။
အမေး။ (ဂ) ဆရာတော်ဘုရား ၅၂၈-သွယ်မေတ္တာကိုတော့ ဆရာတော်ဘုရား သင်ပြမှုကြောင့် သိရပါပြီဘုရား။ (အများပြည်သူ ဖတ်ရှုနိုင်ရန် ထို ၅၂၈-သွယ်မေတ္တာကို ထပ်မံရှင်းပြပေးပါဘုရား။)
အဖြေ။ (ဂ) ၅၂၈-သွယ်မေတ္တာ ရေတွက်ပုံမှာ---
ပဌမဦးစွာ မေတ္တာပွါးနည်း ၄-မျိုးကို မှတ်ထားရမယ်---
၁။ ဘေးရန် ကင်းကြပါစေ (အဝေရာ ဟောန္တု)၊
၂။ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကြပါစေ (အဗျာပဇ္ဈာ= အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု)၊
၃။ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကြပါစေ (အနီဃာ ဟောန္တု)၊
၄။ (ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ) ချမ်းသာစွာဖြင့် မိမိတို့ခန္ဓွာဝန်ကို ရွက်ဆောင်နိုင်ကြပါစေ (သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု)။
ဒုတိယဆင့်အနေနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂-မျိုးမှတ်ပါ---
၁။ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတွေ= သတ္တဝါအားလုံး (သဗ္ဗေ သတ္တာ)၊
၂။ အလုံးစုံသော ထွက်သက်ဝင်သက်ရှိသူတွေ (သဗ္ဗေ ပါဏာ)၊
၃။ အလုံးစုံသော ထင်ရှားဖြစ်သူတွေ (သဗ္ဗေ ဘူတာ)၊
၄။ အလုံးစုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တွေ (သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ)၊
၅။ အလုံးစုံသော ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောရှိသူတွေ (သဗ္ဗေ အတ္တဘာဝပရိယာပန္နာ)
ဤ ပုဂ္ဂိုလ် ၅-မျိုးသည် အပိုင်းအခြားမရှိသောအားဖြင့် ဖြန့်မေတ္တာပွါးအပ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် အနောဓိသပုဂ္ဂိုလ် ၅-ယောက်-ဖြစ်တယ်။
၆။ အလုံးစုံသော မိန်းမတွေ (သဗ္ဗာ ဣတ္ထိယော)၊
၇။ အလုံးစုံသော ယောကျ်ားတွေ (သဗ္ဗေ ပုရိသာ)၊
၈။ အလုံးစုံသော အရိယာတွေ (သဗ္ဗေ အရိယာ)၊
၉။ အလုံးစုံသော ပုထုဇဉ်တွေ (သဗ္ဗေ အနရိယာ)၊
၁၀။ အလုံးစုံသော နတ်တွေ (သဗ္ဗေ ဒေဝါ)၊
၁၁။ အလုံးစုံသော လူတွေ (သဗ္ဗေ မနုဿာ)၊
၁၂။ အလုံးစုံသော အပါယ်ဘုံသားတွေ (သဗ္ဗေ ဝိနိပါတိကာ)။
ဤပုဂ္ဂိုလ် ၇-မျိုးကား မိန်းမ ယောကျ်ား စသည်ဖြင့် အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ဖြန့်မေတ္တာပွါးအပ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဩဓိသပုဂ္ဂိုလ် ၇-ယောက်-ဖြစ်တယ်။
တတိယဆင့်အနေနဲ့---
ဤပုဂ္ဂိုလ် ၁၂-မျိုးတွင် ၁-မျိုး ၁-မျိုး၌ မေတ္တာပွါးနည်း ၄-နည်းဖြင့် ပွါးနိုင်သောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂-မျိုးကိုတည် မေတ္တာပွါးနည်း ၄-နည်းဖြင့် မြှောက်လျှင် (၁၂x၄=၄၈) ၄၈-နည်းရတယ်၊ အရပ်မျက်နှာမပါဘဲ မေတ္တာပွါးလျှင် ၄၈-ဖြစ်တယ်။
ဥပမာ---
အလုံးစုံသော သတ္တဝါတွေ ဘေးရန်းကင်းကြပါစေ (သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု)၊
စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကြပါစေ (အဗျာပဇ္ဈာ=အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု)၊
ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်းကင်းကြပါစေ (အနီဃာ ဟောန္တု)၊
(ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ) ချမ်းသာစွာဖြင့် မိမိတို့ခန္ဓွာဝန်ကို ရွက်ဆောင်နိုင်ကြပါစေ (သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု)။
စတုတ္ထဆင့်အနေနဲ့ အရပ် ၁၀-မျက်နှာကို မှတ်ပါ---
၁။ အရှေ့အရပ်၌ (အရှေ့အရပ်မှာ) (ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ)၊
၂။ အနောက်အရပ်၌ (ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ)၊
၃။ မြောက်အရပ်၌ (ဥတ္တရာယ ဒိသာယ)၊
၄။ တောင်အရပ်၌ (ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ)၊
၅။ အရှေ့မြောက်အရပ်၌ (ပုရတ္ထိမာယ အနုဒိသာယ)၊
၆။ အနောက်တောင်အရပ်၌ (ပစ္ဆိမာယ အနုဒိသာယ)၊
၇။ အနောက်မြောက်အရပ်၌ (ဥတ္တရာယ အနုဒိသာယ)၊
၈။ အရှေ့တောင်အရပ်၌ (ဒက္ခိဏာယ အနုဒိသာယ)၊
၉။ အောက်အရပ်၌ (ဟေဋ္ဌိမာယ ဒိသာယ)၊
၁၀။ အထက်အရပ်၌ (ဥပရိမာယ ဒိသာယ)။
ဤအရပ် ၁၀-မျက်နှာတွင် အရပ်မျက်နှာ ၁-ခု ၁-ခု၌ ၄၈-မျိုး မေတ္တာပွါးနိုင်သောကြောင့် အရပ် ၁၀-မျက်နှာကိုတည် မေတ္တာပွါးပုံ ၄၈-ဖြင့် မြှောက်လျှင် ၄၈၀ (၁၀x၄၈=၄၈၀) ဖြစ်တယ်၊ အရပ် ၁၀-မျက်နှာ, ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂-မျိုး, မေတ္တာပွါးနည်း ၄-နည်းတို့ တွဲစပ်ပွါးလျှင် အရပ်ညွှန်း မေတ္တာ ၄၈၀-ရသည်ဟု ဆိုလိုတယ်။
ပဌမဆင့်အနေနဲ့ အရပ်မျက်နှာ ညွှန်းမှုမပါ မေတ္တာပွါးနည်း ၄၈-နှင့် အရပ်မျက်နှာညွှန်းမှုပါသော မေတ္တာပွါးနည်း ၄၈၀-ကို ပေါင်းပါက (၄၈+၄၈၀=၅၂၈) ငါးရာ့နှစ်ဆယ် ရှစ်သွယ်မေတ္တာ ဖြစ်တော့၏။
၅၂၈-သွယ်မေတ္တာလင်္ကာ
ငါးရာ့နှစ်ဆယ်၊ ရှစ်သွယ်မေတ္တာ၊ ယူနည်းမှာမူ၊ ကျမ်းလာသို့ မှတ်လေ။ အနောဓိသ၊ ပုဂ္ဂလသည်၊ ပဌငါးယောက် နေရှင့်။ ထူးတထွေရည်မှတ်သား၊ ဩဓိသမှာ၊ ပုဂ္ဂလာသည်၊ မှန်စွာ ခုနစ်ပါးတည်း။ ပေါင်းညားက ယွင်းမသွေ၊ ပုဂ္ဂိုလ် အပြား၊ ဆဲ့နှစ်ပါးကို၊ မမှားရဘို့လေသော်။ အဝေရာ, ဗျာပဇ္ဇ, အနီဃ,ဟု၊ သုခီအတ္တာ, လေးဖြာမြှောက်လစ်၊ လေးဆဲ့ရှစ်သည်၊ စင်စစ်ရလေပါလိမ့်။ ဋ္ဌကထာအလိုမူ၊ ပိယ, သဟာ,၊ မဇ္ဈာ, ဝေရီ,၊ လေးလီမြှောက်လေဟူ၏။ ရပ်ဆယ်ဆူ မြှောက်ပြန်လျှင်၊ လေးရာ့ရှစ်ဆယ်၊ အကယ်ရသည်ပင်တည်း။ ယင်းသည်တွင် ရပ်ဒေသ၊ မရည်မှတ်လစ်၊ လေးဆဲ့ရှစ်ကို၊ တလစ်နှောလိုက်ကလျှင်။ မှန်မုချမယွင်းပါ၊ ငါးရာနှစ်ဆယ်၊ ရှစ်သွယ်မေတ္တာ၊ ပြည့်သည်သာဟု၊ သိပြီးခါပွါးစေက၊ အိပ်နိုး ချမ်းသာ, ယုတ်မာမမက်, နှစ်သက်နတ်လူ, ဒေဝါကူမ, ဆိပ်မူမနှံ့, စိတ်မပျံ့တည်ကြည်, လှသည်မျက်နှာ, သေခါမတွေ, ဖြစ်လေဗြဟ္မာ, ဆဲ့တခါစင်၊ အာနိသင်ကို၊ လျင်လျင်အမြဲရ၏။ ဧကန္တမှတ်ဘို့ပါ၊ ယုံမှားမဲ့အောင်၊ ကျမ်းစောင်စောင်မှ၊ ဆောင်၍ မိန့်လိုက်မှာသည် သည့်တိုင်းသာမှတ်က ကဝိရောင်ပြေး။
(မာတိကာဓာတုကထာအရကောက်နှင့် အဓိပ္ပါယ်, ဂဏ္ဌအချိုး အမျိုးမျိုး နှာ ၆၂၄-မှ။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သေပြီးခန္ဓာ မပုပ်တာ သိချင်လွန်းလို့ပါ
ဦးထွန်းရွှေ (ခရမ်းခြံရွာ) တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
စူဠသောတာ၊ သေသောခါ၊ ခန္ဓာမပုပ်သိုး၊
ချို့သူစကား၊ မှန်, အမှား၊ ဖြေကြား ကျမ်းဖြင့်ကိုး။
(ခ) စူဠသောတာပန်အဖြစ်နဲ့ သေဆုံးသွားရင် မပုပ်မသိုးဘဲ ဖြစ်နေတာနှင့် ပတ်သက်ပြီး, ဘာသာရေးရှုထောင့်နှင့် ဆေးပညာရှုထောင့် (ဆရာဝန်များ)မှ ကူညီရှင်းပြပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည် ဘုရား။
---ဆရာတော်နှင့် ဓမ္မမိတ်ဆွေများမှ ခွင့်ပြုပါက ရှမ်းပြည်မှ (၁၄)နှစ်သမီး စံပြကျောင်းသူလေးရဲ့ အသုဘ VIDEO (DVD) ခွေကို အနဲအကျဉ်း ပြသလိုပါတယ်ဘုရား။ ကျောင်းသူလေးရဲ့ အလောင်းဟာ မီးသင်္ဂြိဟ်မည့်နေ့အထိ လူကောင်းပကတိအတိုင်း မပုပ်မသိုးဘဲ ပျော့ပျော့ပျောင်းပျောင်း ဖြစ်နေတာ
မှတ်ချက်ပေးတော်မူပါဘုရား။
***
ကျောက်မဲမြို့ အမှတ်(၈)ရပ်ကွက်နေ
ဦးဇော်နီ + ဒေါ်နန်းရွှေအိမ် (ဟိန်း-ဗီဒီယို)တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသမီး
အသက် (၁၄) နှစ်ရှိ (မထက်ထက်အောင်)
အဌမတန်း (A) အထက-၁ ၏ ကွန်လွန်ခြင်းမှတ်တမ်း ရုပ်သံ
***
ဖြေ။ (ခ) စူဠသောတာပန်အဖြစ်နဲ့ သေလို့ မပုပ်မသိုးဘဲ ဖြစ်နေတာတော့ ဟုတ်ဟန်မတူပါ၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် မဟာသောတာပန်ဖြစ်တဲ့ သိရိမာတောင် သေ၍ လေးရက်မြောက်မှာ ဖူးဖူးရောင်လာပြီး ဒွါရကိုးပေါက်တို့မှ ပိုးလောက်တွေ ယိုထွက်လာကြောင်း ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ ဒုတိယအုပ် သိရိမာဝတ္ထု (၆၈)၌ ပါရှိပါတယ်။
သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာနှင့် အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာတို့အရ “ကိလေသာထူပြောသူတို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်းများသည် ပုပ်သော်လည်း ကိလေသာကင်းစင်တဲ့ ဘုရား, ရဟန္တာတို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်းများကား မပုပ်ကြောင်း” သိရတယ်။
ဒီအဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့အရ ဘုရား ရဟန္တာတို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်းမှတပါး အခြားသူတို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်းများမှာ ပုပ်သိုးသည်-လို့ ဆိုရာရောက်တယ်၊ သို့သော် အခြားသူတို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်း မပုပ်မသိုးတာကို ကျမ်းဂန်အထောက် အထားကို ဘုန်းကြီးအနေနဲ့ မတွေ့ရသေးပေမဲ့ တချို့ သီလစင်ကြယ်တဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တို့ရဲ့ ရုပ်အလောင်းများ မပုပ်မသိုးတာကို မကြာခဏဆိုသလို ကြားနေရတယ်။
ရှမ်းပြည်မှ (၁၄)နှစ်သမီး ကျောင်းသူလေးရဲ့ အလောင်း မပုပ်မသိုးဘဲ ပျော့ပျော့ပျောင်းပျောင်းဖြစ်နေတာက သူမရဲ့ ဝိပဿနာဘာဝနာစွမ်းရည်ကြောင့် ဖြစ်တယ်လို့ ယူဆမိတယ်၊ သူမဟာ ငယ်ရွယ်သူ ဖြစ်ပေမဲ့ တရားဘာဝနာကို လွန်စွာ ပွါးများအားထုတ်လျက်ရှိကြောင်း DVD ခွေကို ကြည့်ရလို့ သိရပါတယ်၊ ဝိပဿနာဘာဝနာကို အစဉ်မပြတ် ရှုမှတ်နေသူတွေမှာ ဝိပဿနာရဲ့အကျိုးကို ရနိုင်ဖွယ်ရှိပါတယ်---
၁။ ရောဂါကြီးသော်လည်း ငြီးငြူမှု မရှိခြင်း၊
၂။ သတိမမေ့ခြင်း။
၃။ သေမည့်နေ့ အချိန်ကို သိခြင်း၊
၄။ သေခါနီး မျက်ဖြူလန် (မျက်ဖြူဆိုက်) အကြောဆွဲမှု မရှိခြင်း၊
၅။ သေလည်း ခန္ဓာကိုယ်ဟာ မတောင့်တင်းပဲ ပျော့ပျော့ပျောင်းပျောင်းရှိခြင်း၊
၆။ ရုပ်အလောင်း မပုပ်ခြင်း၊
၇။ ကောင်းရာသုဂတိသို့ လားရောက်ရသည်ဖြစ်၍ ဂတိမြဲခြင်း-
ဤအကျိုးများပင် ဖြစ်တယ်။
ဝိပဿနာအကျိုး ခန္ဓာကိုယ်မပုပ်မသိုး
ရောဂါကြီးမူ၊ ငြီးငြူမရှိ၊ သတိမမေ့၊ ချိန်နေ့သိပြန်၊ မျက်လှန်ကြောဆွဲ၊
မရှိဘဲလျှင်၊ သေလဲ (လည်း)မတောင့်တင်း၊ ပုပ်နံ့ကင်းလျက်၊
မြဲခြင်း ဂတိ၊ ကျိုးရင်းရှိသည်၊ မှတ်ဘိ ဝိပဿနာတန်ခိုးတည်း။
THE POWER OF VIPASSANŒ
The yogÊ, who always practices VipassanÈ meditation, does not wail, cry, and is not sad although he/she is feeling a serious disease or deadly disease. He/she pays attention to the object (NÈma and r|pa). He/she knows the day and time when he/she will die or he/she knows the day and time of his/her death. At near the death's door, without showing the white of eyes and twitching of muscles, he/she has to die. After death, the body or corpse is not stiff or is flexible and not rotten. The body is like a sleeping person. And then he/she will be reborn in heaven or a good state surely. All of things are possible because of the power of VipassanÈ.
ဘုန်းကြီးအနေနဲ့ ဆေးပညာရှုထောင့်အရ မသိသော်လည်း ရုပ်အလောင်းရဲ့ ကြည်လင် ပျော့ပျောင်း မပုပ်မသိုးခြင်း အကြောင်းကို အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ မှန်းဆကြည့်ရင် သူမရဲ့ သီလ, သမာဓိ, ဘာဝနာ စိတ်စွမ်းရည်ကြည်လင်မှု ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်တွေကလဲ ကြည်လင်တယ်၊ စိတ္တဇရုပ်တွေ ကြည်လင်တယ်-လို့ ဆိုလိုတယ်၊ သေပြီးနောက် ဥတုဇရုပ်ကလာပ်အဖြစ် ကျန်ရှိတဲ့ ရုပ်အလောင်းကလဲ သီလ သမာဓိ ဘာဝနာစွမ်းအားတွေရဲ့အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဆက်လက် ကြည်လင် ပျော့ပျောင်း မပုပ်မသိုးပဲ တည်ရှိနေရော့သလား-လို့ ထင်မြင်ယူဆမိပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မသာကိုသွား ကျောင်းကိုလား ဘယ်ဟာအကျိုးများ...?
ဦးထွန်းရွှေ (ခရမ်းခြံရွာ) တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
မေး။ ဆရာတော်ဘုရား ရိုသေစွာ လျှောက်ထားမေးမြန်းအပ်ပါသည်---
မသာတစ်ခေါက်၊ ကျောင်းဆယ်ခေါက်၊ မှတ်လောက် ဆိုပုံမှာ၊
ဓိပ္ပါယ်သိချင်၊ မေးလျှောက်တင်၊ ဖြေလျှင် ပေးတော်မူပါ။
(က) “မသာတစ်ခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်” ဆိုတဲ့ စကားပုံရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အကျိုးအာနိသင်ကို ရှင်းပြ ပေးပါရန် လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။
ဖြေ။ (က) “မသာတခေါက် ကျောင်းဆယ်ခေါက်” စကားပုံသည် သေခြင်းတရားကို မျက်ကွယ်မပြုရန်, ဆင်ခြင် သုံးသပ်နိုင်ရန် သတိပေးတဲ့ စကားပုံဖြစ်ပါတယ်၊ အသုဘတစ်ကြိမ် ရှု၍ ရတဲ့ သတိသံဝေဂသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ဆယ်ခေါက် သို့မဟုတ် အခေါက်ခေါက် အခါခါသွား၍ တရားနာရမှ ရတဲ့ သတိသံဝေဂနှင့် ညီမျှသည်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သိကောင်းဖွယ်ရာ ဉာဏ်နှစ်ဖြာ ပုဗ္ဗေ,ဇာတိဿရာ
ဒေါ်ကျင်ရီ (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ဇာတိဿရ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသ၊ နှစ်ဝဉာဏ်အကြောင်း သိကောင်းစရာ
(ဂ) အရှင်ဘုရား ဇာတိဿရဉာဏ်နှင့် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်အကြောင်း ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာများပြောတော့ လူဝင်စားများ ပြန်ပြောနိုင်သော ဘဝဟောင်းနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်ခြင်းကြောင့် ဘဝဟောင်းများကို တစ်ဘဝ, နှစ်ဘဝ--- စသည်ဖြင့် ဘဝဟောင်း များစွာကို ပြောပြနိုင်သည်ဆိုခြင်းမှာ ဆက်စပ်မှုရှိပါသလား ဘုရား?
(ဂ) ဇာတိဿရဉာဏ်ဆိုတာ မိမိဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရှေးဘဝကို အောက်မေ့ သတိရနိုင်တဲ့ ဉာဏ်ကို ခေါ်ပါတယ်၊ ထိုဉာဏ်ရသူများတွင် အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များဟာ အမိဝမ်းထဲကပင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက မွေးဖွားကာစ ပင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက ရှေးကမိမိနေခဲ့ဘူးတဲ့ နေရာအရပ်ကို တွေ့မြင်တဲ့အခါ၌ဖြစ်စေ, အကြောင်းတိုက်ဆိုင်တဲ့အခါ၌ဖြစ်စေ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက မိမိအလိုအလျောက် မအောက်မေ့ နိုင်ကြပဲ တပါးသောပုဂ္ဂိုလ်၏ပြောစကားကိုကြားသိမှ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များက ရှေးဘဝတို့ကို အစဉ်အတိုင်း အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်များကမူ ဘဝအစဉ်အတိုင်း မအောက်မေ့နိုင်ကြပဲ ခုန်ကျော်၍ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။
ဤကဲ့သို့ ရှေးဘဝကို အောက်မေ့နိုင်သူများ (ဇာတိဿရဉာဏ်ရသူများ) တွင် ၁-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၂-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၃-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၄-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၈-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၁၂-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ၁၄-ဘဝ အောက်မေ့နိုင်သူ, ဘဝပေါင်း ၅၀၀- အောက်မေ့နိုင်သူ-လို့ အမျိုးမျိုး တွေ့ရှိရတယ်။
ရှေးဘဝတို့ကို အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်သူ တွေးခေါ်ရှင်ဟု ခေါ်တွင်တဲ့ တက္ကီပုဂ္ဂိုလ် ၄-ဦးတို့တွင် တစ်ဦးအပါ အဝင်ဖြစ်တဲ့ ဇာတိဿရဉာဏ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဘဝတို့ကို အောက်မေ့သိမြင်နိုင်သဖြင့် မိမိဖြစ်ခဲ့ဘူးတဲ့ ရှေးဘဝတို့ကို အခြေခံကာ “အတ္တနှင့်လောကသည် မြဲ၏၊ သတ္တဝါတို့သည်သာ တဘဝမှ တဘဝသို့ ပြောင်းသွား ကျင်လည်ကြရ၏၊ သေကြရ၏၊ ဖြစ်ပေါ်ကြရ၏၊ အတ္တနှင့်လောကသည်ကား မြေကြီး မြင်းမိုရ်တောင် လနေတို့ပမာ အမြဲတည်ရှိ၏”စသည် ဖြင့် ကြံစည်တွေးခေါ်လေသည်၊ ထိုသို့ကြံစည် တွေးခေါ်မှုမှာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်သည်။ (ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၊ ၉၉)။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်တဲ့ အဲဒီ ဇာတိဿရတက္ကီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြင့် အတိတ် ၇-ဘဝ ၈-ဘဝထက် ပိုမို၍ မအောက်မေ့နိုင်ကြောင်း (မ၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ၁၅။ သံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၃၁ရ။ မ၊ ဋီ၊ ၃၊ ၂၃၅) တို့၌ လာပါတယ်။
ရှေးဘဝကို အောက်မေ့ အမှတ်ရသောသူတို့တွင်- သာဝတ္ထိမြို့သူ ပတိပူဇိကာအမည်ရှိ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ဟာ မွေးဖွားစကပင် ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ကာ တာဝတိံသာနတ်ပြည် မာလာဘာရီအမည်ရှိ နတ်သားရဲ့ ဇနီး နတ်သမီးဘဝမှ စုတေကာ လူဖြစ်လာပုံကို သိမြင်ရတယ်။ (ဓမ္မပဒ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၂၂၉)။
ကုမ္မာသပိဏ္ဍိဇာတ်လာ ဘုရားလောင်း ဗြဟ္မဒတ်မင်းသားဟာ သွားနိုင်စ အရွယ်ကပင် ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြစ်ပေါ် ကာ ဆင်းရဲသားဘဝမှ စုတေပြီး ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့အား မုယောမုံ့ လှူဒါန်းခဲ့တဲ့ ဒါနရဲ့အကျိုးအားဖြင့် ဒီဘဝ၌ မင်းသားဖြစ်ရပုံကို ကြည်လင်တဲ့ မှန်အပြင်ဝယ် မျက်နှာရိပ်အလား ထင်ရှားစွာ သိမြင်ရတယ်၊ သူရဲ့ဇနီးဟာလဲ ကျွန်မဘဝမှ စုတေကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား ဆွမ်းလှူခဲ့တဲ့ ဒါနရဲ့အကျိုးအနေနဲ့ ဒီဘဝ သာဝတ္ထိနေပြည်တော်ဝယ် ကောသလမင်း၏ သမီးတော်ဖြစ်ရပုံကို ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ရပါတယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၃၈၆-၃၉၂)။
ဂင်္ဂါမာလဇာတ်လာ ဘုရားလောင်း ဥဒယမင်းသားဟာ ကျွန်အမှုလုပ် ဘဝမှ စုတေကာ နေ့ဝက်မျှ ဥပုသ်စောင့်ခဲ့တဲ့ သီလကုသိုလ်ကြောင့် ဒီဘဝ မင်းသားဖြစ်ရတာကို ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြင့် သိမြင်ရတယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၃၊ ၄၂၃-၄၂၄)။
ကဏှဒီပါယနဇာတ်လာ အရှင်အာနန္ဒာအလောင်း မဏ္ဍဗျရသေ့ဟာ ‘သူခိုး’လို့ စွပ်စွဲခံရပြီး တံကျင်လျှိုခံရစဉ် ဇာတိဿရဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ကာ ရှေးဘဝတစ်ခုမှာ ယင်ကောင်များကို ဖမ်းယူပြီး ပင်လယ်ကသစ်သားနဲ့ တံကျင်လျှိုကာ ပြုခဲ့ဘူးတဲ့ လက်သမားရဲ့သားဘဝကို အောက်မေ့မိခဲ့ပါတယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ၂၉)။
ဘုရားလက်ထက်တော်က ဘိက္ခုနီမငယ်တစ်ပါးဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ တရားတော်ကို ကြားနာနေစဉ် ဘုရားရှင်ရဲ့ တင့်တယ်သပ္ပါယ်တဲ့ ရူပကာယတော်ကို ဖူးမြင်ရ၍ “ဘဝပေါင်းများစွာ သံသရာ၌ ကျင်လည်ခဲ့ရတဲ့ ငါဟာ ဒီယောကျ်ား မြတ်ရဲ့ ဇနီးမယား ဖြစ်ဘူးပါသလား?”လို့ ကြံစည်စဉ်းစားမိတယ်၊ အဲဒီခဏမှာပင် အဲဒီဘိက္ခုနီမအား ဇာတိဿရ ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာကာ အတိတ်ဘဝတစ်ခုဝယ် စူဠသုဘဒ္ဒါအမည်နဲ့ ဘုရားလောင်း ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းရဲ့ ဇနီးငယ် ဆင်မ ဖြစ်ခဲ့ရတာကိုလည်းကောင်း, ဆင်မဘဝမှ စုတေပြီး ဗာရာဏသီပြည်မှာ သုဘဒ္ဒါအမည်နဲ့ ဗာရာဏသီမင်းရဲ့ အဂ္ဂမဟေသီ ဖြစ်ခဲ့ရတာကို လည်းကောင်း သိမြင်ခဲ့ပါတယ်၊ ဗာရာဏသီမင်းရဲ့ အဂ္ဂမဟေသီ သုဘဒ္ဒါဖြစ်စဉ်မှာလဲ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းရဲ့ ဇနီး စူဠသုဘဒ္ဒါ ဆင်မဘဝကို သိမြင်ခဲ့ပါတယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၅၊ ၃၇-၄၀)။
မူဂပက္ခဇာတ်လာ ဘုရားလောင်းတေမိမင်းသားဟာ တစ်လသားအရွယ်, ခမည်းတော်မင်းကြီးက မိမိရင်ခွင်၌ ထားလျက် သူခိုး ၄-ယောက်အား တရားစီရင်သံကို ကြားရသဖြင့် လွန်စွာ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ကာ “ငါဟာ သူခိုးသတ်ရာ ဒီအိမ်ကို ဘယ်ဘဝမှ ရောက်လာတာလဲ?”လို့ ဆင်ခြင်စဉ်းစားတဲ့အခါ ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာလျက် တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ သေ၍ ရောက်လာသည်ကိုလည်းကောင်း, ဆက်လက် အောက်မေ့တဲ့အခါ ဥဿဒငရဲ၌ နှစ်ပေါင်း ရှစ်သောင်း ဖြစ်ခဲ့ရပုံကိုလည်းကောင်း, ဆက်လက်ပြီး အောက်မေ့တဲ့အခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ အနှစ် ၂၀-တိုင်တိုင် မင်းပြုခဲ့တဲ့ ဘဝကိုလည်းကောင်း သိမြင်ခဲ့တယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၆၊ ၄)။
လူပုဂ္ဂိုလ်များသာ ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြင့် ရှေးဘဝတွေကို အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ကြတာ မဟုတ်၊ တိရစ္ဆာန်များလဲ အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ကြပါတယ်၊ မတကဘတ္တဇာတ်လာ သိုးတစ်ကောင်ဟာ ဘဝတစ်ခုမှာ ပုဏ္ဏားဖြစ်ပြီး သိုးတစ်ကောင်ကို သတ်ကာ ‘မတကဘတ်’ခေါ်တဲ့ သေပြီးသူကို ရည်ရွယ်၍ ယဇ်ပူဇော်မှု ပြုခဲ့တဲ့ အကုသိုလ်ကံကြောင့် ဘဝ ငါးရာပတ်လုံး ခေါင်းဖြတ်ခံရကာ သေဆုံးခဲ့ရတဲ့ ဘဝများကို အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ (ဇာ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၈၃)။
သူငယ်တစ်ယောက်သည် မမွေးဖွားမီ အမိဝမ်းတွင်းကပင် ဇာတိဿရဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ကာ အစဉ်အတိုင်း မိမိဖြစ်ခဲ့သော နွားဘဝ, ခွေးဘဝ, လင်းမြွေဘဝ, ညီငယ်နှင့် ချစ်ကြိုက်နေသည့် မိမိမယား၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ညီငယ်၏ သတ်ဖြတ်မှုကို ခံခဲ့ရတဲ့ လူ့ဘဝတို့ကို အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ပါတယ်။ (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၁၈၉-၁၉၀)။
အစရှိသဖြင့် ကျမ်းဂန်များမှ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုလည်းကောင်း,
ငွေလေးဆယ်အတွက် ကျွဲဖြစ်သလား
မုံရွာခရိုင်၊ မြို့တစ်ခု၌ ငွေတိုးပေး ချေးငှားပြီး စီးပွါးရေးလုပ်နေတဲ့ လူကြီးတစ်ယောက် ဗြိတိသျှခေတ်တုန်းက ရှိခဲ့တယ်။ အဲဒီလူကြီးက လယ်သမားတစ်ဦးထံမှ အကြွေးတောင်းတယ်၊ လယ်သမားက အကြွေးပေးဆပ်ပြီးကြောင်း ပြောတယ်၊ ကြွေးရှင်လူကြီးက မဆပ်ရသေးပါဘူး၊ ဆပ်ပါလို့ အထပ်ထပ်ပြောပြီး နောက်ဆုံးကျတော့ “ကြွေးဆပ်ပြီးဖြစ်ပါလျက် ထပ်တောင်းတာဖြစ်လို့ရှိရင် အဲဒီထပ်ပြီးဆပ်တဲ့ ငွေလေးဆယ်အတွက် မင်းအိမ်မှာ ငါကျွဲဖြစ်ရပါစေ”လို့ ကျိန်ဆိုပြီး အတင်းတောင်းနေသတဲ့။ ဒီတော့ ဆင်းရဲသားလယ်ယာသမားက သိလျက်သားနဲ့ ငွေလေးဆယ်ထပ်ပြီး ပေးဆပ်လိုက်ရတယ်။
အဲဒီ ကြွေးရှင်လူကြီး ဆုံးသွားပြီးတဲ့နောက် အဲဒီကြွေး ၂-ခါဆပ်ရတဲ့ လယ်သမားအိမ်မှာ ကျွဲကလေးတစ်ကောင် မွေးလာတယ်၊ အဲဒီကျွဲကလေးကို သူ့ဆရာကြွေးရှင်လူကြီးက ဖြစ်လာတယ်လို့ ထင်မြင်ယူဆပြီး အဲဒီ လယ်သမားဆင်းရဲ သားက သူ့ဆရာကို ရှေးက ခေါ်နေကျအတိုင်း အဲဒီကျွဲကလေးကို “ဆရာ ဆရာ လာပါ”လို့ ခေါ်ကြည့်တယ်။ အဲဒီလို့ ခေါ်လိုက်တော့ အဲဒီ ကျွဲကလေးက လာသတဲ့၊ အဲဒီ လယ်သမားက “သူ့ကြွေးရှင်လူကြီးဟာ သူ့ကျိန်စာအရ မိမိအိမ်မှာ ကျွဲလာဖြစ်တယ်” ဆိုတာ ယုံကြည်ပြီး ပြောတယ်၊၊ အဲဒီအခါ ကွယ်လွန်သွားတဲ့ ပစ္စည်းရှင်လူကြီး၏သမီးက သူ့အဖေ ဂုဏ်အသရေပျက်အောင် ပြောတယ်ဆိုပြီး ရုံးမှာ တရားစွဲသတဲ့။
အဲဒီတော့ တရားသူကြီးက ကျွဲကလေးနှင့်တကွ တရားလို တရားခံ သက်သေများပါ အစုံခေါ်ယူပြီး စစ်ဆေးတယ်၊ လယ်သမားက အကြွေးရှင်လူကြီးကို ဆရာလို့ ခေါ်လေ့ရှိတဲ့အတိုင်း ကျွဲကလေးကို “ဆရာ လာပါ”လို့ ခေါ်လိုက်တော့ ကျွဲကလေးက အဲဒီလူဆီကို လာသတဲ့၊ အကြွေးရှင်လူကြီးရဲ့ သမီးက သူ့အဖေကို ‘ရှိရှိ’လို့ ခေါ်နေကျအတိုင်း အဲဒီကျွဲ ကလေးကို “ရှိရှိ လာပါ”လို့ ခေါ်လိုက်တဲ့အခါလည်း အဲဒီခေါ်တဲ့ အမျိုးသမီးဆီကို လာသတဲ့။ ဒီတော့ တရားသူကြီးက လယ်သမားပြောတာဟာ ရိုးသားစွာ ပြောတာပဲ လို့ အယုံအကြည်ရှိပြီး အမှုကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါသတဲ့။
ငညိုရဲ့ ဆန်တစ်စလယ်
တောင်တွင်းကြီးမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀-မိုင်ခန့် ဝေးတဲ့အရပ်မှာ ချောင်းရိုးရွာ ဆိုတာ ရှိတယ်၊ အိမ်ခြေ ၄၀၀-ခန့်ရှိတယ်၊ အဲဒီရွာမှာ ငညိုနဲ့ ဘဆိုင်ဆိုတဲ့ သူငယ်ချင်း နှစ်ယောက်ဟာ ကွမ်းထမ်းပြီး ရောင်းတဲ့အလုပ်ကို လုပ်ကြတယ်၊ တစ်နေ့တော့ ကွမ်းရောင်းရာမှ ပြန်လာတဲ့အခါ ဘဆိုင်မှာ ဆန်ကုန်သွားလို့ ငညိုထံမှ ဆန်တစ်စလယ် ချေးပြီး ချက်စားရတယ်၊ အဲဒီလို စားပြီးနောက် ညဉ့်အခါ လရောင်ဖြင့် ပြန်လာကြရာ လမ်းမှာ ပိုးထိလို့ (မြွေကိုက်လို့) ဘဆိုင်ဟာ သေသွားရှာတယ်၊ အဲဒီအခါတုန်းက သူတို့၏အသက်ဟာ ၂၀-ကျော်လောက် ရှိဟန်တူပါတယ်၊ ခုနှစ်ကန်တော့ ၁၂၇၀-နဲ့ ၁၂၈၀-အတွင်း ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။
ဘဆိုင်ဟာ သေပြီးတော့ ငညိုအိမ်မှာ ကြက်ဖြစ်ရသတဲ့၊ ဆန်တစ်စလယ်အကြွေးကို စွဲလမ်းပြီး သေသွားဟန်တူပါတယ်၊ အဲဒီကြက်က တိုက်ကြက်ကလေးမို့ ငညိုက အခြားလူများရဲ့ ကြက်များနဲ့ ကြက်တိုက်ပွဲလုပ်တယ်၊ ၃-ပွဲ ၃-ကြိမ်တိုင်အောင် အနိုင်ရတယ်၊ ၄-ကြိမ်မြောက်ပွဲကျတော့ အခြားကြက်က အသက်လည်းရင့် အားအင်လည်း ကြီးတာနဲ့ ငညိုကြက်က ရှုံးတယ်၊ အဲဒီတော့ ငညိုက ရှုံးရမလားဆိုပြီး စိတ်ဆိုးတာနဲ့ သူ့ကြက်ကို ခြေနှစ်ချောင်းကိုင်ပြီး မြေကြီးမှာ ရိုက်လိုက်တယ်၊ မသေမရှင်နဲ့ အိမ်သယ်လာခဲ့ပြီး ရေအိုးစင်နား ပစ်ချထားတယ်၊ အဲဒီအချိန်မှာ ငညိုရဲ့နွားမကြီးက အဲဒီ ကြက်ကလေးကို နမ်းသွားသတဲ့။
အဲဒီကြက်ကလေးက သေပြီးတော့ အဲဒီနွားမကြီးဝမ်းထဲမှာ ပဋိသန္ဓေနေရတယ်၊ မွေးလာတဲ့အခါ နွားမကလေးဖြစ် နေသတဲ့၊ အဲဒီ နွားမကလေး အတော်အတန်ကြီးလာတဲ့အခါ ငညိုရဲ့မိတ်ဆွေများက အဲဒီနွားမကလေးကို တန်ဖိုး ၄-ကျပ် ထားပြီး ငညိုပါ သတ်စားကြသတဲ့၊ အဲဒီလိုသတ်ပြီး အမဲသားတွေ လှီးဖြတ်နေတုန်း တောင်တွင်းကြီးမှ စာရေးကြီးနဲ့ စာရေးကတော်က အဲဒီနေရာ ရောက်လာကြတယ်၊ စာရေးကတော်က နွားမကလေးအား သနားကရုဏာသက်ပြီးတော့ “ငါ့နွားသာဆိုရင် မသတ်ရက်ပါဘူး၊ သူ့အလိုလို သေသွားတောင် မစားရက်ပါဘူး၊ မြေကြီးထဲ မြှပ်ပစ်လိုက်မှာပဲ”လို့ ပြောသတဲ့။
အဲဒီကနောက် စာရေးကြီးကတော်မှာ သားယောကျ်ားကလေး ဖွားမြင်လာတယ်၊ ဒီကလေးဟာ အသက်(၇)နှစ် ရှိသည့်တိုင်အောင် စကားမပြောဘူးတဲ့၊ ဒီတော့ ဖခင်စာရေးကြီးက “ငါ့သား စကားပြောပါကွာ၊ ဒီကနေ့ လခထုတ်ရမယ်၊ ငါ့သားအတွက် အဝတ်ကောင်းကောင်း ဝယ်ခဲ့မယ်”လို့ ပြောပြီးတော့ ညနေပြန်လာတဲ့အခါ “ဟောဒီ အဝတ်လှလှ ကလေးတွေဟာ ငါ့သားဖို့ပဲ၊ ကဲ စကားပြောပေတော့”လို့ ပြောတဲ့အခါ အဲဒီကလေးက “ငညို့ ဆန်တစ်စလယ်”လို့ ပြောသတဲ့။
အဲဒီနောက် ဖခင်စာရေးကြီးက “ငါ့သား စကားသာပြောပါ၊ ဆန်တစ်စလယ်မကဘူး၊ ဆန်တစ်အိတ်တောင် ကြွေးဆပ်ပေးမယ်”လို့ ပြောတော့ အဲဒီကလေးက “ဒီလိုဆိုရင် ဆန်အိတ်ကို လှည်းပေါ်တင်ပါ၊ ယခုပဲ သွားပြီး ကြွေးဆပ်ရအောင်”လို့ ပြောသတဲ့၊ ဒါနဲ့ ဆန်တစ်အိတ်ကို လှည်းပေါ်တင်ပြီးတော့ “ဘယ်ကိုမောင်းရမှာလဲ”လို့ မေးတဲ့အခါ တောင်တွင်းကြီးမြို့မှ မြောက်ဘက်မောင်းဖို့ ကလေးက ပြောတယ်၊ နောက်လည်း ကလေးပြောတဲ့လမ်း အတိုင်း လှည်းကို မောင်းသွားကြရာ ချောင်းရိုးရွာရောက်တော့ “ဒီရွာပဲ၊ ရွာထဲဝင်ပါ၊ ဒီလမ်းကို မောင်းပါ”စသည်ဖြင့် ကလေးက ညွှန်ပြတယ်၊ နောက်ဆုံး ငညိုအိမ်ရောက်တဲ့အခါ “ဟော ရောက်ပြီ၊ ဒီအိမ်ပဲ”လို့ ကလေးက ပြောတယ်၊ ဒါ ဦးညိုအိမ် ဟုတ်ပါရဲ့လား”လို့ လူကြီးတွေက မေးတော့ ဦးညိုက “ဟုတ်ပါတယ်”ဆိုပြီး အိမ်ပေါ်မှ ဆင်းလာတယ်၊ အနားရောက်တော့ ကလေးက “ဟေ့ ငညို ငါ့ မှတ်မိသေးရဲ့လား”လို့ မေးလိုက်တယ်၊ အဲဒါကို ကြားရတော့ “သူ့အဖေလောက်ရှိတဲ့ ငါ့ကို ငညိုလို့ ခေါ်ရမလား”လို့ ဆိုပြီး ဦးညိုက စိတ်ဆိုးလိုက်တာတဲ့၊ ဒါနဲ့ စာရေးကြီးက “ဦးညိုရေ စိတ်မဆိုးပါနဲ့ဗျာ၊ ဒီကလေးက ထူးခြားတဲ့ အကြောင်းရှိပါတယ်”လို့ ပြောပြီး တောင်းပန်သတဲ့။
အိမ်ပေါ်ရောက်တဲ့အခါကျတော့ ကလေးက “ဟေ့ ငညို မင်းက ငါ့ကို မမှတ်မိတော့ဘူးလားကွ၊ ဟိုတုန်းက မင်းနဲ့ငါ ကွမ်းထမ်းပြီး ရောင်းကြတယ်၊ ငါက မင်းဆီက ဆန်တစ်စလယ် ချေးဖူးတယ်၊ အဲဒီကြွေး မဆပ်ရသေးခင် ပိုးထိလို့ ငါသေခဲ့ရတယ်၊ မင်းအိမ်မှာ ကြက်ဖြစ်ရတယ်၊ တိုက်ပွဲမှာ ၃-ကြိမ်တိုင်တိုင် ငါက အနိုင်ရအောင် ခွပ်ပေးခဲ့တယ်၊ ၄-ကြိမ်မြောက်ကျတော့ ဟိုကြက်ကြီးက ငါ့ထက်အားကြီးလို့ ငါရှုံးခဲ့ရတယ်၊ မင်းက ငါ့ကို ရှုံးရမလားလို့ စိတ်ဆိုးပြီး ရိုက်သတ်တယ်၊ မသေမရှင်နဲ့ ပစ်ချထားရာမှ နွားမကြီးက လာပြီး ငါ့ကိုနမ်းတယ်၊ အဲဒီနွားမကြီးဝမ်းမှာ ဖြစ်ရပြီး မွေးလာတော့ နွားမကလေးဖြစ်ရတယ်၊ နွားမတန်းအရွယ်လောက်မှာ မင်းတို့က ငါ့ကို သတ်စားကြတယ်၊ အဲဒီတုန်းက ဟောဒီ စာရေးကြီးအဖေနဲ့ အမေတို့က အနီးအပါးရောက်လာပြီး သနားသက်ညှာတဲ့စကားကို ပြောသွားတယ်၊ အဲဒီ နွားမဘဝက သေတော့ ဟောဒီ အဖေအမေတို့၏ သား ဖြစ်နေရတယ်၊ ယခု ဆန်တစ်စလယ်အကြွေး ဆပ်ဖို့လာတာ” စသည်ဖြင့် ပြောတယ်၊ ပြောသမျှတွေကလည်း အကုန်လုံးအမှန်ချည်းဖြစ်နေရတယ်၊ ဒါကြောင့် ဦးညိုမှာ သူပြုမိတာတွေကို စဉ်းစားပြီးတော့ အင်မတန် ဝမ်းနည်းတဲ့အတွက် ငိုကြွေးရှာပါသတဲ့။ (ဒီအကြောင်းအရာတွေကို ဦးညိုကိုယ်တိုင်ပင် ရေစကြိုမြို့နယ်က ဦးဘသွင်အား ၁၃၁၃-ခုနှစ်လောက်က ပြောကြားလိုက်ကြောင်း သိရသည်။)
သရဲဖြစ်ရ နွားဖြစ်ရတာ ကြောက်စရာ
၁၃၀၁-ခုနှစ်လောက်က မန္တလေးမြို့, ဘုရားကြီးတိုက်မှာ စာသင်သား ရဟန်းတော်တစ်ပါး ရှိခဲ့တယ်၊ သူ့ဘွဲ့တော်က ဦးအာစိဏ္ဏတဲ့၊ ရုပ်ရည် ထွားကြိုင်း ဖြူစင်တယ်၊ သဒ္ဓါတရားကောင်းတယ်၊ ပိဋကတ်စာပေကို ကြိုးကြိုးစားစား ကျက်မှတ်တယ်၊ အဲဒီ ဦးအာစိဏ္ဏက တစ်နေ့မှာ သပိတ်ဆေးရင်း “အရှင်ဘုရားတို့ သတိပြုကြပါ၊ သူများတွေလှူတဲ့ ဆွမ်းကို စားပြီး ကောင်းကောင်းကျင့်သုံး နေထိုင်ကြပါ၊ တပည့်တော်ကန်တော့ သုံးဘဝ တိုင်တိုင် ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ခဲ့လို့ အထူးသတိပြုနေပါတယ်” စသည်ဖြင့် အတူနေရဟန်းများအား ပြောကြားတယ်။
အဲဒီလို ပြောပြီးတဲ့နောက် သူ့အကြောင်းသိချင်တာနဲ့ ကိုယ်တော်တစ်ပါးက မေးကြည့်တယ်၊ အဲဒီအခါ သူက ဒီလိုပြောတယ်၊ “သူဟာ လူ့ဘဝမှသေတဲ့အခါ သရဲမကြီး ဖြစ်ခဲ့ရတယ်၊ အဲဒီတုန်းက စားစရာလည်း မပြည့်စုံ နေစရာလည်း ကောင်းကောင်းမရှိတဲ့အတွက် ဟိုသွားရ ဒီသွားရနဲ့ အင်မတန် ဆင်းရဲခဲ့တယ်၊ အဲဒီဘဝမှသေတော့ နွားထီး ဖြစ်ရတယ်၊ အဲဒီဘဝမှာ ဝန်အတူရုန်းဖော်ဖြစ်တဲ့ အခြားနွားတစ်ကောင်နဲ့ စားကျင်းတစ်ခုတည်းမှာ အတူတူစားရတယ်၊ အဲဒီ အတူစားနေရတဲ့ နွားရဲ့နှာခေါင်းမှ နှာရည်ပုပ်တွေ မခံနိုင်အောင် ထွက်နေတဲ့အတွက် အဲဒီနွားကိုဝှေ့တယ်၊ အဲဒီလိုဝှေ့တော့ ပိုင်ရှင်လူက ရိုက်တယ်၊ “ကျယ်တယ် အနိုင်ကျင့်တယ်”ထင်လို့ ရိုက်တာ ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်၊ ခဏ ခဏ ဝှေ့တယ်၊ ဝှေ့တိုင်း ဝှေ့တိုင်း အရိုက်ခံရတယ်။ အဲဒီ နွားဘဝမှသေတော့ ယခုဘဝ ရောက်လာရတယ်၊ ဒါကြောင့် သံဝေဂရပြီး ရဟန်းပြုလာတဲ့အကြောင်း ပြောပြတယ်။ (အဲဒီလို ပြောပြစဉ်က အဲဒီ ပြောတဲ့ရဟန်းမှာ ၉-ဝါ ၁၀-ဝါခန့် ရနေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရတယ်)။
ဒီမျက်မှောက်ခေတ် ဖြစ်ရပ်များကိုတော့ ကျေးဇူးတော်ရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားတော် မူသော ဓမ္မစကြာ တရားတော် (၂၈၈-၂၉၂)တို့မှ ရယူသည်။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ဆိုတာ ရှေး၌နေဘူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့ အမှတ်ရမှု သတိနှင့်ယှဉ်သောဉာဏ်ကို ဆိုတာပါ။ ရှေးရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့သမျှအကြောင်းကို ပြန်ပြောင်း၍ အောက်မေ့ သတိရနိုင်သောဉာဏ်။
ပုဗ္ဗေ- ရှေး၌ (ရှေးဘဝတွေ၌) +
နိဝါသ- နေဘူးသော (ဖြစ်ဘူးသော) ခန္ဓာအစဉ် +
အနုဿတိ- အောက်မေ့ အမှတ်ရသော သတိ +
ဉာဏ်(ဉာဏ)= ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်။
နိဝါသအရ မိမိနေခဲ့ဘူးရာ ဘုံဌာနလောက်ကိုသာ ဆိုလိုသည်မဟုတ်, ရှေးရှေးဘဝတို့၌ မိမိစိတ်ဖြင့် တွေ့ဘူးကြုံဘူး အာရုံပြုအပ်ဘူးတဲ့ မိမိခန္ဓာကိုယ်- သူတပါးခန္ဓာကိုယ်- ထိုခန္ဓာနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိတဲ့ အမျိုးအနွယ်, ထိုသူတပါးတို့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးဖြစ်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏နိဗ္ဗာန်, ဤအလုံးစုံသည် စိတ်ဖြင့် စွဲမှီအပ်, ကိုယ်တိုင်တွေ့အပ်, အာရုံပြုအပ်ဘူးသောကြောင့် “ပုဗ္ဗေနိဝါသ”မည်သည်ချည်းပင်၊ ဒါကြောင့် ပုဗ္ဗေနိဝါသ အရ ကျမ်းဂန်တို့၌---
(၁) အာရမ္မဏနိဝါသ-အာရုံပြုအပ်တဲ့ သူတပါးရဲ့ခန္ဓာစသည်,
(၂) အဇ္ဈာဝုတ္ထနိဝါသ-မိမိကိုယ်တိုင် တွေ့ကြုံအပ်တဲ့ မိမိခန္ဓာစသည်-လို့ ၂-မျိုးပြတယ်။
ထိုအလုံးစုံကို ပြန်ပြောင်း၍ အောက်မေ့နိုင်တဲ့ သတိနှင့်ယှဉ်သော ဉာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်- မည်တယ်၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်လည်း ခေါ်တယ်။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို ရနိုင်သောပုဂ္ဂိုလ် ၆-ဦး
(၁) တိတ္ထိ-သာသနာပ ရသေ့များ။
(၂) ပကတိသာဝကများ၊
(၃) မဟာသာဝကများ၊
(၄) အဂ္ဂသာဝကများ၊
(၅) ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများ၊
(၆) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်များ။
သာသနာပရသေ့များက ကမ္ဘာလေးဆယ်သာ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ ဒီထက်ပို၍ မအောက်မေ့နိုင်ကြပါ၊ ရုပ် နာမ်ကို ပိုင်းခြားသိတဲ့ ဉာဏ်မရှိသောကြောင့် ပညာအားနည်းကြတယ်၊ ဒါကြောင့် ကမ္ဘာလေးဆယ်ထက်ပို၍ မအောက် မေ့နိုင်ကြခြင်း ဖြစ်တယ်။
ပကတိသာဝကများက ပညာအားကောင်းသောကြောင့် ကမ္ဘာ တရာ, တထောင်ကိုပင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။
ရှစ်ကျိပ်သော မဟာသာဝကများက ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။
နှစ်ပါးသော အဂ္ဂသာဝကတို့ကား ကမ္ဘာပေါင်း တစ်သင်္ချေနှင့် တစ်သိန်းတိုင်အောင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။
အရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါများကား ကမ္ဘာပေါင်း နှစ်သင်္ချေနှင့် တစ်သိန်းတိုင်အောင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့ကားမူ ကမ္ဘာအပိုင်းအခြား မရှိ၊ အလိုရှိတိုင်း အောက်မေ့တော်မူနိုင်ကြပါတယ်။
တိတ္ထိတို့သည် ခန္ဓာအစဉ်ကိုသာလျှင် အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ ခန္ဓာအစဉ်ကို လွှတ်၍ စုတိပဋိသန္ဓေအလိုအားဖြင့် အောက်မေ့ရန် မစွမ်းနိုင်ကြပါ။
ပကတိသာဝကတို့သည် ခန္ဓာတို့၏အစဉ်အားဖြင့်လည်း အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ စုတိပဋိသန္ဓေအလိုအားဖြင့်လည်း ပြောင်းရွှေ့၍ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်၊ ရှစ်ကျိပ်သော မဟာသာဝကတို့လည်း အလားတူ အောက်မေ့နိုင်ကြတယ်။ နှစ်ပါးသော အဂ္ဂသာဝကတို့မှာမူ ခန္ဓာအစဉ်ဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိပြီ၊ တခုသောဘဝ၏စုတိကို မြင်ပြီးလျှင် ပဋိသန္ဓေကို မြင်ကုန်၏၊ တဖန် အခြားဘဝ၏ စုတိကို မြင်ပြီးလျှင် ပဋိသန္ဓွေကို မြင်ကုန်၏- ဤသို့ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓွေ အလိုအားဖြင့်သာလျှင် ပြောင်းရွှေ့လျက် အောက်မေ့သွားကုန်၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့သည်လည်း အလားတူပင်။
သမ္မသမ္ဗုဒ္ဓွဘုရားရှင်တို့မှာမူ ခန္ဓွာအစဉ်ဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စလည်း မရှိ၊ စုတိနှင့်ပဋိသန္ဓွေအလိုအားဖြင့် ပြောင်းရွှေ့၍ ဆင်ခြင်ဖွယ်လည်း မရှိ၊ အမှန်တော့ ဘုရားရှင်တို့မှာ များစွာသော ကမ္ဘာကုဋေတို့ဝယ် အောက်၌ဖြစ်စေ, အထက်၌ ဖြစ်စေ အလိုရှိရာရာ ဌာနသည် ထင်ရှားသည်သာ၊ ဒါကြောင့် များစွာသော ကမ္ဘာကုဋေတို့ကိုသော်လည်း ထိုထို အလိုရှိရာ အလိုရှိရာ၌သာလျှင် ဉာဏ်ဖြင့် သက်ရောက်ကုန်လျက် ခြင်္သေ့ခုန်သွားပုံကဲ့သို့သော သွားပုံအားဖြင့် အောက်မေ့သွားတော်မူကုန်၏။
သမထကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာများပြောတော့ လူဝင်စားများ ပြန်ပြောနိုင်သော ဘဝဟောင်းနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်ခြင်းကြောင့် ဘဝဟောင်းများကို တစ်ဘဝ, နှစ်ဘဝ--- စသည်ဖြင့် ဘဝဟောင်း များစွာကို ပြောပြနိုင်သည်ဆိုခြင်းမှာ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ။ အထက်ပါ ဇာတိဿရဉာဏ်ရ (လူဝင်စား) ဝတ္ထုဇာတ်များကို ကြည့်လျှင် မည်သူမျှ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်သောကြောင့် ဇာတိဿရဉာဏ်ရလာကြတာ, ဖြစ်လာကြတာ မဟုတ်ပါ။ အမှန်တော့ ရှေးရှေးဘဝတွေ၌ မိမိတို့ရဲ့ ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များကို စွဲ၍ ဖြစ်စေ, ဘဝဟောင်းကိုအောက်မေ့နိုင်သော ဇာတိဿရဉာဏ်ကို ရပါလို၏ဟု ဆုတောင်း၍ ဖြစ်စေ ဤဇာတိဿရဉာဏ်ကို ရနိုင်ကြပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
ရရှိလှူဖွယ် ပြန်လှူတယ် ကျိုးဘယ်သူရမယ်...?
