ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီကျမ်းနှင့် နေတ္တိနည်း သာသနပဋ္ဌာနကျမ်း
ပထမရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားအပ်သော
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီကျမ်း နှင့်
နေတ္တိနည်း သာသနပဋ္ဌာနကျမ်း
အမှာစကား
ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာကို ဖွင့်ဆိုသော ကျမ်းစာ၏ အမည်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒီပနီ မဟုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီ ဖြစ်သည်။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒီပနီမှာ လယ်တီဆရာတော်ကြီး ပြုစုတော်မူသော ကျမ်းစာ၏ အမည် ဖြစ်သည်။
ဤကျမ်းစာကို ၁၂၄၆-ခုနှစ် ဤဖက်၌ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး မင်းကွန်း၌ သီတင်း သုံးတော်မူစဉ်၊ မယ်တော်ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားကြီးက နိုင်ငံခြားဖြစ် ဖယောင်းတိုင်ကြီးများ စသော လှူဖွယ်များကို မင်းချင်း ယောက်ျားတို့ကို စေလွှတ် လှူဒါန်းစေကာ တောင်းပန်စာဖြင့် လျှောက်ထားခြင်းကြောင့် ရေးသားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ရေးသားတော်မူရာ၌ သံယုတ်ပါဠိတော်မှာလာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပါဠိတော်ကို မူရင်းတည်၍ ၎င်းပါဠိတော်၏ အဖွင့်ပါဠိတော် တို့ကိုပါ ဖော်ပြပြီး အနက်ပေး ဖွင့်ဆိုတော်မူသည်။ ထိုသို့ အနက်ပေး ဖွင့်ဆိုရာ၌လည်း -
ဝိညာဏပစ္စယာ - ဝိညာဏ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
နာမ ရူပံ - နာမ်ရုပ်သည်။
သမ္ဘဝတိ - ဖြစ်၏
ဟု အခြားအခြားသော နိဿယများကဲ့သို့ သာမညအနက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ
“နာမရူပံ - ခန္ဓာသမုတ် အကောင်ပုပ်ဟု ဆိုအပ်သော နာမ်ရုပ်တရားအပေါင်း သည်” ဟု သိသာ ထင်ရှားအောင် ဆိုမိန့်တော်မူသည်။
ထို့ကြောင့် ဤ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီကို ဖတ်ရှု လေ့လာကြရသူအဖို့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဉာဏ် ရင့်သန်တိုးပွားလာမည်ကား ဧကန်ဖြစ်သည်။
ဤအကျိုးကို ရည်မြှော်၍ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီကို ရွှေကျင်နိကာယ စာပေ ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့က ထပ်မံရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ထုတ်ဝေရာ၌ ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားတော်မူသည့် “သာသနပဋ္ဌာနကျမ်းစာ” ကိုလည်း ပူးတွဲ ထုတ်ဖော်လိုက်ပါသည်။
ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီနှင့် ရွှေကျင်ဆရာတော်ကြီး ပြုစုတော်မူခဲ့သော နေတ္တိနည်း သာသနပဋိဋ္ဌာနကျမ်းကို တွဲဖက်၍ ကျမ်းစာအုပ် အဖြစ်ထုတ်ဝေပါသည်။
အကျိုးဆောင်များ
ရွှေကျင်နိကာယစာပေထိန်းသိန်းရေးအဖွဲ့
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီ
နမတ္ထု အတုလဂမ္ဘီရဉာဏဿ
ရှစ်သောင်းလေးထောင် နက်ချင်းဆောင်သော မဟာသမုဒြာ ရေအပြင်ဝယ် ယုန်သူငယ် ထောက်တည်ရာကို မရနိုင်သည့်ပမာ အလွန် နက်နဲလှစွာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အခြင်းအရာ သံသရာစက်ရဟတ် ဖြစ်ပုံ ပျက်ပုံအလုံးစုံတို့၌ နေရာ ကျကျ မသိနိုင်၊ မမြင်နိုင်၊ ဉာဏ်မမီနိုင်ကြ သည်ဖြစ်၍ စင်စစ်ဘေးဒုက္ခအစုမျှသာ ဖြစ်သော ရဲရဲတောက်သည့် သံနှောင်အိမ်ကြီး မီးပုံကြီးပမာ လွန်စွာကြောက်အပ် လှစွာသော လူ့ ပြည်, နတ်ဘုံ, အလုံးစုံသော ကာမဂုဏ်တရား အာရုံခြောက်ပါးတို့၌ ဆီမီးရောင်ကို ရွှေတောင် ထင်မိမှားသော ပိုးဖလံတို့အသွင် တံလျှပ်ကို ရေထင် မှားသော တောသမင်တို့အလား နိစ္စ, သုခ, အတ္တ ထင်မှားကြကုန်သည် ဖြစ်၍ အလုံးစုံသောရာဂ, ဒေါသ, မောဟ, မာန အစရှိသော နီဝရဏမာရ်, ကိုယ်တွင်း ရန်တို့သည် အဖန်ဖန်နှိပ်စက် တိုက်တွန်းသဖြင့် ပါဏာတိပါတ, အဒိန္နာဒါန အစရှိသော ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝတရားတို့ကို ပြုမိကြကုန်သောကြောင့် ငရဲ, ပြိတ္တာ, အသုရကာယ် အသွယ်သွယ် ဘေးကြီး ဧရာတို့ဖြင့် လွန်စွာမပြတ် နှိပ်စက်အပ် ကုန်သော သတ္တဝါများ အပေါင်းတို့အား ရင်ဝယ်သားကိုကဲ့သို့ အလွန် ကြင်နာ သနားတော်မူလှသော မဟာကရုဏာ ရွှေနှလုံးတော်ရှိတော်မူ သည်ဖြစ်၍ ယင်း သို့သော သတ္တဝါများ အပေါင်းတို့အား လူဘုံ,နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာဘုံတို့၌သော်လည်း တစ်စုံတစ်ရာ နှစ်သက်တွယ်တာစရာ မရှိသော အခြင်းအရာ သံသရာစက်ရဟတ်၏ လည်ပုံ, ဖြစ်ပုံ, ပျက်ပုံ အလုံးစုံသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အခြင်းအရာတို့ကို ဝေဘန်ပိုင်းခြား ဟောကြားတော်မူလိုသော မဟာကရုဏာတော်သခင် သဗ္ဗညု ဘုရားရှင်သည်-
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဘိက္ခဝေ ဝေါ ဒေသေဿာမိ။ တံ သုဏာထ သာဓုကံ မနသိကရောထ ဘာသိဿာမီတိ။ ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။
သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။
ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ။
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ။
သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော။
ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ။
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ။
တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ။
ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ။
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ။
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿု ပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ။
(သံ။ ၁၊၂၄၃-၂၄၄။)
ကမဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဇရာမရဏံ။ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ၊ ဇရာ ဇိရဏတာ ခဏ္ဍိစ္စံ ပါလိစ္စံ ဝလိတ္တစတာ အာယုနော သံဟာနိ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော အယံ ဝုစ္စတိ ဇရာ။ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ စုတိ စဝနတာ အန္တရဓာနံ မစ္စု မရဏံ ကာလကိရိယာ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ မရဏံ၊ ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ၊ ဣဒဉ္စ မရဏံ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဇရာမရဏံ၊
ကတမာ ဘိက္ခဝေ ဇာတိ။ ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇာတိ သဉ္ဇာတိ ဩက္ကန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ခန္ဓာနံ ပါတုဘာဝေါ အာယတနာနံ ပဋိလာဘော။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဇာတိ။
ကတမော စ ဘိက္ခဝေ ဘဝေါ။ တယော မေ ဘိက္ခဝေ ဘဝါ၊ ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ အရူပဘဝေါ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဘဝေါ။
ကတမဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဥပါဒါနံ။ စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ ဥပါဒါနာနိ။ ကာမုပ္ပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌုပ္ပါဒါနံ, သီလဗ္ဗတုပ္ပါဒါနံ, အတ္တဝါဒုပ္ပါဒါနံ။ ဣဒံဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဥပါဒါနံ။
ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ တဏှာ။ ဆယိ မေ ဘိက္ခဝေ တဏှာ ကာယာ၊
စက္ခုသမ္ဖဿဇာ တဏှာ
သောတသမ္ဖဿဇာ တဏှာ
ဃာနသမ္ဖဿဇာ တဏှာ
ဇိဝှါသမ္မဿဇာ တဏှာ
ကာယသမ္မဿဇာ တဏှာ
မနောသမ္ဖဿဇာ တဏှာ။
အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ တဏှာ။ (ဆဋ္ဌမှုနှင့် မတူ)
ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ ဝေဒနာ။ ဆယိ မေ ဘိက္ခဝေ ဝေဒနာ ကာယာ၊
စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ
သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ
ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ
ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ
ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ
မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာတိ။
အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဝေဒနာ။
ကတမောစ ဘိက္ခဝေ ဖဿော။ ဆယိမေ ဘိက္ခဝေ ကာယာ စက္ခုသမ္ဖဿေသော သောတသမ္ဖဿေသော ဃာနသမ္ဖဿော ဇိဝှါသမ္ဖဿေသော ကာယသမ္ဖဿေသော မနောသမ္ဖဿော။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဖဿော။
ကတမဉ္စ ဘိက္ခဝေ သဠာယတနံ။ စက္ခာယတနံ သောတာယတနံ ဃာနာယတနံ ဇိဝှါယတနံ ကာယာယတနံ မနာယတနန္တိ။ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ သဠာယတနံ။
ကတမဉ္စ ဘိက္ခဝေ နာမရူပံ။ ဖဿော ဝေဒနာ သညာ စေတနာ မနသိကာရော ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ နာမံ။ စတ္တာရော မဟာဘူတာ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ရူပံ။ ဣတိ ဣဒဉ္စ နာမံ၊ ဣဒဉ္စ ရူပံ။ ဣဒံ ဂုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ နာမရူပံ။
ကတမဉ္စ ဘိက္ခဝေ ဝိညာဏံ။ ဆယိ မေ ဘိက္ခဝေ ဝိညာဏာ ကာယာ။ စက္ခုဝိညာဏံ သောတဝိညာဏံ ဃာနဝိညာဏံ ဇိဝှါဝိညာဏံ ကာယဝိညာဏံ မနောဝိညာဏန္တိ ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ ဝိညာဏံ။
ကတမေ စ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ၊ တယော မေ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။ ကာယသင်္ခါရော ဝစီသင်္ခါရော စိတ္တသင်္ခါရောတိ။ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဘိက္ခဝေ သင်္ခါရာ။
ကတမာ စ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာ။ ဒုက္ခေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခ သမုဒယေ အညာဏံ။ ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနီပဋိပဒါ အညာဏံတိ။ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ အဝိဇ္ဇာ - ဟူ၍ ဟောတော်မူသည်။
(သံ၊၁။၂၄၄-၅ ပိဋ္ဌိ)
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ၊ သင်ချစ်သားတို့၏ ကျင်လည် မျောပါးကြရာ ဤသံသရာကြီး၏ ဖြစ်ပုံ ပျက်ပုံ အလုံးစုံသော အကြောင်းအကျိုး တရားတို့၏ စွဲ၍ဖြစ်ရာ စွဲ၍ဖြစ်တတ်သော တရားအပေါင်းကို။
ဝေါ၊ သင်ချစ်သားတို့အား။
ဒေသေဿာမိ၊ ငါဘုရား ဟောကြားတော်မူအံ့။
တံ၊ ထို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်မြတ်ကို။
(တုမှေ၊ သင်တို့သည်)၊
သာဓုကံ၊ ငိုက်မြည်း တွေဝေ စိတ်မပျံ့လွင်စေရ ကောင်းမွန်လှစွာ။
သုဏာထ၊ နာကြကုန်လော့။
မနသိကရောထ၊ နှလုံးသွင်းကြကုန်လော့။
ဘာသိဿာမိ၊ ဟောပေအံ့။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမော စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား မည်သနည်း။
အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
သင်္ခါရာ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် သင်္ခါရတရားတို့သည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
သင်္ခါရပစ္စယာ၊ ရှေးဘဝသင်္ခါရဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဝိညာဏံ၊ ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ် ပဝတ္တိဝိညာဉ်တရား အပေါင်းသည်။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာရပြန်၏။
ဝိညာဏပစ္စယာ၊ ဝိညာဉ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
နာမရူပံ၊ ခန္ဓာသမုတ် အကောင်ပုပ်ဟု ဆိုအပ်သော နာမ်ရုပ် တရားအပေါင်းသည်။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။
နာမရူပပစ္စယာ၊ နာမ်ရုပ် အကောင်အထည် ပေါ်လာခြင်းကြောင့်။
သဠာယတနံ၊ မျက်စိ နား နှာခေါင်း စသည်တို့ဖြင့် မှတ်အပ်သော ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ် အာယတန ခြောက်သွယ်သည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
သဠာယတနပစ္စယာ၊ အာယတန ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဖဿော၊ မြင်ရခြင်း ကြားရခြင်း အစရှိသောအားဖြင့် ဝတ္ထုအာရုံ၌ ဝိညာဉ်တို့၏ ထိကြတွေ့ကြခြင်းသည်။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာလေ၏။
ဖဿပစ္စယာ၊ အာရုံ၌ထိရ တွေ့ရခြင်းကြောင့်။
