နိုင်ငံတွင်းပုစ္ဆာအဖြေပေါင်းချုပ်-ဒုတိယတွဲ
နိုင်ငံတွင်းပုစ္ဆာအဖြေပေါင်းချုပ်-ဒုတိယတွဲ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဘုရား ရဟန္တာတို့၏ စုတိအာရုံ ပုစ္ဆာအဖြေ ပုစ္ဆာ ၅-ရပ်
၁။ ဘုရားရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု သလော၊ ထိုသို့မဟုတ်-တစ်ပါးသော သတ္တဝါတို့၏ စုတိ စိတ်ကဲ့သို့ ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ်သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးကိုပင် အာရုံပြုသလော။
၂။ ဘုရားရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် မနောဒွါရဝီထိနောင် သာ ကျကောင်းသလော၊ ပဉ္စဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ၊ နှစ်ပါးနာင်မှာပင် ကျကောင်းသလော။
၃။ မြတ်စွာဘုရားသည် သောမနဿသဟဂုတ်စိတ်၊ ဥပေက္ခာ သဟဂုတ်စိတ် နှစ်ပါးတို့တွင် အဘယ်စိတ်ဖြင့်ပဋိသန္ဓေနေ တော်မူသနည်း။
၄။ မြတ်စွာဘုရား၏ ပဋိသန္တေစိတ်သည် အသင်္ခါရိကစိတ်၊ သသင်္ခါရိကစိတ်နှစ်ပါးတို့တွင် အဘယ်စိတ်ပါသနည်း။
၅။ မြတ်စွာဘုရား၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိ နိမိတ်သုံးပါးတို့တွင် အဘယ်အာရုံကို အာရုံပြုပါသနည်း။
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြေဆိုချက်
၁။ ဘုရားရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသ လော ထိုသို့မဟုတ် တစ်ပါးသော သတ္တဝါတို့၏ စုတိစိတ်ကဲ့သို့ ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ်သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကိုပင် အာရုံပြုသလောဟူသော ပထမပုစ္ဆာ၌
အဖြေကား။ ဘုရားရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အလျင်အာရုံမပြု၊ တစ်ပါးသော သတ္တဝါတို့၏စုတိ စိတ်ကဲ့သို့ ကံ၊ ကမ္မ နိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ်သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကိုပင် အာရုံပြုသည်-ဟု မုချဆတ်ဆတ် ဧကန်မှတ်အပ်သည်၊ ဤအရာ၌ ယုံကြည်လောက်အောင် ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့ကို ထုတ်ပြ၍ ဆုံးဖြတ်လိုက်အံ့။
ကတမေ ဓမ္မာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ သဗ္ဗော ကာမာဝစရဿ ဝိပါကော ကိရိယာ မနောဓာတု ကိရိယာ ဟေတုက မနောဝိညာဏဓာတု သောမနဿသဟဂတာ ဣမေဓမ္မာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ ကတမဓ္မာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ၊ နဝသညာယတနံ၊ ဣမေဓမ္မာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ ကတမေ ဓမ္မာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ စတ္တာရိစ သာမညဖလာနိ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အပ္ပမာဏာ ရမ္မဏာ။
ကာမာဝစရကုသလတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ကိရိယာတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပါဒါ၊ သဗ္ဗံ အကုသလံ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သိယာ ပရိတ္တာ ရမ္မဏာ၊ သိယာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ သိယာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ၊ သိယာ နဝတ္တဗ္ဗာ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ၊ ကာမာဝစရကုသလတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ကိရိယာတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ရူပါဝစရစတုတ္ထစျာနံ ကုသလတောစ ကိရိယာတောစ၊ ကိရိယာဟေတုက မနောဝိညာဏဓာတု ဥပေက္ခာသဟဂတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သိယာ ပရိတ္တာ ရမ္မဏာ၊ သိယာ မဟဂ္ဂတာ ရမ္မဏာ၊ သိယာ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ၊ သိယာ နဝတ္တဗ္ဗာ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိပိ၊ ရူပါဝစရတိက စတုက္ကစျာနံ ကာသလတောစ ဝါပါကတောစ ကိရိယာတောစ၊ စတုတ္ထဿ စျာနဿ ဝါပါကော အာကာသာနဉ္စယတနံ၊ အာကိဉ္စညာယတနံ၊ ဣမဓမ္မာ နဝတ္တဗ္ဗာ၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိပိ၊ ရူပဉ္စ နိဗ္ဗာနဉ္စ အနာရမ္မဏာ။
[အဋ္ဌကထာကဏ္ဍလာ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်။]
အနက်ကား = ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံကို အာရုံပြုကုန်သော တရားတို့သည်၊ ကတမေ ဓမ္မာ = အဘယ်တရားတို့နည်း၊ သဗ္ဗော = အလုံးစုံသော၊ ကာမာဝစရဿ ဝိပါကော = ကာမာဝစရဝိပါက် တေဝီသ ၎င်း၊ ကိရိယာ မနောဓာတု = ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ်၎င်း၊ ကိရိယာ ဟေတုက မနောဝိညာဏဓာတု သောမနဿသဟဂတာ = ဟသိတုပ္ပါဒ် စိတ်၎င်း၊ ဣတိ = ဤသို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤ ၂၅-ပါး တရားတို့သည်၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုသော တရားတို့မည်ကုန်၏၊
[ ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် ကာမဧကန် ၂၅-ကို ပြတော်မူသည်။]
မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုကုန်သော တရားတို့သည်၊ ကတမေမဓ္မာ = နည်း၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ = ဝိညာဏဉ္စာ ယတနစိတ်၎င်း၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ = စိတ်၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤခြောက်ပါးသော တရားတို့သည်၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုသော တရားတို့မည်ကုန်၏၊
[ဤပါဠိစဉ်ဖြင့် မဟဂ္ဂုတ်ဧကန် ခြောက်ပါးကို ပြတော်မူသည်။]
အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ = အပ္ပမာဏဟုဆိုအပ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်သော တရားတို့သည်၊ ကတမေ ဓမ္မာ = နည်း၊ အပရိယာပန္နာ = သံသရာဝဋ်၌ အကျုံးမဝင်ကုန်သော၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ = မဂ်စိတ်လေးခု တို့၎င်း၊ အပရိယာပန္နာနိ = ကုန်သော၊ စတ္တာရိစ သာမညဖလာနိ = ဖိုလ်စိတ် လေးခုတို့၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤလောကုတ္တရာစိတ်ရှစ်ပါး တရားတို့သည်၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ = အပ္ပမာဏဟုဆိုအပ်သော နိဗ္ဗာန် ကိုသာ အာရုံပြုသော တရားတို့မည်ကုန်၏၊
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် လောကုတ္တရာဧကန် ရှစ်ပါးကို ပြတော်မူသည်။]
ကာမာဝစရကုသလတော = ကာမာဝစရကုသိုလ်စိတ် ရှစ်ခုမှ၊ စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ = ဉာဏဝိပ္ပယုတ်စိတ် လေးခုတို့၎င်း၊ ကိရိယာတော = မဟာကိရိယာစိတ်ရှစ်ခုမှ၊ စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပါဒါ = တို့လည်းကောင်း၊ သဗ္ဗံအကုသလံ = အလုံးစုံသော အကုသိုလ် စိတ် ၁၂-ခု၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤ ၂၀-သောတရားတို့သည်၊ သိယာ = တစ်ရံတစ်ခါ၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ = နိဗ္ဗာန်အာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ ဝါ = ပညတ်ကို အာရုံပြုသောကာလ၌၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ = ကုန်၏ ဟူ၍၎င်း၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ = ကုန်၏ဟူ၍၎င်း၊ နဝတ္တဗ္ဗာ = မဆိုသင့် မဆိုထိုက်ကုန်။
[ဤပါဠိတော်အစဉ်ဖြင့် ကာမအာရုံ၊ မဟဂ္ဂုတ်အာရုံ၊ ပညတ်အာရုံကို အာရုံပြုသော အကုသိုလ် ၁၂-ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဇာ ၈-ပေါင်းအနေကန် ၂၀-ကို ပြတော်မူသည်။]
ကာမာဝစရ ကုသလတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ကိရိယာတော စတ္တာရော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပါဒါ၊ ရူပါဝစရစတုတ္ထစျာနံ ကုသလတောစ ကိရိယာတောစ၊ ကိရိယာဟေတုက မနောဝိညာဏ ဓာတု ဥပေက္ခာသဟဂတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သိယာ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ သိယာ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ၊ သိယာ အပ္ပမာဏာ ရမ္မဏာ၊ သိယာ နဝတ္တဗ္ဗာ ပရိတ္တာ ရမ္မဏာတိပိ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိပိ၊ ရူပါဝစရတိက စတုက္ကစျာနံ ကာသလတောစ ဝါပါကတောစ ကိရိယာတောစ၊ စတုတ္ထဿ စျာနဿ ဝါပါကော အာကာသာနဉ္စယတနံ၊ အာကိဉ္စညာယတနံ၊ ဣမဓမ္မာ နဝတ္တဗ္ဗာ၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိပိ၊ ရူပဉ္စ နိဗ္ဗာနဉ္စ အနာရမ္မဏာ။
[အဋ္ဌကထာကဏ္ဍလာဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်]
အနက်ကား။ ။။ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံကို အာရုံပြု ကုန်သောတရားတို့သည်၊ ကတမေဓမ္မာ = အဘယ်တရားတို့နည်း၊ သဗ္ဗော = အလုံးစုံသော၊ ကာမာဝစရဿဝိပါကော = ကာမာဝစရဝိပါက် တေဝီသလည်းကောင်း၊ ကိရိယာ မနောဓာတု = ပဥ္ဓဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် လည်းကောင်း၊ ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတု သောမနဿ သဟဂတာ = ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ်လည်းကောင်း၊ ဣတိ = ဤသို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤ ၂၅- ပါးတို့သည်၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုသော တရားတို့မည်ကုန်၏၊
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် ကာမဧကန် ၂၅- ကို ပြတော်မူသည်။]
မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုကုန်သော တရား တို့သည်၊ ကတမေဓမ္မာ = နည်း၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ = ဝိညာဏဉ္ဆာယတန စိတ်၎င်း၊ နေဝသညာနာသညာယတနံ = စိတ်၎င်း၊ ဤခြောက်ပါးသော တရားတို့သည်။မဟာဂ္ဂတာရမ္မာဏာ = မဟာဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုသော တရားတို့မည်ကုန်၏၊
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် မဟာဂ္ဂုတ်ဧကန် ခြောက်ပါးကိုပြတော်မူသည်။]
အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ = အပမ္မာဏဟုဆိုအပ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်သောတရားတို့သည်၊ ကတမေဓမာ = နည်း၊ အပရိယာပန္နာ = သံသရာဝဠ်၌အကျုံးမဝင်ကုန်သော၊ စတ္တာရောမဂ္ဂါ = မဂ်စိတ်လေးခု တို့၎င်း၊ အပရိယာပန္နာနိ = ကုန်သော၊ စတ္တာရိသာမညာဖလာနိ = ဖိုလ်စိတ် လေးခုတို့၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤလောကုတ္တရာ စိတ်ရှစ်ပါး တရားတို့သည်၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာ = အပ္ပမာဏဟုဆိုအပ်သော နိဗ္ဗာန် ကိုသာ အာရှံပြုသော တရားတို့ မည်ကုန်၏၊
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် လောကုတ္တရာဧကန် ရှစ်ပါးကိုပြတော်မူသည်။]
ကာမာဝစရကုသလတော = ကာမ္မာဝစရကုသိုလ်စိတ်ရှစ်ခုမှ၊ စတ္တာရောဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒါ = ဉာဏဝိပ္ပယုတ် စိတ်လေးခုတို့၎င်း၊ ကိရိယတော = မဟာကိရိယာစိတ်ရှစ်ခုမှ၊ စတ္တာရောဉာဏဝိပ္ပယုတ္တ စိတ္တုပ္ပဒါ = တို့၎င်း၊ သဗ္ဗံ အကုသလံ = အလုံးစုံသော အကုသိုလ်စိတ်၁၂- ခု၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤ၂၀-သောတရားတို့သည်၊ သိယာ = တစ်ရံတစ်ခါ၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာ = ကာမအာရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ အပ္ပမာဏာ ရမ္မာဏာ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ အပ္ပမာဏာ ရမ္မာဏာ = နိဗ္ဗန်အာရုံကို အရုံပြုကုန်၏၊ သိယာ = ရံခါ၊ ဝါ = ပညတ်ကို အရုံပြုသောကာလ၌၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ = ဟူ၍၎င်း၊ မဟာဂ္ဂတာ ရမ္မဏာတိ = ၎င်း၊ အပ္ပမာဏာရမ္မဏာတိပိ = ၎င်း၊ နဝတ္တဗ္ဗာ = ကုန်၏၊
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် ကာမမဟဂ္ဂုတ်လောကုတ္တရာပညတ်အာရုံကို အာရုံ ပြုသော ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇောရှစ်၊ အဘိညာဉ်ဒွေ၊ မနောရာဝဇ္ဇန်း၊ ပေါင်းအနေကန် ၁၁-ပါးကိုပြတော်မူသည်။]
ကုသလတော စ = ၎င်း၊ ဝိပါကတောစ = ၎င်း၊ ကိရိယတောစ = ၎င်း၊ ရူပါဝစရတိက စတုက္ကစျာနံ = ရူပါဝစရတိကစျာန်၎င်း၊ ရူပါဝရစတုက္က စျာန်၎င်း။
[စတုက္ကနည်း၊ ပဉ္စကနည်းဖြင့်ဟောတော်မူသည်ဟုမှတ်၊ ရူပါဝစရတိကစျာနံ-ဟုရှိမူ ယုတ္တတရ။]
စတုတ္တဿစျာနဿဝိပါကော = ရူပဝိပါက် ၄-ပါး၊ ၅-ပါး၎င်း၊ အာကာသာနဉ္စာယတနံ = ၎င်း၊ အာကိဉ္စညာယတနံ = ၎င်း၊ ဣတိ = သို့၊ ဣမေဓမ္မာ = ဤ ၁၆-ပါးသောတရားတို့ကို၊ ဝါ = (၈)ပါးသောတရားတို့ကို၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိပိ = ၎င်း၊ မဟဂ္ဂတာရမ္မဏာတိပိ = ၎င်း၊ အပ္ပမာဏာ ရမ္မဏာတိပိ = ၎င်း၊ နဝတ္တဗ္ဗာ = ကုန်၊ ရူပဉ္စ = ရုပ်အဋ္ဌဝီသသည်၎င်း၊ နိဗ္ဗာနဉ္စ = သည်၊ အနာရမ္မဏာ = အာရုံကိုမယူတတ်၊ အာရုံမပြုတတ်။
[ဤပါဠိအစဉ်ဖြင့် ပညတ်ဧကန်(၆)ပါးကိုပြတော်မူသည်၊ ဤပါဠိတော် အလုံးစုံဖြင့် ကာမဝိပါက်မှန်က ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုနိုင်ကြောင်း၊ နိဗ္ဗာန် စသည်ကိုအာရုံမပြုနိုင်ကြောင်း အလွန်သေချာသည်။ ]
အဋ္ဌ ပန သဟေတုကဝိပါကစိတ္တုပ္ပါဒါ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ တဒါရမ္မဏဝသေန ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိဝသေန စ ပရိတ္တဓမ္မေယေဝ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တန္တိ။
[၎င်းအဖွင့် အဋ္ဌသာလိနီ။]
အနက်။ ပန = ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၂-ခု၏ ကာမအာရုံကို အာရုံပြုပုံမှတစ်ပါး မဟာဝိပါက်စိတ် ၈-ခု၏ ကာမအာရုံကို အာရုံပြုပုံကို ဆိုဦးအံ့၊ အဋ္ဌသဟေတုကဝိပါကစိတ္တုပ္ပါဒါ = မဟာဝိပါက်စိတ် ၈- ခုတို့သည်၊ ဧတ္ထ = ဤဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ၂-ခု၌၊ ဝုတ္တနယေနေဝ = သာလျှင်၊ တဒါရမ္မဏဝသေနစ = ၎င်း၊ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိဝသေနစ = ၎င်း၊ ပရိတ္တဓမ္မေယေဝ = ကာမတရား၊ ကာမအာရုံတို့ကိုသာလျှင်၊ အာရဗ္ဘ = ၍၊ ပဝတ္တန္တိ = ၏၊
ဤအဋ္ဌကထာ၌ ဧဝသဒ္ဒါဖြင့် မဟာဝိပါက်မှန်က အဘယ်အခါ ကာလမှ မဟဂ္ဂုတ်အာရုံ၊ နိဗ္ဗာန်စသော လောကုတ္တရာအာရုံ၊ ပညတ် အာရုံများကိုအာရုံပြု၍ မဖြစ်နိုင်ဟူသောအနက်ကိုပြတော်မူသည်။
“ဧဝမိ မေ ပဉ္စဝီသတိ စိတ္တုပ္ပါဒါ ဧကန္တေနေဝ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ”။
[၎င်းအဖွင့် အဋ္ဌသာလိနီ။]
အနက်။ ။ ဧဝံ = ဤသို့၊ ဣမေပဉ္စ ဝီသတိ စိတ္တုပ္ပါဒါ = ဤစိတ် ၂၅-ပါးတို့ကို၊ ဧကန္တေနေဝ = သာလျှင်၊ ပရိတ္တာရမ္မဏာတိ = ဟူ၍၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ = ကုန်၏၊
[ဤစကားရပ်ဖြင့် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇ ဟသိတုပ္ပါဒ်နှင့်တကွ မဟာဝိပါက်မှန်က ကာမအာရုံကိုသာပြုနိုင်သည်၊ အဘယ်အခါကာလမှ မဟဂ္ဂုတ်အာရုံ၊ နိဗ္ဗာန်စသော လောကုတ္တရာအာရုံ၊ ပညတ်အာရုံများကို အာရုံမပြုနိုင်-ဟူသော အနက်ကိုပြတော် မူသည်။]
“တာ တာ သတ္တာရမ္မဏတ္တာ ဝိပါကသု နသန္တိ၊ ဧကန္တ ပရိတ္တာရမ္မဏာနိ ဟိ ကာမာဝစရဝိပါကာနိ”။
[စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍအဖွင့်အဋ္ဌသာလိနီ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ၂-ကျမ်းလာ။]
အနက်။။ တာ = ထိုကရုဏာ၊ မုဒိတာနှစ်ပါးတို့သည်၊ သတ္တရမ္မဏတ္တာ = သတ္တဝါပညတ်ကိုအာရုံပြု၍ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ဝိပါကေသု = ဝိပါက်စိတ်တို့၌၊ နသန္တိ = မဖြစ်ကုန်၊ ဟိ = အကြင်ကြောင့်၊ ကာမာဝစရ ဝိပါကာနိ = ကာမဝိပါက်တေဝီသတို့သည်၊ ဧကန္တ ပရိတ္တာ ရမ္မဏာနိ = စင်စစ်ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုနိုင်ကုန်၏၊
[ဤအဋ္ဌကထာ၌ ဧကန္တသဒ္ဒါဖြင့် ကာမဝိပါက်မှန်က အဘယ်အခါကာလမှ မဟဂ္ဂုယ်အာရုံ၊ နိဗ္ဗာန်စသော လောကုတ္တရာအာရုံ၊ ပညတ်အာရုံများကို အာရုံမပြုနိုင်ဟူသော အနက်ကိုပြတော်မူသည်။]
သတ္တာရမ္မဏတ္တာတိသတ္တပညတ္တိအာရမ္မဏတ္တာ၊ နနုပညတ္တိ အာရမ္မဏာပိ ဝိပါကာ ဟောန္တီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟဧကန္တ။ ပ။ ဝိပါကာတိ။
[ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ။]
အနက်။။ သတ္တာရမ္မဏတ္တာတိ = ကား၊ သတ္တပညတ္တိ အာရမ္မဏတ္တာ = သတ္တဝါပညတ်ကို အာရုံပြုသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၊ ပညတ္တိအာရမ္မဏာပိ = ပညတ်ကိုလည်း အာရုံပြုကုန်သော၊ ဝိပါကာ = တို့သည်၊ ဟောန္တိနနု = ရှိကုန်သည်မဟုတ်ဘာ၊ ဣတိစောဒနံ = ဤသို့အဖြစ် တင်ခြင်းကို၊ သန္ဓာယ = ၍၊ ဧကန္တ။ ပ။ ဝိပါကာတိ = ဟူ၍၊ အာဟ = ဆိုတော်မူပြီ။
တာ သတ္တာရမ္မဏတ္တာ ဝိပါကေသု နုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကာမာဝစရဝိပါကာနံ ဧကန္တ ပရိတ္တာရမ္မဏတ္တာ။
[အဘိဓမ္မဝတာရ အဋ္ဌကထာ၊ အနက်လွယ်ပြီ၊ ကာမဝိပါက်မှန်ကာမ ဧကန်ဟူလို။]
ပရိတ္တာရမ္မဏတ္တာဟိ တေသမေကန္တတောပန ကရုဏာမုဒိတာ တေသု နဇာယန္တိ ကဒါစိပိ။
[၎င်းအဋ္ဌကထာ။]
အနက်။။ တေသံ = ထိုမဟာဝိပါက်စိတ်ရှစ်ခုတို့၏၊ ဧကန္တတော = စင်စစ်ဧကန် အမှန်မုချအားဖြင့်၊ ပရိတ္တာရမ္မဏတ္တာဟိ = ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်သာလျှင်၊ တေသု = ထိုမဟာဝိပါက်စိတ် ရှစ်ခုတို့၌၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ = တို့သည်၊ ကဒါစိပိ = တစ်ရံတစ်ခါမျှလည်း၊ နဇာယန္တိ = မဖြစ်နိုင်ကုန်။
သဗ္ဗော ကာမာဝစရဝိပါကောစ = အလုံးစုံသော ကာမဝိပါက် တေဝီသ၎င်း၊ ကိရိယာဟေတုဒွယံပိစ = ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဟသိတုပ္ပါဒ် စိတ် နှစ်ပါး၎င်း၊ ဣတိ = ဤသို့၊ [ထည့်] ပဉ္စဝီသတိ = တို့သည်၊ ဧကန္တပရိတ္တာ ရမ္မဏာ = စင်စစ်ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုနိုင်ကုန်သည်၊ သိယုံ = ကုန်၏၊
ဣဒံဟိ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂစုတိ တဒါရမ္မဏဝသေန ပရိတ္တဓမ္မပရိယာ ပန္နေသုယေဝ ဆသုအာရမ္မဏေသု ပဝတ္တတိ။
[၎င်းအဋ္ဌကထာ။]
ဟိ = ချဲ့၍ပြဦးအံ့၊ ဣဒံ = ဤမဟာဝိပါက်ရှစ်ခုသည်၊ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂ စုတိတဒါရမ္မဏဝသေန = ပဋိန္ဓေကိစ္စ၊ ဘဝင်ကိစ္စ၊ စုတိကိစ္စ၊ တဒါရုံကိစ္စ တို့၏ အစွမ်းသတ္တိဖြင့်၊ ပရိတ္တဓမ္မပရိယာပန္နေသုယေဝ = ကာမအာရုံ၌သာ အကျုံးဝင်သည်သာလျှင်ဖြစ်ကုန်သာ၊ ဆသုအာရမ္မဏေသု = တို့၌၊ ပဝတ္တတိံ = ၏၊
ဝိပါကဿ သင်္ကပ္ပေတွာ အာရမ္မဏာဂဟဏဘာဝတော ကမ္မာနုရူပမေဝ ပဝတ္တတီတိ ပရိတ္တကမ္မဝိပါကော ပရိတ္တာရမ္မဏေယေဝ ပဝတ္တိတုမဟရတိ၊ နမဟဂ္ဂတ အပ္ပမာဏာရမ္မဏေတိ ဝုတ္တံ ပရိတ္တ ဓမ္မပရိယာပန္နေသူတိ။
[စတုတ္ထ စကားရပ်အဖွင့် အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာ။]
ဝိပါကဿ = ဝိပါက်တရား၏၊ သင်္ကပ္ပေတွာ = ကြံကြံစည်စည် တွေးတွေးဆဆပြု၍၊ အာရမ္မဏာ ဂဟဏ ဘာဝတော = အာရုံကိုမယူ နိုင်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊ ကမ္မာနုရူပမေဝ = ကံအားလျော်စွာ သာလျှင်၊ ပဝတ္တိ = ဖြစ်ရရှာ၏၊ ဣတိ = ဤသို့သော အကြောင်းကြောင့်၊ ပရိတ္တ ကမ္မဝိပါကော = ကာမကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ၏ ဝိပါက်သည်၊ ဝါ = ကာမ ဝိပါက်တေဝီသသည်၊ ပရိတ္တာရမ္မဏေယေဝ = ကာမအာရုံ၌သာလျှင်၊ ပဝတ္တိတုံ = ငှါ၊ အရဟတိ = ၏၊ မဟဂ္ပတအပ္ဗမာဏာရမ္မဏေ = မဟဂ္ဂုတ်အာရုံ၊ နိဗ္ဓာန်စသောလောကုတ္တရာအာရုံ၌၊ ပဝတ္တိတုံ = ငှါ၊ န အရဟတိ = မထိုက်၊ ဣတိတသ္မာ = ထိုအကြောင်းကြောင့်၊ ပရိတ္တဓမ္မပရိယာပန္နေသူတိ = ဟူ၍၊ ဝုတ္တံ = ပြီ။