ဒေါ်ကျင်ရီ (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ထပ်ဆင့်လှူဒါန်း၊ ပြုစွမ်းကုသိုလ်၊ လှူ့ရှင်ကို၊ ရလိုနိုင်သလော?
(ခ) အရှင်ဘုရားတပည့်တော်တို့ ဒုလ္လဘသီလရှင်ဝတ်ရာတွင် ရရှိသော အလှူပစ္စည်း, ဝတ္ထုငွေ များကို ထပ်ဆင့်၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းကို လှူဒါန်းသည့်အခါ ပထမလှူဒါန်းခဲ့သော အလှူ့ရှင်များလည်း ထပ်ဆင့်ကုသိုလ် ရနိုင်ပါသလားဘုရား?
(ခ) မိမိသီလရှင်ဝတ်စဉ်က ရရှိခဲ့သော အလှူပစ္စည်း, အလှူငွေများကို ထပ်ဆင့်၍ ကျောင်းအား လှူဒါန်းလိုက်ရုံနဲ့ ပထမလှူဒါန်းခဲ့သော အလှူရှင်များ ထပ်ဆင့်ကုသိုလ် မရနိုင်ကြသေးပါ၊ မိမိ ထပ်ဆင့်လှူဒါန်းလိုက်ကြောင်းကို အသိပေး အမျှဝေ၍ သူတို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ သာဓုခေါ်မှ ကုသိုလ် ရကြပါလိမ့်မည်။
---
စရိုက်နဲ့ညီ ကျင့်လေပြီ၊ ပထဝီကသိုဏ်း ကျင့်လေတိုင်း...?
ဒေါ်ကျင်ရီ (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
အကျင့်စရိုက် လိုက်ဖက်ကမ္မဋ္ဌာန်း
မေး။။ (က) အရှင်ဘုရားစရိုက်နဲ့ညီတဲ့ကမ္မဋ္ဌာန်းကို လေ့ကျင့်ကြမည်ဆိုလျှင် ပထဝီကသိုဏ်းစတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းများကို ကျင့်မည်ဆိုပါက ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းဘက် မရောက်ပဲ သမထဘက် ပိုသန် သွားပါမည်လားဘုရား?
ဖြေ။။ ဒေါ်ကျင်ရီရဲ့မေးခွန်းနှင့် ပတ်သက်၍---
(က) စရိုက်နဲ့ညီတဲ့ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွါးများကြမည်ဆိုလျှင် ပထဝီကသိုဏ်းစတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းများကို ပွါးများမည်ဆိုပါက သမထဘာဝနာဖြစ်၍ ပဌမစျာန်စသည်ကို ရရှိသွားနိုင်ကြပါတယ်၊ အဲဒီစျာန်တရားများမှ မိမိကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ, ဆရာရဲ့ လမ်းညွှန်လို့ဖြစ်စေ ဝိပဿနာ ပြောင်းရှုပေးနိုင်ပါက အရဟတ္တဖိုလ်ပေါက် ရောက်နိုင်ကြပါတယ်၊ “သမထယာနိက ရဟန္တာ”လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဥပမာ---
အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က သူရဲ့တပည့် ရွှေပန်းထိမ်သည်သား ရဟန်းအား အသုဘကမ္မဋ္ဌာန်းပေး၍ အားထုတ်စေရာ အဲဒီရဟန်းဟာ တစ်ဝါတွင်းလုံး အားထုတ်သော်လည်း သမာဓိမျှ မဖြစ်ခဲ့၊ မထေရ်မြတ်က အဲဒီရဟန်းကို ခေါ်သွား၍ ဘုရားရှင်အား အကျိုးအကြောင်းလျှောက်ထားပါတယ်၊ ဘုရားရှင်က စရိုက်နဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း မလျောက်ပတ်မှန်း သိတော်မူ၍ ပဒုမ္မာကြာပန်းဖန်ဆင်းပေးလျက် အဲဒီရဟန်းအား ‘လောဟိတကသိုဏ်း’စီးဖြန်းခိုင်းတော့မှ စရိုက်နဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်း တည့်ပြီး စတုတ္ထစျာန်အထိ ရရှိကာ အဲဒီရဟန်းဟာ စျာန်ကစားနေပါတော့တယ်။
ဘုရားရှင်က “အဲဒီရဟန်း ဟာ မိမိသဘောအတိုင်း အထက်တရားထူးကို ရနိုင်ပါ့မလားကြည့်တော့ မစွမ်းနိုင်တာ သိတော်မူကာ ပဒုမ္မာကြာပန်း ညှိုးနွမ်းစေသတည်း လို့ အဓိဋ္ဌာန်တော်မူလိုက်တယ်၊ ပဒုမ္မာကြာပန်းဟာ ညှိုးနွမ်းကာ အရောင်အဆင်းက မဲညစ်သွားပါတယ်၊ ရဟန်းဟာ “ဥတုကြောင့်ဖြစ်တဲ့ (သက်မဲ့) ရုပ်၌ပင် ဤဇရာတရားက နှိပ်စက်သေးရင် ကံကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ရုပ်၌ကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိတော့ပြီ၊ ဒီကိုယ်ကိုလဲ အိုခြင်းတရားက လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်လိမ့်မည်”လို့ မမြဲတဲ့အနိစ္စ လက္ခဏာကို မြင်လေပြီ၊ ထိုအနိစ္စလက္ခဏာကို မြင်ရင် ဒုက္ခ အနတ္တလက္ခဏာတို့ကိုလဲ မြင်ပါတော့တယ်။
ဘုရားရှင်က အဲဒီရဟန်းရဲ့ လက္ခဏာသုံးရပ် ကောင်းစွာမြင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကို သိတော်မူတဲ့အခါ ဂန္ဓကုဋီ၌ ထိုင်နေတော်မူလျက်ပင် ရောင်ခြည်တော်လွှတ်ကာ---
ဥစ္ဆိန္ဒ သိနေဟမတ္တနော၊ ကုမုဒံ သာရဒိကံဝ ပါဏိနာ။
သန္တိမဂ္ဂမေဝ ဗြူဟယ၊ နိဗ္ဗာနံ သုဂတေန ဒေသိတံ။
သာရဒိကံ- တန်ဆောင်မုန်းလ သာရဒကာလ၌ဖြစ်သော၊ ကုမုဒံ- ကုမုဒြာကြာပန်းကို၊ ပါဏိနာ- လက်ဖြင့်၊ (ဆိန္ဒတိ) ဣဝ- ဖြတ်သကဲ့သို့၊ အတ္တနော- မိမိ၏၊ သိနေဟံ-ချစ်ခြင်းတဏှာကို၊ ဥစ္ဆိန္ဒ- အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ဖြတ်လော့၊ နိဗ္ဗာနံ- နိဗ္ဗာန်ကို၊ သုဂတေန- ဘုရားရှင်သည်၊ ဒေသိတံ-ဟောတော်မူအပ်၏၊ သန္တိမဂ္ဂမေဝ- နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ဖြစ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကိုသာလျှင်၊ ဗြူဟယ- ပွါးလေလော့၊ ဝါ-ပွါးစေလော့။
ဒီတရားဒေသနာတော်ရဲ့ အဆုံးမှာ အဲဒီရဟန်းဟာ အရဟတ္တဖိုလ်၌ တည်သွားပါတယ်၊ ရဟန္တာဖြစ်သွားတယ် လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
---
အကောင်းတွေဘဲ ဖြစ်ချင်တယ် ဘယ်လိုဆုတောင်းယူရမယ်
မေး။။ ဘုန်းဘုန်းဘုရား တပည့်တော် သိချင်တာလေး (ဆုတောင်းများ) ကို မေးမြန်းလျှောက်ထားအပ်ပါသည် ဘုရား။
ပညာတတ်ချင်၊ မျိုးမြတ်ချင်၊ လှချင် သက်ရှည်ပါ၊
စိတ်ထားကောင်းသူ၊ ဒါနလှူ၊ စွဲယူ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊
အိမ်ထောင်ဖက်ကောင်း၊ သားသ္မီးကောင်း (မျိုးဆက်ကောင်း)၊ ရကြောင်းဆုထွေလာ၊
ကျမ်းဂန်ထောက်ဆ၊ ညွှန်းဖော်ပြ၊ ဆုံးမတော်မူပါ။
(က) နောင်ဘဝအဆက်ဆက်မှာ (နိဗ္ဗာန်မရောက်ခင်) ပညာတတ် (ဆရာဝန်) ဖြစ်ချင်ပါသည်၊
(ခ) အမျိုးမြင့်မြတ်သူ ဖြစ်ချင်ပါသည်၊
(ဂ) အလွန်မှ လှပချောမောချင်ပါသည်၊
(ဃ) အသက်ရှည်သူ, မွေးရာပါ စိတ်ထားကောင်းမွန်သူ, အလှူဒါနထက်သန်သူ, ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်သူ ဖြစ်ချင်ပါသည်၊
(င) အိမ်ထောင်ဘက်ကောင်း, သားသမီးကောင်းများ ရရှိသူ ဖြစ်ချင်သည်၊ ဒီဆုတောင်းများ ပြည့်စုံနိုင်ရန် ဘယ်လိုကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်ရပါမလဲဘုရား?
မအေးအေးဆွေ (Lake Stevens, WA)
ဖြေ။။ မအေးအေးဆွေရဲ့ မေးခွန်းတွေအနက်---
(က) နောင်ဘဝအဆက်ဆက်မှာ ပညာတတ်ဖြစ်ချင်ရင်တော့ ဘုရားရှင်က သုဘလုလင်ရဲ့ မေးခွန်းကို ဖြေရာတွင် “အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်က ပညာရှင်များထံ ချဉ်းကပ်ပြီး မေးမြန်းထိုက်တဲ့တရားကို မေးမြန်းတယ်၊ စုံစမ်းထိုက်တဲ့တရားကို စုံစမ်းတယ်၊ မေးမြန်းစုံစမ်းပြီး ကျင့်သင့်ကျင့်ထိုက်တဲ့တရားကို ကျင့်တယ်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ကွယ်လွန်လျှင် နတ်ဖြစ်တယ်၊ အကယ်၍ လူဖြစ်ခဲ့လျှင်လည်း ဉာဏ်ပညာကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တယ်”လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်၊ ဒါ့ကြောင့် မအေးအေးဆွေလဲ ဘုရားရှင်ဖြေကြားတော်မူတဲ့နည်းအတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံးလျှင် ‘ပညာရှိ, ပညာတတ်ကြီး’ ဖြစ်မှာပါ။
အချို့သူမှာ၊ ဉာဏ်ကန်းပါ၊ ချို့မှာ ဉာဏ်ကြီး၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ မည်သို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်တော်ရှိ။
မမေးမမြန်း၊ ဉာဏ်မြင်ကန်း၊ စုံစမ်း ဉာဏ်ကြီး၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ ဤသို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်ပါ၏။
(ခ) "ဘုရား, ရဟန်းသံဃာ, မိဘ, ဆရာ, အစ်ကို, အစ်မ စတဲ့ ရိုသေထိုက်တဲ့သူ တွေကို ရိုသေခြင်း, ခရီးဦး ကြိုဆိုခြင်း, နေရာထိုင်ခင်းပေးခြင်း, လမ်းခရီးပေးခြင်း, အလေးအမြတ်ပြုခြင်းများကို ပြုလုပ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် နတ်ဖြစ်ရခြင်း၊ လူဖြစ်လျှင်လဲ အမျိုးမြတ်မှာ ဖြစ်ရတယ်”ဘုရားရှင် ဖြေဆိုတော်မူပါတယ်၊ အမျိုးမြတ်သူ ဖြစ်ချင်ရင် ဘုရားစကားတော်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံးပါ။
အချို့သူမှာ၊ မျိုးမြတ်ပါ၊ ချို့မှာ မျိုးယုတ်၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ မည်သို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်တော်ရှိ။
မရိုမသေ၊ မျိုးယုတ်ချေ၊ ရိုသေ မျိုးမြတ်၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ ဤသို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်ပါ၏။
(ဂ) အလွန်မှ လှပချောမောချင်ရင်တော့ ပါထိကဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ လက္ခဏသုတ်အဖွင့် မှာ---
၁။ ဆွမ်းစသော အာမိသ (စားဖွယ်)ကို ပေးလှူခြင်း၊
၂။ အဝတ်ပုဆိုး, သင်္ကန်းကို ပေးလှူခြင်း၊
၃။ တံမြက်လှည်းခြင်း (သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း)၊
၄။ အမျက်ဒေါသ မထွက်ခြင်း၊
ဤလေးပါးသောအကြောင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ရာဘဝတွေမှာ အဆင်းလှပပါလိမ့်မယ်။
လှူချင်သဖွယ်၊ ဆင်းနိကာယ်နှင့်၊ ပြည့်ကြွယ်သူများ၊ အကြောင်းကားမူ၊ လေးပါးဟူ၏၊ အလှူဒါန၊ အာမိသမျိုး၊ ဆွမ်းအကျိုးနှင့်၊ ပုဆိုးအဝတ်၊ ပေးစွန့်လွှတ်၍၊ မချွတ်အမြဲ၊ တံမြက်လှဲက၊ မလွဲကျိုးထင်၊ ဒေါသဉာဉ်ကို၊ အစဉ်ဉာဏ်ရောက်၊ စွန့်ပယ်ဖျောက်သော်၊ အံ့လောက်ပေရာ၊ ရုပ်ဆင်းလွှာသည်၊ လွန်စွာလှပ ဖြစ်ရသော်။ (ကိုရည်သွေး ၏ အတွေးပုံရိပ်များ၊ ၁၁၇။)
အချို့သူမှာ၊ ကျည်းတန်ပါ၊ ချို့မှာ လှပ၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ မည်သို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်တော်ရှိ။
ဒေါသမီးလျှံ၊ အကျည်းတန်၊ သည်းခံ လှပ၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ ဤသို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်ပါ၏။
(ဃ) အသက်ရှည်သူဖြစ်ချင်လျှင် သုဘလုလင်အား ဘုရားရှင် အဖြေတော်အရ “သူ့အသက်ကိုမသတ်, သူတပါးကို မညှင်းဆဲ, မေတ္တာထားတယ်, သနားတတ်တယ်, သူ့အကျိုးစီးပွါးကိုလိုလားတယ်၊ ထိုသူ ကွယ်လွန်လျှင် နတ်ပြည်ကို ရောက်နိုင်တယ်၊ အကယ်၍ လူဖြစ်ခဲ့လျှင် အသက်ရှည်တယ်”လို့ မိန့်တော်မူပါတယ်။
အချို့သူမှာ၊ သက်တိုပါ၊ ချို့မှာ သက်ရှည်၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ မည်သို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်တော်ရှိ။
သူ့ကိုသတ်ဖြတ်၊ သက်တိုလတ်၊ မသတ် သက်ရှည်၏။
အကြောင်းခြင်းရာ၊ ဤသို့ကွာ၊ ကျမ်းလာ မိန့်ပါ၏။
ထို့ပြင် အင်္ဂုတ္တိုရ် ပဉ္စကနိပါတ် ဘောဇနသုတ် (အံ၊ ၂၊ ၃၅) လာ ဆွမ်းလှူရခြင်း၏ အကျိုးငါးပါး- “အသက်ရှည်ခြင်း, အဆင်းလှခြင်း, ခွန်အားကြီးခြင်း, ချမ်းသာကြီးခြင်း, ဉာဏ်ပညာကြီးခြင်း”တို့တွင် ဆွမ်းအစာအာဟာရ လှူရခြင်းကြောင့်လည်း အသက်ရှည်သူ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
သက်ရှည်, ဆင်းလှ၊ ချမ်းသာရ၊ ဗလ, ဉာဏ်ကြီးခြင်း။
ဆွမ်းကိုအလှူ၊ ပေးသောသူ၊ ရယူ ကျိုးငါးစင်း။
ဒီဃာယုက၊ သုဝဏ္ဏနှင့်၊ ဗလကြီးမား၊ ချမ်းသာများလျက်၊ လျင်လျားပညာ၊
ငါးဖြာမယုတ်၊ ဆွမ်းကျိုးထုတ်၍၊ အင်္ဂုတ္တရ၊ ပဉ္စနိပါတ်၊ မိန့်လတ်တဝ။
မွေးရာပါ စိတ်ထားကောင်းမွန်သူဖြစ်ဖို့ကန်တော့ “သူတပါးအကျိုးကို လိုလား၍ မေတ္တာထားရ, ဆင်းရဲသူတွေ အပေါ် သနားတတ်ရ, ချမ်းသာသူတွေအပေါ် ဝမ်းမြောက်မှု မုဒိတာပွါးရတယ်, မနာလို (ဣဿာ) ဝန်တို (မစ္ဆရိယ) မရှိရဘူး”၊ အဲဒီလိုပုဂ္ဂိုလ်က မွေးရာပါ စိတ်ထားကောင်းမွန်သူ ဖြစ်ရတယ်။
အလှူဒါန ထက်သန်သူဖြစ်ဖို့ကန်တော့ လှူစရာကြုံလာလျှင် မတွန့်မတို ရက်ရက်ရောရော ပြတ်ပြတ်သားသား လှူလေ့ရှိသူဖြစ်ရပါမယ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်သူ ဖြစ်ချင်ရင် ဗုဒ္ဓတရားတော်တွေကို နာယူခြင်း, လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းများကို ကြိုးစားအား ထုတ်ဖို့လိုပါတယ်။
(င) အိမ်ထောင်ဘက်ကောင်းရဖို့ကန်တော့ ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ဦးလုံးအပေါ်မှာ တည်နေပါတယ်၊ “ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦး တို့ဟာ ဒီဘဝမှာ အချင်းချင်း မြင်တွေ့လို, နောက်တမလွန်ဘဝတွေမှာလည်း အိမ်ထောင်ဘက်ကောင်းတွေအဖြစ် ဆုံဆည်း လိုကြရင်တော့ (၁) တူညီတဲ့ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါရှိခြင်း, (၂) တူညီတဲ့ ကိုယ်ကျင့်သီလရှိခြင်း, (၃) တူညီတဲ့ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲမှု ရှိခြင်း, (၄) တူညီတဲ့ အသိဉာဏ်ပညာရှိခြင်း”- ဤလေးပါးတို့ လိုအပ်ပါတယ်။
သားကောင်း သမီးကောင်းရရှိဖို့ကန်တော့ ဘဝသံသရာမှာ သားသမီး ပဋိသန္ဓေတည်နေသည်ကစ၍ သားသမီးတွေအပေါ်မှာ မေတ္တာပွါးခြင်း, သနားကြင်နာခြင်း, အဆုံးအမစကားလေးတွေကို ပြောကြားပေးခြင်းများကို နေ့စဉ် ပြုလုပ်ပေးရပါမယ်၊ မေတ္တာပျက် ကရုဏာမဖက်တဲ့ အပြုအမူ အပြောအဆိုမျိုး မလုပ်သင့်ပါဘူး၊ အဲဒီအတိုင်း လိုက်နာကျင့်သုံးနိုင်လျှင် ဘဝအဆက်ဆက်မှာ သားကောင်း သမီးကောင်းတွေ ရရှိပါလိမ့်မယ်။
အချုပ်အားဖြင့်---
(၁) သဒ္ဓါ (ဩကပ္ပနီယသဒ္ဓါ)- ရတနာသုံးပါး, ကုသိုလ်- အကုသိုလ်ကံ, ထိုကံ၏အကျိုး, တမလွန်လောက- ဤယုံကြည်ထိုက်ရာများ၌ လေးလေးနက်နက် သက်ဝင်ယုံကြည်မှု၊
(၂) သီလ (စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ)- ပင်ကိုယ်ငါးပါး ရှစ်ပါးစတဲ့သီလ, ဣန္ဒြေစောင့်စည်းမှုသီလ, အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း စင်ကြယ်မှု, စား ဝတ် နေရေး ကျန်းမာရေးတို့၌ ဆင်ခြင်သုံးစွဲမှုသီလ၊
(၃) သုတ (ဗုဒ္ဓဝစနဗာဟုသစ္စ)- ဘုရားစကား တရားတော်နှင့်ပတ်သက်၍ အကြားအမြင်များခြင်း၊
(၄) စာဂ (အာမိသပရိစ္စာဂ)- ဆွမ်းသင်္ကန်းစသည်ကို စွန့်ကြဲ ပေးကမ်းခြင်း၊
(၅) ပညာ- (ကမ္မဿကတာဉာဏ)- ကံသာ မိမိကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာရှိသည်၏အဖြစ်ကို သိသောဉာဏ်---
ဤတရားငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံလျက်
(၆) ပတ္ထနာ- ဆုတောင်းလျှင် မိမိလိုရာ ရရှိနိုင်ကြောင်း ကျမ်းဂန်မှာ လာရှိပါတယ်။
ထိုထိုများစွာ၊ သတ္တဝါနှိုက်၊
သဒ္ဓါ သီလ၊ သုတ စာဂါ၊ ပညာတရား၊
ဤငါးပါးနှင့်၊ ပြည့်ငြားသူသာ၊ လိုရာရာလျှင်၊
ပတ္ထနာဆုကောင်း၊ တောင်းတိုင်းမုချ၊ ရတတ်စွတည့်၊
ပဉ္စဓမ္မာ၊ ဤငါးဖြာနှင့်၊ ကင်းကွာ သူပေါင်း၊ ဆုပင်တောင်းလည်း၊
တောင်းတိုင်းမရ၊ ကျမ်းဝယ်ပြ၏။
(မဃဒေဝလင်္ကာသစ်၊ ပိုဒ်မ ၂၅၃၊ နှာ ၁၈၅။)
---
ထေရဝါဒ သာသနာ ဘိက္ခုနီတွေ ရှိသေးလား...?
ဒါယကာကြီး သန်းထွန်း၊ လပွတ္တလုပ်မြောက်ဖက်ရွာ (လပွတ္တာမြို့နယ်) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ဘိက္ခုနီသာသနာ၊ ယခုခါ၊ သေချာ ရှိနိုင်ပါသလော?
မေး။။ မေးမြန်းလျှောက်ထားစာပါဘုရား---
ဆရာတော်အရှင်မြတ်ဘုရား--- သာသနာတော်တွင် ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ- ရဟန်း ၂-မျိုး ရှိရာတွင် ဘိက္ခုနီမများ သာသနာတွင် ယခုအချိန်မှာ ရှိနိုင်ပါသလားဘုရား? (ယိုးဒယား) ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဘိက္ခုနီမများ ပေါ်ပေါက်နေသည်-ဟု သိရပါသည်ဘုရား၊ ဖြေကြားပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။ ဒါယကာ ဦးသန်းထွန်းရဲ့မေးခွန်းနှင့် ပတ်သက်၍---
<a href="#">Read more</a> ]
---
မေတ္တာ,ဆန္ဒာ နှစ်ခုမှာ သေသူအတွက် ဘယ်အရာ...?
Daw Helen, Daly City လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
သေသည့်သူအား၊ မေတ္တာပွါး၊ လားလား မပြုရာ၊
ကောင်းမွန်ရာလေ၊ ရောက်ပါစေ၊ ပြုပေ ဆန္ဒသာ၊
ပြုကောင်းမပြုကောင်း၊ ကျမ်းကိုဆောင်း၊ ကျိုးကြောင်း မိန့်ဆိုပါ။
(ဃ) သေတဲ့လူကို မေတ္တာ မပို့ရဘူး-ဆိုပါတယ်၊
အသုဘသွားရင် သေတဲ့သူ ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်ပါစေ-လို့ ဆန္ဒပြုလို့ရပါသလား? လမ်းမှာ တိရိစ္ဆာန်တွေ သေတာတွေ့ရင် ကောင်းရာမွန်ရာ ရောက်ပါစေ-လို့ ပို့လို့ရပါသလား ဘုရား?
ဖြေ။။ Daw Helen ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍---
(ဃ) သေတဲ့သူအား လုံးဝ မေတ္တာမပို့ရပါ၊ ပို့လျှင်လဲ သေသူထံသို့ မရောက်ပါ၊ သေတဲ့သူ, သေတဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေ ကောင်းရာသုဂတိလားပါစေ, ရောက်ပါစေ-လို့ ဆန္ဒပြုနိုင်ပါတယ်၊ မိမိပြုလုပ်တဲ့ကုသိုလ်အဖို့ကိုလဲ သေသူ (ကွယ်လွန်သူ) တို့အား အမျှပေးဝေနိုင်ပါတယ်။
---
အရိမေတ္တေယျာ ဘယ်ချိန်ခါ ပွင့်ထွန်းတော်မူမှာ…?
Daw Helen, Daly City လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ငါးဆူမြောက်လာ၊ မြတ်ဗုဒ္ဓါ ဘယ်ခါ ပွင့်မည်နည်း?
(ဂ) အရှင်ဘုရားဘယ်လောက်ကြာမှ ငါးဆူမြောက် မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူပါမလဲဘုရား?
How soon the 5th Buddha will be born, Venerable Sir?
ဖြေ။။ Daw Helen ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍---
(ဂ) လူတို့ရဲ့သက်တမ်းက ဆုတ်ကပ်, တက်ကပ်-လို့ ၂-မျိုးရှိရာတွင် ဆုတ်ကပ် တစ်သိန်းတမ်းနှင့် တစ်ရာတမ်း အကြားမှာသာ ဘုရားပွင့်ရိုး ဓမ္မတာဖြစ်တယ်။ ယခုအခါ ဆုတ်ကပ်ဖြစ်၍ လူတို့သက်တမ်းဟာ ဆယ်နှစ်တမ်း အထိ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်သွားလိမ့်မယ်၊ ထိုအခါ ကျား+မတွေဟာ ၅-နှစ်အရွယ်မှာ အိမ်ထောင်ပြုလိမ့်မယ်၊ တိရစ္ဆာန်တွေလို မိဘစသည်တို့အပေါ်မှာ ကောင်းစွာ ပြုလုပ်ရမည့် ကျင့်ဝတ်များ မရှိကြ၊ အမေ, မိကြီး မိထွေး, အရီးကြီး အရီးလေးစသည်တို့အပေါ်မှာ လေးစားတဲ့စိတ် မရှိကြ, မိဘနှင့် သားသမီး, ညီအစ်ကို မောင်နှမစသည် အချင်းချင်းပင် ဒေါသ အာဃာတတွေ ဖြစ်ပွါးလျက် သားကောင်များသဖွယ် သတ်ဖြတ်ကြကာ သတ္ထန္တရကပ်ဆိုက်ရောက်လိမ့်မယ်။
ထိုအခါမှာ အချို့သူတွေဟာ သတိတရားရကြကာ ပါဏာတိပါတစသည်မှ ရှောင်ကြဉ်ကုန်လျက် ကုသိုလ် ကောင်းမှုပြုလာကြသောကြောင့် မိဘတွေရဲ့ သက်တမ်းထက် သားသမီးတွေရဲ့သက်တမ်းက တိုးတက်သွားရာတွင် အသက်နှစ်ဆယ်, လေးဆယ်, ရှစ်ဆယ်စသည်ဖြင့် အသင်္ချေယျအထိ သက်တမ်းတိုးတက်သွားကြလိမ့်မည်၊ ထိုဆယ်နှစ်တမ်းမှ အသင်္ချေယျတမ်းအထိ တိုးတက်သွားတဲ့ သက်တမ်း တိုးတက်ရာကာလကို တက်ကပ်-လို့ ခေါ်တယ်။
ထိုအသင်္ချေယျတမ်းဝယ် လူတွေဟာ ဆင်းရဲဒုက္ခကို မသိကြ, လူတို့ အသက်ရှည်လွန်း၍ အိုခြင်း, နာခြင်း, သေခြင်းစတဲ့ လက္ခဏာတွေ မထင်မမြင်လတံ့၊ ထိုသို့ လက္ခဏာတွေ မထင်သည့်အတွက် တရားပျက်ပြီးလျှင် အသင်္ချေယျတမ်းမှ ဆုတ်ယုတ်၍ အသက်ရှစ်သောင်းတမ်းမှာ “အရိမေတ္တေယျဘုရား” ပွင့်တော်မူပါလိမ့်မယ်။
---
ဆရာတော်ဘုရား ရဟန္တာများ ဖူးဘူးပါသလား...?
Daw Helen, Daly City လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ရဟန္တာများ၊ ဘယ်နှစ်ပါး၊ မြင်ငြားဘူးသနည်း?
(ခ) အရှင်ဘုရား ယခင်က ရဟန္တာ ဘယ်နှစ်ပါး မြင်တွေ့ခဲ့ဘူးပါသလဲဘုရား?
How many Arahants have you seen in the past?
ဖြေ။။ Daw Helen ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍---
(ခ) လောကမှာ Ph.D., M.A., B.A. စတဲ့ဘွဲ့တွေကို သက်ဆိုင်ရာမှ ပေးထားသူတွေကို ဘယ်သူက Ph.D., ဘယ်သူက M.A., ဘယ်သူကန်တော့ B.A. စသည်ဖြင့် သိရသလို ရဟန္တာ ဆိုတာက သက်ဆိုင်ရာမှ သတ်မှတ်ပေးတာမျိုး မဟုတ်ပဲ တရားအားထုတ်၍ ကိလေသာကုန်ခန်းပြီး ဖြစ်လာတာမို့ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သိတယ်, အဆင့်တူ (ရဟန္တာအချင်းချင်း)လည်း သိတယ်၊ အဆင့်နိမ့်သူ အောက်ပုဂ္ဂိုလ်တွေကန်တော့ ကောင်းစွာ မသိနိုင်ကြပါ၊ ဒါ့ကြောင့် ဘုန်းကြီးအနေနဲ့လည်း စာပေအရသာ ယခင်က ဖြစ်တော်မူခဲ့ကြတဲ့ ရဟန္တာများကို သိရတယ်၊ မြန်မာပြည်၌ ရဟန္တာ-လို့ ကျော်ကြားတော်မူခဲ့ကြတဲ့ ဆရာတော်အချို့ကိုတော့ ဖူးဘူးပါတယ်၊ ရဟန္တာဟုတ်, မဟုတ်တော့ မိမိဉာဏ်မမှီ၍ မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။
---
ရှေးရှေးအခါ လွယ်ကူစွာ တရားရကြတာ၊ ယခုချိန်ခါ...?
Daw Helen, Daly City လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
ဘုရားလက်ထက်၊ ဓမ္မစက်၊ ရချက်လွယ်လှသည်၊
ယခုအခါ၊ ဘာကြောင့်ပါ၊ လွန်စွာ ခက်လှသည်၊
အကြောင်းခြင်းမှာ၊ ခြားနားရာ၊ သေချာ မိန့်လိုသည်။
မေး။။ (က) ဘုရားရှင်လက်ထက်က လူအများဟာ လွယ်ကူစွာ တရားရကြပြီး, ရဟန်းတော်များမှာလည်း လွယ်ကူစွာပင် ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်ဘုရား၊ ယခုအခါမှာတော့ မဖြစ်ကြတာဟာ ဘာကြောင့်ပါလဲဘုရား?
At the time of the Buddha, people got enlightment (realized the truth) easily and monks became Arahant easily, too. Why nowadays is it very difficult and hardly?
ဖြေ။။ Daw Helen ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍---
(က) ဘုရားလက်ထက်တော်က တရားဟောကြားတော်မူတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကလည်း သတ္တဝါတွေရဲ့ အလိုစရိုက်ကို သိတော်မူတဲ့ ဘုရားဖြစ်ခြင်း, တရားနာသူတွေကလည်း အများအားဖြင့် ပါရမီရှိသူတွေ ဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် လူအများဟာ လွယ်ကူစွာ တရားရခဲ့ကြသည်၊ ရဟန်းတော်များဟာလည်း အများအားဖြင့် ပါရမီပြည့်ဝလျက် ဘုရားရှင်နှင့် ကြုံတွေ့ကြကာ ဘုရားအဆုံးအမတော်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံကြသဖြင့် လွယ်ကူစွာပင် ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ယခုအခါမှာတော့ တရားဟော တရားပြဆရာများကလည်း ဘုရားရှင်ကဲ့သို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့စရိုက်ကို မသိနိုင်ကြခြင်း, တရားနာသူ ကျင့်ကြံ အားထုတ်သူများကလဲ အများအားဖြင့် ပါရမီဓာတ်ခံအားနည်းခြင်း, လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တွေ နှိပ်စက်မှုဒဏ်ကြောင့် ကောင်းစွာ မလိုက်နာ မကျင့်ကြံနိုင်ကြခြင်းတို့ကြောင့် တရားထူးမရ, ရဟန္တာမဖြစ်နိုင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်၊ လုံးဝ တရားထူးမရ, ရဟန္တာ မဖြစ်ကြတာတော့ မဟုတ်ပါ၊ အစစ်အမှန် တရားထူးရတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေက တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ရတနာကို ရရှိထားသူကဲ့သို့ မိမိတို့သိထား ရထားတဲ့တရားထူးကို အများသိအောင် ကြေညာကြ ပြောပြကြလိမ့်မည်မဟုတ်ပါ။
---
အသက်မက လုံသီလ သောတာပန္န ခေါ်ဆိုကြ
ကိုဇာနီ (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ---
မေး။။ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား---
သောတာပန်ဖြစ်, မဖြစ်။ ဘယ်စနစ်။ စိစစ် သိမည်နည်း…?
(က) သောတာပန်ဖြစ်နေ, မနေ ဘယ်လို သိနိုင်ပါသလဲ…?
သောတာပန္န။ ဖြစ်ပြီးမှ။ ရောက်ရနိဗ္ဗာန်လော…?
(ခ) နိဗ္ဗာန်မရောက်မီ သောတာပန်အရင် ဖြစ်ဖို့ လိုပါသလား…?
သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ရာ။ လိုဆုံးမှာ။ ဘယ်ဟာ ဖြစ်သနည်း…?
(ဂ) သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ အလိုအပ်ဆုံးအရာက ဘာတွေဖြစ်နိုင်ပါသလဲဘုရား…?
ဖြေ။။ ကိုဇာနည်ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့် ပတ်သက်၍---
(က) သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုတာ အရိယကန္တသီလခေါ်တဲ့ ငါးပါးသီလကို အသက်နှင့်ထပ်တူ ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ပါတယ်။ ရတနာသုံးပါးလည်း အဝေစ္စပသာဒ မတုန်မလှုပ် မယိမ်းမယိုင် အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်ပါတယ်။ အသက်အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရစေကာမူ ရတနာသုံးပါးကို မစွန့်လွှတ်တော့ပါဘူး။ ဒိဋ္ဌိ (အယူမှားမှု) ဝိစိကိစ္ဆာ (ယုံမှားသံသယမှု) တို့ကိုလည်း အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ပြီး အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းမှုအကုသိုလ်များကိုလည်း ဘယ်သောအခါမှ မပြုလုပ်တော့ပါဘူး၊ အဲဒီလို အခြေအနေအရ သိနိုင်ပါတယ်၊
(ခ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ဖို့ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ဆိုတာ “သောတာပန်စတဲ့ အရိယာမဖြစ်ပဲ နိဗ္ဗာန်ကိုမရောက်နိုင် မျက်မှောက်မပြုနိုင်ပါဘူး၊"
(ဂ) သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ အလိုအပ်ဆုံးအရာများက “သောတာပတ္တိယင်္ဂခေါ် သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ အကြောင်း ၄-ပါး ဖြစ်တယ်"---
၁၊ သပ္ပုရိသသံသေဝ- သူတော်ကောင်းကို မှီဝဲရခြင်း။
(မဂ်ဖိုလ်လမ်းပြ ဘုရားအစရှိတဲ့ သူတော်ကောင်းနှင့် ပေါင်းသင်းမှု)။
၂၊ သဒ္ဓမ္မဿဝန- သူတော်ကောင်းတရားကို နာရခြင်း။
(လျောက်ပတ်တဲ့ ပိဋကတ်တရားတော်ကို နာကြားမှု။
ခန္ဓာနာမ်ရုပ်နှင့်စပ်တဲ့ သူတော်ကောင်းတရားကို နာကြားရမှု)။
၃၊ ယောနိသောမနသိကာရ- သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့် နှလုံးသွင်းရခြင်း။
(အနိစ္စအစရှိသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် နှလုံးသွင်းမှု)။
၄၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ- လောကုတ္တရာအားလျော်တဲ့အကျင့်ကို ကျင့်ရခြင်း။
(မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ကျင့်မှု)။
ဤကား သောတာပန်ဖြစ်ဖို့ အကြောင်း ၄-ပါး (သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရခြင်း၏အကြောင်း ၄-ပါး)ဖြစ်တယ်။
---
မတူကွဲပြား လုံးရေထား လိုရာစွဲသုံး ပုတီးကုံး
မကေသီ (Katherine Chen), 935 Higate Dr., Daly City, CA 94015 လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
မေး။။ အရှင်ဘုရား
ပုတီးလုံးရေ၊ ထားပုံတွေ၊ ကွဲလေ ဘာ့ကြောင့်နည်း?
(ဃ) ပုတီးလုံးရေကို ဘာကြောင့် ၉-လုံး, ၂၄-လုံး, ၃၂-လုံး, ၃၇-လုံး, ၁၀၈-လုံး စသည်ဖြင့် မတူကွဲပြားစွာ ထားရပါသလဲဘုရား?
ဖြေ။။ မကေသီရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်သော အဖြေများမှာ---
(ဃ) “မိမိသုံးစွဲသည့် ပုတီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရမည်" လို့ မင်းကွန်း တိပိဋကဓရဆရာတော် ဘုရားကြီးရဲ့ မိန့်တော်မူချက်နှင့်အညီ ပုတီးလုံးရေများ မတူကွဲပြားရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ရည်ရွယ်ချက် ကွဲပြားခြားနားခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရမည်----
၁။ ရတနာသုံးပါးကို ရည်ရွယ်၍ ပုတီးလုံးရေ ၃-လုံး၊
၂။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ရည်ရွယ်၍ ၈-လုံး၊
၃။ ဘုရားဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို ရည်ရွယ်၍ ၉-လုံး၊ သို့မဟုတ်
“သဝေမပါ ကိုးဂါထာ”ခေါ် သရဏဂုံသုံးပါး သုံးကြိမ် (၃x၃=၉)ကို ရည်ရွယ်၍ ၉-လုံး၊
၄။ မီးဆယ့်တစ်တန် ငြိမ်းအေးရန်ကို ရည်ရွယ်၍ ၁၁-လုံး၊
၅။ ပဋ္ဌာန်း ၂၄-ပစ္စည်းကို ရည်ရွယ်၍ ၂၄-လုံး၊
၆။ ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့အစိတ်အပိုင်း ၃၂-မျိုး (၃၂-ကောဋ္ဌာသ) ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းရန်ကို ရည်ရွယ်၍ ၃၂-လုံး၊
၇။ ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါးကို ရည်ရွယ်၍ ၃၇-လုံး၊
၈။ မြတ်စွာဘုရား၏ (၁၀၈)ကွက် စက်လက္ခဏာတော်များကို ရည်ရွယ်၍ ၁၀၈-လုံးတို့ ထားတယ်-လို့ ဆိုပါတယ်။
ဆူးခါးဆရာတော်ရဲ့အဆုံးအဖြတ်ကန်တော့ ဘုရားရှင်ရဲ့သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုဆည်းကပ်ကြတဲ့ သူတော် ကောင်းတို့သည် သမထဝိပဿနာ ဘာဝနာနှစ်ပါး ကိစ္စပြီးဘွယ် အကြောင်းဖြစ်တယ်-လို့ နှလုံးသွင်း၍ (၁၀၈)လုံး ပုတီးပြုလုပ် ရွတ်ကြ စိပ်ကြရာ—
ဗုဒ္ဓဂုဏံ ဆပညာသံ၊
ဓမ္မဂုဏံ အဋ္ဌတိံသံ။
သံဃဂုဏဉ္စ စုဒ္ဒသံ၊
ကတွာ သုခံ ဖလံ လဘတိ။
ဟူ၍ သာမညဂါထာပြုလုပ်ပြီးလျှင် “ဘုရားဂုဏ်တော် ၅၆, တရားဂုဏ်တော် ၃၈, သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၁၄= သုံးစုပေါင်း ၁၀၈-ရသော သင်္ကေတစကားသည် ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာများ၌ တိုက်ရိုက် မလာသော်လည်း သွယ်ဝိုက်သောအားဖြင့် ထောက်ဆဆင်ခြင်လျှင် အသင့်ပင်ဖြစ်သည် (လောကီ အင်္ဂုတ္တိုရ်ကျမ်း၌ အကျယ်ရှုပါ)”လို့ မိန့်မှာပါတယ်။
ဒီစကားအရ ဘုရားဂုဏ်တော် ၅၆-ပါးဆိုသည်မှာ “ဣတိပိ သော ဘဂဝါ-မှ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ" အထိ အက္ခရာ လုံးရေ ၅၆, တရားဂုဏ်တော် ၃၈-ပါးဆိုသည်မှာ “သွာက္ခာတော-မှ ဝိညူဟီတိ" အထိ အက္ခရာလုံးရေ ၃၈, သံဃာ့ ဂုဏ်တော် ၁၄-ပါးဆိုသည်မှာ “သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော" ဆိုတဲ့ ပဌမဂုဏ်တော်ရဲ့ အက္ခရာလုံးရေ ၁၄= စုစုပေါင်း ၁၀၈-လုံး ဖြစ်ပါတယ်။
အခြားအယူအဆများမှာ “ပုတီးသမိုင်းနှင့် ပုတီးစွမ်း အမျိုးမျိုး" စာအုပ်အဆိုအရမူ ဘုရားဂုဏ်တော် ၉-ပါး, သံဃာ့ဂုဏ်တော် ၉-ပါးတို့ကို ၁၂-ပတ်ဖြင့် နဝင်းကြေစိပ်ရန်လည်းကောင်း (၉x၁၂=၁၀၈), တရားဂုဏ်တော် ၆-ပါးကို ၁၈-ပတ်ဖြင့် အပြတ်စိပ်နိုင်ရန်လည်းကောင်း(၆x၁၈=၁၀၈) ရည်ရွယ်၍ ပုတီးစေ့ကို ၁၀၈-လုံး ထားတယ်-လို့ ဆိုပါတယ်။
ဘုန်းကြီးရဲ့အယူအဆပြောရလျှင် တဏှာအစစ် ၁၀၈-ပါးကို ပယ်သတ်ရန်ကို ရည်ရွယ်၍ ၁၀၈-လုံးထားတယ် လို့လည်း ဆိုနိုင်ပါတယ်။
တဏှာသုံးတန်၊ တည်ထားပြန်၊ အာ, ကာ, သန်နှင့်မြှောက်၊
တဏှာအစစ်၊ တရာ့ရှစ်၊ ဖြစ်၏ လူမှာရောက်။
တဏှာ ၃-ပါးကိုတည် အာယတန ၆-ပါးx ကာလ ၃-ပါးx သန္တာန် ၂-ပါးတို့ဖြင့် ဆက်လက် မြှောက်ပါက တဏှာအစစ် ၁၀၈-ပါး ဖြစ်တော့၏(၃x၆x၃x၂=၁၀၈)။
ဂျပန်မဟာယာနဗုဒြ္ဓွဘာသာအရ ကိလေသာ ၁၀၈-ပါး (百八煩悩Hyakuhachi Bonnou) ကို ပယ်သတ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ၁၀၈-လုံး ထားတယ်-လို့ ဆိုပါတယ်။
မည်သို့ပင် လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် အစဉ်အလာအရ ပုတီးလုံးရေ ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိစေကာမူ ပုတီးတစ်ကုံး၌ လုံးရေ ဘယ်မျှသာ ရှိရမည်-လို့တော့ သတ်မှတ်ချက် မရှိပါ။
ရည်ရွယ်ချက်တွေ၊ မတူပေ၊ ကွဲလေ အကြောင်းတည်း။
ရတနာသုံးပါး၊ ရည်ရွယ်ငြား၊ ပြုထား သုံးလုံးတည်း။
မဂ္ဂင်ရှစ်ဖြာ၊ ရည်ရွယ်ကာ၊ ပြုရှာ ရှစ်လုံးတည်း။
ဂုဏ်တော်ကိုးပါး၊ ရည်ရွယ်ငြား၊ ပြုထား ကိုးလုံးတည်း။
သဝေမပါ၊ ကိုးဂါထာ၊ ရွယ်ကာ ကြောင်းတစ်နည်း။
မီးဆယ့်တစ်တန်၊ ငြိမ်းဖို့ရန်၊ ထားပြန် ဆယ်တစ်တည်း။
ပစ္စည်းနှစ်ဆယ့်လေး၊ မျှော်ရည်တွေး၊ ပြုရေး ၂၄လုံးတည်း။
သုံးဆယ့်နှစ်ခု၊ ကာယစု၊ မျှော်ရှု သုံးဆယ့်နှစ်တည်း။
ဗောဓိပက္ခိယ၊ ရည်မျှော်ဆ၊ ပြုကြ သုံးဆယ့်ခွန်တည်း။
တရာ့ရှစ်ကွက်၊ စက်လက္ခဏာ၊ ရည်ရွယ်ကာ၊ ပြုတာ ၁၀၈ တည်း။
ကိုးဂုဏ် ဆယ့်နှစ်ပတ်၊ နဝင်းပြတ်၊ ပြုအပ် ၁၀၈ တည်း၊
ခြောက်ဂုဏ် ဆယ့်ရှစ်ပတ်၊ ရည်မျှော်လတ်၊ ပြုအပ်နောက်တည်း။
တဏှာအစစ်၊ တရာ့ရှစ်၊ ပယ်ပစ် မျှော်သတည်း၊
တရာ့ရှစ်ဆို၊ ဘွန်းနိုးကို၊ ပယ်လို ဂျပန်ယူသတည်း။
တရာ့ရှစ်မှာ၊ နည်းစုံဖြာ၊ လိုရာ ယူတော့တည်း။
ထွက်လေဝင်လေ မရှိသူ ထက်ထက်အောင်,ကိုမူ...?
မကေသီ (Katherine Chen), 935 Higate Dr., Daly City, CA 94015 လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
မေး။။ အရှင်ဘုရား
ထွက်လေ ဝင်လေ၊ မရှိပေ၊ မှတ်လေ သူရှစ်မျိုး၊
စံပြကျောင်းသူ၊ ထက်ထက်ဟူ၊ သေမူ မပုပ်သိုး၊
ဘယ်လိုမျိုးမှာ၊ သူဝင်ပါ၊ ကျမ်းလာ ဖြေကာကိုး။
ထွက်လေဝင်လေ မရှိသူ ၈-မျိုး (ရေနစ်သူ, မေ့မြောသူ, သေသူ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားသူ, ဗြဟ္မာ) စသည်-ဟု မနေ့က သင်ယူမိသောအခါ မကြာသေးခင်က သိလိုက်သော သေပြီး မပုပ်မသိုးတဲ့ စံပြကျောင်းသူ မထက်ထက်အောင်သည် ဘယ်အမျိုးအစားမှာ ပါဝင်နေပါသလဲဘုရား?
ဖြေ။။ မကေသီရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်သော အဖြေများမှာ---
မေးခွန်းရှင်အနေနဲ့ ထွက်လေဝင်လေ မရှိသူ ၈-မျိုးကို သိထားပေမဲ့ စာရှုသူများအနေနဲ့လည်း သိထားသင့်ပါ တယ်။
ထို ၈-မျိုးမှာ---
၁။ အမိဝမ်းတွင်း၌ နေသူ၊
၂။ ရေထဲ၌ နစ်မြုပ်နေသူ, ငုပ်နေသူ၊ (ကိရိယာဖြင့် ရေငုပ်သူ Diver ကို မဆိုလို)၊
၃။ မေ့မျောနေသူ၊
၄။ သေသူ၊
၅။ စတုတ္ထစျာန်ဝင်စားနေသူ၊
၆။ ရူပဗြဟ္မာ၊
၇။ အရူပဗြဟ္မာ၊
၈။ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနေသူ---
ဤ ၈-ယောက်တို့သည် အသက်မရှူကြ-ဟု ကျမ်းဂန်များ၌ လာရှိပါတယ်။ ထို ၈-မျိုးတို့တွင် သေပြီး မပုပ် မသိုးတဲ့ စံပြကျောင်းသူ မထက်ထက်အောင်က “သေ၍ ထွက်လေဝင်လေကင်းသွားတဲ့ နံပါတ် ၄-အမျိုးအစား”မှာ ပါဝင်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
ကျောက်မဲမြို့ အမှတ်(၈)ရပ်ကွက်နေ ဦးဇော်နီ + ဒေါ်နန်းရွှေအိမ် (ဟိန်း-ဗီဒီယို)တို့၏
တစ်ဦးတည်းသောသမီး - အသက် (၁၄) နှစ်ရှိ (မထက်ထက်အောင်)
အဌမတန်း (A) အထက-၁ ၏ ကွန်လွန်ခြင်း မှတ်တမ်း
---
သင်္ကန်းအလှူ နှစ်ခုမူ၊ ကထိန်,ဝါဆို တူ,မတူ
မကေသီ (Katherine Chen), 935 Higate Dr., Daly City, CA 94015 လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
ဝါဆိုသင်္ကန်း၊ ထိန်သင်္ကန်း၊ လှူဒါန်း ဘယ်သို့ ခြားသနည်း?