ဝေဒနာ၊ ဆင်းရဲ, ချမ်းသာ, ရံခါလစ်လျူ ဆူလည် ဗောက်ပွက် ခါခါပျက်တတ်သော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ အပေါင်းသည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဝေဒနာပစ္စယာ၊ ဝေဒနာဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
တဏှာ၊ ရူပါရုံ စသည်တို့၌ တပ်စွန်းခြင်းတဏှာသည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
တဏှာပစ္စယာ၊ တဏှာဟူသောအကြောင်းကြောင့်။
ဥပါဒါနံ၊ ထိုတဏှာ၏အာရုံ ကာမဂုဏ် စသည်တို့၌ လွန်စွာ စွဲလမ်းခြင်း ဥပါဒါန် တရားသည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဥပါဒါနပစ္စယာ၊ ဥပါဒါန်ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဘဝေါ၊ ထိုထို စွဲလမ်းမိရာ အာရုံခြောက်ပါး လိုက်စားတတ်သော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ ဟူသော ကမ္မဘဝ, ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ဥပပတ္တိဘဝသည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဘဝပစ္စယာ၊ ကမ္မဘဝ ဖြစ်ပေါ်လာပြန်သော အကြောင်းကြောင့်။
ဇာတိ၊ တဖန် ပဋိသန္ဓေ စွဲနေရပြန်ခြင်းသည်။
သမ္ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ဇာတိပစ္စယာ၊ ဇာတိ ဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ဇရာမရဏံ၊ အိုရ သေရခြင်းသည်လည်း ကောင်း။
သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေး ငိုကြွေးမြည်တမ်း ပင်ပန်းခြင်း နှလုံးမသာ လွန်စွာဆင်းရဲ ပူပန်ခြင်းဘေး တို့သည်လည်းကောင်း။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကြရကုန်၏။
ဧဝံ ဤသို့လျှင်။
ကေဝလဿ၊ ချမ်းသာမစွက် သက်သက်သော။
ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ၊ ဤဆင်းရဲအပေါင်း၏သာလျှင်။
သမုဒယော၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(သုခဿ၊ ချမ်းသာခြင်း၏။
သမုဒယော၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
န၊ မဟုတ်။
သတ္တဿ၊ သတ္တဝါ၏။
သမုဒယော၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
န၊ မဟုတ်။)
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
အယံ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်ကို။
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
(တတ္ထ၊ ထို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားအပေါင်း၌)။
ကတမဉ္စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဇရာမရဏံ၊ ဇရာမရဏမည်သနည်း။
တေသံ တေသံ သတ္တာနံ၊ ထိုထို ချမ်းသာမချပ်, ဆင်းရဲတတ်သော သတ္တဝါ အပေါင်းတို့၏။
တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ၊ ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါတို့နေရာ ဘုံဌာန၌။
ယာ ဇရာ၊ အကြင်အိုရခြင်းသည်။
ဇိရဏတာ၊ ဆွေးမြေ့ရုန့်ကြမ်း ဟောင်းနွမ်းရခြင်းသည်။
ခဏ္ဍိစ္စံ၊ သွားကျိုးရခြင်းသည်။
ပါလိစ္စံ၊ ဆံဖြူရခြင်းသည်။
ဝလီတ္တစတာ၊ အရေညိုးပိန် တွန့်လိမ်ရှုန့်တွရခြင်းသည်။
အာယုနော၊ အသက်၏။
သံဟာနိ၊ ဆုတ်ယုတ် လျော့ပါးခြင်းသည်။
ဣန္ဒြိယာနံ၊ နား, မျက်စိ အစရှိသော ရုပ်ဣန္ဒြေ လူနေပုံတို့၏။
ပရိပါကော၊ ရင့်မာပိန်ခြောက် ညှိုးနွမ်းခြင်းသို့ ရောက်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
အယံ၊ ဤအလုံးစုံသော အခြင်းအရာကို။
ဇရာ၊ ဇရာဟူ၏။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ် ဆိုထိုက်၏။
တေသံ တေသံ သတ္တာနံ၊ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏။
တမှာ တမှာ သတ္တနိကာယာ၊ ထိုထိုသို့သော သတ္တဝါမျိုးမှ။
ယာစုတိ၊ အကြင် ရွေ့လျောခြင်းသည်။
စဝနတာ၊ ပြောင်းသွားရခြင်းသည်။
အန္တရဓာနံ၊ ကွယ်ပျောက်ခြင်းသည်။
မစ္စု၊ အသက်ကို စွန့်ခြင်းသည်။
မရဏံ၊ သေခြင်းသည်။
ကာလကိရိယာ၊ ဘဝအဆုံးပြုခြင်းသည်။
ခန္ဓာနံ၊ ခန္ဓာကိုယ်တို့၏။
ဘေဒေါ၊ ပျက်စီးရခြင်းသည်။
ကဠေဝရဿ၊ အကောင်ပုပ်ကို။
နိက္ခေပေါ၊ ပစ်ချရခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
ဣဒံ၊ ဤအလုံးစုံသော အခြင်းအရာကို။
မရဏံ၊ မရဏဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဇရာကိုလည်းကောင်း။
ဣတိ ဣဒဉ္စ မရဏံ၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော မရဏကိုလည်းကောင်း။
ဣဒံ၊ ဤနှစ်ပါးစုံကို။
ဇရာမရဏံ၊ ဇရာ မရဏ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ငါ၏ချစ်သား ရဟန်းများတို့။
ကတမာ စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဇာတိ၊ ဇာတိ မည်သနည်း။
တေသံ တေသံ သတ္ထာနံ၊ ထိုထိုသတ္တဝါပေါင်း များစွာတို့၏။
တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ၊ ထိုထိုသတ္တဝါမျိုး၌။
ယာ ဇာတိ၊ အကြင်ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းသည်။
သဉ္စာတိ၊ တဖန်ဖြစ်ပြန်ခြင်းသည်။
ဩက္ကန္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ အသစ်ဖြစ်ရခြင်းသည်။
ခန္ဓာနံ၊ ခန္ဓာအိမ်တို့၏။
ပါတုဘာဝေါ၊ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည်။
အာယတနာနံ၊ အိုရ နာရခြင်း အစရှိသော ဆင်းရဲအပေါင်းတို့၏ တည်ရာ ခန္ဓာအိမ်ကြီးတို့ကို။
ပဋိလာဘော၊ တဖန်ရပြန်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အယံ၊ ဤအလုံးစုံသောအခြင်းအရာကို။
ဇာတိ၊ ဇာတိ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမော စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဘဝေါ၊ ဘဝမည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဘဝါ၊ ဘဝတို့သည်။
ကာမ ဘဝေါ၊ ကာမကုသိုလ်ကံ ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ကာမဝိပါက် ဟူသော ကာမဘဝ လည်းကောင်း။
ရူပဘဝေါ၊ ရူပကုသိုလ်ကံ ထိုကံ သည် ဖြစ်စေအပ်သော ရူပဝိပါက်ဟူသော ရူပဘ၀ လည်းကောင်း။
အရူပဘဝေါ၊ အရူပကုသိုလ်ကံ ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော အရူပဝိပါက်ဟူသော အရူပဘဝလည်းကောင်း။
ဣတိ ဣမေတယော၊ ဤသုံးပါးတို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိသည်ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အယံ၊ ဤအလုံးစုံသော အခြင်းအရာကို။
ဘဝေါ၊ ဘဝဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမဉ္စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါန်မည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဥပါဒါနာနိ၊ ဥပါဒါန်တို့သည်။
ကာမုပ္ပါဒါနံ၊ ကာမဂုဏ်ကို ပြင်းစွာစွဲလမ်းခြင်း ကာမုပါဒါန်လည်းကောင်း။
ဒိဋ္ဌုပ္ပါဒါနံ၊ မှားယွင်း ဖောက်ပြန်သော အယူဝါဒကို ပြင်းစွာစွဲလမ်းခြင်း ဒိဋ္ဌုပ္ပါဒါန် လည်းကောင်း။
သီလဗ္ဗတုပ္ပါဒါနံ၊ နွားကဲ့သို့ မတ်တတ်ရပ်လျက် စားခြင်း၊ သွားလျက် ကျင်ငယ် စွန့်ခြင်း၊ ခွေးကဲ့သို့ ဟတ်၍စားခြင်း အလေ့အကျင့် သည်သာ မြတ်လှစွာ၏ ဟူသော မိစ္ဆာအကျင့်ကို လွန်စွာစွဲလမ်းခြင်း သီလဗ္ဗတုပ္ပါဒါန်လည်းကောင်း။
အတ္တဝါဒုပါဒါနံ၊ နိစ္စ, သုခ, အတ္တ ဟူသော အယူကို စွဲလမ်းခြင်း အတ္တဝါဒုပ္ပါဒါန် လည်းကောင်း။
ဣတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ၊ ဤလေးပါးတို့တည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဒံ၊ ဤ ဥပါဒါန်တရားလေးပါးအပေါင်းကို။
ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါန်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမာ စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
တဏှာ၊ တဏှာ မည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
တဏှာကာယာ၊ တဏှာမျိုးတို့သည်။
စက္ခုသမ္ဖဿဇာ တဏှာ၊ စက္ခုနှင့် ရူပါရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာလည်းတစ်မျိုး။
သောတသမ္ဖဿဇာတဏှာ၊ သောတနှင့် သဒ္ဒါရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော တဏှာလည်းတစ်မျိုး။
ဃာနသမ္ဖဿဇာတဏှာ၊ ဃာနနှင့် ဂန္ဓာရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော တဏှာလည်း တစ်မျိုး၊
ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာတဏှာ၊ ဇိဝှါနှင့် ရသာရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာလည်း တစ်မျိုး။
ကာယသမ္ဖဿဇာတဏှာ၊ ကိုယ်နှင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ တွေ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာလည်းတစ်မျိုး။
မနောသမ္ဖဿဇာ တဏှာ၊ စိတ်နှင့် ဓမ္မာရုံ ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော တဏှာလည်း တစ်မျိုး၊
ဣတိ ဣမာ ဆ၊ ဤခြောက်မျိုးတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အယံ၊ ဤတဏှာခြောက်မျိုးကို။
တဏှာ၊ တဏှာဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမာ စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာမည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဝေဒနာကာယာ၊ ဝေဒနာမျိုး တို့သည်။
စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ စက္ခုနှင့် ရူပါရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာ သည်လည်းတစ်မျိုး။
သောတသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ သောတနှင့်သဒ္ဒါရုံ တွေ့ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာသည်လည်း တစ်မျိုး။
ဃာနသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ အနံ့နှင့်နှာခေါင်း ပေါင်းဆုံမိရာ ဖြစ်တတ်စွာသော ဝေဒနာလည်းတစ်မျိုး။
ဇိဝှါသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ လျှာနှင့်ရသာရုံ နှစ်ခုဆုံမိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာ သည်လည်း တစ်မျိုး။
ကာယသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ ကိုယ်နှင့်ကိုယ်ချင်း ထိခိုက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာလည်းတစ်မျိုး။
မနောသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ၊ စိတ်နှင့်ဓမ္မာရုံ ပေါင်းဆုံမိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောဝေဒနာ လည်းတစ်မျိုး။
ဣတိ ဣမာ ဆ၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ရှိသည်ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အယံ၊ ဤခြောက်ပါးသောဝေဒနာမျိုးကို။
ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမော စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဖဿော၊ ဖဿမည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဖဿ ကာယာ၊ ဖဿမျိုးတို့သည်။
စက္ခုသမ္ဖဿော၊ မျက်စိနှင့်ရူပါရုံ တွေ့ခြင်း လည်းကောင်း။
သောတသမ္ဖဿော၊ နားနှင့်အသံတွေ့ခြင်း လည်းကောင်း။
ဃာနသမ္ဖဿော၊ နှာခေါင်းနှင့် အနံ့တွေ့ခြင်း လည်းကောင်း။
ဇိဝှါသမ္ဖဿော၊ လျှာနှင့် အရသာ တွေ့ခြင်း လည်းကောင်း။
ကာယသမ္ဖဿော၊ ကိုယ်နှင့် ကိုယ်ချင်း တွေ့ခြင်း လည်းကောင်း။
မနောသမ္ဖဿသော၊ စိတ်နှင့်ဓမ္မာရုံ တွေ့ခြင်းလည်းကောင်း။
ဣတိ ဣမာ ဆ၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
အယံ၊ ဤဖဿခြောက်ပါးကို။
ဖာ၊ ဖဿဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမဉ္စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
သဠာယတနံ၊ သဠာယတန မည်သနည်း။
စက္ခာယတနံ၊ စက္ခုပသာဒဟူသော- စက္ခာယတနလည်းကောင်း။
သောတာယတနံ၊ သောတပသာဒ ဟူသော သောတာယတန လည်းကောင်း။
ဃာနာယတနံ၊ ယာန ပသာဒ ဟူသောဃာနာယတန လည်းကောင်း။
ဇိဝှါယတနံ၊ ဇိဝှါပသာဒ ဟူသော ဇိဝှါယတန လည်းကောင်း။
ကာယာယတနံ၊ ကာယပသာဒ ဟူသော ကာယာယတန လည်းကောင်း။
မနာယတနံ၊ စိတ်တည်း ဟူသော မနာယတန လည်းကောင်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဒံ၊ ဤခြောက်ပါးကို။
သဠာယတနံ၊ သဠာယတနဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမဉ္စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
နာမရူပံ၊ နာမ်ရုပ်မည်သနည်း။
ဖာ၊ ခြောက်ပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်၌ တွေ့ ခြင်းဖဿ လည်းကောင်း။
ဝေဒနာ၊ အာရုံ၏အရသာကို ခံစားခြင်းဝေဒနာ လည်းကောင်း။
သညာ၊ အာရုံ၌ မှတ်မိမှတ်ရာ မှတ်ထားသော သညာ လည်းကောင်း။
စေတနာ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို မိမိမိမိတို့ ကိစ္စများ၌ မလစ်မလပ်ရအောင် စေ့ဆော်ခြင်း စေတနာလည်းကောင်း။
မနသိကာရော၊ အာရုံ၌ နှလုံးခြိုက်ခြိုက် စိတ်စိုက်မိခြင်း မနသိကာရ လည်းကောင်း၊
ဣဒံ၊ ဤစေတသိက်ငါးပါးကို။
ဝါ၊ ဤငါးပါးလျှင် အမှူးရှိသော စေတသိက် ငါးဆယ့်နှစ်ပါးအပေါင်းကို။
နာမံ၊ နာမ်ဟူ၍၊
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