ယသ္မာ ဧတေ ပရိတ္တာရမ္မဏာ၊ ကရုဏာမုဒိတာစ ပညတ္တာ ရမ္မဏာ သတ္တပညတ္တိယံ ပဝတ္တနတော၊ တသ္မာ ဒွိန္နမာလမ္ဗဏာနံ ဧကစိတ္တဿ ဝိသယဘာဝါနုပဂမနတော။ နတေသု ကရုဏာမုဒိတာ ကဒါစိပိ ဇယန္တီတိ အယမေတ္ထ ပထမဂါထာယ အဓိပ္ပါယော။
ဒုတိယစကားရပ်အဖွင့်-၎င်းဋီကာ၊ အနက်လွယ်ပြီ။ သတ္တာရမ္မဏတ္တာတိ သတ္တပညတ္တာရမ္မဏတ္တာ နနုပညတ္တာရမ္မဏာပိ ဝိပါကာ ဟာန္တီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ကာမ။ပ။ ဏတ္တာတိ။ [ပထမစကားရပ်အဖွင့် ၎င်းဋီကာ အနက်လွယ်ပြီ၊ တတိယစကားရပ်အဖွင့် မထူးလှပြီ။]
ဤသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အဘိဓမ္မာပါဠိတော်၊ ၎င်းအဖွင့်
အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ၊ ၎င်းအဖွင့် မဟာဋီကာ၊ အဘိဓမ္မာ ဝတာရ အဋ္ဌကထာ၊ ၎င်းအဖွင့် အဘိဓမ္မတ္ထ ဝိကာသိနီဋီကာ၊ ဤစကားအရပ်ရပ်တို့ဖြင့် ကာမဝိပါက်မှန်က ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြုနိုင်သည်၊ မဟဂ္ဂုတ်အာရုံ၊ နိဗ္ဗာန်စသော လောကုတ္တရာအာရုံ၊ ပညတ်အာရုံများကို အာရုံမပြုနိုင်-ဟု အလွန် သေချာသည်။
ဤပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့၌သာ သေချာသည်မဟုတ်၊ “ပဉ္စဝီသပရိတ္တမှီ” ပဉ္စဝီသ၊ ကာမဝိပါက်တေဝီသ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဟသိတုပ္ပါဒ်အားဖြင့် ၂၅-ပါးသော စိတ်တို့သည်။ ပရိတ္တမှိဧဝ = ၌သာလျှင်၊ ဟောန္တိ = ကုန်၏၊
“တေဝီသတိ ကာမာဝစရဝိပါက ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန ဟသနဝသေန ပဉ္စဝီသတိစိတ္တာနိ ပရိတ္တမှိ ကာမာဝစရာရမ္မဏေယေဝ ဘဝန္တိ။ ပ။ သဗ္ဗတ္ထ သာဝဓာရဏ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ”
အနက်။ တေဝီသ = ဝသေန၊ ကာမဝိပါက်တေဝိသ၊ ပဉ္စဒွါရာ ဝဇ္ဇန်း၊ ဟသတုပ္ပါဒ်စိတ်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်၊ ပဉ္စဝီသတိစိတ္တာနိ = တို့သည်၊ ပရိတ္တမှိ ကာမာဝစရာရမ္မဏေယေဝ = ကာမအာရုံ၌သာလျှင်၊ ဘဝန္တိ = ကုန်၏၊။ပ။ သဗ္ဗတ္ထ = အလုံးစုံးသောဝါကျတို့၌၊ သာဝဓာရဏယောဇနာ = ဧဝသဒ္ဒါ ထည့်၍ အနက်ပေးခြင်းကို၊ ဒဠဗ္ဗာ = ၏၊ “ဆစိတ္တာနိ။ ပ။ ဒဠဗ္ဗာ၊ သဗ္ဗာဝါကျနမဝဓာရဏန္တောဂဓတ္တာတိအဓိပါယော။
[မဏိမဉ္ဇူသာအနက်လွယ်ပြီ၊ ဤသင်္ဂြီုဟ်ဋီကာကျော် မဏိ မဉ္ဇူသာ သုံးကျမ်းတို့၌လည်း အလွန်သေချာသည်ပင်။]
ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂဉ္စ၊ တထာ စဝနမာနသံ။
ဧကမေဝ တထေဝေက၊ ဝိသယေဉ္စက ဇာတိယံ။။
[သဂြုႌဟ်။] ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ စုတိစိတ်တို့သည် ဇာတိ၊ ဘူမိ၊ သမ္ပယုတ္တ ဓမ္မ၊ သင်္ခါရ၊ အာရုံအားဖြင့် တူမြဲထုံးစံ-ဟူလို။
ကတ္ထစိ ပန အနုပ္ပဇ္ဇမာနဿ ခီဏာသဝဿ ယထောပဋ္ဌိတံ နာမရူပါဒိကမေဝ စုတိပရိယောသာနာနံ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတိ၊ န ကမ္မကမ္မ နိမိတ္တာဒယော။
[ဋိကာကျော်။]
အနက် ပန = အကြင်ကြောင့်၊ ကတ္ထစိ = တစ်စုံတစ်ခုသောဘဝ၌၊ အနုပ္ပဇ္ဇမာနဿ = မဖြစ်လတ္တံ့၊ ပဋိသန္ဓေမနေရ လတ္တံ့သော၊ ခီဏာ သဝဿ = ဘုရားရဟန္တာအရှင်မြတ်၏၊ ယထောပဋ္ဌိတံ = အကြင်အကြင် ထင်လာတိုင်းသော၊ နာမရူပါ ဒိကမေဝ = နာမ်ရုပ်တရားအစရှိသော အာရုံသည်သာလျှင်၊ စုတိပရိယောသာနာနံ = စုတိအဆုံးရှိကုန်သော ဝီထိစိတ်တို့၏၊ ဂေါစရဘာဝံ = အာရုံ၏အဖြစ်သို့၊ ဂစ္ဆတိ = ၏၊ ကမ္မ၊ ကမ္မနိ မိတ္တာဒယော = ကမ္မ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ်သုံးပါးတို့သည်၊ ဂေါစရဘာဝံ = သို့၊ နဂစ္ဆန္တိ = ကုန်။
ဗုဒ္ဓေါ ပမုခေါ ယဿတိ ဗုဒ္ဓမုခေါ ဗုဒ္ဓပမုခဿ ဒါနံဒေတိ၊ လမ္ဓာ ကဏ္ဏော ယဿတိ လမ္ဓကဏ္ဏာ လမ္ဓကဏ္ဏော အာဂစ္ဆတိ။
အနက်။။ယဿ = အကြင်ရဟန်းသံဃာအား၊ ဗုဒ္ဓေါ = မြတ်စွာဘုရားဟုဆိုအပ်သော၊ ပမုခေါ = အကြီးအမှုး အဦးသည်၊ အတ္ထိ = ၏၊ ဣတိ = ကြောင့်၊ ဗုဒ္ဓပမုခေါမည်၏၊ ဗုဒ္ဓပမုခဿ = ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်အား၊ ဒါနံ = လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို၊ ဒေတိ = လှုဒါန်း၏၊ ယဿ = အကြင်သူအား၊ လမ္ဓော = ရှည်သော၊ ကဏ္ဏော = နားသည်၊ အတ္ထိ = ရှိ၏၊ ဣတိ = ကြောင့်၊ လမ္ဗကဏ္ဏော = ရှည်သော နားရှိသောသူသည်၊ အာဂစ္ဆတိ = လာ၏၊
ဤကား-တဂ္ဂုဏသံညာဏဟုဗ္ဗီဟိပြယုဂ်၊ ဤတဂ္ဂုဏသံညာဏ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်သဘောကား- သမာသ်ပုဒ်အနက်ကို၎င်း၊ နှစ်ပါးသော အနက်ကိုယူရသည်၊ ဗုဒ္ဓပမုခဿဟူသောပြယုဂ်၌ ဗုဒ္ဓပမုခအရဖြစ်သော ဘုရားကို၎င်း၊ ယဿဟူသော အညပုဒ်အရဖြစ်သော ရဟန်းသံဃာ ကို၎င်း လှုဒါန်း၏ဟူရာ၌ နှစ်ပါးသောအနက်ကိုယူရသည်၊ လမ္ဗကဏ္ဏော ဟူသော ပြယုဂ်၌ လမ္ဗကဏ္ဏအရဖြစ်သော ရှည်သောနားရွက်ကို၎င်း၊ ယဿဟူသောအညပုဒ် အရဖြစ်သော လူကို၎င်း၊ လာ၏ဟူရာ၌ နှစ်ပါး သောအနက်ကို ယူရသည်။
ဗဟူနိဓညာနိ ဧတဿတိ ဗဟုဓညောအာဂစ္ဆတိ၊ နိဂ္ဂတာဇနော၊ နိဂ္ဂဇနံဒဟာပေတိ။
အနက်။ ဧတဿ = ထိုသူအား၊ ဗဟူနိ = များစွာကုန်သော၊
ဓညနိ = တို့သည်၊ သန္ထိ = ရှိကုန်၏၊ ဣတိ = ကြောင့်၊ ဗဟုဓညော = မည်၏၊ ဗဟုဓညော = များသောစပါးရှိသောသူသည်၊ အာဂစ္ဆတိ = ၏၊ ဧတသ္မာ = ထိုရွာမှ၊ ဇနာ = တို့သည်၊ နိဂ္ဂတာ = ထွက်ပြေးကုန်ပြီ၊ ဣတိ = ထို့ကြောင့်၊ နိဂ္ဂတဇနော = မည်၏၊ နိဂ္ဂတဇနံ = ထွက်၍ပြေးသောလူရှိသောရွာကို၊ ဒဟာပေတိ = မီးတိုက်၏၊
ဤကား-အတဂ္ဂုဏသံ ဝိညာဏဗဟုဗ္ဗဟိ ပြယုဂ်တည်း၊ ၎င်း၏ သဘောကား- သမာသ်ပုဒ်အနက်ကိုမယူ၊ သမာသ်ပုဒ်အနက်မှတပါး အညပုဒ်အနက်ကိုသာယူရသည်၊ ဗဟုဓညောဟူသော သမာသ်ပုဒ် အရဖြစ်သော များသောစပါးကိုမယူရ၊ ဧတဿဟူသော အညပုဒ်အရ ဖြစ်သောလူကိုသာ ယူရသည်၊ နိဂ္ဂတဇနောဟူသောပြယုဂ်၌ နိဂ္ဂတဇ ဟူသော အညပုဒ်အရဖြစ်သောရွာကိုသာ ယူရသည်၊ အကျဉ်းအားဖြင့် သမာသ်ပုဒ်အနက်နှင့်တကွ အညပုဒ်အနက်ကိုယူလျှင် တဂ္ဂုဏသံ ဝိညာဏ၊ သမာသ်ပုဒ်အနက်ကိုစွန့်ပစ်၍၊ လွှက်၍ အညပုဒ်သက် သက်ကိုသာယူရလျှင် အတဂ္ဂုဏသံဝိညာဏ၊ ဤသို့လျှင် အထူးကိုနာ နာကြီး မှတ်ခဲ့ပါ။
ယခင်ဋီကာကျော်ပါဌ်၌ စုတိပရိယောသာနာနံ- ဟူသောပုဒ်ကို၊ “စဝနသင်္ခါတံစုတိစိတ္တံ ပရိယောသာနံ ဩသာနံအန္တောယေသန္တိစုတိ ပရိယောသာနာနိ” ဟုဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသိပြု၊ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏဗဟုဗ္ဗီဟိ၊ အတဂ္ဂုဏသံညာသံဝိညာဏ ဗဟုဗ္ဗီဟိနှစ်ပါးတို့တွင် စုတိပရိယောသာန ဟုသော သမာသ်ပုဒ်အရဖြစ်သော အဆုံးဆုံးဖြစ်သော စုတိစိတ်ကို စွန့်ပစ်သင့်၊ စွန့်ပစ်ထိုက်၊ လွှတ်ထိုက်ရကား အတဂ္ဂုစသံဝိညာဏဟု ဗ္ဗီဟိသမာသ် ဟု ဆတ်ဆတ်မုချ ဧကန္တမှတ်ယူပါ၊ ထို့ကြောင့်မဟုတ်လော၊ ဤဋီကာကျော်အဖွင့် အဖေဂ္ဂုသာရ ဒီပနီကျမ်း၌
“ပရိယောသာသန သဒ္ဒေါ အနဘိဝိဓျတ္ထော အတဂ္ဂုဏတ္ထောဝဒဋ္ဌဗ္ဗေ၊ ဣတရထာ စုတိ ပဋိသန္ဓီနံ သမာနာရမ္မဏတာ နသိယာ” ဟုဆိုအပ်ပြီ။
အနက်။ ပရိယောသာနသဒေါ = ကို၊ အနဘိဝိဓျတ္ထောဝ = အနဘိ ဝိမိအနက်ရှိ၏ဟူ၍သာလျှင်၊ အတဂ္ဂုဏတ္ထောဝ = အတဂ္ဂုနအနက်ရှိ၏ ဟူ၍သာလျှင်၊ ဝါ = အတ္တဂ္ဂုဏသံသိညာဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဟူ၍သာ လျှင်၊ ဒဋ္ဌဗ္ဗော = မှတ်အပ်၏၊ ဣတရထာ = ဤငါဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အနက်မှ တပါး၊ အဘိဝိမိအနက်၊ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်ဟူ၍၊ ဂယှမာန = ယူကြသည်ရှိသော်၊ စုတိပဋိသန္ဓီနံ = စုတိစိတ်တို့၊ ပဋိသန္ဓေ စိတ်တို့၏၊ သမာနာရမ္မဏတာ = အာရုံတူမြဲ ထုံးစံသည်၊ န သိယာ = မဖြစ်နိုင်ရာ။
ဤအဖေဂ္ဂုသာရ ဒီပနီဆရာစကားသည် ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့်ညီညွတ်သောကြောင့် သင့်မြတ်ပေစွ။ နာဟုအဿာသပဿာသော၊ ဌိတစိတ္တဿ တာဒိနော၊
အနေဇော သန္တိမာရဗ္ဘ၊ ယံ ကာလမကရီ မုနိ။။
[သုတ်မဟာဝါမဟာ ပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ပါဠိတော်။]
အနက်။ အနေဇော = အာရုံတွေ့က၊ ဆွဆွဖြတ်ဖြတ်၊ တုန်လှုပ် တတ်သော ဇောတရားမှကင်းစင်တော်မူပြီးထသော၊ ယံ မုနိ = အကြင် ဘုရားသခင်သည်၊ သန္တိံ = ဆင်ရဲတကာ ကင်းငြိမ်းရာမှန် ပြည်နိဗ္ဗာန်ကို၊ အရဗ္ဘ = စွဲ၍၊ ရည်စူး၍၊ မျှော်ခေါ်၍၊ အကြောင်းပြု၍၊ ကာလံ = ပရိနိဗ္ဗာန် စံတာ်မူခြင်းကို၊ အကရိ = ပြုတော်မူပြီ၊ ဌိတစိတ္တဿ = မရွ့မပြန့် တည်တံ့ သော စိတ်နှလုံးရှိတော်မူထသော၊ တာဒိနော = လာဘာ၊ လာဘစသည် ရှစ်တန် လောကဓံကြောင့် ဖောက်ပြန် တုန်လှုပ်ခြင်း ကင်းစင်တာ်မူပြီး ထသော၊ တဿ = ထိုမြတ်စွာဘုရားအား၊ အဿာသပဿသာ = ထွက် သက်ဝင်သက်လေ ၂-ချက်သည်၊ နာဟု = မရှိမဖြစ် ကင်းတုံလစ်ပြီ၊ ဤသို့သဗ္ဗန်။
ထို့ကြောင့် ၎င်းအဖွင့်အဋ္ဌကထာ၌“အာရဗ္ဘ ပဋိစ္စ သန္ဓာယ” ဟုဖွင့်တော်မူသည်။ အာရုံပြု၍ဟူသောအနက်ကို အလိုရှိအပ်သည် ဖြစ်အံ့၊ “ယေ အတီတေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ”ဟူသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ အာရဗ္ဘဟူသောပုဒ်ကို “အာရဗ္ဘာတိ အာရမ္မဏံကတွာ” ဟုအဋ္ဌသာလိနီ ဖွင့်သကဲ့သို့ “အာရဗ္ဘ အာရမ္မဏံ ကတွာ” ဟုအဋ္ဌကထာဆရာ ဖွင့်ခဲ့ရာ၏၊ ထိုသို့လည်းမဖွင့်ခဲ့၊ ထိုကြောင့် အာရုံပြု၍ဟူသောအနက်ကို အလို မရှိအပ်၊ ထို့ကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူခါနီး စတုတ္ထစျာန်ကိုမဝင်စားမီ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့အံ့ဟုဖြစ်သော ဇောဝီထိဖြစ်သည်ကိုသာ ရည်၍ သန္တိမာရဗ္ဘဟူ၍ ဟောတော်မူသည်ဟုမှတ်ပါ။
မြတ်စွာဘုရား၏စုတိစျတ်အာရုံကို မုံရွေးဆရာတော်ကမေး၍ ကျေးကံရှင်ကျော်က နိဗ္ဗာန်ဘုံထဲ အာရုံမြဲ၏-ဟုဖြေ လိုက်သည်၊ အမှား အလွှဲဟုဧကန်အမှန်မုချမှတ်၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ သုတ္တန်၊ အဘိဓမ္မာပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ၊ သင်္ဂြီုဟ်ဋီကာကျော်၊ မဏိမဉ္ဇူ သာ၊ အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီ အစရှိသော အလုံးစုံသော ကျမ်းဂန်တို့နှင့် ဆန့်ကျင်သောကြောင့်၎င်း၊ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၏ဟု ဆိုရာ၌အကြောင်း အမြွက်မျှ မရလေသောကြောင့်၎င်းတည်း။
ဋီကာကျော်ပါဌ်၌ စုတိပရိယောသာနံ-ပုဒ်ကို တဂ္ဂုဏ သံ ဝိညာဏသမာသ်ယူ၍ ရဟန္တာတို့၏ စုတိသည်လည်း ထင်တိုင်းသာ ဖြစ်သော နာမ်၊ ရုပ်တရားကို အာရုံပြုဟန်နှင့် ဝီထိပုံ ချရိုးပြုကြသည်လည်း အမှားဧကန်ပင်၊ သင်္ဂြီုဟ်နိဿယသစ်၌ကား-ထိုသို့ဝီထိချရိုးပြုကြသည်ကို အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီနှင့် မညီသောကြောင့် မသင့်ဟု မဆိုသာ၊ အဖေဂ္ဂု သာရဒီပနီနှင့် ညီခြင်းမညီခြင်းသည် အကြောင်းမဟုတ်၊ မှန်၊ မမှန်သာ အကြောင်းဖြစ်သည်၊ မှန်သည် မမှန်သည်ကိုလည်း ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တပုဂ္ဂိုလ် မြတ်များကိုထား၍ တပါးသောသူတို့သည် သိနိုင်ခဲ၏၊ ဤကား-ခဲရပ်ဟု မှာထားခဲ့သည်။
ထိုသို့မှာထားခြင်းသည်လည်း ဉာဏ်မမှီနိုင်သောကြာင့်သာ မှာထားရှာသည်၊ အမှုမှာ အလျင်းမဟုတ်ချေ၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီနှင့်သာ မညီရုံမဟုတ်၊ ကာမဝိပါတ်မှန်က ကာမအာရုံ ကိုသာ အာရုံပြုနိုင်၏-ဟူ၍၎င်း၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ဘဝင်စိတ်၊ စုတိစိတ် တို့သည် အာရုံတူဟူ၍၎င်း၊ ဟောတော်မူ၊ ဆိုတော်မူကြသော အလုံး စုံသော ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့်လည်း မညီသောကြောင့်၎င်း၊ တပါးသောသတ္တဝါတို့၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်၊ ဘဝင်စိတ်၊ စုတိစိတ်တို့၏ အာရုံစသော အဘိဓမ္မာအရာများကို ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တမဟုတ်သော်လည်း ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့ဖြင့် သိသင့်သိထိုက်သောကြောင့်၎င်းတည်း။ သင်္ဂြီုဟ်ဂဏ္ဌိသစ်၌လည်း ၎င်းဋီကာပါဌ်၌ စုတိပရိယော သာနာနံ ပုဒ်ကို တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏသမာသ်ယူ၍ ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်ကိုလည်း ထင်တိုင်းသော နာမ်ရုပ်တရားကို အာရုံပြု၍ဝီထိချကြသည်၊ “ပရိယော သာနသဒ္ဒေါ အနဘိဝိဓျတ္ထော အတဂ္ဂုဏတ္ထောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ဣတရထာ စုတိပဋိသန္ဓီနံ သမာနာရမ္မဏတာ နသိယာ” ဟူသော အဖေဂ္ဂုသာရ ဒီပနီနှင့်မညီ၊ ယင်းသို့မညီသော်လည်း မှန်ရာသာအကြောင်းဖြစ်တော့သည်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုထား၍ တပါးသောသူတို့ သိခြင်းငှါခဲ၏၊ ပဋိသန္ဓေဘဝင်စုတိတို့အာရုံတူ၏ ဟူသော စကားကို ယေဘုယျဟုဆိုပြီးလျှင်
“န ဟိ ဣဒမေကံဌာနံ ဝဇ္ဇေတွာ ပဋိသန္ဓိဘဝင်္ဂါနံ ဝိသဒိသတာ အတ္ထိ”
ဟု ဋီကာဆိုသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း၊
“နဟိဣဒမေကံဌာနံ ဝဇ္ဇေတွာ ပဋိသန္ဓိစုတီနံ ဝိသဒိသတာ အတ္ထိ”ဟု ဋီကာဆိုမူ သင့်ငြားအံ့လည်း မသိ။
အဓိပ္ပါယ်ကား-အာဂန္တုကဘဝင်ကိစ္စဖြစ်သော အရာဌာန တစ်ခုကိုကြဉ်၍ ပဋိသန္ဓေဘဝင်တို့၏ အာရုံမတူသော မည်သည် မရှိသကဲ့သို့ ရဟန္တာတို့၏ စုတိကိစ္စဖြစ်သော အရာဌာနကိုကြဉ်၍ ပဋိသန္ဓေစုတိတို့၏ အာရုံမတူသော မည်သည် မရှိဟူလို၊ ခဲရပ်။ “စုတိဧဝ ပရိယောသနံ ဧတေသန္တိ စုတိပရိယောသနာ” ဆရာတို့လည်း တဂ္ဂုဏ၊ အဖေဂ္ဂုသာရဆရာလည်း အတဂ္ဂုဏဟုဆိုသောစကားနှစ်ရပ်သည် မစပ်မိကြဆန့်ကျင်လှ၏-ဟု မှာထားခဲ့ သည်၊ ထိုဂဏ္ဌိသစ် မှာထားသော စကားစုတွင် သိခြင်းငှါခဲ၏ဟု တိုင်အောင်သောစကားကို နိဿယသစ်ဝါဒကိုပယ်သော ရှေးအကြောင်း နှင့်ပင် ပယ်လေ၊ နာက်ခဲရပ်တိုင်အောင်သော စကားစုသည်လည်း မသင့်၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သန္တီရဏစိတ်ကို တပါးသော ပဋိသန္ဓေကိစ္စနှင့် မဖြစ်နိုင်ခြင်းစသော အကြောင်းရှိ သကဲ့သို့၎င်း၊ ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြု၏-ဟူသောပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့် မဆန့်ကျင်သကဲ့သို့၎င်း၊ ထို့အတူ ဤအရာ၌ ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် ကံ၊ ကမ္မနိမိတ်၊ ဂတိနိမိတ် သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို မပြုနိုင်ခြင်း-ဟူသော အကြောင်း မရှိသောကြောင့်၎င်း၊ ကာမအာရုံ ကိုသာ အာရုံပြု၏-ဟူသောပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့် ဆန့်ကျင်သော ကြောင့်၎င်းတည်း၊ ဆန့်ကျင်လှ၏တိုင်အောင်သော စကားကိုလည်း ဤသို့မဆိုထိုက်၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏဟု ဆိုကြသော ဆရာတို့ဝါဒသည် အဖေဂ္ဂုသာရဒီပနီနှင့် မညီသော ကြောင့်၎င်း၊ ကာမအာရုံကိုသာ အာရုံပြု၏-ဟူသောပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့်ဆန့်ကျင်သောကြောင့်၎င်း မသင့်အနေတည်း-ဟူ၍သာ ဆိုထိုက်သောကြောင့်၎င်းတည်း။
သမန္တစက္ခုဒီပနီ၌လည်း ဘုရားရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၏-ဟု အထောက်အထားမပြဘဲ ဖြေဆိုလိုက်သော စကားသည်လည်း အမှားပင်၊ ဇိနတ္ထပကာသနီကျမ်း၌လည်း ထိုစတုတ္ထ စျာန်မှထ၍ စျာန်အင်္ဂါတို့ကို ဆင်ခြင်တော်မူသော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဇောတို့သည် အကြိမ်များစွာဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုသို့ဖြစ်သရွေ့ဝီထိတွက်ရေ ကုဋေနှစ်သန်းလေးသိန်းသော သမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူပြီးမှ စတုတ္ထစျာန်အင်္ဂါကိုဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိ၏အဆုံး၌ အလုံးစုံ သောသင်္ခါရတရားတို့၏ ကုန်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို အာရုံပြုသော မဟာဝိပါက် ပထမအသင်္ခါရိက အဗျာကတ ဒုက္ခသစ္စာဖြင့် နိဗ္ဗာန်စံ၏ဟု အထောက်အထားမပြဘဲ ဆိုလိုက်သောစကားသည်လည်း အမှားပင်၊ စွယ်စုံကျော်ထင်-ဝိသဇ္ဇာကျမ်း၌လည်းရဟန္တာတို့၏ စုတိသည်မည်သည့် အာရုံပြုလိမ့်မည်နည်း-ဟုသော အမေးပုစ္ဆာ၌ အဖြေဝိသဇ္ဇာနာကားနိဗ္ဗာန်ကိုအာရုံပြု၍ စုတိ၏-ဟုပေ-ဟုအထောက်အထား မပါဘဲဖြေ လိုက်သော စကားသည်လည်းအမှားပင်။
ဤအရာ၌ ကျမ်းပြုဂန်ပြု-ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့မှသော်လည်း ချော်ကြီး ချော်၊ အယောင်ကြီးယောင်၊ အမှားကြီးမှား ချေသေး၏ရှင့်၊ ယခုကာလ နောက်ပေါ်လူသာမာန်တို့ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍စုတိ၏ဟု ယောင်ရမ်း မြည်တမ်း ပရမ်းအတာပကာ ပြောဆိုကြသည်မှာ ဆိုရာဆို ခွင့်ပင် မရှိချေ။ ပညတ်ကိုအာရုံပြုသေး၏ဟု ဆိုသေး၏ဟုဆိုသော ဝိမတိနော ဒပနီဝါဒကိုလည်း အလုံးစုံသောပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့နှင့် ဆန့် ကျင်သောကြောင့် ငါတို့သခင် ကျေးဇူးရှင်ပင် ပယ်လေပြီဟု မုံရွာမြို့ လယ်တီဆရာတော်ဖြေဆို ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
ဘုရား ရဟန္တာတို့၏ စုတိစိတ်အာရုံကို ကျမ်းဂန်စုံညှိ၍ ဖြေရှင်းခန်း ပြီး၏၊
ရွှေဥဒေါင်း ပုစ္ဆာအဖြေ
နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
လျှောက်လွှာ
တပည့်တော် ရွှေဘိုမြို့-ရွှေဥဒေါင်းတောရဘုန်းကြီးကုသလ ရိုသေစွာလျှောက်ထားပါသည် အရှင်သူမြတ်ဘုရား...
သမ္မုတိသစ္စာ၊ ပရမတ္ထသစ္စာ၊ ထိုသစ္စာ ၂-ပါးတို့ကို ပိုင်းခြား ဝေဘန်၍ မှန်ရာတည့်တည့် သိမြင်လိုပါသည် တစ်ရပ်၊ ဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ တရားများကိုလည်း ခြားနားသေချာ သိလိုပါသည် တစ်ကြောင်း၊
ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာဝင် လူရှင်အပေါင်းတို့သည် သိအပ် သိထိုက်လှပေသော အနတ္တအချက်တို့ကိုလည်း ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ထင်လင်းသေချာ ဝိပဿနာ ဉာဏဒဿနအဖွင့်ကို ချီးမြှင့်ရေးသား ပေးသနားတော်မူပါမည့်အကြောင်း ဦးခေါင်းရိုကျိုး ရှိခိုးလျှောက်ထား အသနားတော်မြတ် ခံပါသည်ဘုရား။
ဦးကုသလ ရွှေဥဒေါင်းတောရဘုန်းကြီး ရွှေဘိုမြို့။
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးဖြေဆိုချက်
ပဋိညာဉ်
ယခုအခါ ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ လွန်စွာ အရေးကြီးသော အနတ္တအချက် ကြီးတို့ကို တပည့်ရှင်ကုသလ လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်အရ မုံရွာ လယ်တီတောရဆရာငါသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ရှင်လူအပေါင်းမှစ၍ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ် တောတောင်ခို ၍ ကြည်ညိုလေးမြတ် ဝိပဿနာ လုပ်ရပ် အထပ်ထပ် ကြိုးစားကြသဖြင့် ဉာဏ်သွားဝရဇိန် တက်ထွန်း ထိန်၍ အရှိန်ကြီးမား အမျိုးသားတို့အား ထောက်ထားမြော်ရှု ဟောပြော မှုအရာဝယ် ပဒေသာဉာဏ်ကဲ့သို့ ဝေဘန်ပိုင်းခြားဟောကြားဆုံးမ သာသနာတော်ကိုပြုစုကြရန် ရည်သန်စိတ်ထားဖြင့် တရားသဘော ပေါ်လွင်၍ဉာဏ်အမြင်ဖေါက်ထွင်း သန့်ရှင်းစေသောအား မေးလျှောက် သောတရားတို့ကို ရေးသားချီးမြှောက်ပေအံ့သတည်း။
သစ္စာနှစ်ပါးခွဲပြခန်း
ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ အတ္တဇီဝခွဲချက်
သမ္မုတိသစ္စာ။ ရှေးဦးစွာ သစ္စာနှစ်ပါးခွဲခန်းကို ပြဆိုရာ၏၊ သစ္စာနှစ်ပါးဆိုသည်ကား
၁။ သမ္မုတိသစ္စာ,
၂။ ပရမတ္ထသစ္စာ
ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊
ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်
၁ - သမ္မုတိသစ္စာ။ သမ္မုတိသစ္စာဆိုသည်ကား-လောက၌
၁။ ပုဂ္ဂိုလ်မည်သည် အမှန်ရှိ၏၊
၂။ သတ္တဝါမည်သည် အမှန်ရှိ၏၊
၃။ အတ္တမည်သည် အမှန်ရှိ၏၊
၄။ ဇီဝမည်သည် အမှန်ရှိ၏၊
ထိုပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝတို့သည် အနမတဂ္ဂသံသရာ၌ ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံပစ်ချရာသို့ အစဉ်တစိုက်လိုက်၍ အစဉ်မပြတ် ကျင်လည် ပြောင်းရွှေ့၍ နေကြရကုန်၏ဟု အခိုင်အမြဲ မှန်ယူစွဲလမ်း ခေါ်ဝေါ် ပြောဆိုကြခြင်းသည် သမ္မုတိသစ္စာမည်၏၊
ထိုတွင်- သတ္တဝါရှိ၏ဟူသောစကားဖြင့်...