ဝါဆိုသင်္ကန်းနှင့် ကထိန်သင်္ကန်း ဘယ်လို ခြားနားပါသလဲဘုရား။
ဖြေ။။ မကေသီရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်သော အဖြေများမှာ---
ကျောင်းတိုက် တစ်ခုခု၌ ဝါဆိုတဲ့ရဟန်းတော်များအား ဤဝါဆိုသင်္ကန်းကို လှူဒါန်းပါ၏-ဟု ဆို၍ လှူဒါန်းတဲ့ သင်္ကန်းသည် “ဝါဆိုသင်္ကန်း" ဖြစ်တယ်၊ ဝါဆိုသင်္ကန်းကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ပါးပါးအားဖြစ်စေ, ၂-ပါး ၃-ပါးစတဲ့ ရဟန်းတော်အစုအားဖြစ်စေ, သို့မဟုတ် သံဃာအားဖြစ်စေ လှူဒါန်းနိုင်တယ်၊ ဆိုလိုတာက ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြစ်စေ, သံဃာအားဖြစ်စေ လှူလို့ရတယ်၊ ကာလအားဖြင့်လဲ ဝါမဆိုခင်ဖြစ်စေ, ဝါဆိုပြီး ဝါတွင်းမှာဖြစ်စေ, ဝါကျွတ်ပြီးမှဖြစ်စေ အချိန်မရွေး လှူဒါန်းနိုင်တယ်။
ကထိန်သင်္ကန်းက "ဤကထိန်သင်္ကန်းကို သံဃာအား လှူဒါန်းပါ၏" ဟု ဆို၍ လှူဒါန်းရတဲ့ သင်္ကန်းဖြစ်တယ်၊ ဤကထိန်သင်္ကန်းကိုတော့ သံဃာအားသာ လှူဒါန်းရတယ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်အား ရည်ရွယ်လှူဒါန်းလျှင် ကထိန်သင်္ကန်း မဖြစ်ဘူး၊ ရဟန်းကလဲ သင်္ကန်းလှူအောင် အရိပ်အမြွက်တောင် မပြောကောင်းဘူး၊ အရိပ်အမြွက်ပြောမိလို့ လှူလာတဲ့သင်္ကန်းဟာလဲ ကထိန်သင်္ကန်း- မဟုတ်တော့ဘူး၊ ကာလအားဖြင့်လဲ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁-ရက်နေ့မှ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့အထိ တစ်လအတွင်း၌သာ ကထိန်သင်္ကန်းကို လှူဒါန်းလို့ရတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကျယ်,တိုး,ရွတ်ဖတ် တရားမြတ် အကျိုးမည်သို့ရှိသတတ်
မကေသီ (Katherine Chen), 935 Higate Dr., Daly City, CA 94015 လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
တရားတော်များ၊ ရွတ်ဖတ်ပွါး၊ သံကား ကျယ်ကျယ်နှင့်၊
ကျယ်ကျယ်မဖတ်၊ စိတ်နှင့်မှတ်၊ ရွတ်ဖတ်တစ်မျိုးနှင့်၊
အကျိုးတရား၊ တူသလား၊ ဖြေကြား ပေးဖို့သင့်။
တရားတော်များ ရွတ်ဖတ်ပွါးများရာတွင် အသံထွက် ကျယ်ကျယ်ရွတ်တာနဲ့ စိတ်တွင် ရွတ်ဖတ်တာ ဘယ်က အကောင်းဆုံးနည်း ဖြစ်ပါသလဲ? အကျိုးတရားက အတူတူဘဲလားဘုရား?
ဖြေ။။ မကေသီရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်သော အဖြေများမှာ---
တရားတော်များ ၏ရွတ်ဖတ်ရာတွင် နတ်စတဲ့ တပါးသူတွေကို နာကြားစေချင်တဲ့ စိတ်ဖြင့် ရွတ်ဖတ်ပါက အသံကျယ်ကျယ်နဲ့ ရွတ်တာက ကောင်းပါတယ်၊ မိမိတစ်ဦးတည်း စိတ်တည်ငြိမ်မှုကိုသာ ရည်ရွယ်ပါက အသံတိုးတိုး, သို့မဟုတ် စိတ်ထဲမှာ ရွတ်ဖတ်တာ အကောင်းဆုံးနည်း ဖြစ်ပါတယ်၊ အကျိုးတရားက မိမိ၏စိတ်ထားပေါ်မှာ တည်နေပါတယ်၊ စိတ်တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်ဖြင့် ရွတ်ဖတ်တဲ့ တရားတော်များအပေါ်မှာ စိတ်ထားလျက် အနက်အဓိပ္ပါယ်များကို နားလည်၍ ရွတ်ဖတ်ပါက အကျိုးကြီးပါတယ်။
တစ်နည်းအားဖြင့် “ရွတ်ဖတ်နှင့် ပွါးများ" ၂-ခုခွဲလျက် တရားတော်များ ရွတ်ဖတ်ရာတွင် သူတပါးတွေလဲ သိပါစေ, နာကြားနိုင်ကြပါစေ-ဆိုတဲ့စိတ်ဖြင့် ရွတ်ဖတ်လျှင် အသံထွက် ကျယ်ကျယ်ရွတ်တာ ကောင်းပါတယ်၊ မိမိအတွက်သာ ဆိုရင်တော့ ကျယ်ကျယ် တိုးတိုး ၂-မျိုးလုံးနဲ့ ရွတ်ဖတ်နိုင်ပါတယ်။ တရားတော် ပွါးများရာမှာတော့ စိတ်ထဲက ပွါးများတာ အကောင်းဆုံးပါဘဲ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရဟန်းနှင့် ဖို ဘာလိုလို
ဒေါက်တာတင်အောင် (ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့) လျှောက်ထားသောမေးခွန်းများမှာ---
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား---
ဖိုထိုးရွှေမှန်း၊ ထိုရဟန်းနှင့်၊ ဆင့်တန်းသီလ၊ ဝိသေသ၊ တူမျှပါသလော?
(က) ဝိသေသဘာဂိယသီလ (သမထတရား-သီလ) သည် ရွှေဖြစ်အောင် ဖိုထိုး နေသော ရဟန်းနှင့် တူပါသလား?
အင်္ဂဝိဇ္ဇာ၊ ဟောဆရာ၏၊ ကျင့်ရာမှုနှင့်၊ ထူးပြုသီလ၊ ဝိသေသ၊ တူကြပါသလော?
(ခ) အင်္ဂဝိဇ္ဇာဆန်ဆန် ဟောပြောနိုင်သော ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ် (ဥပမာ- တောင်တွင်းကြီးဆရာတော်) တို့၏ ကျင့်ကြံမှုမှာ ‘ဝိသေသဘာဂိယသီလ' နှင့် တူပါသလား?
ဒေသနာကြား၊ ပြုပြီးငြား၊ နောက်ကား အာပတ်ဖြေမည်လော?
(ဂ) ဒေသနာကြားပြီး အာပတ်ပြန်ဖြေလို့ ရပါသလား?
ဖြေ။။ ဒေါက်တာတင်အောင်ရဲ့ မေးခွန်းများနှင့် ပတ်သက်သော အဖြေများမှာ---
(က) ပြည့်စုံ စင်ကြယ်တဲ့ သီလရှိပြီး စျာန်သမာဓိရဖို့အတွက် အားထုတ်နေတဲ့ ရဟန်းရဲ့ သီလသည် “ဝိသေသဘာဂိယသီလ (ထူးခြားသောအဖို့ရှိသောသီလ)” မည်၏ လို့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မှာ လာသောကြောင့် ရွှေဖြစ်အောင် ဖိုထိုးနေသော ရဟန်းနှင့် မည်သို့မျှ မတူပါ, မသက်ဆိုင်ပါ။
(ခ) အခါတပါး အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်သည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ရှဉ့်နက်များကို အစာကျွေးရာဖြစ်သော ဝေဠုဝန် ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်က သုစိမုခီအမည်ရှိ ပရိဗိုဇ်မသည် မထေရ်မြတ်အား လျှောက်ထားပါတယ်- “အရှင်ရဟန်း အောက်သို့ ငုံ့၍ စားပါသလော? နှမငါသည် အောက်သို့ငုံ့၍ မစားပါ။ အရှင်ရဟန်းသို့ဖြစ်လျှင် အထက်သို့ မော့၍ စားပါသလော? နှမငါသည် အထက်သို့ မော့၍ မစားပါ။ အရှင်ရဟန်းသို့ဖြစ်လျှင် အရပ်လေး မျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားပါသလော? နှမငါသည် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ မစားပါ။ အရှင်ရဟန်း သို့ဖြစ်လျှင် အထောင့်အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားပါသလော? နှမငါသည် အထောင့်အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ မစားပါ" ဟု မထေရ်မြတ်က ဖြေကြားတော်မူ၏။
ပရိဗိုဇ်မက “အရှင်ရဟန်း အောက်သို့ ငုံ့၍ စားပါသလော? ဟု ဤသို့မေးရာတွင် နှမငါသည် အောက်သို့ငုံ့၍ မစား" ဟု ဆို၏၊ “အရှင်ရဟန်းသို့ဖြစ်လျှင် အထက်သို့ မော့၍ စားပါသလော? ဟု ဤသို့မေးရာ တွင် နှမ ငါသည် အထက်သို့ မော့၍ မစား" ဟု ဆို၏၊ “အရှင်ရဟန်းသို့ဖြစ်လျှင် အရပ်လေး မျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားပါသလော? ဟု ဤသို့မေးရာတွင် နှမငါသည် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ မစား" ဟု ဆို၏၊ “အရှင်ရဟန်း သို့ဖြစ်လျှင် အထောင့်အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားပါသလော? ဟု ဤသို့မေးရာတွင် နှမငါသည် အထောင့်အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ မစား" ဟု ဆို၏။ “အရှင်ရဟန်းသို့ဖြစ်လျှင် အဘယ်သို့ စားပါသနည်း? ဟု မေးလျှောက်ပြန်လေ၏။
မထေရ်မြတ်က “နှမ မြေယာအကြောင်းအရာကို တတ်သိသော ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာ ဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာ အတတ်ဖြင့် မှားသောအသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသော သမဏ ဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့ကို အောက်သို့ ငုံ့၍ စားသူတို့-ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏၊ နက္ခတ်အကြောင်းအရာကို တတ်သိသော နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ (astronomy) ဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာအတတ်ဖြင့် မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသော သမဏ ဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့ကို အထက်သို့ မော့၍ စားသူတို့- ဟု ဆို အပ်ကုန်၏၊ တမန်အမှု အစေအပါးအမှုဖြင့် သွားခြင်းကို အားထုတ်၍ မှားသောအသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသော သမဏ ဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့ကို အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားသူတို့- ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏၊ မိန်းမယောကျ်ားတို့၏ အင်္ဂါလက္ခဏာကို တတ်သိသော အင်္ဂဝိဇ္ဇာ (the art of prognosticating from marks on the body, chiromantics, palmistry etc.) ဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာအတတ်ဖြင့် မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသော သမဏ ဗြာဟ္မဏအားလုံးတို့ကို အထောင့်အရပ်လေးမျက်နှာသို့ လှည့်၍ စားသူတို့- ဟု ဆိုအပ်ကုန်၏။
နှမ ငါကား ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာအတတ်ဖြင့် မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက် မမွေး၊ နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာအတတ်ဖြင့် မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မမွေး၊ တမန်အမှု အစေအပါးအမှုဖြင့် သွားခြင်းကို အားထုတ်၍ မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မမွေး၊ အင်္ဂဝိဇ္ဇာဟူသော မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာအတတ်ဖြင့် မှားသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မမွေး၊ တရားသဖြင့် ဆွမ်းကိုရှာ၏၊ တရားသဖြင့် ဆွမ်းရှာ၍ စား၏" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ၏။
ထိုအခါမှာ သုစိမုခီပရိဗိုဇ်မသည် ရာဇဂြိဟ်မြို့ဝယ် လမ်းတခုမှ လမ်းတခုသို့, လမ်းဆုံတခုမှ လမ်းဆုံတခုသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် “သာကီဝင်မင်းသား ဘုရားသားတော်ရဟန်းတို့သည် တရားနှင့် လျော်စွာ အစာကို စားကုန်၏၊ သာကီဝင်မင်းသား ဘုရားသားတော်ရဟန်းတို့သည် အပြစ်မရှိသောအားဖြင့် အစာကို စားကုန်၏၊ သာကီဝင်မင်းသား ဘုရားသားတော်ရဟန်းတို့အား ဆွမ်းလှူကြကုန်လော့" ဟု တိုက်တွန်းနှိုးဆော်လေ၏။
ဤသုတ်တော်လာ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏အဆိုအမိန့်ကို ထောက်၍ အင်္ဂဝိဇ္ဇာဆန်ဆန် ဟောပြောနိုင်သော ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ကျင့်ကြံမှုမှာ ဘယ်လိုမှ ‘ဝိသေသဘာဂိယသီလ' နှင့် မတူပါ။
(ဂ) ဒေသနာကြားခြင်းသည်ပင် အာပတ်ဖြေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဘယ်အချိန်မှာ ပရိတ္တာ ဘယ်လိုဘယ်လို ရွတ်ရမှာ...?
ဦးချမ်းမင်း, ရဟန်းဘွဲ့တော် ဦးကောဏ္ဍညဓဇ (Daly City) လျှောက်ထားသော
မေးခွန်းများမှာ---
ပရိတ်ရွတ်တာ၊ ဘေးရန်ကွာ၊ သူငါ သိပါသည်၊
ပရိတ်သင်တန်း၊ နာယူလှမ်း၊ ကျင့်ခန်းပါဝင်ပြီ၊
နာ, ရွတ်ပရိတ်၊ ကျင့်ပရိတ်၊ ခွဲစိတ် သိလိုသည်။
မေး။။ အရှင်ဘုရား
(က) ပရိတ်ရွတ်တာက အန္တရာယ်ကင်း, ဘေးကင်းရွတ်တာပဲ သိရပါတယ်၊ ယခု ဆရာတော်ရဲ့ ပရိတ်သင်တန်း တက်ရောက်သင်ရမှ ကျင့်ရမည့် ပရိတ်လို့သိလာရပါတယ်၊ ရွတ်ဆိုရမည့်ပရိတ်, နာယူရမည့်ပရိတ်, ရွတ်ဆို နာယူ ရုံတွင်မက လိုက်နာကျင့်သုံးရမည့်ပရိတ်များကို ခွဲခြား ရှင်းပြပေးပါဘုရား။
ဌာန်, ကရိုဏ်းကျ၊ ရွတ်ဆိုမှ၊ ကင်းပ အန္တရာယ် ရှိလိမ့်မယ်၊
ကရိုဏ်း, ဌာန်, သံ၊ သဒ္ဒါမှန်ဖြင့်၊ ရွတ်အံဖို့ရာ၊
ဘယ်လာပရိတ်၊ ဘယ်ပရိတ်၊ နှုတ်စိတ်ကောင်းသွယ် ရွတ်ရမယ်။
(ခ) ဦးရွှေအောင်ရဲ့စာအုပ်မှာ အသံ၏ဩဇာနှင့် ဂါထာ, မန္တရားတွေရွတ်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဘယ်ပရိတ်ကို အသံဌာန် ကရိုဏ်းနှင့် ရွတ်ဆိုရပါသလဲ?
ကျေးဇူးပြုပြီး ဖြေကြားပေးပါဘုရား။
ဖြေ။။ ဦးချမ်းမင်းရဲ့ မေးခွန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ အဖြေမှာ---
(က) ပရိတ်နှင့်ပတ်သက်၍ ရွတ်သူနှင့် နာသူတို့ဟာ မိမိတို့သက်ဆိုင်ရာ အင်္ဂါများနှင့်ပြည့်စုံကြပါက အန္တရာယ်ကင်းတာ အမှန်ပါဘဲ၊ ဒါပေမဲ့ အချို့ပရိတ်တော်တွေက အန္တရာယ်ကာကွယ်ဖို့တွင်မက လိုက်နာကျင့်သုံးဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်၊ ဥပမာ- မင်္ဂလသုတ်တော်မှာ “သူမိုက်နှင့် မပေါင်းရ, ပညာရှိကို မှီဝဲဆည်းကပ်ပါ" စသည် မင်္ဂလာတရား ၃၈-ပါး ကို နာကြားရုံသက်သက် မလုံလောက်ပါ၊ လိုက်နာကျင့်သုံးရပါမယ်။ မေတ္တသုတ်တော်, ခန္ဓသုတ်တော်တို့မှာပါတဲ့အတိုင်း ကိုယ်တိုင်လည်း မေတ္တာပို့ကြ, မေတ္တာပွါးကြရပါမယ်၊ ဓဇဂ္ဂသုတ်တော်မှာ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စသည်နှင့် ကြုံတွေ့သည့် အခါ ရတနာသုံးပါးဂုဏ်တွေကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ကြရပါမယ်၊ အာဋာနာဋိယသုတ်တော်မှာ ဘီလူး သရဲစသည်တို့မှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ပရိသတ် ၄-ပါးအား ဟောကြားထားတာမို့ ဒကာ ဒကာမတွေ ကိုယ်တိုင်လည်း ရွတ်သင့်ကြပါတယ်၊ ပုဗ္ဗဏှသုတ်တော်မှာလည်း ဒုက္ခရောက်နေသူတွေ ထိုဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ဖို့ စသည်အတွက် ကရုဏာပို့ခြင်း စသည်ပြုလုပ်ရန်နှင့် မူရင်းပုဗ္ဗဏှသုတ်မှာဆိုရင် “နံနက်အခါ, မွန်းတည့်အခါ, ညချမ်းအခါ တို့၌ သုစရိုက်ကျင့်သူတို့အား နက္ခတ်ကောင်း, မင်္ဂလာကောင်း, အခါကောင်း, ခဏကောင်းတွေချည်း ဖြစ်တယ်" -လို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ပရိတ်တော်တိုင်းဟာ ရွတ်ကြရ, နာယူကြရမည့် သုတ်တော်များ ဖြစ်ကြပါတယ်၊ ရတနသုတ်, မောရသုတ်, ဝဋ္ဋသုတ်, အင်္ဂုလိမာလသုတ်, ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်တွေကိုတော့ နာယူရုံနဲ့ လုံလောက်ပါတယ်၊ ဒါ့ပြင် နာယူရုံမက ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးရမည့် ပရိတ်သုတ်တော်တွေကန်တော့
(၁) မင်္ဂလသုတ်,
(၂) မေတ္တသုတ်,
(၃) ခန္ဓသုတ်,
(၄) ဓဇဂ္ဂ သုတ်,
(၅) အာဋာနာဋိယသုတ်,
(၆) ပုဗ္ဗဏှသုတ်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
(ခ) ပရိတ်ရွတ်သူရဲ့ အင်္ဂါ ၄-ပါးရှိရာ----
(၁) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ ပုဒ် ပါဌ် အက္ခရာတို့ကို ကျနမှန်ကန် သန့်ရှင်းပီသစွာ ရွတ်ဆိုနိုင်ခြင်း၊
(၂) ပရိတ်ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မှန်ကန်စွာ သိခြင်း၊
(၃) လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို ငဲ့ကွက်သော စိတ်မရှိခြင်း၊
(၄) သံသရာမှ လွတ်ကြောင်းအဖို့၌တည်၍ မေတ္တာရှေ့ထားကာ ပရိတ်တော်များကို ရွတ်ဆိုခြင်း- ဒီအင်္ဂါ၄-ချက်နှင့်ညီညွတ်လျှင် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်နိုင်တော့သည်သာ။
ဦးရွှေအောင်ရဲ့စာအုပ်မှာ ပါရှိတဲ့အတိုင်း လောကီ ဂါထာ, မန္တရားတွေကိုတော့ အသံ၏ဩဇာနှင့် ရွတ်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်နိုင်တယ်လို့ပြောလို့ရပါတယ်။
အက္ခရာတိုင်းမှာ အသံ ဌာန် ကရိုဏ်း ပယတ်တွေ ပါရှိနေပါတယ်၊ ဒါ့ကြောင့် ဘယ်ပရိတ်ကို ဘယ် အသံ, ဌာန်, ကရိုဏ်းနှင့် ရွတ်ဆိုရမယ်လို့ သတ်မှတ်မထားပါဘူး။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ပစ္စေကနှင့် သမ္ဗုဒ္ဓါ ကွာဟကြောင်းပြောပါ
Cynthia L. Hoe (San Bruno) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများမှာ---
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေက၊ ကွာဟ မည်သို့နည်း?
(က) ဗုဒ္ဓနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓ ဘယ်လို ကွာခြားပါသလဲ?
ကလေးငယ်များ၊ သေ၍သွား၊ ရောက်ငြား Limbo တည်း၊
ခရစ်ယာန်က၊ ဆိုမိန့်ထ၊ ဗုဒ္ဓဘယ်သို့နည်း?
(ခ) Christian တွေမှာ ကလေးငယ်များ (ကုသိုလ်မရှိ, အကုသိုလ်လည်း မရှိသူများ) ကွယ်လွန်သွားရင် Limbo ဆိုတဲ့ နေရာကို ရောက်သွားတယ်-လို့ပြောပါတယ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ အဲဒီလို နေရာမျိုး ရှိပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။ Cynthia L. Hoe ရဲ့မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်တဲ့ အဖြေများမှာ---
(က) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့က ကိုယ်တော်တိုင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို သိကုန်၍ သူတပါးတို့ကိုလည်း သိစေတော်မူကြပါတယ်၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့မှာ ကိုယ်တော်တိုင်သာ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို သိကြသော်လည်း သူတပါးတို့ကို သစ္စာသိအောင် တရားမဟောနိုင်ကြပါ၊ အတ္ထရသကိုသာ ထိုးထွင်း၍ သိကြသော်လည်း ဓမ္မရသကို မသိကြပါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ဟာ လောကုတ္တရာတရားတို့ကို ပညတ်သို့တင်၍ တရား မဟောနိုင်ကြပါ၊ သူတို့ရဲ့ သစ္စာသိမှုသည် ဆွံအသူက မိမိမြင်မက်တဲ့အိပ်မက်ကို ပြန်မပြောနိုင်သလို, တောတွင်းသားက မြို့၌စားသောက်အပ်တဲ့ ဟင်းရဲ့အရသာကို ပြန်လည် မပြောပြနိုင်သလို ဖြစ်ကြတယ်-လို့ ကျမ်းဂန်များမှာ လာရှိပါတယ် *1*။
ဘုရားရှင်များဟာ ပညာဓိကဘုရားအလောင်း (ပညာဦးစီးသော ဘုရားအလောင်း) အနေဖြင့် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာ တစ်သိန်း, သဒ္ဓါဓိကဘုရားအလောင်း (သဒ္ဓါဦးစီးသော ဘုရားအလောင်း) အနေဖြင့် ရှစ်အသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း, ဝီရိယာဓိကဘုရားအလောင်း (ဝီရိယဦးစီးသော ဘုရား အလောင်း) အနေဖြင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်အသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ပါရမီဖြည့်ကြရတယ်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်များမှာ နှစ်အသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ပါရမီဖြည့် ကြရပါတယ် *2*။
အဲဒီလို သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့မှာ ပါရမီဖြည့်ရသည့် ကာလအတိုင်းအတာရော, သစ္စာလေးပါး တရားသိပြီး နောက်ပိုင်း အခြေအနေမှာရော ကွာခြားကြပါတယ်။
(ခ) ခရစ်ယာန်ဘာသာအရ ကလေးငယ်များ (ကုသိုလ်လည်းမရှိ, အကုသိုလ်လည်း မရှိသူများ) ကွယ်လွန်သွား ရင် Limbo *3* (not heaven nor hell) ဆိုတဲ့ ငရဲနှင့် နတ်ပြည်အကြား နယ်ခြား ဒေသသို့ ရောက်သွားကြတယ် *4* လို့ ပြောသော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာအရတော့ ကလေးမှာပဲဖြစ်ဖြစ် လူကြီးမှာပဲဖြစ်ဖြစ် ကုသိုလ်, အကုသိုလ်တွေက ရှိနေကြတာပါပဲ၊ ဒီဘဝရဲ့အစိတ်အပိုင်းကာလမျှကို ကြည့်ပြောလို့ မပြည့်စုံပါဘူး၊ ရှေးရှေး ဘဝပေါင်းများစွာ ကျင်လည်ခဲ့စဉ်က ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကုသိုလ် အကုသိုလ်, ကောင်းမှု မကောင်းမှုတွေ ရှိနေကြတယ်၊ ကောင်းမှုပြုလုပ်စဉ်မှာဖြစ်စေ, မကောင်းမှု ပြုလုပ်စဉ်မှာဖြစ်စေ ကုသိုလ်ဇော ၇-ကြိမ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဇော ၇-ကြိမ် စောရာတွင် ပဌမ ဇောစေတနာက ဒီဘဝမှာပင် အကျိုးပေးပါတယ် *5*၊ သတ္တမဇော (၇-ခုမြောက်ဇော) စေတနာက ကွယ်လွန်ပြီး နောက်ဘဝမှာ အကျိုးပေးပါတယ် *6*၊ အဲဒီ ပဌမဇော စေတနာက ဒီဘဝမှာအကျိုးမပေးရင်, သတ္တမဇောစေတနာက နောက်ဘဝမှာ အကျိုးမပေးရင် “အဟောသိကံ (အလကား)” ဖြစ်သွားကြပါတယ်၊ ဒုတိယဇောစေတနာမှ ဆဋ္ဌဇောစေတနာအထိ ဇော စေတနာ ၅-ခုကန်တော့ တတိယဘဝမှ နိဗ္ဗာန်တိုင်သည့် အထိ အကျိုးပေးပါတယ်၊ ဒီဇောစေတနာ ၅-ခုကို ‘အပရာပရိယဝေဒနီယကံ' လို့ ခေါ်ပါတယ်၊ နိဗ္ဗာန်ကိုမရမချင်း အကျိုးမပေးပဲ အဟောသိကံ-ဖြစ်သွားတယ်လို့ မရှိဘူး၊ ဒီအပရာပရိယဝေဒနီယကံမှ ကင်းတဲ့ သတ္တဝါဆိုတာ မရှိဘူး၊ ကလေးငယ်များ ကွယ်လွန်သွားရတာကိုက ရှေးကံအားမကောင်းလို့ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နဲ့ ကွယ်လွန်ကြရတာဖြစ်တယ်။ ကွယ်လွန်သွားကြတဲ့ ကလေးများအဖို့ မျက်မှောက်ကံ မထင်ရှားသော်လည်း အတိတ်ကံတစ်ခုခုကြောင့် ကောင်းတဲ့ဘဝ သို့မဟုတ် မကောင်းတဲ့ဘဝသို့ ရောက်သွားကြမှာပါပဲ။ ဒါ့ကြောင့် ကုသိုလ်ကံ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ကံ အကြောင်းမပါပဲ ကွယ်လွန်လျှင် နတ်ပြည် သို့မဟုတ် ငရဲသို့ မရောက်သေးပဲ ကြားဘဝတစ်ခုသို့ ရောက်သွားတယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
မှတ်ချက်။
*1* သုတ္တနိပါတ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၄၆။ အပဒါန၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၅၉။ ပိဋကတော်နှင့်စပ် မှတ်စုထွေလာ သိကောင်းစရာ၊ ၂၆၂-၂၆၃။
*2* သုတ္တနိပါတ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၄၃။ မ၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ၁၂၃။ ပိဋကတော်နှင့်စပ် မှတ်စုထွေလာ သိကောင်းစရာ၊ ၂၄၃-၂၄၄။ အပဒါန၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၅၈။ ပိဋကတော်နှင့်စပ် မှတ်စုထွေလာ သိကောင်းစရာ၊ ၂၆၁။
*3* limbo, a region on the border of hell or heaven, serving as the abode after death of unbaptized infants and of the righteous who died before the coming of Christ.(The Random House College Dictionary, 776)
*4* အဒမ်နှင့် ဧဝ ဇနီးမောင်နှံတို့ဟာ God ၏စကားကိုနားမထောင်ပဲ အေဒင်ဥယျာဉ်အလယ်ရှိ သစ်ပင်မှ သစ်သီးကို စားမိခဲ့ကြသည်၊ God ၏ စကားကို နားမထောင်သည့်အပြစ်သည် ထိုသူတို့မှ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသူမှန်သမျှ၌ ဆက်လက်ပါရှိခဲ့သည်၊ ဒါ့ကြောင့် ခရစ်ယာန် ကမ္ဘာဦးကျမ်းအရ မွေးဖွားစ သေသွားရသော ကလေး၌လည်း အပြစ်ရှိနေသည်-ဟု ဆိုလိုပါသည်။
God did say, "you must not eat fruit from the tree that is in the middle of the garden, and you must not touch it, or you will die." When the woman saw that the fruit of the tree was good for food and pleasing to the eye, and also desirable for gaining wisdom, she took some and ate it. She also gave some to her husband, who was with her, and he ate it. (GENESIS 3:3, 3:6)
Sin is disobedience to the will of God. This conception of sin runs through the entire Bible, starting in the Garden of Eden (Genesis) and ending with the final destruction of the world that results in the coming of the New Jerusalem (Revelation). In both these senses, the Bible insists on the universality of sin. (The life and Teaching of Jesus, 172)
*5* ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ
*6* ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ
---
ဘယ်အတွက်တာ လောင်းအလျာ ငရဲကျရရှာ...?
ဦးအုန်းမြင့် (San Francisco)လျှောက်ထားသော မေးခွန်းများ---
မေး။။ အရှင်ဘုရား---
ဘုရားလောင်းလျာ၊ ဘယ်ကြောင်းရာ၊ ကျရှာ ငရဲနည်း?
ဘယ်လောက်ကြာကြာ၊ ငရဲမှာ၊ ခံရှာရသနည်း?
သာမာန်ငရဲမှာ၊ ဘယ်နှစ်ခါ၊ ကျရှာရသနည်း?
(က) ဘုရားအလောင်းသည် သာမာန်ငရဲကျခဲ့ဘူးသည်လည်း ရှိခဲ့ပါတယ်-လို့ အရှင်ဘုရားအမိန့်ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဘာကြောင့် သာမာန်ငရဲကျရပါသလဲ? ဘယ်လောက်ကြာကြာခံရပါသလဲ? သာမာန်ငရဲ ဘယ်နှစ်ခါ ကျခဲ့ဘူး ပါသလဲ?
ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ၊ ဘယ်ကြောင်းရာ၊ မာတုဂါမ ရှိသနည်း?
(ခ) ဗြဟ္မာပြည်မှာ ဘာကြောင့် မာတုဂါမ ရှိပါသလဲ?
ဖြေ။။ ဦးအုန်းမြင့်ရဲ့ မေးခွန်း ၂-ခုနှင့် ပတ်သက်၍---
(က) နိယတဗျာဒိတ်ရပြီးတဲ့ ဘုရားအလောင်းသည် အဝီစိငရဲနှင့် လောကန္တရိက်ငရဲတို့၌ မဖြစ်တော့စေကာမူ သာမာန်ငရဲတို့၌မူ ဖြစ်တတ်, ကျတတ်ပါတယ်။ ကိလေသာ မကင်းသေး၍ မကောင်းမှုတွေ ပြုမိသောကြောင့် သာမာန် ငရဲကျရပါတယ်။ ဘုရားအလောင်းရဲ့ ငရဲ၌ ဆင်းရဲခံစားခဲ့ရတဲ့ ဝတ္ထုဇာတ်လမ်း များစွာ ရှိပါတယ်။
ကဿပဘုရားရှင်ကို ဘုရားအလောင်း ဇောတိပါလလုလင်က “ဦးပြည်းရဟန်းအား အဘယ်မှာ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်ကို ရပါ့မလဲ? သဗ္ဗညုတဉာဏ်ဆိုတာ အလွန်ရခဲတဲ့ တရားဖြစ်တယ်”လို့ နှိမ့်ချပြောဆိုခဲ့တဲ့မကောင်းမှုကံကြောင့် အရာမက ဘဝများစွာ ငရဲဆင်းရဲအစရှိသည်တို့ကို ခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော်, ယင်းအဋ္ဌကထာ(ခု၊ ၃၊ ၃၄၉။ အပဒါန်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၂၈)တို့၌ လည်းကောင်း,
လွန်လေပြီးတဲ့ ဘဝတစ်ခု၌ ဘုရားအလောင်းတော်ဟာ သေသောက်ကြူးဖြစ်၍ သဗ္ဗာဘိဘူ ဘုရားရှင်ရဲ့ တပည့် နန္ဒအမည်ရှိတဲ့ တပည့်ရဟန်းတော်အား “ဤရဟန်းသည် သီလမရှိ, ယုတ်မာတဲ့အကျင့်ရှိတယ်" စသည် ဖြင့် စွပ်စွဲ ပြော ဆိုမိတဲ့ အကုသိုလ်ကံကြောင့် အနှစ်တစ်သောင်းတို့ပတ်လုံး ငရဲ၌ ခံရကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော် (ခု၊ ၃၊ အပဒါန၊ ၃၄၇)၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ မုနာဠိအမည်ရှိ အရက်သမားဖြစ်၍ သုရဘိအမည်ရှိတော်မူတဲ့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား “ဤရဟန်းသည် ဒုဿီလဘဲ၊ ယုတ်မာတဲ့အကျင့်ရှိတယ်" လို့ ဆဲရေးမိတဲ့ အကုသိုလ်ဝစီကံကြောင့် များစွာသော နှစ်အထောင်တို့ပတ်လုံး ငရဲ၌ ခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော် (၁၊ ၃၄၇), အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၃) တို့၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ ရသေ့ပြုလုပ်ကာ တပည့်များကို မန္တန်ပို့ချနေစဉ် အဘိညာဉ်ငါးပါး သမာပတ်ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံတဲ့ ရသေ့တစ်ပါးအပေါ်မှာ မနာလိုဣဿာပွါးလျက် “ဤရသေ့သည် ကာမဂုဏ်ခံစားနေသူဘဲ" ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုမိတဲ့ အကုသိုလ်ကံအကျိုးအားဖြင့် အနှစ်တစ်ထောင်တို့ပတ်လုံး ငရဲ၌ ခံစားခဲ့ရ ကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော် (၁၊ ၃၄၇-၃၄၈)နှင့် အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၄)တို့၌လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ ဘတူမိကွဲ ညီငယ်ကို ကျောက်ဖြင့် ထုသတ်ခဲ့တဲ့ မကောင်းမှု အကျိုးအားဖြင့် ငရဲစသည်တို့၌ အထောင်မကသောနှစ်တို့ပတ်လုံး ဆင်းရဲခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော် (၁၊ ၃၄၈) နှင့် အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၅)တို့၌လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ မထင်ရှားတဲ့ အမျိုး၌ ဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ်က လမ်းမပေါ်ဝယ် ကစားနေတုန်း ဆွမ်းခံကြွလာတဲ့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို မြင်၍ “ဤဦးပြည်းရဟန်းက အဘယ်သို့ သွားမည်နည်း?” လို့ ပြောဆိုကာ ကျောက်စရစ်ခဲဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်ရဲ့ ခြေဖမိုး၌ ပစ်ခဲ့တယ်၊ ခြေဖမိုးအရေ ဖြတ်ခွဲ၍ သွေးထွက်ခဲ့တယ်၊ ထိုမကောင်းမှုကြောင့် အထောင်မက များစွာသောနှစ်တို့ပတ်လုံး ငရဲ၌ ကြီးစွာဒုက္ခ ခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၆-၁၃၇)၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ ဆင်ထိန်းဖြစ်စဉ် ဆင်စီးလျက် လာသောအခါ ခရီးလမ်းမ၌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို တွေ့မြင်၍ “ဤဦးပြည်းကား အဘယ်မှ လာသနည်း?”လို့ ထိပါးလိုစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဆင်ဖြင့် ထိပါးခဲ့တဲ့ မကောင်းမှုကြောင့် အပါယ်တို့၌ အထောင်မကသော နှစ်တို့ပတ်လုံး ဆင်းရဲခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၇)၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ ပစ္စန္တရစ်မင်းဖြစ်၍ သူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်မိသဖြင့် တစ်နေ့မှာ သန်လျက်လက်စွဲလျက် မြို့တွင်း၌လှည့်လည်ကာ အပြစ်မဲ့သူတွေကို သံလျက်ဖြင့် သတ်ခဲ့တယ်၊ ထိုမကောင်းမှု အကျိုးအားဖြင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသောနှစ်တို့ပတ်လုံး ငရဲ၌ ကျက်ခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်ပါဠိတော် (၁၊ ၃၄၉)နှင့် အပဒါန် အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၈)တို့၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ တံငါမျိုး၌ ဖြစ်၍ တစ်နေ့မှာ အခြားတံငါသည်တွေနှင့်အတူ ငါးများသတ်ဖြတ်ရာဌာနသွားရာ ငါးတွေ သတ်နေတာကို မြင်တဲ့အခါ ဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်မိတယ်၊ ထိုအကုသိုလ်ကံ ကြောင့် အပါယ်လေးဘုံ၌ ဆင်းရဲခံစားခဲ့ရကြောင်း အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၈-၁၃၉)၌ လည်းကောင်း,
အတိတ်ဘဝတစ်ခု၌ပင် ဘုရားအလောင်းဟာ မထင်ရှားတဲ့ အမျိုး၌ဖြစ်၍ မိုက်မဲသည့်အလျောက် ဖုဿဘုရားရှင်ရဲ့ တပည့်ရဟန်းတော်များ, ကောင်းမြတ်တဲ့ ဆွမ်း, အဖျော်, သလေးဘောဇဉ်စသည်များကို ဘုဉ်း ပေးနေသည်တို့ကို မြင်ရလျှင် “ဟယ် ဦးပြည်းရဟန်းတို့ မယောကြမ်းကို စားကြကုန်လော့, သလေးဘောဇဉ်ကို မစားကြနဲ့" လို့ ဆဲရေးမိခဲ့တယ်၊ ထိုအကုသိုလ်ကံကြောင့် အထောင်မက များစွာသောနှစ်တို့ပတ်လုံး အပါယ်လေးပါး၌ ဆင်းရဲခံစားရကြောင်း အပဒါန်အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၃၉)၌ လည်းကောင်း လာရှိပါတယ်။
အဲဒီ အပဒါန်ပါဠိတော် ပုဗ္ဗကမ္မပိလောတိကဗုဒ္ဓအပဒါန်, အဋ္ဌကထာ ဗုဒ္ဓအပဒါန်အဖွင့်တို့၌ လာရှိသောကြောင့် နိယတဗျာဒိတ်ရ ဘုရားအလောင်းပင် ငရဲကျကြောင်းကို သိရပါတယ်။ သာမာန်ငရဲ၌ ဘယ်နှစ်ခါ ကျခဲ့ဘူးတယ်-ဆိုတာ ပြောဖို့ မလွယ်ပါ။
(ခ) အမျိုးသမီးလည်း ဤကာမဘုံ၌ စျာန်ကို ဖြစ်စေ၍ သေလျှင် ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဗြဟ္မာ ဖြစ်ရတယ်၊ မဟာဗြဟ္မာ (ဗြဟ္မာကြီးတော့) မဖြစ်ပါ။ ဗြဟ္မာပြည်မှာ ဣတ္ထိလိင်, ပုရိသလိင် (ဘာဝရုပ်)တို့ မရှိကြသော်လည်း ဗြဟ္မာမှန်သမျှ ယောကျ်ားသဏ္ဌာန် ရှိပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
ကြားသမျှဆိုကာ မျှဝေတာ ဘယ်သူတွေရမှာ...?
ဦးရေချမ်း (San Bruno, CA) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ-
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား
ကြားကြားသမျှ၊ မျှဝေက၊ ကြားရသူတွေသာ၊
မကြားရသူ၊ မရဟူ၊ ဆိုယူ ဓိပ္ပါယ်ပါ၊
ထိုယူအဆ၊ မှန်, မှားပြ၊ မိန့်ဟတော်မူပါ။
(က) “အမျှဝေရာတွင် ကြားကြားသမျှ အမျှ" လို့ဆိုကြရာတွင် မကြားတဲ့ သူတွေ မရကြစေနဲ့, မယူကြစေနဲ့-လို့ သတ်မှတ်သလို ဖြစ်မနေဘူးလားဘုရား?
သာဟတ္တိက၊ လှူဒါန်းမှ၊ ကျိုးရများမည်ဆို၊
တဆင့်ပေးကမ်း၊ ထိုလှူဒါန်း၊ ကျိုးမှန်း နည်းမည်ကို၊
ထိုနှစ်မျိုးခင်း၊ ခြားနားခြင်း၊ ရှင်းလင်းပေးစေလို။
(ခ) လှူဒါန်းရာတွင် မိမိလက်နှင့်ထိပြီးလှူမှ ပိုအကျိုးများမည်ဆိုလျှင် မြန်မာပြည်မှ ရဟန်းများအား ဆွမ်းကပ်ပေးဖို့, ခလေးသူငယ်များအား စားဝတ် နေရေးဖို့လှူမှု, ဒုက္ခသည်များအား ပေးလှူမှုတို့သည် အကျိုးပေးနည်းသလို ဖြစ်မလားဘုရား? တပည့်တော်တို့မှာ လေယာဉ်ခကို အလှူအတွက် သုံးခြင်းဖြစ်၍ ကိုယ့်လက်ဖြင့် မလှူလိုက်ရပေမဲ့ သဒ္ဓါတရားလုံးဝ လျော့ပါးခြင်း မရှိပါ။ (မမြင်ရပေမဲ့ စိတ်ထဲမှ ကျိတ်ပြီး ပီတိသုခ ဖြစ်မိပါသည်။)
ဖြေ။။ ဦးရေချမ်းရဲ့ မေးခွန်းများနှင့်ပတ်သက်၍--
(က) “အမျှဝေရာတွင် ကြားကြားသမျှ အမျှ" လို့ ဆိုကြရာတွင် မကြားတဲ့သူတွေ မရကြပါစေနဲ့, မယူကြစေနဲ့-လို့ သတ်မှတ်သလို မဖြစ်ပါဘူး၊ ကြားတဲ့သူတွေတောင် (သူတပါးတို့ပြုလုပ်သော ကုသိုလ်အဖို့ကို) ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ သာဓုခေါ်နိုင်မှ ရနိုင်မည့်ကိစ္စကို လုံးဝမကြားတဲ့သူတွေက ကြားမှမကြားတာ ဘယ်လို သာဓုခေါ်နိုင်ပါ့မလဲ?
(ခ) အခြေအနေအရ ကိုယ်တိုင် မသွားနိုင်, မပြုနိုင်တဲ့အခါ လူ့ကံ လက်ဆင့်ကမ်းလှူဒါန်းရခြင်းကိုပင် မမြင်ရပေမဲ့ စိတ်ထဲမှ ကျိတ်ပြီး ပီတိသုခဖြစ်မိသေးရင် ကိုယ်တိုင်လှူဒါန်းရပါက အဘယ်မျှ ပီတိသုခဖြစ်မည်ဆိုတာ ပြောပြစရာပင် မလိုတော့ပါ။ ကိုယ်တိုင်လှူရရင် “သာဟတ္ထိကဒါန- အလှူခံရှေ့မှောက် မိမိကိုယ်လက်ဖြင့် ပေးလှူရခြင်း" လည်း ဖြစ်တယ်၊ “သက္ကစ္စဒါန-ရိုရိုသေသေ ပေးလှူရခြင်း”လည်း ဖြစ်တယ်၊ “အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တွေကို ကိုယ်တိုင်ဖူးရ, တွေ့မြင်ရတော့ ပို၍လည်း သဒ္ဓါတရားတွေလဲဖြစ်, မေတ္တာ ကရုဏာဖြစ်စရာဆိုရင်လဲ ပိုလို့ မေတ္တာကရုဏာ တိုးပွါးဖြစ်တယ်၊ ရဟန်းသံဃာများထံမှ တရားလဲနာရ၊ အမျှအတန်းလဲ ကောင်းစွာဝေရတယ်၊ ကလေးသူငယ်တွေ, ဒုက္ခသည်တွေထံမှ တုံ့ပြန်တဲ့ မေတ္တာဓာတ်ကိုလဲ တိုက်ရိုက် ခံယူလို့ရတယ်" စတဲ့ အကြောင်းတွေကြောင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူတာက ကုသိုလ်တွေ များစွာ ပိုရပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ညအိပ်ရာဝင် သီလဆင်...?
နေရည်ရည် (Fremont) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
အိပ်ရာဝင်ချိန်မှာ၊ ယူသီလာ၊ ရပါသလားဘုရား…?
မေး။။ တပည့်တော်မ ကြားဘူးတယ်၊ ၈-ပါးသီလပဲ ဖြစ်ဖြစ်, ၉-ပါးသီလပဲ ဖြစ်ဖြစ် ညအိပ်ရာ မဝင်ခင်မှာ ယူပြီး အချိန်အကန့်အသတ်ထားပြီး သီလယူရင် ရတယ်တဲ့။ အိပ်နေတဲ့အချိန်မှာ သီလဆောက်တည်လို့ ရပါသလား? သီလကော ရပါသလားဘုရား?
ဖြေ။။ အိပ်ပျော်နေတဲ့အချိန်မဟုတ်ရင် သီလကို အချိန်မရွေး ဆောက်တည်လို့ရပါတယ်၊ သီလနှင့်ပတ်သက်၍ ---
(၁) ကာလပရိယန္တသီလ= ကာလအပိုင်းအခြားðပ၍ ဆောက်တည်သောသီလ၊
(၂) အာပါဏကောဋိကသီလ= အသက်ထက်ဆုံး ဆောက်တည်၍ ထိုဆောက်တည်သည့် အတိုင်းသာလျှင် ဖြစ်စေသော (လိုက်နာကျင့်သုံးသော) သီလ။
ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ သမာဒိန္နံ သီလံ ကာလပရိယန္တံ။ ယာဝဇီဝံ သမာဒိယိတွာ တထေဝ ပဝတ္တိတံ အာပါဏကောဋိကံ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၂။)
ကာလပရိယန္တသီလဆိုတာ ဒီနေ့, ဒီည, ဒီအချိန် စသည်ဖြင့် အချိန်ကာလကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ ဆောက်တည်သော သီလဖြစ်တယ်။
ကာလေန ပရိယန္တံ ကာလပရိယန္တံ၊ ယထာပရိစ္ဆိန္နော ဝါ ကာလော ပရိယန္တော ဧတဿာတိ ကာလပရိယန္တံ။ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာတိ “ဣမဉ္စ ရတ္တိံ, ဣမဉ္စ ဒိဝ”န္တိအာဒိနာ ဝိယ ကာလဝသေန ပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ၊ ၁၊ ၃၁, ၃၃။)
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အဋ္ဌကထာ (၁၊ ၁၈၈) ၌ “ကာလအပိုင်းအခြားသည် အဘယ်နည်း? ဟု မေးခွန်းထုတ်၍ ဖြေရာဝယ် ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်သောသူတို့သည် အလှူဒါနကို ပေးလှူကုန်စဉ် ကျွေးမွေးချိန် ပြီးဆုံးသည့်တိုင်အောင် ပိုင်းခြား၍ သီလကို ဆောက်တည်ကုန်၏၊ (သို့မဟုတ်) ကျောင်းတိုက်၌ တည်သော ဥပါသကာ ဥပါသိကာမတို့သည် ကျောင်းတိုက် အတွင်း၌ တည်နေစဉ် အပိုင်းအခြားရှိသောသီလကို ဆောက်တည်ကုန်၏၊ တစ်ညဉ့်တစ်နေ့ဖြစ်စေ, နှစ်ညဉ့်နှစ်နေ့ဖြစ်စေ, သုံးညဉ့် သုံးနေ့ဖြစ်စေ, ထို့ထက်အလွန် ညဉ့်နေ့တို့ပတ်လုံးဖြစ်စေ ပိုင်းခြား၍ သီလကို ဆောက်တည်ကုန်၏၊ ဤကား ကာလ အပိုင်းအခြားပေတည်း" ဟု လာရှိပါတယ်။ ဆိုလိုတာက အလှူပြုလုပ်နေစဉ် ကျွေးမွေးမှု ပြီးဆုံးတဲ့အချိန်အထိ ဆောက်တည်ပါမယ်-လို့ အချိန်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ နေစဉ်ကာလ အတွင်း ဆောက်တည်ပါမယ်-လို့ နေရာဌာနကို သတ်မှတ်၍ သီလဆောက်တည်ခြင်းတို့ ဖြစ်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဌာနကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊
ဥပမာ--- ဤကျောင်းတိုက်အတွင်းမှာ ရှစ်ပါးသီလကို ဆောက်တည်မည်ဟု နေရာသတ်မှတ်၍ ဆောက်တည်ခြင်း၊
အချိန်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊
ဥပမာ--- ၉-နာရီမှ နေ့ ၁-နာရီ အတွင်းမှာသာ ဥပုသ် သီလကို စောင့်ရှောက်မည်ဟု အချိန်ကို သတ်မှတ်၍ ဆောက်တည်ခြင်း-ဟု ၂-မျိုးရှိပါတယ်။
သစ်ကျုတ်သီလ၊ ပမာပြ၊ အားက ပျော့လှသည်
နေရည်ရည်ရဲ့ မေးခွန်းမှာ ၈-ပါးသီလပဲ ဖြစ်ဖြစ်, ၉-ပါးသီလပဲ ဖြစ်ဖြစ် ညအိပ်ရာ မဝင်ခင်မှာ ယူပြီး အချိန်အကန့်အသတ်ထားပြီး သီလယူရင် ရတယ်တဲ့-ဒီကြားဖူးနားဝနှင့်ပတ်သက်၍ စဉ်းစားဖွယ်က သီလကိုတော့ ရပါတယ်၊ သီလယူတဲ့ သူရဲ့ခံယူချက်က အားပျော့လွန်းတယ်၊ ညအိပ်ရာမဝင်ခင် ယူတာတောင် အချိန်အကန့်အသတ် ထားသေးတယ်-ဆိုတော့ ဇာတ်တော်မှာလာတဲ့ သစ်ကျုတ်ဥပုသ်စောင့်သလို ဖြစ်နေပါတယ်---
“တခါက သစ်ကျုတ် တစ်ကောင်ဟာ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနား ကျောက်ဖျာပေါ်မှာ နေတယ်၊ တနေ့တွင် ဂင်္ဂါမြစ်၌ ဆီးနှင်းရေတွေ လာကာ ကျောက်ဖျာ ပတ်လည်မှာ ရေတွေဝိုင်းလျက်နေတယ်၊ သစ်ကျုတ်ဟာ ကျောက်ဖျာပေါ်၌ အိပ်တယ်၊ သစ်ကျုတ်အဖို့ရာ ကျက်စားရာ မရှိ၊ ကျက်စားရာကို သွားတဲ့လမ်းလည်း မရှိ၊ ရေက များသထက်များလာ တယ်၊ ထိုသစ်ကျုတ်ဟာ “ငါ့အတွက် ကျက်စားရာ မရှိ၊ ကျက်စားရာကိုသွားတဲ့လမ်းလည်း မရှိ၊ အလုပ်မရှိတဲ့ ငါ့အဖို့ရာ အိပ်နေခြင်းထက် ဥပုသ်ဆောက်တည်ခြင်းက မြတ်၏" ဟု ကြံပြီး စိတ်ဖြင့်သာ ဥပုသ်ကို အဓိဋ္ဌာန်ကာ သီလဆောက်တည်ပြီး အိပ်ပါတယ်။
ထိုအခါ သိကြားမင်းက ဆင်ခြင်လတ်သော် သစ်ကျုတ်ရဲ့ အားနည်းလှတဲ့ သီလဆောက်တည်ခြင်းကို သိ၍ ထိုသစ်ကျုတ်ကို စုံစမ်းအံ့-လို့ကြံလျက် ဆိတ်အသွင်ဖြင့် လာကာ သစ်ကျုတ်ရဲ့အနီး၌ ကိုယ်ကို ပြပါတယ်၊ သစ်ကျုတ်ဟာ ထိုဆိတ်ကိုမြင်လျှင် “တပါးသောနေ့၌ ဥပုသ်စောင့်တော့အံ့" -ဟု ထကာ ဆိတ်ကို ဖမ်းဖို့ရန် ပြေးလာတယ်၊ ဆိတ်က လည်း ဟိုဟိုဒီဒီ ပြေး၍ မိမိကိုယ်ကို ဖမ်းစိမ့်သောငှါ မပေး၊ သစ်ကျုတ်ဟာ ဆိတ်ကို ဖမ်းဖို့ရန် မတတ်နိုင်တဲ့အခါ ကျောက်ဖျာအပြင်သို့ ပြန်လာ၍ “ဥပုသ်အမှုသည် ငါ့အား မပျက်သေး" ဟု တဖန် ပြန်အိပ်ပါတယ်၊ သိကြားမင်းဟာ ပကတိသိကြားအသွင်ဖြင့် ကောင်းကင်၌ ရပ်လျက် “ဒီလိုသဘောရှိတဲ့ ကုသိုလ်ဆန္ဒအားနည်းတဲ့ သင့်အဖို့မှာ ဥပုသ်ဆောက်တည်သဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း? သင်က ငါ့ကို သိကြားမင်းအဖြစ်ကို မသိ၍သာ ဆိတ်သားကို စားလို လို့ ထိုသစ်ကျုတ်ကို ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုကာ နတ်ပြည်သို့ ပြန်သွားသတဲ့"။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဘုရားနှင့် ရှင် ဦးတော်တွင် ကွာခြားမည်သို့ ဖြစ်သည်ထင်...?