စတ္တာရော မဟာဘူတာ၊ မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် လည်းကောင်း။
စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ၊ မဟာဘုတ်လေးပါးတို့ကို။
ဥပါဒါယ ရူပံစ၊ စွဲ၍ဖြစ်သော ဥပါဒါန်ရုပ်သည် လည်းကောင်း။
ဟောန္တိ၊ ရှိသည် ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဒံ၊ ဤမဟာဘုတ် ဥပါဒါရုပ်နှစ်ပါးကို။
ရူပံ၊ ရုပ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣတိ ဣဒဉ္စ နာမံ၊ ဤဆို အပ်ခဲ့ပြီးသော နာမ်ကိုလည်းကောင်း။
ဣတိ ဣဒဉ္စ ရူပံ၊ ဤဆိုအပ် ခဲ့ပြီးသော ရုပ်ကိုလည်းကောင်း။
ဣဒံ၊ ဤနှစ်ပါးစုံကို။
နာမ ရူပံ၊ နာမ်ရုပ် ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမဉ္စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဉ် မည်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဝိညာဏကာယာ၊ ဝိညာဉ်မျိုးတို့သည်။
စက္ခုဝိညာဏံ၊ မျက်စိဟူသော စက္ခုပသာဒ၌မှီ၍ ယောက်ျား မိန်းမတို့ကို မြင်ရသည့် အယောင် ဟန်ဆောင်လှည့်ပတ် လူကိုဖျက်ဆီး တတ်သော စက္ခုဝိညာဉ်လည်း တစ်မျိုး။
သောတဝိညာဏံ၊ နားဟုဆိုအပ်သော သောတပသာဒ၌မှီ၍ ယောက်ျားမိန်းမတို့၏ အသံကိုကြားရသည့် အယောင် ဟန်ဆောင် လှည့်ပတ် လူကိုဖျက်ဆီးတတ်သော သောတဝိညာဉ်လည်း တစ်မျိုး။
ဃာနဝိညာဏံ၊ နှာခေါင်းဟုဆိုအပ်သော ဃာနပသာဒ၌ ဂန္ဓာရုံ ကာမဂုဏ်ကို ခံစားရသည့်အယောင် ဟန်ဆောင် လှည့်ပတ်တတ်သော ဃာနဝိညာဉ်လည်း တစ်မျိုး။
ဇိဝှါဝိညာဏံ၊ လျှာဟုဆိုအပ်သော ဇိဝှါပသာဒ၌မှီ၍ ခြောက်ပါးရသာ ကောင်းမြတ် စွာကို ခံစားရသည်ဟု ထင်မှားရအောင် ဟန်ဆောင် လှည့်ပတ်တတ်သော ဇိဝှါဝိညာဉ်လည်း တစ်မျိုး၊
ကာယဝိညာဏံ၊ ကာယပသာဒ၌မှီ၍ ဖောဋ္ဌဖွာရုံ ကာမဂုဏ်ကို ခံစားရသည့်ယောင် ဟန်ဆောင်လှည့်ပတ်တတ်သော ကာယဝိညာဉ်လည်း တစ်မျိုး။
မနောဝိညာဏံ၊ ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၍ ထိုထိုကာမဂုဏ် ဓမ္မာရုံကို ခံစားရသည်ဟု သတ္တဝါတို့အား ထင်မှားရအောင် ဟန်ဆောင်လှည့် ပတ်တတ်သော မနောဝိညာဉ် လည်းတစ်မျိုး၊
ဣတိ ဣမေ ဆ၊ ဤခြောက်ပါးတို့သည်။
ဟောန္တိ ၊ ထင်ရှားရှိသည်ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣဒံ၊ ဤမျက်လှည့်သည်အသွင် လူကိုအတွင် လှည့်ပတ်တတ်သော ဝိညာဉ် ခြောက်ပါးကို။
ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဉ်ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမေ စ၊ အဘယ်သည်တို့လျှင်။
သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရမည်ကုန်သနည်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရတို့သည်။
ကာယသင်္ခါရော၊ ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ အပုညာဘိသင်္ခါရ ဟုဆိုအပ်သော ကာယဒွါရ၌ဖြစ်သော စေတနာတည်းဟူသော ကာယသင်္ခါရ လည်းကောင်း။
ဝစီရသင်္ခါရော၊ ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရ အပုညာဘိသင်္ခါရ ဟုဆိုအပ်သော ဝစီဒွါရ၌ဖြစ်သော စေတနာဟု ဆိုအပ်သော ဝစီသင်္ခါရလည်းကောင်း။
စိတ္တသင်္ခါရော၊ ကာမကုသိုလ် ရူပကုသိုလ်ဟူသော ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အရူပကုသိုလ် ဟူသော အာနဉ္စာဘိသင်္ခါရ၊ အကုသိုလ်ဟူသော အပုညာဘိသင်္ခါရတို့၌ အကျုံး ဝင်သော မနောဒွါရ၌ဖြစ်သော စေတနာတည်းဟူသော စိတ္တသင်္ခါရ၌လည်းကောင်း။
ဣတိ ဣမေ တယော၊ ဤသုံးပါးတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ဣမေ၊ သည်။
သင်္ခါရာ၊ တို့ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
ကတမာ စ၊ အဘယ်သည်လျှင်။
အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာမည်သနည်း။
ဒုက္ခေ၊ လူပြည်နတ်ဘုံ အလုံးစုံသော တေဘုမ္မက ဒုက္ခအစု၌။
အညာဏံ၊ ဒုက္ခဟူ၍ မသိတတ်ခြင်း လည်းကောင်း။
ဒုက္ခသမုဒယေ၊ ဒုက္ခ၏ အကြောင်းဖြစ်သော တဏှာရာဂ သမုဒယ၌။
အညာဏံ၊ ဤသည်တဏှာ ရာဂဟူသည် စင်စစ်ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းတည်းဟု မသိခြင်း လည်းကောင်း။
ဒုက္ခနိရောဓေ၊ ဒုက္ခဟူသမျှတို့၏ ကုန်ရာငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်၌။
အညာဏံ၊ နိဗ္ဗာန်မှသာ စင်စစ်ဒုက္ခငြိမ်းရာဟု မသိခြင်းလည်းကောင်း။
ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါယ၊ ဘေးဒုက္ခ အပေါင်းတို့၏ တပေါင်းတည်း ချုပ်ရာ ချုပ်ကြောင်း အလွန်ကောင်းမြတ်သော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကုသိုလ်တရားအရာ၌။
အညာဏံ၊ ဤသည့် ဒါန ဤသည့်သီလဘာဝနာ အရိယာမဂ္ဂင် အကျင့်သည်သာ နိဗ္ဗာန်ဝင်ကြောင်း တရားကောင်းဟု ကောင်းကောင်းကြီးမသိခြင်း လည်းကောင်း။
ဘိက္ခဝေ၊ ချစ်သားရဟန်းများတို့။
အယံ၊ ဤသစ္စာလေးပါး တရားတို့၌ မသိခြင်း တွေဝေမိုက်မဲခြင်းကို။
အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
ဤကားအနက်။
ဤသို့သော သံယုတ် (သံ၊ ၁၊ ၂၄၄) ပါဠိတော်လာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ပါဌ် အနက်နှစ်ရပ်ကို နှုတ်တက် အာဂုမ်ဆောင်သဖြင့် အထက် ဝိပဿနာဉာဏ် ဆယ်ပါးတိုင်အောင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်, မဟာဋီကာ, ပဋ္ဌာန်းပါဠိ ၎င်းအဋ္ဌကထာ စသည်တို့ကို အစဉ်မှီး၍ မကျဉ်းမကျယ် မှတ်နာဘွယ်သာ ကောင်းစွာပြဆိုလတ္တံ့သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရား အင်္ဂါအားဖြင့် တဆယ့်နှစ်ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါး၌ ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, သစ္စာ, ဖွဲနည်း၊ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ပဒဋ္ဌာန်, တင်နည်း၊ အဝိဇ္ဇာ အစရှိသည်တို့၏ သင်္ခါရ အစရှိသည်တို့အား ပဋ္ဌာနပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုဟန်နည်း၊ ဝိပဿနာနည်း-တို့ကို သဒ္ဓါသမ္ပန္န, သံသာရဘိရူက, ကုလပုတ္တ, အမျိုးကောင်းတစ်ဆူ ပြုလုပ်ကြသူ ရဟန်းရှင်လူ သူခပ်သိမ်း အပေါင်းတို့ ကောင်းကောင်းကြီး ကြည့်ရှုမှတ်သား အားထုတ်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ထို အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ-အစရှိသော ပါဠိတို့တွင်။
အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာသင်္ခါရာ -ဟူသောပုဒ်၌။
အဝိဇ္ဇာ, ဟူသည် အဘယ်နည်း၊
အဘယ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်သနည်း။
ယင်းအဝိဇ္ဇာကား အဘယ်မျှ လောက် အပြားရှိသနည်း။
ယင်း အဝိဇ္ဇာကို --
အဘယ်ခန္ဓာ,
အဘယ်အာယတန,
အဘယ်ဓာတ်,
အဘယ်သစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်သနည်း။
ယင်းအဝိဇ္ဇာ၏ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ပဒဋ္ဌာန်ကား အဘယ်နည်း။
ယင်းအဝိဇ္ဇာ၏ သင်္ခါရတို့၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ကို အဘယ်ကိုထောက်၍ သိအပ် သနည်း။
အဘယ်မျှလောက် ပဋ္ဌာနပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့အား ကျေးဇူးပြုသနည်း၊
ယင်းအဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်သည်ကို ပြဆိုတော်မူရသဖြင့် အဘယ်ကို နစ်စေတော်မူလို၊ ပယ်စေတော်မူလိုသနည်း။
ယင်းအဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်သော အခြင်းအရာကို အာရုံပြု၍ အဘယ်သို့လျှင် နိဗ္ဗာန်ဝင်အောင် ဝိပဿနာတင်၍ ရှုအပ်သနည်း။
ဤသို့သော ပုစ္ဆာတို့ကို ထုတ်၍ ယင်းပုစ္ဆာအားလျော်စွာ ဝိသဇ္ဇနာ ပြုသောအားဖြင့် ဝေဘန်ပိုင်းခြားမှတ်သား နားလည်ကြအပ်၏။ နားလည်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ထိုပုစ္ဆာအပေါင်းတို့တွင် အစဉ်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာဟူသည် အဘယ်နည်း ဟူသော ပုစ္ဆာ၌။
အကုသိုလ်ဒွါဒသတို့နှင့်သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော မောဟစေတသိက်သည် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
အဘယ်ကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်သနည်း ဟူသောပုစ္ဆာ၌-
ဝိန္ဒိယံ ကာယသုစရိတာဒိကံ န ဝိဇ္ဇတိ၊ ဝိန္ဒိယံ ကာယဒုစ္စရိတာ ဒိကံ ဝိန္ဒတိ ဧတာယာတိ အဝိဇ္ဇာ။ (အဘိ၊ဌ၊၂၊၁၂၇)
ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်လျော်စွာ စင်စစ် တကယ် အကျိုးရှိမည်ဖြစ်၍ ရသင့်ရထိုက်သော ကာယသုစရိုက်ကုသိုလ် စသည်ကို မရနိုင် သောကြောင့် စင်စစ် အပြစ်ရှိမည်ဖြစ်၍ မရသင့်၊ မရထိုက်သော ကာယဒုစရိုက် အကုသိုလ် စသည်ကို သာရကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် အဝိဇ္ဇာမည်၏။
ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အဘယ်မျှလောက် အပြားရှိသနည်း ဟူသောပုစ္ဆာ၌- ဒုက္ခေ အညာဏံ အဝိဇ္ဇာ အစရှိသော ပါဠိတော်အားလျော်စွာ အကျဉ်းအားဖြင့်-
ဒုက္ခ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာ,
ဒုက္ခသမုဒယ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာ,
ဒုက္ခနိရောဓ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာ,
ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနီပဋိပဒါ၌ မသိခြင်း အဝိဇ္ဇာ-
ဟူ၍ လေးပါး အပြားရှိ၏။
အကျယ်အားဖြင့် ရူပါရုံ၌ မသိခြင်း၊ သဒ္ဒါရုံ၌ တွေဝေခြင်းအစ ရှိသောအားဖြင့် မရေတွက်နိုင်အောင် များသော အပြားရှိ၏။
ယင်းအဝိဇ္ဇာကို အဘယ်ခန္ဓာ, အဘယ်အာယတန, အဘယ်ဓာတ်, အဘယ်သစ္စာ တို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်သနည်း ဟူသော ပုစ္ဆာ၌၊
ယင်း အဝိဇ္ဇာကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတို့၌သာလျှင် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ကြွင်းသော ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, သစ္စာ, တို့နှင့်မဆိုင်။
ထိုစကားသည်မှန်၏။
ဝါ၊ ထိုစကားကို ချဲ့ဥုးအံ့။
ထို အဝိဇ္ဇာသည်- အာသဝသမုဒယော အဝိဇ္ဇာသမုဒယော ဟူသော ပါဠိ (မ၊၁၊၆၃) နှင့်အညီ။
ကာမာသဝ စသည်တို့သည် ပြုပြင်အပ်သောကြောင့် သင်္ခါရ လည်းမည်၏။
ဝါ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရ စသည်တို့ကို ပြုပြင်စီရင်တတ်သောကြောင့် သင်္ခါရလည်းမည်၏။
ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓစသည် လည်းဖြစ်သော များစွာသော မောဟအစု မောဟအခဲဖြစ်သောကြောင့် ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓော ဟူသော ဝစနတ္ထအားလျော်စွာ ခန္ဓာလည်းမည်၏။
ထို့ကြောင့် သင်္ခါရော စ သော ခန္ဓော စာတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ ဟူသော ဝစနတ္ထ အားလျော်စွာ ထိုမောဟကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ထိုအတူ မောဟသည် စက္ခုအစရှိသည်တို့ကဲ့သို့ သဘော အသီးအခြား မရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိ၏ မုယှန သဘာဝကိုသာ ဆောင်တတ်သော ဓာရဏသတ္တိ သဘောအားလျော်စွာ ဓမ္မလည်း မည်၏။
ဘေးရန်အပေါင်းတို့၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် အာယတန မည်သော ခန္ဓာငါးပါး တို့ကို ထိုထိုဘဝတို့၌ ချဲ့ထွင်တတ်သောကြောင့် အာယေ အာယသင်္ခါတေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ တနောတိ ပိတ္ထာရေတီတိ အာယတနံ ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်လျော်စွာ အာယတန လည်းမည်၏။
(ဝါ) ရှည်လျားလှစွာ သံသရာသို့ သတ္တဝါတို့ကို ချည်နှောင် ဆောင်သွားတတ် သောကြောင့် အာယတိ သံသာရံ နေတီတိ အာယတနံ ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့် လျော်စွာ ထိုမောဟဓမ္မသည်ပင်လျှင် အာယတနလည်း မည်၏။
ထို့ကြောင့် မောဟကို ဓမ္မာယတန၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ် သည်၏အဖြစ်ကို သိအပ်၏။ အကြင်အဘို့အားဖြင့် ဓမ္မာယတန၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။ ထိုအဘို့အားဖြင့် ဓမ္မဓာတ်၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကိုလည်း သိအပ်၏။ များစွာသော ရေအစုကို ရေဓာတ်, မြေအစုကို မြေဓာတ်, ကျောက်အစုကို ကျောက်ဓာတ်- ဆိုအပ်သကဲ့သို့။
ပစ္စုပ္ပန်, အတိတ်, အနာဂတ်, အဇ္ဈတ္တ, ဗဟိဒ္ဓ, ဒူရ, ပသန္န စသည်တို့ဖြင့် များစွာသော မောဟဓမ္မအစုဖြစ်၍ ဓမ္မဓာတ်မည်၏ဟု ဆိုလိုသည်မှတ်။
ထို့အတူ မောဟအဝိဇ္ဇာကို တေဘုမ္မက ဝဋ်ဒုက္ခ၌သာ အကျုံးဝင်သောကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာ၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။ ကြွင်းသော သစ္စာတို့နှင့်မဆိုင်။
ဤသို့လျှင် အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟူသောပုဒ်၌ အဝိဇ္ဇာကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာ၌သာ သင်္ဂြိုဟ်သင့် သင်္ဂြိုဟ်ထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကို စင်စစ် ယုံကြည်စွာ မှတ်သားအပ်၏။ မှတ်သားကြလေ။