၁-ပုဂ္ဂိုလ်။ ပုဂ္ဂိုလ်ရှိ၏ဟူသောစကားသည် သတ္တဝါရှိ၏ ဟူသော စကားနှင့် အထူးအခြား မရှိကြ။
၂-သတ္တဝါ။ လူဟူ၍ အမှန်ရှိ၏၊ နတ်ဟူ၍ အမှန်ရှိ၏၊ နွား ကျွဲ-ခွေး-ဝက်-ကြက်-ငှက်-တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါဟူ၍ အမှန်ရှိ၏၊
ယောက်ျား, မိန်းမ်ဟူ၍ အမှန်ရှိ၏၊ ငါဟူ၍, သူတပါးဟူ၍အမှန်ရှိ၏၊
ဦးခေါင်း-ခြေလက်-မျက်စိ-နား-နှာခေါင်းစသော အင်္ဂါကြီးငယ်ဟူ၍ အမှန်ရှိ၏၊ ဆံပင်-မွေးညင်း-ခြေသည်း-လက်သည်း-သွား-အရေ အသား-အကြော-အရို်းဟူ၍ အမှန်ရှိ၏ စသည်ဖြင့် ထင်မှတ်စွဲလမ်းခေါ် ဝေါ်ပြောဆိုခြင်းများသည်လည်း သတ္တဝါရှိ၏ ဟူသောစကား၌ ပါဝင်လေ၏၊
၃-အတ္တ။ အတ္တရှိ၏ဟူသောစကား၌ အတ္တဆိုသည်ကား
သတ္တဝါတို့၏သန္တာန်မှာ အမာခံဖြစ်သော အနှစ်သာရကို အတ္တဟူ၍ဆို၏၊ ဥပမာကား...မြေအိုးဟူသောစကား၌ မြေဆိုသည်ကားပထဝီဓာတ်၏အမည်ပေတည်း၊ အိုးဆိုသည်ကား-အဝန်း အဝိုင်းစသော အိုးသဏ္ဌာန်ပညတ်၏အမည်ပေတည်း။
ပညတ်ဟူသည်လည်း သဘောအားဖြင့် အမှန်ရှိရင်းမဟုတ်၊ မြေဓာတ်အပေါင်းအစုကို အစွဲပြု၍ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ထဲတွင် ဝန်း သည်ဝိုင်းသည်ဟူ၍ထင်မြင်ရသော အခြင်းအရာမျှသာတည်း၊ သို့သော် ပရမတ်နှင့် ပညတ်ကို ခြားနား၍သိနိုင်ရန် ဉာဏ်ပညာမရှိသော လောကီဘုံသားတို့မှာ မြေဓာတ်အပေါင်းအစုသည်ပင်လျှင် အိုးဖြစ်၏ဟု မြေနှင့်အိုးကို တစ်ခုတည်းပြု၍မှတ်ယူကြ၏၊ ထိုသို့မှတ်ယူရာ၌ အမှန်ရှိသောမြေသည် အမှန်မရှိသောအိုး၏ အမာခံ အနှစ်သာရ အတ္တဖြစ်ရလေ၏၊ မြေမရှိခဲ့သော် မြေအိုးဟူ၍မရှိနိုင်၊ မြေရှိမှသာလျှင် မြေအိုးဟူ၍ ရှိနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် မြေသည် အိုး၏အနှစ်သာရ အတ္တ မည်ပေသတည်း။
ထို့အတူ အမှန်ရှိဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါးနှင့် အမှန်ရှိမဟုတ်သော သတ္တဝါဟူသော သဏ္ဌာနပညတ်ကို တစ်ခုတည်း ပြု၍ မှတ်ယူကြရာ၌ လည်း၊ ခန္ဓာငါးပါးသည် သတ္တဝါပညတ်၏ အမာခံ အနှစ်သာရ အတ္တမည် လေ၏၊ ခန္ဓာငါးပါးမရှိခဲ့သော် သတ္တဝါဟူ၍မရှိနိုင်၊ ခန္ဓာငါးပါးရှိမှသာလျှင် သတ္တဝါဟူ၍ရှိနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ခန္ဓာငါးပါးသည် သတ္တဝါ၏ အနှစ်သာရ အတ္တ မည်လေသတည်း။ ဤကား-ခန္ဓာငါးပါးကို အတ္တဟူ၍ ပြဆိုချက် တည်း၊ ထိုမှတပါးလည်း ခန္ဓာငါးပါးမှ အလွတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာအိမ်၏ အရှင်သခင်ဟူသော အတ္တသည်ရှိ၏၊
ဥပမာကား..
လူသေကောင်မှာ ဘုတ်တဇ္ဇေ ဝင်ပူး၍နေရာ၌ လူသေကောင် သည်တခြား, ဘုတ်တဇ္ဇေသည်တခြားဖြစ်သကဲ့သို့ ခန္ဓာငါးပါးတခြား, ခန္ဓာငါးပါးကို အုပ်စိုး၍နေသောအတ္တသည် တခြားဟူ၍လည်း ယူကြ၏၊
၄ -ဇီဝ။ ဇီဝဆိုသည်ကား..ထိုအတ္တ၏ဦးခေါင်းသဘွယ်ဖြစ်၍ ထိုအတ္တကို နှစ်ရှည်လများ တည်နေနိုင်အောင် စောင့်ရှောက်၍နေသော အသက်ရှိ၏၊ ထိုအသက်ကို ဇီဝဆို၏၊
[ဤကား-ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝ, လေးပါးခွဲပြခြင်းတည်း။]
---
သဏ္ဌာန်စသည်ခွဲပြချက်
၁။ သဏ္ဌာန်သည် အမှန်ရှိ၏၊
၂။ သန္တတိသည် အမှန်ရှိ၏၊
၃။ နိမိတ္တသည် အမှန်ရှိ၏၊
၄။ အနုဗျဉ္ဇနသည် အမှန်ရှိ၏
ဟူ၍ မှတ်ယူကြကုန်၏၊
၁။ သဏ္ဌာန်။ သဏ္ဌာန်ဆိုသည်ကား... ပရမာဏုမြူ သဏ္ဌာန်,အဏုမြူသဏ္ဌာန်တို့မှစ၍ မဟာပထဝီမြေကြီးသဏ္ဌာန်, မြင့်မိုရ်တာင်သဏ္ဌာန်တိုင်အောင် အဝန်းအဝိုင်း အလုံးအပြား အထောင့် ကွေး အရှည်အတိုစသော သဏ္ဌာန်ပညတ်ကို သဏ္ဌာန်ဆိုသည်။
၂။ သန္တတိ။ သန္တတိဆိုသည်ကား... တစ်ခုတည်းသော ဝတ္ထုသည် တစ်မိနစ်တည်န၏၊ တစ်နာရီ တည်နေ၏၊ နာရီပေါင်းများစွာ တည်နေ၏၊ ရက်ပေါင်းများစွာ, လပေါင်းများစွာတည်နေ၏၊ နှစ်ပေါင်း များစွာ တည်နေ၏၊ သတ္တဝါတစ်ယောက်သည် အနမတဂ္ဂသံသရာ၌ ဘဝပေါင်းများစွာ ကျင်လည်၍နေရ၏ဟု ယူခြင်း ပေတည်း။
၃။ နိမိတ္တ။ နိမိတ္တဆိုသည်ကား...သတ္တဝါသဏ္ဌာန်, ဦးခေါင်း သဏ္ဌာန်, ခြေသဏ္ဌာန်, လက်သဏ္ဌာန် စသော သဏ္ဌာန်နိမိတ်မျိုး ကိုဆို၏၊
ထိုနိမိတ္တသည်
ဘုဘနိမိတ္တ, အသုဘနိမိတ္တဟူ၍ မှတ်ယူကြသော သဏ္ဌာန် မျိုးသည် သုလနိမိတ်မည်၏၊ အသုဘနိမိတ်ဆိုသည်ကား.. မလှမပ မတင့်မတယ်ဟူ၍ မှတ်ယူကြသော သဏ္ဌာန်မျိုးသည် အသုဘနိမိတ် မည်၏၊
၄- အနုဗျဉ္ဇန။ အနုဗျဉ္ဇနဆိုကား...အနေ-အထိုင်-အထအကြွ-အသွား-အလာ- အပြု-အမူ-အပြော--အဆို-အမူ-အရာ-အထအရာမျိုးကို အနုဗျဉ္ဇနဆို၏၊ ထိုအနုဗျဉ္ဇနုသည်လည်းသုဘ-အသုဘဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် နေပုံယဉ်ကျေးသည်၊ ကြွပုံ ထပုံ ယဉ်ကျေး သည်စသည်ဖြင့် မှတ်ယူကြသော အမူအရာမျိုးသည် သုဘအနုဗျဉ္ဇန မျိုးမည်၏၊ အနေအထိုင်ရိုင်းစိုင်းသည်၊ အကြွအထရိုင်းစိုင်းသည် စသည်ဖြင့် မှတ်ယူကြသော အမူအရာမျိုးသည်၊ အသုဘ အနုဗျဉ္ဇနမျိုး မည်၏၊ သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါ၌ ကောင်းသောလက္ခဏာ, မကောင်း သော လက္ခဏာ, သူမြတ်လက္ခဏာ, သူယုတ်၏လက္ခဏာစသော လက္ခဏာများသည်လည်း သုဘ-အသုဘ-အနုဗျဉ္ဇန မည်၏၊
[ဤကား-သဏ္ဌာန၊ သန္တတိ၊ နိမိတ်၊ အနုဗျဉ္ဇနခွဲခန်းတည်း။]
မဆိုခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်- သတ္တဝါ- အတ္တ-ဇီဝ-သဏ္ဌန-သန္တတိ- နိမိတ်အနုဗျဉ္ဇန-အလုံးစုံသည် သမ္မုတိ သစ္စာနည်၏၊
[ဤကား- သမ္မုတိသစ္စာကို ပြခန်းပေတည်း။]
၂။ ပရမတ္ထသစ္စာ။ ပရမတ္ထ သစ္စာဆိုသည်ကား... လောက၌သဘောအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေကြသော ပထဝီဓာတ်, အာပေါ ဓာတ်, တေဇောဓာတ်, ဝါယောဓာတ်, အာကာသဓာတ်, ဝိညာဏဓာတ်, ဖဿဝေဒနာ အစရှိသော စေတသိဓာတ်, စက္ခုသောတစသော ရုပ်ဓာတ်, နိဗ္ဗာန်ဟူသော အသင်္ခတဓာတ်များကို ပရမတ္ထသစ္စာ ဟူ၍ဆို၏၊
[ဤကား-ပရမတ္ထသစ္စာကိုပြဆိုခဏ်းတည်း။]
သမ္မုတိနှင့် သစ္စာခေါ်ကြောင်း
ထိုသစ္စာနှစ်ပါးတို့တွင် သမ္မုတိသစ္စာဟူသောစကား၌
၁။ အဘယ့်ကြောင့် သမ္မုတိဆိုသနည်း။
၂။ အဘယ့်ကြောင့် သစ္စာဆိုသနည်းဟူမူကား။
၁-သမ္မုတိ။ သတ္တ-ပုဂ္ဂလ-အတ္တ-ဇီဝအစရှိသည်တို့သည် အထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသည်တို့ကဲ့သို့ သဘောအားဖြင့် အသီးအခြားထင်ရှားရှိကုန်သည်မဟုတ်၊ ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသည်တို့ကိုစွဲမှီ၍ သတ္တဝါတို့၏စိတ်ထဲတွင် ထင်မြင်အပ်သော အခြင်းအရာမျှတို့သာတည်း၊ ထိုအခြင်းအရာမျှတို့ကိုပင် ဧကန်ရှိ , အမှန်ရှိဟု အခိုင်အမြဲစွဲလမ်းကြကုန်ပြီးလျှင် အမည်နာမအသီးအသီး တင်၍ လောကီဘုံသားလူအများတို့ အစဉ်အဆက် ခေါ်ဝေါ်သမုတ်၍ နကြသည့်အတွက်ကြောင့် သမ္မုတိခေါ်ပေတည်း။
၂-သစ္စာ။ ထို့သို့ ခေါ်ဝေါ်ကြရာ၌လည်း လောကီဘုံသားတို့ အများညီညာ ခေါ်ဝေါ်ရိုးရှိကြသည့်အတိုင်း ပုဂ္ဂိုလ်သည်အမှန်ရှိ၏၊ သတ္တဝါသည်အမှန်ရှိ၏၊ အတ္တဇီဝသည် အမှန်ရှိ၏ဟူ၍ ထိုသူတို့ အလယ်၌ ပြောဆိုငြားသော်လည်း တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူကိုမျှ လှည့်စားခြင်းမဖြစ်၊ မုသာဝါဒမဖြစ်၊ မုသာဝါဒမဖြစ်သောကြောင့် သစ္စာ ဟူ၍ဆိုရသတည်း။
[ဤကား- သမ္မုတိခေါ်ကြောင်း, သစ္စာခေါ်ကြောင်းကို ပြဆိုချက်ပေတည်း။]
သမ္မုတိသစ္စာနှင့် ပရမတ္ထသစ္စာ
၁-သမ္မုတိသစ္စာ။ ဤသမ္မုတိသစ္စာသည် မုသာဝါဒမျှကိုသာ ပယ်နိုင်၏၊ သဘောအားဖြင့် ဧကန်ရှိ၏ဟု မှတ်ယူသိမြင်ကြသောသညာဝိပလ္လာသ, စိတ္ကဝိပလ္လာသ, ဒိဠိဝိပလ္လာသ ဟူသော ဝိပလ္လာသတရားများကိုမူကား- မပယ်နိုင်ချေ၊ အဘယ်ကြောင့်နည်းဆိုသော် ဝိပလ္လာသတရားတို့၏ ပညတ်ချက်ထဲတွင် အပါ အဝင်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝအစရှိသော အခြင်းအရာများသည် ဖောက်လဲဖောက်ပြန်ဖြစ်တတ် သောကြောင့်၊ သမ္မုတိသစ္စာဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏၊ ပရမတ္ထသစ္စာဟူ၍ မဆိုအပ်။
အဘယ်သို့ ဖောက်လဲဖောက်ပြန် ဖြစ်သနည်းဟူမူကားဝိပလ္လာသတရား ထင်ရှားရှိနေသောသူမှာ ထိုသဏ္ဌာနပညတ်, သန္တတိ ပညတ် အစရှိသောပညတ်များသည် ဧကန်ရှိ ,အမှန်ရှိဟု ဖြစ်၍နေ၏၊ ဝိပလ္လာသတရားကု် ပယ်ပြီးသောအခါ ထိုသူမှာပင် ထိုပညတ်များသည် ဧကန်ရှိမဟုတ်၊ အမှန်ရှိမဟုတ်ဟု ဖြစ်ရပြန်၏၊ ဤသို့ဖောက်လဲ ဖောက်ပြန်ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ပရမတ္ထသစ္စာဟူ၍ မခေါ်အပ်။
၂-ပရမတ္ထသစ္စာ။ ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသည် တို့ကို အဘယ့်ကြောင့် ပရမတ်ခေါ်သနည်းဟူမူကား- ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ်အစရှိသော ဓာတ်သဘာဝများသည် ပုဂ္ဂိုလ်သဏ္ဌာန်, သတ္တဝါသဏ္ဌာန် အစရှိသည်များကဲ့သို့ စိတ်ထဲတွင် ထင်မြင်ရသော အနက်မျိုးမဟုတ်၊ သဘောအားဖြင့် ဧကန်ရှိသော အနက်မျိုးဖြစ် သောကြောင့် သမ္မုတိပညတ် အနက်များထက် လွန်ကဲသော အနက်များ ဖြစ်ချေ၍ ပရမတ္ထခေါ်ဆိုရသတည်း။
ထိုပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသော သဘောများသည် လည်း လောကတွင် ဧကန်ရှိ, အမှန်ရှိဟု မှတ်ယူသည် အတိုင်းဘယ် အခါမှာမှ ဧကန်ရှိမဟုတ်ပြန်ပြီ၊ အမှန်ရှိမဟုတ်ပြန်ပြီဟု ဖောက်ပြန်ခြင်း မရှိခြင်းကြေင့် သစ္စာခေါ်ပေတည်း၊ ဤပရမတ္ထသစ္စာသည်သာလျှင် မုသာဝါဒနှင့်တကွ သညာဝိပလ္လာသ, စိတ္တဝိပလ္လာသ, ဒိဋ္ဌိပလ္လာသ ဟူသော ဝိအလ္လာသတရားတို့ကို အကုန်အစင်ပယ်ဖျောက်နိုင်၏၊
[ဤကား- သမ္မုတိသစ္စာ, ပရတ္ထသစ္စာမည်ကြောင်းကို ပြဆိုချက်ပြီး၏၊]
ဤပရမတ္ထသစ္စာသည်လည်း
၁။ သဘာဝ သစ္စာ,
၂။ အရိယသစ္စာဟူ၍နှစ်ပါးရှိ၏၊
ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်
သဘာဝသစ္စာဆိုသည်ကား။ ကောင်းသော ချမ်းသာကို ပေးတတ်သောသဘာဝကြောင့် ကုသိုလ်ဆိုရ သော တရားသည်ရှိ၏၊ ချမ်းသာစွာခံစားမှုသဘာဝကြောင့် သုခဝေဒနာခေါ်ရသော ဝေဒနာ ကောင်းသည်လည်းရှိ၏၊ ဤကား-သဘာဝ သစ္စာပေတည်း။ သဘာဝသစ္စာဆိုသည်ကား။ မကောင်းကျိုးကို ပေး သောသဘာဝကြောင့် အကုသိုလ်ဆိုရသောတရား သည်ရှိ၏၊ ဆင်းရဲစွာ ခံစားမှု သဘာဝကြောင့် ဒုက္ခဝေဒနာခေါ်ရသော ဝေဒနာဆိုးသည် လည်းရှိ၏၊ ဤသို့ သဘာဝခြင်း ခြားနားလျက် ရှိနေသောကြောင့် ကုသလ, အကုသလဟူ၍ နှစ်မျိုးခေါ်ရပြန်၏၊ ဤသို့သဘာဝနှစ်ပါး ခြားနား ခေါ်ရပြန်၏၊
[ဤကား-သဘာဝသစ္စာအလိုတည်း။]
အရိယာသစ္စဆိုသည်ကား။ အဘယ်အခါမှာမှ သဘာဝ ဝေါဟာရအားဖြင့် လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသောကြောင့် အရိယသစ္စာ ဆိုပေ သတည်း။
လှုပ်ရှားခြင်းမရှိပုံကား။ သဘာဝသစ္စာ၌ လောကီ ကုသိုလ် တစ်ဆဲ့ခုနစ်ခုသည် ကောင်းသောအကျိုးကို ပေးတတ်သည် ဟုဆို၏၊ အရိယသစ္စာသို့ ရောက်သည်ရှိသော် ထိုလောကီကုသိုလ် တစ်ဆဲ့ခုနစ်ခုသည်ဖြစ်, ချုပ်တတ်သော မကောင်းသောတရားမျိုး ဖြစ်သောကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်ရပြန်၏၊ ထိုကုသိုလ်တို့၏ အကျိုးုဖြစ် သော ကုသလဝိပါက် တရားများသည်လည်း ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ရပြန်၏၊ ထိုကုသိုလ်တို့၏အကျိုးဖြစ်သော ကုသလဝိပါက်တရားသည်လည်း ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်ရပြန်၏၊ မကောင်းသောသစ္စာ, မကောင်းသောတရား, မချမ်းသာသော တရားများဟူ၍ဆိုလို၏၊
အဘယ်ကြောင့် မကောင်းသနည်း, မချမ်းသနည်း, မချမ်းသာ သနည်းဆိုသော်- ကိလေသာတရားတို့၏ စားဖတ်, ဝါးဖတ် သုံးသပ် နင်းနယ်ရာ အာရုံတရားများ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း, လောဘမီး, ဒေါသမီး, မောဟမီးအစရှိသော မီးတစ်ဆဲ့တစ်ပါးတို့၏ တောက်လောင်ရာ မီးစာ တရားများဖြစ်လေသောကြောင့်၎င်းတည်း။
ဤသို့လျှင် သဘာဝသစ္စာသည် အရိယသစ္စာကို ထောက်သော် လှုပ်ရှားခြင်းရှိ၏၊ အရိယသစ္စာမူကား- အသင်္ခတဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် သာလျှင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာအမှန်ဖြစ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်စေတတ် သော လောကုတ္တရာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည်သာလျှင် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပေးတတ်သော တရားဖြစ်၏၊ ဤ၌နိဗ္ဗာန်ကို ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဆိုခြင်းသည် လှုပ်ရှားခြင်းမရှိ၊ အခါခပ်သိမ်းမြဲ၏၊ မြဲသောကောင်း ကျိုးချမ်းသာကို ပေးတတ်သောကြောင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ကောင်းကျိုး ချမ်းသာကို ပေးတတ်သောတရားအမှန်ဖြစ်၏၊ လှုပ်ရှားခြင်းမရှိ၊ ထို့ကြောင့် အရိယာသစ္စာခေါ်ပေသတည်း။
[ဤကား-သဘာဝသစ္စာ, အရိယသစ္စာနှစ်ပါးခွဲခန်းတည်း။]
ဤသို့သမ္မုတိသစ္စာ, ပရမတ္တသစ္စာအားဖြင့် နှစ်ပါးရှိသည်တွင် သတ္တ, ပုဂ္ဂလအစရှိသာ သမ္မုတိသစ္စာဖက်၌ ၎င်းသမ္မုတိသစ္စာကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပွားသော တရားမျိုးကား- အကုသိုလ်တရား, ကုသိုလ်တရားဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊
ထိုနှစ်ပါးမျိုးတို့တွင် -
အကုသိုလ်တရားမျိုးကား
ဒုစရိုက်တရားဆယ်ပါး,
အကုသလကမ္မပထတရားဆယ်ပါး,
မာတုဃာတက, ပိတုဃာတက အစရှိသော ပဉ္စနန္တရိယ ကံကြီးငါးပါး,
သက္ကာယဒိဋ္ဌိနှစ်စ်ဆယ်,
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိခြောက်ဆဲ့နှစ်ပါး,
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကြီးသုံးပါး,
ဤတရားတို့သည် သမ္မုတိသစ္စာကို အစွဲပြု၍ဖြစ်ပွါးသော ကုသိုလ်တရားတို့ပေတည်း။
သမ္မုတိသစ္စာကို အစွဲပြု၍ဖြစ်ပွါးသော ကုသိုလ်တရားမျိုးကား
ဒါန, သီလ, ဘာဝနာတရားသုံးပါး,
သုစရိုက်တရားဆယ်ပါး,
သမာပတ်ရှစ်ပါး,
လာကီအဘိညာဉ်ခြေက်ပါး,
“စဗ္ဗေသတ္တာ သဗ္ဗေပါဏာ” အစရှိသည်ဖြင့်လာသော ဗြဟ္မဝိဟာရတရားကြီးလေးပါး,
ဘုရားအလောင်း, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလောင်း, အရိယာ သာဝက အလာင်း-ဟူသော လောင်းလျာတို့ ဖြည့်ကျင့် ပွါးများကြရသော ဒါနပါရမီ, သီလပါရမီ အစရှိသော ပါရမီဆယ်ပါး,
ဒါနဥပပါရမီ, သီလဥပပါရမီ အစရှိသော ဥပပါရမီဆယ်ပါး, ဒါနပရမတ္ထပါရမီ, သီလပရမတ္ထ အစရှိသော ပရမတ္ထပါရမီဆယ်ပါး, ဤတရားတို့သည် သမ္မုတိသစ္စာကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပွါးသော ကုသိုလ်တရားတို့ပေတည်း။
ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ် အစရှိသော ပရမတ္ထသစ္စာဖက်၌၎င်း ပရမတ္ထသစ္စာကို အစွဲပြု ဖြစ်ပွါးသော ကုသိုလ်တရားမျိုးကား
ဝိသုဒ္ဓိ ခုနစ်ပါးတို့တွင်- ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အစရှိသော အထက် ဝိသုဒ္ဓိငါးပါး,
ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဆယ်ပါး, မဂ်လေးပါး,
နိဗ္ဗာန်တရားများပေတည်း။
ဤတရားတို့သည် ပရမတ္ထသစ္စာကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပွါးသော ကုသိုလ်တရားတို့ပေတည်း။
လောက၌ အကြင်သူတို့သည် သမ္မုတိသစ္စာ ငြင်းပယ်ကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့သည် ဒါန, သီလ, ဘာဝနာ အစရှိသော ကုသိုလ်တရားမျိုး, အလောင်းအလျာတို့ ဖြည့်ကျင့်ပွါးများအပ်သော ပါရမီမျိုးတို့နှင့် ဝေးကွာကြကုန်၏၊
အကြင် သူတို့သည် ပရမတ္ထသစ္စာကို ငြင်းပယ်ကြကုန်၏၊ ထိုတို့ သည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အစရှိသော တရား, မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်တရား တို့မှ ဝေးကွာကြကုန်၏၊
ဤအရာ၌ ပရမတ်သင်္ဂြီုဟ်ကို လေ့ကျက်ကြကုန်သော အချို့သောသူတို့သည် သမ္မုတိသစ္စာကို လုံးလုံးပယ်ကြကုန်၏၊
ပယ်ပုံကား။ လောက၌ ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝ- ဟူ၍ ရုပ်, နာမ်တရား ခန္တာငါးပါးသာအမှန်ရှိ၏၊ ခန္ဓာငါးပါးသည်လည်း ဘဝအဆုံးသို့ကျ၍ စုတိကမ္မရုပ်ချုပ်ရာတွင် အကုန်လုံး ချုပ်ဆုံးကြ လေကုန်၏၊ ဘဝတစ်ပါး ကူးပြောင်း၍ သွားနိုင်သွားတရား-ဟူ၍ တခုမျှမရှိ၊ သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝ-ဟူ၍လည်း ခန္ဓာငါးပါးကို စွဲမှီ၍ သမုတ်အပ်သော ပညတ်တရားသည်လည်း ယခုဘဝသေကြသောအခါ ခန္ဓာငါးပါးပျက်ဆုံးရာတွင် အကုန်ပျက်ဆုံးရာတွင် အကုန်ပျက်ဆုံး ကြရ၏၊ ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်းသွားနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝ-ဟူ၍ တစ်စုံတစ်ခုမျှမရှိ၊ လာက၌ပုဂ္ဂိုလ်ရှိသည်, သတ္တဝါရှိသည်, အတ္တရှိသည်, ဇီဝရှိသည်-ဟု မှတ်ယူပြောဆိုကြသော အရာသည် အလွန်မှား၏၊
[ဤကား-ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဖြစ်ပုံတည်း။]
ဤဒိဋ္ဌိသည် အလွန်ဆိုးဝါး၏၊ ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံ တို့ကို၎င်း, ထိုကံ၏ အကျိုးတိ့ုကို၎င်း ပယ်ဖျက်၏၊
ပယ်ဖျက်ပုံကား။ ထိုဒိဋ္ဌိအလိုအားဖြင့် ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့မှာ ပစ္စုပ္ပန်တဘဝသာရှိကြ၏၊ အတိတ်ဘဝဟူ၍လည်းမရှိ၊ အနာဂတ်ဘဝဟူ၍လည်း မရှိကြသောကြောင့် အနာဂတ်ဘဝအကျိုးငှာ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ပြုလုပ်ကြသော ကုသိုလ်, အကုသိုလ်မှုတို့သည်လည်း အကျိုးမရှိ၊အချည်းနှီးသာ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကုသိုလ်အရာ၌ စျာန်သမာပတ်ကြီး တို့ကို ပွါးများ၍ထားသော်လည်း နောက်ဘဝအတွက်အကျိုးမရှိ၊ အကုသိုလ်အရာ၌ အမိအဘတို့ကိုသတ်သော်လည်း နောက်ဘဝအတွက် အပြစ်မရှိ၊ ဤကား-ကံကို၎င်း, ကံ၏အကျိုးကို၎င်း အချင်းခပ်သိမ်း ပယ်ခြင်းတည်း။
ဤကား-ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အယူရှိသောသူသည် သေသည်၏အခြားမဲ့၌ သူဂတိဘဝသို့မရောက်နိုင်ပြီ၊ အပါယ်လေးပါး တစ်လမ်းသွားသာရှိ၏၊ ထိုမှတစ်ပါးလည်း အတ္တ, ဇီဝသည် အထက်နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံတို့တွင် ဘယ်ဘုံသို့ ရောက်မှ ပြတ်သည်ဟူ၍ ယူကြသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိအယူများ သည် ရှိသေး၏၊
[ဤကား-ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဘောကို ပြဆိုပုံတည်း။]
သဿတဒိဋ္ဌိ၌။ အကြင်သူသည် ခန္ဓာငါးပါးနှင့် အတ္တ, ဇီဝကို တစ်ခြားစီဟု ယူ၏၊