ပိုင်စိုး (Fremont, CA) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ…
ဘုရားမြတ်စွာ၊ ရောင်လျှံမှာ၊ ပမာ ဆံထုံးလို၊
အခြားရဟန်းမှ၊ ကွာခြားပြ၊ ကြောင်းက ဘယ်သို့ဆို။
မေး။။ အရှင်ဘုရား မြတ်စွာဘုရားရဲ့ပုံတော်ရုပ်ပုံတော်တွေမှာ ဆံထုံးကဲ့သို့သော ဆံချည်တွေရှိနေတာ သတိပြုမိပါတယ်၊ အခြားသော ရဟန်းတော်တွေနှင့် အဘယ့်ကြောင့် ကွာခြားနေပါသလဲဘုရား?
ဖြေ။။ မောင်ပိုင်စိုးရဲ့ မေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဖြေမှာ…
“ဘုရားအလောင်းတော်က ‘ငါရဲ့ ဤဆံပင်တို့ကား ရဟန်းတို့အား မလျောက်ပတ်ကုန်၊ ထိုဆံပင်တို့ကို သန်လျက်ဖြင့် ဖြတ်အံ့' လို့ ကြံစည်ကာ လက်ယာလက်ဖြင့် သန်လျက်ကိုကိုင်လျက် လက်ဝဲလက်ဖြင့် မကိုဋ်နှင့်တကွ ဆံထုံးကို ဖြတ်လေ၏၊ ဆံတော်တို့မှာ လက်နှစ်သစ်ပမာဏ အညီအမျှ ကြွင်းကျန်ရစ်ပြီး လက်ယ္ပ၁ာရစ်လည်ကာ ဦးခေါင်းတော်၌ ကပ်ငြိတည်ရှိကြ၏၊ ထိုဆံတော်တို့၏ ပမာဏကား အသက်ထက်ဆုံးပင် အသစ် တဖန် မရိတ်မပယ်ရပဲ ထိုလက်နှစ်သစ် ပမာဏသာ ရှိ၏”ဟု ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ (၃၃၂) ၌ လာရှိပါတယ်၊ ထိုဆံတော်များ လက်နှစ်သစ်ပမာဏ လကျ်ာရစ်လည်ကာ ဦးခေါင်းတော်၌ ရာသက်ပန်တည်နေခြင်းကပင် ရဟန်းတော် တို့ဆံပင် တည်နေပုံထက် ထူးခြားနေ၏၊ ရဟန်းတော်များလည်း ဆံလက်နှစ်သစ်, သို့မဟုတ် နှစ်လအထိ ဆံမရိတ်ပဲ ထားနိုင်၏၊ သို့သော် ထိုအတိုင်းအရှည်, ထိုကာလတိုင်အောင် ဆံပင်ကို ထားလျှင် ဘယ်လိုမှ ကြည့်လို့ သင့်လျော်မည် မဟုတ်ပါ။
ဘုရားရှင်ရဲ့လက္ခဏာတော်ငယ် ရှစ်ဆယ်တွင် “ကေတုမာလရောင်လျှံခေါ်တဲ့ ဦးထိပ်တော်၌ တည်ရှိထွန်း တောက်နေတဲ့ ရောင်လျှံတော်အစု” လို့ခေါ်တဲ့ လက္ခဏာတစ်ပါးရှိပါတယ်၊ ထိုလက္ခဏာတော်ငယ်နှင့်စပ်၍ သာရတ္ထဒီပနီ ပဌမတွဲ (၁၂၅)မှာ “ ကေတုမာလာ-ဆိုတာ ဦးခေါင်းမှ ထွက်၍ ထိပ်၏အထက်၌ (ထိပ်လယ်၌) အစုဖြစ်လျက် ထင်သော ရောင်ခြည်တော်အစု ဟူ၍လည်းကောင်း, ထိပ်လယ်၌ ထင်ရှားစွာ မြင့်မောက်သောနေရာ-ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆိုကြ၏" ဟု လာရှိပါတယ်။ ထိုကျမ်းဂန်များအရ “ဦးခေါင်းတော်မှ ထွက်ကာ ထိပ်လယ်၌ အစုဖြစ်လျက် ထင်သောရောင်ခြည်တော်အစုကို ထင်ရှားစေလို၍ဖြစ်စေ, သို့မဟုတ် ပကတိ ထိပ်လယ်၌ ထင်ရှားစွာ မြင့်မောက် နေရာကို သိစေလို၍ဖြစ်စေ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဆံတော်ပုံတွေမှာ ရဟန်းတော်များရဲ့ပုံတွေနှင့် မတူပဲ ဆံထုံးကဲ့သို့ အမို့ အမောက်, အချွန်များနှင့် ရေးဆွဲခြင်း, ထုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပုံရပါတယ်။
ရဝေထွန်းရဲ့ ဘာသာရေးပြဿနာများ (၄၊ ၁၈၁)မှာတော့… “မြတ်စွာဘုရား၏ တန်ခိုးတော်ကြောင့် ဦးခေါင်းတော်မှ ကေတုမာလာ ရောင်လျှံတော်သည် အထက်သို့ထွက်၍ နေကြောင်း၊ သာသနာနှစ် ငါးရာကျော်မှ ဘုရားပုံတော်ကို ဂုပ္တအရပ်တွင် စတင်ထုလုပ်ရာ ထိုကေတုမာလာ ရောင်လျှံတော်ကို ပုံတော်ဦးထိပ်၌ အထက်သို့ အချွန်ထွက်၍ ပုံဖော်ထားသည်၊ ထိုသို့ပုံဖော်ထားသဖြင့် နောင်တွင် ပုံတော်တိုင်း ဦးထိပ်၌ အချွန်ပုံ အမျိုးမျိုး ထုလုပ်ကြရာမှ သျှောင် တော်ကဲ့သို့ အမို့အမောက် ဖြစ်၍ လာကြောင်း၊ ထိုင်း, ကမ္ဘောဒီးယားစသော အရှေ့တိုင်းပုံတို့တွင် ဘုရားပုံတော်ဦးထိပ်၌ ထောင်နေသောအပြားပုံ၊ မီးလျှံပုံများ ဖော်ထားကြောင်း တွေ့နိုင်ပေသည်။ ထိုအစဉ်အလာအတိုင်းပင် ကေတုမာလာ ရောင်လျှံတော်ပုံကို သျှောင်ထုံးပုံကဲ့သို့ ထုလုပ်ရာမှ ဘုရားပုံတော်၌ သျှောင်ထုံးပုံရှိသည် ဟု ယခုခေတ် လူတို့ ယူဆ လာကြပေသည်။ သျှောင်ထုံးမဟုတ်၊ ကေတုမာလာ ရောင်လျှံတော်ဟု မှတ်ယူကြရမည်။ ‘ဒက္ခိဏတော အာဝဋ္ဋမာနာ' ဟု ဗုဒ္ဓဝင် အဋ္ဌကထာစကားအရ လက်ယာရစ် ခွေလိပ်၍ ဟူသည်အတိုင်း ဦးခေါင်းတော်၌ လက်ယာရစ် ခွေနေသော ပိန္နဲဆူးသဏ္ဍာန်များ ရှေးဆင်းတုတော်များ၌ တွေ့ရတတ်သည်။ မှန်ကန်သော အယူအဆပင် ဖြစ်ပါ၏”ဟု ဖြေကြားထားတော်မူပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သေခါနီးမှာ ပရိတ်နာ မလားပါယ်ရွာ ဘယ့်ကြောင့်ပါ
မခိုင်စိုးဝေ၊ ကျိုက်ဝိုင်းဘုရားလမ်း၊ သမိုင်း၊ ရန်ကုန်ရဲ့ လျှောက်ထားသောမေးခွန်းများမှာ…
မေး။။ အရှင်ဘုရား တပည့်တော် ရိုသေစွာ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။
သေခါနီးမှာ၊ ပရိတ်နာ၊ ပါယ်ရွာ မလားသော၊
ပရိတ်နာကြား၊ ပါယ်မလား၊ စကား သူငါပြော၊
ဓိပ္ပါယ်မသိရ၊ နာရုံမျှ၊ ပါယ်မှ လွတ်မည်လော...?
(က) လူတို့သေဆုံးခါနီးတွင် ပရိတ်ကြီး (၁၁) သုတ်ကို အာရုံပြု၍ သေသွားပါက တစ်ဘဝစာ အပါယ်မလား-ဟု ကြားသိရပါသည်ဘုရား၊ ပရိတ်တော်တွေရဲ့ အဓိပ္ပါယ်ကို မသိဘဲ စာသားကို အာရုံပြုနေရုံမျှဖြင့် အပါယ်က လွတ်နိုင်ပါ့ မလားဘုရား? ဤအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းမြွက်ကြားပေးပါရန် တပည့်တော် ရိုသေစွာ လျှောက်ထား အပ်ပါသည်ဘုရား။
ဇောခုနစ်ဖြာ၊ ကြောင်းကျိုးပါ၊ တွဲကာ မိန့်၍ဟော။
(ခ) ကုသိုလ် (အကုသိုလ် တစ်ခုခု ပြုလုပ်သည့်အခါ) ဇော (၇) ကြိမ် ကျသည်-ဟု ကြားသိရပါသည်၊ ထိုဇော(၇)ကြိမ်၏ အသေးစိတ် အကြောင်းအရာများနှင့် အကျိုးပေးပုံများကို သိလိုပါသည်ဘုရား။
ဖြေ။။ မခိုင်စိုးဝေရဲ့ မေးခွန်း ၂-ခု၏အဖြေမှာ…
(က) စမ္ပါမြို့ရဲ့ဂဂ္ဂရာရေကန်အနီး၌ ဘုရားရှင် တရားဟောတော်မူသောအခါ ဖားငယ်တစ်ကောင်ဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာယာတဲ့ တရားအသံတော်ကို နာကြားနေစဉ် နွားကျောင်းသားက သူ့ကျောပေါ်မှာ တုတ်နှင့်ထောက် သဖြင့် ဖားငယ် သေဆုံးခဲ့ရတယ်၊ တိရစ္ဆာန်ပင် ဖြစ်သော်လည်း တရားတော်သံကို ရိုသေစွာ နာကြားရခြင်းကြောင့် တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ နတ်သား ဖြစ်ရကြောင်း ကျမ်းဂန်များ၌ လာရှိပါတယ်၊ ဒါ့ကြောင့် တိရစ္ဆာန်တောင် တရားတော်ရဲ့အဓိပ္ပါယ်ကို မသိပဲ အသံကို နာကြားရရုံကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် နတ်ပြည်ရောက်ရသေးလျှင် လူသားက ပါဠိတော်များရဲ့ အဓိပ္ပါယ်ကို မသိစေကာမူ ပရိတ်တရားတော်ကို အာရုံပြု၍ ကွယ်လွန်လျှင် ကောင်းရာသုဂတိရောက်ဖို့ သေချာပါတယ်။
(ခ) ကုသိုလ် သို့မဟုတ် အကုသိုလ် တစ်ခုခု ပြုလုပ်သည့်အခါ ဇော (၇) ကြိမ် ကျရာတွင် ပဌမဇောစေတနာကို အကြောင်းညီညွတ်လျှင် ကံပြုရာ ယခုဘဝမှာပင် အကျိုးပေးတတ်သောကြောင့် “ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ" ဟု ခေါ်တယ်၊ သတ္တမဇောစေတနာကို ပဋိသန္ဓေကျိုး ပဝတ္တိကျိုး ၂-မျိုးလုံးကိုဖြစ်စေ, တစ်မျိုးမျိုးကိုဖြစ်စေ အခြားမဲ့ ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုးပေးသောကြောင့် “ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ" ဟု ခေါ်တယ်၊ အလယ်ဇော ၅-ချက်စေတနာကိုတော့ တတိယဘဝမှစ၍ နိဗ္ဗာန်ရသည့်ဘဝတိုင်အောင် အကျိုးပေးခွင့်ရှိသောကြောင့် “အပရာပရိယဝေဒနီယကံ" ဟု ခေါ်တယ်။
ထိုဇောစေတနာများသည် မိမိတို့ သက်ဆိုင်ရာဘဝ၌ အကျိုးမပေးလျှင် “အဟောသိကံ" ဖြစ်ကြတယ်။ ပဌမဇောသည် အကျိုးမပေးပဲ မျက်မှောက်ဘဝကို လွန်လျှင် အဟောသိကံဖြစ်တယ်၊ သတ္တမဇောသည် အကျိုးမပေးပဲ ဒုတိယဘဝကိုလွန်လျှင် အဟောသိကံဖြစ်တယ်၊ အလယ်ဇော ၅-ချက်သည် အကျိုးမပေးပဲ ဘဝပြတ်စဲလျှင် [ရဟန္တာ ဖြစ်သွားလျှင်] အဟောသိကံဖြစ်တယ်-လို့ ဆိုလိုတယ်။
ကုသိုလ်ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဝေဒနီယကံရဲ့အကျိုးပေးခံရသူများကား “မဟာဒုဂ်သည် ကဿပဘုရားရှင်အား ဆွမ်းလှူခြင်းကြောင့် သူဌေးဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏဆင်းရဲသား ဇနီးမောင်နှံတို့သည် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်အား ဆွမ်းလှူခြင်းကြောင့် သူဌေးဖြစ်၏။ ကာကဝဠိယ ဇနီးမောင်နှံတို့သည် အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား ဆွမ်းလှူခြင်းကြောင့် သူဌေးဖြစ်၏။
အကုသိုလ် ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံရဲ့အကျိုး ရသူများကား- နန္ဒမည်သောလုလင်သည် ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီကို အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းကြောင့် ချက်ချင်း မြေမျိုခံရ၏၊ အခြား နန္ဒမည်သော နွားသတ်သမားသည် အမြဲနွားသတ်၍ အသက်မွေးနေရာ တစ်နေ့မှာ ထမင်းပွဲ၌ အမဲဟင်းမပါ၍ နွားလျှာကို လှီးဖြတ်ကင်စားတုန်းမှာပင် လျှာပြတ်ကျလျက် ဟစ်အော်မြည် တမ်းကာ ငရဲကျရ၏။ အခြားတစ်ယောက် နန္ဒမည်သော ဘီလူးသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်၏ဦးခေါင်းတော်ကို ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် မြေမျို၍ မဟာအဝီစိငရဲ၌ ကျလေ၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
မှတ်ချက်။။ မဟာဒုဂ်ဝတ္ထုကို ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ (၁၊ ၃၆၀-၃၆၆), ကျန်ဝတ္ထုများအားလုံးကို ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ဒေဝဒဟသုတ်အဖွင့် (၄-၆), ကာကဝလိယဝတ္ထုကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (၂၊ ၃၃), ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီဝတ္ထုကို ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ (၁၊ ၃၁၀-၃၁၁)တို့၌ လာရှိ၏။
---
ရှစ်ပါးသီလာ ဆောက်တည်ကာ ညစာစားကြတာ
ကိုစိုးနိုင်၊ လပွတ္တလုပ်မြောက်ဘက်ကျေးရွာရဲ့ လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ…
ရှစ်ပါးသီလာ၊ ဆောက်တည်ပါလည်း၊ ဆာလျှင်စားကြ၊ ပြစ်မရ၊ ပြောကြ လူကြီးတွေ၊
သီလပျက်, မပျက်၊ ကျမ်းဂန်စွက်၊ မိန့်မြွက်ပေးပါလေ၊
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၊ ဤသိက္ခာ၊ ထားရာ ကြောင်းခြင်းတွေ၊
ရှင်းတော်မူပါ၊ မြတ်ဆရာ၊ ကျမ်းလာမိန့်ပါလေ။
မေး။။ ဆရာတော် အရှင်သူမြတ်ဘုရား…
ဘုရားတပည့်တော် သိလိုသည်မှာ (၈-ပါး)သီလဆောက်တည်ရာတွင် “ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ” နေ့လွဲညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏” ဟု ဆိုပါသော်လည်း ယခု လူကြီးများသည် ညစာစားကြပါသည်၊ “အဆာမခံနှင့်၊ ဆာလျှင် စားကြ” ဟုလည်း ဆိုပါသည်။ စားလျှင် အပြစ်ရှိပါသလား? သီလကော ပျက်ပါသလား? မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဤအချက်ကို ဘာ့ကြောင့် ထည့်သွင်းထားသည်ကို ရှင်းလင်းဟောကြားပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။ (၈)ပါးသီလဆောက်တည်ရာတွင် နေ့လွဲ ညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏…
ဆိုတဲ့ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်ကို ဆောက်တည်ထားသောကြောင့် ညစာ စားလျှင် သီလပျက်ပါတယ်၊ အပါယ်ကျစေနိုင်တဲ့ အပြစ်မျိုး မဟုတ်စေကာမူ အပြစ်တော့ ရှိပါတယ်။ အကယ်၍ အဆာမခံနိုင်လျှင် အချိန်ကာလကို သတ်မှတ်၍ဖြစ်စေ, နေရာဌာန (ဥပမာ-ကျောင်း တွင်းမှာနေခိုက်)ကို သတ်မှတ်၍ဖြစ်စေ ကာလပရိယန္တသီလ ဆောက်တည်လို့ ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်သည် နေလွဲညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကြောင့် အကျိုး ၅-ပါးရပုံကို ဟောတော်မူပါသည်…
ရဟန်းတို့ငါသည် နေလွဲညစာ စားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်၍သာလျှင် စား၏၊
နေလွဲညစာ စားခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်၍သာလျှင် စားသော ငါသည်
(၁) အနာကင်းခြင်း၊
(၂) ကြောင့်ကြကင်းခြင်း (ညစာအတွက် ကြောင့်ကြမရှိတော့ခြင်း)
(၃) လျင်စွာထနိုင်ခြင်း (လျင်မြန် ပေါ့ပါးခြင်း)
(၄) အားရှိခြင်း၊
(၅) ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းတို့ကို သိရ၏။
ရဟန်းတို့ သင်တို့လည်း နေလွဲညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်၍ စားကြကုန်လော့၊
နေလွဲညစာ စားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်၍ စားကုန်သော သင်တို့သည်လည်း
(၁) အနာကင်းခြင်း၊
(၂) ကြောင့်ကြ ကင်းခြင်း၊
(၃) လျင်စွာထနိုင်ခြင်း၊
(၄) အားရှိခြင်း၊
(၅) ချမ်းသာစွာ နေရခြင်းတို့ကို သိရကုန်လတ္တံ့ ဟု မိန့်တော်မူပါတယ်။
ဤအကျိုး ၅-ပါးကို သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ဘုရားရှင်သည် ၈-ပါးသီလ၌ “ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်”ကို ထည့်သွင်းထားဟန်တူပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
နေရေး သေရေး ဘယ်အရေးက
ကိုစိန်မြင့်၊ လပွတ္တာ၊ ပြည်မြန်မာရဲ့ လျှောက်ထားသောမေးခွန်းမှာ...
နေတတ် သေတတ်၊ ရေးကြီးလတ်၊ ပြောအပ်စကားတွေ၊
ကြောင်းကျိုးနှင့်စပ်၊ ဓိပ္ပါယ်ရပ်၊ ရှင်းလတ်ပေးပါလေ။
မေး။။ ဆရာတော်ဘုရား လူ့ဘဝဖြစ်လာခိုက် နေတတ်ဖို့, သေတတ်ဖို့အရေးကြီးကြောင်း လူကြီးသူမတို့ ဆုံးမသည်ကို မှတ်သားဖူးပါသည်၊ ၄င်းနေတတ်ဖို့, သေတတ်ဖို့အကြောင်းကို ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
ဖြေ။။ ဒကာစိန်မြင့်ရဲ့ မေးခွန်းနဲ့ ပတ်သက်၍...
လူ့ဘဝဖြစ်လာခိုက်မှာ နေတတ်ဖို့, သေတတ်ဖို့ အရေးကြီးကြောင်း လူကြီးသူမတို့ ပြောဆိုရာတွင် လူဆိုတာ လူ့ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် နေရတာမို့ ကောင်းတဲ့ပတ်ဝန်းကျင်, ဆိုးတဲ့ပတ်ဝန်းကျင် ၂-မျိုးကို ခွဲခြားနားလည်လျက် အပြစ်ကင်းအောင် ဆက်ဆံတတ်ရခြင်း, အထက်သူကို ရိုသေ, တန်းတူကို လေးစား, ငယ်သူကို သနားခြင်း၊ မိမိထက် ပညာရေး, စီးပွါးရေးစသည် သာသူတွေအပေါ်မှာ မနာလိုမှု (ဣဿာ) မထားပဲ မုဒိတာ ပွါးနိုင်ခြင်း, မိမိနှင့် အဆင့်အတန်းတူသူတွေအပေါ်မှာလဲ ပြိုင်ဆိုင်လိုမှုကင်းလျက် မေတ္တာထားနိုင်ခြင်း, မိမိအောက် အစစ အရာရာ နိမ့်ကျသူတွေအပေါ်မှာလဲ အနိုင်အထက်မပြုပဲ ကရုဏာထားနိုင်ခြင်းဖြင့် အနေတတ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်၊ အချုပ်ပြောရရင် ကိုယ်နှုတ်နှလုံး အတတ်နိုင်ဆုံး အပြစ်ကင်းအောင် နေတတ်ဖို့ပါဘဲ။
မွေးဖွားလာတဲ့သူတိုင်းဟာ တစ်နေ့နေ့တွင် သေခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရမှာ အမှန်ဘဲ၊ ဘယ်ရက် ဘယ်နေ့ ဘယ်အချိန် မှာ သေခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရမယ်ဆိုတာ ကြိုတင်မသိထားကြန်တော့ ပေါ့ပေါ့တန်တန် မနေကြဘဲ မိမိတို့အဖို့ တကယ်တန်း အားကိုးစရာဖြစ်တဲ့ “ဒါန သီလ ဘာဝနာ” ကုသိုလ်တွေကို ကြိုးစား၍ ပြုလုပ် အားထုတ် စုဆောင်း ထားကြရမယ်၊ တတ်နိုင်တဲ့သီလကို စောင့်ထိန်းလျက် အထူးသဖြင့် ဘာဝနာတစ်ခုခုကို ပွါးရှုလေ့ရှိဖို့ လိုတယ်၊ ဒီလိုပြင်ဆင်ထားသူတွေအဖို့မှာ သေခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရစေကာမူ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမရှိလှတော့ဘူး၊ ဆိုလိုတာက သေတတ်ဖို့အတွက် မိမိတို့ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းများဖြစ်တဲ့ ဒါန သီလ ဘာဝနာကုသိုလ်တွေကို မမေ့မလျော့ ပြုလုပ် ကြိုးစားအားထုတ်ကြရန် အရေးကြီးကြောင်းပါဘဲ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရေစက်ချသော်...? မချသော်...?
မောင်စိုးစိုးမြင့် (Daly City) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ--
ရေစက်ချမှ၊ လှူမြောက်ထ၊ စွဲက ရှိနေသည်၊
ထိုအစွဲသန်၊ မှန်, မမှန်၊ ရှင်းရန် လိုပါသည်။
မေး။။ ရေစက်ချမှ အလှူမြောက်တယ်-လို့ အစွဲရှိနေကြပါတယ်၊ အဲဒါ နဲနဲ ရှင်းပေးပါဘုရား။
ဖြေ။။ မောင်စိုးစိုးမြင့်ရဲ့ မေးခွန်း၌ -- ရေစက်ချမှ အလှူမြောက်တယ်-လို့ အစွဲရှိနေကြတာ မမှန်ပါ၊ မိမိလှူဖွယ်ပစ္စည်းကို လှူပြီးရင် ရေစက်ချသည်ဖြစ်စေ, မချသည်ဖြစ်စေ အလှူမြောက်တော့သည်သာ၊ ဘာကြောင့် ရေစက်ချအမျှဝေရသလဲ? ဆိုရင် မိမိရဲ့ကောင်းမှုအဖို့ကို သူတပါးတို့အား ရေစက်ချအမျှ ဝေတဲ့အတွက် ‘အမျှဝေတဲ့ကုသိုလ် (ပတ္တိဒါန)’ တစ်ခုကို ထပ်ရတယ်၊ အမျှမဝေရင် အဲဒီကုသိုလ် မရဘူး၊ အမျှဝေရင် ကျွတ်လွတ်ဖွယ်ရှိတဲ့ ပြိတ္တာတွေလဲ သာဓုခေါ်လို့ ထိုဘဝမှ ကျွတ်လွတ်သွားနိုင်တယ်၊ ဒါ့ကြောင့် ရေစက်ချအမျှဝေရတာ ဖြစ်တယ်။ အမျှဝေရာမှာလဲ ရေစက် ခွက်ပါ, မပါကန်တော့ ပဓာနမဟုတ်ပါ၊ အမျှဝေတာသာ ပဓာနဖြစ်တယ်။
ရေစက်ချမှ၊ လှူမြောက်ထ၊ စွဲက ရှိနေရာ၊
ထိုအစွဲသန်၊ ပုံမမှန်၊ ရှင်းရန် လွယ်ကူပါ၊
မိမိပစ္စည်း၊ ပေးကမ်းပြီး၊ လှူကြီးမြောက်တော့သာ၊
ပတ္တိဒါန၊ မျှဝေက၊ ထပ်ရ ကုသိုလ်ပါ၊
ရေစက်ချက၊ ထုံးအရ၊ ပြုကြ များသူငါ၊
ရေစက်မချပဲ၊ မျှဝေလဲ၊ ရမြဲ ကုသိုလ်သာ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သေသူ့တွက်တာ ရည်ရွယ်ကာ ပေးကျွေးကြသည်မှာ
ဒေါ်တင်စိန် (မြန်မာပြည်) မေတ္တာဝိဟာရီယောဂီ၏ လျှောက်ထားသောမေးခွန်းမှာ--
မေး။။ ရိုသေလေးစားစွာ လျှောက်ထားပါရစေ အရှင်ဘုရား၊
သေသူ့တွက်တာ၊ စား ရေစာ၊ ထားကာ မူကျင့်တွေ။
သင်္ကြိဟ်ပြီးလျှင်၊ အပြန်တွင်၊ ယူငင် ပန်းသစ်တွေ။
ကျိုးရှိ, မရှိ၊ သိလိုဘိ၊ မိန့်ရှိတော်မူလေ။
တပည့်တော်တွေ့ရတဲ့ အချက်တစ်ခုမှာ မြန်မာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်သော သူများသည် ကွယ်လွန်သွားပြီဆိုလျှင် ကွယ်လွန်တဲ့နေ့က စပြီး ကွယ်လွန်သူအား နေရာပေးထားပြီး ထမင်းကျွေး, ရေပေး, စားစရာတွေ ထားကြပါတယ်။ အသုဘသင်္ဂြိဟ်ပြီးတဲ့အခါမှာလဲ “ပန်း သစ်ခက်" ရရာတစ်ခုခု ပြန်ယူလာကြတယ်၊ ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ကြတဲ့ လုပ်ရပ်ကို အကျိုးအပြစ် ဖြစ်မဖြစ် ရှင်းလင်းပေးတော်မူပါအရှင်ဘုရား။
ဖြေ။။ ဒေါ်တင်စိန်ရဲ့ မေးခွန်းနှင့်ပတ်သက်၍---
ကွယ်လွန်သူတွက် နေရာသတ်မှတ်လျက် ထမင်း, အစားအစာ ထားပေးခြင်း, အသုဘသင်္ဂြိဟ်ပြီးတဲ့နောက် သချုႋင်းမှ “ပန်း, သစ်ခက် စသည်” ရရာတခုခုကို ပြန်ယူလာကြခြင်းများဟာ အချို့နေရာ မြန်မာလူမျိုး ရိုးရာဓလေ့ ဖြစ်ပါတယ်၊ တရုပ် လူမျိုးတွေကြန်တော့ ကွယ်လွန်သူအတွက် “ရွှေစက္ကူ ငွေစက္ကူ မီးရှို့ခြင်း, စက္ကူကား, စက္ကူအိမ်များ မီးရှို့ခြင်း”စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြတယ်၊ ဂျပန်လူမျိုးတွေကြန်တော့ သချုႋင်းမှ ပြန်လာသူတွေကို အိမ်ပေါက်ဝမှ ဆီး၍ ဆားနှင့် ပက်ကြပါတယ်။ ဒီပြုလုပ်မှုတွေဟာ လူမျိုးအလိုက် ရိုးရာဓလေ့ ထုံးစံတွေပါပဲ၊ အကျိုးအပြစ် လုံးဝမရှိပါဘူး။
သေသူ့တွက်တာ၊ စား ရေစာ၊ ထားကာ မူကျင့်တွေ။
သင်္ကြိဟ်ပြီးလျှင်၊ အပြန်တွင်၊ ယူငင် ပန်းသစ်တွေ။
ကျိုးပြစ် မရှိ၊ လူမျိုး၏၊ ကျင့်သည့် အမူပေ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အိမ်ထောင်မရှိသူ သိမ်ထပ်မူ
ဒေါ်နီနီနွယ် (San Francisco) လျှောက်ထားသော မေးခွန်းမှာ---
အိမ်ထောင်မရှိ၊ မျိုးဣတ္ထိ၊ ပြုဘိ လိုဆန္ဒ၊
ရဟန်းမယ်တော်၊ တော်, မတော်၊ မိန့်တော်မူပါ့ဘုရား။
အမေး။။အရှင်ဘုရား… တပည့်တော်မ, ရိုသေလေးမြတ်စွာ လျှောက်ထားမေးမြန်းလိုပါသည် ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရား။
ရဟန်းတစ်ပါးအား သိမ်ထပ်ရဟန်းအမတစ်ယောက် ဖြစ်လာရန် မည်ကဲ့သို့သော အင်္ဂါရပ်များနှင့် ပြည့်စုံရပါသလဲဘုရား? သတ်မှတ်ချက်များ ရှိပါသလားဘုရား? တပည့်တော်မ၏ သူငယ်ချင်များ ပြောကြသည်မှာ အမျိုးသမီးများအနေနဲ့ လူလွတ် အိမ်ထောင်မရှိသောကြောင့် ရဟန်းဒကာမအဖြစ် မိမိအောက်ငယ်သော ရဟန်းအားဖြစ်စေ, သက်တူရွယ်တူ ရဟန်းအားဖြစ်စေ, မိမိထက်ကြီးသော ရဟန်းအားဖြစ်စေ သိမ်မထပ်ကောင်းဟု ပြောဆိုနေကြပါသည်။
အရှင်ဘုရားမှ တပည့်တော်တို့ နားလည်အောင် ရှင်းပြပေးပါရန် ရိုသေလေးမြတ်စွာ လျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။
အဖြေ။။ ဒေါ်နွယ်နီရဲ့မေးခွန်းနှင့်ပါတ်သက်၍ ရဟန်းတစ်ပါးအား သိမ်ထပ် ရဟန်းအမတစ်ယောက်ဖြစ်လာရန် မည်သည့် သတ်မှတ်ချက်မျှမရှိပါ။
သိမ်ထပ် ရဟန်းအမအဖြစ်ခံယူလိုတဲ့ အိမ်ထောင်မရှိ အမျိုးသမီးအနေနဲ့ မိမိထက် အသက်ကြီး, အသက်ငယ်, အသက်ရွယ်တူဖြစ်သောရဟန်းအား သိမ်မထပ်ကောင်းဘူး လို့ မည်သည့် ကျမ်းဂန်, မည်သည့် အဆိုအမိန့်မျှမရှိပါ။
အထူးသဖြင့် သိမ်ထပ်ပေးလိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တော့ မှန်ဖို့လိုပါတယ်၊ ရဟန်းဒကာ ဒကာမတွေအနေနဲ့ မိမိတို့ ရဟန်းအပေါ်မှာ သံယောဇဉ်ပိုတတ်တယ်၊ သတိထားပါ၊ သီလသိက္ခာ ကောင်းစွာထိန်းသိမ်းလျက် သာသနာတော်ကို စည်ပင်တိုးတက်အောင် တတ်နိုင်သမျှ ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ ရဟန်းကို သိမ်ထပ်ပြီးပစ္စည်းလေးပါးဖြင့် လှူဒါန်းစောင့်ရှောက်အားပေးနိုင်လျှင် ရဟန်းဒကာ ဒကာမတွေမှာ အကျိုးများပေမဲ့ သီလသိက္ခာကိုလည်း ကောင်းစွာ မထိန်းသိမ်းပဲ သာသနာတော်ကိုလည်း ဆုတ်ယုတ်အောင် ပြုမူတတ်တဲ့ရဟန်းမျိုးကို အားပေးမိလျှင်တော့ အဆိပ်ပင်ရေလောင်းမိသလို အကျိုးမဲ့လျက် သံယောဇဉ်ကြောင့် ဒုက္ခပိုတတ်ပါတယ်။
ရဟန်းရဲ့ ကံထပ်ခြင်း, သိက္ခာထပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ သာသနာတော်နှစ် ၂၁၉၁-ခုနှစ်, ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၀၀၉-ခုနှစ်တွင် ရေးသားအပ်သော “ဝိနယာ လင်္ကာရဋီကာ (ဒုတိယအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၂၇၀)”မှာ---
“လောကဝယ် အဘိသိက်သွန်းအပ်ပြီးသောမင်းကို ထပ်ကာထပ်ကာ အဘိသိက်သွန်းခြင်း၌ အပြစ်မမြင်ကြ၊ အမှန်စင်စစ် အဘိသိက်သွန်းခြင်း၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့် တန်ခိုးကြီးခြင်းစသော အကြောင်းတို့ဖြင့် အကျိုးအာနိသင်ကိုသာ မြင်ရသည်။
သာသနာတော်ဝယ် စေတီကိုဖြစ်စေ, ဆင်းတုတော်ကိုဖြစ်စေ, ပြုဖွယ်ကိစ္စပြီးဆုံးသောအခါ "အနေကဇာတိသံသာရံ"စသော ဘုရားစကားတော်တို့ဖြင့် ဗုဒ္ဓါဘိသေကမင်္ဂလာကိုပြုကြသော သူတို့သည်သာ ထပ်ကာထပ်ကာ ပြုခြင်း၌ အပြစ်ကိုမမြင်ကြပါ၊ အတိုင်းထက်အလွန်တန်ခိုးကြီးခြင်း, အာနုဘော်ကြီးခြင်းစသော အကျိုးအာနိသင်ကိုသာ တွေ့မြင်ကြရသောကြောင့် ထပ်ကာထပ်ကာ အနေကဇာတင်မင်္ဂလာကို ပြုကြသည်သာ။
အလားတူပင် ဥပသမ္ပဒါကံဆောင်သော ရဟန်းကိုလည်း တစ်ဖန် ညဥပသမ္ပဒါကမ္မဝါစာ ရွတ်ဖတ်ရာ၌ အပြစ်ကိုမမြင်ကြပါ၊ ရှေးကပြုခဲ့သောကံ၌ ရဟန်း ဖြစ်ကြောင်း အင်္ဂါငါးပါးတိ့ု တစ်ပါးပါးမပြည့်စုံခဲ့သော် ကံပျက်သည့်အတွက် ယခုထပ်မံ ပြုအပ်သောကံဖြင့် အင်္ဂါပြည့်စုံသွားလျှင် ကံပြည့်စုံခြင်းသာဖြစ်ခြင်း, ရှေးကပင် ကံပြည့်စုံပြီး ဖြစ်ခဲ့လျှင်လည်း မြဲမြံခိုင်ခန့်ခြင်းဟူသော အကျိုးအာနိသင်ကို မြင်ကြရသောကြောင့် ထပ်ကာထပ်ကာပြုကြကုန်၏ ဟု တောင်ဖီလာဆရာတော်ဘုရားကြီးက ရေးသားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဒါကြောင့် မိမိတို့ကံထပ်ပေးတဲ့ ရဟန်းကို အမှီပြု၍ ကောင်းကျိုးများ တိုးပွားစေနိုင်ကြပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ငါးပါးသီလထပ်ယူလျှင် ရှစ်ပါးသီလပျက်မည်ထင်
မသုခကာမီ (မူးကန်းကြီး) လျှောက်ထားသော မေးခွန်း
သီလရှစ်ပါး၊ ခံယူထား၊ ငါးပါး ထပ်ဆိုလျှင်၊
ရှစ်ပါး ပျက်, မပျက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်၊
မိန့်မြွက်ပေးစေချင်။
မေး။။တပည့်တော် သုခကာမီ ရိုသေစွာလျှောက်ထားအပ်ပါသည်ဘုရား။ ရှစ်ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလများကို ခံယူဆောက်တည်ထားသူများသည် အခမ်း အနား အလှူပွဲများ၌ ငါးပါးသလီကို ခံယူသူ လူအများနှင့်အတူလိုက်၍ ငါးပါးသီလကို ခံယူသော် မိမိတို့၏ ရှစ်ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလ, ပျက်သည်ဟု ကြားဘူးသောကြောင့် တပည့်တော် “အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ, အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သီလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ - စသော ငါးပါးသီလတောင်းပါဠိနှင့် ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ- စသော ငါးပါးသီလ ခံယူဆောက်တည်သော ပါဠိများ” ကို မဆိုပါဘုရား။ သိ့ုဖြစ်ပါ၍ ရှစ်ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလ, ဆောက်တည်နေသူမှာ လူအများနှင့် အတူလိုက်၍ ငါးပါးသီလကို ခံယူရာ၌ မိမိတို့၏သီလပျက်, မပျက် သိလိုပါသည် ရှင်းပြပေးတော်မူပါဘုရား။
မြင့်မြတ်ရာ သီလများ၊ ယူထားတဲ့သူမှာ၊
နိမ့်ကျရာ သီလကား၊ ခံငြားမိရာ။
ကိုယ့်သီလာ- ပျက်ရှာရော့သလား၊
ကျမ်းဂန်လာ ဖွေရှာနှော၍၊ ဟောပါ့ဘုရား။
ဖြေ။။ မသုခကာမီ မေးခွန်းနှင့် ပတ်သက်၍ လူအများနှင့်အတူ ငါးပါးသီလ လိုက်ဆိုမိ၍ မိမိတို့ ဆောက်တည်ထားတဲ့ ရှစ်ပါးသီလ, ဆယ်ပါးသီလများ မပျက်နိုင်ပါ၊ ဒီမေးခွန်းမျိုးကို ဒကာတစ်ဦးက လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးအား မေးခဲ့ဘူးပါတယ်၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ခံယူပြီးသော ရှစ်ပါး, ဆယ်ပါးသီလများပျက်ရန် အကြောင်းနှစ်ပါးသာ ကျမ်းဂန်များ၌ လာ၏၊ နှစ်ပါးဆို ကာလအပိုင်းအခြားအတွင်း၌ သိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူး၍ ပျက်ခြင်းတစ်ပါး, ကာလအပိုင်း အခြားလွန်၍ ပျက်ခြင်းတစ်ပါး- ဟူ၍ နှစ်ပါးတည်း၊ ဆယ်ပါးသီလကို ခံယူပြီးသောသူသည် ရှစ်ပါးသီလ, ငါးပါးသီလများကို တစ်ဖန်ခံယူခဲ့သော်လည်းကောင်း, ရှစ်ပါးသီလကိုခံယူပြီးသောသူသည် ငါးပါးသီလကိုခံယူသော်လည်းကောင်း ခံယူပြီးသော သီလပျက်သည်ဟူ၍ သီလပျက်ခြင်းအင်္ဂါ၌ မလာ၊ စင်စစ်မူကား နောက်ထပ်မံ၍ခံသော ငါးပါးသီလသည် ဆယ်ပါး, ရှစ်ပါးသီလတို့၌ အတွင်းဝင်လျက်ရှိသောကြောင့် ဆယ်ပါး, ရှစ်ပါးတို့ကို တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် ထောက်ပံ့သကဲ့သို့သာ ဖြစ်ပေ၏” လို့ ဖြေဆိုတော်မူထားပါတယ်။
မြင့်မြတ်ရာ သီလများ၊ ယူထားတဲ့သူမှာ၊
နိမ့်ကျရာ သီလကား၊ ခံငြားမိရာ။
ကိုယ့်သီလာ- မပျက်ရှာပါဘူး၊
ကျမ်းဂန်လာ ဖွေရှာတွက်၍၊ မိန့်မြွက်အထူး။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဘာဝ ၃-မျိုး---
ဘာဝ ၃-မျိုး
(၁) နာနာဘာဝ=ရှင်ကွဲ ကွဲခြင်း။
(၂) ဝိနာဘာဝ=သေကွဲ ကွဲခြင်း။
(၃) အညထာဘာဝ=ဘဝခြား၍ ကွဲခြင်း။
နာနာဘာဝေါတိ သရီရေန နာနာဒေသဘာဝေါ၊ ဝိပ္ပဝါသောတိ အတ္ထော။
ဝိနာဘာဝေါတိ မရဏေန ဝိယုဇ္ဇနံ။
အညထာဘာဝေါတိ ဘဝန္တရူပဂမနေန အညာကာရပ္ပတ္တိ။ (ဝိမတိ၊ ၂၊ ၂၆၆။)
နာနာဘာဝေါတိ ဇာတိယာ နာနာဘာဝေါ၊ ဇာတိအနုရူပဂမနေန ဝိသုံဘာဝေါ၊ အသမ္ဗဒ္ဓဘာဝေါတိ အတ္ထော။
ဝိနာဘာဝေါတိ မရဏေန ဝိနာဘာဝေါ၊ စုတိယာ တေနတ္တဘာဝေန အပုနပဝတ္တနတော ဝိပ္ပယောဂေါတိ အတ္ထော။
အညထာဘာဝေါတိ ဘဝေန အညထာဘာဝေါ၊ ဘဝန္တရဂ္ဂဟဏေန “ကာမာဝစရသတ္တော ရူပါဝစရော ဟောတီ”တိ အာဒိနာ တတ္ထာပိ “မနုေဿာ ဒေဝေါ ဟောတီ” တိ အာဒိနာ စ ပုရိမာကာရတော အညာကာရတာတိ အတ္ထော။ (သာရတ္ထ၊ ၃၊ ၄၄၇-၄၄၈။)
နာနာဘာဝေါတိ- ဟူသည်ကား၊ သရီရေန- ကိုယ်ဖြင့်၊ နာနာဒေသဘာဝေါ- အထူးထူးသောအရပ်သို့ သွားခြင်းတည်း၊ ဝိပ္ပဝါသော- ကွေကွင်းခြင်းတည်း။ ဣတိ အတ္ထော- ဤကားအနက်။ ဝိနာဘာဝေါတိ- ဟူသည်ကား၊ မရဏေန- သေသဖြင့်၊ ဝိယုဇ္ဇနံ- ကွေကွင်းခြင်းတည်း။
အညထာဘာဝေါတိ- ဟူသည်ကား၊ ဘဝန္တရူပဂမနေန-ဘဝတပါးသို့ ရောက်သဖြင့်၊ အညာကာရပ္ပတ္တိ-တပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် ဖြစ်ခြင်းတည်း။ (ဝိမတိ၊ ၂၊ ၂၆၆။)
နာနာဘာဝေါတိ-ကား၊ ဇာတိယာ-ဇာတ်အားဖြင့်၊ နာနာဘာဝေါ-အသီးဖြစ်ခြင်း၊ ဇာတိအနုရူပဂမနေန-ဇာတ်အားလျော်သည်သို့ရောက်ခြင်းဖြင့်၊ ဝိသုံဘာဝေါ- အသီးအခြားဖြစ်ခြင်း၊ အသမ္ဗဒ္ဓဘာဝေါ-မဖွဲ့ မစပ်အပ်သည်၏အဖြစ်၊ ဣတိ အတ္ထော-ဤကားအနက်။
ဝိနာဘာဝေါတိ-ကား၊ မရဏေန-သေခြင်းဖြင့်၊ ဝိနာဘာဝေါ-ကင်း၍ဖြစ်ခြင်း၊ (ကွေကွင်းရခြင်း၊) စုတိယာ-စုတိအားဖြင့်၊ တေနတ္တဘာဝေန-ထိုအတ္တဘောအားဖြင့်၊ အပုနပဝတ္တနတော-တဖန်မဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊ ဝိပ္ပယောဂေါ-ကင်းခြင်းတည်း၊ ဣတိ အတ္ထော-ဤကားအနက်။
အညထာဘာဝေါတိ-ကား၊ ဘဝေန-ဘဝအားဖြင့်၊ အညထာဘာဝေါ-တပါးသောအခြင်းအရာ အားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း၊ ဘဝန္တရဂ္ဂဟဏေန-ဘဝတပါးကို ယူခြင်းဖြင့်၊ “ကာမာဝစရသတ္တော-ကာမာဝစရသတ္တဝါသည်၊ ရူပါဝစရော-ရူပါဝစရသတ္တဝါသည်၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏၊”ဣတိ အာဒိနာ-ဤသို့အစရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ တတ္ထာပိ-ထိုစကားရပ်၌လည်း၊ “မနုေဿာ-လူသည်၊ ဒေဝေါ-နတ်သည်၊ ဟောတိ-၏၊”ဣတိ အာဒိနာ စ-ဤသို့အစရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပုရိမာကာရတော-ရှေ့၌ဖြစ်သောအခြင်းအရာမှ၊ အညာကာရတာ-အခြားတပါးသောအခြင်း အရာ၏အဖြစ်တည်း၊ ဣတိ အတ္ထော-ဤကားအနက်။ (သာရတ္ထ၊ ၃၊ ၄၄၇-၄၄၈။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
သံဝေဂဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန် ရှစ်တန် ဤတရား---
သံဝေဂဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန် ရှစ်တန် ဤတရား
အဋ္ဌ မဟာသံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏံ စတ္တာရိ အပါယဒုက္ခာနီတိ၊ အထ ဝါ ဇာတိဇရာ ဗျာဓိမရဏာနိ စတ္တာရိ, အပါယဒုက္ခံ ပဉ္စမံ, အတီတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, အနာဂတေ ဝဋ္ဋမူလကံ ဒုက္ခံ, ပစ္စုပ္ပန္နေ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ ဒုက္ခ’န္တိ။
(ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၊ မေတ္တသုတ်အဖွင့်၊ ၂၀၁။ သုတ္တနိပါတ်အဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ ၁၇၇-၁၇၈။)
အဋ္ဌ မဟာသံဝေဂဝတ္ထူနိ နာမ- ရှစ်ပါးသော မဟာသံဝေဂဝတ္ထုတို့မည်သည်ကား၊ ဇာတိ- ပဋိသန္ဓေနေခြင်း လည်းကောင်း၊ ဇရာ- အိုခြင်းလည်းကောင်း၊ ဗျာဓိ- နာခြင်းလည်းကောင်း၊ မရဏံ- သေခြင်းလည်းကောင်း၊ စတ္တာရိ-လေးပါးကုန်သော၊ အပါယဒုက္ခာနိ- အပါယ်ဆင်းရဲတို့လည်းကောင်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ ဘဝန္တိ-ဖြစ်ကုန်၏။ အထ ဝါ- တနည်းသော်ကား၊ ဇာတိဇရာဗျာဓိမရဏာနိ-ဇာတိ ဇရာ ဗျာဓိ မရဏဟု ဆိုအပ်ကုန်သော၊ စတ္တာရိ-လေးပါးတို့ လည်းကောင်း၊ ပဉ္စမံ-ငါးခုမြောက်သော၊ အပါယဒုက္ခံ- အပါယ်ဆင်းရဲလည်းကောင်း၊ အတီတေ- အတိတ်ဘဝ၌၊ ဝဋ္ဋမူလကံ- ဝဋ်ဆင်းရဲ၏အကြောင်းရင်းဖြစ်သော၊ ဒုက္ခံ- ဆင်းရဲလည်းကောင်း၊ အနာဂတေ- အနာဂတ်ဘဝ၌၊ ဝဋ္ဋမူလကံ- ဝဋ်၏အကြောင်းရင်းဖြစ်သော၊ ဒုက္ခံ-ဆင်းရဲလည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ- ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌၊ အာဟာရပရိယေဋ္ဌိမူလကံ- အာဟာရကို ရှာမှီးခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသော၊ ဒုက္ခံ- ဆင်းရဲလည်းကောင်း၊ ဣတိ- သို့၊ (ဘဝန္တိ-ကုန်၏)။
သံဝေဂ ၈-ပါး။။
(၁) ပဋိသန္ဓေနေခြင်း, (၂) အိုခြင်း, (၃) နာခြင်း, (၄) သေခြင်း, (၅, ၆, ၇, ၈) အပါယ်လေးပါး။
နောက်တနည်း သံဝေဂ ၈-ပါး
သီလနှင့် သမာဓိကို အခြေခံရုံသာမက လောကကြီး၌
ငြီးငွေ့သော သံဝေဂဉာဏ် ထက်သန်လာအောင်
(၁) အမိဝမ်း၌ ဆယ်လညောင်းမျှ အောင်းခဲ့ရပုံ၊ လူ့ပြည်လူ့ရွာ၌
(၂) အိုရပုံ,
(၃) နာရပုံ,
(၄) သေရပုံ၊ ထိုသို့သေရပြီးနောက်
(၅) လူအများစုက အပါယ်လေးပါးသို့ ရောက်ကြရပုံ၊
(၆) အတိတ်ဘဝများစွာတုန်းကလည်း ဤကဲ့သို့ ဝဋ်ဒုက္ခဘေးတွေနှင့် ကြုံခဲ့ရပုံ၊
(၇) အနာဂတ်ဘဝများစွာ၌လည်း နိဗ္ဗာန်မရမချင်း ဤကဲ့သို့ ဝဋ်ဘေးဒုက္ခနှင့် ကြုံလတံ့ဖြစ်ပုံ၊
(၈) ယခုဘဝဖြစ်ဆဲမှာလည်း (ဝတ်စားနေမှုအတွက်) အာဟာရ ရှာမှီးရခြင်းကြောင့် ဒုက္ခများပုံ ဤရှစ်ပါးကို အထပ်ထပ်မြင်ကာ လောကကြီး၌ ငြီးငွေ့မှုသံဝေဂကို ဖြစ်စေရသည်။
သံဝေဂဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ရန် ဓမ္မအလင်္ကာ
အမိဝမ်းခေါင်း၊ ဆယ်လညောင်းမျှ၊ အောင်းခဲ့ရပေ၊
တည်သန္ဓေနှင့်၊ လူ့ပြေလူ့ရွာ၊ ရောက်ပြန်ပါလည်း၊
အိုနာသေရေး၊ ဒုက္ခဘေးကြောင့်၊ စိတ်အေးကိုယ်ခိုင်၊ မနေနိုင်ခဲ့၊
ဆိုင်ဆိုင်ဒုက္ခ၊ ခံပြီးမှလည်း၊ များလှပါယ်ရွာ၊ ရောက်ကြရှာ၏၊
အတီတာရှေး၊ ဤဝဋ်ဘေးနှင့်၊ နောင်ရေးနာဂတ်၊ ဒုက္ခထပ်လိမ့်၊
မပြတ်ခုခါ၊ ဖြစ်တုန်းမှာလည်း၊ အစာရှာရ၊ ထိုဒုက္ခကြောင့်၊
နေ့ညမဟူ၊ ကိုယ်စိတ်ပူ၍၊ သူသူငါငါ၊ မသက်သာသည်၊ . . .