ယင်းအဝိဇ္ဇာ၏ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ပဒဋ္ဌာန်,ကား အဘယ်နည်း ဟူသော ပုစ္ဆာ၌-
သာမညံ ဝါ သဘာဝေါ ဝါ လက္ခဏံ၊ ကိစ္စံ ဝါ သမ္ပတ္တိ ဝါ ရသော၊ အာကာရော ဝါ ဖလံ ဝါ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ၊ အာသန္နကာရဏံ ပဒဌာနံ - ဟူ၍ ထိုထို မိမိတို့ ဝိသေသ သဘောသည် လည်းကောင်း။ အများနှင့် ဆက်ဆံသော သဘောသည် လည်းကောင်း ဒြဗ်ကို မှတ်ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့် လက္ခဏမည်၏။
ထိုလက္ခဏနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် လည်းကောင်း၊ ထိုလက္ခဏ ပေါ်တင်အောင်ပြုခြင်း ကိစ္စသည် လည်းကောင်း ရသမည်၏။
ထိုလက္ခဏ, ရသတို့ကို သိကြောင်း အခြင်းအရာသည် လည်းကောင်း၊ ထို လက္ခဏရှိသော အရာတို့၏ အကျိုးသည်လည်းကောင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန် မည်၏။
ထိုတရားတို့၏ နီးသော အကြောင်းရင်းသည် ပဒဋ္ဌာန်မည်၏။
ကျမ်းဂန်လာသည့်အတိုင်း အညာဏလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ သံမောဟန ရသာ ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနာ အာသဝေါ စ ပဒဋ္ဌာနာ ဟု လာသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ဝိသုဒ္ဓိ၊ ၂၊ ၁၅၉) ပါဌ်နှင့်အညီ။
ထိုအဝိဇ္ဇာသည် သစ္စာလေးပါး တရားတို့၌ မိမိလည်း မသိခြင်း, မိမိကိန်းအောင်းရာ သတ္တဝါတို့ကိုလည်း မသိစေခြင်း အညာဏ လက္ခဏာရှိ၏။
မသိတတ် မသိစေတတ်ရုံမျှမက အလွန်တွေဝေ မိန်းမောတတ်, မိန်းမောစေ တတ်သော ကိစ္စရသ လည်းရှိ၏။
မုန်ညှင်းစေ့၏အထက် မြင့်မိုရ်တောင်ကြီးတက်၍ ဖုံးအုပ်သကဲ့သို့ သတ္တဝါ တို့အား သစ္စာလေးပါး တရားအရာ၌ မသိမလိမ္မာနိုင်အောင် ယင်းသစ္စာ လေးပါးအထက်၌ တက်၍ ဖုံးထားခြင်းဟူသော အာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
အာကာရဟူသည်ကား - အာကာရောတိ သဉ္ဇာနာတိ ဧတေနာ တိ အာကာရော -ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်အညီ လက္ခဏ, ရသတို့ကို သိရကြောင်းသည် အာကာရမည်၏။
ယင်း အဝိဇ္ဇာ၏ ဖုံးထားခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကို ထောက်သဖြင့် မသိစေခြင်း၊ တွေဝေ မိန်းမောစေခြင်း သဘောသတ္တိသည် ယင်းအဝိဇ္ဇာတွင် ရှိ၏ဟု သိရသည် ဟူလိုသည်။
ထိုအဝိဇ္ဇာသည်လည်း အကြောင်းမဲ့မဖြစ် တပ်စွန်းခြင်း ကာမာသဝ စသည်တို့ နှိပ်စက်သော ကြောင့်သာလျှင် ယင်းသို့သော တွေဝေခြင်း အဝိဇ္ဇာဖြစ်ရကား ယင်း အာသဝေါတရားတို့သည်ပင်လျှင် ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ အကြောင်းပဒဋ္ဌာန် ဖြစ်လာကုန်၏။
ဤသို့ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာ၏ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ပဒဋ္ဌာန်တို့ကို သိအပ် မှတ်အပ်ကုန်၏။
ယင်းအဝိဇ္ဇာ၏ သင်္ခါရတို့၏ အကြောင်း၏အဖြစ်ကို အဘယ်ကိုထောက်၍ သိအပ်သနည်း ဟူသောပုစ္ဆာ၌ - အဝိဇ္ဇာဖြစ်သော်သာလျှင် ထိုသင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ပေါ် လာသည်ကို ထောက်သဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ကို သိအပ်၏။
ထိုစကားသည် မှန်၏။ အဝိဇ္ဇာမရှိသော အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဒါန, သီလ, ဘာဝနာ အမှုကိုပြုသော်လည်း ကုသိုလ်သင်္ခါရမဖြစ် ကြိရိယာမျှသာ ဖြစ်သည်သာလျှင် ကတည်း။
အဘယ်မျှလောက် ပဋ္ဌာနပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့အား ကျေးဇူး ပြုသနည်း ဟူသောပုစ္ဆာ၌ အဝိဇ္ဇာသည် ကာမကုသိုလ် ပုညာဘိသင်္ခါရအား အာရမ္မဏသတ္တိ တစ်ပါးအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အာရမ္မဏာဓိပတိ, ဥပနိဿယ ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုပေ၏။
အဝိဇ္ဇာသည် ရူပကုသိုလ်ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အရူပကုသိုလ် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရတို့အား ပကတူပနိဿယသတ္တိ တစ်ပါးဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြု၏။
အဝိဇ္ဇာသည် အပုညာဘိသင်္ခါရအား အာရမ္မဏသတ္တိ အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အာရမ္မဏာဓိပတိ ဥပနိဿယအားဖြင့် လည်းကောင်း ဟေတု, သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, သမ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတ သတ္တိအားဖြင့်လည်းကောင်း ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
အဘယ်သို့လျှင် အဝိဇ္ဇာသည် ကာမကုသိုလ် ပုညာဘိသင်္ခါရအား အာရမ္မဏသတ္တိ အားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်း ဟူမူကား --
အဝိဇ္ဇာသည် ခယ, ဝယ, အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တအားဖြင့် ဝိပဿနာ ရှုသည့်အခါ အဝိဇ္ဇာသည် ဝိပဿနာရှုသော ကာမကုသိုလ်ပုညဘိသင်္ခါရအား အာရမ္မဏသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ကြိုး, တောင်ဝှေးတို့သည် သူအို, သူကန်း, သူမစွမ်းတို့အား ဆွဲရာ ထောက်ရာ အားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ အာရမ္မဏိကတရားတို့သည် ဆွဲရာအာရုံပြုရာအားဖြင့် ကျေးဇူးပြု သည်ကို အာရမ္မဏသတ္တိ ဆိုသည်မှတ်။
မျက်စိကန်းသောသူသည် ကြိုး, တောင်ဝှေးမရှိက လှလှသွားခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင် သကဲ့သို့ တစ်စုံတစ်ခု အာရုံပြုစရာမရှိလျှင် အာရမ္မဏိကဖြစ်သော စိတ်,စေတသိက် တရားတို့သည် မဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်။ အာရုံပြုစရာရှိမှ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန် သောကြောင့် အာရုံတရားတို့သည် အာရမ္မဏိကစိတ်, စေတသိက်တရားတို့အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုသည်ဟူ၍ သေသေချာချာ မှတ်လေဥုး။
အကြင်အခါ ထိုအဝိဇ္ဇာကိုပင် ခဲခဲမဲမဲ တကယ်အစွဲပြု၍ ခယ, ဝယအားဖြင့် ဝိပဿနာ ရှု၏။ ထိုအခါ ထိုအဝိဇ္ဇာသည်ပင် ထိုဝိပဿနာပြုသော ကာမကုသိုလ်ဇောအား အာရမ္မဏသတ္တိ, အာရမ္မဏာဓိပတိသတ္တိ, အာရမ္မဏူပနိဿယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ သဲသဲမဲမဲ တကယ်အသဲစွဲလောက်အောင် အာရုံပြုအပ်သည်ကို အာရမ္မဏာဓိပတိ ဆိုသည်။
ယင်း အာရမ္မဏာဓိပတိကိုပင် တကယ် အဟုတ်အဟတ် အားကြီးစွာ မှီရာ တကယ်ဖြစ်သည်ကို အာရမ္မဏူပနိဿယသတ္တိ ဆိုသည်မှတ်။
ဤနည်းတူ အဝိဇ္ဇာကို လွန်မြောက်ပယ်ခွါလို၍ နိဗ္ဗာန်ရကြောင်း ကောင်းမြတ်သော ဒါန, သီလ, ဘာဝနာ ကုသိုလ်ကို အားထုတ်သည့်အခါ ရှေး၌ဖြစ်၍ ချုပ်သွား လေပြီးသော အဝိဇ္ဇာသည် နောင်ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒါနမယ, သီလမယ, ဘာဝနာမယ ကာမကုသိုလ်ပုညာဘိ သင်္ခါရအား ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူး ပြုပေ၏။
ရှေးအခါ တော်သလင်းလတို့၌ တစ်ကြိမ်ရွာလိုက်သော မိုးကြီးသည် ထိုမိုးကိုမှီ၍ စိုက်ပျိုးအပ်သော ကောက်ပင်တို့အား တန်ဆောင်မုန်းလအခါ အသီးအနှံ ဖြစ်ပေါ် လာအောင် ထိုမိုးရေစိမ့်သော သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့။
ရှေးကာလ၌ဖြစ်၍ မိမိပင် ချုပ်ပျောက်သွားလေ သော်လည်း မိမိ၏သတ္တိနှင့် မကင်းပဲ နောက်ဖြစ်လာ ပေါ်လာကုန် သောတရားတို့အား မိမိရှေ့အဘို့ကြီး၌ တည်လျက်ပင် ကျေးဇူးပြု နိုင်မှီရာဖြစ်နိုင်သည်ကို ပကတူပနိဿယသတ္တိ ဆိုသည်မှတ်။
ကုက္ကိုပွင့်, သီးဖြူပွင့်တို့သည် မိမိတို့ရှေးဦးစွာ ပွင့်၍ ကြွေကျ ပြီးသည့်နောက် ကာလ အရှည်အကြာခြင်းသို့ရောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော အသီးတို့အား မိမိတို့ မကြွေမှီ ကပင် နောက်ပေါ်ပေါက်လာအောင် ကျေးဇူးပြုလိုက်သကဲ့သို့လည်း မှတ်လေဥုး။
အဝိဇ္ဇာသည် ရူပါဝစရကုသိုလ်ပုညာဘိသင်္ခါရ၊ အရူပကုသိုလ် အာနဉ္ဇာဘိသင်္ခါရ တို့အား ပကတူနိဿယသတ္တိ တစ်ပါးဖြင့်သာ အဘယ်သို့ ကျေးဇူးပြုသနည်း ဟူမူကား --
အဝိဇ္ဇာနီဝရဏကို ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် အားဖြင့် ပယ်ခွါလိုက်၍ ရူပ,အရူပဈာန်ကိုရအောင် အားထုတ်၍ ထိုဈာန်တို့ကို ရသည့်အခါ ထိုပယ်ခွါလိုရင်းဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာသည် ထိုရူပ, အရူပဈာန်တို့အား ရှေးနည်းအတူ အားကြီးသော မှီရာပကတူပ နိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
အဝိဇ္ဇာသည် အပုညာဘိသင်္ခါရအား ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် အဘယ်သို့ ကျေးဇူးပြုသနည်း ဟူမူကား --
ပါဏာတိပါတ - သူ့အသက်သတ်ခြင်း စသော အကုသိုလ် အမှု၌ ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ဘေးကြီးအေးရာ သင့်ရောက်လတ္တံ့သည်ကို မမြင်၊ မသိ၊ အဝိဇ္ဇာမှောင်ကြီး ဖိစီး နှိပ်စက်သောကြောင့် သူ၏အသက်ကို သတ်ခြင်းစသော အကုသိုလ်အမှုကို ပြုမိမှား သောအခါ ထိုရှေးဖိစီး နှိပ်စက်ဘူးသော အဝိဇ္ဇာသည် နောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ် အပုညာဘိသင်္ခါရအား ပကတူနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ ကျေးဇူးပြုပေသောကြောင့်သာ ထိုအကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည် ဟူလိုသည်။
အဝိဇ္ဇာသည် မိမိနှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော သဟဇာတ် အပုညာဘိသင်္ခါရတို့အား ဟေတု, သဟဇာတ အစရှိသော သတ္တိတို့တွင် ဟေတုသတ္တိဖြင့် အဘယ်သို့ ကျေးဇူးပြုသနည်း။
ပညောင်ပင်၏ အမြစ်သည် ထိုပညောင်ပင်ကို စည်ပင်ပြန့်ပွားအောင် ကျေးဇူးပြု သကဲ့သို့ အကြင်မျှလောက်သော သူ၏ အသက်ကိုသတ်ခြင်း အစရှိသည်တို့၌ အပြစ်အာဒီနဝကို လှလှမြင်သဖြင့် ထိုထို သို့သော မကောင်းမှုတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ကို မပြုသော ထိုမျှလောက် ထိုအဝိဇ္ဇာသည် မိမိနှင့် သဟဇာတ်သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ရာဂ, ဒေါသ, မာနအစရှိသော မကောင်းမှုတို့ကိုသာ ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်လာအောင် အကြောင်းမူလအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည် ဟူလိုသည်။
အဘယ်သို့ သဟဇာတ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်း --
ဆီမီးသည် ထွန်းတောက်လာ ဖြစ်လာသည်နှင့် တပြိုင်နက် အလင်းကို ချက်ချင်း ဖြစ်စေဘိသည့်ပမာ။ ထိုအဝိဇ္ဇာသည် ထိုရာဂ, ဒေါသ, မာန စသော အကုသိုလ် တို့ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေရာ၌ မိမိနှင့် မရှေးမနှောင်း တပေါင်းတည်း တပြိုင်နက်ပင် ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းသည်အကျိုး၊ ထို အကြောင်းအကျိုးနှစ်စုံ တပြိုင်နက်ဖြစ်နိုင်၏သို့ ထို အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းနှင့် ထိုရာဂစသော အကျိုးတရား နှစ်ပါးတို့ တပေါင်းတည်း တပြိုင်နက်ဖြစ်နိုင်သည်ဟူလိုသည်။
အဘယ်သို့လျှင် အညမညသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်း။
ထိုရာဂစသော အကုသိုလ် တို့က ထိုအဝိဇ္ဇာ ဖြစ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုသည်ကို ခံ၍ ခံလျက် ခံရင်းပင် ထို ရာဂစသည်တို့ကို တဖန်ပြန်လှန်၍ ကျေးဇူးပြုသောသတ္တိကို အညမညသတ္တိ ဆိုသည်မှတ်။
ခွေးခြေဟု သမုတ်အပ်သော သစ်သားသုံးခွ တိဒဏ္ဍသည် အချင်းချင်း တစ်ပါးသည် တစ်ပါးအား မပြိုမကွဲ မလဲရအောင် အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုသကဲ့သို့ မောဟအဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းသောကြောင့် တပ်စွန်းခြင်း ရာဂဖြစ်ရသည်။ တပ်စွန်းခြင်း ရာဂကြောင့်ပင် မိုက်မဲခြင်း အဝိဇ္ဇာဖြစ်ရသည် ဖြစ်ရကား ယင်းတို့နှစ်ပါးတို့၏ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို မုချဆတ်ဆတ် သိအပ်သလျှင် ကတည်း။
အဘယ်သို့လျှင် နိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်း။
ပညောင်ပင်သည် ပညောင်စေ့ကြောင့် ပေါ်လာသည် ဆိုအပ်သော်လည်း မြေကြီးကို အမှီရမှ ပေါက်ရောက်နိုင်သည့်ပမာ။ ထိုရာဂ, ဒေါသ စသော အကုသိုလ်တို့သည် ရဇ္ဇနီယ, ဒုဿနီယ အာရုံတို့ကြောင့် ဖြစ်လာရသည် ဆိုသော်လည်း နဂိုရ် မိုက်မဲရင်း အဝိဇ္ဇာမောဟကို အမှီမရလျှင် မဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်ဖြစ်ရကား ယင်းအဝိဇ္ဇာ မောဟသည် ယင်း ရာဂ, ဒေါသ အကုသိုလ်တို့အား မှီရာနိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟူလိုသည်။
အဘယ်သို့လျှင် သမ္ပယုတ္တသတ္တိအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်း။