ဥပမာကား။ လောက၌ အိမ်ဟူ၍ရှိ၏၊ အိမ်ရှင်ဖြစ်သော လူဟူ၍ရှိ၏၊ ထိုလူသည် အိမ်နှင့်စပ်သောအမှုကိစ္စတို့ကို စီရင်ဆောင် ရွက်ပေ၏၊ အိမ်စောင့်နတ်ဟူ၍လည်းရှိ၏၊ ထိုနတ်သည် ရိုသေစွာ ကိုးကွယ်သည်ရှိသော် ထိုအိမ်ကို၎င်း, ထိုအိမ်ရှင်ကို၎င်း အန္တရာယ်မရှိ၊ အသက်ရှည်စွာ နေရအာင်စောင့်ရှောက်ပေ၏၊
ဤဥပမာ၌ ခန္ဓာငါးပါးသည် အိမ်နှင့်တူ၏၊ အတ္တသည် အိမ်ရှင် နှင့်တူ၏၊ ခန္ဓာငါးပါးကို အုပ်စိုး၍မြင်ခြင်း, ကြားခြင်း, သွားခြင်း, လာခြင်း, ပြောခြင်း, ဆိုခြင်း, ကြံခြင်း, စည်ခြင်းအစရှိသော ကိစ္စတို့ကို စီရင် ဆောင်ရွက်ပေ၏၊ ဇီဝသည် အိမ်စောင့်နတ်နှင့်တူ၏၊ ထိုခန္ဓာ, ထိုအတ္တ တို့ကို အသက်ရှည်အောင် စောင့်ရှောက်ပေ၏၊
သေသောအခါ၌မူကား- ခန္ဓာသည်သာလျှင် ချုပ်ဆုံး၏၊ အတ္တ, ဇီဝသည်မူကား- ချုပ်ဆုံးသည်ဟူ၍မရှိ၊ ထိုခန္ဓာမှထွက်၍ ကုသိုလ်ကံ, အကုသိုလ်ကံ ပစ်ချရာ ခန္ဓာအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လေ၏၊ ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါသည်လည်း အတ္တ, ဇီဝ ပြောင်းရွှေ့ရာ အမြဲလိုက်ပါရလေ၏၊ အနမတဂ္ဂသံသရာမှာ ဤနည်းအတိုင်း ကျင်လည်ပြေးသွား၍ နေကြရ လေ၏၊
[ဤကား- သဿတဒိဋ္ဌိဖြစ်ပုံတည်း။]
ဤဒိဋ္ဌိ၌ ကံနှစ်ပါးအကျိုးကို ပြစ်ပယ်ခြင်းမရှိ၊ စုတေသည်မှ နောက်၌ သုဂတိဘဝသို့လည်း ရောက်နိုင်၏၊ ဤဒိဋ္ဌိကို မစွန့်နိုင်သမျှ ကာလပတ်လုံး ပရမတ္ထသစ္စာနှင့်ဝေးကွာ၏၊ ထိုမှတစ်ပါးလည်း အထက် နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံတို့တွင် ဘယ်ဘုံသို့ရောက်လျှင် အိုခြင်း, သေခြင်း, ပြောင်းရွှေ့ခြင်းမရှိ၊ ထာဝရအမြဲတည်နေရခြင်း, ထိုဘုံသို့မရောက်သမျှ ကာလပတ်လုံး အိုခြင်း, သေခြင်း, ပြောင်း ရွှေ့ခြင်းကိုမလွန်ကြဟု ယူသောသဿတဒိဋ္ဌိ များလည်းရှိကြ၏၊
ထိုမှတစ်ပါးလည်း အထက်ဆုံးဖြစ်သော ကောင်းကင်ဘုံကြီးမှာ အနမတဂ္ဂသံသရာတွင် အစဉ်ထာဝရအမြဲ တည်နေသော ဗြဟ္မာမင်းကြီး သည်ရှိ၏၊ ကမ္ဘာကိုလည်းကောင်း, သတ္တဝါတို့ကိုလည်းကောင်း ထိုဗြဟ္မာ မင်းကြီးသည် ဖန်ဆင်းပေ၏၊ ထိုဗြဟ္မာမင်းကြီးသည် မိမိကိုယုံကြည်စွာ ကိုးကွယ်ကြသော သူအပေါင်းတို့ သေသည်၏အခြားမဲ့၌ အနန္တတန်ခိုး တော်ဖြင့်မိမိထံသိုရောက်အောင် ကယ်တင်ပေ၏၊ ထိုသိုရောက်ကြကုန် သော သူအပေါင်းတိုသည် ထိုတနန္တ ကောင်းကင်ဘုံကြီးမှာ အိုခြင်း, သေခြင်းတို့မှ ကင်းလွတ်၍ ထာဝရချမ်းသာကြီးကိုရကြလေကုန်၏-ဟူ၍ ယူသော သဿတဒိဋ္ဌိလည်း ရှိ၏၊
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဤသတ္တဝါအပေါင်းတိုသည် မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်, နိဗ္ဗာန်ကိုမရသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး သံသရာမှာ အတ္တ,ဇီဝ နှင့်တကွ ကျင်လည်၍နေကြရကုန်၏၊ မဂ်ဉာဏ်, ဖိုလ်ဉာဏ်ကိုရ၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါမှ အတ္တ, ဇီဝနှင့်အကွပြတ်ငြိမ်းကြကုန်၏-ဟူ၍ ယူသောသဿဒိဋ္ဌိလည်းရှိ၏၊
အချိုသောသူတို့က ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါ၌လည်း မပြတ်ကြ ကုန်သေး၊ အသင်္ခတနိဗ္ဗာန်ဘုံသို့ ကူးပြောင်းကြကုန်၍ ထိုနိဗ္ဗာန်ဘုံမှာ အိုခြင်း, နာခြင်း,သေခြင်းမရှိ၊ ထာဝရချမ်းသာကို ခံစား၍ နေကြရကုန်၏ဟူသော သဿတဒိဋ္ဌိလည်း ရှိ၏၊
(ဤကား-သဿဒိဋ္ဌိသဘောတည်း။)
ဤတွင်-ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါး ပြဆိုခန်းပြီး၏၊
--------*------
ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါး ပယ်ပုံပြဆိုခန်း
ထိုဒိဋ္ဌိနှစ်ပါးတို့ကို ပယ်နိုင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်သည်ကား
၁။ သမ္မုတိသစ္စာဖက်၌ သမ္မုတိသစ္စာအနေနှင့် ဖြောင့်မတ်စွာ မြင်နိုင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်လည်းတစ်ပါး,
၂။ ပရမတ္ထသစ္စာအနေနှင့် ဖြောင့်မတ်စွာမြင်နိုင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဉာဏ်လည်းတစ်ပါး၊
ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်- ပရမတ္ထသစ္စာဖက်၌ သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်တို့သည်
၁။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်တစ်ပါး,
၂။ ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်တစ်ပါး,
၃။ ဝိပဿနာဉာဏ်တစ်ပါး
၄။ အရိယမဂ်ဉာဏ်တစ်ပါး
ဟူ၍ လေးပါးရှိ၏၊ ထိုလေးပါးသောဉာဏ်တို့ဖြင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို အယ်ဖျက်ရာ၏၊ အတ္တဒိဋ္ဌိသည် အနုသယကိစ္စမျှ အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းသည်ရှိသော် အထက်နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံတို့တွင် သဿတဒိဋ္ဌိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှစ်ပါးတို့သည် လည်း အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းကုန်၏၊
သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်လေးပါးတို့တွင်
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဆိုသည်ကား။ ပရမတ္ထတရားနှင့် ပညတ် တရားတို့၏ ခြားနားချက်ကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သောဉာဏ်တည်း၊ ထိုဉာဏ်သည် အတ္တဒိဋ္ဌိမှ အထူးစင်ကြယ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် မည်၏၊
ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်ဆိုသည်ကား။ ပရမတ္ထသစ္စာ ဖက်၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း, ပဋ္ဌာန်းနည်းတို့ဖြင့် အကြောင်းတရား, အကျိုးတရားတို့ကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သောဉာဏ်တည်း၊ ထိုဉာဏ်သည် အတ္ထဒိဋ္ဌိလျှင် အရင်းရှိသောယုံမှားခြင်း ရှစ်ပါး, ယုံမှားခြင်းတစ်ဆယ့် ခြောက်ပါးတို့မှ အထူးစင်ကြယ်သောကြောင့် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ် မည်၏၊
ဝိပဿနာဉာဏ်ဆိုသည်ကား။ ပရမတ္ထသစ္စာဖက်၌ လောကီခန္ဓာတရားတို့၏ အနိစ္စအချက်, ဒုက္ခအချက်, အနတ္တအချက် တို့ကို ကောင်းစွာမြင်နိုင်သောဉာဏ်ပေတည်း။
အရိယမဂ်ဉာဏ်ဆိုသည်ကား။ လောကုတ္တရာမဂ္ဂင် ရှစ်ပါးတို့တွင် ပါဝင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပေတည်း။
ထိုဉာဏ်သည်
၁။ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်,
၂။ သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်,
၃။ အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်,
၄။ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်,
လေးပါးရှိ၏၊ ထိုလေးပါးတို့တွင် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်သည် အတ္တဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်ဖြတ်နိုင်၏၊
အတ္တဒိဋ္ဌိကို ပယ်သည်ဟူသောစကား၌လည်း အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ အနုသယကိစ္စကို ပယ်သည်ဟု ဆိုလို၏၊
ထိုအနုသယကိစ္စသည်လည်း အကြမ်း, အလတ်, အနု, အနုထက် အနုဟူ၍ လေးပါးရှိ၏၊
ထိုလေးပါးတို့တွင်
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်သည် အကြမ်းကိုသာ ပယ်နိုင်၏၊
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်သည် အလတ်ကိုသာ ပယ်နိုင်၏၊
ဝိပဿနာဉာဏ်သည် အနုကိုသာ ပယ်နိုင်၏၊
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်သည် အနုထက်အနုကို အကြွင်း အကျန်မရှိ ပယ်နိုင်၏၊
ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်သည်ဟူသည်သောစကား၌လည်း ထို့အတူအနုသယကို ပယ်ခြင်းပင်တည်း။
ပရမတ္ထသစ္စာကို ပယ်သည်ဟူသောစကား၌လည်း ထို့အတူအနုသယကို ပယ်ခြင်းပင်တည်း။
ပရမတ္ထသစ္စာဖက်၌ ဘယ်မျှလောက်သောတရားကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သည်ရှိသော် အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ အနုသယကိစ္စလေးချက်တို့ကို အစဉ် အတိုင်း ပယ်နိုင်ပါသနည်းဟူမူကား
ရုပ်တရားဖက်၌
၁။ ပထဝီဓာတ်တစ်ပါး,
၂။ အာပေါဓာတ်တစ်ပါး,
၃။ တေဇောဓာတ်တစ်ပါး,
၄။ ဝါယောဓာတ်တစ်ပါး,
၅။ အာကာသဓာတ်တစ်ပါး ဟူ၍ ငါးပါး။
နာမ်တရားဖက်၌
၁။ ဝိညာဏ်တစ်ပါး,
၂။ ဝေဒနာတစ်ပါး,
၃။ သညာတစ်ပါး,
၄။ စေတနာတစ်ပါး ဟူ၍ လေးပါး။
ထိုရုပ်,နာမ်တရားတို့၌ရှိနေသော
၁။ ဇာတိတစ်ပါး,
၂။ ဇရာတစ်ပါး,
၃။ မရဏတရား သုံးပါးဟူ၍။
ထိုရုပ်,နာမ်တရားတို့ကိုဖြစ်စေတတ်သော
၁။ ကံ,
၂။ စိတ်,
၃။ ဥတု,
၄။ အဟာရ
ဟူ၍ အကြောင်းတရားလေးပါး။ ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော တရားတို့ကို ကောင်းစွာမြင်သည် ရှိသော် အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ အနုသယကိစ္စ လေးချက်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ပယ်နိုင်၏၊
ဤတွင်-ဒိဋ္ဌိနှစ်ပါး ပယ်ပုံပြဆိုခန်း ပြီး၏၊
---
အကြောင်းတရားလေးပါးပြဆိုခန်း
ထိုဒိဋ္ဌိပယ်ခန်းတွင် ပါရှိသောအကြောင်းတရားလေးပါးကို ရှေးဦးစွာ ပြဆိုရာ၏၊
ကံဆိုသည်ကား။ ကုသိုလ် စေတနာ, အကုသိုလ် စေတနာကိုဆို၏၊
ထိုကံ၏ အခိုက်အတန့်သည် သုံးပါးရှိ၏၊
၁။ စေတနာအခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၂။ ပရိယုဋ္ဌာန်အခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၃။ ကမ္မပစ္စယအခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
ဟူ၍ သုံးပါးပေတည်း။
ထိုသုံးပါးတွင်
စေတနာအခိုက်အတန့်ဆိုသည်ကား။ ပါဏာတိပါတ အမှုပြုရာ၌ရိုက်ခြင်း, နှက်ခြင်းအစရှိသော အမှုကို ပြုဆဲအခိုက် အတန့် သည် စေတနာအခိုက်အတန့်မည်၏၊
ပရိယုဋ္ဌာန်အခိုက်အတန့်ဆိုသည်ကား။ ထိုစေတနာချုပ်ပြီးသည်နောက် ထိုသူ၏စိတ်သန္တာန်မှာ ထိုအမှုအတွက်နှင့် လှုပ်ရှား လျက်နေရစ်သော အခိုက်အတန့်သည် ပရိယုဋ္ဌာန်အခိုက်အတန့်မည်၏၊
ကမ္မပစ္စယအခိုက်အတန့်ဆိုသည်ကား။ ထိုလှုပ်ရှားခြင်း ငြိမ်းသည်မှနောက်၌လည်း အခွင့်သာရာ၌ အကျိုးပေးရန် ထိုပါဏာတိ ပါတအမှုသည်ထိုသူဖြစ်လေရာရာ အစဉ်ပါ၍နေ၏၊ ထိုပါရှိ၍နေသော အခိုက်အတန့်သည် ကမ္မပစ္စယအခိုက်အတန့်မည်၏၊
ဥပမာကား။ ကြမ်းတမ်းလှစွာသော အမိသည်သားငယ် ကလေးကို ပြင်းထန်လှစွာရိုက်ရာ၌ ထိုရိုက်မှုမှာ အခိုက်အတန့် သုံးပါးရှိ၏၊
၁။ ရိုက်ဆဲကြိယာ အခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၂။ ထိုကြိယာပြတ်စဲပြီးနောက် ထိုသားငယ်မှာ ငါးရက်, ဆယ်ရက်စသည်ဖြင့် ကျင်နာ၍နေသော အခိုက် အတန့်တစ်ပါး,
၃။ ကျင်နာခြင်း ပျောက်ငြိမ်းသောအခါ၌ ထိုသားငယ် သန္တာန်မှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သောအခါ၌ ဒဏ်နာ ကြီး ဖြစ်ပေါ်ရန်ပါရှိ၍နေသော ဒဏ်မှုကြီးအခိုက် အတန့်တစ်ပါး-ဟူ၍ သုံးပါပေတည်း။
ထိုသူငယ်မှာ ဆယ်နှစ်အရွယ်က ရိုက်နက်သောဒဏ်ရာ ဒဏ် ချက်သည် အရွယ်ကောင်းတုန်းအခါ၌ မပေါ်သေး၊ အရွယ်ဆုတ် ယုတ်သောအခါ ထိုဒဏ်နာသည် ပေါ်လာတတ်၏၊ မောနာ, ပန်းနာ စသည်တစ်ပါးပါး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်၏၊
ထိုတွင်-သူငယ်၌ ရိုက်နက်ဆဲကြိယာ အခိုက်အတန့်နှင့် ကံ အရာ၌ စေတနာအခိုက်အတန့်သည်တူ၏၊
သူငယ်မှာကျင်နာ၍ နေသော အခိုက်အတန့်နှင့် ကံရာ၌ ပရိယုဋ္ဌာန် အခိုက်အတန့်သည်တူ၏၊
သူငယ်ဒဏ်နာပါ၍နေသော အခိုက်အတန့်နှင့် ကံအရာ၌ ကမ္မ-ပစ္စယ အခိုက်အတန့်သည်တူ၏၊
သူငယ်မှာ ဒဏ်နာမပေါ်သေးမှီ အခိုက်အတန့်နှင့် ကံအရာ၌ ထိုကံ အကျိုးမပေးသေးသော အခိုက်အတန့်သည်တူ၏၊ အထူးကား။ သူငယ်၌ ဒဏ်နာသည် ရုပ်တရားမျိုးဖြစ်၍ ဤ ဘဝတွင်သာ လိုက်နိုင်၏၊ ဘဝတစ်ပါးသို့ မလိုက်နိုင်။
ကံအရာမှာ ပါဏာတိပါတကံသည် နာမ်တစ်မျိုးဖြစ်၍ အကျိုး ပေးခွင့် မရသေးလျှင် ထိုကံသည် သတ္တဝါတို့မှာ ဘဝများစွာ, ကမ္ဘာများစွာ လိုက်ပါလေ၏၊
ကံအရာ၌ ဇောခုနစ်ချက်ရှိသည်တွင် ပထမဇောသည် ဒိဋ္ဌ ဓမ္မဝေဒနီယကံမျိုးဖြစ်၍ အကျိုးပေးခွင့်ရလျှင် ယခုဘဝအကျိုးပေး၏၊ အကျိုးပေးခွင့်မရလျှင် ယခုဘဝကုန်ဆုံး၏၊
သတ္တမဇောသည် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံမျိုးဖြစ်၍ အကျိုးပေး ခွင့်ရလျှင် အနန္တရဘဝ၌ အကျိုးပေး၏၊
အကျိုးပေးမှုဆိုသည်ကား- ယခုဘဝ သေသည်မှနောက်၌ ထိုသတ္တမဇောကံ၏ ဒဏ်ချက်သည် အပါယ်ဘုံ ပဋိသန္ဓမှစ၍ ဘဝတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်၍သွားလေ၏၊ အကျိုးပေးခွင့်မရလျှင် ဒုတီယဘဝ၏အဆုံးမှာ ကုန်ဆုံး၏၊
အလယ်ဇောငါးချက်သည် အပရာပရိယဝေဒနီယကံမျိုးဖြစ်၍ ဒုတီယဘဝ၏နောက်၌ တတီယဘဝမှစ၍ အခွင့်ရရာဘဝ၌ အသီးအသီး တစ်ဘဝစီ အကျိုးပေး၏၊ အခွင့်မရခဲ့သည်ရှိသော် နိဗ္ဗာန်ရသည် ဘဝတိုင်အောင် လိုက်ပါသည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့၌ဆို၏၊
[ဤကား- ပဋိသန္ဓေ အကျိုးပေးပုံတည်း။]
ဝိပါက်အကျိုးရှိသေး၏၊ ထိုငါးချက်သော ဇော စေတနာတို့တွင် ဒုတီယဇောစေတနာကံသည် ပဋိသန္ဓေ အကျိုးကိုပေး ၍ လူ့ဘဝစသည်၌ ထိုလူဖြစ်၍နေရာမှာ အသက်တိုခြင်း, အနာရောဂါ များခြင်း, ရန်သူရန်ဖက်များခြင်း အစရှိသည်တွင် ကြွင်းကျန်သော ဒုစရိုက်ကံ, သုစရိုက်ကံတို့၌လည်း စေတနာအခိုက်အတန့်, ပရိယုဋ္ဌာန် အခိုက်အတန့်, ကမ္မပစ္စယအခိုက်အတန့်-ဟူ၍ အခိုက်အတန့်သုံးပါး စီရှိကြောင်းကို သိလေ။
[ဤကား- ကံဟူသော အကြောင်းတရား၏ အခြင်းအရာကို ပြဆိုချက်တည်း။]
စိတ်ဆိုသည်ကား။ ကြံမှု, သိမှုကိုဆို၏၊ အနန္တရပစ္စည်း, သမနန္တရပစ္စည်း, အာစေဝနပစ္စည်းတို့၏ အစွမ်းဖြင့် စိတ်အစဉ်ကို မြစ်ရေအယဉ်ကဲ့သို့ အစဉ်မပြတ် ဖြစ်ပွါးလျက် နေစေရန် ကျေးဇူးပြုပေ၏၊
ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ကောင်လုံး၌ စိတ္တဇရုပ်တို့ကို အနှံ့အပြားဖြစ်ပွါး၍ နေစေရန် အမြဲကျေးဇူးပြုပေ၏၊
ကိုယ်အင်္ဂါ, နှုတ်အင်္ဂါတို့၏ လှုပ်ရှားမှု, သွားလာမှု, ပြောမှု, ဆိုမှုစသည်တို့၌ စိတ္တဇရုပ်တို့၏ ကိစ္စသည် ထင်ရှား၏၊
ထိုစိတ်-ဟူသော အကြောင်းမှာလည်း ကုသိုလ်စိတ်, အကုသိုလ် စိတ်တို့၌ အခိုက်အတန့်သုံးပါးစီ ရှိကြ၏၊
၁။ အာရုံတင်းလင်း, အမှုတင်းလင်းနှင့် ဖြစ်နေဆဲအခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၂။ ထိုမှနောက်၌ ထိုအာရုံ, ထိုအမှုလွန်ပြီးသောအခါ၌ လွန်ပြီးသောထိုအာရုံ, ထိုအမှုကိုအာရုံပြု၍ ထကြွကြွ တရွရွ ထကြွလှုပ်ရှား၍နေသော အခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၃။ ထိုအခိုက်အတန့်ပျောက်ငြိမ်းပြီးနောက် စိတ်သန္တာန်မှာ ထိုအလေ့အလာ ဝါသနာအထုံပါ၍နေသော အခိုက် အတန့်တစ်ပါး
ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်- ဝါသနာအခိုက်အတန့်သည် နောက်နောက် သော ဘဝသို့ပင် လိုက်ပါ၍နေတတ်၏၊
[ဤကား-စိတ်အကြောင်းအရာကို ပြဆိုချက်ပေတည်း]
ဥတုဆိုသည်ကား။ တေဇောဓာတ်ပေတည်း။ တေဇောဓာတ်ဆိုသည်ကား- မီးဓာတ်ပေတည်း။ ထိုမီးဓာတ်သည်
၁။ သီတ,
၂။ ဥဏှ
ဟူ၍နှစ်ပါးရှိ၏၊
သီတဆိုသည်ကား- အေးမှုပေတည်း။
ဥဏှဆိုသည်ကား- ပူမှုပေတည်း။
ပူမှုတွင်လည်း ပူသည်ထက် ပူမှုအဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ အေးမှုတွင် လည်း အေးသည်ထက် အေးမှုအဆင့်ဆင့် ရှိ၏၊
ဤဥတုခေါ်သော မီးဓာတ်သည် ရုပ်တရားတို့ကို ပွါးများစေမှု၌ အကြီးကျယ်ဆုံးသော အကြောင်းဖြစ်သည်။
ဗဟိဒ္ဓသဏ္ဌာန်မှာ ကမ္ဘာတည်မှု, ကမ္ဘာပျက်မှုသည် ဥတုကိစ္စ ပေတည်း။
ထိုဥတုတွင်လည်း အလွန်သိမ်မွေ့၍ တန်ခိုးအစွမ်းသတ္တိ အထူးရှိသော ဗီဇခေါ်သော မျိုးစေ့ဓာတ် အထူးသည်လည်းရှိ၏၊ သရက်မျိုးစေ့, ပိန္နဲမျိုးစေ့ အစရှိသည်ဖြင့် ထိုမျိုးစေ့ဓာတ်သည် အနန္တများပြား၏၊
ထိုမျိုးစေ့ဓာတ်၏ အစွမ်းသည်လည်း အလွန်ကြီးမား၏၊ ကြီးမားပုံကား။ သရက်ပင်-ဟူ၍ မရှိဘူးသေးသော အရပ်ဒေသ၌ သရက်မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုး၍ထားခဲ့သော် ထိုအရပ်ဒေသမှာ သရက်ပင်ပေါင်း သိန်း, သောင်းမက ဖြစ်ပွါးစေတတ်၏၊ ဖြစ်ပွါးရာ၌လည်း အပင်သဏ္ဌာန်, အကိုင်းသဏ္ဌာန်, အခက်သဏ္ဌာန်, အရွက်သဏ္ဌာန်, အပွင့်သဏ္ဌာန်, အသီးသဏ္ဌာန်တို့သည် ပထမမျိုးစေ့ရင်း၏ ဒြဗ်ဟူသော အနွယ်ကို မကျူးလွန်မူ၍ ထိုအနွယ်အတိုင်းသာ ဖြစ်ကြရကုန်၏၊ [ဤကား- မျိုးစေ့ဓာတ်၏ တန်ခိုးသတ္တိ ကြီးကျယ်ပုံတည်း။]
သတ္တဝါတို့၏ အဇ္ဈတ္တသဏ္ဌာန်မှာမူကား
၁။ ရှေ့ကံဟောင်းသည်လည်း ဗီဇမျိုးတစ်ပါး,
၂။ အမိ, အဘတို့မှ ဆက်နွယ်၍လာသော ဥတု-ဟူသော မီးဓာတ်သည်လည်း ဗီဇမျိုးတစ်ပါး
ဟူ၍ မျိုးဓာတ်နှစ်ပါး ရှိ၏၊ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်
ရှေ့ကံဟောင်း-ဟူသော မျိုးဓာတ်သည် သတ္တဝါတို့၏ သဏ္ဌာန် မှာ ပဓာနအင်္ဂါဖြစ်သာ စိတ်ဓာတ်, စက္ခုဓာတ်, သောတဓာတ် အစရှိသော အတွင်းဓာတ်တို့ကို ဖြစ်ပွါးစေတတ်၏၊
ကျီးတိရစ္ဆာန်မျိုးမှ ဖြစ်ပွါးသောသား, သမီး အဆက်ဆက်သည် ကျီးအဆင်း, ကျီးသဏ္ဌာန်အတိုင်းသာ ဖြစ်ပွါးကြရ၏၊ ဗျိုင်းတိရစ္ဆာန်မျိုး စသည်တို့၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း။
[ဤကား- ဥတုအကြောင်းကို ပြဆိုချက်တည်း။]
အာဟာရဆိုသည်ကား။ မျိုအပ်သော အရေ, မျိုအပ်သော အဖတ်မျိုးကိုလည်း ဆိုရ၏၊ ထိုအရေမျိုး, အဖတ်မျိုးတို့၌ ပါရှိသော ဩဇာဟူ၍ ခေါ်ဝါ်အပ်သော အဆီဓာတ်မျိုးသည် မုချ အာဟာရမည်၏၊
ထိုအာဟာရသည်လည်း
၁။ စားဆဲအခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၂။ ဝမ်းတွင်း၌တည်ရှိဆဲ အခိုက်အတန့်တစ်ပါး,
၃။ တစ်ကိုယ်လုံး၌ ခုနှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဩဇာဟူသော အဆီဓာတ်တို့၏ ပျံ့နှံ့မှု အခိုက် အတန့် တစ်ပါး
ဟူ၍ အခိုက်အတန့် သုံးပါး ရှိ၏၊
[ဤကား- အာဟာရအကြောင်းအရာကို ပြဆိုချက်တည်း။] ဤတွင်- အကြောင်းတရားလေးပါး ပြဆိုခန်းပြီး၏၊
---
ရုပ်ဓာတ်ငါးပါးပြဆိုခန်း
ကျန်ရှိသော တရားတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့တွင်
ပထဝီဓာတ် ဆိုသည်ကား။ ခက်မာမှုပေတည်း၊ ခက်မာမှု ဆိုသည်လည်း ခပ်သိမ်းသာရုပ်ကလာပ်တို့၏ အမာခံမှုပေတည်း၊ ခပ် သိမ်းသောရုပ်ကလာပ်တို့သည် ထိုအမာခံမှုကိုစွဲမှီ၍ ဖြစ်ကြရကုန်၏၊ လရောင်ခေါ်သော ရုပ်ကလာပ်, နေရောင်ခေါ်သော ရုပ်ကလာပ်တို့မှာ လည်း ထိုအမာခံမှုသည် ပါရှိ၏၊