ရှစ်ဖြာသံဝေ ရကြောင်းတည်း။
(ခုဒ္ဒသိက္ခာ ဘာသာဋီကာ၊ ဝိပဿနာနိဒ္ဒေသ၊ ၅၉၇။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
နောက်ဆုံးပါတကား---
နောက်ဆုံးပါတကား
ယာ ဧတ္ထ သမ္ပတ္တိ, သာ ဝိပတ္တိပရိယောသာနာ။ သဗ္ဗဥှိ ယောဗ္ဗနံ ဇရာပရိယောသာနံ, သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိပရိယောသာနံ, သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏပရိယောသာနံ, သဗ္ဗော သမာဂမော ဝိယောဂပရိယောသာနော။ (ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာ၊ ၂၊ ၂၀၁။)
သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗနံ ဇရာပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏပရိယောသာနံ။ (သံယုတ်ဋီကာ၊ ၁၊ ၆၃။ ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ ဋီကာ၊ ၂၂၂။)
သဗ္ဗံ အာရောဂျံ ဗျာဓိပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ယောဗ္ဗနံ ဇရာပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗံ ဇီဝိတံ မရဏပရိယောသာနံ၊ သဗ္ဗောယေဝ လောကသန္နိဝါသော ဇာတိယာ အနုဂတော, ဇရာယ အနုသဋော, ဗျာဓိနာ အဘိဘူတော, မရဏေန အဗ္ဗာဟတော။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ၁၊ ၂၂၅။)
ပြည့်စုံခြင်းသည် ပျက်စီးခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ အနာရောဂါကင်းခြင်း ကျန်းမာခြင်းဟူသမျှသည် နာခြင်း မကျန်းမာခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ ပျိုမျစ်နုနယ် အရွယ်ကောင်းခြင်းဟူသမျှသည် အိုခြင်း ရင့်ရော်ခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ အသက်ရှင်ခြင်းဟူသမျှသည် သေခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏၊ ပေါင်းဆုံခြင်းဟူသမျှသည် ကွေကွင်းခြင်းလျှင် အဆုံးရှိ၏။ အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်းကို ဘဝအသစ်ဖြစ်ခြင်းက အစဉ်လိုက်လာ၏၊ အိုခြင်းက ပူးဝင်လာ၏၊ နာခြင်းက လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်၏၊ သေခြင်းက ပြင်းစွာပုတ်ခတ် ရိုက်သတ်လျက်ရှိ၏။
(၁) နုနယ်ရုပ်ဆင်း၊ ပျိုမျစ်ခြင်းကား၊ အိုခြင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၂) ရောဂါကင်းရှင်း၊ ကျန်းမာခြင်းကား၊ နာခြင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၃) ဇီဝိန်တင်းလင်း၊ သက်ရှည်ခြင်းကား၊ သေခြင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၄) ချစ်ခင်ပေါင်းသင်း၊ ဆက်ဆံခြင်းကား၊ ကွေကွင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၅) ခြွေရံသင်းပင်း၊ ပြည့်စုံခြင်းကား၊ ယိုယွင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၆) စည်းစိမ်ပြည့်တင်း၊ ချမ်းသာခြင်းကား၊ မွဲခြင်းနောက်ဆုံးပါတကား။
(၇) တက်ကြွားကြွကြွ၊ မောက်လွန်းကလည်း၊ လျှောကျနောက်ဆုံးပါတကား။
လောက၌ ပြည့်စုံမှု စည်းစိမ်ဟူသမျှသည် ပျက်စီးမှု ဝိပတ္တိသာ အဆုံးရှိ၏၊ အနာကင်းခြင်းသည် (တကင်းထဲ ကင်း၍မနေ) အနာရောဂါဖြစ်ခြင်းသာ အဆုံးရှိ၏၊ နောက်ဆုံး သေခါနီးမှာ မည်သူမဆို ရောဂါဖြစ်၏၊ အရွယ်ပျိုခြင်းသည် (တပျိုထဲ ပျို၍မနေ) အိုခြင်းသာ အဆုံးရှိ၏၊ အသက်ရှင်ခြင်းသည် (တရှင်ထဲ ရှင်၍မနေ) သေခြင်းသာ အဆုံးရှိ၏။ ဤသို့လျှင် “သမ္ပတ္တိ ဟူသမျှသည် ဝိပတ္တိသာ အဆုံးရှိ၏-ဟု နှလုံးသွင်းမှုသည် သမ္ပတ္တိ၏ ဝိပတ္တိအားဖြင့် မရဏကို အမှတ်ရနေခြင်းတည်း။ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ ဘာသာဋီကာ၊ စတုရာရက္ခနိဒ္ဒေသ၊ ၅၉၁။)
အန္တောဝဿသတံ သဗ္ဗေ၊ လောကေ သကမ္မနိဿိတာ။
မရဏံ ဝေ ဂမိဿန္တိ၊ ဇာတာနံ ဟိ မတံ ဓုဝံ။
လောကေ-မျက်မြင်တွေ့ရ, လူ့လောက၌၊ သကမ္မနိဿိတာ-စားရေး ဝတ်ရေး, နေရေးထိုင်ရေးဟု, ကိုယ့်ရေးတွေရှုပ်, ကိုယ့်အလုပ်ကို မှီကြကုန်သော၊ သဗ္ဗေ-ရဟန်း ရှင် လူ, ခပ်သိမ်းသူတို့သည်၊ အန္တောဝဿ-သတံ-တနေ့တရက်, တနံနက်ဟု, အသက်ကုန်ဆင်း, အနှစ်တရာအတွင်း၌၊ ဝေ (ဧကန္တေန)-စင်စစ်ဧကန်, အမှန်မလွဲ, တပုံစံထဲသာလျှင်၊ မရဏံ ဂမိဿန္တိ-သေတွင်းသေဝ, သေပေါက်ကျအောင်, ရောက်ရကုန်လတံ့၊ ဟိ (သစ္စံ)-သူတော်အများ, လက်ကိုင်ထား၍, စကားဆိုဟန်, အမှန်ပင် ဖြစ်ပါပေ၏၊ ဇာတာနံ-ရှေးကံအရ, တဘဝ၌, ဖြစ်ကြရသူ, အများလူတို့၏၊ မတံ-အသက်တမ်းနှင့်, ကံစွမ်းအရှိန်, ကုန်ချိန်ရောက်က, သေပျောက်ရခြင်းသည်၊ ဓုဝံ-မြေလက်ခတ်နဲ, မြှောက်သည့်ခဲသို့, မလွဲမသွေ, အမြဲပင် ဖြစ်ပေသတည်း။
အဇ္ဇေဝ ကိစ္စံ အာတပ္ပံ၊ ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ။
န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန၊ မဟာသေနေန မစ္စုနာ။
အဇ္ဇေဝ-နက်ဖန် မရွှေ့, ယခုနေ့၌ပင်၊ အာတပ္ပံ-ကိလေသာအမှိုက်, မီးဖြင့်တိုက်သို့, လောင်မြိုက်ဖို့ရန်, အဖန်ဖန် အားထုတ်မှုကို၊ ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ-မနားမနေ, ပြုသင့်ပေ၏၊ သုဝေ-ယနေ့မှထောက်, နက်ဖန်ရောက်မှ၊ မရဏံ-သေရမည်ကို၊ ကော-အဘယ်သူသည်၊ ဇညာ-ကောင်းစွာပိုင်ပိုင်, သိနိုင်ပါအံ့နည်း? ဟိ (ယုတ္တံ)-ထိုကဲ့သို့သာ, အခါခါဖြင့်, မှန်စွာပုံသေ, တွေးသင့်ပေ၏၊ မဟာသေနေန-တွင်းပနှစ်တန်, ရောဂါဒဏ်ဖြင့်, ဘေးရန်ပတ်လည်, များသောစစ်သည်ရှိသော၊ တေန မစ္စုနာ-ထိုသေမင်းနှင့်၊ သင်္ဂရံ-ကိုယ်ကသာအောင်, ညှာတာအောင်ဟု, လက်ဆောင်ချော့မြှူ, တိုက်၍ယူခြင်းသည်၊ န နော အတ္ထိ (နတ္ထိ ဧဝ)-မရှိဧကန်, အမှန်ပင် ဖြစ်ပေတော့သတည်း။
ငါနှင့်ရွယ်တူ၊ ငါ့အောက်လူ၊ ကြီးသူသေကြ များလှပြီ။
ခဏမစဲ၊ အိုစမြဲ၊ ကိုယ်လဲ သေဖက် နီးခဲ့ပြီ။
မသေရမီ၊ ပါရမီ၊ ငါသည် ဖြည့်မှ သင့်တော့မည်။
ရေ၌ ဒုတ်ရေး၊ တူတွေးရေပွက်၊ တောက်ထက်မြစ်တူ၊ အားရှိသူထွေး၊ တံတွေးသားတစ်၊ သံအိုးခြစ်၌၊ ချပစ်အလား၊ သတ်မည့်နွားနှင့်၊ မြက်ဖျားမှာနှင်း၊ ပုံမယွင်းခဲ့၊ နီးမင်းအာယု၊ ကောင်းသည့်မှုကို၊ ပြုသင့်လက်ငင်း ခုချက်ချင်း။ (ခုဒ္ဒသိက္ခာ ဘာသာဋီကာ၊ စတုရာရက္ခနိဒ္ဒေသ၊ ၅၉၄-၅၉၅။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ---
သဒ္ဓါဟူသည်---
သဒ္ဓန္တိ ကမ္မဿ စေဝ ဖလဿ စ သဒ္ဒဟနလက္ခဏာယ လောကိကာယ သဒ္ဓါယ စေဝ, တီသု ဝတ္ထူသု အဝေစ္စပသာဒသင်္ခါတာယ လောကုတ္တရသဒ္ဓါယ စ သမန္နာဂတံ။ (ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ ၄၅။)
သဒ္ဓန္တိ ကမ္မဖလသဒ္ဓံ, ရတနတ္တယသဒ္ဓဉ္စ။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ၊ ၁၊ ၂၀၀။)
သဒ္ဓါဟူသည် ကံ, ကံ၏အကျိုးကိုယုံကြည်သော လောကီသဒ္ဓါနှင့် ရတနာသုံးတို့၌ မတုန်မလှုပ်ယုံကြည် သော လောကုတ္တရာသဒ္ဓါ-ဟု ၂-မျိုးရှိ၏။ (ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ။)
သဒ္ဓါဟူသည် ကံ, ကံ၏အကျိုးကိုယုံကြည်သောသဒ္ဓါနှင့် ရတနာသုံးပါးအပေါင်း၌ ယုံကြည်သောသဒ္ဓါ-ဟု ၂-မျိုးရှိ၏။ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ။)
သဒ္ဓါလွန်ကဲ ပညာနဲ (နည်း)၏–––ဗလဝသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒပညော မုဒ္ဓပ္ပသန္နော ဟောတိ၊ အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ။
ဟိ-ချဲ့ဦးအံ့၊ ဗလဝသဒ္ဓေါ-အားကြီးသောသဒ္ဓါရှိသော၊ မန္ဒပညော-နုံ့သောပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ မုဒ္ဓပ္ပသန္နော-ဉာဏ်မရှိသည်ဖြစ်၍ ကြည်ညိုတတ်သူသည်၊ ဟောတိ-၏၊ အဝတ္ထုသ္မိံ-ကြည်ညိုစရာမဟုတ်သော ဝတ္ထု၌၊ ပသီဒတိ-ကြည်ညိုတတ်၏။
မုဒ္ဓပ္ပသန္နော။။ တွေဝေသူ, ညံ့ဖျင်းသူ, ဉာဏ်နည်းသူ-ဟူသော အနက်ကိုဟော၏၊ ညံ့ဖျင်းသည်ဖြစ်၍ ကြည်ညို ထိုက်သူမဟုတ်ပါဘဲ ကြည်ညိုသူ။ သဒ္ဓါလွန်ကဲသော်လည်း သန့်ရှင်းသောဉာဏ်ကား မရှိ၊ ကြည်ညိုဖွယ်မဟုတ်သူ၌ ကြည်ညိုသူ၊ မိစ္ဆာအယူရှိသူတို့က သူတို့၏ဆရာတွေကို ကြည်ညိုနေကြသကဲ့သို့တည်း။
ယော ဗလဝတိယာ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတော အဝိသဒဉာဏော၊ သော မုဓပ္ပသန္နော ဟောတိ, န အဝေစ္စပ္ပသန္နော။ တထာ ဟိ အဝတ္ထုသ္မိံ ပသီဒတိ သေယျထာပိ တိတ္ထိယသာဝကာ။ (ဧကကနိပါတ်အင်္ဂုတ္တရဋီကာ၊ ၂၅၅။)
ပညာလွန်ကဲ သဒ္ဓါနဲ၏---ဗလဝပညော မန္ဒသဒ္ဓေါ ကေရာဋိကပက္ခံ ဘဇတိ၊ ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော ဝိယ ရောဂေါ အတေကိစ္ဆော ဟောတိ။ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ ကုသလံ ဟောတီတိ အတိဓာဝိတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ အကရောန္တော နိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ ဥဘိန္နံ ပန သမတာယ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပသီဒတိ။
ဗလဝပညော- အားကြီးသောပညာရှိသော၊ မန္ဒသဒ္ဓေါ-နုံ့သောသဒ္ဓါရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ကေရာဋိကပက္ခံ-ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသူ၏အဖို့သို့၊ ဘဇတိ-ကပ်ရောက်တတ်၏၊ (ကောဝိယ- အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူကား?) ဘေသဇ္ဇသမုဋ္ဌိတော- ဆေးမှားကြောင့် ထကြွဖြစ်ပေါ်လာသော၊ ရောဂေါ- ရောဂါသည်၊ အတေကိစ္ဆော-ဆေးကုခြင်းငှါ မထိုက်သည်၊ ဝါ- ကုစားဖို့ မလွယ်ကူသည်၊ ဟောတိ ဝိယ- ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။ စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ- စိတ်ဖြစ်ကာမျှဖြင့်ပင်၊ ကုသလံ- ကုသိုလ်သည်၊ ဟောတိ- ၏၊ ဣတိ- သို့၊ အတိဓာဝိတွာ- ရပ်သင့်သောအပိုင်း အခြား၌ မရပ်ပဲ လွန်သွား၍၊ ဒါနာဒီနိ- ဒါနအစရှိကုန်သော၊ ပုညာနိ-ကောင်းမှုတို့ကို၊ အကရောန္တော-မပြုဘဲ၊ နိရယေ- ငရဲ၌၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ- ဖြစ်ရတတ်၏။ ပန- အလျော်ကား၊ ဥဘိန္နံ-သဒ္ဓါ ပညာနှစ်ပါးတို့၏၊ သမတာယ- ညီမျှ ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ ဝတ္ထုသ္မိံယေဝ- ကြည်ညိုထိုက်သော ဝတ္ထု၌သာ၊ ပသီဒတိ- ၏။
ကေရာဋိကပက္ခသို့ ဝင်ပုံကိုပြလို၍ “စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေနေဝ”စသည်ကို မိန့်သည်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကား အဘိဓမ္မာ သဘောကို နည်းနည်းပါးပါး လိုက်စားဘူးသောကြောင့် ကျောင်းဆောက်ရာ၌ ကုန်သောငွေသည် နောက်ဘဝ၌ အကျိုးပေးသည် မဟုတ်၊ စေတနာကသာ အကျိုးပေးသည်ဟု အမှန်အတိုင်းယူဆ၍ သူကိုယ်တိုင်က မည်သည့် ဒါန သီလ စသော ကုသိုလ်ကိုမျှ ထိထိရောက်ရောက် မလုပ်၊ စိတ်ကူးဖြင့် ကျောင်းဆောက်နေ၏၊ စိတ်ကူးဖြင့် ဥပုသ်စောင့်နေ၏၊ အခြားပုညကြိယာဝတ္ထုတို့ကိုလည်း စိတ်ကူးဖြင့်ချည်း ပြုနေ၏၊ တကယ်လုပ်ဖို့ရန် တိုက်တွန်းသောအခါ “ကုသိုလ်ဆိုတာ စိတ် စေတနာသာ လိုရင်း ဖြစ်ပါတယ်၊ သူများ လှူသည်ကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ သာဓုခေါ်လျှင်လဲ ကုသိုလ်ရတာပါဘဲ” ဟု ပြော၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည် ဆေးမှားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောရောဂါသည် ကုစား၍ မလွယ်သကဲ့သို့ ထိထိရောက်ရောက် ကုသိုလ်ပြုဖို့ရန် ဟောပြော၍ မလွယ်၊ ထိုသို့ ကုသိုလ်မရှိရကား သူတပါးကို ကဲ့ရဲ့သော အကုသိုလ်တွေနှင့် မိမိ ကိုယ်ကို အထင်ကြီးသော အကုသိုလ်တွေ တိုးပွါး၍ ငရဲ၌ လားရတတ်လေသည်။ (သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာ၊ ၂၊ အောက်ခြေမှတ်ချက်၊ ၄၁၇။)
သမာဓိလွန်ကဲ ဝီရိယနဲ၏--- ဗလဝသမာဓိံ ပန မန္ဒဝီရိယံ သမာဓိဿ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ ကောသဇ္ဇံ အဓိဘဝတိ။ ဗလဝဝီရိယံ မန္ဒသမာဓိံ ဝီရိယဿ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ ဥဒ္ဓစ္စံ အဓိဘဝတိ။ သမာဓိ ပန ဝီရိယေန သံယောဇိတော ကောသဇ္ဇေ ပတိတုံ န လဘတိ၊ ဝီရိယံ သမာဓိနာ သံယောဇိတံ ဥဒ္ဓစ္စေ ပတ်ိတုံ န လဘတိ။ တသ္မာ တဒုဘယမ္ပိ သမံ ကာတဗ္ဗံ။ ဥဘယသမတာယ ဟိ အပ္ပနာ ဟောတိ။ အပိစ သမာဓိကမ္မိကဿ ဗလဝတီပိ သဒ္ဓါ ဝဋ္ဋတိ။ ဧဝံ သော သဒ္ဒဟန္တော ဩကပ္ပေန္တော အပ္ပနံ ပါပုဏိဿတိ။ (သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ၊ သတိပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂအဖွင့်၊ ၂၆၄-၂၆၅။)
ပန-ကား၊ ဗလဝသမာဓိံ- အားကြီးသော သမာဓိရှိသော၊ မန္ဒဝီရိယံ- နုံ့သော ဝီရိယရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ သမာဓိဿ- သမာဓိ၏၊ ကောသဇ္ဇပက္ခတ္တာ- ကောသဇ္ဇအဖို့ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ကောသဇ္ဇံ-သည်၊ အဓိဘဝတိ- လွှမ်းမိုး၍ ဖြစ်၏။ ဗလဝဝီရိယံ- အားကြီးသော ဝီရိယရှိသော၊ မန္ဒသမာဓိံ- နုံ့သော သမာဓိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ ဝီရိယဿ-၏၊ ဥဒ္ဓစ္စပက္ခတ္တာ- ဥဒ္ဓစ္စအဖို့ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ဥဒ္ဓစ္စံ-သည်၊ အဓိဘဝတိ-၏။ [ဤအဓိပ္ပါယ်ကို ရည်ရွယ်၍ “သမာဓိလွန်တော့ ကောသဇ္ဇ, ဝီရိယလွန်တော့ ဥဒ္ဓစ္စ”ဟု ပြောကြသည်]။ ပန-အလျော်ကား၊ ဝီရိယေန-နှင့်၊ သံယောဇိတော- ယှဉ်စေအပ်သော၊ သမာဓိ- သည်၊ ကောသဇ္ဇေ- ၌၊ ပတိတုံ- ကျခြင်းငှါ၊ ဝါ- ကျခွင့်ကို၊ န လဘတိ- မရ၊ သမာဓိနာ- နှင့်၊ သံယောဇိတံ- သော၊ ဝီရိယံ-သည်၊ ဥဒ္ဓစ္စေ-၌၊ ပတ်ိတုံ- ငှါ၊ ဝါ- ကို၊ န လဘတိ။ တသ္မာ-ကြောင့်၊ တဒုဘယမ္ပိ-ထိုဝီရိယ သမာဓိ နှစ်ပါးစုံကိုလည်း၊ သမံ-ညီမျှအောင်၊ ကာတဗ္ဗံ-ပြုအပ်၏။ ဟိ-အကျိုးကား၊ ဥဘယသမတာယ- ဝီရိယ သမာဓိ နှစ်ပါးစုံ၏ညီမျှသည်၏အဖြစ်သည်၊ (သတိ-သော်၊) အပ္ပနာ-သည်၊ ဟောတိ။ အပိစ-စိုးစဉ်းအနည်းငယ် ဆိုဖွယ်ရှိသေး၏၊ သမာဓိကမ္မိကဿ- သမာဓိ အလုပ်ရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏၊ ဗလဝတီပိ- အားကြီးသည်လည်းဖြစ်သော၊ သဒ္ဓါ-သည်၊ ဝဋ္ဋတိ- သင့်၏။ ဧဝံ-သို့၊ သော-ထိုသဒ္ဓါအားကောင်းသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ သဒ္ဒဟန္တော- ယုံကြည်လျက်၊ ဩကပ္ပေန္တော-သက်ဝင်လျက်၊ အပ္ပနံ-အပ္ပနာသို့၊ ပါပုဏိဿတိ-ရောက်လတ္တံ့။ (သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာ၊ ၂၊ ၄၁၇-၄၁၈။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
စေတီပြုပြင် အကျိုးထင်---
စေတီပြုပြင် အကျိုးထင်
ကဿပဘုရားရှင်၏စေတီတော်ကို
သုတ်သင်ပြုစုခြင်းကောင်းမှု၏အာနုဘော်ကြောင့်
သောတာပန်ဖြစ်ကြကုန်၏။
ဧဝံ တေ သဗ္ဗေပိ တဒါ စေတိယံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ တဿ ကမ္မဿာနုဘာဝေန သောတာပတ္တိဖလံ ပတ္တာ။ (ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၊ ကုက္ကုဋမိတ္တနေသာဒဝတ္ထု၊ ၂၀။)
ဧဝံ- ဤသို့၊ တေ သဗ္ဗေပိ- ကုက္ကုဋမိတ္တမုစ္ဆိုး (မုဆိုး) တယောက်, မုစ္ဆိုး၏မယားဖြစ်သော သေဋ္ဌေးသ္မီး (သူဌေးသမီး) တယောက်, သားခုနစ်ယောက်, ချွေးမခုနစ်ယောက်ဟူကုန်သော တကျိပ်ခြောက်ယောက်ကုန်သော ထိုသူတို့သည်လည်း၊ တဒါ- ထိုကဿပမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၏ အနီးနိဂုမ်းမြို့ကြီး၌ သေဋ္ဌေးကတော်, သေဋ္ဌေး၏သား, သေဋ္ဌေး၏ချွေးမ ဖြစ်ကြသောအခါ၌၊ စေတိယံ- ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးသော ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ သရီရဓာတ် ခန္ဓာတော်မြတ်ကို ဌာပနာသွင်းနှံ၍ တည်ထားကိုးကွယ်ရာဖြစ်သော ပထိုးစေတီတော်ကြီးကို၊ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ- မကောင်းသေးသည်ကို ကောင်းစေရန်, ကောင်းသည်ကိုသော်လည်း ဆထက်ထမ်းပိုး တိုး၍ကောင်းစေရန်, တင့်တယ် စမ္ပယ်ခြင်း မရှိသေးသည်ကို၄င်း, ကြည်ညိုဘွယ်မဖြစ်သေးသည်ကို၄င်း ဆထက်ထမ်းပိုး တိုးကာတိုးကာ တင်တယ်စမ္ပယ်စေရန်, ကြည်ညိုဘွယ်အထူးဖြစ်စေရန်စသည်ကို သုတ်သင်စီရင် ပြုပြင်ခဲ့ကြကုန်၍၊ တဿ ကမ္မဿ- ထိုစေတိယပဋိဇဂ္ဂန ကုသိုလ်ကံ၏၊ အာနုဘာဝေန- အာနုဘော်ကြောင့်၊ သောတာပတ္တိဖလံ- သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့၊ ပတ္တာ- ရောက်ကြရလေကုန်ပြီ။
(အင်္ဂပူ ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေး စေတိယပဋိဇဂ္ဂနစာတန်းမှ)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ပထိုး(ပုထိုး) စေတီဟူသည်
[ ]
ပထိုး(ပုထိုး) စေတီဟူသည်
မိုမိုမုံ့မုံ့ စုံ့စုံ့မောက်မောက် စိုက်ဆောက်ပြုလုပ်အပ်သော ဝတ္ထုကို မာဂဓဘာသာအားဖြင့် “ထူပ” မြန်မာဘာသာအားဖြင့် “ပထိုး”ဟု ခေါ်ရကား ထိုထူပ=ပထိုးပြုလုပ်၍ ထားထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်ပင်တည်း။ လမ်းဆုံ လမ်းခွ၌ ရောက်လာသော နတ်လူအားလုံးတို့၏ ပူဇော်ရှိခိုး မြတ်နိုးပူဇော်ရာ “ပထိုး”ပြုလုပ်၍ ထားရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ပုထိုးသည်ပင် စေတီ။။ ထိုပထိုးကို “စိတ္တီကတဋ္ဌ, မဟဂ္ဃဋ္ဌ, အတုလဋ္ဌ”စသောအနက်တို့ကြောင့် “စေတီ”ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။
စေတီ ၃-မျိုး
(၁) သာသီရိကစေတီ=သရီရစေတီ, ဓာတုစေတီ, ဓာတုက၊
(၂) ပရိဘောဂိက=ပရိဘောဂိယ, ပရိဘောဂစေတီ၊
(၃) ဥဒ္ဒိဿကစေတီ=ဥဒ္ဒိဿစေတီ။
ဤစေတီ ၃-မျိုးတို့တွင် သာသီရိကခေါ် ဓာတုစေတီကို ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးမှ စေတီပြုလုပ် ကိုးကွယ် ခွင့်ရသည်၊ ကျန်စေတီ ၂-မျိုးကိုကား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်ပင် ကိုးကွယ်ခွင့်ရ၏။
"ကတီ နုခေါ ဘန္တေ စေတိယာနီ”တိ? “တီဏိ အာနန္ဒာ”တိ။ “ကတမာနိ ဘန္တေ တီဏီ”တိ? “သာသီရိကံ, ပရိဘောဂိကံ (ပရိဘောဂိယံ-က), ဥဒ္ဒိဿက”န္တိ။ “သက္ကာ ပန ဘန္တေ တုမှေသု ဓရန္တေသု ယေဝ စေတိယံ ကာတု”န္တိ? “အာနန္ဒ သာသီရိကံ န သက္ကာ ကာတုံ၊ တဥှိ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိနိဗ္ဗာနကာလေ သက္ကာ ကာတုံ၊ ဥဒ္ဒိဿကံ ပရိဘောဂိယဉ္စ သက္ကာ ဟောတိ၊ ဗုဒ္ဓေဟိ ပရိဘုတ္တော မဟာဗောဓိရုက္ခော ဗုဒ္ဓေသု ဓရန္တေသုပိ စေတိယမေဝါ”တိ။ (ဇာတက၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ကာလိင်္ဂဗောဓိဇာတ်၊ ၂၂၉။) စယိတဗ္ဗန္တိ စေတိယံ၊ ပူဇေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ စိတတ္တာ ဝါ စေတိယံ။ တံ ပနေတံ စေတိယံ တိဝိဓံ ဟောတိ ပရိဘောဂစေတိယံ ဥဒ္ဒိဿကစေတိယံ ဓာတုကစေတိယန္တိ။ တတ္ထ ဗောဓိရုက္ခော ပရိဘောဂ- စေတိယံ၊ ဗုဒ္ဓပဋိမာ ဥဒ္ဒိဿကစေတိယံ၊ ဓာတုဂဗ္ဘထူပါ သဓာတုကာ ဓာတုကစေတိယံ။ (ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၊ နိဓိကဏ္ဍသုတ်၊ ၁၈၈။) မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တေ ဒဿိတနယေနေဝ ဗုဒ္ဓါဒိကေ စတ္တာရော ထူပါရဟေ ပကာသေတွာ သရီရစေတိယံ ဥဒ္ဒိဿစေတိယံ ပရိဘောဂစေတိယန္တိ တီဏိ စေတိယာနိ ဝိသေသတော ပရိဒီပေတွာ။ (ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ၊ ၂၊ ၁၆၃။) ပရိဘောဂစေတိယဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ပရိဘုတ္တူပကရဏာနိ နိဒဟိတွာ ကတံ စေတိယံ ပရိဘောဂစေတိယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ တိဝိဓဥှိ စေတိယံ ဝဒန္တိ ပရိဘောဂစေတိယံ ဓာတုစေတိယံ ဓမ္မစေတိယန္တိ။ တတ္ထ ပရိဘောဂစေတိယံ ဝုတ္တနယမေဝ။ ဓာတုစေတိယံ ပန ဓာတုယော နိဒဟိတွာ ကတံ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိလိခိတပေါတ္ထကံ နိဒဟိတွာ ကတံ ပန ဓမ္မစေတိယံ နာမ။ သာသီရိကံ ပရိဘောဂိကံ ဥဒ္ဒိဿကန္တိ ဧဝမ္ပိ တိပ္ပဘေဒံ စေတိယံ ဝဒန္တိ။ အယံ ပန ပဘေဒေါ ပဋိမာရူပဿပိ ဥဒ္ဒိဿကစေတိယေနေဝ သင်္ဂဟိတတ္တာ သုဋ္ဌုတရံ ယုဇ္ဇတိ။ (သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၊ ၁၊ ၁၇၂။) ပရိဘောဂစေတိယဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ-ဤပါဌ်၌၊ ပရိဘုတ္တူပကရဏာနိ- သုံးဆောင်အပ်ကုန်သော အဆောက် အဦတို့ကို၊ နိဒဟိတွာ-သိုမှီး၍၊ ဝါ-ဌာပနာ၍၊ ကတံ-ပြုအပ်သော၊ စေတိယံ-သည်၊ ပရိဘောဂစေတိယံ- ပရိဘောဂစေတီမည်၏၊ ဣတိ-သို့၊ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ-၏။ ဟိ-မှန်၏၊ စေတိယံ-သည်၊ ပရိဘောဂစေတိယံ- လည်းကောင်း၊ ဓာတုစေတိယံ- လည်းကောင်း၊ ဓမ္မစေတိယံ-လည်းကောင်း၊ ဣတိ-သို့၊ တိဝိဓံ- သုံးပါးအပြားရှိ၏ဟူ၍၊ ဝဒန္တိ-ကုန်၏။ တတ္ထ- ထိုသုံးပါးသော စေတီတို့တွင်၊ ပရိဘောဂစေတိယံ-သည်၊ ဝုတ္တနယမေဝ-ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောနည်း ရှိသည်သာလျှင်တည်း။ ဓာတုစေတိယံ ပန-ကိုကား၊ ဓာတုယော-တို့ကို၊ နိဒဟိတွာ-၍၊ ကတံ-ပြုအပ်သောစေတီတည်း။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိလိခိတပေါတ္ထကံ- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အစရှိသည်တို့ကိုရေးအပ်သောစာအုပ်ကို၊ နိဒဟိတွာ-၍၊ ကတံ ပန-ပြုအပ်သောစေတီသည်ကား၊ ဓမ္မစေတိယံ နာမ-မည်၏။ သာသီရိကံ-သာသီရိကစေတီလည်းကောင်း၊ ပရိဘောဂိကံ- ပရိဘောဂိကစေတီလည်းကောင်း၊ ဥဒ္ဒိဿကံ-ဥဒ္ဒိဿကစေတီလည်းကောင်း၊ ဣတိ ဧဝမ္ပိ-ဤသို့လည်း၊ စေတိယံ-ကို၊ တိပ္ပဘေဒံ- သုံးပါးအပြားရှိ၏ဟူ၍၊ ဝဒန္တိ-ကုန်၏။ အယံ ပန ပဘေဒေါ- ဤသာသီရိက အစရှိသော စေတီအပြားသည်ကား၊ ပဋိမာရူပဿပိ-ဆင်းတုတော်၏လည်း၊ ဥဒ္ဒိဿကစေတိယေနေဝ- ဥဒ္ဒိဿက စေတီဖြင့်သာလျှင်၊ သင်္ဂဟိတတ္တာ- ရေတွက်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ သုဋ္ဌုတရံ- လွန်စွာလျှင်၊ ယုဇ္ဇတိ-သင့် လျော်၏။ (သာရတ္ထဒီပနီဋီကာနိဿယ၊ ၁၊ ၃၃၀-၃၃၁။) ဇာတ်အဋ္ဌကထာ, ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ, ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာတို့၌လာသောပါဌ်ဖြင့် “သာသီရိက, ပရိဘောဂိက, ဥဒ္ဒိဿက-ဟူသော ဘုရားနှင့်စပ်သော စေတီ ၃-မျိုးကိုဟောတော်မူအပ်သည်၊ သာရတ္ထ ဒီပနီဋီကာ၌လာသောပါဌ်ဖြင့် ဓမ္မစေတီ”နှင့်တကွ စေတီ ၄-မျိုးဟူ၍လည်း တနည်းမှတ်အပ်၏။"
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
စေတီထိုက်သူ ၄-ဦး
ထူပါရဟ= စေတီထိုက်သူ ၄-ဦး
စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ ထူပါရဟာ။ ကတမေ စတ္တာရော? တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ထူပါရဟော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ထူပါရဟော၊ တထာဂတသာဝကော ထူပါရဟော၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ထူပါရဟော။ ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရော ထူပါရဟာတိ။
(အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော်၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ထူပါရဟသုတ်၊ ၅၆၇။)
ဘိက္ခဝေ- ချစ်သားရဟန်းတို့၊ ထူပါရဟာ- စေတီတည်ထား ပူဇော်ထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ဣမေ စတ္တာရော- ဤလေးဦးတို့တည်း၊ ကတမေ စတ္တာရော- အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ?
အရဟံ- တထောင့်ငါးရာ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာတော်မူသော၊ ဝါ- လူမင်း ဗြဟ္မာမင်းတို့၏ဝပ်စင်းဦးခိုက်, အပူဇော်ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သမ္မသမ္ဗုဒ္ဓေါ- အမှားမပါ, မှန်စွာပိုင်ပိုင်, ကိုယ်တိုင်စထွင်, ကုန်စင်ခပင်း, ကျန်ကြွင်းမရှိ သိမြင်တော်မူသော၊ တထာဂတော- မြတ်စွာဘုရားသည်၊ ထူပါရဟော- စေတီတည်ထားပူဇော်ထိုက်၏၊
ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ- ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည်၊ ဝါ- သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို သီးခြားကိုယ်တိုင် သိမြင်နိုင်သော ဒုတိယအဆင့်ဘုရားရှင်သည်၊ ထူပါရဟော- စေတီတည်ထားပူဇော်ထိုက်၏၊
တထာဂတသာဝကော- မြတ်စွာဘုရား၏တပည့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ထူပါရဟော- စေတီတည်ထားပူဇော်ထိုက်၏၊
စက္ကဝတီ- စကြာရတနာကို လည်စေတတ်သော၊ ဝါ- စကြဝတေးဖြစ်သော၊ ရာဇာ- မင်းသည်၊ ထူပါရဟော- စေတီတည်ထားပူဇော်ထိုက်၏။
ဘိက္ခဝေ ဣမေ စတ္တာရော ထူပါရဟာ ဣတိ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ရေစက်မချခင် ဤသုံးအင် ကြိုတင်လျှောက်ထားပါ---
ကျေးဇူးတော်ရှင် (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) အဘယာရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ယထာ ဒါယကာ ဝဒန္တိ၊ တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ (ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ၉၇)” စူဠဝဂ္ဂါဒိအဋ္ဌကထာစကားအရ ကျောင်းလှူသူ ဒကာ+ဒကာမတို့အား နားလည်အောင် ပြောပြပေးရမည်ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်။
(၁) ကျောင်းဒကာ, ကျောင်းအမတို့က “သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်တို့ဘုရား တပည့်တော်များ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းအပ်သော ဤကျောင်းကို မဆေးရသေးသောခြေ, ဆေးပြီးသော်လည်း စိုစွတ်သော ခြေတို့ဖြင့် နင်း၍ဖြစ်စေ, ချွေးအညစ်အကြေး လိမ်းကျံတဲ့ ကိုယ်အင်္ဂါတို့ဖြင့် မှီတင်းပွတ်တိုက်၍ဖြစ်စေ ချမ်းချမ်းသာသာ အလိုရှိသလို သုံးဆောင်တော်မူကြပါဘုရား”ဟု လျှောက်ထားခြင်း။
(၂) ဝိနည်းကံအားလျော်စွာ အန္တောဝုတ္ထ အန္တောပက္က အပြစ်ဘေးမှ ကင်းလွတ်၍ ရဟန်း သံဃာတော် အရှင်သူမြတ်အား သင့်လျော်လျောက်ပတ် အပ်စပ်သော ကပ္ပိယကုဋီကို ပြုလုပ်၍ သုံးဆောင်တော် မူကြပါဘုရား-ဟု လျှောက်ထားခြင်း။
(၃) ဤကျောင်းကို ဘုရားအမှူးရှိသော လက်ထက်တော် သာဝက သံဃာတော် အရှင်သူမြတ်များနှင့်တကွ ထိုထိုအရပ်မျက်နှာတို့မှ ရောက်ပြီး, ရောက်ဆဲ, ရောက်လတ္တံ့သော ဓမ္မမွေ့လျော် သံဃာတော်တို့အား နိဗ္ဗာန်ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းပါကုန်၏ ဘုရား- ဟု လျှောက်ထားခြင်းတို့ဖြစ်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သံဃိကနေရာ သတိထားပါ---
သံဃိကနေရာ သတိထားပါ
သူစိလောမဘီလူး---
ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ ရဟန်းတပါးသည် ရပ်ဝေးမှ ပြန်လာ၍ ချွေးအညစ်အကြေး လူးလဲလိမ်းကျံနေတဲ့ ကိုယ်ဖြင့် ကောင်းစွာခင်းထားအပ်သော သံဃိကကုတင် ညောင်စောင်းကို မရိုမသေနဲ့ အခင်းမခင်းပဲ အိပ်ခဲ့ဘူးတယ်၊ အဲဒီရဟန်းဟာ သီလစင်ကြယ်ပါလျက် တရားထူးမရဘဲ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗီဟာရ်ပြည်နယ် ဂယာရွာအနီး အမှိုက်များကို စွန့်ပစ်ရာအရပ်မှာ အပ်နှင့်တူတဲ့ အမွေးရှိသော “သူစိလောမ”အမည်ရှိတဲ့ ဘီလူးဖြစ်ရတယ်။
ခရလောမဘီလူး---
ရှေးက သီလရှိတဲ့ ဒကာတဦးဟာ သူတော်ကောင်းတယောက်ဖြစ်ပါလျက် သံဃိက ကျောင်းတော်မှာ အဆန်းတကြယ် ခင်းထားတဲ့ နေရာ၌ မိမိအပေါ်ရုံကို မခင်းဘဲ လျောင်းအိပ်ခဲ့ဖူးတယ်၊ အဲဒီအပြစ်ကြောင့် အမွေးအလွန်ကြမ်းသော “ခရလောမ”အမည်ရှိ ဘီလူးဖြစ်ခဲ့ရတယ်။
ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး---
ဘုရားရှင်ရဲ့ ပဌမဆုံးကျောင်းဒကာ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဟာ ဘုရားရှင်တရားတော်ကို နာယူရ၍ သောတာပန်ဖြစ်ရပါလျက် ရှေးက ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ်ဝယ် ဖိနပ်စီးကာ သွားမိခြင်း, သံဃာတော်များထိုင်ဖို့ ခင်းထားတဲ့ သင်ဖြူးဖျာပေါ်ကို ခြေမဆေးဘဲ တက်နင်းခြင်းတို့ကြောင့် ခြေဖဝါး ဓားခွဲ၍ ဆားထည့်ထားတဲ့ ဆီဖြင့် လိမ်းကျံလျက် ရှားမီးကျီးပေါ်မှာ အကင်ခံရကာ နတ်ရွာစံခဲ့ရပါတယ်။
ဒါ့ကြောင့် သံဃိကကျောင်းတော်များပေါ်နှင့် ဥဒ္ဒိဿကစေတီထိုက်တဲ့ ဘုရားဆင်းတုတော်များရှေ့တော်ဝယ် ဖိနပ်စီးခြင်း, မသန့်ရှင်းတဲ့ခြေ တို့ဖြင့် နင်းခြင်း, နေထိုင်ခြင်းတို့ကို မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း သတိပေး စကား ပြောကြားပါတယ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သံဃိကကျောင်းပစ္စည်း မရိုမသေသုံးစွဲမိသော်---
သံဃိကကျောင်းပစ္စည်း မရိုမသေသုံးစွဲမိ၍ ဖြစ်ကြရသော
သူစိလောမဘီလူးနှင့် ခရလောမဘီလူး
ကဿပဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ခရီးဝေးမှ ပြန်လာ၍ ချွေးအညစ်အကြေး လိမ်းကျံသော ကိုယ်ဖြင့် ကောင်းစွာခင်းထားအပ်သော သံဃိကညောင်စောင်းကို မရိုမသေဖြင့် အခင်းမခင်းပဲ အိပ်ခဲ့ဖူး၏၊ ထိုအပြစ်ကြောင့် သီလစင်ကြယ် ပါလျက် ထိုဘဝ၌ တရားထူးမရပဲ ဂယာရွာ၏ တံခါးအနီး အမှိုက်စွန့်ပစ်ရာအရပ်၌ အပ်နှင့် တူသော အမွေးရှိတဲ့ “သူစိ လောမ”မည်သော ဘီလူး ဖြစ်ရ၏။
သူစိလောမ၊ ဘီလူးက၊ ဖြစ်ရ ဘယ်ကြောင်းရာ။
ချွေးလိမ်းကျံဘိ၊ ခင်းမရှိ၊ သူ၏ မူအရာ၊
သံဃိကညောင်စောင်း၊ အိပ်လဲလျောင်း၊ အကြောင်းဖြစ်ရပ်ပါ။
သူစိလောမ၏ မိတ်ဆွေသည်လည်း ရှေးက သီလရှိသော ဥပါသကာ သူတော်ကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်ပါလျက် သံဃိကကျောင်းဝယ် ခင်းကျင်းထားအပ်သော နေရာ၌ မိမိ၏အပေါ်òခံကို မခင်းပဲ လျောင်းကာအိပ်ခဲ့ဖူး၏၊ ထိုအပြစ် ကြောင့် “ခရလောမ”မည်သော (အမွေး အလွန်ကြမ်းသော) နတ်ဘီလူး ဖြစ်ရလေ၏။
သူစိလောက၊ ဘီလူးက၊ ဖြစ်ရ ဘယ်ပုံရိပ်၊
ခင်းကျင်းထားရာ၊ ကျောင်းတော်မှာ၊ ခြုံလွှာ ခင်းမအိပ်၊
အခင်းမပါ၊ အိပ်သည့်တာ၊ ဖြစ်လာ သူ့ပုံရိပ်၊
သူ၏ဖြစ်အင်၊ ထိုကြောင်းပင်၊ ကျမ်းတွင် သေချာမိန့်။
သူစိလောမဿာတိ ကထိနသူစိသဒိသလောမဿ။ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒူရဋ္ဌာနတော အာဂတော သေဒမလဂ္ဂဟိတေန ဂတ္တေန သုပညတ္တံ သံဃိကမဉ္စံ အနာဒရေန အပစ္စတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိ၊ တဿ ပရိသုဒ္ဓသီလဿ တံ ကမ္မံ သုဒ္ဓဝတ္ထေ ကာဠကံ ဝိယ အဟောသိ။ သော တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝိသေသံ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တော ကာလင်္ကတွာ ဂယာဂါမဒွါရေ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ယက္ခော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။
(သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၊ ပဌမအုပ်၊ ၂၇၆။)
ခရောတိ သုံသုမာရပိဋ္ဌိ ဝိယ ဆဒနိဋ္ဌကာဟိ ဝိသမစ္ဆာဒနပိဋ္ဌိ ဝိယ စ ခရသရီရော။ သော ကိရ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သီလသမ္ပန္နော ဥပါသကော ဧကဒိဝသေ ဝိဟာရေ စိတ္တတ္ထရဏာဒီဟိ အတ္ထတာယ (သန္ထတာယ- သီ၊သျာ) ဘူမိယာ သံဃိကေ အတ္ထရဏေ အတ္တနော ဥတ္တရာသင်္ဂံ အပစ္စတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိ။ သံဃိကံ တေလံ အဘာဇေတွာ အတ္တနော ဟတ္ထေဟိ သရီရံ မက္ခေသီတိပိ ဝဒန္တိ။ သော တေန ကမ္မေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တိတုံ အသက္ကောန္တော တေဿဝ ဂါမဿ ဒွါရေ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ယက္ခော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ။ တေ ဥဘောပိ သဟာယာ ဇာတာ။
(သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၊ ပဌမအုပ်၊ ၂၇၇။)
သူစိလောမဿာတိ- သူစိလောမဿဟူသည်ကား၊ ကထိနသူစိသဒိသလောမဿ- ကထိန်သင်္ကန်းချုပ် အပ်နှင့်တူသော အမွေးရှိသော။ ကိရ- အကြောင်းကိုဆိုဦးအံ့၊ သော- ထိုသူစိလောမဘီလူးသည်၊ ကဿပဿ-ကဿပမည်သော၊ ဘဂဝတော-ဘုရားရှင်၏၊ သာသနေ-သာသနာတော်၌၊ ပဗ္ဗဇိတွာ-ရဟန်းပြု၍၊ ဒူရဋ္ဌာနတော- ဝေးသောအရပ်မှ၊ အာဂတော-လာသည်ရှိသော်၊ သေဒမလဂ္ဂဟိတေန-ချွေးအညစ်အကြေး လိမ်းကပ်သော၊ ဂတ္တေန-ကိုယ်ဖြင့်၊ (ကိုယ်ရှိသည်ဖြစ်လျက်၊) သုပညတ္တံ-ကောင်းစွာခင်းအပ်သော၊ သံဃိကမဉ္စံ- သံဃိကညောင်စောင်းကို၊ အနာဒရေန-ရိုသေခြင်း မရှိသဖြင့်၊ အပစ္စတ္ထရိတွာ-အခင်းမခင်းပဲ၊ နိပဇ္ဇိ- အိပ်၏၊ ပရိသုဒ္ဓသီလဿ- စင်ကြယ်သော သီလရှိသော၊ တဿ-ထိုရဟန်း၏၊ တံ ကမ္မံ- ထိုမကောင်းမှုကံသည်၊ သုဒ္ဓဝတ္ထေ-စင်ကြယ်သော အဝတ်၌၊ ကာဠကံ ဝိယ-မည်းနက်ခြင်းကဲ့သို့၊ (သုဒ္ဓဂတ္တေ- စင်ကြယ်သောကိုယ်၌၊ ကာဠကံ ဝိယ-မှည့်မည်းကဲ့သို့၊) အဟောသိ-ဖြစ်၏။ သော- ထိုရဟန်းသည်၊ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ- ထိုအတ္တဘော၌၊ ဝိသေသံ- တရားအထူးကို၊ နိဗ္ဗတ္တေတုံ- ဖြစ်စေခြင်းငှါ၊ အသက္ကောန္တော- မစွမ်းနိုင်သည်ဖြစ်၍၊ ကာလင်္ကတွာ- သေ၍၊ ဂယာဂါမဒွါရေ- ဂယာရွာ တံခါးဝ၌၊ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ- တံမြက်ချေးစွန့်ရာအရပ်၌၊ ယက္ခော- ဘီလူးသည်၊ ဟုတွာ- ဖြစ်၍၊ နိဗ္ဗတ္တိ-ဖြစ်၏။
ခရောတိ- ဟူသည်ကား၊ သုံသုမာရပိဋ္ဌိ ဝိယ- မိချောင်းကျောပြင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဆဒနိဋ္ဌကာဟိ- မိုးသောအုတ်ကြွပ်တို့ဖြင့်၊ ဝိသမစ္ဆာဒနပိဋ္ဌိ ဝိယ စ- မညီမညွတ်မိုးသော ခေါင်အမိုးပြင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခရသရီရော- ကြမ်းသောကိုယ်ရှိသော။ ကိရ- အကြောင်းကိုထင်စွာပြဦးအံ့၊ သော- ထိုဘီလူးသည်၊ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေ- ကဿပဘုရားရှင်၏လက်ထက်တော်၌၊ သီလသမ္ပန္နော- သီလနှင့်ပြည့်စုံသော၊ ဥပါသကော- ရတနာသုံးပါး၌ ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာဖြစ်၍၊ ဧကဒိဝသေ-တစ်နေ့သ၌၊ ဝိဟာရေ-ကျောင်း၌၊ စိတ္တတ္ထရဏာဒီဟိ- ဆန်းကြယ်သောအခင်းနှီးအစရှိသည်တို့ဖြင့်၊ အတ္ထတာယ (သန္ထတာယ- သီ၊သျာ)-ခင်းအပ် သော၊ ဘူမိယာ- မြေ၏၊ သံဃိကေ အတ္ထရဏေ-သံဃိကအခင်းထက်၌၊ အတ္တနော ဥတ္တရာသင်္ဂံ-မိမိ၏ကိုယ်ဝတ် စုလျားကို၊ (မိမိကိုယ်ခြုံအခင်းကို၊) အပစ္စတ္ထရိတွာ- မလွှမ်းမခင်းမူ၍၊ နိပဇ္ဇိ- အိပ်၏၊။ သံဃိကံ တေလံ- သံဃိကဆီကို၊ အဘာဇေတွာ- မဝေဘန်မူ၍၊ အတ္တနော- မိမိ၏၊ ဟတ္ထေဟိ- လက်တို့ဖြင့်၊ သရီရံ- ကိုယ်ကို၊ မက္ခေသိ- လိမ်းသပ်၏၊ ဣတိပိ- ဤသို့လည်း၊ ဝဒန္တိ- ဆိုကြကုန်၏။ သော- ထိုဥပါသကာသည်၊ တေန ကမ္မေန- ထိုမကောင်းမှုကံကြောင့်၊ သဂ္ဂေ- နတ်ပြည်၌၊ နိဗ္ဗတ္တိတုံ- ဖြစ်ခြင်းငှါ၊ အသက္ကောန္တော- မတတ်နိုင်သည်ဖြစ်၍၊ တေဿဝ ဂါမဿ- ထို ဂယာရွာ၏သာလျှင်၊ ဒွါရေ- တံခါး၌၊ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ- တံမြက်မှိုက်စွန့်ပစ်ရာအရပ်၌၊ ယက္ခော- ဘီလူးသည်၊ ဟုတွာ- ဖြစ်၍၊ နိဗ္ဗတ္တိ- ဖြစ်လေ၏။ တေ ဥဘောပိ- ထိုဘီလူးနှစ်ယောက်တို့သည်လည်း၊ သဟာယာ- အဆွေ ခင်ပွန်းတို့သည်၊ ဇာတာ- ဖြစ်ကုန်၏။
(သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊ ဒုတိယတွဲ၊ ၂၅၅-၂၅၆။)
မှတ်ချက်။။ ထိုအပြစ်မျိုးမှ ကင်းလွတ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အချို့ရဟန်းတော်များသည် နေရာထိုင်ကို ခင်းပြီးမှ ထိုင်သော အလေ့အထကို ပြုတော်မူကြသည်။ (ပိဋကတော်နှင့်စပ် မှတ်စုထွေလာ သိကောင်းစရာ (ပ၊ ၁၇၁-၁၇၂) ၌ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သင့်ခြေဖဝါး ဓားခွဲမခံရစေလို---
ကျောင်းဒကာ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် ခြေဖဝါးဓားခွဲ၍ ဆားထည့်ထားသော ဆီဖြင့် လိမ်းကျံလျက် ရှားမီးကျီးပေါ်မှာ အကင်ခံရပြီး နတ်ရွာစံရခြင်း အကြောင်းကား “ရှေးက ဘုရားရင်ပြင်တော်ပေါ်ဝယ် ဖိနပ်စီးလျက် သွားမိခြင်း, သံဃာတော်များထိုင်ဖို့ ခင်းထားသော သင်ဖြူးဖျာပေါ်ကို ခြေမဆေးဘဲ တက်နင်းခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်တယ်၊
ဒါ့ကြောင့် ဥဒ္ဒိဿကစေတီဖြစ်သော ဘုရားဆင်းတုတော်များရှေ့တော်ဝယ် ဖိနပ်စီးခြင်း, မသန့်ရှင်းသော ခြေတို့ဖြင့် နေထိုင်ခြင်းတို့ကို မပြုလုပ်သင့်ကြောင်း သတိပေးစကား ရေးသားအပ်ပါတယ်။။
ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ ရိုရိုသေသေ လေးလေးနက်နက် ကြည်ညိုဆည်းကပ် နိုင်ကြပါစေ၊
King BimbisÈra received the punishment of Cutting open his feet, filling the wounds with salt and vinegar, and burning them with coals, because, in a previous birth he had walked about in the courtyard of a cetiya with shoes on and stepped upon the mat for the Sangha with his dirty feet.