ငြုတ်, ပိတ်ချင်း, လေးညှင်း, ဇာဒိပ္ဖိုလ်, စရို, ကျည်းသီး အစရှိသော ဆေးမျိုးတို့ကို တပေါင်းတည်း ဖော်စုကြိတ်ထားသည်ရှိသော် အချင်းချင်း တစ်ပါးသည် တစ်ပါး၏ အရသာနှင့် ပေါင်းဖက်၍ အလိုရှိအပ်သော လေဆေး၊ သွေးဆေးကိစ္စကို ပြီးစေဘိသကဲ့သို့။ ထိုမုယှန သတ္တိရှိသော အဝိဇ္ဇာသည် ထိုရဇ္ဇနသတ္တိရှိသော ရာဂနှင့် ပေါင်းယှဉ် ရောနှောက်၍ ထိုထို ယုတ်မာညစ်ကျေး မကောင်းမှုကို ပြီးသည်ဆိုလိုသည်။
ချိုသော အရသာရှိသော ပျား, တင်လဲတို့သည် ညှီသော, ဆိမ့်သောအရသာရှိသော ထောပတ်နှင့် မဆန့်ကျင်ပဲ ယှဉ်တွဲရောယှက်၍ စတုမဓု လေဆေးကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ဘိ၏သို့တည်းမှတ်။
အဘယ်သို့လျှင် အတ္ထိသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်းဟူမူကား။
ဟိမဝန္တာ တောင်ကြီးအထက် တခဲနက် တက်၍ ရွာသော မိုးကြီးကြောင့် မြက် သစ်ပင်တို့ စိမ်းရွှင်ပွင့်လန်း ကျယ်ဝှမ်းထူထဲ တောကြီးမဲမဲ ဖြစ်သည် ဆိုအပ် သော်လည်း ယင်းသို့သော တောသစ်ပင်တို့၏ ပြန့်ပွားရာ ဟိမဝန္တာ တောင်ကြီး မပျက်စီး ထင်ရှား ရှိပေသေးသောကြောင့်သာ ထို သစ်ပင်တို့ စည်ပင်ပြန့် ပွားနိုင်သည့်ပမာ။
ထို ရာဂ, ဒေါသ အစရှိသော အကုသိုလ်တို့သည် ထိုမိုက်မဲ တွေဝေ အဝိဇ္ဇာ မွှေနှောက်ခြင်း ထင်ရှားမရှိလျှင် မဝင်မရောက်လာနိုင်။ ထင်ရှားရှိမှသာလျှင် ဝင်ရောက်လာနိုင်ရကား ထိုအဝိဇ္ဇာ၏ ထင်ရှား ရှိခြင်းသည် ထိုရာဂအစရှိသော အကုသိုလ်တို့၏ ဝင်ရောက်လာခြင်းအား ကျေးဇူးပြုသည် ဟူလိုသည်။
အဘယ်သို့လျှင် အဝိဂတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်းဟူမူကား --
မဟာတိမိရ, တိပိင်္ဂလ ငါးကြီးတို့သည် မိမိတို့သတ္တိဖြင့် တစ်နေ့ချင်း၌ပင် ယူဇနာ အထောင်အသောင်း ခရီးပေါက်အောင် မြူးတူးနိုင်သော်လည်း ကျယ်ဝန်းလှစွာသော မဟာသမုဒြာနှင့် ကင်း၍ မြူးတူးခြင်းကို မရနိုင်သကဲ့သို့။
ထိုရာဂ, ဒေါသစသော အကုသိုလ်တို့သည် ထိုထို အာရုံ ထိုထိုဘုံတို့၌ အပြစ် အာဒီနဝကို လိုက်၍ လိုက်၍ ဖုံးလွှမ်းတတ်သော အဝိဇ္ဇာနှင့် ကင်း၍ မဖြစ်ပွားနိုင်။
အဝိဇ္ဇာနှင့် မကင်းမှသာ ဖြစ်ပွားနိုင်သောကြောင့် ထိုအဝိဇ္ဇာသည် ထိုရာဂ စသည် တို့အား မိမိသတ္တိနှင့် မကင်းသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်ဟူလို။
ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသည့်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့အား ဟေတု, အာရမ္မဏ စသော ပဋ္ဌာနုပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုအပ် ကျေးဇူးပြုပုံ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန် အကြောင်းအကျိုး ဖြစ်ဟန်ပုံနှင့်တကွ အဝိဇ္ဇာ၏ သရုပ် သူ့သဘောခြင်းရာ အလုံးစုံတို့ကို တတ်တတ် ထင်ထင် သိမြင် ကြားရပြီတကား။
ယင်းအဝိဇ္ဇာသည် အလွန်ရွံရှာ စက်ဆုပ်ဖွယ်တကား။ ကြောက်မက်ဘွယ် ငြီးငွေ့ဘွယ် တကယ်ဖြစ်စွာ့တကားဟု ဉာဏ်သွားကို ဗိုလ်တည်၍ ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ, သတိ, သဒ္ဓါ, သမ္မာဝါယာမ စသော ရဲမက်နောက်ပါ စစ်သည် သူရဲများစွာဖြင့် ယင်းသို့သော အဝိဇ္ဇာမာရ် သူပုန်ရန်ကို ဆောလျင်စွာ ပုန်လှန်တွန်းသတ် အကုန် ပယ်ဖြတ်သင့် ပယ်ဖြတ်ထိုက်လှတော့သည်။
ယင်းအဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်သည်ကို ပြဆိုတော်မူသဖြင့် အဘယ်ကိုနစ်စေတော်မူ ပယ်စေတော်မူလိုသနည်းဟူသော ပုစ္ဆာ၌ --
အဝိဇ္ဇာကြောင့်သာလျှင် သင်္ခါရဖြစ်သည် ဗိဿနိုး၊ ဗြဟ္မာ၊ ပရမီသွာနတ်တို့ ဖန်ဆင်း၍ ဖြစ်သည် မဟုတ်ဟု တပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့၏ ဣဿရနိမ္မာနဝါဒ, အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်သည်ဟူသော အကာရဏဝါဒ တို့ကို နစ်စေတော်မူလိုသည်။ ဝိညာဉ် နာမ်ရုပ် စသောအကြောင်း တစ်ပါးတို့ကိုကား ပယ်စေတော် နစ်စေတော်မူ လိုသည်မဟုတ်ဟု မှတ်။
ထို့ကြောင့် “သဗ္ဗဝါတျေဝသာဓာရဏံ” ဟူသော ပါဌ်ဖြင့်။ ခပ်သိမ်းသော ဝါကျသည် ဧဝနှင့် ဆက်ဆံ၏ ဟု သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ လာရကား-
“သာမညသဒ္ဒါ၊ ဖြစ်စပါလည်း၊
တည်ရာဌာန၊ ထူးလေက၊
ဝိသေသတ္ထ ဟောမြဲတည်း”
“အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ” - ဟူသော ပါဌ်၌ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ ဧဝ သင်္ခါရာ၊ န ဣဿရနိမ္မာနာဒိပစ္စယာ နာပိ အကာရဏာ- ဟု ဧဝတ္ထ, တို့ကို ထုတ်ဆိုသင့် ထုတ်ဆိုထိုက်သည်မှတ်။
ယင်း အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်သော အခြင်းအရာကို အာရုံပြုသဖြင့် နိဗ္ဗာန် ဝင်ရအောင် အဘယ်သို့ ဝိပဿနာတင်၍ ရှုအပ်သနည်း ဟူသော ပုစ္ဆာ၌။
အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်းကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်သော်လည်း အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရတို့ကို ငါဖြစ်စေမည် ဟူသော ဗျာပါရမရှိ။ နိဗျာပါရ, နိဿတ္တ, နိဇ္ဇီဝ, အနတ္တ သဘောမျှသာတည်း။
အဝိဇ္ဇာသည် သင်္ခါရကို ငါဖြစ်အောင် ပြုပြင်မည်ဟူသော စေ့ဆော်ပြုပြင်ခြင်း မရှိ။ အစေတန, အကာရဏာ, အနတ္တ, အနတ္တ သာတည်းဟု ဝိပဿနာ ရှုအပ်၏။
ယင်းသို့ ရှုကာမျှဖြင့် တိက္ခပညာ, သုခပဋိပဒါ, ခိပ္ပာဘိညပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဆယ်ပါး အစဉ်အတိုင်း တခဏခြင်း ထင်၍ နိဗ္ဗာန်ဝင်ရတော့သည်မှတ်။
ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ၊
တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟ (ဝိ၊၃၊၅၃)။ -
ဟူသော ပုဒ်ကို ကြားနာရ၍ သောတာပန်တည်ဟူသော အရှင်သာရိပုတြာ မထေရ် စသည်တို့ကဲ့သို့တည်း။
သည်မှတစ်ပါး မုဒုပည, ဒန္ဓာဘိည, ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာကား “အယံ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စုပ္ပန္နာ ဝါ အတီတာ ဝါ အနာဂတာ ဝါ ခယတ္တေန အနိစ္စံ၊ ဘယဌေန ဒုက္ခံ၊ အသာရကဋ္ဌေန အနတ္တာ” ဟု အဖန်တလဲလဲ ရှုအပ်၏။
ဤသို့ မနောဒွါရ၌ တက်တက် မထင်ဘဲလျှက်သော်လည်း သုတမယဉာဏ်ဖြင့် ထင်မြင်မှတ်ပြီး ရှိသည့်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာကိုလည်းကောင်း အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရဓမ္မ တို့ကိုလည်းကောင်း ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ် အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ စသောအားဖြင့် အလုံးစုံ ရသင့် ဖြစ်သင့်သမျှသော အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရ ဟူသမျှကို တပေါင်းတည်း အာရုံပြု၍ သာမညအားဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ဝိပဿနာပြုခြင်းကို ကလာပသမ္မသန ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။
ထိုဝိပဿနာနှင့် ယှဉ်သောဉာဏ်ကို သမ္မသနဉာဏ်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ အနုမာန ရမ်းဆ နှိုင်းဆသောဉာဏ်ကို သမ္မသနဉာဏ် ဆိုသည်မှတ်။ အနုမာန ရမ်းဆရုံမျှ မဟုတ်၊ မျက်စိဖြင့် ရူပါရုံကို မြင်သကဲ့သို့ ထွက်သက်ဝင်သက် စသော ရုပ်နာမ် တရားတို့၏ ခဏခဏ ဖြစ်၍၊ ခဏခြင်း ခဏခြင်း လျင်မြန်စွာ ပျက်၍ ပျက်၍ သွားသည်ကို အဟုတ် ဧကန်ဉာဏ်ဖြင့် အမှန်မြင်သည်မှစ၍ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသည်တို့ကို ရပြီးမှတ်။
ယင်းသို့ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်လိုသည်ရှိသော် “ အယံ အဝိဇ္ဇာ အဟုတွာ သမ္ဘဝတိ ဟုတွာယေဝ ဝေတိ” ဟူ၍အထပ်ထပ် ရှုမှတ်အပ်၏။
အဝိဇ္ဇာသည် တစ်ရံတစ်ခါမျှ ရှေးကမဖြစ်ဘူးသေးပဲလျှက် ယခုတွင်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယခု ဖြစ်လျှင်ဖြစ်ခြင်း ချုပ်လေပျောက် လေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤ အဝိဇ္ဇာကား အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တမျှသာတည်း။ ဤသို့လည်း ရှုအပ်၏။
ထို့နောင်မှ အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော သင်္ခါရတရားတို့ကို အာရုံပြု၍ အောက်မေ့၍ အောက်မေ့၍ “ဣမေ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ အဟုတွာ သမ္ဘဝန္တိ ဟုတွာဝ ဝေန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ”-ဟု အဖန်တလဲလဲ အမြဲရှုအပ်၏။
ယင်းသို့ ရှုဖန်များသဖြင့် အဝိဇ္ဇာ၏လည်းကောင်း၊ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာသင်္ခါရတို့၏ လည်းကောင်း၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းတို့ကို ဉာဏ်၌ ထင်သည်ရှိသော် -
“ယထာ စ အယံ အဝိဇ္ဇာ ဣမေ စ အဝိဇ္ဇာ ပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ တထာ သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရာ တေဘုမ္မက ဓမ္မာ အဟုတွာ သမ္ဘဝန္တိ ဟုတွာဝ ဝေန္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ တေ ဓမ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ”
ဟု အဖန်တလဲလဲ ဝိပဿနာပြုအပ် ရှုအပ်၏။
ဤအဝိဇ္ဇာသည် လည်းကောင်း၊ ဤ အဝိဇ္ဇာကြောင့်ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့သည် လည်းကောင်း၊ တရံတခါမျှ ရှေးကမဖြစ်ဘူးပဲလည်း ဖြစ်လာကုန်၏။ ဖြစ်ပြီး လျှင်လည်း ယခုပင် အလျင်တဆော ချုပ်ကုန်၏သို့ ခပ်သိမ်းသောတရား ဟူသမျှ သည်လည်း ဤနည်းအတူချင်း အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ သာတည်းဟူ၍ မြန်မာဘာသာ အားဖြင့်လည်း ရှုအပ် ဆင်ခြင်အပ်၏။
ဤသို့ရှုဖန်များ၍ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ထင်ပြီးသည့်အခါ ဤ အလုံးစုံသော တေဘုမ္မက ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့ဟူက ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်စီးရသည်ချည်း ဖြစ်ရကား ဖြစ်ခြင်းသည် ပမာဏမလောက် ပျက်စီးချင်းသာ အမှန်ဖြစ်တော့သည်ဟု အဖြစ် ဥဒယကို ပမာဏမပြု အပျက်ဝယကိုသာ ပမာဏပြု၍ -
“ဣမေ သဗ္ဗေပိ သင်္ခါရာ တေဘုမ္မကဓမ္မာ ဟုတွာဝ ဝေန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ အနတ္တာ”
ဟု အပျက်ကို အာရုံပြု၍ ရှုအပ်၏။
“ဤအလုံးစုံသော တေဘုမ္မကသင်္ခါရ တရားတို့သည် ဖြစ်လျင် ဖြစ်ခြင်း ပျက်စီးကြ ကုန်ရကား အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တမျှသာတည်း”ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်း ရှုအပ်၏။
ဤသို့ ရှုဖန်များသဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ကိုသာ ကောင်းစွာမြင်သဖြင့် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ကို ရပြီးသည့်အခါ-
“ပဋိသန္ဓိဘယံ ပဝတ္တိဘယံ အာယူဟနဘယံ နိဗ္ဗတ္တိဘယံ”
ဟူ၍ ဘယဉာဏ် ထင်အောင် အဖန်တလဲလဲ ရှုအပ်၏။
အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ခဏမကြာ လျင်စွာ ပျက်စီး၍ ပျက်စီး၍ နေကြသည် သဘောကို အာရုံပြု၍ ယင်းသို့သော ပျက်စီးတတ်သော သင်္ခါရတို့၏ ကြောက်မက်ဘွယ်ကိုလည်းကောင်း ကောင်းစွာဆင်ခြင်၍ -
“ဤဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ နေခဲ့ရခြင်းသည်လည်း ကြောက်မက်ဘွယ်ရှိ၏။ ယခု ပဝတ္တိအခါ လူဖြစ်၍ နတ်ဖြစ်၍ နေရခြင်းသည်လည်း အလွန်ကြောက်မက်ဘွယ်ရှိ၏။ နောက်ဘဝတို့၌ ဖြစ်ပြန်ဦးစရာ ယခု ဘဝဖြစ်လာသော ကုသိုလ်, အကုသိုလ် သင်္ခါရသည်လည်း အလွန် ကြောက်မက်ဘွယ်ရှိ၏။ တဖန် နောင်ဘဝတွင် အမိ ဝမ်းခေါင်းဝင်၍ အသစ်ပဋိသန္ဓေ နေရဦးမည်လည်း အလွန်ကြောက်မက်ဘွယ်ရှိ၏။ ကြောက်မက်ဘွယ်ရှိ၏” ဟူ၍ မြန်မာဘာသာ အားဖြင့်လည်း အထပ်ထပ်ရှုမှတ် အပ်၏။
ယင်းသို့ ရှုမှတ်ဖန်များသဖြင့် ဘယဉာဏ် အတည့်တည့် ဖြစ်ပြီးသည်ရှိသော် ယင်းသို့သော ဘယနုပဿနာ နည်းအတိုင်း။
“သာမိသံ ပဋိသန္ဓိ နိရာမိသံ၊ ပဝတ္တိသာမိသံ အပဝတ္တိ နိရာမိသံ၊ အာယူဟနဿာမိသံ အနာယူဟနနိရာမိသံ၊ နိဗ္ဗတ္တိသာမိသံ အနိဗ္ဗတ္တိ နိယာမိသံ”
ဟူ၍ အဖန်တလဲလဲ ပွားအပ်၏။
“ဤဘဝပဋိသန္ဓေ နေရခြင်းသည် မစ္စုမာရ် ကိလေသမာရ် နှစ်ယောက်တို့၏ စားသောက်စရာ အာမိသသဘွယ်ဖြစ်၏။ ဤနည်းအတူ ဤဘဝပဝတ္တိအခါဖြစ်ရခြင်း နောင်ဘဝ အလို့ငှာ အားထုတ်ပြန်သော အာယူဟန ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း၊ နောင်တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေ နေရခြင်း တို့သည်လည်း မာရ်မင်းနှစ်ယောက် စားသောက် စရာ အာမိသသဘွယ်သာ ဖြစ်၏” ဟု သင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ကိုသာ အာရုံပြု အထပ်ထပ် ရှုဖန်များသည်ရှိသော် ထိုသို့သောပဋိသန္ဓေ နေရခြင်း ပဝတ္တိအခါ ဖြစ်ရခြင်း စသည်တို့၌ လွန်စွာ အပြစ်အာဒီနဝကို မြင်သော အာဒီနဝဉာဏ်။ အလွန်ငြီးငွေ့ခြင်း နိဗ္ဗိန္ဒာဉာဏ်။