ထိုပထဝီဓာတ်သည်လည်း
၁။ ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်,
၂။ နူးညံ့သော ပထဝီဓာတ်
ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်
ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်သည်လည်း ခက်မာသည်ထက် ခက် မာမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊
နူးညံ့သော ပထဝီဓာတ်သည်လည်း နူးညံ့သည်ထက်နူးညံ့မှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊
ပထဝီဓာတ်၏ အနိစ္စအချက်ကိုရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ခက်မာမှုအဆင့်ဆင့် ပြောင်းရွေ့ချက်, နူးညံ့မှု အဆင့်ဆင့်ပြောင်းရွေ့ ချက်တို့ကို ကိုယ့်ဉာဏ်ဖြင့် စေ့စုံစွာရှာကြံ၍ ကြည့်ရှုရသည်၊ ပြောင်း ရွေ့မှုတို့သည်လည်း ကိုယ်အင်္ဂါတို့၏ လှုပ်ရှားမှုတို့မှာ ထင်ရှားကုန်၏၊ လှုပ်ရှားမှုဆိုသည်ကား- ရုပ်ကလာပ်ဟောင်းတို့၏ အကုန်ကွယ် ပျောက်၍ ရုပ်ကလာပ်သစ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်မှုကိုဆိုသတည်း။
အာပေါဓာတ်ဆိုသည်ကား။ ဖွဲ့တွယ်မှု, စေးကပ်မှု, စေးချွဲမှု, အရည်ကျဲ အရည်ကြည် ဖြစ်မှုတို့ကိုဆိုသတည်း။
ထိုအာပေါဓာတ်သည်လည်း
၁။ တင်းကျပ်စွာ ဖွဲ့မှု,
၂။ ရော့ရဲစွာ ဖွဲ့မှု
ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊
ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်- ကျပ်တင်းစွာ ဖွဲ့မှုသည်လည်း ကျပ်တင်းသည် ထက်ကျပ်တင်းမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ ရော့ရဲစွာဖွဲ့မှု သည်လည်း ရော့ရဲ သည်ထက်ရော့ရဲမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ ဤကျပ်တင်းမှု, ရော့ရဲမှုတို့၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲခြင်းသည် အာပေါဓာတ်၏ အနိစ္စအချက်ပေ တည်း။
တေဇောဓာတ်ဆိုသည်ကား။ မီးဓာတ်ပေတည်း၊ ထိုမီးဓာတ်ဆိုသည်ကား- ပူမှု, အေးမှုပေတည်း။
ထိုတေဇောဓာတ်သည်လည်း
၁။ သီတ,
၂။ ဥဏှ
ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊
သီတဆိုသည်ကား- အေးမှုပေတည်း၊ ဥဏှဆိုသည်ကား- ပူမှု ပေတည်း၊ အေးမှုသည်လည်း အေးသည်ထက် အေးမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ ထိုအေးမှု, ပူမှုတို့၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲခြင်းသည် တေဇောဓာတ်၏ အနိစ္စအချက်ပင်တည်း။
ဝါယောဓာတ်ဆိုသည်ကား။ ထောက်ကန်မှု, ဖောင်းကြွမှု, ကြွရွမှု, လှုပ်ရှားမှု, တွန်းဝှေ့မှု, လွင့်ပါးမှုတို့ကို ဆိုသတည်း။
ထိုဝါယောဓာတ်သည်လည်း
၁။ တောင့်တင်းစွာ ထောက်ကန်မှု,
၂။ ရော့ရဲစွာ ထောက်ကန်မှု
ဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏၊
ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်- တောင့်တင်းစွာ ထောက်ကန်မှုသည်လည်း တောင့်တင်းသည်ထက် တောင့်တင်းမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ ရော့ရဲစွာ ထောက်ကန်မှုသည်လည်း ရော့ရဲသည်ထက်ရော့ရဲမှု အဆင့်ဆင့်ရှိ၏၊ ထိုအဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲမှုသည်လည်း ဝါယောဓာတ်၏ အနိစ္စအချက် ပင်တည်း။
ထိုဓာတ်လေးပါးတို့တွင်လည်း တစ်ပါးပါးပြောင်းခဲ့လျှင် ကျန်သုံး ပါးတို့သည်လည်း ပြောင်းလဲကြကုန်သည်သာတည်း။
အာကာသဓာတ်ဆိုသည်ကား။ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ အချင်းချင်းခြားမှုတည်း၊ ဤခြားမှုကိုအစွဲပြု၍ ဤသည်ကား-ရုပ် ကလာပ်တစ်ခု, ဤသည်ကား-ရုပ်ကလာပ်တစ်ခုဟု ပိုင်းခြားမှု, ဤဝတ္တု၌ ရုပ်ကလာပ်ပေါင်း တစ်ဆယ်ရှိသည်, တစ်ရာရှိသည်, တစ်ထောင်ရှိသည် စသည်ဖြင့် ရေတွက်မှုများသည် ထင်ရှားရှိနေ၏၊
ဥပမာကား။ အလွန်ခက်မာသော မြေဆိုင်ခဲကို ကြည့်ရှုရာ၌ ဤကား-မြေမှုန့်တစ်ခု, ဤကား-မြေမှုန့်တစ်ခုဟု ခွဲနိုင်ခြင်းသည် အာကာသဓာတ်၏ အစွမ်းပေတည်း။
ဤရုပ်ကလာပ်တို့၏ အချင်းချင်း ခြားမှုဆိုသည်ကား - ကလာပ် တစ်ခုအတွင်း၌ရှိသော ရုပ်တို့၏ အချင်းချင်းခြားမှု မဟုတ်၊ တစ်ခုသော ကလာပ်အတွင်း၌ ရုပ်အချင်းချင်း ခြားမှု အာကာသဟူ၍ မရှိပြီ။
ရှိသည်ဟူ၍ ဆိုငြားအံ့- ကလာပ်တစ်ခုအတွင်း၌ ရှိသောရုပ် တို့တွင် ဤရုပ်ကား-အထက်, ဤရုပ်ကား-အောက်, ဤရုပ်ကား- လက်ဝဲ, ဤရုပ်ကား-လက်ျာဟူ၍ ပိုင်းခြားနိုင်ရာ၏၊ ထိုသို့ပိုင်းခြားနိုင်ကောင်း သည်မဟုတ်။
လောကမှာ ထိုသို့အထည်, ဝတ္ထုတို့ကို ထုခွဲတြိတ်နယ်ကြရာ၌ ထိုအာကာသရှိသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး အစိတ်စိတ် အမွှာမွှာ ကွဲလေရာ ၏၊ အလွန်သေးနုတ်၍သွားသဖြင့် ကလာပ်တစ်ခုစီ အသီးသီးဖြစ်ကြ သောအခါ ကြွဲပားခြင်း မရှိပြီ၊ ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်ရာ၏၊ ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ကွဲပြားမှုသည် အာကာသဓာတ်၏ အနိစ္စပင်တည်း။ ဤတွင်-ရုပ်ဓာတ်ငါးပါးပြဆိုခန်းပြီး၏၊
---
နာမ်ဓာတ်လေးပါးပြဆိုခန်း
နာမ်ဓာတ်လေးပါးတို့တွင်-စိတ်ဆိုသည်ကား-ကြံမှု,သိမှု, ပေ တည်း။ ဝိညာဏ်လည်း ခေါ်၏၊
ထိုဝိညာဏ်သည်လည်း
၁။ စက္ခုဝိညာဏ်,
၂။ သောတဝိညာဏ်,
၃။ ဃာနဝိညာဏ်,
၄။ ဇိဝှါဝိညာဏ်,
၅။ ကာယဝိညာဏ်,
၆။ မနောဝိညာဏ်
ဟူ၍ ခြောက်ပါးအပြားရှိ၏၊ ထိုခြောက်ပါးတို့တွင်-မျက်စိ၌ဖြစ်၍ မျက်စိ၌ပျက်ရသော ဝိညာဏ်သည် စက္ခုဝိညာဏ်မည်၏၊ အဆင်း အမျိုးမျိုးကို မြင်မှုပေတည်း။
နားတွင်း၌ဖြစ်၍ နားတွင်း၌ပျက်ရသောဝိညာဏ်သည် သောတဝိညာဏ်မည်၏၊ အသံအမျိုးမျိုးကို ကြားမှုပေတည်း။
နှာခေါင်းတွင်း၌ဖြစ်၍ နှာခေါင်းတွင်း၌ပျက်ရသော ဝိညာဏ် သည် ဃာနဝိညာဏ်မည်၏၊ အနံ့အမျိုးမျိုးကို နံမှုပေတည်း။
လျှာပေါ်၌ဖြစ်၍ လျှာပေါ်၌ပျက်ရသော ဝိညာဏ်သည် ဇိဝှါဝိညာဏ်မည်၏၊ အရသာအမျိုးမျိုးကို သိမှုပေတည်း။
အောက်၌ ခြေဘဝါးအပြင်မှစ၍ အထက်၌ငယ်ထိပ်အပြင် တိုင်အောင် တစ်ကိုယ်လုံးတွင် ထိုထိုအပအင်္ဂါ, အတွင်းအင်္ဂါတို့၌ ပျက်ရ သောဝိညာဏ်သည် ကာယဝိညာဏ်မည်၏၊ ပထဝီ၏ အတွေ့အထိ, တေဇော၏အတွေ့အထိ, ဝါယော၏အတွေ့အထိတို့ကို သိမှုပေတည်း။
ရင်တွင်း,နှလုံးတွင်း၌ စမ်းရေထွက်သကဲ့သို့ အစဉ်အမြဲ ဖြစ် ပေါ်၍နေသောဝိညာဏ်သည် မနောဝိညာဏ် မည်၏၊ ခပ်သိမ်းသော အာရုံတို့ကို ကြံမှု, သိမှုပေတည်း။
ထိုတွင်-စက္ခုဝိညာဏ်ဟူသောမြင်မှု၌
၁။ မြင်သေး၏,
၂။ မမြင်ပြီ
ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊
မြင်သေး၏ဆိုသည်ကား-စက္ခုဝိညာဏ်၏ဖြစ်ပေါ်မှုပေတည်း။ မမြင်ပြီဆိုသည်ကား-စက္ခုဝိညာဏ်၏ ချုပ်ဆုံးမှုပေတည်း။
ထိုအတူ-သောတဝိညာဏ်ဟူသော ကြားမှု၌လည်း
၁။ ကြားသေး၏,
၂။ မကြားပြီ
ဟူ၍နှစ်မျိုးရှိ၏၊
ဃာနဝိညာဏ်ဟူသော နံမှု၌လည်း
၁။ နံသေး၏၊
၂။ မနံပြီ
ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊
ဇိဝှါဝိညာဏ်ဟူသော အရသာသိမှု၌လည်း
၁။ အရသာကို သိသေး၏,
၂။ မသိပြီ
ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊
ကာယဝိညာဏ်ဟူသော တွေ့ထိမှု၌လည်း
၁။ တွေ့ထိမှု ရှိသေး၏,
၂။ တွေ့ထိမှု မရှိပြီ
ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊
ဤဝိညာဏ်လေးပါးတို့၌လည်း ရှိသေး၏ဆိုသည်ကား-ထိုထို ဝိညာဏ်၏ဖြစ်ပေါ်မှုပေတည်း၊ မရှိပြီ ဆိုသည်ကား- ထိုထိုဝိညာဏ်၏ ချုပ်ဆုံးမှုပေတည်း။
မနောဝိညာဏ်သည်လည်း
၁။ ကုသိုလ်မနောဝိညာဏ်,
၂။ အကုသိုလ်မနောဝိညာဏ်,
၃။ ဝိပါက်မနောဝိညာဏ်,
၄။ ကြိယာမနောဝိညာဏ်
ဟူ၍ လေးပါးရှိ၏၊ ထိုလေးပါးတို့တွင်-ကုသိုလ်ဝိညာဏ်မှာလည်း ငါ၌ယခု ကုသိုလ် စိတ်ဖြစ်၍နေသည်၊ ယခု ထိုကုသိုလ်စိတ် မရှိပြီဟုသိ ကြ၏၊
အကုသိုလ်တွင်လည်း လောဘအကြံဖြစ်မှု, ထိုအကြံပျောက် ကွယ်မှု, ကုသိုလ်တွင်လည်း သဒ္ဓါစိတ်, ပညာစိတ်ဖြစ်မှု, ထိုသဒ္ဓါစိတ်, ပညာစိတ်ပျောက်ကွယ်မှုတို့ကို ထင်ရှားသိကြ၏၊ ထိုလေးပါးသော ဝိညာဏ်တို့တွင်လည်း တစ်ပါးတစ်ပါးသောဝိညာဏ် ချုပ်ကွယ်မှ တစ်ပါးတစ်ပါးသော ဝိညာဏ်ဖြစ်ပေါ်နိုင်၏၊ ဤ၌လည်း ချုပ်ဆုံးမှု ဟူသမျှသည် ထိုထိုဝိညာဏ်တို့၏ အနိစ္စအချက်ပင်တည်း။
ဝေဒနာဆိုသည်ကား။ ခံစားမှုပေတည်း။
သညာဆိုသည်ကား။ မှတ်သားမှုပေတည်း။
စေတနာဆိုသည်ကား။ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို စေ့ဆော်မှု ပေတည်း။
ဤတရားသုံးပါးတို့သည် ဝိညာဏ်နှင့်ဖြစ်အတူ, ပျက်အတူ အမြဲ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက်တရားတို့ပေတည်း၊ ထိုဝိညာဏ်၏ အနိစ္စအချက်စု သည် ဤတရားတို့၏အနိစ္စအချက်အစုပေတည်း။
တစ်နည်းကား-ဝေဒနာသည်
၁။ သုခဝေဒနာ,
၂။ ဒုက္ခဝေဒနာ,
၃။ သောမနဿဝေဒနာ,
၄။ ဒေါမနဿဝေဒနာ,
၅။ ဥပေက္ခာဝေဒနာ
ဟူ၍ ငါးပါးရှိ၏၊
သုခဝေဒနာဆိုသည်ကား- ချမ်းသာစွာခံစားမှုပေတည်း၊
ဒုက္ခဝေဒနာဆိုသည်ကား- ဆင်းရဲစွာ ခံစားမှုပေတည်း၊
သောမနဿဝေဒနာဆိုသည်ကား-ဝမ်းမြောက်မှု, ဝမ်းသာ မှုပေတည်း၊
ဒေါမနဿဝေဒနာ ဆိုသည်ကား-နှလုံး မသာယာမှုပေတည်း၊
ဥပေက္ခာဝေဒနာဆိုသည်ကား-မထင်မရှား လျစ်လျူအားဖြင့် ခံစားမှုပေတည်း။
ထိုငါးပါးတို့တွင်-သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနာနှစ်ပါးသည် ခြေဖဝါး အပြင်မှစ၍ ငယ်ထိပ်အပြင်တိုင်အောင် တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အထိအပါး ရှိရာဌာန၌ ဖြစ်ပေါ်၏၊
သောမနဿ, ဒေါမနဿနှစ်ပါးသည် နှလုံးအိမ်တွင်း၌သာ ဖြစ်ပေါ်၏၊
ဥပေက္ခာသည် စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါတို့၌၎င်း, နှလုံးအိမ် တွင်း၌၎င်း ဖြစ်ပေါ်၏၊ ဤဝေဒနာငါးပါးတို့သည် တစ်ပါးချုပ်ဆုံးမှ တစ်ပါးဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏၊ နှစ်ပါးပြိုင်၍ ဖြစ်သည်မရှိ။ [ဤကား-ဝေဒနာ၏ အနိစ္စပင်တည်း။]
သညာသည် ကုသိုလ်သညာ, အကုသိုလ်သညာစသည်ဖြင့်၎င်း, ရူပသညာ, သဒ္ဒသညာ, ဂန္ဓသညာ စသည် ဖြင့်၎င်း အလွန်များပြား၏၊ များပြားရာတွင်လည်း တစ်ခုချုပ်ဆုံးမှ တစ်ခုဖြစ်ပေါ်၏၊ နှစ်ခုပြိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်သည်မရှိ။
[ဤကား- သညာ၏ အနိစ္စပင်တည်း။]
စေတနာသည်လည်း ကုသိုလ်စေတနာ, အကုသိုလ်စေတနာ စသည်ဖြင့်၎င်း, ရူပစေတနာ, သဒ္ဒစေတနာ, ဂန္ဓစေတနာ စသည်ဖြင့်၎င်း အလွန်များပြား၏၊ များပြားရာတွင်လည်း တစ်ခုချုပ်ဆုံးမှ တစ်ခုဖြစ်ပေါ်၏၊ နှစ်ခုပြိုင်၍ ဖြစ်ပေါ်သည်မရှိ။
[ဤကား- စေတနာ၏ အနိစ္စပင်တည်း။]
ဤတွင်-နာမ်ဓာတ်လေးပါးပြဆိုခန်းပြီး၏၊
---
ဇာတိ, ဇရာ, မရဏ ပြဆိုခန်း
ဇာတိ, ဇရာ, မရဏ သုံးပါးတို့တွင်--
ဇာတိဆိုသည်ကား။ ရုပ်, နာမ်ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ပေါ်မှု, ပေါက်ပွါးမှု, ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှု, တိုးတက်မှု, စည်ကားမှုပေတည်း။
ဇရာဆိုသည်ကား။ ရုပ်, နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အိုမင်းမှု, ရင့်ဆွေးမှု, ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးမှု, ညှိုးနွမ်းပိန်ချုံးမှုများပေတည်း။
မရဏဆိုသည်ကား။ ရုပ်, နာမ်ခန္ဓာတို့၏ သေကြေပျက်စီးမှု, ကုန်ဆုံးကွယ်ပျောက်မှု, ဆုံးပါးပျောက်ပျက်မှုပေတည်း။
သမ္မုတိဇာတိ, သမ္မုတိဇရာ, သမ္မုတိမရဏ, သန္တတိဇာတိ, သန္တတိဇရာ, သန္တတိမရဏ, ခဏိကဇာတိ, ခဏိကဇရာ, ခဏိကမရဏ-ဟူ၍ သုံးပါးစီရှိကြ၏၊
သမ္မုတိ ပြဆိုချက်
ထိုတွင် လောကီဘုံသား လူအများတို့သည် တစ်ဘဝတစ်ခါ ပဋိသန္ဓေနေမြဲဓမ္မတာ, တစ်ဘဝတစ်ခါ အိုမြဲဓမ္မတာ, တစ်ဘဝတစ်ခါ သေမြဲဓမ္မတာ-ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လျက်ရှိကြသော ဇာတိ, ဇရာ, မရဏသည် သမ္မုတိဇာတိ, သမ္မုတိဇရာ, သမ္မုတိမရဏမည်၏၊။ ဤ၌ အသက်တစ်ရာတမ်းမှာ တစ်ကြိမ်တစ်ခါသာ သေမြဲဓမ္မတာရှိ၏၊ [ဤကား- သမ္မုတိဇာတိ, ဇရာ, မရဏပေတည်း။]
သန္တတိပြဆိုချက်
သန္တတိဇာတိ, ဇရာ, မရဏတို့၌ သန္တတိသည် အမျိုးမျိုးရှိ၏၊ အသက်တစ်ရာတမ်း၌--
၁။ ပထမအရွယ်၊
၂။ ဒုတိယအရွယ်၊
၃။ တတိယအရွယ်, ဟူ၍ အရွယ်သုံးပါး-ဟူသော သန္တတိကြီးသုံးပါး။
မန္ဒဒသကအရွယ်၊
ခိဍ္ဍာဒသကအရွယ်၊
ဝဏ္ဏဒသကအရွယ်, အစရှိသည်ဖြင့် လာသော အရွယ်ဆယ်ပါး-ဟူသော သန္တတိ ဆယ်ပါး။
မွေးဖွားသည်မှစ၍ တစ်နှစ်အရွယ်, နှစ်နှစ်အရွယ်, သုံးနှစ် အရွယ်စသည်ဖြင့် လာသော နှစ်-သန္တတိတစ်ရာ။
တစ်နှစ် တစ်နှစ်တွင်လည်း နွေဥတု, ဆောင်းဥတု, မိုးဥတုဟူ၍လာသော ဥတု-သန္တတိပေါင်းသုံးရာ။
တစ်နှစ် တစ်နှစ်တွင်လည်း တန်ခူးလ, ကဆုန်လစသည်ဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသော လ-သန္တတိ ပေါင်း တစ်ထောင်နှစ်ရာ။
တစ်လ တစ်လတွင်လည်း တစ်ရက်, နှစ်ရက်စသည်ဖြင့် ခေါ်ဆို ကြသော ရက်-သန္တတိပေါင်း သုံးသောင်း ခြောက်ထောင်၊ တစ်ရက် တစ်ရက်၌လည်း နေ့အဖို့, ညဉ့်အဖို့-ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသော နေ့, ညဉ့်သန္တတိပေါင်း ခုနစ်သောင်း နှစ်ထောင်။
နေ့အဖို့, ညဉ့်အဖို့မှာလည်း ပထမယာမ်, ဒုတိယယာမ်, တတိယ ယာမ်-ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသော အယာမ်-သန္တတိပေါင်း နှစ်သိန်းတစ် သောင်းခြောက်ထောင်ရှိ၏၊
အယာမ် သုံးပါးတို့တွင်လည်း တစ်ပါးတစ်ပါး၌ အစ, အလယ်, အဆုံး-ဟူ၍အပိုင်းအခြား သုံးပါးစီရှိကြ၏၊ ထိုသုံးပါးတို့တွင်- အစသည် သန္တတိဇာတိ၏ ခေတ်မည်၏၊ အလယ်သည် သန္တတိဇရာ၏ ခေတ် မည်၏၊ အဆုံးသည် သန္တတိမရဏ၏ ခေတ်မည်၏၊
အရွယ်ဆယ်ပါးစသည်တို့၌လည်း ထို့အတူ သန္တတိဇာတိ, သန္တတိ ဇရာ, သန္တတိမရဏ-ဟူ၍ သုံးပါးစီ, သုံးပါးစီ ဝေဖန်လေ။
ဤ၌သန္တတိ အမျိုးမျိုးဆိုသည်ကား- အမျိုးမျိုးသော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာတို့၏ အစဉ်အမျိုးမျိုးကိုဆို၏၊ အရွယ်သုံးပါးတို့တွင်-ပထမ အရွယ်သည် ပျိုနုသော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာ အမျိုးမျိုးတို့၏ အစဉ်ပေ တည်း၊ ထိုအရွယ်၏ ကုန်ဆုံးမှုသည် ပထမအရွယ်၏ သေဆုံးခြင်းဟူသော သန္တတိမရဏကြီးတစ်ပါးပေတည်း။
အသက်တစ်ရာတမ်းတွင် သန္တတိမရဏကြီး သုံးပါးရှိ၏၊ သေမြဲ မရဏကြီးပေါင်း သုံးခါဖြစ်၏၊ သို့သော် ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာ အစဉ်ပြတ် ဆုံးခြင်း မရှိသည့်အတွက် သတ္တဝါသေဆုံးသည်-ဟူ၍ မခေါ်ကြ၊ ပထမအရွယ်ဆုံးသည်-ဟူ၍သာ ခေါ်ကြ၏၊
ဒုတိယအရွယ်သည် ရင့်သန်သော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာမျိုးတို့၏ အစဉ်ပေတည်း၊ တတိယအရွယ်သည် ဆုတ်ယုတ်သော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာမျိုးတို့၏ အစဉ်ပေတည်း၊ ဤအရွယ်နှစ်ပါး၌လည်း သေဆုံးမှုကြီး အသီးသီးရှိကြ၏၊ တတိယအရွယ်၏ သေဆုံးမှုသည် သမ္မုတိမရဏ ကြီးပင်ဖြစ်သတည်း။
ဤနည်းအတူ- အရွယ်ပါးမှစ၍ အယာမ်သုံးပါး ပိုင်းခြားမှု တိုင် အောင် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာ အစဉ်တို့၏ သေဆုံးမှုကြီး အသီးသီးရှိသည်ကို သိကြလေ။
ထိုမှတစ်ပါး--
၁။ သွားခြင်း-ဣရိယာပထသန္တတိတစ်ပါး၊
၂။ ရပ်ခြင်း-ဣရိယာပထသန္တတိတစ်ပါး၊
၃။ ထိုင်ခြင်း-ဣရိယာပထသန္တတိတစ်ပါး၊
၄။ အိပ်ခြင်း-ဣရိယာပထသန္တတိတစ်ပါး၊
ဟူ၍ ဣရိယာပထသန္တတိကြီးလေးပါးရှိ၏၊
ထိုလေးပါးတို့တွင်လည်း တစ်ပါးတစ်ပါး၌ အဆုံးဟူသော သန္တတိမရဏကြီး အသီးသီးရှိကြ၏၊ သွားမှုတွင်လည်း ပထမခြေလှမ်း, ဒုတိယခြေလှမ်း, တတိယခြေလှမ်းစသည်ဖြင့် ခြေလှမ်းအပိုင်းအခြား အရေအတွက်များစွာရှိ၏၊ တစ်ခုတစ်ခုသော ခြေလမ်း၏အဆုံးသည် တစ်ခုတစ်ခုသောခြေလမ်း၏ သေဆုံးမှုကြီးပေတည်း၊ ခြေလှမ်း သေဆုံးမှုဆိုသည်လည်း တစ်ခုတစ်ခုသောခြေလှမ်းအတွင်း၌ ရှိနေကြ ကုန်သော ကိုယ်ခန္ဓာကြီး ငယ်တို့၏ သေဆုံးမှုပေတည်း။
ထိုစကားမှန်၏၊ တစ်ခုတစ်ခုသော ခြေလှမ်းအတွင်း၌ ရှိနေကြကုန်သော ရုပ်ခန္ဓာ,နာမ်ခန္ဓာတို့သည် နောက်နောက်သော ခြေလှမ်းသို့ကူးပြောင်း၍ လိုက်နိုင်သောရုပ်တရား, နာမ်တရားဟူ၍ တစ်ခုမှမရှိကြကုန်၊ သူ့ခြေလှမ်းအဆုံးမှာပင် သူတို့အကုန်ကွယ်ကြ ကုန်လေ၏၊
ထိုတွင်-သွားခြင်းဣရိယာပုထ် ဆိုသည်ကား-ပရမတ္ထသစ္စာ ဖက်၌ အစဉ်အားဖြင့် သွားသော အခြင်းအရာနှင့် ဖြစ်ပွား၍ နေကြကုန် သော ရုပ်ခန္ဓာ,နာမ်ခန္ဓာတို့ကို သွားခြင်းဟူ၍ဆို၏၊ သမ္မတိသစ္စာဖက်၌ ပုဂ္ဂိုလ်သွား၍နေသည် သတ္တဝါသွား၍နေသည်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ၏၊
ထို့အတူ-ရပ်ခြင်းဣရိယာပုထ်, ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ်, အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်တို့၌လည်း ပရမတ္ထသစ္စာဖက်၌ အစဉ်အားဖြင့် ရပ်သော အခြင်းအရာနှင့် ဖြစ်ပွါး၍နေကြကုန်သော ရုပ်ခန္ဓာ,နာမ်ခန္ဓာ, ထိုင်သော အခြင်းအရာနှင့် ဖြစ်ပွါး၍နေကြကုန်သော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာ, အိပ်သော အခြင်းအရာနှင့်ဖြစ်ပွါး၍နေကြကုန်သော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာတို့ကို ရပ်ခြင်း,ထိုင်ခြင်း,အိပ်ခြင်းဟူ၍ဆို၏၊
သမ္မုတိ သစ္စာဖက်၌ကား-ပုဂ္ဂိုလ်ရပ်သည်, သတ္တဝါရပ်သည်, ပုဂ္ဂိုလ်ထိုင်သည်, သတ္တဝါထိုင်သည်, ပုဂ္ဂိုလ်အိပ်သည်, သတ္တဝါအိပ်သည် ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ကြ၏၊ ထိုဣရိယာပုထ်လေးပါးသည် သစ္စာနှစ်ပါးလုံး၌ပင် တခြားစီဖြစ်ကြ၏၊ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ကူးစက်ခြင်းမရှိ၊ ရောနှော၍လည်း မရကောင်း။
သမ္မတိသစ္စာဖက်၌လည်း သွားဆဲအခါမှာ ဤသူသွားနေသည် ဟုမျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏၊ နောက်ရပ်ခြင်းသို့ ရောက်သောအခါ သွား နေသောအခြင်းအရာနှင့်တကွ သွားနေပုံစဏ္ဌာန်ကြီး ကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏
ရပ်ဆဲအခါမှာ ဤသူရပ်နေသည်ဟု မျက်မြင်းဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊ နောက်ထိုင်ခြင်းသို့ရောက်သောအခါ ရပ်နေသော အခြင်းအရာနှင့်တကွ ရပ်နေပုံသဏ္ဌာန်ကြီးကွယ်ပြောက်၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏
ထိုင်နေဆဲအခါမှာ ဤသူထိုင်နေသည်ဟု မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိ မြင်ကြ၏၊ နောက်အိပ်ခြင်းသို့ရောက်သောအခါ ထိုင်နေသော အခြင်းအရာနှင့်တကွ ထိုင်နေပုံသဏ္ဌာန်ကြီး ကွယ်ပျောက်၍ သွား သည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏၊
အိပ်နေဆဲအခါမှာ ဤသူအိပ်နေသည်ဟု မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင် ကြ၏၊ နောက်ထိုင်ခြင်းသို့ ရောက်သောအခါ ထိုအိပ်နေသော အခြင်း အရာနှင့်တကွ အိပ်နေပုံ သဏ္ဌာန်ကြီးကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကို လည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊
သွားခြင်းဣရိယာပုထ်၌လည်း ပထမခြေလှမ်းသို့ ရောက်နေဆဲ အခါမှာ ဤသူပထမခြေလှမ်းကို လှမ်းနေသည်ဟု မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊ နောက်ဒုတိယခြေလှမ်းသို့ ရောက်နေဆဲသော အခါမှာ လည်း ပထမခြေလှမ်း လှမ်းနေသော အခြင်းအရာနှင်တကွ ပထမခြေ လှမ်း လှမ်းနေပုံသဏ္ဌာန်ကြီး ကွယ်ပျောက်၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏၊
ဒုတိယခြေလှမ်းမှ လှမ်းနေဆဲအခါမှာလည်း ဤသူဒုတိယ ခြေလှမ်းကို လှမ်းနေသည်ဟု မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊ နောက်တတိယ ခြေလှမ်းသို့ ရောက်နေဆဲအခါမှာလည်း ဒုတိယခြေလှမ်း လှမ်းနေသော အခြင်း အရာနှင့်တကွ ဒုတိယခြေလှမ်း လှမ်းနေပုံ သဏ္ဌာန်ကြီးကွယ် ပျောက်၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊ နောက် နောက်ခြေလှမ်းတို့၌လည်း ထို့အတူသိလေ။
ခြေတစ်လှမ်းအတွင်းမှာလည်း ချီနေပုံသဏ္ဌာန်ကြီးတစ်မျိုး, ချနေပုံသဏ္ဌာန်ကြီးတစ်မျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိကြ၏၊ ချီနေပုံ သဏ္ဌာန်ကြီး ကွယ်ပျောက်မှ ချနေပုံသဏ္ဌာန်ကြီးဖြစ်နိုင်သည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြ၏၊ ချီနေပုံသဏ္ဌာန်မှာလည်း အဆင့်ဆင့်မြင့်ရာသို့ ပြောင်းရွေ့၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏၊ ချနေသော သဏ္ဌာန်မှာ လည်း အဆင့်ဆင့် နိမ့်ရာသို့ပြောင်းရွေ့၍ သွားသည်ကိုလည်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌသိမြင်ကြ၏၊ ဤအရာ၌ ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာတရားတို့သည် မိမိတို့ဖြစ်ရာ ဌာနမှ ဌာနတစ်ပါးသို့ တစ်ဆံဖျားမျှ ပြောင်းရွေ့ခြင်း မရှိကြကုန်-ဟု ကျမ်းဂန်တို့မှာ အဆိုရှိကြ၏၊
ပြောင်းရွေ့ခြင်းမရှိပုံကား။ ခြေလှမ်း တစ်ခုအတွင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပေါင်း အရာမက နဘေထပ် စီစဉ်ဆက်လက် ဖြစ်ပွါးနိုင်မှ ခြေလှမ်းဖြစ်ပွါးနိုင်ရာ၏၊ ထိုတွင်-ရှေ့သို့ အဆင့်ဆင့် အသစ်သစ် ဖြစ်ပေါ်၍သွားသော ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပေါင်းလည်း အရာမကရှိရာ၏၊ နောက်နောက်က အဆင့်အဆင့် ချုပ်ပျက် ကွယ်ပျောက်၍, ကွယ် ပျောက်၍သွားသော ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပေါင်းလည်း အရာမကရှိရာ၏၊ ထို့ကြောင့် မျက်မြင်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တစ်ခုသာ ထင်မြင်ရ၏၊ ဒိဋ္ဌသက် သေမှာမူကား-ခြေလှမ်း တစ်ခုအတွင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးတစ်ခုလုံး အနှံ့အပြား လှုပ်ရှားမှုကြီး ထင်ရှားရှိနေသည်ကား- ဒိဋ္ဌသက်သေပေ တည်း၊ ဤစကား၌ လှုပ်ရှားမှုဆိုသည်ကား- ရုပ်တရား အသစ်, အဟောင်းပြောင်းလဲမှုပေတည်း၊ လှုပ်ရှားမှု အကြိမ်ပေါင်း အရာမကရှိ၍ ရုပ်တရား ပြောင်းလဲမှုပေါင်း အရာမကရှိမှ ခြေတစ်လှမ်းဆုံးရာ၏၊ ဤအရာ၌ ကျမ်းဂန်တို့မှာ “နဒီသောတောဝိယ=မြစ်ရေအယဉ်ကဲ့သို့ဟူ၍၎င်း၊ ဒီပသောတောဝိယ=ဆီမီးလျှံ ဆီမီးတောက်ကဲ့သို့-ဟူ၍၎င်း” ဥပမာကို ပြဆိုကြပေ၏၊
ထိုတွင်-မြစ်ရေဥပမာ၌ အစဉ်မပြတ် သွား၍နေသော မြစ်ရေ ကိုကြည့်ရှု၍ နေကြရာမျက်မြင်ဒိဋ္ဌအလိုမှာ ရေသည်စီးသွား၍နေ၏၊ ဤအရပ်မှရေသည်ပင် ထိုအရပ်သို့ရောက်လေ၏-ဟု ပြောရိုး ဆိုရိုး ရှိကြ၏၊ ဉာဏ်အမြင် အလိုမှာ မြစ်ရေကိုအနီးမှကပ်၍ ကြည့်ရှုဆင်ခြင်ရာ လှုပ်လှုပ်ရွရွရှိနေသည်ကို သိမြင်ရသဖြင့် အဆင့်ဆင့် အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ်တိုး ပွါး၍နေသော ရေကို၎င်း, နောက်နောက်က အဆင့်ဆင့် ကွယ်ပျောက်၍သွားသော ရေကို၎င်း အမှန်သိမြင်နိုင်လေ၏၊
မြစ်ရေသည် ဖြစ်ရာဌာနမှ ဌာနတစ်ပါးသို့ တစ်ဆံဖျားမျှ ရွေ့ရှား ခြင်းမရှိ၊ ဖြစ်ရာဌာန၌သာ ကွယ်ပျောက်လေသည်- ဟု အမှန်ဆိုနိုင်၏၊ ဤအရာ၌ လှုပ်ရှားမှုသည် အသစ်, အဟောင်းပြောင်းလဲမှုမှာ ခိုင်လုံစွာ သော ဒိဋ္ဌသက်သက်ဖြစ်၏၊ လှုပ်ရှားမှုရှိသည်-ဟုဆိုခဲ့လျှင် အသစ်, အဟောင်းပြောင်းလဲမှုရှိသည်-ဟု အမှန်ဆိုနိုင်၏၊ လှုရှားမှုရှိသည်-ဟု ဆိုလျှင် အခြေပျက်, အနေပျက်ရှိသည်-ဟု အမှန်ဆိုနိုင်၏၊
အခြေပျက်, အနေပျက်ဆိုသည်ကား- ရုပ်ခန္ဓာဟောင်းတို့ ပျက်ဆုံးမှုပင်ဖြစ်၏၊
ဆီမီးလျှံ ဥပမာ၌။ တစ်ညဉ့်လုံး အစဉ်မပြတ်တောက်၍ နေသောမီးတောက်မီးလျှံကို ကြည့်ရှု၍နေကြရာ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ အလိုမှာ ညဉ့်ဦးယာမ်ကမီးတောက်သည်ပင်လျှင် သန်းခေါင်ယာမ် တိုင်အောင် ရှိနေ၏၊ ဤအရာမှာ ညဉ့်ဦးယာမ်က မီးတောက်သည် သန်းခေါင်ယာမ်, မိုးသောက်ယာမ်တိုင်အောင်ရှိ၏-ဟု ပြောရိုး ဆိုရိုးရှိကြ၏၊ စိတ်၌လည်း ထင်၍နေ၏၊
ဉာဏ်အမြင်အလိုမှာ မီးတောက်ကို အနည်းငယ်ကပ်၍ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရာ လှုပ်လှုပ်ရွရွရှိနေသည်ကို မြင်ရသဖြင့် ရှေ့သို့အဆင့် ဆင့်ဖြစ်ပေါ်တိုးပွါး၍နေသောမီးကို၎င်း, နောက်နောက်က အဆင့်ဆင့် ကွယ်ပျောက်၍ သွားသော မီးကို၎င်း အမှန်သိမြင်နိုင်ကြလေ၏၊
မီးဓာတ်သည် ဖြစ်ရာဌာနမှ ဌာနတစ်ပါးသို့ တစ်ဆံဖျားမျှ ရွေ့ရှား ခြင်းမရှိ၊ ဖြစ်ရာဌာန၌သာ ကွယ်ပျောက်လေသည်-ဟု အမှန်ဆိုနိုင်၏၊ ဤမီးဓာတ်၌လည်း ဖြစ်ရာအယဉ်ကဲ့သို့ ဒိဋ္ဌသက်သေ ထောက်ခံမှု အပြည့်အစုံဆိုလေ။
ဤသို့ ကျမ်းဂန်တို့၌လာသော မြစ်ရေဥပမာ, ဆီမီးလျှံ ဥပမာအတိုင်း ခြေလှမ်းတစ်ခုအတွင်း၌လည်း ကိုယ်ခန္ဓာကြီးပေါင်း အရာမကပြောင်းလဲဆက်လက်သွားပုံတို့ကို သိလေ။
ဤနည်းအတိုင်း-သွားခြင်းဣရိယာပုတ် ကွယ်ဆုံး၍ ရပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်သို့ ပြောင်းလဲရာ၌၎င်း, ရပ်ခြင်းဣရိယာပုထ် ကွယ်ဆုံး၍ ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ်သို့ ပြောင်းလဲရာ၌၎င်း, ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ် ကွယ်ဆုံး၍ အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်သို့ ပြောင်းလဲရာ၌၎င်း, လှုပ်ရှားမှု, ပြောင်းလဲမှု, အခြေအနေပျက်မှုတို့ကို စေ့စုံစွာသိမြင်လေ။
တစ်ဖန်-အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်မှထ၍ ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ်သို့ ပြောင်းရာ--
၁။ အိပ်ရုပ်, အိပ်ဟန်, အိပ်သဏ္ဌာန်ကတစ်မျိုး၊
၂။ ထိုင်ရုပ်, ထိုင်ဟန်, ထိုင်သဏ္ဌာန်ကတစ်မျိုး၊
၃။ ထ-ရုပ်, ထ-ဟန်, ထ-သဏ္ဌာန်ကတစ်မျိုး၊
ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်-အိပ်ရုပ်, ထိုင်ရုပ်တို့သည် လှုပ်ရှားခြင်းမရှိ၊ ငြိမ်သက်ကြကုန်၏၊ အကြား၌ ထ-ရုပ်သည် ငြိမ်သက် ခြင်းမရှိ၊ လှုပ်ရှား ၏၊
အိပ်နေသော သူသည် ထ-တော့မည်-ဟု အားယူလိုက်သော အခါ၌ တစ်ကိုယ်လုံး လှုပ်ရှားမှုကြီးသည် မျက်တောင်တစ်ခတ် လျှပ် တစ်ပြက်အတွင်းမှာပင် တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့လှုပ်ရှား၍ သွား၏၊ လှုပ်ရှား သော ရုပ်တို့သည်ကား-အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်၏ ဆိုင်ရာ မဟုတ်, ထခြင်းဣရိယာပုထ်၏ ဆိုင်ရာသာဖြစ်ကုန်၏၊ အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုထ်၌ တည်ရှိသော ရုပ်ခန္ဓာကြီးသည် ထိုလှုပ်ရှားမှုကြီး ပျံ့နှံ့သည်နှင့် တစ်ပြိုင် နက် မျက်တောင်တစ်ခတ် လျှပ်တစ်ပြက် အတွင်းမှာပင် အကုန်လုံးကွယ် ဆုံးလေ၏၊
ဤအရာ၌ ကိုယ်ခန္ဓာကြီး တစ်ကောင်လုံးသည် မျက်တောင် တစ်ခတ် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်းမှာ ရုတ်တရက်ဖြစ် ပေါ်နိုင်ရာ, ကွယ် ပျောက်နိုင်ရာတို့၌--
ဥပမာကား။ ဓာတ်ရှင်ရုပ်စုံပွဲ ကျင်းပရာ၌ လူလောက်ရှိသော လူရုပ်သဏ္ဌာန်ကြီး၏ အရိပ်တို့သည် တခဏချင်း ဖြစ်ပေါ်မှု, ကွယ် ပျောက်မှုသည် လုံလောက်သောဥပမာ, လုံလောက်သော သက်သေကြီး ပေတည်း၊ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌပြောင်းလဲပုံ ထင်ရှားစွာ ပြဆိုချက်ပေတည်း။
ရှေ့၌ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ခြေတစ်လှမ်း၏အတွင်း၌ ခန္ဓာကိုယ်ပေါင်း အရာမက ဆက်လက်ရသည်ဟူသော စကားမှာလည်း ဤဓာတ်ရှင် ရုပ်ကြီးခြေတစ်လှမ်း လှမ်းသွားရာ၌ ဓာတ်ရှင်ရုပ်ကြီးပေါင်း အကြိမ်များစွာ ဆက်လက် ရခြင်းသည် လုံလောက်သောဥပမာ, လုံလောက်သော သက် သေကြီးပေတည်း။
ဝိပဿနာယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာကား- ဤသို့ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဣရိယာပုထ်လေးပါးတို့၏ ပြောင်းရွေ့မှု၌လည်း အစ, အလယ်, အဆုံး ဟူ၍ အသီးသီးရှိသည်ကို သိကြ၏၊ အဆုံးဟူသမျှသည် အနိစ္စ၏ အချက်ကြီးပေတည်း။
ထိုတွင်-အိပ်ခြင်း ဣရိယာပုတ်၏အတွင်း၌ ထွက်သက်ရှုမှုနှင့် လှုပ်ရှားခြင်း, ဝင်သက်ရှိုက်မှုနှင့် လှုပ်ရှားခြင်း, ကိုယ်အင်္ဂါတို့ကို မှောက်မှု လှန်မှု, ဝဲ-ယာစောင်းမှု, ကွေးမှု, ဆန့်မှုစသည်ဖြင့် လှုပ်ရှားခြင်း အမျိုးမျိုး ရှိပြန်၏၊
ထိုင်ခြင်းဣရိယာပုထ်၌လည်း ရှေ့သို့ထိုင်ခြင်း, နောက်သို့ ဆုတ်ခြင်း လက်ဝဲ-လကျ်ာ ကိုင်းရှိုင်းခြင်း, ကွေးခြင်း, ဆန့်ခြင်း အစရှိ သည်ဖြင့် လှုပ်ရှားခြင်းအမျိုးမျိုးရှိပြန်၏၊ ရပ်ခြင်းဣရိယာပုထ်၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း။
ဤကား သန္တတိဇာတိ, သန္တတိဇရာ, သန္တတိမရဏတို့ကို ပြဆိုချက်ပေတည်း။
ဤ၌ အရွယ်သုံးပါးမှစ၍ ပြဆိုခဲပြီးသော သန္တတိတို့တွင် ဝိပဿနာယောဂီတို့မှာ ဣရိယာပထသန္တတိသည် လိုရင်းပဓာနခြစ်၏၊ သန္တတိပြဆိုချက်ပြီး၏
ခဏိကပြဆိုချက်
ခန္ဓာငါးပါးသည် ဒုက္ခမျိုးအစစ်အမှန်ဖြစ်သည်ဟု အတတ် သိနိုင်ရန် အကျဉ်းအမြွက်မျှ ပြဆိုပေအံ့။
၁။ ခဏိကဇာတိ၊
၂။ ခဏိကဇရာ၊
၃။ ခဏိကမရဏ ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတွင်
ခဏိကဇာတိဆိုသည်ကား။ တစ်ခုသောရုပ်, တစ်ခုသော နာမ်တရားတို့၏အစ၌ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ခဏိက ဇာတိဆိုသတည်း။
ခဏိကဇရာဆိုသည်ကား။ အလယ်၌ ရင့်ရော်ဆုတ်ယုတ် မှုကို ခဏိကဇရာဆိုသတည်း။
ခဏိကမရဏဆိုသည်ကား။ အဆုံး၌ချုပ်ကွယ်မှုကို ခဏိက မရဏဆိုသတည်း။
ဤခဏိကဇာတိ,ဇရာ,မရဏတို့သည်ကား-မျက်တောင်တစ်ခတ် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်းမှာ အကြိမ်ပေါင်း ကုဋေအရာမကဖြစ်မှု, ပျက်မှု လျင်မြန်လှကုန်သည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့၌ လာရှိသောကြောင့်သာ ပြဆိုသည်၊ သာဝက ဝိပဿနာယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဉာဏ်မှီနိုင်ကြသော အရာမဟုတ် ကုန်၊ ထို့ကြောင့် ဤအရာ၌ ကျယ်ဝန်းစွာ မဆိုလိုက်ပြီ။
(ဤကား-ပရမတ္တသစ္စာဖက်၌ အကျဉ်းအားဖြင့် ရုပ်၌ငါးပါးနာမ်၌လေးပါး ဇာတိ, ဇရာ, မရဏသုံးပါး-ကံ, စိတ်, ဥတု အာဟာရ တည်းဟူသော အကြောင်းတရားလေးပါး-ဤတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အရာအချက်တို့ကို ကောင်းကောင်းကြီးသိနိုင် မြင်နိုင် ထင်နိုင်ကြလျှင် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိစသော အထက်ဝိသုဒ္ဓိကြီးငါးပါးပေါက်ရောက်နိုင်ရန် အစီ အရင်ကို ပြဆိုချက်ပေတည်း။)
ဤတွင်-ခဏိက ဇာတိ ဇရာ မရဏ ပြဆိုခန်းပြီး၏
လက္ခဏာရေးသုံးပါးပြဆိုခန်း
လက္ခဏာရေး သုံးပါးဆိုသည်ကား
၁။ အနိစ္စလက္ခဏာတစ်ပါး၊
၂။ ဒုက္ခလက္ခဏာတစ်ပါး၊
၃။ အနတ္တလက္ခဏာတစ်ပါးပေတည်း။
ထိုသုံးပါးတို့တွင်
အနိစ္စဆိုသည်ကား။ မမြဲတတ်သော တရားမျိုးပေတည်း။
အနိစ္စလက္ခဏာဆိုသည်ကား။ ထိုအနိစ္စ တရားမျိုး၌ ပါရှိ၍ နေသောဇာတိအချက်, ဇရာအချက်, မရဏ အချက်များပေတည်း၊ ထိုအချက်များကိုမြင်၍ ဤတရားမျိုးသည် မမြဲတတ်သော တရားမျိုး တည်းဟု အတတ် သိမြင်နိုင်၏၊ ဤသို့လျှင် မမြဲတတ်သော တရားမျိုး တို့ကို ဤတရားကား-မမြဲတတ်သောတရားဟု အတတ်သိနိုင်ရန် အကြောင်းမျိုးဖြစ်၍ ဇာတိ, ဇရာ, မရဏသုံးပါးကို အနိစ္စလက္ခဏာဟု ဆိုအပ်၏၊
“လက္ခဏာ” သဒ္ဒါသည် အတတ်သိကြောင်း အနက်ကိုဟော၏၊ ဤလက္ခဏာသုံးပါးတို့ကို အချက်ကျကျ မသိတတ်, မမြင်တတ်, မထင် တတ်ကြသော လောကီဘုံသား လူအများတို့မှာ တစ်နေ့တစ်ရက်မျှ မမြဲတတ်သော ပထဝီဓာတ်ကိုပင် တစ်သက်လုံး တစ်ဘဝလုံးမြဲသည်ဟု စွဲလမ်းမှုကြီး ရှိနေ၏၊
ထိုစွဲလမ်းမှုကြီးကို ပယ်ဖျောက်၍ ပထဝီဓာတ်သည် တစ်နေ့ တစ်ရက်မျှ မြဲသောတရားမဟုတ်ဟု အတတ်သိနိုင်ကြစေခြင်းငှါ ပထဝီဓာတ်၌ ရှိနေသော ဤဇာတိအချက်, ဇရာအချက်, မရဏအချက် တို့ကို သက်သေပြု၍ ပထဝီဓာတ်သည် တစ်နေ့တစ်ရက်မျှမြဲနိုင်သော ဓါတ်မဟုတ်၊ မမြဲတတ်သောတရားတည်းဟု ပြောကြ-ဟောကြရ ကုန်၏၊ ဤအနိစ္စလက္ခဏာကိုလည်း အရွယ်ကြီးသုံးပါး ပိုင်းခြားသည်မှ စ၍ ဣရိယာပထခန်းတွင် မြစ်ရေအယဉ် ဥပမာ, ဆီမီးလျှံ ဥပမာများတိုင် အောင် သေခြာစွာပြဆိုခဲ့ပြီ။
(ဤကား-အနိစ္စဖြစ်ပုံကို အကျဉ်းအမြွက်မျှ ပြဆိုခြင်းတည်း။)
ဒုက္ခလက္ခဏာဆိုသည်ကား။ ထိုအနိစ္စ အချက်စုပင်လျှင် ကြောက်ဖွယ်ကောင်းသော အနက်ကြောင့် ဒုက္ခလက္ခဏာမည်၊ ဤ၌ လည်း ပထဝီဓာတ်သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော တရားမျိုး ဖြစ်၍ ဒုက္ခတရားမျိုး အမှန်ဖြစ်၏၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းကြောင်းကိုလည်း ထိုပထဝီဓာတ်၌ ပါရှိ၍နေသော ဇာတိအချက်, ဇရာအချက်, မရဏ အချက်တိုကို မြင်သဖြင့် သိအပ်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုအချက်တို့ကို ဒုက္ခ လက္ခဏာဆို၏၊
ကြောက်မက်ဖယ်ကောင်းပုံကား။ သတ္တဝါအပေါင်းတိ့ုမှာ ပဋိသန္ဓေစွဲနေသည်မှစ၍ ပထမရက်, ဒုတိယရက် အစရှိသည်ဖြင့်ရှိနေကြ သော ရက်အစဉ်တို့တွင် မသေနိုင်သောရက်, မသေတတ်သောရက်ဟူ၍ တစ်နေ့တစ်ရက်မျှ မရှိ၊ ဤနေ့, ဤရက်သည်ကား-မသေနိုင်သောရက်, မသေတတ်သောရက်သည်ဟု စိတ်ချ၍ နေချင်တိုင်းနေနိုင်သောရက်, ကျင့်ချင်တိုင်း ကျင့်သောရက်, တစ်ရက်မျှမရှိဟု ဆိုလိုသည်။
ထိုစကားမှန်၏၊ ပဋိသန္ဓေစွဲနေသော ပထမရက်အတွင်း၌ ပင်လျှင် အမိဖြစ်သူသည် နေချင်တိုင်းနေ, ကျင့်ချင်တိုင်းကျင့်ခဲ့ငြားအံ့၊ သူငယ်၏ရုပ်အစဉ်, နာမ်အစဉ်သည် ဖေါက်ပြန်ဖြစ်၍ ထိုနေ့အတွင်းမှာ ပင် ပျက်ဆုံး လေရာ၏၊
နောက်နောက်သော ရက်တို့မှာလည်း ထို့အတူပင်တည်း၊ ဖွားမြင်ပြီသော နောက်၌လည်း ထိုသူငယ်ကို တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူမျှ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူ မရှိငြားအံ့၊ ထိုသူငယ်သည် ဖွားမြင်ရာဌာန၌ပင် ဖေါက်လဲ ဖေါက်ပြန်ဖြစ်၍ သေဆုံးလတံ့၊ ဤ၌ ဖေါက်လဲဖေါက်ပြန် ဟူသောစကားသည် ဇာတိ,ဇရာ, မရဏတို့ကို ဆိုသော စကားပင်တည်း။
ထိုသုံးပါးတို့တွင်ဇာတိဆိုသည်ကား။ ပကတိ ညီညွတ်စွာဖြစ်၍နေသော ရုပ်အစဉ်, နာမ်အစဉ်သည်ပင်လျှင် မညီညွတ်သောအနေနှင့် ဖြစ်၍လာ သည်ကို ဆိုသတည်း။
ဇရာဆိုသည်ကား။ ညီညွတ်စွာဖြစ်၍နေသော ရုပ်အစဉ်, အစဉ်တို့၏ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးခြင်းကို ဆိုသတည်း။
မရဏဆိုသည်ကား။ ညီညွတ်စွာဖြစ်နေသော ရုပ်အစဉ်, နာမ်အစဉ်တို့၏ ကုန်ဆုံးခြင်းကို ဆိုလိုတည်း။
ဤသို့လျှင် ထိုသူငယ်မှာ ပထမရက်အတွင်း၌ပင်လျှင် ဇာတိဘေး, ဇရာဘေး, မရဏဘေးဟုဆိုအပ်သော ဘေးကြီးသုံးပါးသင့်နိုင်သော အခွင့်, သင့်တတ်သောအခွင့်ကြီး ပါရှိလျက်နေ၏၊
ထိုကြောင့် ထိုပထမရက်အတွင်း၌ရှိနေသော ရုပ်အစဉ်,နာမ် အစဉ်သည်လည်း စိုးရိမ်ကြောင့်ကြဖွယ်ရှိနေသော ရုပ်အစဉ်ဖြစ်ချေ၍ ဒုက္ဓသာ အမှန်ဖြစ်၏၊ နောက်နောက်သော ရက်တို့၌လည်း ထို့အတူပင် တည်း။ ဖွါးမြင်ပြီး နောက်၌လည်း ထိုသူငယ်ကို တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူမျှ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူ မရှိငြားအံ့၊ ထိုသူငယ်သည် ဖွားမြင်ရာ ဌာန၌ပင်လျှင် ဖေါက်လွှဲ ဖေါက်ပြန်ဖြစ်၍သေဆုံးလတံ့၊ ဤဖေါက်လွှဲ ဖေါက်ပြန်ဟူသောစကားသည် ဇာတိ, ဇရာ, မရဏတို့ကို ဆိုသောစကား ပင်တည်း။
ဤ၌နောက်နောက်သော ရက်တို့၌လည်း အစာအဟာရ စား သောက်ခြင်းအစရှိသော ပြုပြင်စောင့်ရှောက်မှုကို မပြု မမူ၍ နေချင် တိုင်းနေ, ကျင့်ချင်တိုင်းကျင့်ခဲ့သော် ထိုသူ၏ ရုပ်ခန္ဓ, နာမ်ခန္ဓာ အစဉ်သည် ထိုရက်, ထိုခဏ၌ပင် ဖေါက်လဲဖေါက် ပြန်ကြီးဖြစ်၍ သေဆုံးလတံ့၊ ဘယ်အခါ၌မဆို သေဆုံးပြန်လျှင်လည်း ထိုခန္ဓာသည် သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ ပရမ်းပတာကျ ရောက်တတ်သောအလေ့ရှိ၏၊ ပရမ်းပတာ ကျရောက်ခြင်းဆိုသည်ကား- ပုထုဇဉ်ဖြစ်ကြသော လူ, နတ်,ဗြဟ္မာသတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် သေသည်မှနောက် ဘယ်ဘုံသို့ ငါသွားရမည်, ဘယ်သတ္တဝါမျိုး၌ငါဖြစ်မည်ဟု ရည်ရွယ်မှန်းထား၍ သွားနိုင်သော သတ္တဝါမည်သည် အလွန်နည်းပါးကြကုန်၏၊ သတ္တဝါ တစ်သိန်း, တစ်သန်းတွင် တစ်ယောက်တစ်လေမျှသာ ရှိလေရာ၏၊ ကျန်ရှိသောသတ္တဝါတို့မှာ ဘယ်ဘုံ-ဘယ်ဘဝသို့ ကျရောက်မည်မသိ။ ထန်းပင်ပေါ်, အုန်းပင်ပေါ်တို့မှ ထန်းသီးခိုင်, အုန်းသီးခိုင်များ ကျသကဲ့သို့ ဤခန္ဓာကြီးသည် အပါယ်ဘုံသို့သာ ပရမ်းပတာ ကျတတ် သောအလေ့ရှိ၏၊ ခန္ဓာကျလျှင်လည်း ထိုခန္ဓာကို ငါ၏ကိုယ်, ငါ၏အတ္တဟု စွဲလမ်းသူ သတ္တဝါလည်း ပါရလေတော့သည်။
အပါယ်ဘုံသို့ တစ်ကြိမ်ကျပြန်လျှင်လည်း လူ့ဘုံ-လူ့ဘဝသို့ ပြန်ရရန်အရေး အလွန်ဝေးလှပေ၏၊ အပါယ်ဘုံ တွင်သာ ယုတ်နိမ့်သည် ထက် ယုတ်နိမ့်ရာသို့ ဘဝအဆက်ဆက် လျှောကျ၍ ဘဝပေါင်း အသောင်းများစွာ ထိုခန္ဓာသည် အပါယ်ဘုံ၌သာ အဆက်ဆက် ဖြစ် လေ၏၊
[ဤကား-ခန္ဓာငါးပါးသည် ဒုက္ခမျိုးအစစ်အမှန်ဖြစ်သည်ဟု အတတ်သိ နိုင်ရန် အကျဉ်းအမြွက် ပြဆိုချက်တည်း။]