ဝါမဟတ္ထေန ဂေါပ္ဖကေ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ခုရံ ဂဟေတွာ ပါဒတလာနိ ဖာလေတွာ လောဏတေလေန မက္ခေတွာ ခဒိရင်္ဂါရေဟိ ဝီတစ္စိတေဟိ ပစိံသု။ ရာဇာ ကိရ ပုဗ္ဗေ စေတိယင်္ဂဏေ သဥပါဟနော အဂမာသိ၊ နိသဇ္ဇနတ္ထာယ ပညတ္တကဋသာရကဉ္စ အဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိ၊ တဿာယံ နိဿန္ဒောတိ ဝဒန္တိ။ (ဒီ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၁၂၆။)
ဝါမဟတ္ထေန-လက်ဝဲလက်ဖြင့်၊ ဂေါပ္ဖကေ-ဖမျက်၌၊ ဝါ-ဖမျက်တို့ကို၊ ဂဟေတွာ-ကိုင်၍၊ ဒက္ခိဏ ဟတ္ထေန-လက်ယာလက်ဖြင့်၊ ခုရံ-သင်ဓုန်းကို၊ ဂဟေတွာ-ကိုင်၍၊ ပါဒတလာနိ-ခြေဖဝါးအပြင်တို့ကို၊ ဖာလေတွာ-ခွဲ၍၊ လောဏတေလေန-ဆားထည့်ထားသောဆီဖြင့်၊ မက္ခေတွာ-လိမ်းကျံ၍၊ ဝီတစ္စိတေဟိ-ကင်းသောအလျှံရှိကုန်သော၊ ခဒိရင်္ဂါရေဟိ-ရှားမီးကျီးတို့ဖြင့်၊ ပစိံသု-ကင်ကြကုန်ပြီ။
ကိရ-တဆင့်စကား ကြားဖူးသည်ကား၊ ရာဇာ- ဗိမ္ဗိသာရမင်းသည်၊ ပုဗ္ဗေ-ရှေး၌၊ စေတိယင်္ဂဏေ-စေတီရင်ပြင်ပေါ်၌၊ သဥပါဟနော- ဖိနပ်စီးလျက်၊ အဂမာသိ-သွားဖူးပြီ၊ နိသဇ္ဇနတ္ထာယ-သံဃာတော်၏ ထိုင်ခြင်းအကျိုးငှာ၊ ဝါ- ထိုင်ဖို့အတွက်၊ ပညတ္တကဋသာရကဉ္စ- ခင်းထားအပ်သော သင်ဖြူးဖျာပေါ်ကို လည်း၊ အဓောတေဟိ- မဆေးအပ်ကုန်သော၊ ဝါ- မဆေးကုန်သော၊ ပါဒေဟိ- ခြေတို့ဖြင့်၊ အက္ကမိ- နင်းဖူးပြီ၊ အယံ- ဤခြေကိုခွဲ၍ ဆား ဆီဖြင့်နယ်ကာ မီးကင်ခံရခြင်းသည်၊ တဿ-ထိုကံ၏၊ နိဿန္ဒော- အကျိုးဆက် တည်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ ဝဒန္တိ- ဆိုကြကုန်၏။
ဓားခွဲခံရခြင်း၊ ဗိမ္ဗိမင်း၊ ကြောင်းရင်း ဘယ်သို့နည်း?
စေတီယင်ပြင်၊ ဖိနပ်စီးဝင်၊ မှန်ပင် ကြောင်းတစ်ရပ်၊
သံဃာ့နေရာလေး၊ ခြေမဆေး၊ တက်ရေး ကြောင်းတစ်ရပ်၊
ဗိမ္ဗိသာရမင်း၊ ဓားခွဲခြင်း၊ ကြောင်းရင်း ဤနှစ်ရပ်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
King Bimbisara Movie
---
သူတို့ကို အလိုရှိကြ, တောင့်တကြသည်---
ဥက္ကဋ္ဌေ သူရမိစ္ဆန္တိ၊ မန္တီသု အကုတူဟလံ။
ပိယဉ္စ အန္နပါနမှိ၊ အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ။
(ဇာတက၊ ၁၊ ၂၂။ ဇာတကအဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ ၄၁၀။)
ဥက္ကဋ္ဌေ- နှစ်ဖက်ရင်ဆိုင် စစ်တိုက်ခြင်း စစ်ပွဲ၌၊ သူရံ-သူရဲကောင်းကို၊ ဣစ္ဆန္တိ- အလိုရှိကုန်၏၊ မန္တီသု- ပြုသင့် မပြုသင့် ကိစ္စကြီးငယ် တိုင်ပင်ရာတို့၌၊ အကုတူဟလံ- ဖရိုဖရဲစကားကို မဆိုတတ်သော နှုတ်လုံသူကို၊ ဣစ္ဆန္တိ- အလိုရှိကုန်၏၊ အန္နပါနမှိ- ထမင်းအဖျော်ယမကာ အတူတကွ စားသောက်ဖို့ရာ၌၊ ပိယဉ္စ-ချစ်သူကို၊ ဣစ္ဆန္တိ- တောင့်တကြကုန်၏၊ အတ္ထေ ဇာတေ စ- အတ္ထဓမ္မ နက်နဲသောကိစ္စရပ် ပြဿနာ ကြုံတွေ့လတ်သော်ကား၊ ပဏ္ဍိတံ- ရှေ့နောက်မျှော်သိ ပညာရှိ ကို၊ ဣစ္ဆန္တိ- အလိုရှိကုန်, တောင့်တကြကုန်၏၊
စစ်မြေပြင်၌ ရဲရင့်သောသူကို (သူရဲကောင်းကို) အလိုရှိကုန်, တောင့်တကုန်၏၊ ပြုသင့်, မပြုသင့်သော ကိစ္စကြီးငယ် တိုင်ပင်ရာတို့၌ နှုတ်လုံသူကို အလိုရှိကုန်, တောင့်တကုန်၏၊ ထမင်းအစားအစာ အဖျော်ယမကာ စားသုံးရာ၌ အတူ တကွ စားသုံးရန် ချစ်သူကို အလိုရှိကုန်, တောင့်တကုန်၏၊ နက်နဲသော အကြောင်းအကျိုးနှင့်စပ် ပြဿနာဖြစ်ပေါ်လတ်သော် ပညာရှိကို အလိုရှိကုန်, တောင့်တကုန်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
အဆိပ်ဆိုတာ
အာရုံတစ်ခုဟာ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်အား မလျောက်ပတ်လျှင် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း မလျောက်ပတ်သည်သာ တည်း၊ ဥပမာ-အဆိပ်ကို သိ၍ စားမိသည်ဖြစ်စေ, မသိ၍ စားမိသည်ဖြစ်စေ အဆိပ်သည် အဆိပ်ပင်တည်း။
တတ္ထ သိယာ– ပုထုဇ္ဇနဿ တာဝ အာရမ္မဏံ အသပ္ပါယံ ဟောတု၊ ခီဏာသဝဿ ကထံ အသပ္ပါယန္တိ။ ယဒဂ္ဂေန ပုထုဇ္ဇနဿ အသပ္ပါယံ၊ တဒဂ္ဂေန ခီဏာသဝဿာပိ အသပ္ပါယမေဝ။ ဝိသံ နာမ ဇာနိတွာ ခါဒိတမ္ပိ အဇာနိတွာ ခါဒိတမ္ပိ ဝိသမေဝ။ န ဟိ ခီဏာသဝေနပိ “အဟံ ခီဏာသဝေါ”တိ အသံဝုတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ ခီဏာသဝေနပိ ယုတ္တပယုတ္တေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတိ။
(ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ သုနက္ခတ္တသုတ်အဖွင့်၊ ၃၆။)
တတ္ထ- ထို ဌာနံ ခေါ ပနေတံ အစရှိသောပါဌ်၌၊ (ကဿစိ- တစုံတယောက်သော၊ စောဒကဿ- စောဒကဆရာ၏၊ စောဒနာ- စောဒနာခြင်းသည်၊) သိယာ- ဖြစ်ရာ၏၊ (ကိံ သိယာ- အဘယ်သို့ ဖြစ်ရာသနည်းဟူမူကား၊) ပုထုဇ္ဇနဿ- အဓိမာနိကဖြစ်သော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်အား၊ အာရမ္မဏံ- အာရုံသည်၊ အသပ္ပါယံ- မလျောက်ပတ်သည်၊ တာဝ ဟောတု- ဖြစ်တန်စေ၊ ခီဏာသဝဿ- ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား၊ ကထံ-အဘယ်သို့၊ အသပ္ပါယံ- သည်၊ ဟောတိ- ဖြစ်သနည်း? ဣတိ- ဤကားစောဒနာတည်း။
ယဒဂ္ဂေန ယေန ဘာဂေန- အကြင်အဖို့ဖြင့်၊ ပုထုဇ္ဇနဿ- ပုထုဇဉ်ဖြစ်သော အဓိမာနိကပုဂ္ဂိုလ်အား၊ အသပ္ပါယံ- မလျောက်ပတ်၊ တဒဂ္ဂေန- ထိုအဖို့ဖြင့် ခီဏာသဝဿာပိ- ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အားလည်း၊ အသပ္ပါယမေဝ- မလျောက်ပတ်သည်သာတည်း။ ဝိသံ နာမ- အဆိပ်မည်သည်၊ ဇာနိတွာ-သိ၍၊ ခါဒိတမ္ပိ- စားသည်မူလည်းဖြစ်စေ၊ အဇာနိတွာ- မသိမူ၍၊ ခါဒိတမ္ပိ- လည်းဖြစ်စေ၊ ဝိသမေဝ- အဆိပ်ပင်သာတည်း။ ဟိ-ဆန့်ကျင်စကားဆိုဦးအံ့၊ ခီဏာသဝေနပိ- ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း၊ “အဟံ- ငါသည်ကား၊ ခီဏာသဝေါ-ရဟန္တာတည်း”ဣတိ-ဤသို့နှလုံး သွင်း၍၊ အသံဝုတေန- မစောင့်ရှောက်အပ်သော ဣန္ဒြေရှိသည်၊ န ဘဝိတဗ္ဗံ- မဖြစ်ရာ။ ခီဏာသဝေနပိ-သည် လည်း၊ ယုတ္တပယုတ္တေနေဝ- အားထုတ်ခြင်း အပြားအားဖြင့် အားထုတ်ခြင်းရှိသည်သာလျှင်၊ ဝါ- လွန်စွာအားထုတ် ခြင်းရှိသည်သာလျှင်၊ ဘဝိတုံ- ဖြစ်ခြင်းငှါ၊ ဝဋ္ဋတိ-သင့်၏။
(ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၊ သုနက္ခတ္တသုတ်အဖွင့်အနက်။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အကဲ့ရဲ့မှ လွတ်သောသူမရှိ
စကားတစ်ခွန်းမျှ မပြောသောကြောင့် ရေဝတမထေရ်ကိုလည်းကောင်း, အဘိဓမ္မာတရားကိုဟောသော်လည်း မမှတ်သားနိုင်သောကြောင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်ကို လည်းကောင်း, အနည်းငယ်မျှသောတရားကိုသာလျှင် ဟောသောကြောင့် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကို လည်းကောင်း အမျက်ထွက်ကြသည်ဟု လျှောက်ဆိုလာသော အတုလ ဥပါသကာအား ဘုရားရှင်က “ဒါယကာ အတုလ, ထိုကဲ့ရဲ့ခြင်းသည် ရှေးအခါမှစ၍ အလေ့အလာဖြစ်သည်သာ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေသောသူကို လည်းကောင်း, များများပြောဆိုတတ်သောသူကို လည်းကောင်း, နည်းနည်းပြောဆိုတတ်သော သူကိုလည်းကောင်း ကဲ့ရဲ့ကြစမြဲသာတည်း၊ စင်စစ် ကဲ့ရဲ့အပ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သောသူသည် လည်းကောင်း, စင်စစ် ချီးမွမ်းအပ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သောသူသည် လည်းကောင်း မရှိ၊ ပြည့်ရှင်မင်းကိုလည်း အချို့သူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြ၏၊ အချို့သူ တို့က ချီးမွမ်းကြ၏၊ မဟာပထဝီမြေကြီးကိုလည်းကောင်း, လ နေတို့ကိုလည်းကောင်း အချို့သူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြ၏၊ အချို့သူတို့က ချီးမွမ်းကြ၏၊ ပရိသတ်လေးပါး၏အလယ်၌ တရားဟောတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကိုသော်လည်း အချို့သူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြ၏၊ အချို့သူတို့က ချီးမွမ်းကြ၏၊ အန္ဓွဗာလဖြစ်သော သူမိုက်တို့၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်းသည်လည်းကောင်း, ချီးမွမ်းခြင်းသည် လည်းကောင်း ပမာဏမဟုတ်၊ လျင်စွာသိနိုင် မှတ်နိုင်သော ပညာရှိသူ၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်းသည် ကဲ့ရဲ့ခြင်းမည်၏၊ ချီးမွမ်းခြင်းသည် ချီးမွမ်းခြင်းမည်၏ဟု မိန့်တော်မူ၍ ဤဂါထာတို့ကို ဟောတော်မူ၏။
ပေါရာဏမေတံ အတုလ၊ နေတံ အဇ္ဇတနာမိဝ။
နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ၊ နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ။
မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ၊ နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော။
န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ၊ န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ။
ဧကန္တံ နိန္ဒိတော ပေါသော၊ ဧကန္တံ ဝါ ပသံသိတော။
ယံ စေ ဝိညူ ပသံသန္တိ၊ အနုဝိစ္စ သုဝေ သုဝေ။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ မေဓာဝီ၊ ပညာသီလသမာဟိတံ။
နိက္ခံ ဇမ္ဗောနဒေဿဝ၊ ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ။
ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ၊ ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော”တိ။
(ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ အတုလဥပါသကဝတ္ထု၊ ဂါထာ ၂၂၇-၂၃၀။)
အတုလ- အတုလမည်သော ဥပါသကာ၊ ဧတံ- ဤကဲ့ရဲ့ခြင်း, ချီးမွမ်းခြင်းသည်၊ ပေါရာဏံ- ရှေးမှစ၍ ဖြစ်၏၊ ဧတံ- ဤကဲ့ရဲ့ခြင်း, ချီးမွမ်းခြင်းသည်၊ အဇ္ဇတနာမိဝ- ယခုမှဖြစ်သကဲ့သို့၊ န (ဟောတိ)-မဟုတ်၊ တုဏှိမာသိနံ ပိ- ဆိတ်ဆိတ်နေလေ့ ရှိသောသူကိုလည်း၊ နိန္ဒန္တိ- အဆွံ့အအ, တစုံတခုကို မသိသောသူကဲ့သို့ ဆိတ်ဆိတ်နေ၏ဟူ၍ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏၊ ဗဟုဘာဏိမ္ပိ- စကားများများပြောဆိုလေ့ရှိသောသူကိုလည်း၊ နိန္ဒန္တိ- လေခတ်သော ထန်းရွက်ကဲ့သို့ တဖျစ်ဖျစ်မြည်လျက် စကားအဆုံးမရှိဟု ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏၊ မိတဘာဏိမ္ပိ- စကားနည်းနည်း ပြောဆိုလေ့ရှိသောသူကိုလည်း၊ နိန္ဒန္တိ- မိမိ၏စကားကို ရွှေငွေကဲ့သို့ မှတ်ထင်လျက် တလုံးစ, နှစ်လုံးစ ပြောဆိုပြီးလျှင် ဆိတ်ဆိတ်နေ၏ဟု ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏၊ လောကေ- လောက၌၊ အနိန္ဒိတော- အကဲ့ရဲ့မခံရသောသူမည်သည်၊ ဝါ- အကဲ့ရဲ့လွတ်သောသူမည်သည်၊ နတ္ထိ- မရှိ။
ဧကန္တံ- စင်စစ်အားဖြင့်၊ နိန္ဒိတော- ကဲ့ရဲ့အပ်သော၊ ပေါသော ဝါ- သတ္တဝါသည်လည်းကောင်း၊ ဝါ- လူသည်လည်းကောင်း၊ ဧကန္တံ- စင်စစ်အားဖြင့်၊ ပသံသိတော- ချီးမွမ်းအပ်သော၊ ပေါသော ဝါ- သည်လည်းကောင်း၊ န စ အဟု- ရှေးအတိတ်၌ မဖြစ်စဖူး၊ န စ ဘဝိဿတိ- နောက်အနာဂတ်၌လည်း မဖြစ်လတံ့၊ ဧတရဟိ စ- ယခု ပစ္စုပ္ပန်၌လည်း၊ န ဝိဇ္ဇတိ- မရှိ။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ- မကျိုးမပြတ်သော အကျင့်သိက္ခာရှိသော၊ ဝါ- မပျက်စီးသော အသက်မွေးခြင်းရှိသော၊ မေဓာဝိံ- ထက်မြက်သော ဓမ္မောဇပညာဖြင့် ပညာရှိသော၊ ပညာသီလသမာဟိတံ- လောကီလောကုတ္တရာပညာ, စတုပါရိသုဒ္ဓိ သီလနှင့်ပြည့်စုံသော၊ ယံ ဘိက္ခုံ- အကြင်ရဟန်းကို၊ ဝိညူ- ပညာရှိတို့သည်၊ သုဝေ သုဝေ- နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း၊ အနုဝိစ္စ- ချီးမွမ်းသင့်, ကဲ့ရဲ့သင့်သည်ကို သိရှိ၍၊ ပသံသန္တိ- ချီးမွမ်းကြကုန်၏။
တံ ဘိက္ခုံ- ထိုရဟန်းကို၊ ဇမ္ဗောနဒေဿဝ- ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေ၏၊ နိက္ခံ ဣဝ- တစ်နိက္ခကဲ့သို့၊ ကော- အဘယ်သူသည်၊ နိန္ဒိတုံ- ကဲ့ရဲ့ခြင်းငှါ၊ အရဟတိ- ထိုက်အံ့နည်း? နံ ဘိက္ခုံ- ထိုရဟန်းကို၊ ဒေဝါပိ- နတ်တို့သည်လည်း၊ ပသံသန္တိ- ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ သော ဘိက္ခု- ထိုရဟန်းကို၊ ဗြဟ္မုနာပိ- စကြဝဠာတိုက်တသောင်းမှ ဗြဟ္မာအပေါင်းသည်လည်း၊ ပသံသိတော- ချီးမွမ်းအပ်၏။ ဣတိ- သို့၊ အာဟ- ဟောတော်မူ၏။
(ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ အတုလဥပါသကဝတ္ထု၊ အနက်။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
တစ်နိက္ခဟူသည်---
စပါးစေ့ ၄-လုံး ၁-ချင်ရွေး၊
၂-ချင်ရွေး ၁-မာသက (၁-ပဲ)၊
၅-မာသက ၂-အက္ခ (၁၀-ရွေး)၊
၈-အက္ခ ၁-ဓာရဏ (၄၀-ရွေး)၊
၅-ဓာရဏ ၁-သုဝဏ္ဏ (၂၀၀-ရွေး)၊
၅-သုဝဏ္ဏ ၁-နိက္ခ (၁,ဝဝဝ-ရွေး)။
---
မဟုတ်မမှန် အဆဲမခံရသူ မရှိ
အဘူတက္ကောသေန ပန ပရိမုတ္တော နာမ နတ္ထိ။
(သဂါထာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဒေဝတာသံယုတ်၊ ဟိရီသုတ်အဖွင့်၊ ၃၆။)
ပန-စင်စစ်၊ အဘူတက္ကောသေန- မဟုတ်မမှန်သော ဆဲရေးကြောင်းဖြင့်၊ ပရိမုတ္တော နာမ- လွတ်သောသူ မည်သည်၊ နတ္ထိ- မရှိ။
အဘူတေန အဘူတက္ကောသေန ပရိမုတ္တော နာမ နတ္ထိ ဗာလာနဉ္စ ဇနာနံ ပရာပဝါဒေ ယုတ္တပယုတ္တဘာဝတော။
(သံယုတ်ဋီကာ၊ ၁၊ ၈၁။)
ဗာလာနံ- မိုက်ကုန်သော၊ ဇနာနံစ- လူတို့အားလည်း၊ ပရာပဝါဒေ- သူတပါးစွပ်စွဲခြင်း၌၊ ယုတ္တပယုတ္တ ဘာဝတော- အားထုတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ အဘူတေန- မဟုတ်မမှန်သော၊ အဘူတက္ကောသေန- ဖြင့်၊ ပရိမုတ္တော နာမ- မည်သည်၊ နတ္ထိ- မရှိ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
လောကစောင့်တရား ၂-ပါး
လောကပါလ (လောကစောင့်) တရား ၂-ပါး
လောကစောင့်တရား ၂-ပါးမှာ--- ဟိရီနှင့် ဩတ္တပ္ပဖြစ်၏၊ ဤတရား ၂-ပါးက လောကကို စောင့်ရှောက်နေသည့် အတွက် လူ့လောကမှာ “အမိ, မိကြီး မိထွေး, ဦးရီးမယား, ဆရာ့မယား, ဦးကြီး ဦးလေး ဘကြီး ဘထွေးတို့၏မယား စသည်တို့ဟူ၍ အသိအမှတ်ထား လေးစားနေကြ၏၊ အကယ်၍ ဟိရီနှင့် ဩတ္တပ္ပတရား ၂-ပါးက လောကကို မစောင့် ရှောက်ခဲ့လျှင် ဆိတ်,သိုး, ကြက်,ဝက်, အိမ်ခွေး, မြေခွေး (တောခွေး) တိရစ္ဆာန်တို့ကဲ့သို့ “ဤသူမသည် ငါ၏အမိ, ငါ၏မိကြီး မိထွေး, ငါ၏ဦးရီးမယား, ငါ၏ဆရာ့မယား, ငါ၏ဘကြီး ဘထွေး စသောသူတို့၏မယား”ဟူ၍ အရိုအသေ အလေးအမြတ် ပြုခြင်းမရှိပဲ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်မှုကင်းမဲ့ကာ (မိန်းမချင်းအတူတူအနေဖြင့်) ရောယှက်ခြင်းသို့ ရောက်သွားလိမ့်မည်။
ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ သုက္ကာ လောကံ ပါလေန္တိ။ ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ။ ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒွေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ န ပါလေယျုံ၊ နယိဓ ပညာယေထ “မာတာ”တိ ဝါ “မာတုလာနီ”တိ ဝါ “အာစရိယဿ ဘရိယာ”တိ ဝါ “ဂရူနံ ဒါရာ”တိ ဝါ၊ သမ္ဘေဒံ လောကော အဂမိဿ၊ ယထာ အဇေဠကာ ကုက္ကုဋသူကရာ သောဏသိင်္ဂါလာ။
(အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်၊ စရိယသုတ်၊ ၅၃။ ဒုကနိပါတအဋ္ဌ ကထာ၊ စရိယသုတ်အဖွင့်၊ ၇-၈။ ဣတိဝုတ်ပါဠိတော် သုက္ကဓမ္မသုတ်၊ (ခု၊ ၁၊ ၂၁၉)။ မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ၊ ၂၊ မဟာအဿပုရသုတ်အဖွင့်၊ ၂၁၃။ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ၊ ၁၇၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ၊ ၂၊ ၉၄။)
ဤ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ တရား ၂-ပါးကိုပင် ဒုကနိပါတ် သုက္ကသုတ် (အံ၊ ၁၊ ၅၃)အရ “သုက္ကဓမ္မ- ဖြူစင်သော တရား ၂-ပါး”ဟူ၍ လည်းကောင်း, ဇာတ်ပါဠိတော် ဒေဝဓမ္မဇာတ် (ဇာ၊ ၁၊ ၂)အရ “ဒေဝဓမ္မ-နတ်တို့၏ တရား”ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုပါသည်။
ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ သုက္ကာ။
ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ။
ဣမေ ခေါ ဘိက္ခဝေ ဒွေ ဓမ္မာ သုက္ကာတိ။
ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ၊ သုက္ကဓမ္မသမာဟိတာ။
သန္တော သပ္ပုရိသာ လောကေ၊ ဒေဝဓမ္မာတိ ဝုစ္စရေ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အေးသော်လည်း မစင်လူးသောသံလုံးကဲ့သို့
နွေးသော်လည်း ပူသောသံလုံးကဲ့သို့
ယထာ ဟိ ဒွီသု အယောဂုဠေသု ဧကော သီတလော ဘဝေယျ ဂူထမက္ခိတော၊ ဧကော ဥဏှော အာဒိတ္တော။ တတ္ထ ပဏ္ဍိတော သီတလံ ဂူထမက္ခိတတ္တာ ဇိဂုစ္ဆန္တော န ဂဏှာတိ၊ ဣတရံ ဍာဟဘယေန။ တတ္ထ သီတလဿ ဂူထမက္ခနဇိဂုစ္ဆာယ အဂဏှနံ ဝိယ အဇ္ဈတ္တံ လဇ္ဇိဓမ္မံ ဩက္ကမိတွာ ပါပဿ အကရဏံ၊ ဥဏှဿ ဍာဟဘယေန အဂဏှနံ ဝိယ အပါယဘယေန ပါပဿ အကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ (အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ၊ ၁၇၀။)
ဟိ-ချဲ့ဦးအံ့၊ ဒွီသု-နှစ်လုံးကုန်သော၊ အယောဂုဠေသု-သံလုံးတို့တွင်၊ ဧကော-တစ်လုံးသည်၊ သီတလော-အေးသည်၊ ဂူထမက္ခိတော-မစင်လူးအပ်သည်၊ ဘဝေယျ- ဖြစ်ရာ၏၊ ဧကော-တစ်လုံးသည်၊ ဥဏှော-ပူသည်၊ အာဒိတ္တော-အလျှံတပြောင်ပြောင် တောက်လောင်သည်၊ ဘဝေယျ-၏။ တတ္ထ- ထိုသံလုံး နှစ်လုံးတို့တွင်၊ ပဏ္ဍိတော- ပညာရှိသည်၊ (ဉာဏ်အမြော်အမြင်ရှိသူသည်၊) သီတလံ- အေးသော သံလုံးကို၊ ဂူထမက္ခိတတ္တာ- မစင်လူးအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ဇိဂုစ္ဆန္တော- စက်ဆုပ်သည်ဖြစ်၍၊ န ဂဏှာတိ ယထာ-မကိုင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဣတရံ- အေးသောသံလုံးမှ တပါးသော ပူသောသံလုံးကို၊ ဍာဟဘယေန (ဒါဟဘယေန)- ပူလောင်ခြင်းမှ ကြောက်ခြင်းကြောင့်၊ န ဂဏှာတိ ယထာ-မကိုင်သကဲ့သို့လည်းကောင်းတည်း၊ တတ္ထ- ထိုဥပမာစကားရပ်၌၊ သီတလဿ- အေးသောသံလုံးကို၊ ဂူထမက္ခနဇိဂုစ္ဆာယ- မစင်လူးခြင်းမှ စက်ဆုပ်ခြင်းကြောင့်၊ အဂဏှနံ ဝိယ- မကိုင်ခြင်းကိုကဲ့သို့၊ အဇ္ဈတ္တံ-မိမိသန္တာန်၌၊ လဇ္ဇိဓမ္မံ- ရှက်ခြင်း သဘောသို့၊ ဩက္ကမိတွာ- သက်ရောက်၍၊ ပါပဿ-မကောင်းမှုကို၊ အကရဏံ- မပြုခြင်းကို၊ (ဝေဒိတဗ္ဗံ-သိအပ်၏။) ဥဏှဿ- ပူသောသံလုံးကို၊ ဍာဟဘယေန- ကြောင့်၊ အဂဏနံ ဝိယ- ကဲ့သို့၊ အပါယဘယေန- အပါယ်မှ ကြောက်ခြင်းကြောင့်၊ ပါပဿ အကရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ-မကောင်းမှုကို မပြုခြင်းကို သိအပ်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဩတ္တပ္ပကို ဖြစ်စေကြောင်း ၄-ပါး
ဩတ္တပ္ပ(အကြောက်)သဘာဝ
တေဟိ ဧဝ ဩတ္တပ္ပတီတိ ဩတ္တပ္ပံ။
ပါပတော ဥဗ္ဗေဂေဿတံ အဓိဝစနံ။
ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ။
လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ။
ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ။
ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ။
ကထံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ? သစေ တွံ ပါပကမ္မံ ကရိဿသိ၊
စတူသု ပရိသာသု ဂရဟပ္ပတ္တော ဘဝိဿသိ။
ဂရဟိဿန္တိ တံ ဝိညူ၊ အသုစိံ နာဂရိကော ယထာ။
ဝဇ္ဇိတော သီလဝန္တေဟိ၊ ကထံ ဘိက္ခု ကရိဿသီတိ။
ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တော ဟိ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌိတေန ဩတ္တပ္ပေန ပါပကမ္မံ န ကရောတိ၊ ဧဝံ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ ဩတ္တပ္ပံ နာမ ဟောတိ။
ကထံ လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော လောကံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ။ ယထာဟ “မဟာ ခေါ ပနာယံ လောကသန္နိဝါသော၊ မဟန္တသ္မိံ ခေါ ပန လောကသန္နိဝါသေ သန္တိ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဣဒ္ဓိမန္တော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနော၊ တေ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ၊ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ၊ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ၊ တေပိမံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ, သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ”။ သန္တိ ဒေဝတာ ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော၊ တာ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ၊ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ၊ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ၊ တာပိ မံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ, သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ။ သော လောကံယေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီတိ။ ဧဝံ လောကာဓိပတိ ဩတ္တပ္ပံ နာမ ဟောတိ။
ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ။ ဘယန္တိ အပါယဘယံ၊ တေန သဘာဝေန သဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ။ ဧကစ္စော အပါယဘယဘီတော ဟုတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ။
ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ။ ဧကစ္စော အတ္တာနုဝါဒဘယံ ပရာနုဝါဒဘယံ ဒဏ္ဍဘယံ ဒုဂ္ဂတိဘယန္တိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ။ (အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ၊ ကာမာဝစရကုသလ ဓမ္မုဒ္ဒေသကထာ၊ ၁၆၈-၁၇၀။)
(ယံ ဓမ္မဇာတံ-သည်၊) တေဟိ ဧဝ-ထိုကာယဒုစရိုက်စသည်တို့ကြောင့်ပင်၊ ဩတ္တပ္ပတိ-ထိတ်လန့်တတ်၏၊ ဣတိ-ထိုသို့ ဒုစရိုက် စသည်တို့ကြောင့် ထိတ်လန့်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ (တံ ဓမ္မဇာတံ-သည်၊) ဩတ္တပ္ပံ-မည်၏။ ဧတံ-ဤဩတ္တပ္ပဟူသောအမည်သည်၊ ပါပတော-မကောင်းသော ဒုစရိုက်ကြောင့်၊ ဥဗ္ဗေဂဿ-ထိတ်လန့် ခြင်း သဘောတရား၏၊ အဓိဝစနံ-တည်း။
ကထံ-အဘယ်သို့လျှင်၊ ဩတ္တပ္ပံ နာမ-ဩတ္တပ္ပမည်သည်၊ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ-ဗဟိဒ္ဓါဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိ သနည်း? “တွံ-သင်သည်၊ ပါပကမ္မံ-ကို၊ သစေ ကရိဿသိ-အကယ်၍ ပြုအံ့၊ (ဧဝံ သတိ-ဤသို့ပြုသည်ရှိသော်၊) စတူသု-ကုန်သော၊ ပရိသာသု-ပရိသတ်တို့၌၊ ဂရဟပ္ပတ္တော-ကဲ့ရဲ့ခြင်းသို့ ရောက်သည်၊ ဘဝိဿသိ-ဖြစ်လတ္တံ့။
ဟိ-မှန်၏၊---
နာဂရိကော-မြို့ကြီးသားသည်၊ အသုစိံ-မစင်ကို၊ (ဂရဟတိ)ယထာ-ကဲ့ရဲ့စက်ဆုပ်သကဲ့သို့၊ (တထာ-တူ၊) ဝိညူ-ပညာရှိတို့သည်၊ တံ-ထိုမကောင်းမှုကို ပြုသောသင့်ကို၊ ဂရဟိဿန္တိ-ကဲ့ရဲ့စက်ဆုပ် ကုန်လတ္တံ့၊ ဘိက္ခု-အိုရဟန်း၊ သီလဝန္တေဟိ-သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ဝဇ္ဇိတော-ရှောင်ကြဉ်အပ်သည်၊ (သမာနော-သော်၊) ကထံ-အဘယ်သို့၊ ကရိဿသိ-ပြုလတ္တံ့နည်း?
ဣတိ ဧဝံ-သို့၊ ပစ္စဝေက္ခန္တေန-ဆင်ခြင်လျက်၊ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌိတေန-ဗဟိဒ္ဓဟူသော ဖြစ်ကြောင်းရှိသော၊ ဩတ္တပ္ပေန-ဩတ္တပ္ပကြောင့်၊ ပါပကမ္မံ-ကို၊ န ကရောတိ-မပြု၊ ဧဝံ-လျှင်၊ ဩတ္တပ္ပံ နာမ-မည်သည်၊ ဗဟိဒ္ဓါသမုဋ္ဌာနံ-ရှိသည်၊ ဟောတိ-၏။ [မိမိမှတပါး အခြားပုဂ္ဂိုလ်များကို “ဗဟိဒ္ဓ”ဟု ဆိုသည်။]
ကထံ-အဘယ်သို့လျှင်၊ ဩတ္တပ္ပံ နာမ-ဩတ္တပ္ပမည်သည်၊ လောကာဓိပတိ-လောကဟူသော အကြီးအကဲရှိသည်၊ (ဟောတိ-နည်း?) ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော-သည်၊ လောကံ-လောကကို၊ ဝါ-လူအပေါင်းကို၊ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ။ ယထာဟ-အဘယ်ကဲ့သို့ ဟောတော်မူသနည်း? အယံ လောကသန္နိဝါသော-သတ္တဝါ အပေါင်း၏စုဝေးတည်နေရာ ဤဩကာသလောကသည်၊ မဟာ-ကျယ်ဝန်း၏၊ မဟန္တသ္မိံ-ကျယ်ဝန်းသော၊ လောကသန္နိ ဝါသေ-သတ္တဝါအပေါင်း၏ စုဝေးတည်နေရာ ဩကာသလောက၌၊ ဣဒ္ဓိမန္တော-တန်ခိုးရှိကုန်သော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ-ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ရှိကုန်သော၊ ပရစိတ္တဝိဒုနော-သူတပါးစိတ်ကို သိကုန်သော၊ သမဏဗြာဟ္မဏာ-သမဏဗြာဟ္မဏတို့သည်၊ သန္တိ-ကုန်၏၊ တေ-ထိုသမဏ ဗြာဟ္မဏတို့သည်၊ ဒူရတောပိ-အဝေး၌လည်း၊ ပဿန္တိ-လှမ်း၍ မြင်ကြကုန်၏။ အာသန္နာ-နီးကုန်သည်၊ ဝါ-အနီး၌နေကုန်သည်၊ (သမာနာ)ပိ-ဖြစ်ပါကုန်သော်လည်း၊ န ဒိဿန္တိ-မမြင်အပ် မမြင်နိုင်ကုန်၊ စေတသာပိ၊ မိမိတို့၏စိတ်ဖြင့်လည်း၊ စိတ္တံ-သူတပါးစိတ်ကို၊ စေတသာပိ-မိမိတို့၏စိတ်ဖြင့်လည်း၊ စိတ္တံ-သူတပါးစိတ်ကို၊ ပဇာနန္တိ-အပြားအားဖြင့် သိကုန်၏၊ တေပိ-ထိုသမဏ ဗြဟ္မဏတို့သည်လည်း၊ မံ-ငါ့ကို၊ ဧဝံ-သို့၊ ဇာနိဿန္တိ-သိကုန်လတ္တံ့၊ (ကိံ) ဘော-အမောင်တို့၊ ဣမံ ကုလပုတ္တံ-ကို၊ ပဿထ-ကြည့်ကြကုန်၊ သဒ္ဓါယ-ကြောင့်၊ အဂါရသ္မာ-အိမ်မှ၊ (နိက္ခမိတွာ-၍) အနဂါရိယံ-အိမ်၏အစီးအပွါးဖြစ်သော လယ်ထွန်, ကုန်ရောင်း, နွားကျောင်းမှုမရှိရာ ရဟန်းဘောင်သို့၊ ပဗ္ဗဇိတော-ကပ်ရောက်ပြီးသည်၊ သမာနော-ဖြစ်ပါလျက်၊ ပါပကေဟိ-ကုန်သော၊ အကုသလေဟိ-ကုန်သော၊ ဓမ္မေဟိ-တို့နှင့်၊ ဝေါကိဏ္ဏော-ရောပြွမ်းသည်၊ (ဟုတွာ) ဝိဟရတိ-နေ၏၊ ဣတိ-သို့၊ (ဇာနိဿန္တိ။) ဣဒ္ဓိမန္တိနိယော-တန်ခိုးရှိကုန်သော၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာ-နတ်၌ဖြစ်သော ပသာဒစက္ခုရှိကုန်သော၊ ပရစိတ္တဝိဒုနိယော-သူတပါး စိတ်ကိုသိကုန်သော၊ ဒေဝတာ-နတ်တို့သည်၊ သန္တိ-ရှိကုန်၏၊ တာ-ထိုနတ်တို့သည်၊ ဒူရတောပိ ပဿန္တိ၊ အာသန္နာပိ န ဒိဿန္တိ၊ စေတသာပိ စိတ္တံ ပဇာနန္တိ၊ တာပိ မံ ဧဝံ ဇာနိဿန္တိ ‘ပဿထ ဘော ဣမံ ကုလပုတ္တံ, သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဝေါကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ’ ဣတိ (ဇာနိဿန္တိ)။ သော-ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ လောကံယေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီတိ။ ဧဝံ-ဤသို့လျှင်၊ ဩတ္တပ္ပံ နာမ-မည်သည်၊ လောကာဓိပတိ-လောကဟူသော အကြီးအကဲရှိသည်၊ ဟောတိ။
ဘယသဘာဝသဏ္ဌိတံ ဩတ္တပ္ပံ။ ဘယန္တိ -ကား၊ အပါယဘယံ-အပါယ်မှ ကြောက်ခြင်းတည်း၊ ဩတ္တပ္ပံ-သည်၊ တေန သဘာဝေန-ထိုကြောက်ခြင်းသဘောအားဖြင့်၊ သဏ္ဌိတံ-တည်၏။ ဧကစ္စော-သည်၊ အပါယဘယဘီတော-အပါယ်ဘေးမှကြောက်သည်၊ ဟုတွာ-၍၊ ပါပကမ္မံ န ကရောတိ-မကောင်းမှုကို မပြု။
(၁) မိမိကိုယ်ကို မိမိ စွပ်စွဲခြင်းဟူသောဘေး၊
(၂) သူတပါးတို့၏စွပ်စွဲခြင်းဟူသောဘေး၊
(၃) ဒဏ်ခံရခြင်းဟူသောဘေး၊
(၄) အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘေး။
ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ ဩတ္တပ္ပံ။ ဧကစ္စော-သည်၊ အတ္တာနုဝါဒဘယံ-မိမိကိုယ်ကို မိမိ စွပ်စွဲခြင်းဟူသောဘေး လည်းကောင်း၊ ပရာနုဝါဒဘယံ-သူတပါးတို့၏ စွပ်စွဲခြင်းဟူသောဘေး လည်းကောင်း၊ ဒဏ္ဍဘယံ-ဒဏ်ခံရခြင်း ဟူသောဘေးလည်းကောင်း၊ ဒုဂ္ဂတိဘယံ-ဒုဂ္ဂတိဘေးလည်းကောင်း၊ ဣတိ-သို့၊ စတူဟိ ကာရဏေဟိ-တို့ကြောင့်၊ ဝဇ္ဇဘီရုကဘယဒဿာဝိလက္ခဏံ-အပြစ်ကိုကြောက်တတ်သူ၏အဖြစ်, အပြစ်ကို ဘေးဟုရှုလေ့ရှိသူ၏အဖြစ်ဟူသော လက္ခဏာရှိသော၊ ဩတ္တပ္ပံ-ကို၊ သမုဋ္ဌာပေတွာ-၍၊ ပါပံ န ကရောတိ-မကောင်းမှုကို မပြု။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဟိရီ (အရှက်)ကို ဖြစ်စေကြောင်း ၄-ပါး
ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဟိရိယတီတိ ဟိရီ။ လဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ။--- အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဟိရီ နာမ။ အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ။ လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ ဟိရီ နာမ။ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ နာမ။--- အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတိ ဇာတိံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဝယံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ သူရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဗာဟုသစ္စံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ။
ကထံ အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ? ဣဓေကစ္စော ကုလပုတ္တော အတ္တာနံ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ “မာဒိသဿ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတဿ ဗဟုဿုတဿ ဓုတင်္ဂဓရဿ န ယုတ္တံ ပါပကမ္မံ ကာတု”န္တိ ပါပံ န ကရောတိ။ ဧဝံ အတ္တာဓိပတိ ဟိရီ နာမ ဟောတိ။ တေနာဟ “သော အတ္တာနံယေဝ အဓိပတိံ ဇေဋ္ဌကံ ကရိတွာ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ၊ သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ”တိ။
(အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ၊ ကာမာဝစရကုသလ ဓမ္မုဒ္ဒေသကထာ၊ ၁၆၈-၁၆၉။)
ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ- ကာယဒုစရိုက်အစရှိသည်တို့ကို၊ [နောက်၌ အဋ္ဌကထာဝယ် “ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ” ဟု ဖွင့်၊] ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ- ကာယဒုစရိုက်အစရှိသည်တို့ကြောင့်၊ [ဋီကာဝယ် “ဟေတုအတ္ထေ ကရဏဝစနံ” ဟု ဖွင့်၊ ] ဟိရိယတိ- ရှက်တတ်၏။ ဣတိ- ထိုသို့ ကာယဒုစရိုက်စသည်တို့ကို ရှက်တတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ သာ ဓမ္မဇာတိ- ထိုတရားသဘောသည်၊ ဟိရီ- ဟိရီမည်၏။ ဧတံ-ဤဟိရီဟူသောအမည်သည်၊ လဇ္ဇာယ- ကာယဒုစရိုက်စသည်တို့ကို ရှက်ခြင်း သဘောတရား၏၊ အဓိဝစနံ- အမည်တည်း။
ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည်သည်၊ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ- မိမိ ခန္ဓာကိုယ်ဟူသော နိယကဇ္ဈတ္တလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။ [နိယကဇ္ဈတ္တံ+ဇာတိအာဒိသမုဋ္ဌာနံ ဧတိဿာတိ အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနာ။ ဋီကာ။] ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည်သည်၊ အတ္တာဓိပတိ- မိမိဟူသော အကြီးအကဲရှိ၏။ ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည်သည်၊ လဇ္ဇာသဘာဝသဏ္ဌိတာ- ရှက်ခြင်းသဘောအားဖြင့် ကောင်းစွာ တည်၏။ ဟိရီ နာမ- ဟိရီမည်သည်၊ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ- ရှေးရှု နားထောင်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော ဂါရဝတရားလျှင် မှတ်ကြောင်းလက္ခဏာရှိ၏။
အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာနံ- မိမိခန္ဓာကိုယ်ဟူသော နိယကဇ္ဈတ္တလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိသော၊ ဟိရိံ- ဟိရီကို၊ စတူဟိ- လေးပါးကုန်သော၊ ကာရဏေဟိ- အကြောင်းတို့ကြောင့်၊ သမုဋ္ဌာပေတိ- ဖြစ်စေ၏။ ဇာတိံ- အမျိုးဇာတ်ကို၊ ပစ္စဝေက္ခိတွာ- ဆင်ခြင်၍လည်းကောင်း၊ ဝယံ- အရွယ်ကို၊ ပစ္စဝေက္ခိတွာ- ဆင်ခြင်၍လည်းကောင်း၊ သူရဘာဝံ- ရဲရင့်သူ၏အဖြစ်ကို၊ ပစ္စဝေက္ခိတွာ- ဆင်ခြင်၍လည်းကောင်း၊ ဗာဟုသစ္စံ (ဗာဟုဿစ္စံ)- များသောသုတရှိသူ၏အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပစ္စဝေက္ခိတွာ- ဆင်ခြင်၍လည်းကောင်း၊ (သမုဋ္ဌာပေတိ-၏။)
အမျိုးဇာတ်စသည်တို့ကြောင့် ဟိရီဖြစ်ပုံကို အဋ္ဌကထာလာတိုင်း မြန်မာပြန်ဆိုရပါမူ---
(၁) “ဤ(ငါးဖမ်းခြင်းအစရှိသော) မကောင်းမှုကိုပြုခြင်းမည်သည် အမျိုးဇာတ်နှင့် ပြည့်စုံသူတို့၏အလုပ် မဟုတ်၊ ယုတ်ညံ့သောဇာတ်ရှိသော တံငါသည် အစရှိသူတို့၏ အလုပ်ဖြစ်၏၊ ငါကဲ့သို့ ဇာတ်နှင့်ပြည့်စုံသူအား ဤအလုပ်ကို ပြုခြင်းငှါ မသင့်”ဟု ဇာတ်ကိုဆင်ခြင်၍ ပါဏာတိပါတအစရှိသော မကောင်းမှုကို မပြုပဲ ဟိရီကို ဖြစ်စေ၏။
(၂) “ဤ(ငါးဖမ်းခြင်းအစရှိသော) မကောင်းမှုကိုပြုခြင်းမည်သည် ငယ်ရွယ်သူတို့သည် ပြုသောအလုပ်ဖြစ်၏၊ ငါကဲ့သို့ အသက်အရွယ်ကြီးသူအဖို့ ဤမကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ရန် မသင့်တော်”ဟု အရွယ်ကို ဆင်ခြင်၍ ဟိရီကို ဖြစ်စေ၏။
(၃) “ဤ(ငါးဖမ်းခြင်းအစရှိသော) မကောင်းမှုကိုပြုခြင်းမည်သည် အားနည်းသူ (မရဲရင့်သူ)တို့၏အလုပ်ဖြစ်၏၊ ရဲရင့်သူတို့၏အလုပ်မဟုတ်၊ ငါကဲ့သို့ ရဲရင့်သူအဖို့ ဤမကောင်းမှုကို မပြုလုပ်သင့်”ဟု ရဲရင့်သူ၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်၍ ဟိရီကို ဖြစ်စေ၏။
(၄) “ဤမကောင်းမှုကို ပြုခြင်းမည်သည် မိုက်ကန်းသူတို့၏ အလုပ်ဖြစ်၏၊ ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့၏ အလုပ် မဟုတ်၊ ငါကဲ့သို့ ပညာရှိဖြစ်သော အကြားအမြင်များသော သုတရှိသူအဖို့ ဤမကောင်းမှုကို မပြုလုပ်သင့်”ဟု များသော သုတရှိသူ၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်၍ ဟိရီကို ဖြစ်စေ၏။
ဤသို့ လေးပါးသောအကြောင်းတို့ကြောင့် အဇ္ဈတ္တသမုဋ္ဌာန် ဟိရီကိုဖြစ်စေပြီး၍ မိမိ၏စိတ်၌ ဟိရီကိုသွင်း၍ မကောင်းမှုကို မပြု၊ ဤသို့လျှင် ဟိရီမည်သည် မိမိခန္ဓာကိုယ်ဟူသော နိယကဇ္ဈတ္တလျှင် ဖြစ်ကြောင်းရှိ၏။
“သပ္ပတိဿဝလက္ခဏာ ဟိရီ.-- ဧကစ္စော ဟိ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သတ္ထုမဟတ္တ-ပစ္စဝေက္ခဏာ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ သဗြဟ္မစာရီမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏံ ဟိရိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ပါပံ န ကရောတိ။
(အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ၊ ၁၇၀။)