ထိုပဋိသန္ဓေနေရခြင်း စသည်မှ အလွန်လွတ်လိုသော မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဖြစ်ပြီးသည်နောက် “ဤသင်္ခါရတရားတို့၌ အနည်းငယ်မျှ နိစ္စ, သုခ, အတ္တ သဘော မရှိ၊ စင်စစ် အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တသာတည်း” ဟု တဖန်ပြန်၍ အထပ်ထပ် သုံးသပ်ခြင်းဟူသော ပဋိသင်္ခါနုပဿနာဉာဏ် ထင်ပြန်လေ၏။
ထိုနောင်မှ “ဣမေသံ သင်္ခါရာ သုညာ အတ္တေနဝါ အတ္တနိယေန ဝါ” ဟု သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ထင်အောင် အဖန်တလဲလဲ ရှုအပ်၏။ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ကိုသာ အခါခါ အာရုံပြု၍ “ဤသင်္ခါရ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ တရားတို့သည် ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါလည်းမဟုတ်၊ သက်သက် အနတ္တအစုမျှသာတည်း” ဟု မြန်မာ ဘာသာအားဖြင့်သော်လည်း ရှုအပ်၏။
ဤ ဒွိကောဋိကသုညတ အစွန်းနှစ်ဘက်မှ ဆိတ်သော ဝိပဿနာရှုနည်းကို အဖန်ဖန် ရှုပြီးသည်နောက်မှ။
“ဣမေ သင်္ခါရာ နာဟံ န မမ န အညံ န ကဿစိ”
ဟု အဖန်တလဲလဲ စတုကောဋိကသုညတ ဝိပဿနာနည်းဖြင့် ရှုအပ်၏၊
“ဤတေဘုမ္မက သင်္ခါရတရားတို့သည် ငါ့လည်း မဟုတ်၊ ငါ့ဥစ္စာလည်း မဟုတ်၊ သူတပါးလည်း မဟုတ်၊ သူတပါးဥစ္စာလည်း မဟုတ်၊ သက်သက် မိမိတို့၏ အကြောင်းအားလျော်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာကြသောရုပ် နာမ်တရားအစု အနတ္တအစု မျှသာတည်း”ဟု မြန်မာဘာသာအားဖြင့် လည်း အဖန်တလဲလဲ ရှုအပ်၏။
ယင်းသို့ ရှုဖန်များလာသဖြင့် အလုံးစုံသော လူဘုံ နတ်ဘုံ, ဗြဟ္မာဘုံတို့၌ နှစ်သက် တွယ်တာစရာမရှိဟု နှစ်သက်ခြင်းကိုလည်း စွန့်နိုင်သော လွန်စွာကြောက်ခြင်း ကိုလည်း စွန့်လွှတ်နိုင်သော လစ်လျူရှုသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ထင်ခြင်းသို့ ရောက်ပြီးသည့်နောက် ယင်းသို့သော စတုကောဋိကသုညတာနုပဿနာကို အဖန် တလဲလဲ အမြဲ ရှုဖန်များသည်ရှိသော် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ဘင်ကိုသာ ကောင်းစွာ အာရုံပြု၍ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ”-ဟူ၍ ဖြစ်ပြီးသည့်နောက် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ ဂေါတြဘူ ဟု တစ်ကြိမ်, မဂ်စိတ်တစ်ကြိမ်။
ထို့နောက်မှ ဖိုလ်စိတ်နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်ဖြစ်၍ ဘေးခပ်သိမ်းတို့၏ ကင်းငြိမ်းရာ နိဗ္ဗူတာသို့ ရောက်ကြလေသတတ်။
၎င်း မဂ္ဂဝီထိ၌ - ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ သုံးပါးကို အောက်က လွန်ခဲ့ပြီးသော ဝိပဿနာဉာဏ်တို့နှင့် လည်းကောင်း၊ အထက်ရလတ္တံ့သော မဂ်ဖိုလ်တို့နှင့် လည်း ကောင်း မဆန့်ကျင်သည်ဖြစ်၍ အစိမ်းဆိုရမည်လည်း သင့်လျော်။ အမှည့် ဆိုရမည် လည်း အတော်ဖြစ်သော ရွမ်းပြင်းသစ်သီးကဲ့သို့ နှစ်ဘက်လုံး လျော်သောကြောင့် အနုလောမဉာဏ် ဆိုအပ်၏။
ဤသို့ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော --
၁။ သမ္မသနဉာဏ်,
၂။ ဥဒယဘယဉာဏ်,
၃။ ဘင်္ဂဉာဏ်,
၄။ ဘယဉာဏ်,
၅။ အာဒီနဝဉာဏ်,
၆။ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်,
၇။ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်,
၈။ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်,
၉။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်,
၁၀။ အနုလောမဉာဏ်
အားဖြင့် ဉာဏ်ဆယ်ပါးတို့ကိုသာ ဝိပဿနာဉာဏ်ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏။
ဂေါတြဘူဉာဏ်မူကား သင်္ခါရတရားကို အာရုံပြုသည် မဟုတ်။ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ အာရုံပြု သောကြောင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဟူ၍ မဆိုအပ်ပေ။ အထက်ကနေသော အလွန် ရင့်သောဉာဏ် ဖြစ်ပေသောကြောင့်တည်း။
ဤသို့ဆိုအပ်ပြီးသော စကားအစဉ်ကား “အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ” ဟူသောပုဒ်တစ်ခု ကိုသာ စွဲ၍ပြအပ်သော စကားအစဉ်တည်း။
“သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ” ပုဒ်အကျဉ်း
ဤနည်းအတူ “သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ” ဟူသော ပုဒ်၌လည်း အဘယ်သည် သင်္ခါရ မည်သနည်း။
အဘယ်ကြောင့် သင်္ခါရမည်သနည်း။ ထိုသင်္ခါရတရားကား အဘယ်မျှ အပြား ရှိသနည်း။
ယင်း သင်္ခါရကို အဘယ် ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, သစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက် အပ်သနည်း ။
ယင်းသင်္ခါရ၏ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကား အဘယ်နည်း။
အဘယ်ကိုထောက်၍ ယင်းသင်္ခါရသည် ဝိညာဉ်၏အကြောင်း ဖြစ်သင့်၏ ဟု သိအပ် ယုံကြည်အပ်သနည်း။
အဘယ်မျှလောက်သော ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းသတ္တိတို့ဖြင့် ယင်း သင်္ခါရသည် ဝိညာဉ်အား ကျေးဇူးပြုသနည်း။
ယင်းသင်္ခါရသည် ဝိညာဉ်၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ကို ပြဆိုတော်မူရသဖြင့် အဘယ်ကို နှစ်စေတော်မူသနည်း။
ယင်းသင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်သည်ကို အာရုံပြု၍ နိဗ္ဗာန် ဝင်ရောက် မဂ်ဖိုလ် ပေါက်လောက်အောင် အဘယ်သို့ ဝိပဿနာတင် အပ် ရှုအပ်သနည်း -
ဟူ၍ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ဟူသော ပုဒ်က ထားခဲ့သော ပုစ္ဆာအစဉ်အတိုင်း ပုစ္ဆာ ကိုးပါးထုတ်၍ ထိုပုစ္ဆာအားလျော်စွာ ဝိသဇ္ဇနာပြု၍ ဝေဘန်ပိုင်းခြားနိုင်မှ ယင်း သင်္ခါရ၏ သရုပ်သကောင် သဘာဝ အာကာရကို လှလှကြီး ပေါ်နိုင်မည်။
ယင်းသို့သော်လည်း ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ဟူသောပုဒ်၏ အရာကို နည်းမှီနိုင်စရာ ရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဂန္ထဂရုဒေါသ ရောက်မည်မှ စိုးသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ယင်းပုစ္ဆာအစဉ်အတိုင်း မပိုင်းခြား မဝေဘန်ပဲ နည်းကွဲလှသော အရာဌာနများ ကိုသာလျှင် အကျဉ်းသင်္ခေပအားဖြင့် ပြလတ္တံ့ ။
နောက်နောက် ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ ဟူသောပုဒ်၌လည်း ဤနည်းအတူ အကျဉ်းမျှသာ ပြလတ္တံ့ ။
ထို သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ ဟူသောပုဒ်၌ သင်္ခါရဟူသည်ကား ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကံပင်တည်း။
ထို ကံကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။
ထိုကံသည် ဘဝတပါး၌ ဝိပါက် ဝိညာဉ်တို့ကို အသစ်တဖန် ပြုပြင်တတ်ခြင်း အဘိသင်္ခါရ လက္ခဏာရှိ၏။
ကောင်းစွာလှန်း၍ ကောင်းစွာစိုက်ပျိုးအပ်သော စပါးမျိုးစေ့၌ အပင်အညှောက် ပေါက်မည့်အမူအရာ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်သကဲ့သို့။ ထိုကံသည် ဝိပါက်ဝိညာဉ်တို့ကို ဖြစ်စေခြင်းငှါ ကောင်းစွာ အားထုတ်ခြင်း အမူအရာဟူသော အာယူဟနရသ ရှိ၏။
ဝိပါက်ဝိညာဉ်ကို ဖြစ်ပေါ်လာစေရအောင် မိမိနှင့်ယှဉ်ဘက် သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို နှိုးဆော် တိုက်တွန်းခြင်း စေတနာ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။ ယင်းသို့ နှိုးဆော်သည်ကို ထောက်သဖြင့် ယခင်သင်္ခါရသည် ဝိညာဉ်ဖြစ်လာအောင် ကြံဆောင် အားထုတ် ပေ၏ဟု ယင်းအာယူဟနရသကို ယုံကြည်စွာရကြောင်း ဖြစ်သည်ဟူလိုသည်။
၎င်း သင်္ခါရသည် အဝိဇ္ဇာဟူသော အကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ယင်းသင်္ခါရသည် ဝိညာဉ်၏အကြောင်း ဖြစ်သည်ဟူရာဝယ် အဘယ် သင်္ခါရသည် အဘယ်ဝိညာဉ်အား အဘယ်မျှလောက်သော ပဋ္ဌာန ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုနိုင်ပေသနည်း။
ကာမာဝစရကုသိုလ်သင်္ခါရသည် ကာမဝိပါက်ဝိညာဉ်အား ကာမသုဂတိဘုံ ဒုဂ္ဂတိဘုံ တို့ဝယ် ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိအခါတို့၌ ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ နာနာက္ခဏိက-ကမ္မသတ္တိ ဥပနိဿယသတ္တိတို့ဖြင့် ယင်းဝိပါက်ဝိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ကာမကုသိုလ်သင်္ခါရသည် ရူပဘုံတို့၌ ကုသလဝိပါက် စက္ခု ဝိညာဉ် သောတဝိညာဉ် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ ဝိညာဉ်ငါးပါးတို့အား ပဝတ္တိအခါ၌သာ ထိုနှစ်ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရူပကုသိုလ်သင်္ခါရသည် ရူပဘုံ၌ ရူပဝိပါက်ဝိညာဉ်တို့အား ပဋိသန္ဓေ, ပဝတ္တိ အခါ နှစ်ပါးတို့၌ နာနာက္ခဏိက ကမ္မသတ္တိ ဥပနိဿယ သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
အရူပကုသိုလ်သင်္ခါရသည် အရူပဘုံ၌ အရူပဝိပါက်ဝိညာဉ်တို့အား ထိုဆိုအပ် ခဲ့ပြီးသော နှစ်ပါးသော ပစ္စယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤကား မှတ်သားလွယ်စေခြင်းငှာ အကျဉ်းသင်္ခေပတည်း။ အကျယ်ကိုလိုသူ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မှာ ယူလေ။
ဤကား “သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ” ဟူသောပုဒ်၌ မှတ်သားရန် အကျဉ်းသင်္ခေပ နည်းအမြွက်တည်း။
“ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ” ပုဒ်အကျဉ်း
“ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ” ဟူသောပုဒ်၌ ဝိညာဉ်ဟူသည်ကား ဝိပါက်ဝိညာဉ် သာတည်း။ ကုသိုလ်, အကုသိုလ်, ကြိယာဝိညာဉ် တို့ကို ဤအရာ၌ မလိုအပ်။
ထိုဝိညာဏက္ခန္ဓာ မနာယတန သတ္တဝိညာဏဓာတ်တို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။ ထိုဝိညာဉ်သည် အာရုံကို မိမိလည်းသိခြင်း, သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို သိစေခြင်း ဝိဇာနနလက္ခဏာ ရှိ၏။
အာရုံကို သိစေခြင်းဆိုရာ၌ ထိုသမ္ပယုတ်တရားတို့ ရှေ့သွား ရှေ့နေ ပုဗ္ဗင်္ဂမရသ ရှိ၏။ တကယ်အာရုံကို သိကြအောင် ရှေ့ဆောင် ရှေ့သွားပြုသည်ဟူလိုသည်။
ပဋိသန္ဓေကိစ္စတပ်ခြင်းလျှင် ဝိညာဉ်သရုပ်သဘာဝကို သိရကြောင်းအခြင်းအရာ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။ လက္ခဏာရသကို ပြဆိုခါမျှဖြင့် ဝိညာဉ်၏အရကို ဝိပါက်ဝိညာဉ်ကိုသာ လိုရင်းဖြစ်သည်ဟု မသိနိုင်သေးသောကြောင့် ပဋိသန္ဓိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဟု ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကို ပြရပြန်သည်။
ထိုသို့ပြမှသာ ဝိဇာနနလက္ခဏာ ပုဗ္ဗင်္ဂမရသရှိသော ဝိညာဉ် ဟူသမျှကို ဤအရာ၌ လိုရင်း မဟုတ်။ ဝိပါက်ဝိညာဉ်ကိုသာ လိုရင်း ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရှားသိရသည်။ စေတနာဟူသော အဘိသင်္ခါရဝိညာဉ် ကိုကား အပဓာနအားဖြင့်သာ သွင်းယူအပ်၏။ ဤသို့ အဓိပ္ပာယ်ယူမှ ပဋိသန္ဓိ ပစ္စုပဋ္ဌာနံ ဟူသော စကားနှင့် တပြေးတည်း ဖြစ်မည်။
ဃောသနသီလော ဃောသနဓမ္မော ဃောသနေ သာဓုကာရီ တိ ဃောသကော -ဟူသော ဝစနတ္ထအရာမျိုး၌လည်း လက္ခဏာကိုရည်၍ ဃောသနသီလော ဟု ရသကို ရည်၍ ဃောသနဓမ္မော ဟု ပစ္စုပဋ္ဌာနကိုရည်၍ ဃောသနေ သာဓုကာရီ ဟု ဆိုသည်မှတ်။
လက္ခဏထက် ရသအားကြီးသည်။ ရသထက် ပစ္စုပဋ္ဌာန် အားကြီးသည်။
ကြွေးကြော်တတ်သောကြောင့် ဃောသက အမည်ရသောသူ၌ --
ကြွေးကြော်တတ်သည့် လက္ခဏာ။
တကယ်ပင် ကြွေးကြော်တတ်သည့်သဘော ရသ။
အဟုတ်အဟတ် ရပ်ရွာကိုလည်၍ ကြွေးကြော်လျက်သာ တအော်အော် တစာစာ နေခြင်းကို ပြုတတ်သောသူ၏ အဖြစ်လျှင် ထင်ရှားသော အမူအရာ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိသည်ဟု ဆိုအပ်သတည်း။
ဤနည်းကိုထောက်သဖြင့် အလုံးစုံသော အရာတို့၌ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန်တို့ကို ကြိုးစားကြစေကုန်။
ယင်း စေတနာဟူသော ကုသိုလ် အကုသိုလ် သင်္ခါရကြောင့် ဖြစ်ရကား ယင်း သင်္ခါရသည်ပင် ယင်းဝိညာဉ်၏ဖြစ်ကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်တည်း။
ယင်းဝိညာဉ်သည် ယင်းရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းဖြစ်ရာဝယ် အဘယ်ဝိညာဉ်သည် အဘယ်ရုပ်နာမ်အား အဘယ်မျှလောက်သော ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်း သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူး ပြုသနည်း။
ပဉ္စဝေါကာရ ဝိပါက်ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်သည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ မိမိနှင့် သမ္ပယုတ် ဖြစ်သော ဝေဒနာ, သညာ သင်္ခါရ ဟူသော နာမ်တရားတို့အား သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, ဝိပါက, အာဟာရ, ဣန္ဒြိယ, သမ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတ ကိုးပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။