အနတ္တလက္ခဏာ၌။ ပဋိသန္ဓေနေပြီး၍ ပထမနေ့အတွင်းမှာ သေရသောသူ၌ သမ္မုတိသစ္စာအလိုအားဖြင့် တစ်ရက်မျှ အသက်ရှည် သောသတ္တဝါတည်ရှိ၏၊ ထိုသတ္တဝါ၏အတ္တသည်ရှိ၏၊ ဇီဝသည်ရှိ၏ဟုစွဲလမ်းချက်ကြီးရှိကြ၏၊ ဘယ်ဝတ္ထုကို အတ္တ, ဇီဝခေါ်သနည်းဟု မေးခဲ့သော် ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာတို့ကိုပင် အတ္တ, ဇီဝခေါ်သည်ဟု ပြောကြ ကုန်ရာ၏၊
ဤ၌အတ္တဟူသည်ကား။ သတ္တဝါ၏အမာခံအနှစ်သာရဟု ဆိုလို၏၊ အမာခံအနှစ်သာရဆိုသည်ကား- ထိုအတ္တမရှိခဲ့သော် သတ္တဝါမည်သည် မရှိနိုင်၊ မြေရှိမှ မြေအိုးမည်သည် ရှိနိုင်၏၊ မြေမရှိခဲ့ သော် မြေအိုးမည်သည် မရှိနိုင်သကဲ့သို့တည်း။
ထိုအတ္တသည် မချုပ်မပျက် အသက်ရှည်စွာတည်နေပါမှ သတ္တဝါမည်သည်လည်း မချုပ်မပျက်တည်နေနိုင်၏၊ ထိုအတ္တချုပ်ရာ၌ သတ္တဝါသည်လည်း ချုပ်ဆုံးရလေ၏၊
[ဤကား-သတ္တဝါ၏ အမာခံအနှစ်သာရဟူသောစကား၏အဓိပ္ပါယ်တည်း။]
ဤသမ္မုတိသစ္စာအလို၌ ထိုသတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝများသည် တစ်ဘဝအတွင်းမှာ တစ်ကြိမ်သာ သေရမြဲဓမ္မတာရှိ၏၊ တစ်ဘဝ အတွင်းမှာ အခါခါသေဆုံးသည်ဟူ၍ မရှိကြ။
[ဤကား-သမ္မုတိသစ္စာ၏ အလိုသာတည်း။]
ပရမတ္ထသစ္စာ အလိုမှာမူကား။ ပထမ နေ့ရက်မျှနေ၍ သေဆုံးရသော ထိုသတ္တဝါမှာ ထိုပထမနေ့ ရက်အတွင်း၌ အမိဖြစ်သူ၏ ဣရိယာပုတ်ပြောင်းရွှေ့ချက်, ထွက်သက် ရှူချက်, ဝင်သက်ရှိုက်ချက် စသော လှုပ်ရှားချက် အမျိုးမျိုးကိုအစွဲးပြု၍ ထိုနေ့ရက်အတွင်းမှာပင် ထိုသူ၏ ရုပ်ခန္ဓာအစဉ် လှုပ်ရှားပြောင်းလဲးချက်ပေါင်း ထောင်, သောင်း မက ရှိလေရာ၏၊ ဇာတိမှု, ဇရာမှု, မရဏမှုပေါင်းလည်း ထောင်, သောင်း မက ရှိလေရာ၏၊
ထို့ကြောင့် ထိုရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာတို့သည် ထိုနေ့ရက်အတွင်းမှာ ပင်အကြိမ်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးမှု ရှိနေသည်ဖြစ်၍ ထိုနေ့ရက်အတွင်းမှာ အနိစ္စမျိုသာဖြစ်လေ၏၊ ဤသို့လျှင် ထိုသတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝများသည် နိစ္စမျိုးဖြစ်၏၊ ရုပ်ခန္ဓာ,နာမ်ခန္ဓာသည်ကား-အနိစ္စမျိုးဖြစ်၏၊
ထိုကြောင့် အနိစ္စမျိုးဖြစ်သော ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည် နိစ္စမျိုး ဖြစ်သော ထိုသတ္တဝါ, အတ္တ, ဇီဝ၏ အမာခံ အနှစ်သာရ ဖြစ်သည်ဟူသော အယူသည်လွဲ၏၊ ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည်ပင်လျှင် သတ္တဝါဖြစ်၏၊
ဇီဝဖြစ်၏ဟူသော အယူသည် အလွန်မှား၏၊
ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည် သတ္တဝါမဟုတ်, ဇီဝလည်းမဟုတ်, အနတ္တသာဖြစ်၏-ဟူသောအယူသည်ဖြောင့်မှန်၏၊ နိစ္စမျိုးနှင့် အနိစ္စမျိုး သည် အလွန်ကွာခြားကြသည်ဖြစ်၍ ဤရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာသည်ပင်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏၊ သတ္တဝါဖြစ်၏၊ ငါဖြစ်၏၊ သူဖြစ်၏-ဟုတခုတည်းပြုခြင်းငှါ မထိုက်ချေ။
[ဤကား-“အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တာ” ဟူသော စကား၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တည်း။]
“အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန” “အဝသဝတ္တနဋ္ဌေန” ဟူသောစကား၏ အနက်ဓိပ္ပါယ်ကား။ ထိုသူငယ်သည် တစ်နေ့တစ်ရက်မျှသာနေ၍ သေခြင်းကိုအလိုမရှိ၊ သူတစ်ပါးများကဲ့သို့ အသက်ရှည်ရှည် နေခြင်းငှါ အလိုရှိ၏၊ ထိုသူငယ်၏ ရုခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည်မူကား-ထိုသူငယ်၏အလိုသို့မလိုက်၊ တစ်ရက်မျှ နေ၍ သေဆုံးလေ၏၊ ထိုသူငယ်၏အလိုနှင့် အလွန်ဝေးကွာလျက်ရှိ၏၊ ထိုသို့ဝေးကွာလျက်ရှိသောကြောင့် ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည်ပင်လျှင် ငါဖြစ်၏-ဟု မှတ်ယူခြင်းသည် အလွန်မှား၏၊
ရုပ်ခန္ဓာ,နာမ်ခန္ဓာသည် ငါမဟုတ်, ငါ၏အတ္တလည်းမဟုတ်, ဇီဝလည်းမဟုတ်, အနတ္တသာဖြစ်၏-ဟုမှတ်ယူခြင်းသည်မှန်၏၊ တစ်သက် လုံး နေ့ရှည်သမျှတို့မှာ ဤနည်းအတိုင်းစစ်လေ၊
ဤစစ်နည်း၌
၁။ အနတ္တာ-အစိုးမရဟူသော အနက်တစ်ချက်၊
၂။ အနတ္တ-အလိုသို့မလိုက်ဟူသော အနက်တစ်ချက်၊
ဤနှစ်နက်သည် အတူတူပင်တည်း၊ အလိုသို့လိုက်မှာသာလျှင် အစိုးရသည်ဟု ဆိုနိုင်၏၊ အလိုသို့မလိုက်လျှင် အစိုးရသည်ဟု မဆိုနိုင်။ “အနတ္တာ” ငါ၏ကိုယ် မဟုတ်ဟူသော အနက်သည်ကားအနှစ်သာရ မဟုတ်ဟူသောအနက်, အလိုသို့မလိုက်ဟူသော အနက်နှစ် ချက်နှင့် ဆက်ဆံ၏၊
[ဤကား-အနတ္တဟူသောစကား၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တည်း။] ဤတွင်-လက္ခဏာရေးသုံးပါးပြဆိုခန်းပြီး၏၊
ဒုက္ခကြီးမားပုံ ပြဆိုခန်း
ထိုမှတစ်ပါးလည်း အနမတဂ္ဂ သံသရာ၌ ဘဝအဆက်ဆက် ဖြစ်ပွားလျက်နေသော ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးမှာ
၁။ စုန်လမ်း၊
၂။ ဆန်လမ်းဟူ၍ နှစ်လမ်းရှိ၏၊
၃။ ဓမ္မတာလမ်း၊
၄။ သင်္ခါရလမ်းဟူ၍လည်း နှစ်လမ်းရှိ၏၊
ထိုလမ်းတို့တွင်-အပါယ်လေးဘုံသည် ဤခန္ဓာကြီး၏ စုန်လမ်း မည်၏၊ ဓမ္မတာလမ်းလည်းမည်၏၊
လူ့ဘုံ, နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာ့ဘုံ ဟူသော သုဂတိဘုံသည် ဆန်လမ်း မည်၏၊ သင်္ခါရလမ်းမည်၏၊
ထိုလမ်းတို့တွင်-စုန်လမ်း, ဓမ္မတာလမ်းသည်လည်း ယုတ်ညံ့ သည်ထက် ယုတ်ညံ့ရာ, မိုက်မဲသည်ထက်မိုက်မဲရာ, ဆင်းရဲဒုက္ခကြီးမား သည်ထက်ကြီးမားရာသို့ ကျရောက်ခြင်းသည် စုန်လမ်း, ဓမ္မာတာလမ်း ပင်မည်၏၊
ဆန်လမ်း, သင်္ခါရလမ်းသည်လည်း မြင့်မြတ်သည်ထက် မြင့်မြတ်ရာ, လိမ်မာသည်ထက်လိမ်မာရာ, ချမ်းသာသုခ ကြီးမားသည် ထက်ကြီးမားရာသို့ဆန်တက်ခြင်း, ရောက်နိုင်ခြင်းသည်ဆန်လမ်း, သင်္ခါရလမ်းမည်၏၊
အဘယ့်ကြောင့် သင်္ခါရလမ်းဖြစ်သနည်း၊ အထက်အထက်သို့ ဆန်တက်မှုမည်သည် ဒါနမှု, သီလမှု, ဘာဝနာမှုကို ပြုနိုင်ပါမှ ဆန် တက်နိုင်၏၊ ဆန်တက်နိုင်ပါသော်လည်း ဒါနအဟုန်, သီလအဟုန်, ဘာဝနာအဟုန် ရှိနေခိုက်သာ တည်တံ့နိုင်၏၊ ထိုအဟုန် ကုန်ဆုံးခဲ့သော် စုန်လမ်း, ဓမ္မတာလမ်းသို့သာ ကျရောက်လာရပြန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဤခန္ဓာကြီးသည် အနိစ္စမျိုးသာ အမှန်ဖြစ်သည်ဟု သိရ၏၊
အဘယ့်ကြောင့်စုန်လမ်းကို ဓမ္မတာလမ်းဟု ဆိုသနည်းဟူမူကားစုန်လမ်းမည်သည် နိမ့်ရာသို့ လျှောကျလမ်းဖြစ်၍ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သင်္ခါရမှုနှင့် ကင်းကွာခဲ့သည်ရှိသော် မကျချင်သော်လည်းမနေနိုင်၊ ကျရောက်မြဲဖြစ်သော နိယာမတရားမျိုးဖြစ်၍ ဓမ္မတာလမ်းမည်၏၊
သို့သော်လည်း အပါယ်ခန္ဓာ, အပါယ်ဘဝများသည်လည်း သင်္ခါရမျိုးပင် မဟုတ်ပါလောဟုဆိုရန်ရှိ၏၊ သင်္ခါရမျိုးပင် မှန်၏၊ ထိုသင်္ခါရ မျိုးသည်မူကား-နိမ့်သည်ထက် နိမ့်ရာ, နက်သည်ထက်နက်ရာသို့ တွင် တွင်ကြီးပို့နိုင်ရန် သင်္ခါရမျိုးဖြစ်ကြ၏၊
ထိုစကားမှန်၏၊ အပါယ်ဘုံသားတို့၏သဏ္ဌာန်၌ နေ့, ညဉ့်မစဲ ဖြစ်ပွါး၍နေသော ကာယကံမှု, ဝစီကံမှု, မနောကံ မှုများသည် ဘဝအ ဆက်ဆက်နိမ့်သည်ထက်နိမ့်ရာ, နက်သည်ထက်နက်ရာသို့ ဘဝအဆက် ဆက်တွင် ကျဖို့သာ ဖြစ်လေ၏၊
ထို့ကြောင့် အပါယ်သို့တစ်ကြိမ်ကျလေသောသူသည် တစ်ဘဝ ထက် တစ်ဘဝ ယုတ်နိမ့်ရာသို့သာ မြုပ်မျော၍ သွားလေတော့သည်၊ သုဂတိဘဝသို့ ပြန်ရောက်ရန်အရေး အဝေးကြီး ဝေးလေတော့သည်၊ လိပ်ကာဏ်းပမာဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ကာဏကစ္ဆောပမ သုတ္တန်ဒေသနာ တော်ကြီးကို ထောက်၍မြော်လေ။
ဆန်တက်မှုဟူသော သင်္ခါရလမ်းမှာလည်း ဒါနမှု, သီလမှု, ဘာဝနာမှုမည်သည် အလွန်ဖြစ်နိုင်ခဲ၏၊ ကုသိုလ်မှန်, အကုသိုလ်မှန်, သုဂတိမှန်, ဒုဂ္ဂတိမှန် သိနိုင်သောဘဝသည် အလွန်နည်းပါးလှ၏၊
ဘဝထောင်, သောင်းတွင် သိနိုင်သောဘဝ တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ အလွန်ကြုံကြိုက်ခဲလှ၏၊
ဤအရာ၌ သင်္ခါရလမ်းနှင့်ဓမ္မတာလမ်းနှစ်ပါးတို့၏အားရှိ, အားမဲ့ကို သိနိုင်ရန် ဥပမာကား- ဂင်္ဂါမြစ်ရေမှာ စုန်လမ်း, ဆန်လမ်းဟူ၍ နှစ်လမ်းရှိ၏၊ ဓမ္မတာလမ်း, သင်္ခါရလမ်းဟူ၍လည်း နှစ်လမ်းရှိ၏၏
ထိုနှစ်လမ်းတွင်- စုန်လမ်းဆိုသည်ကား- နိမ့်သည်ထက်နိမ့်ရာ သို့စီးသွားမှု, လျှောကျမှုပေတည်း၊ ဆန်လမ်းဆိုသည်ကား- အထက်မြစ် ညာသို့ ဆန်တက်မှုပေတည်း။
စုန်လမ်းသည် ဓမ္မာတာလမ်းမည်၏၊ အဆီးအတားမရှိခဲ့သော် မျက်တောင်တစ်ခတ် လျှပ်တစ်ပြက်မျှ ရပ်တန့်၍နေနိုင်သောလမ်းမျိုး မဟုတ်၊ ထိုမြစ်ရေသည် အောက်မြစ်စဉ်တစ်လျောက်သို့ မရပ်မနား စီးသွားပြီးလျှင် ကမ်းမမြင်သော ပင်လယ်ပြင်ကြီးသို့ ဆိုက်ရောက်၍ တစ်ဝဲလည်လည်နေရလေတော့သည်။
[ဤကား- ဂင်္ဂါမြစ်ရေ၏ ဓမ္မတာလမ်းကိုပြဆိုချက်တည်း။] သင်္ခါရလမ်းဆိုသည်ကား။ ထိုမြစ်ရေကို အညာသို့ ဆန်တက်စေရန်လှော်မှု, ပက်မှု, ခပ်မှု, ပိတ်မှုများ ပေတည်း၊ ထိုအမှုများကို ပြုမှပင်ဆန်တက်၏၊ ဆန်တက်သော်လည်း ထိုပြုပြင်မှု၏ အရှိန်ရှိသမျှ သာလျှင်ဆန်တက်၏၊ အရှိန်ကုန်လျှင် စုန်မြဲ, မျောမြဲဓမ္မတာအတိုင်းသာ စုန်လေ, မျောလေ၏၊
သံသရာကြောင်းကြီးသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်းနှင့်တူ၏၊ အပါယ်ဘုံ ကြီးသည် ကမ်းမမြင်သော ပင်လယ်ကြီးနှင့် တူ၏၊ ပုထုဇဉ်သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာတွေသည် ဂင်္ဂါမြစ်ရေသည် ကမ်းမမြင်သော ပင်လယ်ရေပြင်ကြီးသို့ ရောက်သောအခါ ပင်လယ်ကြီး၌သာတစ်ဝဲလည်လည် စီးသွား၍ နေလေဘိသကဲ့သို့ ဤခန္ဓာတွေသည်လည်းအပါယ်ဘုံ အပါယ်ဘဝသို့ ကျရောက်သောအခါ အပါယ်ဘုံကြီးအတွင်း၌သာ ဘဝအဆင့်ဆင့် ဖြစ်ပွား၍ နေရတော့သည်။
အကြောင်းမူကား။ ထိုခန္ဓာအစဉ်မှာ အနီးအစပ်ဖြစ်သော ဘဝတို့၌ ဖြစ်ခဲ့သော အကုသိုလ်ကံမျိုးသိန်း, သန်း, ကုဋေ, အသင်္ချေ များစွာပါရှိလျက် နေသည်ကတစ်ကြောင်း, အပါယ်ဘဝတို့၌လည်း အကုသိုလ်ကံတရား နေ့စဉ်ဖြစ်ပွားသဖြင့် ထိုအပါယ်ဘုံဘဝ၌ဖြစ်သော အကုသိုလ်ကံသစ်တွေ တစ်ဘဝထက် တစ်ဘဝပွားများ၍ သွားသည် တစ်ကြောင်း ထိုအကြောင်းများကြောင့် ထိုခန္ဓာမှာ “အပရာပရိယ ဝေဒနီယ” ကုသိုလ်ကံဟောင်းများ ပါရှိသော်လည်း ထိုကံဟောင်းများ အခွင့်ရနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာလျက် ရှိလေ၏၊
[ဤကား-လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ, ပုထုဇဉ် သတ္တဝါတို့၏ခန္ဓာကြီး ငယ် သည် သုခမျိုးမဟုတ်၊ အလွန်ကြီးကျယ်သောဒုက္ခမျိုးသာဖြစ်သည်ဟု ဒုက္ခအချက်ကြီးကိုပြဆိုပုံတည်း။]
ဤတွင်-ဒုက္ခကြီးမားပုံ ပြဆိုခန်းပြီး၏၊
စွဲလမ်းမှု, ထင်မြင်မှုပြဆိုခန်း
အတ္တစွဲလမ်းမှု၏အပြစ်, အတ္တထင်ဲမြင်မှု၏အကျိုးကို ပြဆိုးရာ၏၊ စွဲလမ်းမှုသည် သုံးပါးရှိ၏
၁။ တဏှာ၏စွဲလမ်းမှု တစ်ပါး၊
၂။ မာန၏၏စွဲလမ်းမှု တစ်ပါး၊
၃။ ဒိဋ္ဌိ၏စွဲလမ်းမှု တစ်ပါး ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်
တဏှာ၏စွဲလမ်းမှုမည်သည်ကား။ ငါ၏ကိုယ်အင်္ဂါ, ငါ၏ ဦးခေါင်းအင်္ဂါ, ငါ၏ခြေအင်္ဂါ, ငါ၏လက်အင်္ဂါ, ငါ၏မျက်စိအင်္ဂါ, ငါ၏နား အင်္ဂါစသည်ဖြင့်၎င်း၊ ငါ၏အမိ,ငါ၏အဘ, ငါ၏မယား, ငါ၏သား, ငါ၏ သမီး စသည်ဖြင့်၎င်း၊ ငါ၏နွား,ငါ၏ကျွဲ,ငါ၏မြင်း စသည်ဖြင့်၎င်း၊ ငါ၏အိမ်, ငါ၏တိုက်, ငါ၏လယ်, ငါ၏ယာ, ငါ၏ရွှေ, ငါ၏ငွေ စသည်ဖြင့် ၎င်း၊ မိမိကိုယ်ကို အပိုင်အရှင်ပြု၍ ကိုယ်အင်္ဂါ, ဦးခေါင်း အင်္ဂါစသည်တို့ကို ပိုင်နိုင်ရာ ဥစ္စာပြု၍ စွဲလမ်းမှုသည် တဏှာ၏စွဲလမ်းမှုမည်၏၊
မာန၏စွဲလမ်းမှုမည်သည်ကား။
ဤကိုယ်အင်္ဂါသည်
ပင်လျှင် ငါဖြစ်၏, ဤဦးခေါင်းသည်ပင်လျှင် ငါဖြစ်၏-စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်အင်္ဂါ၌ ထောင်ထောင်လွှားလွှား ငါတကား-ဟု စွဲလမ်းမှုသည် မာန၏စွဲလမ်းမှုမည်၏၊
ဒိဋ္ဌိ၏စွဲလမ်းမှုမည်သည်ကား။ ဤကိုယ်အင်္ဂါသည်ပင်လျှင် ငါ၏အနှစ်သာရ အတ္တဖြစ်၏-စသည်ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို အမာခံအနှစ် သာရ အတ္တအနေနှင့်စွဲလမ်းမှုသည် ဒိဋ္ဌိ၏စွဲလမ်းမှုမည်။
ထိုသုံးပါးသော စွဲလမ်းမှုတို့တွင်
တဏှာ၏ စွဲလမ်းမှုသည် လျော့သေး၏၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာမှ အပ ဝထ္ထုများသို့ ထွက်၍ စွဲလမ်း၏၊
မာန၏ စွဲလမ်းမှုသည် တဏှာ၏ စွဲလမ်းမှုထက် တင်းကြပ်၏၊
အပဝထ္ထုသို့ မထွက်ပြီ။
ဤမာန၏ စွဲလမ်းမှုထက် ဒိဋ္ဌိ၏ စွဲလမ်းမှုသည် အလွန်တင်း ကြပ်၏၊
ဥပမာကား။ မာန၏ စွဲလမ်းမှုသည် ဂင်္ဂါရေနှင့် ယမုနာရေကို တစ်ခုတည်းဖြစ်အောင် ရောနှောသကဲ့သို့ ငါနှင့်ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုတည်း ဖြစ်အောင် ရောနှောခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏၊
ဒိဋ္ဌိ၏ စွဲလမ်းမှု။ ခဲနှင့် ငွေကို၎င်း, တစ်ခုတည်းဖြစ်အောင် ရောနှောရာ၌ ခဲသည်ကား-အကာမျှသာ ဖြစ်၏၊ ရွှေ, ငွေသည်ကား အနှစ်သာရ ဖြစ်၏-ဟုဆိုသကဲ့သို့ ငါသည်ကား-အကာကဲ့သို့ဖြစ်၏၊ ငါ၏ရုပ်ခန္ဓာ, နာမ်ခန္ဓာသည်ကား-ငါ၏အနှစ်သာရ အတ္တဖြစ်၏-ဟု စွဲလမ်းမှုဖြစ်၏၊
ဤဒိဋ္ဌိ၏ စွဲလမ်းမှုသည် မာန၏ စွဲလမ်းမှု, တဏှာ၏ စွဲလမ်းမှု ထက် အလွန်တင်းကြပ်၏၊ ခင်တွယ်မှု အပေါင်းတို့တင် ကမ်းကုန်, လမ်းကုန်-ခင်တွယ်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့်“အတ္တသမာ ပေမာ နတ္ထိ” ဟု ဆိုရိုးကြီးရှိကြ၏၊
[ဤကား-အတ္တစွဲလမ်းမှု၏ နက်နဲပုံ, နက်နဲချက်တို့ကို ပြဆိုခြင်းတည်း။]
ဤမျှလောက် နက်နဲသော စွဲလမ်းမှုဖြင့် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို, ငါ၏အတ္တ-ဟု အခိုင်အမြဲ စွဲလမ်းမှုသည် မိမိ၏အလိုကို လုံးလုံး လွတ် ထား၍ ခန္ဓာ၏ အလိုကိုသာ ငါလိုက်မည်-ဟု သံသရာစာချုပ်ကြီး ချုပ် လုပ်မှုဖြစ်၏၊ ထိုသံသရာ စာချုပ်ကြီးအတိုင်း ခန္ဓာ၏အလိုကို လိုက်စား၍ နေကြသည့်အတွက် မိမိကိုယ်ခန္ဓာ သွားရာဓမ္မတာ လမ်းကြီးသို့ ယနေ့ထက်တိုင် လိုက်ပါ၍နေကြကုန်၏၊
ထိုသံသရာစာချုပ်ကြီးသည် အဘယ်မျှလောက် ခိုင်မြဲသနည်း ဟူမူကား-အပယ်လေးဘုံ၌ ကျရောက်နေကြကုန်သော သတ္တဝါတိုကို အဘယ်သူပစ်ချ၍ ရောက်ကျလေသနည်းဆိုသော်...အဘယ်သူ တစ်ဦးတစ်ရောက်မျှ ပစ်ချနိုင်သည်မဟုတ်၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာသာလျှင် ပစ်ချ၍ ကျရောက်ကြလေကုန်၏၊ အစီစိငရဲထဲမှာ အနှစ်တစ်သိန်း, နှစ်သိန်းစသည်ဖြင့် နစ်မြုပ်၍နေကြသော သတ္တဝါတို့ကိုလည်း အဘယ်သူ တစ်ယောက်မျှ ပစ်ချရသည် မဟုတ်၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာသည်သာလျှင် ပစ်ချရသည်။
ထိုငရဲ၌ အနှစ်တစ်သိန်း, နှစ်သိန်းစသည်ဖြင့် အလွန်ကာလ ရှည်ကြာစွာ လောင်ထားမှုသည်လည်း သူတစ်ပါး လှောင်ထားသည် မဟုတ်၊ မိမိကိုယ်ခန္ဓာသည်ပင်လျှင် လှောင်ထား၏၊ ထိုငရဲသားတို့သည် ထိုမျှလောက်နှိပ်စက်တတ်သော ခန္ဓာကိုယ်ပင်လျှင် အပြစ်မထင်နိုင်၊ ထိုစာချုပ်ကိုမဖျက်နိုင်၊ ငါ၏အတ္တ, ငါ၏အတ္တ-ဟု မိမိခန္ဓာကိုယ်ကိုပင် အခိုင်အမြဲ စွဲလမ်းလျက်ပင်ရှိ၏၊
ဤစကားရပ်ဖြင့် မိမိတို့မှာ မိမိတို့၏ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ကြီးကျယ် သော ရန်သူဟူ၍မရှိ၊ မိမိတို့၏ခန္ဓာသာလျှင် မိမိတို့မှာ အကြီးကျယ် ဆုံးသော ရန်သူဖြစ်၏-ဟုထင်ရှားလေ၏၊ ထို့ကြောင့် “အတ္တသမာ ဝေရီနာမ နတ္တိ” ဟုဆိုရိုးကြီးရှိ၏၊
(ဤကား-အတ္တစွဲလမ်းမှုကြီး၏ အပြစ်ကြီးပုံကို ပြဆိုချက်တည်း)
အကြင်အခါ၌ အနတ္တဉာဏ်သည် ပေါက်ရောက်၏၊ ထိုအခါ၌ အတ္တဒိဋ္ဌိသည် အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်း၏၊ အတ္တဒိဋ္ဌိချုပ်ငြိမ်းသည်နှင့် တစ်ပြိုင် နက် အနမတဂ္ဂသံသရာ၌ အတ္တ၏ သိမ်ပိုက်ချက်တွင် ထိုခန္ဓာမှာ အစဉ်ပါရှိ၍ နေကြကုန်သော ဒုစရိုက်ကံဟောင်းပေါင်းအနန္တတို့သည် အကုန်ချုပ်ငြိမ်ကြရကုန်၏၊ အတ္တဒိဋ္ဌိကို အကြီးအမှုးပြု၍ ထိုခန္တာမှာ သောင်းကျန်း၍ နေကြကုန်သော ကိလေသာ အပေါင်းတို့သည်လည်း ကမ္မပထ မြောက်လောက်အောင် ထကြွသောင်းကျန်းခြင်း မရှိကြကုန်ပြီ။
ထိုအခါမှစ၍ ဤခန္ဓာကြီးမှာ အောက်သို့လျှောကျခြင်း-ဟူသော ဓမ္မတာလမ်းကြီး ကွယ်ဆုံးလေ၏၊ အထက်သိုဆန်တက်ခြင်း-ဟူသော သင်္ခါရလမ်းကြီးသည် အတည်အမြဲဖြစ်၍ ထိုသတ္တဝါသည် တစ်ဘဝထက် တစ်ဘဝ, မြတ်သည်ထက် မြတ်ရာ, မြင့်သည်ထက် မြင့်ရာသို့သာ ဆန် တက်သွားလေတော့၏၊
(ဤကား-အနတ္တဉာဏ်ပေါက်ရောက်မှု၏ အကျိုးကြီးပုံကို ပြဆိုချက်တည်း။)
သံသရာပြဆိုခန်း
သံသရာဒုက္ခမှ ကျွတ်လွတ်ခြင်း, ထွက်မြောက်ခြင်းတို့ကို ဆိုပေအံ့။
ဤစကား၌
၁။ သံသရာသည်ရှိ၏,
၂။ သံသရာဝဋ်သည်ရှိ၏,
၃။ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခသည်ရှိ၏,
၄။ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ ကျွတ်ခြင်းသည်ရှိ၏၊
ထိုလေးပါးတို့တွင်
၁-သံသရာဆိုသည်ကား။။တစ်ယောက် တစ်ယောက် သော သတ္တဝါ-ဟုခေါ်ဝေါ်အပ်သော ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်တို့၏ အနမတဂ္ဂ သံသရာကာလ၌ ဘဝအဆက်ဆက်, ကမ္ဘာအဆက်ဆက်အားဖြင့် မပြတ်မလပ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်နေသောအစဉ်သည် သံသရာ မည်၏၊
ထိုသံသရာသည်
၁။ အောက်သံသရာ,
၂။ အလယ်သံသရာ,
၃။ အထက်သံသရာ-ဟူ၍သုံးကြောင်း သုံးသွယ် ရှိ၏၊
အပါယ်သံသရာ, ကာမသုဂတိ သံသရာ, ဗြဟ္မာ သံသရာဟူ၍လည်းဆို၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်
အပါယ်လေးဘုံနယ်ပယ်ကြီးသည် အောက်သံသရာမည်၏၊
လူ့ပြည်နှင့် နတ်ပြည် ခြောက်ထပ်သည် အလယ်သံသရာမည်၏၊
ဗြဟ္မာ့ပြည် နှစ်ဆယ်သည် အထက်သံသရာမည်၏၊
[ဤကား- သံသရာသုံးကြောင်းကို ပြဆိုချက်တည်း။]
၂။ သံသရာဝဋ်ဆိုသည်ကား
၁။ ကိလေသဝဋ်တစ်ပါး,
၂။ ကမ္မဝဋ်တစ်ပါး,
၃။ ဝိပါကဝဋ်တစ်ပါး- ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးသည်လည်း
၁။ အောက်သံသရာကြီး၏ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝဋ်သုံးပါးတစ်မျိုး,
၂။ အလယ် သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝဋ်သုံးပါးတစ်မျိုး,
၃။ အထက်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝဋ်သုံးပါးတစ်မျိုးဟူ၍ သုံးမျိုး သုံးလီရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်
အောက် သံသရာကြီး၏ဆိုင်ရာဖြစ်သော -ဝဋ်သုံးပါး၌ကိလေသဝဋ်ဆိုသည်ကား။ ။အတ္တဒိဋ္ဌိကြီးကိုဆို၏၊