ဟိ- ချဲ့ဦးအံ့၊ ဧကစ္စော- အချို့သောသူသည်၊ ဇာတိမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ- အမျိုးဇာတ်၏ မြင့်မြတ်သည်၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းလည်းကောင်း၊ သတ္ထုမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ- ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ မြင့်မြတ်သည်၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းလည်းကောင်း၊ ဒါယဇ္ဇမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ- အမွေဖြစ်သော လောကုတ္တရာတရားစသည်၏ မြင့်မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းလည်းကောင်း၊ သဗြဟ္မစာရီမဟတ္တပစ္စဝေက္ခဏာ- သီတင်းသုံးဘော်တို့၏ မြင့်မြတ်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းလည်းကောင်း၊ ဣတိ- ဤသို့၊ စတူဟိ ကာရဏေဟိ- လေးပါးကုန်သော အကြောင်းတို့ကြောင့်၊ သပ္ပတိဿဝလက္ခဏံ- ရှေးရှု နားထောင်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော ဂါရဝတရားဟူသော လက္ခဏာရှိသော၊ ဟိရိံ- ဟိရီကို၊ သမုဋ္ဌာပေတွာ- ဖြစ်စေ၍၊ ပါပံ- မကောင်းမှုကို၊ န ကရောတိ-မပြု။
နောက်ထပ် ဟိရီဖြစ်ကြောင်း ၄-ပါး----
(၁) အမျိုးဇာတ်၏မြင့်မြတ်သည်၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း,
(၂) ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာ ဘုရား၏မြင့်မြတ်သည်၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း,
(၃) အမွေဖြစ်သော လောကုတ္တရာတရားစသည်၏ မြင့်မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း,
(၄) သီတင်သုံးဘော်တို့၏မြင့်မြတ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း ဟိရီကို ဖြစ်စေ၏။
ဇာတိ,ဝယ၊ သူရအစစ်၊ ဗာဟုဿစ်တွင်၊
ချစ်ခင်မြတ်နိုး၊ အမျိုးတရပ်၊ ဘုရားမြတ်မှတ်၊
မွေခံတဦး၊ ကြည်နူးအဆွေ၊ ရှစ်ထွေဟီရိ၊ အကြောင်းရှိသည်၊
မိမိငြားငြား-သတိထား။
ဟိရီမည်သည် အဘယ်ကဲ့သို့ မိမိဟူသော အကြီးအကဲရှိသနည်းဟုမူ--- ဤလောက၌ အချို့သော အမျိုးသားသည် မိမိကို အကြီးအကဲပြု၍ “ငါကဲ့သို့ သဒ္ဓါကြောင့် ရဟန်းပြုခဲ့သော များသောသုတရှိသော ဓုတင်ဆောင်လေ့ရှိသူ အဖို့ မကောင်းမှုကိုပြုရန် မသင့်”ဟု ဆင်ခြင်ခြင်းသည် ဟိရီမည်သည် အတ္တာဓိပတိဖြစ်၏။ တေနာဟ- ထို့ကြောင့်၊ ဘဂဝါ အာဟ (ကိံ)။ သော- ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ အတ္တာနံယေဝ-မိမိကိုပင်၊ အဓိပတိံ ကတွာ- အကြီးအကဲပြု၍၊ အကုသလံ ပဇဟတိ- အကုသိုလ်ကို ပယ်စွန့်၏၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ-ကုသိုလ်ကိုဖြစ်စေ၏၊ သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ-အပြစ်ရှိသော အကုသိုလ်တရားကို ပယ်စွန့်၏၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ- အပြစ်မရှိသော ကုသိုလ်တရားကို ဖြစ်စေ၏၊ အတ္တာနံ- မိမိကို၊ သုဒ္ဓံ ပရိဟရတိ-သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ရွက်ဆောင်၏”။ ဣတိ- ဤသို့၊ (အာဟ-ဟောတော်မူပြီ။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အဟိရိက နှင့် အနောတ္တပ္ပ
ရွာဝက်သည် မစင်မှ မစက်ဆုပ်သကဲ့သို့ အဟိရိကသည် ကာယဒုစရိုက် အစရှိသည်မှ မစက်ဆုပ်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။ ပိုးပရန်သည် မီးမှ မထိတ်လန့်သကဲ့သို့ အနောတ္တပ္ပသည် ကာယဒုစရိုက် အစရှိသည်မှ မထိတ်လန့်ခြင်းလက္ခဏာ ရှိ၏။
န ဟိရီယတိ န လဇ္ဇတီတိ အဟိရိကော၊ ပုဂ္ဂလော, ဓမ္မသမူဟော ဝါ။ အဟိရိကဿ ဘာဝေါ’ဟိရိက္ကံ၊ တဒေဝ အဟိရိကံ။ န ဩတ္တပ္ပတီတိ အနောတ္တပ္ပံ။ တတ္ထ ဂူထတော ဂါမသူကရော ဝိယ ကာယဒုစ္စရိတာ-ဒိတော အဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏံ အဟိရိကံ၊ အဂ္ဂိတော သလဘော ဝိယ တတော အနုတ္တာသလက္ခဏံ အနောတ္တပ္ပံ။ တေနာဟု ပေါရာဏာ–
"ဇိဂုစ္ဆတိ နာဟိရိကော၊ ပါပါ ဂူထာဝ သူကရော။
န ဘာယတိ အနောတ္တပ္ပီ၊ သလဘော ဝိယ ပါဝကာ”တိ။
(အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီဋီကာ၊ ၁၀၇။)
န ဟိရီယတိ န လဇ္ဇတိ-မရှက်တတ်၊ ဣတိ-ထို့ကြောင့်၊ အဟိရိကော-အဟိရိကမည်၏၊ ပုဂ္ဂလော-ပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ ဝါ-တစ်နည်း၊ ဓမ္မသမူဟော-တရားအပေါင်းတည်း။ အဟိရိကဿ-မရှက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏၊ ဝါ-မရှက်တတ်သော တရားအပေါင်း၏၊ ဘာဝေါ-ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာတည်း၊ အဟိရိက္ကံ-မရှက်တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသဘော၊ ဝါ-မရှက်တတ်သောတရားအပေါင်း၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသဘော၊ တဒေဝ-ထိုအဟိရိက္ကသည်ပင်၊ အဟိရိကံ-မည်၏။ န ဩတ္တပ္ပတိ-မလန့်တတ်၊ ဣတိ-ကြောင့်၊ အနောတ္တပ္ပံ-အနောတ္တပ္ပမည်၏။ တတ္ထ-ထိုအဟိရိက အနောတ္တပ္ပ နှစ်ပါးတို့တွင်၊ အဟိရိကံ-သည်၊ ဂါမသူကရော-ရွာဝက်သည်၊ ဂူထတော-မစင်မှ၊ န ဇိဂုစ္ဆတိ ဝိယ-မစက်ဆုပ်သကဲ့သို၊ (တထာ) ကာယဒုစ္စရိတာဒိတော-ကာယဒုစရိုက် အစရှိသည်မှ၊ အဇိဂုစ္ဆနလက္ခဏံ-မစက်ဆုပ်ခြင်းလက္ခဏာရှိ၏၊ အနောတ္တပ္ပံ-သည်၊ သလဘော-ပိုးပရန်ကောင်သည်၊ အဂ္ဂိတော-မီးမှ၊ န ဩတ္တပ္ပတိ ဝိယ-မထိတ်လန့်သကဲ့သို့၊ (တထာ) တတော-ထိုကာယဒုစရိုက် အစရှိသည်မှ၊ အနုတ္တာသ လက္ခဏံ-မထိတ်လန့်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။ တေန-ထို့ကြောင့်၊ “ဇိဂုစ္ဆတိ။ ပ။ ပါဝကာ”တိ-ဟူ၍၊ ပေါရာဏာ-ရှေ့ဆရာတို့သည်၊ အာဟု-ဆိုကြကုန်ပြီ၊
သူကရော-ရွာဝက်သည်၊ ဂူထာ-မစင်မှ၊ န ဇိဂုစ္ဆတိ ဣဝ-မစက်ဆုပ်သကဲ့သို့၊ (တထာ-ထို့အတူ၊) အဟိရိကော-အရှက်မရှိသူသည်၊ ပါပါ-မကောင်းမှုဒုစရိုက်မှ၊ န ဇိဂုစ္ဆတိ-မစက်ဆုပ်။ သလဘော-ပိုးပရန်ကောင်သည်၊ ပါဝကာ-မီးမှ၊ န ဘာယတိ ဣဝ-မကြောက်သကဲ့သို့၊ (တထာ) အနောတ္တပ္ပီ-အကြောက်မရှိသူသည်၊ ပါပါ-မှ၊ န ဘာယတိ-မကြောက်။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ
ပရိညာ ၃-ပါး
ပရိညာယာတိ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ။ တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိဇာနာတိ “အယံ ရူပက္ခန္ဓော, အယံ ဝေဒနာက္ခန္ဓော, အယံ သညာက္ခန္ဓော, အယံ သင်္ခါရက္ခန္ဓော, အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ ဣမာနိ တေသံ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန ပဒဋ္ဌာနာနီ”တိ၊ အယံ ဉာတပရိညာ။ ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တီရေတိ အနိစ္စတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ၊ အယံ တီရဏပရိညာ။ ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ၊ အယံ ပဟာနပရိညာ။
(သဂါထာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဒေဝတာသံယုတ်၊ သမိဒ္ဓွိသုတ်အဖွင့်၊ ၄၃။)
အယံ ဉာတပရိညာတိ ရူပါရူပဓမ္မေ လက္ခဏာဒိတော ဉာတေ ကတွာ။
(သံယုတ်ဋီကာ၊ ၁၊ သမိဒ္ဓိသုတ်အဖွင့်၊ ၈၉။)
ပရိညာယာတိ-ဟူသည်ကား၊ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ-ဟူသော၊ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ-ဤသုံးပါသောပရိညာတို့ဖြင့်၊ ပရိဇာနိတွာ-ပိုင်းခြားလျက် သိ၍။ တတ္ထ-ထိုသုံးပါးသောပရိညာတို့ တွင်၊ ဉာတပရိညာ ကတမာ-ဉာတပရိညာသည် အဘယ်နည်း? “အယံ-ဤတရားသည်၊ ရူပက္ခန္ဓော-ရူပက္ခန္ဓာ, အယံ-သည်၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓော-ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, အယံ-သည်၊ သညာက္ခန္ဓော-သညာက္ခန္ဓာ, အယံ-သည်၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓော-သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, အယံ-သည်၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓော-ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၊ ဣမာနိ-ဤရုပ္ပနသဘာဝစသည် တို့သည်၊ တေသံ-ထိုရူပက္ခန္ဓာစသည်တို့၏၊ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန ပဒဋ္ဌာနာန-လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်တို့တည်း၊”ဣတိ-သို့၊ ပဉ္စက္ခန္ဓော-ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို၊ ပရိဇာနာတိ-ပိုင်းခြား၍သိ၏၊ အယံ-ဤပရိညာသည်၊ ဉာတပရိညာ-ဉာတပရိညာမည်၏။ ကတမာ တီရဏပရိညာ-တီရဏပရိညာကား အဘယ်နည်း? ဧဝံ ဉာတံ-ဤသို့ ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏ ရသစသောအားဖြင့် သိခြင်းကို၊ ကတွာ-ပြု၍၊ ပဉ္စက္ခန္ဓေ-တို့ကို၊ အနိစ္စတော-အမြဲမရှိသောအားဖြင့်၊ (ဒုက္ခတော-ဆင်းရဲသောအားဖြင့်၊) ရောဂတော-အနာရောဂါအားဖြင့်၊ ဣတိ-ဤသို့အစရှိသည်ဖြင့်၊ ဒွါစတ္တာလီသာယ-လေးဆယ့်နှစ်ပါးသော၊ အာကာရေဟိ-အခြင်းအရာတို့ဖြင့်၊ တီရေတိ-နှိုင်းချိန်စူးစမ်းနိုင်၏၊ အယံ-သည်၊ တီရဏပရိညာ-တီရဏပရိညာမည်၏။ ကတမာ ပဟာနပရိညာ-ပဟာနပရိညာဟူသည် အဘယ်နည်း? ဧဝံ-ဤသို့ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို လေးဆယ့်နှစ်ပါးသောအခြင်းအရာတို့ဖြင့်၊ တီရယိတွာ-နှိုင်းချိန်စုံစမ်း၍၊ အဂ္ဂမဂ္ဂေန-အရဟတ္တမဂ်ဖြင့်၊ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု-ခန္ဓာငါးပါးတို့၌၊ ဆန္ဒရာဂံ-ဆန္ဒရာဂကို၊ ပဇဟတိ-ပယ်၏၊ အယံ-သည်၊ ပဟာနပရိညာ-ပဟာနပရိညာမည်၏။
(မိုးထိမူ၊ သဂါထာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာအနက်။)
အယံ ဉာတပရိညာတိ-ကား၊ ရူပါရူပဓမ္မေ-ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့ကို၊ လက္ခဏာဒိတော-လက္ခဏာအစရှိသော အားဖြင့်၊ ဉာတေ-သိအပ်သည်တို့ကို၊ ကတွာ-ပြု၍။
(သံယုတ်ဋီကာ၊ ၁၊ သမိဒ္ဓိသုတ်အဖွင့်၊ အနက်။)
တိဿော ဟိ ပရိညာ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ စ။ တတ္ထ “ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ၊ ဝေဒယိတလက္ခဏာ ဝေဒနာ”တိ ဧဝံ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန ပဝတ္တာ ပညာ ဉာတပရိညာ နာမ။ “ရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ, ဝေဒနာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ”တိအာဒိနာ နယေန တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သာမညလက္ခဏံ အာရောပေတွာ ပဝတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာ ပညာ တီရဏပရိညာ နာမ။ တေသုယေဝ ပန ဓမ္မေသု နိစ္စသညာဒိပဇဟနဝသေန ပဝတ္တာ လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာဝ ပဟာနပရိညာ နာမ။
တတ္ထ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟာ ဉာတပရိညာယ ဘူမိ။ ဧတသ္မိံ ဟိ အန္တရေ ဓမ္မာနံ ပစ္စတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓေဿဝ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ။ ကလာပသမ္မသနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ တီရဏပရိညာယ ဘူမိ။ ဧတသ္မိံ ဟိ အန္တရေ သာမညလက္ခဏပဋိဝေဓေဿဝ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ။ ဘင်္ဂါနုပဿနံ အာဒိံ ကတွာ ဥပရိ ပဟာနပရိညာယ ဘူမိ။ တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ “အနိစ္စတော အနုပဿန္တော နိစ္စသညံ ပဇဟတိ၊ ဒုက္ခတော အနုပဿန္တော သုခသညံ ပဇဟတိ၊ အနတ္တတော အနုပဿန္တော အတ္တသညံ ပဇဟတိ၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ၊ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓေန္တော သမုဒယံ ပဇဟတိ၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော အာဒါနံ ပဇဟတီ”တိ ဧဝံ နိစ္စသညာဒိပဟာနသာဓိကာနံ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ အာဓိပစ္စံ ဟောတိ။
(ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ၁၊ ၃၂။)
“ရူပံ-ရုပ်သည်၊ ရုပ္ပနလက္ခဏံ-ဖောက်ပြန်ခြင်းလက္ခဏာရှိ၏၊ ဝေဒနာ-ဝေဒနာသည်၊ ဝေဒယိတလက္ခဏာ -ခံစားခြင်းလက္ခဏာရှိ၏၊”ဣတိ ဧဝံ-ဤသို့၊ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ-ထိုထိုခန္ဓာအစရှိသောတရားတို့၏၊ ပစ္စတ္တလက္ခဏသလ္လက္ခဏဝသေန-အသီးသီးသောလက္ခဏာကို ကောင်းစွာမှတ်သည်၏အစွမ်းဖြင့်၊ ဝါ-ရုပ္ပနအစရှိသော ပစ္စတ္တလက္ခဏာ, သလ္လက္ခဏလက္ခဏာအစရှိသော ပစ္စတ္တလက္ခဏာကို ကောင်းစွာမှတ်သည်၏အစွမ်းဖြင့်၊ ပဝတ္တာ-ဖြစ်သော၊ ပညာ-ပညာသည်၊ ဉာတပရိညာ နာမ-ဉာတပရိညာမည်၏။ “ရူပံ-ရူပက္ခန္ဓာသည်၊ အနိစ္စံ-မမြဲ၊ ဒုက္ခံ-ဆင်းရဲ၏၊ အနတ္တာ-အစိုးမရ၊ ဝေဒနာ-ဝေဒနာသည်၊ အနိစ္စာ-မမြဲ၊ ဒုက္ခာ-ဆင်းရဲ၏၊ အနတ္တာ-အစိုးမရ၊” ဣတိအာဒိနာ-ဤသို့အစရှိသော၊ နယေန-နည်းဖြင့်၊ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ-ထိုထိုတရားတို့၏၊ သာမညလက္ခဏံ-သာမညလက္ခဏာသို့၊ အာရောပေတွာ-တင်၍၊ ပဝတ္တာ-သော၊ လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာပညာ-လက္ခဏာရေးလျှင် အာရုံရှိသော ဝိပဿနာပညာသည်၊ တီရဏပရိညာ နာမ-တီရဏပရိညာမည်၏။ ပန-ထိုမှတပါး၊ တေသုယေဝ-ထိုဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာတို့၏အာရုံသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော၊ ဓမ္မေသု-ခန္ဓာအစရှိသော တရားတို့၌၊ နိစ္စသညာဒိပဇဟနဝသေန-နိစ္စသညာအစရှိသည်ကို ပယ်သည်၏အစွမ်းဖြင့်၊ ပဝတ္တာ-သော၊ လက္ခဏာရမ္မဏိက ဝိပဿနာဝ-လက္ခဏာရေးလျှင် အာရုံရှိသော ဝိပဿနာပညာသည်သာလျှင်၊ ပဟာနပရိညာ နာမ-ပဟာနပရိညာ မည်၏။
တတ္ထ-ထိုသုံးပါးတို့တွင်၊ သင်္ခါရပရိစ္ဆေဒတော-သင်္ခါရတို့ကို ပိုင်းခြားသည်မှ၊ ဝါ-နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်မှ၊ ပဋ္ဌာယ-စ၍၊ ယာဝ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟာ-နာမ်ရုပ်တို့၏အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းသည်တိုင်အောင်၊ ဝါ-ပစ္စယ ပရိဂ္ဂဟဉာဏ်တိုင်အောင်၊ ဉာတပရိညာယ-ဉာတပရိညာ၏၊ ဘူမိ-အရာမည်၏။ ဟိ သစ္စံ-မှန်၏၊ ဧတသ္မိံ အန္တရေ-ဤအတွင်း၌၊ ဓမ္မာနံ-ရူပက္ခန္ဓာစသော တရားတို့၏၊ ပစ္စတ္တလက္ခဏပဋိဝေဓေဿဝ-အသီးသီးသော လက္ခဏာကို ထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော ပညာ၏သာလျှင်၊ အာဓိပစ္စံ-အစိုးရသည်၏အဖြစ်သည်၊ ဟောတိ-၏၊ ကလာပသမ္မသနတော-ကလာပသမ္မသနဉာဏ်မှ၊ ပဋ္ဌာယ-စ၍၊ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာ-ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်တိုင်အောင်၊ တီရဏပရိညာယ-၏၊ ဘူမိ-အရာမည်၏၊ ဟိ သစ္စံ-၏၊ ဧတသ္မိံ အန္တရေ-၌၊ သာမညလက္ခဏပဋိဝေဓေဿဝ-သာမညလက္ခဏာကိုထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော ပညာ၏သာလျှင်၊ အာဓိပစ္စံ-သည်၊ ဟောတိ-၏။ ဘင်္ဂါနုပဿနံ-ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ကို၊ အာဒိံ ကတွာ-အဦးအစကိုပြု၍၊ ဥပရိ-အထက်၌၊ ပဟာနပရိညာယ-၏၊ ဘူမိ-အရာမည်၏။ ဟိ သစ္စံ-မှန်၏၊ တတော-ထိုဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်မှ၊ ပဋ္ဌာယ-၍၊ “အနိစ္စတော-အနိစ္စအားဖြင့်၊ အနုပဿန္တော-ရှုသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ နိစ္စသညံ-နိစ္စသညာကို၊ ပဇဟတိ-စွန့်ပစ်၏၊ ဒုက္ခတော-ဒုက္ခအားဖြင့်၊ အနုပဿန္တော-သည်၊ သုခသညံ-သုခသညာကို၊ ပဇဟတိ-၏၊ အနတ္တတော-အနတ္တအားဖြင့်၊ အနုပဿန္တော-သည်၊ အတ္တသညံ-အတ္တသညာကို၊ ပဇဟတိ-၏၊ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော-ငြီးငွေ့သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ နန္ဒိံ-သပ္ပီတိကတဏှာကို၊ ပဇဟတိ-၏၊ ဝိရဇ္ဇန္တော-တပ်ခြင်းကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ရာဂံ-နိပ္ပီတိကရာဂကို၊ ပဇဟတိ-၏၊ နိရောဓေန္တော-ချုပ်စေသောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ သမုဒယံ-အနာဂတ်ဘင်၏အကြောင်းဖြစ်သော သမုဒယကို၊ ပဇဟတိ-၏၊ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တော-စွန့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ အာဒါနံ-တဏှာဒိဋ္ဌိအားဖြင့် စွဲလမ်းခြင်းကို၊ ပဇဟတိ-၏၊”ဣတိ ဧဝံ-သို့၊ နိစ္စသညာဒိပဟာနသာဓိကာနံ-နိစ္စသညာအစရှိသည်ကို ပယ်ခြင်းကိုပြီးစေတတ်ကုန်သော၊ သတ္တန္နံ-ခုနစ်ပါးကုန်သော၊ အနုပဿနာနံ-အနုပဿနာတို့၏၊ အာဓိပစ္စံ-သည်၊ ဟောတိ-၏။
(မိုးထိမူ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာအနက်၊ ၁-၁၀၂-၁၀၃။)
ဉာတတီရဏပဟာနဝသေန တိဝိဓာ ပရိညာ။ တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? သဗ္ဗံ တေဘူမကံ နာမရူပံ “ဣဒံ ရူပံ, ဧတ္တကံ ရူပံ၊ န ဣတော ဘိယျော၊ ဣဒံ နာမံ, ဧတ္တကံ နာမံ, န ဣတော ဘိယျော”တိ ဘူတုပါဒါယဘေဒံ ရူပံ ဖဿာဒိဘေဒံ နာမဉ္စ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ကမ္မာဝိဇ္ဇာဒိကဉ္စဿ ပစ္စယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ အယံ ဉာတပရိညာ။ ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ တံ သဗ္ဗံ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ၊ အယံ တီရဏပရိညာ နာမ။ ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသ္မိံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ၊ အယံ ပဟာနပရိညာ နာမ။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယော ဝါ ဉာတပရိညာ၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိအာဒယော, ကလာပသမ္မသနာဒိအနုလောမပရိယောသာနာ ဝါ ပညာ တီရဏပရိညာ၊ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏံ နိပ္ပရိယာယေန ပဟာနပရိညာ။
(သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၊ ၂၊ ၂၀-၂၂။)
ဝါ-တနည်းကား၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယော-ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ, ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိတို့သည်၊ ဉာတပရိညာ-ဉာတပရိညာမည်၏၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိအာဒယော-မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ, ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ အစရှိသည်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကလာပသမ္မသနာဒိ အနုလောမ ပရိယောသာနာ-ကလာပသမ္မသနအစ အနုလောမ အဆုံးရှိကုန်သော၊ ပညာ ဝါ-ပညာတို့သည်လည်းကောင်း၊ တီရဏပရိညာ-တီရဏပရိညာမည်၏၊ အရိယမဂ္ဂေ-အရိယ မဂ်၌၊ ဉာဏံ-ဉာဏ်သည်၊ နိပ္ပရိယာယေန-မုချအားဖြင့်၊ ပဟာနပရိညာ-ပဟာနပရိညာမည်၏။
(သာရတ္ထဋီကာအနက်။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သရဏဂုံ ပုတီးစိပ်ခြင်းအကျိုး
သရဏဂုံအကျိုး
၁။ သရဏဂုံ၊ သုံးပါးစုံ၊ ကြည်ယုံ ပုတီးစိပ်။
၂။ သရဏဂုံ၊ ကိုယ်လုံးထုံ၊ ပြည့်စုံ သိဒ္ဓိဟိတ်။
၃။ သရဏဂုံ၊ ကိုယ်လုံးထုံ၊ အာရုံ ထင်နိမိတ်။
၄။ အန္တရာယ်ကင်း၊ ကပ်ကျော်နင်း၊ ပေါခြင်း လာဘ်မဆိတ်။
(ရှေးဆရာမြတ်တို့)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
သရဏဂုမ် ပျက်, မပျက်
မွန်မွန်မြတ်မြတ် ပျပ်ဝပ်ခြင်းသည်-
(၁) ဆွေမျိုးအနေဖြင့် ပျပ်ဝပ်ခြင်း၊
(၂) ကြောက်သည့်အနေဖြင့် ပျပ်ဝပ်ခြင်း၊
(၃) ဆရာအနေဖြင့် ပျပ်ဝပ်ခြင်း၊
(၄) အလှူခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့် မွန်မွန်မြတ်မြတ် ပျပ်ဝပ်ခြင်းအားဖြင့် ၄ မျိုးရှိရာတွင် စတုတ္ထ အလှူခံထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ်ဟု မွန်မွန်မြတ်မြတ် ပျပ်ဝပ်ခြင်းသည်သာ အမြတ်၏အစွမ်းဖြင့် ခံယူသောကြောင့် သရဏဂုမ်ဖြစ်၏၊ ကျန် ၃-မျိုးတို့ဖြင့် ပျပ်ဝပ်ခြင်းသည် သရဏဂုံ မဖြစ်၊ ထို ၃ မျိုးတို့ကို အမြတ်အားဖြင့် ခံယူလျှင် သရဏဂုမ် ပျက်တော့၏။
သရဏဂုမ်ပြီးသောသူ၏အဖို့မှာ သာသနာတော်အယူမှအခြားအယူရှိသော တိတ္ထိတို့၌ ရသေ့ဖြစ်နေသော ဆွေမျိုးကို “ဤရသေ့သည် ငါ၏ ဆွေမျိုးဘဲ”ဟု နှလုံးသွင်း၍ ရှိခိုးသော်လည်း သရဏဂုံမပျက်၊ ရသေ့မဟုတ်သော ဆွေမျိုးလူကို ရှိခိုးလျှင် ပြောဖွယ်ရာပင် မရှိ၊ အဘယ်မှာ သရဏဂုမ်ပျက်တော့အံ့နည်း၊ မပျက်ပါ။
မင်းကို ကြောက်၍ ရှိခိုးလျှင် သရဏဂုမ်မပျက်ပါ။
အတတ်သင်ပေးသော တိတ္ထိကိုလည်း ဆရာအနေဖြင့် ရှိခိုးလျှင် သရဏဂုမ်မပျက်ပါ။
ထိုတိတ္ထိဆွေမျိုးရသေ့, မင်း, အတတ်သင်ဆရာတိတ္ထိကို အမြတ်ဟု ယူဆလျက် ရှိခိုးမူ သရဏဂုမ် ပျက်သည်။
သော ပနေသော (ပဏိပါတော) ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ၊ တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ န ဣတရေဟိ။ သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂဏှာတိ၊ သေဋ္ဌဝသေန စ ဘိဇ္ဇတိ။
ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ စ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ဉာတိံ “ဉာတကော မေ အယ”န္တိ ဝန္ဒတော သရဏဂမနံ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ။ တထာ ရာဇာနံ ဘယဝသေန ဝန္ဒတော၊ သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒီယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ။ တထာ ယံ ကိÌိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယမ္ပိ “အာစရိယော မေ အယ”န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ သရဏဂမနဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ၂၀၇-၂၀၈။)
ဝန္ဒတိ။။ ပဏိပါတ သရဏဂုံသည် “အဘိဝါဒန (ရှိခိုးခြင်း), ပစ္စုဋ္ဌာန (ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း), အဉ္စလိကမ္မ (လက်အုပ်ချီခြင်း), သာမိစီကမ္မ (အရိုအသေပြုခြင်း)”ဟု အမျိုးမျိုးရှိသော်လည်း အဘိဝါဒနဖြစ်သော ဝန္ဒတိ တစ်မျိုးကိုသာ ဥပလက္ခဏအားဖြင့် ပြသည်။ [ဝန္ဒတီတိ ပဏိပါတဿ လက္ခဏဝစနံ။ သီလက္ခန်ဋီကာ၊ ၂၈၀။]
ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ။။ တိတ္ထိဘောင်၌ ရသေ့လုပ်သောဆွေမျိုးကို ဆွေမျိုးအနေဖြင့် ရှိခိုးမှုကြောင့် ပဏိပါတသရဏဂုမ်မဖြစ်၊ ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ၌ အပိသည် သမ္ဘာဝနာဇောတက၊ ထိုပိဖြင့် “ရသေ့ ရဟန်းဆိုတာ ကိုးကွယ် စရာဖြစ်၍ မြင့်မြတ်သူတည်း”ထိုရသေ့ရဟန်းကိုသော်မှ ရှိခိုးသည့်အတွက် သရဏဂုမ် မပျက်တုံသေး၏၊ ရသေ့ရဟန်းမဟုတ်သော ဆွေမျိုးကို ရှိခိုးလျှင် အဘယ်မှာ ပျက်နိုင်ပါအံ့နည်း?”ဟု ဂရဟာဆည်းသည်။
မှတ်ချက်။။ ဤစကားအရ ဆွေမျိုးဖြစ်သော ရသေ့ကို ရှိခိုးမှုကြောင့် သရဏဂုမ်မပျက်သကဲ့သို့, ထို့အတူ တစုံတခု လာဘ်ကိုမြှော်၍လည်းကောင်း, ဘေးရန်ကိုကာကွယ်လိမ့်မည်ဟု ထင်၍လည်းကောင်း နတ်ကို ရှိခိုးမှု ကြောင့် မူလရှိပြီးသော သရဏဂုမ် မပျက်ဟု မှတ်ပါ။
ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာသည် ကြောက်ခြင်းကြောင့် ရှိခိုးရသည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေသောဟိတ်တည်း၊ သရဏဂုမ် မပျက်ခြင်း၏ အကြောင်းပြဟိတ် မဟုတ်၊ သရဏဂုမ်မပျက်ခြင်း၏အကြောင်းမှာ “သေဋ္ဌဝသေန အဝန္ဒိတတ္တာ”ဟု ထည့်ရမည်၊ ဘာ့ကြောင်းနည်း? “သေဋ္ဌဝသေန စ ဘိဇ္ဇတိ”ဟု ရှေ့၌ ဆိုအပ်ခဲ့သောကြောင့်တည်း။ သီလက္ခန်ဋီကာသစ်၊ ၂၊ ၁၈၃-စကားအရ နတ်ကို ကိုးကွယ်ရာ၌ ရတနာ ၃ ပါးထက်ပင် မြတ်သည်ဟု သဘောထား၍ ကိုးကွယ်လျှင် သရဏဂုမ်ပျက်၏ ဟုလည်းမှတ်ပါ။ (သီလက္ခန်ဘာသာဋီကာ၊ ၃၊ ၂၄၇။)
လောကုတ္တရာသရဏဂုမ်သည် ဘယ်တော့မှ မပျက်စီးပါ၊ လောကီသရဏဂုမ်ကား အယူတပါး ပြောင်းသွား၍ ပျက်ခြင်း, သေ၍ ပျက်ခြင်း ၂-မျိုးရှိ၏၊ အယူပြောင်း၍ သရဏဂုမ်ပျက်ခြင်းသည် အပြစ်ရှိ၏၊ သေ၍ ပျက်ခြင်းသည် အပြစ်မရှိ။
လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ သာဝဇ္ဇော စ အနဝဇ္ဇော စ။ တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ၊ သော စ အနိဋ္ဌဖလော ဟောတိ။ အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ ဟောတိ၊ သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော။ လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ၊ ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ။ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ။ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ၂၀၉။)
စ-ဆက်၍ဆိုဦးအံ့၊ လောကိယဿ သရဏဂမနဿ-လောကီဖြစ်သော သရဏဂုံ၏၊ ဘေဒေါ-ပျက်ခြင်း သည်၊ သာဝဇ္ဇော-အပြစ်ရှိသော၊ (ဘေဒေါ) စ-ပျက်ခြင်းလည်းကောင်း၊ အနဝဇ္ဇော-အပြစ်မရှိသော၊ (ဘေဒေါ) စ-လည်းကောင်း၊ (ဣတိ-သို့၊) ဒုဝိဓော-နှစ်ပါးအပြားရှိ၏၊ တတ္ထ-ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်၊ သာဝဇ္ဇော-အပြစ်ရှိသော ပျက်ခြင်းသည်၊ အညသတ္ထာရာဒီသု-သာသနာတွင်းဆရာမှ တပါးသောဆရာ အစရှိသည်တို့၌၊ အတ္တနိယျာတနာ ဒီဟိ-မိမိကိုအပ်နှင်းခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့်၊ ဟောတိ-၏၊ သော စ-ထိုသာဝဇ္ဇဘေဒသည်၊ အနိဋ္ဌဖလော-အလိုမရှိအပ်သောအကျိုးရှိသည်၊ ဝါ-မကောင်းသောအကျိုးရှိသည်၊ ဟောတိ-၏၊ အနဝဇ္ဇော-အပြစ်မရှိသော ပျက်ခြင်းသည်၊ ကာလံကိရိယာယ-သေချိန်ကိုပြုခြင်းကြောင့်၊ ဝါ-သေခြင်းကြောင့်၊ ဟောတိ-၏၊ သော-ထိုအနဝဇ္ဇဘေဒသည်၊ အဝိပါကတ္တာ-ဝိပါကဓမ္မ မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ အဖလော-အကျိုးမရှိ၊ ပန-ကား၊ လောကုတ္တရဿ-လောကုတ္တရာသရဏဂုံ၏၊ ဘေဒေါ-သည်၊ နေဝတ္ထိ-မရှိသည်သာတည်း၊ (ကသ္မာ-အဘယ် ကြောင့်၊ လောကုတ္တရဿ-၏၊ ဘေဒေါ-သည်၊ နေဝတ္ထိ-မရှိသနည်း?) ဟိ (ယသ္မာ)-အကြင့်ကြောင့်၊ ဘဝန္တရေပိ-ဘဝတပါး၌သော်မှလည်း၊ [ပိဖြင့် “ဤဘဝကို မဆိုထားနှင့်”ဟု ဂရဟာပြု။] အရိယသာဝကော-အရိယာသာဝက သည်၊ အညံ-သာသနာတွင်းဆရာမှ အခြားသောဆရာကို၊ သတ္ထာရံ-ဆရာဟူ၍၊ န ဥဒ္ဒိသတိ-မညွှန်ပြတော့၊ ဣတိ-ကြောင့်၊ (လောကုတ္တရဿ ဘေဒေါ နေဝတ္ထိ)၊ ဧဝံ-ဤသို့လျှင်၊ သရဏဂမနဿ-၏၊ သံကိလေသောစ-ကိုလည်းကောင်း၊ ဘေဒေါစ-ပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဝေဒိတဗ္ဗော-သိအပ်၏။ ဣတိ-သရဏဂုံနှင့်စပ်၍ မှတ်ဖွယ်အပြီးတည်း။ (သီလက္ခန်ဘာသာဋီကာ၊ ၃၊ ၂၅၄။)
သာဝဇ္ဇော။။ တဏှာဒိဋ္ဌာဒိဝသေန-သာသနာပဆရာတို့ကို ချစ်ခင်ခြင်းတဏှာ, ထိုဆရာတို့၏အယူကိုပင် အမှန်ထင်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအစရှိသည်တို့၏အစွမ်းဖြင့်၊ သဒေါသော-အပြစ်နှင့်တကွဖြစ်၏၊ အပြစ်ရှိ၏။
ကာလံ ကိရိယာယ။။ သရဏဂုံဆောက်တည်မှုသည် သီလဆောက်တည်မှုနှင့် တူ၏၊ သီလသည် ကာလ အပိုင်းအခြား ရှိ -မရှိ ၂ မျိုးဖြစ်၏၊ သရဏဂုံဆောက်တည်မှုလည်း ထို့အတူပင်တည်း၊ ကာလအပိုင်းအခြား မရှိပဲ ဆောက်တည်လျှင် သရဏဂုံပျက်သည်။ (သီလက္ခန်ဋီကာသစ်၊ ၂၊ ၁၅၇။)
မှတ်ချက်။။ သေလျှင် သရဏဂုံ ပျက်သောကြောင့် ယခုအခါ လူသေလျှင် သရဏဂုံတင်ကြဟန် တူသည်၊ သို့သော် အလောင်းကောင်းသည် သရဏဂုံ မယူနိုင်ပါ၊ သေသူက အနားမှာဖြစ်နေလျှင်သာ ယူနိုင်စရာရှိပါသည်။ (သီလက္ခန်ဘာသာဋီကာ၊ ၃၊ ၂၅၄။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သရဏဂုမ် ညစ်နွမ်း, မညစ်နွမ်း
သရဏဂုမ် ၂-မျိုး။။
သရဏဂုမ်သည် လောကီသရဏဂုမ်, လောကုတ္တရာသရဏဂုမ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။
လောကီသရဏဂုမ်မှာ ရတနာ ၃-ပါးတို့၏ဂုဏ်ကို မသိခြင်း, ရတနာ ၃-ပါးတို့အပေါ်၌ ယုံမှားသံသယ ရှိခြင်း, ရတနာ ၃-ပါး၏ ဂုဏ်တော်များကိုပင် ဂုဏ်မဟုတ်ဟု ပြောင်းပြန်ယူခြင်း အယူများခြင်း, ရတနာ ၃-ပါးအပေါ်၌ မရိုသေခြင်း, မလေးစားခြင်းတို့သည် သရဏဂုမ်၏ညစ်နွမ်းကြောင်းတို့ပင်ဖြစ်၏။
လောကုတ္တရာသရဏဂုမ်မှာ ညစ်နွမ်းကြောင်းတရား မရှိ။
လောကိယသရဏဂမနံ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ၊ န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ န မဟာဝိပ္ဖါရံ။ လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ သံကိလေသော။ (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ၂၀၉။)
လောကိယသရဏဂမနံ- လောကီသရဏဂုမ်သည်၊ တီသု- သုံးပါးကုန်သော၊ ဝတ္ထူသု- ကုသိုလ်စိတ်၏ တည်ရာ ရတနာ ၃ ပါးတို့၌၊ အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ- မသိခြင်းမောဟ, ယုံမှားခြင်းဝိစိကိစ္ဆာ, အမှားသိခြင်းဒိဋ္ဌိအစရှိသည်တို့ကြောင့်၊ သံကိဿတိ- ညစ်နွမ်း၏၊ မဟာဇုတိကံ- ကြီးစွာသော အရောင် အဝါရှိသည်၊ န ဟောတိ-မဖြစ်၊ မဟာဝိပ္ဖါရံ- ကြီးစွာပြန့်နှံ့ခြင်းဟူသော အာနုဘော်ရှိသည်၊ န (ဟောတိ)- မဖြစ်။ လောကုတ္တရဿ- လောကုတ္တရာသရဏဂုမ်အား၊ သံကိလေသော- ညစ်နွမ်းသည်၊ နတ္ထိ- မရှိ။
ရတနာ ၃ ပါး၏ဂုဏ်တော်ကို လုံးလုံးမသိခြင်း, ပြင်းစွာ တွေဝေနေခြင်းသည် “အညာဏ”မည်၏၊ ဗုဒ္ဓဟုတ်လေသလော? မဟုတ်လေသလော?ဟု ယုံမှားခြင်းသည် “သံသယ”မည်၏၊ ရတနာ ၃ ပါး၏ အရဟံ စသောဂုဏ်တော်ကိုပင် ဂုဏ်မဟုတ်ဟု ပြောင်းပြန်ယူခြင်းသည် “မိစ္ဆာဉာဏ”မည်၏၊ အာဒိဖြင့် ရတနာ ၃ ပါးကို အနာဒရ (မရိုသေခြင်း), အဂါရဝ (မလေးစားခြင်း)စသည်ကို ယူပါ။
[ယခုခေတ်မှာလည်း ဗုဒ္ဓဓမ္မတို့၌ ရိုသေမှု နည်းပါးလာလေပြီ။]
သံကိလိဿတိကိုပင် “န မဟာဇုတိကံ န မဟာဝိပ္ဖါရ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်၊ ဇုတိသဒ္ဒါသည် အရောင်အဝါကို ဟော၏၊ မဟတီ+ဇုတိ ယဿာတိ မဟာဇုတိကံ၊ ဝိပ္ဖါရံသဒ္ဒါသည် ပြန့်နှံ့ခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ သရဏဂုမ်၏အကျိုး ပြန့်နှံ့ခြင်းဟူသည် အာနုဘော်တည်း၊ ထိုအာနုဘော်ဟူသည် မြင့်မြတ်ခြင်း တည်း၊ မဟန္တော+ဝိပ္ဖါရော ယဿာတိ မဟာဝိပ္ဖါရံ။ [န မဟာဇုတိကံတိ န မဟုဇ္ဇလံ(များစွာ မတောက် ပ)၊ အပရိသုဒ္ဓံ အပရိယောဒါတန္တီတိ အတ္ထော။ န မဟာဝိပ္ဖါရံတိ န မဟာနုဘာဝံ၊ အပ္ပဏီတံ အနုဠာရံ (န+ဥဠာရံ-မမြင့်မြတ်)၊ သီလက္ခန်ဋီကာသစ်၊ ၂၊ ၁၈၇။ (သီလက္ခန်ဘာသာဋီကာ၊ ၃၊ ၂၅၃။)
မှတ်ချက်။။ သရဏဂမန-သရဏဂုမ်, သရဏဂုံ ၂-မျိုးပင် ရေးထုံးအရ သုံးနိုင်၏။
သံသယာဉာဏ ဝတ္ထုမှိ၊ မိစ္ဆာဉာဏဉ္စ နာဒရံ။
လောကိယသရဏံ တေဟိ၊ ကိလိဋ္ဌံ န မဟပ္ဖလံ။
လောကိယသရဏံ- လောကီသရဏဂုမ်သည်၊ ဝတ္ထုမှိ- ရတနာသုံးပါးတည်းဟူသော ဝတ္ထု၌၊ သံသယံ-ယုံမှားသံသယရှိခြင်းလည်းကောင်း၊ အဉာဏံ- ရတနာသုံးပါး၏ဂုဏ်ကို မသိခြင်းလည်းကောင်း၊ မိစ္ဆာဉာဏဉ္စ- အသိလွဲမှားခြင်းလည်းကောင်း၊ အနာဒရံ-ရတနာသုံးပါး၌ မရိုသေခြင်းလည်းကောင်း၊ တေဟိ-ထိုဆိုခဲ့ပြီးထ ကြောင်းလေးဝတို့ကြောင့်၊ ကိလိဋ္ဌံ- သရဏဂုမ်စွမ်း, ညစ်နွမ်းချေးတင်, မဖြူစင်သည် ဖြစ်၍၊ န မဟပ္ဖလံ- အကျိုးမကြီး။
ရတနာသုံးပါး- ယုံမှားကင်္ခါ၊
ဂုဏ်မသိနှင့်- လွဲသိမိစ္ဆာ၊
ရိုသေကင်းဝေး- ညစ်ထေးသရဏာ၊
တန်ခိုးသေး- ကျိုးပေးနည်းကျမ်းလာ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ
ဓမ္မဒါနသည် အမြတ်ဆုံး
ယော ဓမ္မမနုသာသတီတိ ယော ဓမ္မံ အနုသာသတိ၊ အဋ္ဌကထံ ကထေတိ၊ ပါဠိံ ဝါစေတိ၊ ပုစ္ဆိတပဥှံ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခတိ၊ ဓမ္မဿဝနံ ကရောတိ၊ သဗ္ဗောပေသ ဓမ္မံ အနုသာသတိ သဗ္ဗဒါနာနဉ္စ ဣဒံ ဓမ္မဒါနမေဝ အဂ္ဂန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ–
"သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ၊
သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ။
သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတိ ဇိနာတိ၊
တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီ" တိ။
ယော ဓမ္မမနုသာသတီတိ- ဟူသည်ကား၊ ယော- အကြင်သူသည်၊ ဓမ္မံ- တရားကို၊ အနုသာသတိ- ဆုံးမ၏၊ အဋ္ဌကထံ- အဋ္ဌကထာကို၊ ကထေတိ- ပြောဆို၏၊ ပါဠိံ- ပါဠိတော်ကို၊ ဝါစေတိ- ပို့ချ၏၊ ပုစ္ဆိတပဥှံ- မေးအပ်သောပြဿနာကို၊ ဝိဿဇ္ဇေတိ- ဖြေ၏၊ ကမ္မဋ္ဌာနံ- ကမ္မဋ္ဌာန်းကို၊ အာစိက္ခတိ- ပြောကြား၏၊ ဓမ္မဿဝနံ- တရားနာခြင်းကို၊ ကရောတိ- ပြု၏၊ ဧသ (ဧသော)သဗ္ဗောပိ- ဤအဋ္ဌကထာသင်ခြင်းအစရှိသော အလုံးစုံသည်လည်း၊ ဓမ္မံ အနုသာသတိ နာမ- တရားကို ဆုံးမသည်မည်၏၊ သဗ္ဗဒါနာနဉ္စ- ခပ်သိမ်းသောအလှူတို့ထက်လည်း၊ ဣဒံ ဓမ္မဒါနမေဝ- ဤတရားအလှူသည်သာလျှင်၊ အဂ္ဂံ- မြတ်၏၊ ဣတိ- ဤသို့၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ- သိအပ်၏။
စ- မှန်၏၊
“သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတိ၊ သဗ္ဗရသံ ဓမ္မရသော ဇိနာတိ။ သဗ္ဗရတိံ ဓမ္မရတိ ဇိနာတိ၊ တဏှက္ခယော သဗ္ဗဒုက္ခံ ဇိနာတီတိ– ဟူ၍၊ ဧတံပိ- ဤစကားကိုလည်း၊ (ဘဂဝတာ- မြတ်စွာ ဘုရားသည်၊) ဝုတ္တံ- ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
သဗ္ဗဒါနံ- အာမိသဒါန အဘယဒါနအစရှိသော အလုံးစုံသောအလှူကို၊ (အလှူဟူသမျှကို၊) ဓမ္မဒါနံ- တရားဒေသနာ ဟူသောအလှူသည်၊ ဇိနာတိ- အောင်၏၊ သဗ္ဗရသံ- ရသာဟူသမျှကို၊ ဓမ္မရသော- သူတော်ကောင်းတရားလျှင် မှီရာရှိသော ပီတိပါမောဇ္ဇဟူသော အရသာသည်၊ ဇိနာတိ- အောင်၏။ သဗ္ဗရတိံ- မွေ့လျော်ခြင်းဟူသမျှကို၊ ဓမ္မရတိ- သမထ ဝိပဿနာတရား၌ မွေ့လျော်ခြင်းသည်၊ ဇိနာတိ- အောင်၏၊ တဏှက္ခယော- တဏှာ၏ကုန်ရာ ကုန်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်သည်၊ သဗ္ဗဒုက္ခံ- ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံကို၊ ဇိနာတိ- အောင်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဗုဒ္ဓ၏ ဟောညွှန်ပုံ ၂-မျိုး
ဘုရားရှင်တို့မည်သည် ...