ထို ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုကြဉ်သော ကမ္မဇရုပ်တို့အား သဟဇာတ, နိဿယ, ဝိပါက, အာဟာရ, ဣန္ဒြိယ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတ ရှစ်ပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ဟဒယဝတ္ထု အားကား အညမညနှင့်တကွ ကိုးပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူး ပြုပေ၏။
ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္မဇရုပ်တို့အား ထိုပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်က အဘယ်ကြောင့် မဆီမဆိုင် ကျေးဇူးပြုနိုင်ရသနည်း၊
ရုက္ခစိုးနတ်တို့သည် မိမိတို့ ဘုန်းကံကြောင့် ဘုံပေါက်လာသော်လည်း (ဝါ) ဘုံပေါက်စရာ ဘုန်းကံရှိပါသော်လည်း သစ်ပင် ဟူသော အမှီရမှ ဘုံပေါက်နိုင်၏သို့။ ကမ္မဇရုပ်တို့မှာလည်း မိမိတို့ဖြစ်လာစရာ ရှေးကံအကြောင်း ရှိပါသော်လည်း ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ် မဥပါဒ်လာလျှင် မိမိတို့ သက်သက်သာ မဖြစ်လာနိုင်ကြ။ ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ် ဥပါဒ်ပါမှသာဖြစ်ပေါ် လာနိုင်ကြသောကြောင့် ထိုပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ် သည် ထိုကမ္မဇရုပ်တို့အား ဖြစ်ပေါ်လာအောင် ကျေးဇူးပြုသည် ဟူလိုသတတ်။
ယင်းသို့ ကျေးဇူးပြု၍ရာ၌ ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်နှင့် ကမ္မဇရုပ်တို့သည် အတူတကွ တပြိုင်နက်ဖြစ်၍ ကျေးဇူးပြုကြ ကျေးဇူးခံကြသောကြောင့် သဟဇာတသတ္တိလည်း မည်ကုန်၏။ ဝိညာဉ်နှင့် ရုပ်တို့ ပဋိသန္ဓေခဏ၌ အတူပင်ဖြစ်သော်လည်း နာမ်၏ သဘော ရုပ်၏ သဘော ကွဲပြားသောကြောင့် ပေါင်းယှဉ်ခြင်းမရှိဘဲ ကျေးဇူးပြုရကား ဝိပ္ပယုတ္တသတ္တိလည်း ဝင်၏။
ငြုတ်သီး၏ ပူစပ်သော သဘောသည် မန်ကျည်းသီး၏ ချဉ်သော သဘောနှင့် သဘောခြင်း မတူသော်လည်း ငြုတ်သီးသည် မန်ကျည်းသီးစိမ်းအား အရသာ ကောင်းမွန်တိုးတက်အောင် ကျေးဇူပြုသကဲ့သို့။
ဝိညာဉ်သည် ကမ္မဇရုပ်တို့နှင့် သဘောခြင်းပင် မတူသော်လည်း ထိုကမ္မဇရုပ်တို့ကို ဖြစ်အားရှိအောင် ကျေးဇူးပြုသည် ဟူလိုသတတ်၊
ဤအရာ၌ ဝိညာဉ်သည် နာမ်အား၊ ဝိညာဉ်သည် ရုပ်အား၊ ဝိညာဉ်သည် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးအား ကျေးဇူးပြုသည်ကို ရည်၍ “ဝိညာဏ ပစ္စယာ နာမရူပံ နာမရူပံ” ဟုဆိုသင့်လျက် သရူပေကသေသနည်း အားဖြင့် နာမံပုဒ်, ရူပံပုဒ်ကို ချေ၍ နာမရူပံ ဟု တစ်ပုဒ်တည်းထားသည်မှတ်။
ထိုသုံးပါးတို့တွင် ဝိညာဉ်သည် နာမ်အားသာ ကျေးဇူးပြုသော အရာကား အရူပဝိပါက်သည် အရူပဘုံ၌လည်းကောင်း၊ ပဉ္စဝိညာဉ် ရဟန္တာတို့ စုတိစိတ်သည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌လည်းကောင်း၊ သမ္ပယုတ် ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ ဟု ဆိုအပ်သော နာမ်သုံးပါးတို့အား ကျေးဇူးပြုသော အရာပင်တည်း။
ဝိညာဉ်သည် ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသောအရာကား ရှေးဘဝ၌ ပြုအပ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဘိသင်္ခါရဝိညာဉ်သည် အသညသတ် ကမ္မဇရုပ်, ပဉ္စဝေါကာရ ပဝတ္တိကမ္မဇရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုသော အရာပင်တည်း။
ဝိညာဉ်သည် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးတို့အား ကျေးဇူးပြုသော အရာမှာ ပဉ္စဝေါကာရ ဝိပါက်ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဉ်သည် သမ္ပယုတ် ဖြစ်သော နာမက္ခန္ဓာသုံးပါး ကမ္မဇရုပ် တရားတို့အား ကျေးဇူးပြုသော အရာပင်တည်း။
ဤကား “ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ” ဟူသောပုဒ်၌ မှတ်သားအပ်သော အဓိပ္ပါယတ္ထနည်း အမြွက်တည်း။
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ
နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံဟူသော ပုဒ်၌ နာမ်ဟူသည်ကား ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရတို့ကိုသာ ဤအရာ၌ နာမ်ဟုဆိုအပ်ကုန်၏။
ထိုနာမ်ကို ထိုခန္ဓာသုံးပါး ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတ် ဒုက္ခသစ္စာ တို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်ကုန်၏။ ၎င်းနာမ်သည် အာရုံ၌ ညွတ်ခြင်း နမနလက္ခဏာ ရှိ၏။ နမနလက္ခဏာ ဟူသည်ကား နာမ်တရား ညွတ်တတ်သော သဘောတည်း။ ဤကားနာမ်တည်းဟု နာမ်ကိုသိကြောင်း မှတ်ကြောင်းရှိ၏ ဆိုလိုသည်။
၎င်းနာမ်သည် သဟဇာတတ်တရားတို့ချင်း ဖြစ်ချုပ် အာရုံမှီပုံ မှီရာတူသဖြင့် ပေါင်းယှဉ်ရောနှောခြင်း ကိစ္စ ရသရှိ၏။ ရုပ်တရားတို့ကိုကဲ့သို့ ဖရိုဖရဲ ခွဲ၍မရ အသီးအခြား မဖြစ်နိုင်ခြင်းလျှင် ဤကား နာမ်တည်းဟု သိမြင်လောက်သော ထင်သော အခြင်းအရာ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ရုပ်ဟူသည်ကား မဟာဘုတ်, ပသာဒရုပ်, အာဟာရရုပ်, ဇီဝိ တရုပ်, ရူပါရုံ စသော ရုပ်တို့တည်း။ ၎င်းရုပ်တို့သည် ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာ ဖရိုဖရဲကွဲပြားခြင်းကိစ္စ နာမ်တရားတို့ကဲ့သို့ ကုသိုလ် အကုသိုလ် သတ္တိ ဗျာပါရ မထင်မရှား အဗျာကတ တရား၏ အဖြစ်လျှင် ထင်သော ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ထိုနာမ်ရုပ်သည် သဠာယတနတို့အား ကျေးဇူးပြုရာ အဘယ် နာမ်ရုပ်သည် အဘယ် အာယတနတို့အား အဘယ်မျှလောက်သော ပဋိဌာန်းပစ္စည်းသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြု သနည်းဟူမူကား ဤအရာဝယ် ဤဆိုလတ္တံ့သော နည်းဖြင့် အကျယ်ဝေဘန်၍ မှတ်အပ်၏။
နာမ်သည် သဠာယတနအား၊ နာမ်သည် ဆဠာယတနုအား၊
ရုပ်သည် သဠာယတနအား၊ ရုပ်သည် ဆဠာယတနအား ၊
နာမ်ရုပ်သည် ဆဌာယတနအား
ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ပဋိဌာန်းပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဟိ၊ ချဲ့ ဥုးအံ့၊
ရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော ကုသိုလ်, အကုသိုလ် စေတနာဟူသော နာမ်သည် နောက်ဘဝ၌ စက္ခာယတန, သောတာယတန, ဃာနာယတန, ဇိဝှါယတန, ကာယာယတနတို့အား လည်းကောင်း။ သည်မှတပါး၊ လောကီဝိပါက် ဝိညာဉ် ဟူသော မနာယတန တို့အားလည်းကောင်း နာနာက္ခဏိက, ဥပနိဿယသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
အလုံးစုံသော စိတ္တုပ္ပါဒ်တို့၌ ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရ ဟူသော နာမ်သုံးပါးတို့သည် ထိုနှင့်သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ဝိညာဉ်ဟု ဆိုအပ်သော မနာယတန တည်းဟူသော ဆဠာယကနအား ဟေတု, အဓိပတိ, သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, ဝိပါက, အာဟာရ, ဣန္ဒြိယ, ဈာန, မဂ္ဂ, သမ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတတို့ဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤသို့လျှင် နာမ်သည် သဠာယတနတို့အားလည်းကောင်း ဆဠာယတနတို့အား လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုဟန်ကို သိအပ်၏။
မဟာဘုတ်ရုပ်သည် စက္ခာယတန စသော အာယတနငါးပါး တို့အား သဟဇာတ, နိဿယ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရှေးရှေးသော စိတ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုရုပ်သည် နောက်နောက်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ စိတ်ဟူသော မနာယတနအား ပုရေဇာတ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ ဤသို့လျှင် ရုပ်သည် သဠာယတနတို့အား ကျေးဇူးပြုဟန်ကို သိအပ်၏။
အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သောရုပ်တို့ကို အာရုံပြု၍ စိတ်ဖြစ်သောအခါ ထိုရုပ်တို့သည် ထိုစိတ်တည်းဟူသော မနာယတန ဟု ဆိုအပ်သော ဆဠာယတနအား အာရမ္မဏ, အာရမ္မဏာဓိပတိ, အာရမ္မဏူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ယထာရဟကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရှေး၌ဖြစ်၍ မချုပ်သေးသော ရူပါရုံအစရှိသော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်တို့သည် ထိုရုပ်တို့အား အာရုံပြုသော စက္ခုဝိညာဉ်စသော စိတ်တည်းဟူသော မနာယတနဖြင့် မှတ်အပ်သော ဆဠာယတနအား အာရမ္မဏ, ပုရေဇာတ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတသတ္တိတို့ဖြင့် ယထာရဟကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေသည် စက္ခာယတန စသော အာယတန ငါးပါး တို့အား ဣန္ဒြိယ, အတ္ထိ, အဝိဂတသတ္တိဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရုပ်အာဟာရသည် စက္ခာယတနစသည်တို့အား အာဟာရ, အတ္ထိ, အဝိဂတ သတ္တိတို့ဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
စက္ခာယတန အစရှိသည်တို့သည် စက္ခုဝိညာဉ်စသော မနာယတနဖြင့် မှတ်အပ်သော ဆဠာယတနအား နိဿယ, ပူရေဇာတ, ဣန္ဒြိယ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, ဝိဂတ သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤသို့လျှင် ရုပ်သည် သဠာယတနတို့အား လည်းကောင်း။ ဆဠာယတနတို့အား လည်းကောင်း ကျေးဇူးပြုဟန်ကိုသိအပ်၏။
ပဋိသန္ဓေစိတ္တုပ္ပါဒ်၌ ဝေဒနာ, သညာ,သင်္ခါရ ဟူသော နာမ်သည် လည်းကောင်း၊ ထိုပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထု သည်လည်းကောင်း၊ ထို နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးသည် ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ် ဟူသော မနာယတနဖြင့် မှတ်အပ်သော ဆဠာယတနအား သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, သမ္ပယုတ္တ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတသတ္တိတို့ဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤသို့လျှင် နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးသည် ဆဠာယတနအား ကျေးဇူးပြုဟန်ကို သိအပ်၏။
ဤသို့လျှင် “နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ” ဟူသော ပုဒ်၌ မှတ်သားရန် နည်းအထူးအမြွက်တည်း။
သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော
“သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော”ဟူသောပုဒ်၌ သဠာယတန ဟူသည်ကား စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇီဝှါ, ကာယ, မနာယတန အားဖြင့် ခြောက်ပါးသည် လည်းကောင်း ရူပ, သဒ္ဒ, ဂန္ဓ, ရသ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗ, ဓမ္မာယတနအားဖြင့် ခြောက်ပါးသည် လည်းကောင်း သဠာယတန မည်၏။
ယင်းသဠာယတနသည် စက္ခုဝိညာဉ် စသည်တို့၏ မှီရာ တည်ရာ အာယတန လက္ခဏာရှိ၏။ စက္ခုဝိညာဉ်စသည်တို့၏ မှတ်သည်ကိုစွဲ၍ ရူပါရုံကိုမြင်ခြင်း သဒ္ဒါရုံကို ကြားခြင်းအစရှိသော ကိစ္စရသရှိ၏။ စက္ခုဝိညာဉ် စသည်တို့၏မှီရာ ရာဂ, ဒေါသ စသည်တို့၏ ခင်ရာဟု ဆိုအပ်သော ဝတ္ထုဒွါရဘာဝလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။ နာမ်ရုပ်လျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
၎င်း သဠာယတနတို့ကို ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ ခန္ဓာငါးပါး, အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး, ဓာတ်တဆယ့်ရှစ်ပါး, သစ္စာ သုံးပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ရေတွက်ဟန်ကား စက္ခာယတနသည် ရူပက္ခန္ဓာ, စက္ခာယတန, စက္ခုဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတည်း။
သောတာယတနသည်လည်း ရူပက္ခန္ဓာ, သောတယတန, သောတဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတည်း။
ဃာန, ဇိဝှာ, ကာယတို့မှာ နည်းတူပြီ။
မနာယတနကိုကား ဝိညာဏက္ခန္ဓာ, မနာယတန, သတ္တဝိညာဏဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ဤနည်းအတူ ရူပါယတန စသည်တို့ကိုလည်း ရူပက္ခန္ဓာ, ရူပါယတန, ရူပဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာ စသည်တို့ဖြင့် ရေတွက်အပ်၏။
ဓမ္မာယတနကို ဝေဒနက္ခန္ဓာစသော ခန္ဓာသုံးပါး ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာ, သမုဒယသစ္စာတို့ဖြင့် ရေတွက်အပ်၏။
ဝဋ္ဋကတာအတွင်း၌ မဂ္ဂနိရောဓတို့ကို မယူသင့်။ ထိုသဠာယတနသည် ဖဿအား ကျေးဇူးပြုသည်ဟူရာ၌ အဘယ်အာယတနသည် အဘယ်ဖဿအား အဘယ်မျှ လောက်သောပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုသနည်းဟူမူကား-
စက္ခာယတနသည် စက္ခုသမ္ဖဿအား၊
သောတာယတနသည် သောတသမ္ဖဿအား၊
ဃာနာယတနသည် ဃာနသမ္ဖဿအား၊
ဇီဝှါယတနသည် ဇီဝှါသမ္ဖဿအား၊
ကာယယတနသည် ကာယသမ္ဖဿအား
နိဿယ, ပုရေဇာတ, ဣန္ဒြိယ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္ထိ, အဝိဂတ သတ္တိတို့ဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြုကုန်၏။