ကမ္မဝဋ်ဆိုသည်ကား။။တစ်ယောက်သော သတ္တဝါ၏ သဏ္ဌာန်မှာ ရှေးရှေးသော ဘဝအနန္တတို့၌၎င်း, ယခုဘဝ၌၎င်း, အမိုက် အမှားဖြစ်ပွါးခဲ့၍ အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ သိမ်းပိုက်ချက်ဖြင့် အတ္တဒိဋ္ဌိ၏ လက် ဆုပ်ထဲတွင် ယနေ့ထက်တိုင် ပါရှိ၍နေကြကုန်သော အပါယ်လား ကြောင်း အကုသိုလ်ကံဟောင်း အနန္တတို့သည်လည်းရှိကုန်၏၊ နောက် အတ္တဒိဋ္ဌိ ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ထိုအတ္တဒိဋ္ဌိမှ ဖြစ်ပွါးလတံ့ကုန်သော အပါယ်လားကြောင်း အကုသိုလ်ကံပေါင်း အနန္တကို ကမ္မဝဋ်ဆို၏၊
ဝိပါကဝဋ်ဆိုသည်ကား။ ။ငရဲ, တိရစ္ဆာန်, ပြိတ္တာ, အသုရကာယ်ဟုဆိုအပ်သော အပါယ်လေးဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်တွေကို ဝိပါကဝဋ်ဆို၏၊
အဘယ်ကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို အပါယ်သံသရာကြီး၏ဆိုင်ရာ ဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်-ဟူ၍ ဆိုသနည်းဟူမူကား-ထိုအတ္တဒိဋ္ဌိရှိ နေသောသူသည် လူ့ဘုံ, လူ့ဘဝမှာဖြစ်နေသော်လည်း အပါယ်ဘုံသို့ တလဲလဲသာကျ ရောက်ရ၏၊ ထို့အတူ-နတ်ဘုံ နတ်ဘဝ, ဗြဟ္မာ့ဘုံ ဗြဟ္မာ့ဘဝဖြစ်နေသော်လည်း အပါယ်ဘုံသို့ တလဲလဲသာကျ ရောက်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် အတ္တဒိဋ္ဌိကို အပါယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်ဆိုသတည်း။
အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်ဆို သည်ကား ကာမတဏှာကြီးကိုဆို၏၊
ကာမတဏှာဆိုသည်ကား
၁။ မျက်စိအရသာ အကောင်းကြိုက်မှုကြီးတစ်ပါး,
၂။ နားအရသာ အကောင်းကြိုက်မှုကြီးတစ်ပါး,
၃။ နှာခေါင်းအရသာ အကောင်းကြိုက်မှုကြီးတစ်ပါး,
၄။ လျှာအရသာ အကောင်းကြိုက်မှုကြီးတစ်ပါး,
၅။ ကိုယ်အင်္ဂါ အရသာ အကောင်းကြိုက်မှုကြီးတစ်ပါး,
ဤအကောင်းကြိုက်မှုကြီး ငါးပါးတို့ကို ကာမတဏှာကြီး-ဟု ဆို၏၊ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့၌ သာယာမက်မောမှုကြီး ငါးပါးတို့ပေတည်း။ အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကမ္မဝဋ်ဆိုသည်ကား-လူ့ချမ်း သာ, နတ်ချမ်းသာကို တောင့်တ၍ ပြုအပ်သော ဒါနမှု, သီလမှု, ဘာဝနာမှုတို့ကို အလယ်သံသရာကြီး၏ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကမ္မဝဋ်ဆို၏၊ ထိုကမ္မဝဋ်သည်လည်း ကံဟောင်း, ကံသစ်နှစ်မျိုးရှိ၏၊
အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝိပါကဝဋ်ဆိုသည်ကား လူ့ဘုံသား, နတြ်ပည်ခြောက်ထပ် နတ်ဘုံသားတို့၏ ခန္ဓာတွေကို ဝိပါက ဝဋ်ဆို၏၊
အဘယ်ကြောင့် ကာမတဏှာကြီးကို အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်-ဟူ၍ ဆိုသနည်းဟူမူကား- ထိုကာမ တဏှာနုသယကြီးရှိနေသောသူသည် အထက်ဘဝဂ်ဘုံမှာ ဖြစ်နေသော် လည်း အောက်လူ့ဘုံ, နတ်ဘုံတို့ကို တလဲလဲသာကျရောက်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ကာမတဏှာနုသယကြီးကို အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာ ဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်- ဆိုသတည်း။
နောက်၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း။
အထက်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်ဆို သည်ကား-ဘဝတဏှာကြီးကိုဆို၏၊
ဘဝတဏှာကြီးကိုဆိုသည်ကား
၁။ ဗြဟ္မာတို့၏ သန္တာန်၌ရှိသော စျာန်, အဘိညာဉ်, သမာပတ်ဟု ဆိုအပ်သော ကမ္မဘဝ၌ သာယာသော တဏှာတစ်ပါး,
၂။ ထိုကမ္မဘဝ၏ အကျိုး တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ်တို့၌် သာယာသော တဏှာတစ်ပါး,
ဤတဏှာနှစ်ပါးကို အထက်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ကိလေသဝဋ်ဆို၏၊
ကမ္မဝဋ်ဆိုသည်ကား-ပထမစျာန်ကုသိုလ်, ဒုတိယစျာန်ကုသိုလ်, အစရှိသော ရူပကုသိုလ်ငါးပါး, အရူပကုသိုလ်လေးပါး, ဤမဟဂ္ဂုတ် ကုသိုလ်ကိုးပါးကို ကမ္မဝဋ်ဆိုသည်။
ဝိပါကဝဋ်ဆိုသည်ကား-ရူပဗြဟ္မာ, အရူပဗြဟ္မာတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် ကို ဝိပါကဝဋ်ဆို၏၊
[ ဤကား-ဝဋ်သုံးပါး သုံးလီကို ပြဆိုချက်တည်း ]
၃။ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခဆိုသည်ကား
၁။ ဇာတိဒုက္ခတစ်ပါး,
၂။ ဇရာဒုက္ခတစ်ပါး,
၃။ မရဏဒုက္ခတစ်ပါး,
၄။ သောကဒုက္ခတစ်ပါး,
၅။ ပရိဒေဝဒုက္ခတစ်ပါး,
၆။ ဒုက္ခ, ဒုက္ခတစ်ပါး,
၇။ ဒေါမနဿဒုက္ခတစ်ပါး,
၈။ ဥပယာသဒုက္ခတစ်ပါး,
၉။ အပိယ သမ္ပယောဂဒုက္ခတစ်ပါး,
၁၀။ ပိယ ဝိပ္ပယောဂဒုက္ခတစ်ပါး,
၁၁။ ဣစ္ဆာဝိဃာတဒုက္ခတစ်ပါး,
ဤဆယ်တစ်ပါးသော အချက်ကြီးတို့ကို သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ ဟုဆို၏၊
[ထိုသံသရာဝဋ်ဒုက္ခ၏ အကျယ်ကိုမူကား-ဒုက္ခသစ္စာမှာ သစ္စနိဒ္ဒေ၌လေ။]
ထိုသံသရာဝဋ်ဒုက္ခသည်လည်း
၁။ အောက်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော သံသရာဝဋ် ဒုက္ခတစ်မျိုး,
၂။ အလယ်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော သံသရာဝဋ် ဒုက္ခတစ်မျိုး,
၃။ အထက်သံသရာကြီး၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော သံသရာဝဋ် ဒုက္ခတစ်မျိုးဟူ၍ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ သုံးမျိုးစီ ရှိကြ၏
[ ဤကား-သံသရာဝဋ်ဒုက္ခသုံးမျိုးကို ပြဆိုချက်တည်း။ ] ဤတွင်-သံသရာပြဆိုခန်းပြီး၏၊
နိဗ္ဗာန်ပြဆိုခန်း
သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ ကျွတ်လွတ်ခြင်းဆိုသည်ကား- နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုသတည်း။
ထိုနိဗ္ဗာန်သည်လည်း
၁။ ပထမနိဗ္ဗာန်,
၂။ ဒုတိယနိဗ္ဗာန်,
၃။ တတိယနိဗ္ဗာန်- ဟူ၍ သုံးပါးရှိ၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်
ပထမနိဗ္ဗာန်ဆိုသည်ကား။။ အပါယ်သံသရာ၏ ဆိုင်ရာ ဝဋ်ဒုက္ခတို့၏ နောင်ဖြစ်ပေါ်ရန် အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ပထမနိဗ္ဗာန်ဆို၏၊
ဒုတိယနိဗ္ဗာန်ဆိုသည်ကား။။ လူ့ဘဝ, နတ်ဘဝ အဆက် ဆက်ဟုဆိုအပ်သော အလယ်သံသရာကြီး ၏ ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝဋ်ဒုက္ခ တို့၏ နောင်ဖြစ်ဖေါ်ရန် အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ဒုတိယ နိဗ္ဗာန်ဆို၏၊
တတိယနိဗ္ဗာန်ဆိုသည်ကား။ ။ ရူပ, အရူပ ဗြဟ္မာ့ဘဝ အဆက်ဆက်ဟုဆိုအပ်သော အထက်သံသရာကြီး၏ဆိုင်ရာဖြစ်သော ဝဋ်ဒုက္ခတို့၏ နောင်ဖြစ်ဖေါ်ရန် အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို တတိယနိဗ္ဗာန်ဆို၏၊
ထိုသုံးပါးတို့တွင်-မိမိခန္ဓာ၌ အနတ္တဉာဏ်အမြင်ပေါက်ရောက်၍ အတ္တဒိဋ္ဌိအကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းပြီး သောသူသည် ခပ်သိမ်းသော ဒိဋ္ဌိအမှောက်အမှားတို့မှလည်း ကျွတ်လွတ်ကြလေ၏၊ ခပ်သိမ်းသော အပါယ်လားကြောင်း မကောင်းမှု ကံဟောင်း, မကောင်းမှု ကံသစ်တို့မှ လည်းကျွတ်လွတ်ကြလေ၏၊ နောင်အပါယ်သံသရာ၌ ဖြစ်လတံ့သော အပါယ်ခန္ဓာ, အပါယ်ဘဝအနန္တတို့မှလည်း အတ္တဒိဋ္ဌိ ကျွတ်လွတ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အကြွင်းအကျန် မရှိ ကျွတ်လွတ်ကြလေ၏၊ ထိုသူများ၏ ခန္ဓာအစဉ်မှာ အပါယ်ဘုံ, အပါယ်ဘဝ, အောက်ဘုံ, အောက်ဘဝသို့ လျှောကျမြဲဓမ္မတာ လမ်းကြီးသည်လည်း ကွယ်ပျောက် လေ၏၊ မိမိအလိုရှိရာ သုဂတိဘုံဘဝမြင့်သည်ထက် မြင့်ရာ ဘဝအဆက် ဆက်သို့ ဆန်တက်ခြင်းဟူသော ဓမ္မတာလမ်းသစ်ကြီး တစ်ခုတည်းသာ တည်ရှိလေ၏၊ လူ့ဘုံ, လူ့ဘဝတွင်လည်း သီလ, သိက္ခာ, အလိမ္မာယုတ် ညံ့သော လူ့ဘဝ, စည်းစိမ်ချမ်းသာ ကိုယ်အင်္ဂါယုတ်ညံ့သော လူ့ဘဝတို့မှ လည်းကျွတ်လွတ်လေ၏၊ သီလ, သိက္ခာ, အလိမ္မာ၏ကြီးမြတ်သော လူ့ဘဝ, စည်းစိမ်ချမ်းသာ ကိုယ်အင်္ဂါမြင့်မြတ်သော လူ့ဘဝတို့၌သာ ဖြစ်ရလေ၏၊ နတ်ဘုံ, နတ်ဘဝတို့၌လည်း ထို့အတူပင်တည်း၊ ထိုပထမ နိဗ္ဗာန်၌တည်သောသူသည် ပုထုဇဉ်အဖြစ်မှ ကျွတ်လွတ်၍ အရိယာ အဖြစ်၌တည်လေ၏၊ လောကီဘုံသားအဖြစ်မှ ကျွတ်လွတ်၍ လောကုတ္တရာဘုံသားအဖြစ်၌ တည်လေ၏၊ ပထမနိဗ္ဗာန်ဘုံသားအဖြစ်၌ တည်လေ၏၊ ထိုသူသည် လူ့ဘုံ, နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာဘုံတို့၌ ဘဝများစွာ, ကမ္ဘာများစွာ သံသရာ၌ ကျင်လည်ရငြားသော်လည်း သံသရာအယဉ်၌ မြုပ်သောသွားခြင်း, မျောသောသွားခြင်းဟူ၍ မရှိလေပြီ။ အတ္တဒိဋ္ဌိရှိနေကြသောသူတို့၏ သံသရာ၌ ကျင်လည်ခြင်းသည် မြစ်ရေအယဉ်၌ ကျရောက်ခြောက်သွေ့သော သစ်တုံးကဲ့သို့ မြုပ်သော ကျင်လည်ခြင်း, မျောသောကျင်လည်ခြင်းဖြစ်လေ၏၊ အတ္တဒိဋ္ဌိ အကြွင်းအကျန်မရှိ ကျွတ်လွတ်ကုန်သောသူတို့၏ ကျင်လည်ခြင်းမှာ မူကား-မြုပ်သော ကျင်လည်ခြင်း, မျောသောကျင်လည်ခြင်းလည်း မဟုတ်၊ မြစ်ရိုးမြစ်စဉ်တလျှောက်၌ သင်္ဘောကြီးငယ်တို့သည် အလိုရှိရာ မြစ်ရိုးမြစ်စဉ် တလျှောက်သို့သွားလာ၍ နေဘိသကဲ့သို့ မိမိတို့အလိုရှိရာ သုဂတိဘုံဘဝတလျှောက်သို့ သွားလာ၍သာ နေကြကုန်၏၊ ဖြစ်လေရာ ဘုံဘဝ၌လည်း လောကီချမ်းသာ, လောကုတ္တရာချမ်းသာနှစ်ပါးကို အစုံခံစားရလေ၏၊ လူဖြစ်သောဘဝ၌ လူ့ချမ်းသာ, နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟု ဆိုအပ်သော ချမ်းသာနှစ်ပါးကို အစုံခံစားရလေ၏၊
[ထိုတွင်-လူ့ချမ်းသာကို ခံစားမှုကား ထင်ရှားသိသာပြီ။]
နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို အဘယ်သို့ ခံစားသနည်းဟူမူကား- ဒုစရိုက် မှုကို ပြုကျင့်၍နေသော သူများကို မြင်ရ, ကြားရသည်ရှိသော် ဤသူများ သည် ဒုစရိုက်အမှုကို ပြကြပေ၏၊ အပါယ်သို့ ကျရှာကြရလိမ့်မည်။ ငါ့မှာကဲ့သို့သော ဒုစရိုက်မှ ဘဝအဆက်ဆက် လွတ်ငြိမ်းပေပြီဟု ဝမ်း မြောက်ခြင်း ကြီးစွာဖြစ်ရလေ၏၊ ခွေး, ဝက်, ကြက်, ငှက်အစရှိသော အပါယ်ဘုံသား သတ္တဝါများကို တွေ့မြင်ရာ၌ ဤသတ္တဝါများသည် ဆင်းရဲတွင်းကြီး နက်နဲလေစွ၊ ငါ့မှာဤကဲ့သို့သော အပါယ်ဆင်းရဲ ဒုက္ခမှလွတ်ငြိမ်းပေပြီဟု ဝမ်းမြောက်ခြင်းကြီးစွာ ဖြစ်ရလေ၏၊
[ဤကား-နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစားရပုံတည်း]
ဤ၌ လောကီချမ်းသာမှာ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌဖြစ်ကြ၍ အလွန်ကြီး ကျယ်ကောင်းမြတ်သည်ဟု ထင်တတ်ကြ၏၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာမှာ လွတ်ငြိမ်း မှုဖြစ်၍ အထည်ဝတ္ထုကို မမြင်ရသောကြောင့် ကြီးမြတ်သည်ဟု မထင်တတ်ကြ၊ ထိုသို့ကား မဟုတ် လောကီချမ်းသာတို့ထက် လွတ်ငြိမ်းမှု ဟူသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသည် ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်၏၊
လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရသော စကြမန္ဓာတ်မင်းတို့၏ စည်းစိမ် ချမ်းသာထက် ငရဲဘဝမှ အစဉ်ထာဝရ လွတ်ငြိမ်းမှုသည် အဆသိန်း, သန်း, ကုဋေမရေတွက်နိုင်အောင် ကြီးမြတ်၏၊ ထို့အတူ- နတ်မင်း, သိကြားမင်း, ဗြဟ္မာမင်းတို့၏ လောကီစည်းစိမ် ချမ်းသာထက် အဆသိန်း, သန်း, ကုဋေမရေတွက်နိုင်အောင် ကြီးမြတ်၏၊
မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်ကြီးကို တွေ့ကြုံလိုသည်ဟု
လွန်မင်းစွာ တောင့်တကြရာ၌ လောကီချမ်းသာအတွက်နှင့် တောင့်တ ကြရသည်မဟုတ်၊ ဤလွတ်ငြိမ်းမှုဟူသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာအတွက်နှင့်သာ တောင့်တကြရကုန်၏၊
[ဤကား- ပထမနိဗ္ဗာန်ဘုံသူ, ဘုံသားတို့၏
ပထမနိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစားရပုံတည်း။]
ဒုတိယနိဗ္ဗာန်၌ ။ ။ ကာမတဏှာကြီးကိုပယ်ဖြတ်ခြင်းငှါ လူ့ခန္ဓာ, နတ်ခန္ဓာတို့၏ ဒုက္ခအချက်တို့ကို ထင်လင်းစွာ ကြည့်ရှုရာ အနာဂါမိမဂ်ကိုရသဖြင့် ထိုကာမတဏှာကြီးသည် အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းလေ၏၊
ကာမတဏှာကြီး ချုပ်ငြိမ်းသည်နှင့် တပြိုင်နက် ဗြဟ္မာအဖြစ်ကို ပေးနိုင်သော ကုသိုလ်ကမ္မဘဝတို့သည်လည်းကောင်း, ဗြဟ္မာ့ခန္ဓာ အဆက်ဆက်တို့သည်လည်းကောင်း အကြွင်းအကျန်မရှိ ချုပ်ငြိမ်းကြ လေကုန်၏၊
လူ့ခန္ဓာ, နတ်ခန္ဓာတို့၏ ဒုက္ခအချက်ကို မြင်ရာ၌ ဥပမာကား မစင်ပုတ်သေတ္တာကြီးသည်ရှိလေရာ၏၊ ထိုသေတ္တာ၏ပြင်ပ၌အနီ, အဝါစသော ဆေးအမျိုးမျိုး, ပိုးဖဲ, ကတ္တီပါအစရှိသော အထည်အမျိုးမျိုး ခြယ်လယ်လျက်ရှိ၏၊ အတွင်း၌မူကား-မစင်ဘင်ပုပ်တွေအပြည့်ရှိ၏၊ ဘီလူးကြီး, သရဲကြီး, သဘက်ကြီး သုံးကောင်လည်းရှိ၏၊ အဆိပ် ထန်သောမြွေဆိုး, ကင်းဆိုးအမျိုးမျိုးလည်းရှိ၏၊ မစင်ဘင်ပုပ်ကို စား သောက်၍နေသော ပိုးမျိုးလည်း အပြည့်ရှိလေ ရာ၏၊
ဤဥပမာ၌ ကာမဘုံသားတို့၏ခန္ဓာသည် မစင်ဘင်ပုပ်တို့ဖြင့် ပြည့်သော သေတ္တကြီးငယ်နှင့်တူ၏၊ တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိသုံးပါးသည် သေတ္တာတွင်း၌ ရှိနေသောဘီလူးကြီး, သရဲကြီး, သဘက်ကြီး သုံးကောင် နှင့်တူ၏၊
ကျန်ရှိနေသော ကိလေသာ တရားများသည် သေတ္တာတွင်း ၌ရှိနေသော အဆိပ်ထန်သောမြွေဆဆိုး, ကင်းဆိုး အမျိုးမျိုးနှင့်တူ၏၊
[ဤကား- ဒုတိယနိဗ္ဗာန်ဘုံသူ, ဘုံသားတို့၏ လူ့ခန္ဓာ, နတ်ခန္ဓာတို့၌ ဒုက္ခထင်မြင်ပုံတည်း။ ]
တတိယနိဗ္ဗာန်၌။ ။ဘဝတဏှာကြီးကို ပယ်ဖျောက် ခြင်းငှါ ဗြဟ္မာခန္ဓာတို့၏ ဒုက္ခအချက်ကြီးကို ထင်လင်းစွာ ကြည့်ရှုကြ လေရာ၏၊
အရဟတ္တမဂ်ကို ရသဖြင့် ဘဝတဏှာကြီးသည် အကြွင်းအကျန် မရှိ ချုပ်ငြိမ်းလေ၏၊
ဗဟ္မာ့ခန္ဓာတို့၏ ဒုက္ခအချက်ကိုမြင်ရာ၌ ဥပမာကား ဖွဲသေတ္တာ ကြီးတစ်ခုသည် ရှိလေရာ၏၊ ထိုဖွဲသေတ္တာကြီး၏ ပြင်ပ၌ အနီ, အဝါ စသော ဆေးအမျိုးမျိုး, ပိုးဖဲ, ကတ္တီပါအစရှိသော အထည်အမျိုးမျိုး ခြယ်လယ်လျက်ရှိ၏၊ အတွင်း၌မူကား-ဖွဲကြမ်းတွေလည်းရှိ၏၊
ဘီလူးကြီး, သရဲကြီး, သဘက်ကြီး သုံးကောင်လည်းရှိ၏၊ အဆိပ်ထန်သောမြွေဆိုး, ကင်းဆိုးအမျိုးမျိုးလည်းရှိ၏၊ ဖွဲကြမ်းကို စားသောက်၍နေသော ပိုးမျိုးလည်းအပြည့်ရှိ၏၊
ဤဥပမာ၌ ဗြဟ္မာတို့၏ခန္ဓာသည် ဖွဲနု, ဖွဲကြမ်းတို့ဖြင့် ပြည့်သော သေတ္တာကြီးငယ်နှင့်တူ၏၊ တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိသုံးပါးတို့သည် ထိုသေတ္တာ တွင်း၌ရှိနေသော ဘီလူးကြီး, သရဲကြီး, သဘက်ကြီး သုံးကောင်နှင့်တူ၏၊ ထိုမှတစ်ပါးသော ကိလေသာ တရားများသည် သေတ္တာတွင်း၌ ရှိနေသော အဆိပ်ထန်သောမြွေဆိုး, ကင်းဆိုး အမျိုးမျိုးနှင့်တူ၏၊ ဇာတိ, ဇရာ,မရဏဒုက္ခများသည် ထိုသေတ္တာအတွင်း၌ ဖွဲနု, ဖွဲကြမ်းတို့ကို စားနေကြသော ပိုးနှင့်တူ၏၊ ဗြဟ္မာ့ခန္ဓာသည် ဖွဲနု, ဖွဲကြမ်း တို့ဖြင့်ပြည့်သော သေတ္တာကြီးနှင့်တူပုံကား- ဖွဲကြမ်းမည်သည် ဘယ်ဟာမှ အသုံးမကျ၊ ပိုးစာ, မွှားစာ, မီးစာမျှသာဖြစ်လေ။၊ ထိုအတူ ဤသတ္တဝါများ သည် အနမတဂ္ဂ သံသရာ၌ ဘဝခန္ဓာကိုရခဲ့ကြသည်မှာ အနန္တရှိကြလေပြီ၊ သို့သော်အပါယ်ဝဋ်ဒုက္ခ အပေါင်းတွင် ယနေ့ထက်တိုင် အဘယ်ဝဋ် ဒုက္ခတစ်ခုကိုမျှ ပယ်ဖြတ်နိုင်ပြီဟု-မရှိသေး၊ ဇရာ, မရဏမီးစာမျှသာ ဖြစ်၍ကုန်ဆုံးခဲ့လေ၏၊ ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မာ့ခန္ဓာသည် ဖွဲကြမ်းသေတ္တာ ကြီးနှင့်တူလှ၏၊
[ ဤကား- တတိယနိဗ္ဗာန်ဘုံသူ, ဘုံသားတို့၏ ဗြဟ္မာ့ ခန္ဓာတို့၌ ဒုက္ခထင်မြင်ပုံတည်း။ ]
ဤတွင်- နိဗ္ဗာန်ပြဆိုခန်းပြီး၏၊
စဉ်းစားကြရန်အချက်ကြီး
ဤနိဗ္ဗာန်သုံးရပ်တို့တွင် ယခုအခါ ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာတော် အတွင်း၌ ပထမနိဗ္ဗာန်ကိုရခြင်းငှါ အလွန်အရေး ကြီးလှ၏၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို လည်း ယခုလူ့ဘဝ၌သော်လည်း ရနိုင်သော အခွင့်ကာလရှိနေ၏၊ နတ်ပြည်သို့ရောက်၍ နတ်ဘဝ၌သော်လည်း ရနိုင်သောအခွင့်ကာလ ရှိနေ၏၊ နတ်ပြည်သို့ရောက်၍ နတ်ဘဝ၌သော်လည်း ရနိုင်သော အခွင့်ကာလရှိနေ၏၊
ဘုရားသာသနာတော်ကြီးနှင့် တွေ့ကြုံပါလျက် ဤပထမနိဗ္ဗာန် ကိုမျှ မရရှိသော် ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒ ဒုလ္လဘကို တွေ့ကြုံရပါလျက် လိုရင်းအကျိုးကို မရဘဲရှိကြလေ၏၊
ယခုကာလ၌ လူအများတို့သည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ယခုဘုရား
သာသနာတော်အတွင်းမှာ နိဗ္ဗာန်ကို မရနိုင်ကြကုန်ပြီ၊ နောက် အရိ မေတ္တေယျ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်သို့ ရောက်မှရနိုင်ကြလိမ့် မည်ဟု မှတ်ထင်လျက် ရှိကြကုန်၏၊ ထိုမှတ်ထင်ချက်သည် နိယတဗျာဒိတ် ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှသာ မှတ်ထင်ချက်အတိုင်းရကုန်လတံ့၊ နိယတ ဗျာဒိတ်ကို မရဘူးသော အနိယတပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာမူကား-မှတ်ထင်ချက် အတိုင်း ရနိုင်ကြရန် အလွန်ခဲယဉ်းလှ၏၊
ခဲယဉ်းပုံကား။ ယခုအခါ ဘုရားသာသနာ ကွယ်လွန်ပြီး သည့်နောက် အရိမေတ္တေယျမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာကာလသည် အလွန်ဝေကွာလျက်ရိုသေး၏၊ လူ့ဘဝပေါင်း, နတ်ဘဝပေါင်း သိန်း, သောင်းများစွာ ကျင်လည်ကြရသော်လည်း ထိုမြတ်စွာဘုရားသာသနာ တော်သို့ ရောက်နိုင်ကြမည်မဟုတ်သေး၊ စပ်ကြား၌လည်း သာသနာပ အမိုက်တောကြီးမှာ ကျင်လည်ကြရလိမ့်မည်။
အတ္တဒိဋ္ဌိကြီး တင်းလင်းနှင့် ထိုအမိုက်တောကြီးအတွင်းမှာ ဘဝပေါင်းများစွာ ကျင်လည်ရသည်ရှိသော် အပါယ်ဘုံသို့ဘဝပေါင်း မည်မျှကျရလိမ့်မည် မသိ၊ အပါယ်ဘုံသို့ တစ်ကြိမ်တစ်ခါ ကျခဲ့ပြန်လျှင် လည်း ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ခန္ဓာဓမ္မတာလမ်းကြီးအတိုင်း အပါယ်နယ်မှာပင် ဘဝပေါင်း သိန်း,သောင်းများစွာကျင်လည်၍ နေရသည်ရှိသော် ထို မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်နှင့်တွေ့ကြုံရန် အဝေးကြီးဝေးကွာ၍ နေကြရလိမ့်မည် မသိ။
[ဤကား-ပညာရှိတို့ အထူးစဉ်းစားကြရန် အချက်ကြီးပေတည်း။]
ဤတွင်ရွေ့ကား---သဿတဒိဋ္ဌိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိတို့၏ သဘာ, သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်၏သဘောကို သိလိုပါသည်ဟု “ရှင်ကုသလ” လျှောက်ထား ချက်ကို ဖြေဆိုခြင်း အရင်းပြုသဖြင့်၎င်း, အထူးပြဆိုရာဖြစ်သော အနတ္တဒီပနီကျမ်းသစ်သည် မြန်မာသက္ကရဇ် ၁၂၈၀-ပြည့် ပြာသိုလဆန်း ၈-ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် အောင်မြင် ပြီးစီးပေသတည်း။
ရွှေဥဒေါင်း ပုစ္ဆာအဖြေပြီး၏၊