(၁) အားသစ်ကြိုးကုတ် အားထုတ်ဘူးသော ဝိပဿနာမရှိသော (ဝိပဿနာ အားမထုတ် ဘူးသော) ရှေးဦးစွာ ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းခြင်း၌ အစပြုသော မပြုအပ်သေးသော ပရိကံရှိသော တပည့်အား ပန်းချီဆရာသည် နံရံ၏ကောင်းမွန်သေသပ်ချောမွတ်မှုကို ပြောကြားသကဲ့သို့ “ရှေးဦးစွာ သီလကို ဖြူစင်စေဦးလော့၊ သမာဓိကို ပွါးလေဦးလော့၊ ကမ္မဿကတဉာဏ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့် ပြုဦးလော့”ဟု ရှေးဦးစွာ ဝိပဿနာ၏ရှေ့အဖို့ဖြစ်သော ကျင့်ဝတ် ပဋိပတ်ကို ဟောကြားတော်မူကုန်၏။
(၂) ဘုရားရှင်၏ ဩဝါဒကို လိုက်နာသဖြင့် ကောင်းစွာ ကျင့်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ၌ လွန်စွာအားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် အားကား အရဟတ္တမဂ်၏နီးစွာသောအကြောင်းဖြစ်သော သိမ်မွေ့နူးညံ့သော ခန္ဓာစသောလောက၏ အတ္တစသည်မှ ဆိတ်သောအဖြစ်ကိုပြတတ်သော ဝိပဿနာကိုသာလျှင် ဟောကြားတော်မူကုန်၏။
ဗုဒ္ဓါ စ အကတာဘိနိဝေသဿ အာဒိကမ္မိကဿ အကတပရိကမ္မဿ အန္တေဝါသိနော စိတ္တကာရော ဘိတ္တိပရိကမ္မံ ဝိယ “သီလံ တာဝ သောဓေဟိ၊ သမာဓိံ ဘာဝေဟိ၊ ကမ္မဿကတပညံ ဥဇုံ ကရောဟီ”တိ ပဌမံ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ အာစိက္ခန္တိ။ ကာရကဿ ပန ယုတ္တပယုတ္တဿ အရဟတ္တမဂ္ဂပဒဋ္ဌာန ဘူတံ သဏှသုခုမံ သုညတာဝိပဿနံ ယေဝ အာစိက္ခန္တိ။
(သဂါထာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဒေဝတာသံယုတ်၊ အစ္ဆရာသုတ်အဖွင့်၊ ၈၂။)
ဗုဒ္ဓါ စ- ဘုရားရှင်တို့မည်သည်ကား၊ အကတာဘိနိဝေသဿ- သာသနာတော်ထမ်းရဟန်းဖြစ်၍ အားသစ် ကြိုးကုတ်ဘူးသော ဝိပဿနာမရှိသော၊ အာဒိကမ္မိကဿ- အဦးအစဖြစ်သော၊ အကတပရိကမ္မဿ-မပြုအပ်သေးသော ပရိကံရှိသော၊ အန္တေဝါသိနော- တပည့်အား၊ စိတ္တကာရော- ပန်းချီဆရာသည်၊ ဘိတ္တိပရိကမ္မံ- နံရံ၏ကောင်းမွန်သေသပ် ချောမွတ်မှုကို၊ (အာစိက္ခတိ) ဝိယ- ပြောကြားသကဲ့သို့၊ “တာဝ- ရှေးဦးစွာ၊ သီလံ- သီလကို၊ သောဓေဟိ- ဖြူစင်စေဦးလော့၊ သမာဓိံ- သမာဓိကို၊ ဘာဝေဟိ- ပွါးလေဦးလော့၊ ကမ္မဿကတပညံ- ကမ္မဿကတပညာကို၊ ဥဇုံ- ဖြောင့်ဖြောင့်၊ ကရောဟိ- ပြုဘိဦးလော့၊”ဣတိ- ဤသို့၊ ပဌမံ- ရှေးဦးစွာ၊ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒံ- ဝိပဿနာ၏ရှေ့အဖို့ဖြစ်သောအကျင့်ကို၊ အာစိက္ခန္တိ- ဟောကြားတော်မူကုန်၏။ ကာရကဿ- ဘုရားရှင်၏ဩဝါဒကို လိုက်နာသဖြင့် ကောင်းစွာကျင့်သော၊ ယုတ္တ ပယုတ္တဿ ပန- ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ၌ လွန်စွာအားထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အားကား၊ အရဟတ္တမဂ္ဂပဒဋ္ဌာနဘူတံ- အရဟတ္တ မဂ်၏ နီးစွာသောအကြောင်းဖြစ်၍ဖြစ်သော၊ သဏှသုခုမံ- သိမ်မွေ့နူးညံ့သော၊ သုညတာဝိပဿနံ ယေဝ- ခန္ဓာစသော လောက၏ အတ္တစသည်မှ ဆိတ်သောအဖြစ်ကိုပြတတ်သော ဝိပဿနာကိုသာလျှင်၊ အာစိက္ခန္တိ- ဟောကြားတော်မူ ကုန်၏။
(မိုးထိမူ၊ အဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ၁၊ ၂၁၄။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
အောင်ရှစ်ချက် ဂါထာတော်ကြီး
ဇယစက္ကော ဇယန္တော ယော၊ ဇယိတဗ္ဗေ ဇယာသနေ။
ဇယာပေသိ ဇယေသီနံ၊ ဇယံ ဒေတု ဇယုတ္တရော။
ဇယစက္ကော- အောင်ကြောင်းနိမိတ်, အောင်အတိတ်နှင့်, အောင်ဟိတ်ဝေလျှံ, အောင်သံထစ်ချုံး, သောင်းတိုက်လုံးဝယ်, ခေါင်ဆုံးမကိုဋ်, အောင်လံစိုက်၍, အမြိုက်အောင်ခင်း, အောင်မြေနင်းဖို့, နဝင်းဓာတ်စစ်, တရာ့ရှစ်ဟု, ရှင်ချစ် ဘုန်းမော်, စိန္တေယျော်၏, ခြေတော်အစုံ, ကြာပဒုမ်ဝယ်, ရောင်ဟုန်ပြိုးပြက်, စက်လက္ခဏာ, နှိုင်းမရာသည့်, သိင်္ဂါရွှေစင်, အောင်ရုပ်သွင်နှင့်, စုံလင်ပြည့်ဖြိုးတော်မူပေထသော၊
ဇယုတ္တရော- ဗြဟ္မာနတ်လူ, သုံးဘုံသူဝယ်, အောင်သူတကာ, သင်္ချာသင်္ချေ, သိန်းကုဋေထက်, ဂုဏ်နေမြင့်လှ, တုမရ ဖက်မမြင်, မယှဉ်သာ မနှိုင်းသာ, တေဇာမဟိဒ္ဓိ, သိဒ္ဓိပိုင်စိုး, အောင်ရိပ်ဖြူမိုးတော်မူထသော၊
ယော ဇိနော- အောင်ဇေယာဘိ, အောင်သိဒ္ဓိနှင့်, ဗောဓိညွန့်ရှင်, အောင်ပလ္လင်ဝယ်, ငါးအင်မာရ်ယုတ်, ရန်ခလုတ်ကို, တမုဟုတ်ရှောင်တခင်, ဘုန်းတော်ညွန့်အောင်လံတင်၍, အောင်ပလ္လင် ကနက္ကဒဏ်ရိပ်မှာ, အောင်ဘိသိက် သွန်းတော်မူသော, အကြင်မြတ်စွာဘုရားကြီးသည်၊
ဇယာသနေ- နေရဉ္စရာ, မည်ထူးသာသည့်, နီလာရောင်ရွှန်း, ရေယာဉ်စန်းနှင့်, မြစ်ကမ်းသောင်စွယ်, သာမောဖွယ်လျှင်, ဘုန်းကြွယ်ဆူဆူ, ဗုဒ္ဓင်္ကူတို့, ရိပ်ဖြူရှစ်ဆင့်, ကဒဏ်ဖွင့်၍, အမြင့်ခေါင်ထီး, ဉာဏ်တော်ကြီးကို, အပြီးပိုင်သ, အတုလဇေယသိန်, ဘူမိန်အထွတ်, တုလွတ်အောင်မြေ, မိုက်မှောင်ကျွေသည့်, ဇယာသန ရွှေပလ္လင်တော်ကြီး၌၊
ဇယိတဗ္ဗေ- အောင်တပ်ခင်း၍, နှိမ်နင်းထိုက်စွာ, ခန္ဓာ ကမ္မ, ကိလေသနှင့်, မရဏဘိဘူ, ရန်သူစင်စစ်, ဆိုးညစ် မိုက်မှောင်, သံသာထောင်ဝယ်, ချုပ်နှောင်ပိတ်ဆီး, ငါးစုံသောမာရ်အသင်းကြီးတို့ကို၊
ဇယန္တော- ဘုန်းတော်အနန္တ, ကံတော်အနန္တ, ဉာဏ်တော်အနန္တ, တန်ခိုးတော်အနန္တ, ကြီးမြတ်လှ၍, မရစံနှုန်း, ဖက်မဲ့ကြုံးလျက်, နှလုံးကြည်သာ, အေးမြတ်စွာပင်, မျက်လွှာကိုမျှ, မငြိမ့်ရပဲ, လက်စသိမ်းကြုံး, မာရ်အားလုံးကို, အဆုံး ပယ်နှင်, အောင်ပွဲကြီးဆင်တော်မူသည်ဖြစ်၍၊
ဇယေသီနံ- အောင်ဆုမင်္ဂလာ, အဖြာဖြာကို, ဖွေရှာတောင့်တ, မျှော်လင့်ကြသည့်, များလှဟိန္ဒဂူ, နတ်လူသောင်း သောင်း, သတွာအပေါင်းတို့ကို၊
ဇယာပေသိ- လောကီလောကုတ်, မယုတ်မယို, ဆယ်ဆပိုလျက်, လိုရာလိုရာ, ချမ်းသာ သီးသီး, ကြံတိုင်းပြီးအောင်, ဆုကြီးငှဝေ, အောင်စေတော်မူပြီ။
သော ဇိနော-ထိုဇာတိ ပုည, ဂုဏ်မာနဖြင့်, တက်ကြွထောင်လွှား, ငါတကားဟု, ကြုံးဝါးကြသူ, လူမင်းနတ်မင်း, ဗြဟ္မာမင်းတို့၏, ဝပ်စင်းညွတ်ကျိုး, မာရ်စွယ်ချိုး၍, ရှိခိုးကော်ရော်, ဥုးတော်တင်ရာ, တေဇာခေါင်ဖူး, အောင်ပွဲမှူးဖြစ် တော်မူပေသော မြတ်စွာဘုရားကြီးသည်၊
မေ- နာမ်ရုပ်ဆတ်ဆတ်, ပရမတ်၌, ပညတ်တင်စား, တပည့်တော်များအား၊
ဇယံ- ဘေးဒဏ်ရန်မာရ်, အန္တရာယ်အပေါင်း, မကောင်းဟူသမျှ, ဝေးကရှောင်ကွင်း, ကင်းကြီးကင်းလျက်, ကောင်းခြင်းဣဋ္ဌာ, သုခမင်္ဂလာ, ရှစ်ဖြာသုံးဆယ်, ပြည့်ဖြိုးကြွယ်၍, မိုးလယ်တောက်ထွန်း, လဝန်းစန္ဒြာ, ကဲ့ပမာသို့, ရောင်ဝါထိန်ဝေ, သိရ်သရေနှင့်, ဂုဏ်နေကြီးမြင့်, နေလိုပွင့်လျက်, တင့်တယ်ရိပ်ငြိမ်, စည်းစိမ်တက်တိုး, ဘဝဂ်မိုးအောင်, ကောင်းကျိုးဝေဆာ, အောင်ရာအောင်ကြောင်း, အောင်ဆုအပေါင်းကို၊
ဒေတု-တရာသက်တိုင်, မပျက်နိုင်ပဲ, တည်ခိုင်ကျန်းမာ, ဘယာနတ္ထိ, ပကတိပင်ကိုယ်, နုပျိုရုပ်ဆင်း, ပြည့်တင်းအင်္ဂါ, မင်္ဂလာသီးသီး, ကြံတိုင်းပြီးအောင်, အောင်ဆုကြီး ပေးတော်မူပါအရှင်မြတ်ကြီးဘုရား။
(တောင်မြို့ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေး၊ (မှတ်) ၁၃၃၄-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၂-ရက် အင်္ဂါနေ့။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကိုယ့်ကိုကိုယ်ဖျက်
ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ၊ ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠံ။
သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ၊ ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ။
(သဂါထာဝဂ္ဂ၊ ဗြဟ္မသံယုတ်၊ ဒေဝဒတ္တသုတ်၊ ၁၅၆။)
ကဒလိံ- ငှက်ပျောပင်ကို၊ ဖလံ- မိမိအသီးသည်၊ ဝေ- စင်စစ်၊ ဟန္တိ ယထာ- သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဝေဠုံ- ဝါးပင်ကို၊ ဖလံ- မိမိအသီးသည်၊ ဟန္တိ ယထာ- သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နဠံ- ကျူပင်ကို၊ ဖလံ- မိမိအသီးသည်၊ ဟန္တိ ယထာ- သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဿတရိံ- အဿတိုရ်မြင်းမကို၊ ဂဗ္ဘော- မိမိကိုယ်ဝန်သည်၊ ဟန္တိ ယထာ- သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တထာ- ထို့အတူ၊ ကာပုရိသံ- နှလုံးသွင်းယုတ်သောယောကျ်ားကို၊ သက္ကာရော- လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရသည်၊ သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သားရသေ့လေးအား ဖခင်ရသေ့ကြီး၏ မှာကြား ဆုံးမစကား
ဟလိဒ္ဒိရာဂဇာတ်တော်လာ
ယော တေ ဝိဿာသယေ တာတ၊ ဝိဿာသဉ္စ ခမေယျ တေ။
သုဿူသီ စ တိတိက္ခီ စ၊ တံ ဘဇေဟိ ဣတော ဂတော။
ယဿ ကာယေန ဝါစာယ၊ မနသာ နတ္ထိ ဒုက္ကဋံ။
ဥရသီဝ ပတိဋ္ဌာယ၊ တံ ဘဇေဟိ ဣတော ဂတော။
ယော စ ဓမ္မေန စရတိ၊ စရန္တောပိ န မညတိ။
ဝိသုဒ္ဓကာရိံ သပ္ပညံ၊ တံ ဘဇေဟိ ဣတော ဂတော။
ဟလိဒ္ဒိရာဂံ ကပိစိတ္တံ၊ ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ။
တာဒိသံ တာတ မာ သေဝိ၊ နိမ္မနုဿမ္ပိ စေ သိယာ။
အာသီဝိသံဝ ကုပိတံ၊ မီဠှလိတ္တံ မဟာပထံ။
အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ ယာနီ’ဝ ဝိသမံ ပထံ။
အနတ္ထာ တာတ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ဗာလံ အစ္စုပသေဝတော။
မာ’ဿု ဗာလေန သံဂစ္ဆိ၊ အမိတ္တေနေဝ သဗ္ဗဒါ။
တံ တာဟံ တာတ ယာစာမိ၊ ကရဿု ဝစနံ မမ။
မာ’ဿု ဗာလေန သံဂစ္ဆိ၊ ဒုက္ခော ဗာလေဟိ သင်္ဂမော။
(ဇာတကပါဠိ၊ ပဌမတွဲ၊ နဝကနိပါတ်၊ ဟလိဒ္ဒိဇာတ်၊ ၁၉၅-၁၉၆။)
(က) ချစ်ကျွမ်းဝင်သူကို ဆည်းကပ်ပါ
တာတ-ချစ်သား၊ ယော-အကြင်သူသည်၊ တေ-သင့်အား၊ ဝိဿာသယေ-အကျွမ်းဝင်၏၊ တေ-သင်၏၊ ဝိဿာသဉ္စ-အကျွမ်းဝင်ခြင်းကိုလည်း၊ ခမေယျ-နှစ်သက်၏၊ တေ-သင်၏၊ ဝစနံ-စကားကို၊ သုဿူသီ စ-နားလည်း ထောင်၏၊ တိတိက္ခီ စ-သည်းလည်းခံ၏၊ ဣတော-ဤအရပ်မှ၊ ဂတော-သွားသော၊ (တွံ-သင်သည်၊) တံ-ထိုသူကို၊ ဘဇေဟိ-ဆည်းကပ်လေလော့။
(ခ) မကောင်းမှုမရှိသူကို ဆည်းကပ်ပါ
တာတ-ချစ်သား၊ ယဿ-အကြင်သူအား၊ ဝါ-မှာ၊ ကာယေန-ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝစသာ-နှုတ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ မနသာ-စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုက္ကဋံ-မကောင်းသဖြင့် ပြုအပ်သည်၊ ဝါ-မကောင်းသောအမှုသည်၊ နတ္ထိ-မရှိ၊ ဣတော-ဤအရပ်မှ၊ ဂတော-သွားသော၊ (တွံ-သင်သည်၊) တံ-ထိုသူကို၊ ဥရသီဝ(ဥရသိ+ဣဝ)-အမိရင်ခွင်၌ တည်သကဲ့သို့၊ ပတိဋ္ဌာယ-အမိကဲ့သို့ ထင်မှတ်၍ ထိုသူ့ရင်ခွင်၌ တည်၍၊ ဘဇေဟိ-ဆည်းကပ်လေလော့။
(ဂ) မာနမရှိသူကို ဆည်းကပ်ပါ
တာတ-ချစ်သား၊ ယော စ-အကြင်သူသည်လည်း၊ ဓမ္မေန-သုစရိုက်တရားဖြင့်၊ စရတိ-ဣရိယာပုထ်ကို ဖြစ်စေ၏၊ စရန္တောပိ-တရားကျင့်ငြားသော်လည်း၊ န မညတိ-ငါသာလျှင် တရားကျင့်၏ဟူ၍ မာနကို မပြု၊ ဣတော-ဤအရပ်မှ၊ ဂတော-သွားသော၊ (တွံ-သင်သည်၊) ဝိသုဒ္ဓကာရိံ-စင်ကြယ်စွာသော ကုသလကမ္မပထကို ပြုလေ့ရှိသော၊ သပ္ပညံ-ပညာ ရှိသော၊ တံ-ထိုသူကို၊ ဘဇေဟိ-ဆည်းကပ်လေလော့။
(ဃ) ချစ်လွယ် မုန်းလွယ်သူကို ရှောင်ပါ
တာတ-ချစ်သား၊ ဟလိဒ္ဒိရာဂံ-နနွင်းဆိုးရေကဲ့သို့ သဘောရှိသော၊ ကပိစိတ္တံ-မျောက်ကဲ့သို့ စိတ်ရှိသော၊ (မျောက်စိတ်နှင့်တူသော၊) ရာဂဝိရာဂိနံ-ချစ်လွယ် မုန်းလွယ်သော၊ တာဒိသံ-ထိုသို့သဘောရှိသော၊ ပုရိသံ-ယောကျ်ား ကို၊ (လူမျိုးကို၊) (တွံ-သင်သည်၊) (ဇမ္ဗုဒီပတလံ-ဇမ္ဗူဒိပ်အပြင်သည်၊) နိမ္မနုဿမ္ပိ-ထိုသူမှတပါး အခြားလူမရှိသည်လည်း၊ စေ သိယာ-အကယ်၍ ဖြစ်စေကာမူ၊ မာ သေဝိ-မမှီဝဲလေလင့်။ [ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဝယ် ထိုချစ်လွယ် မုန်းလွယ်သူမှတပါး အခြားတစ်ယောက်မျှ မရှိစေကာမူ ထိုလူမျိုးကိုတော့ ဘယ်တော့မှ မမှီဝဲနှင့်-ဟု ဆိုလို။]
(င) ဒေါသကြီးသူကို ရှောင်ပါ
(တာတ-ချစ်သား၊) ကုပိတံ-အမျက်ထွက်သော၊ အာသီဝိသံဝ-မြွေဟောက်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မီဠှလိတ္တံ-မစင်ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သော၊ မဟာပထံဝ-ကြီးစွာသော ခရီးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ယာနီ-ယာဉ်ဖြင့် သွားသောသူသည်၊ ဝိသမံ-မညီမညွတ်သော၊ ပထံ-ခရီးကိုလည်းကောင်း၊ ပရိဝဇ္ဇတိ ဣဝ-ကြဉ်သကဲ့သို့၊ တထာ-ထို့အတူ၊ (တွံ-သင်သည်၊) တာဒိသံ-ထိုသို့သဘောရှိသောသူကို၊ အာရကာ-အဝေးမှ၊ (ဝေးစွာ၊) ပရိဝဇ္ဇေဟိ-ကြဉ်လေလော့။
(စ) လူမိုက်နှင့် မပေါင်းနှင့်
တာတ-ချစ်သား၊ ဗာလံ-လူမိုက်ကို၊ အစ္စူပသေဝတော-အလွန်မှီဝဲသောသူအား၊ အနတ္ထာ-အကျိုးမဲ့တို့သည်၊ ဝဍ္ဎန္တိ-ပွါးကုန်၏၊ (တွံ-သင်သည်၊) ဗာလေန-သူမိုက်နှင့်၊ မာဿု သံဂစ္ဆိ-မပေါင်းဖော်လေလင့်၊ ဗာလေန-သူမိုက်နှင့်၊ သင်္ဂမော-ပေါင်းဖော်ခြင်းသည်၊ သဗ္ဗဒါ-အခါခပ်သိမ်း၊ အမိတ္တေန-ရန်သူနှင့်၊ သင်္ဂမော ဣဝ-ပေါင်းဖော်ခြင်းကဲ့သို့၊ ဟောတိ-ဖြစ်၏။
တံ-ထိုအကြောင်းကြောင့်လျှင်၊ (တာတ-ချစ်သား၊) အဟံ-ငါသည်၊ တံ-သင့်ကို၊ ယာစာမိ-တောင်းပန်ပါ၏၊ မမ-ငါ၏၊ ဝစနံ-စကားကို၊ ကရဿု-လိုက်နာလော့၊ တွံ-သင်သည်၊ ဗာလေန-သူမိုက်နှင့်၊ မာဿု သံဂစ္ဆိ-မပေါင်းဖော်လေလင့်၊ ဗာလေဟိ-သူမိုက်တို့နှင့်၊ သင်္ဂမော-ပေါင်းဖော်ခြင်းသည်၊ ဒုက္ခော-ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတတ်၏။
ချစ်ခင် နာယူ၊ သည်းခံမူ၊ ထိုသူ ဆည်းကပ်ပါ။
ဒုစရိုက်ဟူ၊ မရှိမူ၊ ထိုသူ ဆည်းကပ်ပါ။
မာန်မာနဟူ၊ မရှိမူ၊ ထိုသူ ဆည်းကပ်ပါ။
ချစ်လွယ် မုန်းလွယ်၊ ထိုသူဝယ်၊ လွယ်လွယ် ရှောင်လိုက်ပါ။
မြွေဟောက်လားတူ၊ မျက်ကြီးမူ၊ ထိုသူဝေးစွာ ရှောင်လိုက်ပါ။
ရန်သူပုံချင့်၊ လူမိုက်နှင့်၊ ပေါင်းလင့် မပြုရာ။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
နောင်တ ၁၀-မျိုး
နောင်တ ၁၀-မျိုး
(၁) ငယ်ရွယ်စဉ် ဥစ္စာကို မရှာမိခဲ့-ဟု အိုသောအခါ နောင်တရခြင်း။
(၂) ငယ်ရွယ်စဉ် အတတ်ပညာကို မသင်မိခဲ့-ဟု အိုသောအခါ နောင်တရခြင်း။
(၃) ငယ်ရွယ်စဉ် ကောက်ကျစ်ခြင်း, ကုန်းတိုက်ခြင်း, ကြမ်းတမ်းခြင်းတို့ကို ပြုမိခဲ့၏-ဟု သေရာညောင်စောင်း လျောင်းသောကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၄) ရှေးက သနားခြင်းကင်းမဲ့စွာ သူ့အသက်ကို သတ်ခဲ့၏-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၅) သူ့မယားကို မှီဝဲမိ၏-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၆) များစွာသော ထမင်းအဖျော်ရှိပါလျက် မလှူမိခဲ့-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၇) အိုမင်းရင့်ရော်သော မိဘများကို ဥစ္စာအား, ကိုယ်အားဖြင့် စွမ်းနိုင်ပါလျက် မကျွေးမွေးမိခဲ့-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၈) လက်ဦးဆရာလည်းဖြစ်၍ အဖန်တလဲလဲ ဆုံးမတတ်သည့် မွေးကျွေးခဲ့သော ဖခင်ကို မထေမဲ့မြင် ပြုမိခဲ့၏-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၉) သီလရှိကုန်သော အကြားအမြင်များသည့် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သို့ ပစ္စည်းလှူလျက် မဆည်းကပ်မိခဲ့-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
(၁၀) ငြိမ်သက်လျက် ခြိုးခြံသော အလေ့အကျင့်သည် ကောင်းသော်လည်း ရှေးက မကျင့်မိခဲ့-ဟု နောက်ကာလ၌ နောင်တရခြင်း။
သတ္ထာ သစ္စပရိဘာဝိတံ မုခရတနံ ဝိဝရိတွာ တံ ဓမ္မဒေသနံ မဓုရေန သရေန ကောသလရညော အာဝိ ကရောန္တော–
ဒသ ခလု ဣမာနိ ဌာနာနိ၊ ယာနိ ပုဗ္ဗေ အကရိတွာ။
သ ပစ္ဆာ မနုတပ္ပတိ၊ ဣစ္စေဝါဟ ဇနသန္ဓော။
အလဒ္ဓါ ဝိတ္တံ တပ္ပတိ၊ ပုဗ္ဗေ အသမုဒါနိတံ။
န ပုဗ္ဗေ ဓနမေသိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
သကျရူပံ ပုရေ သန္တံ၊ မယာ သိပ္ပံ န သိက္ခိတံ။
ကိစ္ဆာ ဝုတ္တိ အသိပ္ပဿ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ကူဋဝေဒီ ပုရေ အာသိံ၊ ပိသုဏော ပိဋ္ဌိမံသိကော။
စဏ္ဍော စ ဖရုသော စာပိ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ပါဏာတိပါတီ ပုရေ အာသိံ၊ လုဒ္ဒေါ စာပိ အနာရိယော။
ဘူတာနံ နာပစာယိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ဗဟူသု ဝတ သန္တီသု၊ အနာပါဒါသု ဣတ္ထိသု။
ပရဒါရံ အသေဝိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ဗဟုမှိ ဝတ သန္တမှိ၊ အန္နပါနေ ဥပဋ္ဌိတေ။
န ပုဗ္ဗေ အဒဒံ ဒါနံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
မာတရံ ပိတရံ စာပိ၊ ဇိဏ္ဏကံ ဂတယောဗ္ဗနံ။
ပဟု သန္တော န ပေါသိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
အာစရိယ’မနုသတ္ထာရံ၊ သဗ္ဗကာမရသာဟရံ။
ပိတရံ အတိမညိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
သမဏေ ဗြာဟ္မဏေ စာပိ၊ သီလဝန္တေ ဗဟုဿုတေ။
န ပုဗ္ဗေ ပယိရုပါသိဿံ၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
သာဓု ဟောတိ တပေါ စိဏ္ဏော၊ သန္တော စ ပယိရုပါသိတော။
န စ ပုဗ္ဗေ တပေါ စိဏ္ဏော၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ယော စ ဧတာနိ ဌာနာနိ၊ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇတိ။
ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ၊ သ ပစ္ဆာ နာနုတပ္ပတီ”တိ။
(ဇာတကအဋ္ဌကထာ၊ ၄၊ ဇနသန္ဓဇာတကအဖွင့်၊ ၁၇၈-၁၇၉။)
မဟာရာဇ-မင်းကြီး၊ ဒသ-ဆယ်ပါးကုန်သော၊ ယာနိ ဣမာနိ ဌာနာနိ-အကြင်အကြောင်းတို့ကို၊ ပုဗ္ဗေ-ရှေး၌၊ အကရိတွာ-မပြုသည်ရှိသော်၊ သော-ထိုသူသည်၊ ပစ္ဆာ-နောက်၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏၊ ဣတိ ဧဝံ-ဤသို့၊ ဇနသန္ဓော-ဇနသန္ဓမင်းသည်၊ အာဟ ခလု-ဟောသတတ်။
လဒ္ဓံ-ရအပ်သော၊ ဝါ-ရသင့်ရထိုက်သော၊ ဝိတ္တံ-ဥစ္စာကို၊ အလဒ္ဓါ-မရသည်ရှိသော်၊ တပ္ပတိ-စိုးရိမ်ရတတ်၏၊ ပုဗ္ဗေ-ရှေး၌၊ ဓနံ-ဥစ္စာကို၊ အသမုဒါနိတံ-မဆည်းပူးမိလေ၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောင်အိုသောအခါ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
ပုရေသန္တံ-ရှေးငယ်သောအခါ၌၊ မယာ-ငါသည်၊ သကျရူပံ-အလုံးစုံသော ဆင်စီး, မြင်းစီး အစရှိသော၊ သိပ္ပံ-အတတ်ကို၊ န သိက္ခိတံ-မသင်မိလေ၊ အသိပ္ပဿ-အတတ်မရှိသောသူအား၊ ဝုတ္တိ-အသက်မွေးခြင်းသည်၊ ကိစ္ဆာ- ငြိုငြင် ဆင်းရဲ၏၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောင် အိုသောအခါ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ်ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
ပုရေ သန္တံ-ရှေးငယ်သောအခါ၌၊ ကူဋဝေဒီ-စဉ်းလဲစဉ်းစား ပြုမိသည်၊ အာသိံ-ဖြစ်၏၊ ပိဋ္ဌိမံသိကော-သူတပါးတို့၏ ကျောက်ကုန်းသားကို စားတတ်သော၊ ပိသုဏော- ချောပစ်သောစကားကို ဆိုမိသည်၊ အာသိံ-ဖြစ်၏၊ အဟံ-ငါသည်၊ စဏ္ဍော စ-ကြမ်းတမ်းသည်၄င်း၊ ဖရုသောစာပိ-ကြမ်းကြုတ်သည်၄င်း၊ အာသိံ-ဖြစ်၏၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-သေရာ ညောင်စောင်း၌ လျောင်းသော နောက်ကာလ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
အဟံ-ငါသည်၊ ပုရေ-ရှေး၌၊ ပါဏာတိပါတီ-သူ့အသက်သတ်ခြင်းကို ပြုမိသည်၊ အာသိံ-ဖြစ်၏၊ အနရိယော-သူတော်မဟုတ် သူယုတ်သည်၊ အာသိံ-ဖြစ်၏၊ ဘူတာနံ-သတ္တဝါတို့ကို၊ နာပစာယိဿံ-သနားခြင်းကို မပြုမိ၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောင်ကာလ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
အနာပါဒါသု-သူတပါးတို့သည် မသိမ်းဆည်းအပ်ကုန်သော၊ ဗဟူသု-များစွာကုန်သော၊ ဣတ္ထီသု-မိန်းမတို့သည်၊ သန္တီသု-ရှိကုန်လျက်၊ ပရဒါရံ-သူ့မယားကို၊ အသေဝိဿံ ဝတ-မှီဝဲမိချေ၏တကား၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောက်ကာလ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
ဥပဋ္ဌိတေ-ဖြစ်သော၊ ဗဟုသ္မိံ-များစွာသော၊ အန္နပါနေ-ထမင်း အဖျော်သည်၊ သန္တိမှိ-ရှိပါလျက်၊ အဟံ-ငါသည်၊ ပုဗ္ဗေ-ရှေး၌၊ ဒါနံ-အလှူကို၊ န အဒဒံ ဝတ-မပေးလှူမိစွတကား၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောင်အိုသောအခါ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
ဇိဏ္ဏကံ-အိုမင်းသည် ဖြစ်၍၊ ဂတယောဗ္ဗနံ-ကြီးသောအရွယ်သို့ ရောက်သော၊ မာတရံပိ-အမိကို၄င်း၊ ပိတရံ စာပိ-အဘကို၄င်း၊ ပဟု-ဥစ္စာအား, ကိုယ်အားဖြင့် စွမ်းနိုင်သည်၊ သန္တော-ဖြစ်ပါလျက်၊ န ပေါသိဿံ-ငါ မမွေးကျွေးမိပေ၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောက်အခါ၌၊ အနုတပ္ပတိ-နောင်တပူပန်ရတတ်၏။
အာစရိယံ-လက်ဦးဆရာဖြစ်သော၊ အနုသတ္တာရံ-အဖန်တလဲလဲ ဆုံးမတတ်သော၊ သဗ္ဗကာမရသာဟာရံ-အလုံးစုံသော ဝတ္ထုကာမ အရသာကို ဆောင်၍ မွေးကျွေးသော၊ ပိတရံ-အဘကို၊ အတိမညိဿံ-မထေမဲ့မြင် ငါပြုမိ၏၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောက်ကာလ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တရတတ်၏။
သီလဝန္တေ-သီလရှိကုန်သော၊ ဗဟုဿုတေ-များသော အကြားအမြင်ရှိကုန်သော၊ သမဏေ စာပိ-ရဟန်းတို့သို့ ၄င်း၊ ဗြာဟ္မဏေ စာပိ-မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသော သူတို့သို့၄င်း၊ အဟံ-ငါသည်၊ ပုဗ္ဗေ-ရှေး၌၊ န ပယိရုပါသိဿံ-ပစ္စည်းလှူလျက် မဆည်းကပ်မိ၊ ဣတိ-ဤသို့၊ ပစ္ဆာ-နောက်ကာလ၌၊ အနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်ရတတ်၏၊ ဝါ-နောင်တ ရတတ်၏။
သာဓု ဟောတိ တပေါ စိဏ္ဏော၊ သန္တော စ ပယိရုပါသိတော။
န စ ပုဗ္ဗေ တပေါ စိဏ္ဏော၊ ဣတိ ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ။
ယော စ ဧတာနိ ဌာနာနိ၊ ယောနိသော ပဋိပဇ္ဇတိ။
ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ၊ သ ပစ္ဆာ နာနုတပ္ပတီ”တိ။
ယော စ-အကြင်သူသည်ကား၊ ဧတာနိ ဌာနာနိ-ဤဆယ်ပါးသော အကြောင်းတို့ကို၊ ယောနိသော-အသင့်အားဖြင့်၊ ပဋိပဇ္ဇတိ-ကျင့်၏၊ သော-ထိုသူသည်၊ ပုရိသကိစ္စာနိ-သူတော်တကာတို့၏ ကိစ္စတို့ကို၊ ကရံ ကရောန္တော-ပြုသည် ဖြစ်၍၊ ပစ္ဆာ-နောက်ကာလ၌၊ နာနုတပ္ပတိ-စိုးရိမ် ပူပန်မရှိရပြီ၊ ဝါ-နောင်တမရှိရပြီ။
(ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထု၊ စတုတ္ထတွဲ၊ ဇနသန္ဓဇာတ်၊ ၅၀-၅၂။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
ပဏ္ဍုကမ္ဗလာ၊ မြကျောက်ဖြာ၊ ပူရာ ကြောင်းလေးမျိုး---
၁။ သိကြားမင်း၏ အသက်ကုန် (အာယုက္ခယ)သဖြင့်လည်း ပဏ္ဍုကမ္ဗလာသည် ပူ၏၊
၂။ သိကြားမင်း၏ ကောင်းမှုကုန် (ပုညက္ခယ)သဖြင့်လည်း ပဏ္ဍုကမ္ဗလာသည် ပူ၏၊
၃။ တစ်ပါးသော ကြီးမားသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသောသူသည် ထိုသိကြားမင်းအရာကို တောင့်တသဖြင့်လည်း ပဏ္ဍုကမ္ဗလာသည် ပူ၏၊
၄။ တရားစောင့်ကုန်သော တန်ခိုးကြီးမားကုန်သော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့၏ သီလတန်ခိုးအားဖြင့်လည်း ပဏ္ဍုကမ္ဗလာသည် ပူ၏။
တံ ကိရ သက္ကဿ အာယုက္ခယေန ဝါ ဥဏှံ ဟောတိ ပုညက္ခယေန ဝါ၊ အညသ္မိံ ဝါ မဟာနုဘာဝသတ္တေ တံ ဌာနံ ပတ္ထေန္တေ, ဓမ္မိကာနံ ဝါ မဟိဒ္ဓိကသမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလတေဇေန ဥဏှံ ဟောတိ။
(ဇာတက၊ ဋ္ဌ၊ ၄၊ ကဏှဇာတ်အဖွင့်၊ ၈-၉။)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သာမဏေနှင့်လူတို့ သီလကျိုးပျက်ရာ၌ ခြားနားချက်---
သာမဏေနှင့်လူတို့ သီလကျိုးပျက်ရာ၌ ခြားနားချက်
(သီလတစ်ပါး ပျက်သော် ကျန်သီလများပါ ပျက်သလော?)
သာမဏေများမှာ သိက္ခာပုဒ် (သီလ)တစ်ပါး ကျိုးပျက်သည်ရှိသော် သိက္ခာပုဒ်(သီလ)အားလုံးတို့သည် ကျိုးပျက်ကုန်၏၊ မှန်၏, သာမဏေသီလပျက်စီးခြင်းတို့သည် သာသနာတော်မှ ရွေ့လျောကျသော ပါရာဇိကအရာ၌ တည်ကုန်၏။ ကံနှင့်ဆက်စပ်မှုကန်တော့ လွန်ကျူးသောသိက္ခာပုဒ် (သီလ)နှင့်သာ သက်ဆိုင်၏။ လူတို့အဖို့မှာကား ငါးပါးသီလတွင် သီလတစ်ပါး ပျက်လျှင် ထိုသီလသာ ပျက်၏၊ ပျက်သောသီလကို ဆောက်တည် ခြင်းဖြင့်ပင် တဖန် ငါးပါးသီလ ပြည့်စုံ၏။
တပါးသောဆရာတို့က “အသီးအသီး သီလဆောက်တည်လျှင် တစ်ပါးပျက်လျှင် ထိုလွန်ကျူးသောသီလသာ ပျက်၏၊ ‘အင်္ဂါငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော သီလကိုဆောက်တည်ပါ၏ (ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ သီလံ သမာဒိယာမိ)’ဟု တပေါင်းတည်း ဆောက်တည်ထားသောကြောင့် တစ်ပါးပျက်သော် ကျန်သီလများပါ ပျက်ကုန်တော့၏၊ ကံနှင့်ဆက်စပ်မှုကန်တော့ ကျူးလွန်းသော သီလနှင့်သာ ဆိုင်၏”ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။
ဘေဒတောတိ သာမဏေရာနံ စေတ္ထ ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ သဗ္ဗာနိပိ ဘိန္နာနိ ဟောန္တိ။ ပါရာဇိကဋ္ဌာနာနိ ဟိ တာနိ တေသံ၊ ယံ တံ ဝီတိက္ကန္တံ ဟောတိ၊ တေနေဝ ကမ္မဗဒ္ဓေါ။ ဂဟဋ္ဌာနံ ပန ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ ဧကမေဝ ဘိန္နံ ဟောတိ၊ ယတော တေသံ တံသမာဒါနေနေဝ ပုန ပဉ္စင်္ဂိကတ္တံ သီလဿ သမ္ပဇ္ဇတိ။
အပရေ ပနာဟု “ဝိသုံ ဝိသုံ သမာဒိန္နေသု ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ ဧကမေဝ ဘိန္နံ ဟောတိ၊ ‘ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ သီလံ သမာဒိယာမီ’တိ ဧဝံ ပန ဧကတော သမာဒိန္နေသု ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ သေသာနိပိ သဗ္ဗာနိ ဘိန္နာနိ ဟောန္တိ၊ ကသ္မာ? သမာဒိန္နဿ အဘိန္နတ္တာ၊ ယံ တံ ဝီတိက္ကန္တံ၊ တေနေဝ ကမ္မဗဒ္ဓေါ”တိ။ ဧဝမေတ္ထ ဘေဒတောပိ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော။
(ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၊ သိက္ခာပဒ၊ ၁၈-၁၉။)
ဘေဒတောတိ စ- ဘေဒတောဟူသည်ကား၊ ဧတ္ထ- ဤပဉ္စင်္ဂသိက္ခာပုဒ်တို့တွင်၊ သာမဏေရာနံ-သာမဏေတို့အား၊ ဧကသ္မိံ-တစ်ခုသော သိက္ခာပုဒ်သည်၊ ဘိန္နေ- ပျက်သိရှိသော်၊ သဗ္ဗာနိပိ- အလုံးစုံသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည်လည်း၊ ဘိန္နာနိ- ပျက်စီးကုန်သည်၊ ဟောန္တိ- ဖြစ်ကုန်၏၊ ဟိ သစ္စံ- ထိုစကားသည် မှန်၏၊ တေသံ- ထိုသာမဏေတို့၏၊ တာနိ- ထိုပဉ္စင်္ဂသိက္ခာပုဒ်တို့သည်၊ ပါရာဇိကဋ္ဌာနာနိ- ပါရာဇိကအရာ၌ တည်ကုန်၏၊ ယံ တံ- အကြင်သိက္ခာပုဒ်ကို၊ ဝီတိက္ကန္တံ- လွန်ကျူးအပ်သည်၊ ဟောတိ- ဖြစ်၏၊ တေနေဝ-တိုသိက္ခာပုဒ်ဖြင့်သာလျှင်၊ ကမ္မဗဒ္ဓေါ- ကံခြင်းဖွဲ့စပ်သည်၊ (ဟောတိ)။ ဂဟဋ္ဌာနံ ပန- လူတို့အားကား၊ ဧကသ္မိံ- တစ်ခုသော သိက္ခာပုဒ်သည်၊ ဘိန္နေ- ပျက်သိရှိသော်၊ ဧကမေဝ- တစ်ခုသော သိက္ခာပုဒ်သည်သာလျှင်၊ ဘိန္နံ- ပျက်သည်၊ ဟောတိ- ဖြစ်၏၊ ယတော- အကြင်ကြောင့်၊ တေသံ- ထိုလူတို့အား၊ တံ- ထို ပျက်သော သိက္ခာပုဒ်ကို၊ သမာဒါနေနေဝ- ဆောက်တည်ပြန်သဖြင့်သာလျှင်၊ ပုန- တဖန်၊ ပဉ္စင်္ဂိကတ္တံ- ငါးပါးသောအင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသည်၏အဖြစ်သည်၊ ဟောတိ- ဖြစ်၏၊ (တတော-ထိုကြောင့်၊) အဿ- ထိုလူဖြစ်သောသူအား၊ သီလံ- ပဉ္စင်္ဂသီလသည်၊ သမ္မဇ္ဇတိ- ပြည့်စုံ၏။
အပရေ ပန- အပရေဆရာတို့သည်ကား၊ ဝိသုံ ဝိသုံ- အသီးအသီး၊ သမာဒိန္နေသု- ဆောက်တည်အပ်သော သီလတို့တွင်၊ ဧကသ္မိံ- တစ်ခုသော သီလသည်၊ ဘိန္နေ- ပျက်သည်ရှိသော်၊ ဧကမေဝ- တစ်ခုသောသီလသည်သာလျှင်၊ ဘိန္နံ- ပျက်သည်၊ ဟောတိ- ၏၊ “ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ သီလံ သမာဒိယာမီတိ- အင်္ဂါငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော သီလကို ကောင်းစွာ ဆောက်တည်ပါ၏”ဟူ၍၊ ဧဝံ ပန- ဤသို့ကား၊ ဧကတော-တပေါင်းတည်း၊ သမာဒိန္နေသု- ဆောက်တည်အပ်သော သီလတို့တွင်၊ ဧကသ္မိံ- တစ်ခုသော သီလသည်၊ ဘိန္နေ- ပျက်သည်ရှိသော်၊ သေသာနိ- ကြွင်းကျန်ကုန်သော၊ သဗ္ဗာနိပိ- အလုံးစုံသော သီလတို့သည်လည်း၊ ဘိန္နာနိ- ပျက်ကုန်သည်၊ ဟောန္တိ- ကုန်၏။ ကသ္မာ- အဘယ့်ကြောင့်နည်း? သမာဒါနဿ- ဆောက်တည်ခြင်း သမာဒါနစေတနာ၏၊ အဘိန္နတ္တာ- မပြားသည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း၊ ယံ တံ- အကြင် သီလကို၊ ဝီတိက္ကန္တံ- လွန်ကျူးအပ်၏၊ တေနေဝ- ထိုလွန်ကျူးအပ်သော သီလဖြင့်သာလျှင်၊ ကမ္မဗဒ္ဓေါ-ကံဖြင့်ဖွဲ့စပ်ခြင်းသည်၊ (ဟောတိ)။ ဣတိ ဧဝံ- ဤသို့၊ ဧတ္ထ- ဤပဉ္စင်္ဂသီလ၌၊ ဘေဒတောပိ- ပျက်စီးရာ ပျက်စီးကြောင်းအားဖြင့်လည်း၊ ဝိညာတဗ္ဗော- သိအပ်သော၊ ဝိနိစ္ဆယော- အဆုံးအဖြတ်တည်း။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သီလမြေဝယ် အခြေတည်၍---
ယထာ နာမ ပုရိသော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ သုနိသိတံ သတ္ထံ ဥက္ခိပိတွာ မဟန္တံ ဝေဠုဂုမ္ဗံ ဝိဇဋေယျ၊ ဧဝမေဝံ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ သမာဓိသိလာယံ သုနိသိတံ ဝိပဿနာပညာသတ္ထံ ဝီရိယဗလပဂ္ဂဟိတေန ပါရိဟာရိယပညာ ဟတ္ထေန ဥက္ခိပိတွာ သဗ္ဗမ္ပိ တံ အတ္တနော သန္တာနေ ပတိတံ တဏှာဇဋံ ဝိဇဋေယျ သဉ္ဆိန္ဒေယျ သမ္ပဒါလေယျ။
(သဂါထာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဇဋာသုတ်အဖွင့်၊ ၄၉။)
သေယျထာပိ နာမ ပုရိသော။ ပ။ ဝေဠုဂုမ္ဗံ ဝိဇဋေယျ၊ ဧဝမေဝ သီလပထဝိယံ။ ပ။ သမ္ပဒါလေယျ။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ၁၊ ၃-၄။)
ပုရိသော- (ခွန်အားဗလနှင့်ပြည့်စုံသော) ယောကျ်ားသည်၊ ပထဝိယံ- (ညီညွတ်သော) မြေအပြင်၌၊ ပတိဋ္ဌာယ- ကြံ့ကြံ့ရပ်တည်၍၊ သုနိသိတံ- ကောင်းစွာသွေးထားအပ်သော၊ သတ္ထံ- ဓားလက်နက်ကို၊ ဥက္ခိပိတွာ- ချီမြှောက်၍၊ မဟန္တံ- ကြီးစွာသော၊ ဝေဠုဂုမ္ဗံ- ဝါးရုံကို၊ ဝိဇဋေယျ သေယျထာပိ-ခုတ်ဖြတ်ဖြေရှင်းရာသကဲ့သို့၊ ဧဝမေဝ- ထို့အတူပင်၊ သီလပထဝိယံ- သီလတည်းဟူသော မြေပြင်၌၊ ပတိဋ္ဌာယ- ရပ်တည်၍၊ သမာဓိသိလာယံ- သမာဓိတည်းဟူသော ကျောက်၌၊ သုနိသိတံ- ကောင်းစွာသွေးထားအပ်သော၊ ဝိပဿနာပညာသတ္ထံ- ဝိပဿနာပညာတည်းဟူသော ဓားလက်နက်ကို၊ ဝီရိယဗလပဂ္ဂဟိတေန- ဝီရိယတည်းဟူသောခွန်အားသည် ထောက်ပံ့အားပေးအပ်သော၊ ပါရိဟာရိယပညာဟတ္ထေန- ပါရိဟာရိယပညာဟူသော လက်ဖြင့်၊ ဥက္ခိပိတွာ- ချီမြှောက်၍၊ အတ္တနော-မိမိ၏၊ သန္တာနေ-(ရုပ်နာမ်အစဉ်) သန္တာန်၌၊ ပတိတံ- ကျရောက်လျက်ရှိသော၊ သဗ္ဗမ္ပိ-အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော၊ တံ တဏှာဇဋံ -ထိုတဏှာအရှုပ်အထွေးကို၊ ဝိဇဋေယျ- ဖြေရှင်းနိုင်ပေ၏၊ သဉ္ဆိန္ဒေယျ- အကြွင်းမဲ့ ပိုင်းဖြတ်နိုင်ပေ၏၊ သမ္ပဒါလေယျ- အကြွင်းမဲ့ ခွဲစိတ်နိုင်ပေ၏။
သီလ, စိတ်ကို ပဓာနပြု၍ ညွှန်ပြထားသော သမာဓိ, ပဋသနြေ္ဓွပညာ, ဝိပဿနာပညာ, ပါရိဟာရိယပညာ, ပူပန်စေမှု လုံ့လဝီရိယဟူသော ဤ၆-ပါးသော ဂုဏ်အင်္ဂါတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းကို ခွန်အားဗလနှင့်ပြည့်စုံ သော ယောကျ်ားနှင့် နှိုင်းခိုင်းထား၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ကြီးသူကို ရိုသေရခြင်းအကျိုး
ယေ ဝုဍ္ဎမပစာယန္တိ။ နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ၊
ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေစ ပါသံသာ။ သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတိ၊
(စူဠဝါ။ ၃၁၁၊ ဇာတက။ ၁။ ၉၊ အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ။ ၂။ ၂၆၄၊ ဇာတက။ ဋ္ဌ။ ၁။ ၂၃၆၊)
ဓမ္မဿ- ရင့်သူတသ, မြင့်သူခလျက်, အစစရိုသေ, အရှေပွါးတိုး, ဇေဋ္ဌာပစယန တရားမျိုး၌။ ကောဝိဒါ-အလိုက်အလာ, ထိုက်ရာလမ်းတွင်, စခန်းထွင်ဖို့, ကျွမ်းကျင်များလှ, အဝါးဝကြကုန်သော။ ယေ နရာ- အကြင်မိကောင်း ဘခင်, ဘုရားရှင်တို့ သွန်သင်ထုံးပြ, ဆုံးအမကို, လုံးဝသင်ယူ, အကြင်သူတို့သည်။ ဝုဍ္ဪံ- အသက်သိက္ခာ, ထေရ်ဝါ ခေါင်ရင့်, ဂုဏ်ရောင်တင့်၍, ကြီးမြင့်သောသူကို။ အပစာယန္တိ- နေရာကိုခင်း, လမ်းရှောင်ကွင်း၍, အိမ်တွင်းအိမ်ပြင်, အစဉ်ကော်ရော်, ပူဇော်ကြလေကုန်၏။
တေ နရာ- အလိုက်အလာ, ထိုက်ရာမြင်သူ, ရှင်လူအပေါင်း, ထိုအမျိုးကောင်းသားတို့ကို။ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေစ-မျက်မှောက်ထင်ထင်, ရှုမြင်အပ်သော, လတ်တလောဘဝ, ပစ္စက္ခ၌လည်း။ ပါသံသာ- လူစခန်းတွင်, ဥဒါန်းတင်လျက်, အစဉ်မပြတ်, ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းလေကုန်၏။ သမ္ပရာယေ စ- ကိလေသာကံ, ဖန်သည့်အလိုက်, ကြိမ်ကြိုက်ရောက်ရ, နောက်ဘဝ၌လည်း။ သုဂတိ- ဂရုကတ, ပြုစရာ့ဖြင့်, သုခပေါင်းစပ်, ဂတိကောင်း ဂတိမြတ်ကို။ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ- မြေလက်ခတ်နဲ, မြှောက်သည့်ခဲသို့, မလွှဲချေငံ, သွေမလှန်ပဲ, ဧကန်ပင် အလိုရှိအပ်လေတော့သတည်း၊ (ဘာသာဋီကာဆရာတော်ဘုရားကြီး)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
ဘဝဂ်ထက်ဘုံ တက်ရတုံလည်း
ဘဝဂ်ထက်ဘုံ တက်ရတုံလည်း
ဥက္ခိတ္တာ ပုညတေဇေန၊ ကာမရူပဂတိံ ဂတာ။
ဘဝဂ္ဂန္တမ္ပိ သမ္ပတ္တာ၊ ပုန အာယန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။ (ဝိဘင်းပါဠိတော်၊ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်း၊ ၄၄၁။)
ပုညတေဇေန- ကောင်းမှုရှိန်စော်, ဝဋ္ဋနိဿိတ ကုသိုလ်ကံအာနုဘော်သည်၊ ဥက္ခိတ္တာ- အခွင့်သင့်စဉ်, မြှင့်တင်အပ် ကုန်သည်ဖြစ်၍၊ ကာမရူပဂတိံ- ဘုံဆောင်ကြငှန်း, ဗိမာန်နန်းနှင့်, တင့်ဆန်းနတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံသို့၊ ဂတာ- ထိန်တဝင်းဝင်, အရှိန်ပြင်းလျက်, ချဉ်းနင်းရောက်ကြ, ပုထုဇဉ်ဟူသမျှတို့သည်၊ ဘဝဂ္ဂန္တံ- ဘုံပေါင်းတမွတ်, တုဖက်လွှတ်သည့်, အထွဋ်ထက်ခြုံ, ဘဝဂ်ဘုံသို့၊ သမ္ပတ္တာပိ- ကမ္ဘာမြောက်များ, အောက်မသွားဖို့, ထောက်ထားပလေ, ရောက်သွားကြစေကာမူ၊ ဒုဂ္ဂတိံ- ဒုက္ခဖုံဖုံ, မျိုးပေါင်းစုံသည့်, တလုံလဲလဲ, အပါယ်ထဲသို့၊ ပုန အာယန္တိ- ကောင်းမှုနုံဖျင်း, အဟုန်ကင်းက, ဒုံရင်းတဖန်, ရောက်ကြရပြန်လေတော့ သတည်း။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
စိတ်ထားတူက ကျိုးတူမျှ
တိဋ္ဌန္တေ နိဗ္ဗုတေ စာပိ၊ သမေ စိတ္တေ သမံ ဖလံ။
စေတောပဏိဓိဟေတု ဟိ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ။ (ဝိမာနဝတ္ထု၊ ပီတဝိမာန၊ ၆၆။)
တိဋ္ဌန္တေစာပိ- သက်တော်ထင်ထင်, တည်ရှိစဉ်ဝယ်, ဖူးမြင်ရငြား, မြတ်ဘုရား၌လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗုတေစာပိ-ရွှေပြည်နိဗ္ဗူ, စံတော်မူသည့်, သုံးလူထွတ်ထား, မြတ်ဘုရား၌လည်းကောင်း၊ စိတ္တေ- ဂုဏ်တော်အာရုံ, ကောင်းစွာထုံ၍, တလုံလဲလဲ, မှီဝဲစွဲသုံး, စိတ်နှလုံးသည်၊ သမေ- သဒ္ဓါ ပညာ, အရာရာဝယ်, မကွာတန်းတူ, ညီမျှပါမူကား၊ သမံ ဖလံ- အကျိုးပေးဟန်, အတန်တန်လည်း, ဧကန်ညီမျှ, တန်းတူရလေတော့၏။ ဟိ ယုတ္တံ- ထိုစကားလျှင်, မမှားဧကန်, ယုတ္တိတန် လှပါပေ၏၊ သတ္တာ- ယုတ်မြတ်မမူ, သူငါကစ, သတ္တဝါဟူသမျှတို့သည်၊ စေတောပဏိဓိဟေတု- စိတ်နေစိတ်ထား, ကြီးမား ဖြူစင်, ကြည်လင်သန့်ရှင်း, အကြောင်းရင်းကြောင့်၊ သုဂ္ဂတိံ- လူ့ရွာ နတ်ထံ, ချမ်းသာစံလျက်, နိဗ္ဗာန်အထိ, အကောင်း ဆုံးဂတိသို့၊ ဂစ္ဆန္တိ- ပါရမီစွမ်းသလောက်, စခန်းထောက်၍, လှမ်းရောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။ (ဘာသာရေးပြဿနာများ အဖြေနှင့် စစ်တပ်တရားတော်မှ)
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
မိမိသတ္တိ မျှော်မှန်းကြည့်၍
ကိံ မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန၊ ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ။
သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ၊ သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ။
(ဗုဒ္ဓဝံသ၊ ၃၁၀။ အဋ္ဌသာလိနီ၊ ဋ္ဌ၊ ၄၄။ ဥဒါန၊ ဋ္ဌ၊ ၁၁၇။ ဣတိဝုတ်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၁၆။)
ထာမဒဿိနာ- မိမိသတ္တိ, မြှော်မှန်းကြည့်၍, သိရှိထင်ထင်, စွမ်းရည်ကိုမြင်ပါလျက်၊ ဧကေန- အများထိုထို, မကယ်လိုဘဲ, တကိုယ်ထည်းထည်း, ဖော်မမှီးဘဲသာလျှင်၊ တိဏ္ဏေန- သံသရာမြစ်ရေအယဉ်ဝယ်, မဂ္ဂင်လှော်ခတ်, ကူးခပ် ကူးသွားတတ်သော၊ ပုရိသေန- ယောကျ်ားဇာနည်, မပီစကောင်း, ကိုယ်ကောင်းငဲ့လျှိုး, ယောကျ်ားမျိုးဖြင့်၊ မေ- ဒီပင်္ကရာ, စောမြတ်စွာကို, သေချာဖူးတွေ့, ငါရသေ့အား၊ ကိံ ပယောဇနမေဝ- အဘယ်သို့နည်း, အထင်ကြီး၍, ခိုမှီးအားရ, အသုံး ချတော့အံ့နည်း? နိပ္ပယောဇနမေဝ- သူငါရိုးရိုး, သတွာမျိုးသို့, အားကိုးမရသဖြင့်, အသုံးမကျတော့သာတည်း၊ သဗ္ဗညုတံ- ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ, အလုံးစုံကို, အကုန်သိသူ, ဘုရားတဆူအဖြစ်သို့၊ ပါပုဏိတွာ- ဘုရားဆူဆူ, ကျင့်နည်းယူလျက်, ထပ်တူဆင့်ဆင့်, ရောက်အောင်ကျင့်ပြီး၍၊ သဒေဝကံ-နတ်နှင့်တကွ, ဝေနေယျဟု, များလှဘိတောင်း, သတွာအပေါင်းကို၊ သန္တာရေဿံ-သမုဒ်နက်ကျယ်, သံသာနယ်မှ, ထုတ်ဆယ်အတူ, ကယ်တင်တော်မူပေအံ့။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့
---
သဒ္ဓမ္မောဒယဆရာတော် ချီးမြှင့်သောဝိဂြိုဟ်ဂါထာ
လက်ပံတန်းမြို့ သဒ္ဓမ္မောဒယ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက
ကိုယ်ယဉ်ဇောအား ရေးသားချီးမြှင့်တော်မူအပ်သော ဝိဂြိုဟ်ဂါထာ
ဇောတတေ ပညာဂုဏေန၊ သွာယံ ဝေ ဇောတနာမကော။
တိက္ခပညော သာမဏေရော၊ လပွတ္တာပုရဇာတိကော။ (ပထျာဝတ္တဂါထာ)
ကိုယ်ယဉ်ဇော ၁၈-နှစ်သားအရွယ်, ၁၃၁၈-ခုနှစ်လောက်က ကျေးဇူးရှင် လပွတ္တာဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့်အတူ ပြည်မြို့သို့ လိုက်လာ၍ နိဗ္ဗိန္ဒတောရ၌ ခေတ္တနေခဲ့ရ၏၊ ထိုစဉ်က လက်ပန်းတန်းမြို့ သဒ္ဓမ္မောဒယဆရာတော်ဘုရားကြီးလဲ ထိုတောရ၌ ခေတ္တသီတင်းသုံးခိုက်ဖြစ်၏၊ ကိုယ်ယဉ်ဇောက ရံဖန်ရံခါ ထိုဆရာတော်ကြီးအား ဝတ်ပြုခွင့်ရခဲ့၏၊ ဆရာတော်ကြီးက စာတွေမေးတတ်၏၊ ကိုယ်ယဉ်ဇောလဲ တတ်သရွေ့ မှတ်သရွေ့ ဖြေခဲ့ရ၏။
ဆရာတော်ကြီးက ဘာကိုသဘောကျလို့ မသိ, အထက်ပါ “ဂါထာ”ကို စီကုံးချီးမြှင့်ခဲ့၏။
(ယော) သာမဏေရော- အကြင်သာမဏေသည်၊
ဝေ- စင်စစ်ဧကန် အမှန်အားဖြင့်၊
ပညာဂုဏေန- ပညာဂုဏ်ဖြင့်၊
ဇောတတေ- ထွန်းပတတ်၏၊
(ဣတိ-ထို့ကြောင့်၊)
သွာယံ သာမဏေရော- ထိုသာမဏေသည်၊
ဇောတနာမကော- ဇောတအမည်ရှိ၏၊
တိက္ခပညော- ထက်မြက်သော ပညာရှိ၏၊
လပွတ္တာပုရဇာတိကော- လပွတ္တာမြို့သားဖြစ်၏။
ဆရာတော် ဦးဇောတာလင်္ကာရ
ဓမ္မာနန္ဒ ဝိဟာရ
ဟာ့ဖ်မွန်းဗေးမြို့