ဝိပါက်မနာယတနသည် ထိုဝိပါက်နှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော မနောသမ္ဖဿအား သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, ဝိပါက, အာဟာရ, ဣန္ဒြိယ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတသတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရူပါယတနသည် စက္ခုသမ္ဖဿအား အာရမ္မဏ, ပုရေဇာတ, ဝိပ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတ သတ္တိတို့ဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤနည်းအတူ သဒ္ဒါယတန စသည်တို့ကိုလည်း သိအပ်ကုန်၏။
ဓမ္မာယတနသည် မနောသမ္ဖဿအား အာရမ္မဏပစ္စယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤကား “သဠာယတနပစ္စယာ ဖသော”ဟူသောပုဒ်၌ မှတ်သားရန် နည်း အမြွက်တည်း။
ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ
“ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ” ဟူသောပုဒ်၌ ဖဿ ဟူသည်ကား စက္ခုသမ္ဖဿ အစရှိသည်တို့တည်း။
ထို ဖဿသည် ဖုသနလက္ခဏာ၊ သံဃဋ္ဋနရသ၊ သင်္ဂတိ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
(ဝါ)
အာရုံနှင့်တွေ့ခြင်းလက္ခဏာ၊
အာရုံနှင့် ခတ်မိခြင်း ကိစ္စ၊
ထိုအာရုံနှင့် ပေါင်းဆုံခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
သဠာယတနလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ထိုဖဿသည် မိမိနှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ဝေဒနာအား သဟဇာတ, အညမည, နိဿယ, ဝိပါက, အာဟာရ, သမ္ပယုတ္တ, အတ္တိ, အဝိဂတ သတ္တိတို့ဖြင့် ယထာရဟ ကျေးဇူးပြု၏။
ဤကားအကျဉ်းသင်္ခေပအားဖြင့် “ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ” ဟူသောပုဒ်၌မှတ်သားရန် အမြွက်တည်း။
ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ
“ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ” ဟူသော ပုဒ်၌ ဝေဒနာ ဟူသည်ကား ဝေဒနာ စေတသိက်ပင်တည်း။
ထိုဝေဒနာကို ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။ ထိုဝေဒနာသည် --
အာရုံကိုခံစားခြင်း အနုဘဝန လက္ခဏာ၊
တကယ်ခံစားသုံးဆောင်ခြင်းသမ္ဘောဂရသ၊
ချမ်းသာ ဆင်းရဲခြင်းလျှင် ထင်သောအခြင်းအရာ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊
ဖဿလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
၎င်းဝေဒနာသည် တဏှာအား ကျေးဇူးပြုရာဝယ် ရှေးအခါ ခံစားဘူးသော ဝေဒနာသည် နောက် ထိုအာရုံ၌ တောင့်တ၍ ဖြစ်သော တဏှာအား ဥပနိဿယ သတ္တိတစ်ပါးဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရှေးအခါ ခံစားဘူးသော ဒုက္ခဝေဒနာရှိသော သူအား၌လည်း ချမ်းသာကို တောင်းတခြင်း တဏှာသည် ဖြစ်၏။
ထိုတောင်းတသောအခါ ရှေးခံစားဘူးသော ဒုက္ခဝေဒနာသည် နောက်ဖြစ်လာသော တဏှာအား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
လစ်လျူသဘောရှိသော ဥပေက္ခာဝေဒနာသည်လည်း မဆင်းရဲသောကြောင့်ပင် ချမ်းသာထင်၍ ထိုအာရုံကိုတောင်းတခြင်း တဏှာ ဖြစ်လာ၏။ ထိုအခါ ထို ဥပေက္ခာဝေဒနာသည် နောက်ဖြစ်လာသော တဏှာအား ဥပနိဿသတ္တိအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤကား “ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ” ဟူသော ပုဒ်၌ မှတ်သားရန် နည်း အမြွက်တည်း။
တဏှာ ပစ္စယာ ဥပါဒါနံ
“တဏှာ ပစ္စယာ ဥပါဒါနံ” ဟူသောပုဒ်၌ တဏှာဟူသည်ကား ရူပတဏှာ, သဒ္ဒတဏှာ အစရှိသော တဏှာအပေါင်းသည် လည်းကောင်း၊ ကာမဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာဟူသော တဏှာ အပေါင်းသည် လည်းကောင်း တဏှာမည်၏။ ထိုတဏှာအပေါင်း တို့တွင် ရူပါရုံ စသည်တို့၏။ ၌။ တပ်သော တဏှာသည် ရူပတဏှာ စသည်မည်၏။
ထို တဏှာသည်ပင်လျှင် ကာမအမှု၌ တပ်သည်ကို စွဲ၍ ကာမတဏှာလည်း မည်၏။
ထိုကာမဂုဏ်အာရုံကိုပင် မပျက်မစီး မြဲမြဲကြီးတည်သည် ဟူသော သဿတဒိဋ္ဌိ နှင့်တကွ ခံစား၍ အားကြီးစွာဖြစ်သောတဏှာ သည် ဘဝတဏှာဖြစ်၏။
ထိုအာရုံကိုပင် ဤဘဝ တစ်ဘဝသာတည်သည် နောင်ဘဝ ဟူ၍မရှိ။ သတ္တဝါ ဟူသမျှသည်ပင် တစ်ဘဝစီမျှသာဖြစ်ကြရသည် သံသရာ ရှည်လျားသောမည်သည် မရှိဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့်တကွ ရဲရဲကြီးခံစားဖြစ်ပွားသော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာ မည်၏။
ထိုတဏှာသည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတ် သမုဒယသစ္စာ၌ ရေတွက် အပ်၏။ ထိုတဏှာအပေါင်းသည် --
ငါးပါးကာမဂုဏ် မီးဟုန်ဟုန် စုံမက်တပ်စွန်းခြင်း လက္ခဏာ။
အလွန်နှစ်သက်ခြင်း ရသ။
ရောင့်ရဲမပြေနိုင်ခြင်း အတိတိတ္တဘာဝလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဝေဒနာလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ထိုတဏှာသည် နောင်အကြိမ်ကြိမ် စွဲစွဲလမ်းလမ်း နားခန်း မသတ် အထပ်ထပ် ဖြစ်သော ဥပါဒါန်တရားတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိ တစ်ပါးဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ ဤကား “တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ” ဟူသောပုဒ်၌ မှတ်သာရန်နည်းအမြွက်တည်း။
ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ
“ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ” ဟူသော ပုဒ်၌ ဥပါဒါန်ဟူသည်ကား- ကာမုပါဒါနံ, ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ, သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ, အတ္တဝါဒုပါဒါနံဟူ၍ သမုတ်အပ်သော လောဘစေတသိက် တရား ပင်လျှင်တည်း။
ထိုလေးပါးတို့တွင် --
- ကာမဂုဏ်၌ စွဲလမ်းခြင်းသည် ကာမုပါဒါန်။
- မိမိမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူတို့၌ စွဲလမ်းခြင်းသည် ဒိဋ္ဌုပါဒါန်။
- ခွေး၏ အတုဟပ်၍ စားလေ့ရှိသော ကောရခတ္တိယ မည်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တက္ကတွန်းကဲ့သို့ မိမိတို့၏ ကုက္ကုရဝတ နွားကဲ့သို့ သွားလျှက်စားသည့်အလေ့၊ သွား လျှက် ကျင်ငယ်စွန့်အလေ့ဟု ဆိုအပ်သောဂေါသီလ၊ ဂေါဝတသည်သာ ကိလေသာ စင်ကြယ်ကြောင်း ဖြစ်သည်ဟု အမှားကြီးယူအပ်သော သီလဗ္ဗတအကျင့်ကို လွန်စွာစွဲလမ်းခြင်းသည် သီလဗ္ဗတုပါဒါန်။
- မိမိကိုယ်ထည်၌ နောင်ဘဝ အဆက်ဆက် ဖြစ်ပွားစရာ မပျက်မစီး အမြဲ တည်သောသတ္တဝါတို့ သေကြသောအခါ ဤကိုယ်ကောင်ထည်မှ ထွက်၍ နောင် ဘဝသို့ ပြောင်းသွားတတ်သော အသက်ဇီဝိတဟူသော အတ္တဟူသည် ဧကန်ရှိ၏ဟု မိမိသည် အမှားကြီးယူအပ်သော အတ္တဝါဒကို မစွန်လွှတ်နိုင်ပဲ စွဲလမ်းခြင်းဖြင့် မှတ်အပ်သော ဝီသတိ ဝတ္ထုကသက္ကာယဒိဋ္ဌိအယူကို စွဲစွဲမြဲမြဲ သဲသဲမဲမဲ ရှာခြင်းသည် အတ္တဝါဒု ပါဒါန်မည်၏။
ယင်းဥပါဒါန်သည်ပင်လျှင် ထိုတဏှာအား ကျေးဇူးပြုခြင်း ကိစ္စရသရှိ၏။
တဏှာ၏ ပြင်းစွာဖြစ်ခြင်းလျှင် ထင်သောအခြင်းအရာ ပစ္စုပဋ္ဌာန်။
တဏှာလျှင်အကြောင်းရင်း ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ယင်းဥပါဒါန်ကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, သမုဒယသစ္စာ၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။ ထိုဥပါဒါန်သည် ဘဝအား အဘယ်သို့ ကျေးဇူးပြုသနည်းဟူမူကား-
ကာမသုဂတိဘုံ၌ စွဲကပ်ခြင်း ဥပါဒါန်ကြောင့် ကာမဘုံသို့ ရောက်အောင် ဒါန သီလ ကုသိုလ်တရားကို အားထုတ်၍ ကာမသုဂတိ ဘုံသို့ရောက်သည့်အခါ ထိုသို့ ပြုအပ်သော ဒါန သီလကုသိုလ် ဟူသော ကမ္မဘဝသည်လည်းကောင်း။ ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ထိုကာမ ဥပပတ္တိဘဝသည်လည်းကောင်း ထိုစွဲလမ်းရင်း ဥပါဒါန်ကြောင့်ဖြစ်သည် မည်၏။
ထိုဥပါဒါန်သည် ထိုဘဝနှစ်ခုတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ အသဒ္ဓမ္မဿဝန စသော အကြောင်းကို စွဲ၍ ဒုဂ္ဂတိဘုံ၌ ချမ်းသာလိမ့်မည့် အထင် ရောက်သဖြင့် ဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ရောက်အောင် တောင်းတသဖြင့် တစ်စုံတစ်ခု မကောင်းမှု ကိုပြု၍ ထိုဒုဂ္ဂတိဘုံ၌ ဖြစ်သောအခါ ထိုတောင့်တသော ပတ္တနာ အကုသိုလ်နှင့်တကွ ထိုပြုအပ်သော တစ်စုံတစ်ခု အကုသိုလ်တည်းဟူသော ကမ္မဘဝသည် လည်းကောင်း။ ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ဒုဂ္ဂတိဥပပတ္တိ ဘဝသည်လည်းကောင်း စွဲလမ်းရင်း ကာမုပါဒါန်ကြောင့်ဖြစ်သည် မည်၏။
ထိုကာမုပါဒါန်သည် ထိုဘဝနှစ်ပါးတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြု၏။ ယခု မျက်မှောက်တွင် ကာမဂုဏ်စည်းစိမ်တိုး တက်လို၍ သော်လည်းကောင်း၊ ရပြီးသော ကာမဂုဏ်ကို စောင့်ရှောက်လို၍သော် လည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ခု ပါဏာတိပါတ စသော ဒုစရိုက်အမှုကိုပြုမိသောကြောင့် အပါယ်ဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေ နေရသည့် အခါ ထိုပြုအပ်သော ဒုစရိုက်အကုသိုလ်ကမ္မဘဝသည်လည်းကောင်း၊ ထိုကံသည် ဖြစ်စေ အပ်သောဒုဂ္ဂတိဥပပတ္တိဘဝသည်လည်းကောင်း၊ ထို ကုသိုလ်, အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ် ကြောင့်ဖြစ်သော ဥပါဒါန်သည် နှစ်ပါးတို့အား ဥပနိဿယ သတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ရူပ အရူပဘုံ၌ ကာမဂုဏ် ကြီးကျယ်သည် အမှတ်အထင်ရှိ၍ ထိုကုသိုလ် ရူပ အရူပ ဘုံသို့ရောက်ကြောင်း ရူပ, အရူပဈာန်ကုသိုလ်ကို ရအောင် အားထုတ်သဖြင့် ထိုရူပ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်သည့်အခါ ထိုရူပ, အရူပဈာန်ကုသိုလ် ဟူသော ကမ္မဘဝသည် လည်းကောင်း၊
ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ထိုရူပအရူပဘုံ၌ ဥပပတ္တိဘဝသည် လည်းကောင်း ထိုစွဲလမ်းရင်း ကာမုပါဒါန်ကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ထိုဥပါဒါန်သည် ထိုဘဝနှစ်ပါးတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤသို့လျှင် ကာမုပါဒါန်သည် ထိုကာမဘုံ၌ ထိုဘဝတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုဟန်ကို မှတ်အပ်၏။
တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ဤဝတ္ထုဟူသော အသက် ဇီဝသည် ကြွယ်ဝသော ကာမဘုံ၌ ဖြစ်ပြီး၍သော်လည်းကောင်း ရူပ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်ပြီး၍သော်လည်းကောင်း၊ လုံးလုံးပြတ်၍ သံသရာ နားခန်းသတ်၏ ဟူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အယူကြောင့် ထိုဘုံတို့၌ဖြစ် ကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံကို ပြု၍ ထိုဘုံတို့၌ဖြစ်သည့် အခါ ထိုကံဟူသော ကမ္မဘဝသည်လည်းကောင်း၊ ထိုကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ဥပပတ္တိဘဝသည်လည်းကောင်း ထိုဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိကို စွဲလမ်းခြင်း ဒိဋ္ဌုပါဒါန်ကြောင့်ဖြစ်၏။
ထို ဒိဋ္ဌုပါဒါန်သည် ဘဝနှစ်ပါးတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ အကြင်အခါ တစ်ယောက်သောသူသည် မိမိ ပြုကျင့်နေကြ ဂေါသီလ ဂေါဝတ အကျင့်ကို အလွန်စွဲလမ်းခြင်း ရှိသဖြင့် “ဤငါ၏ အကျင့်ကို ဤယခု နေရာဘုံဌာန၌ ဤယခုလိုအနေနှင့် ကျင့်ရသောထက် ဤမည်သော နတ်ဘုံဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ကျင့်ရသည် ရှိသော် သာလွန်၍ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်လတ္တံ့” ဟု ကြံအောက်မေ့သဖြင့် ထိုဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ကံကိုပြု၍ ထိုဘုံသို့ရောက်သည့်အခါ ထိုသို့ ပြုအပ်သော ကံဟူသော ကမ္မဘဝ ထိုကံကိုဖြစ်စေတတ်သော သမ္ပယုတ် တရားသည် လည်းကောင်း၊ ထိုစွဲလမ်းရင်း သီလဗ္ဗတုပါဒါန်ကြောင့် ဖြစ်၍ ထိုသီလဗ္ဗတုပါဒါန်သည် ဘဝနှစ်ပါးဖြင့် မှတ်အပ်သော ကာမ, ရူပ, အရူပဘဝတို့အား ဥပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤသည်လျှင် “ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ”ဟူသောပုဒ်၌ မှတ် သားရန်အထူးတည်း။
ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ
“ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ” ဟူသောပုဒ်၌ ဘဝဟူသည်ကား ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကမ္မဘဝ, ဥပပတ္တိဘဝနှစ်ပါးတို့တွင် ကမ္မဘဝကိုသာ လိုအပ်၏။
ထိုကမ္မဘဝသည် -
ဘဝသစ်ကိုပြုပြင်ခြင်း ကမ္မလက္ခဏာ။
ဘဝသစ်ကိုဖြစ်စေခြင်း ကိစ္စရသရှိ၏။
ကုသိုလ်အကုသိုလ်၏အဖြစ်လျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဥပါဒါန်လျှင်အကြောင်းပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ထိုဘဝကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်တို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။
ထိုဘဝသည် ဇာတိအား ကမ္မပစ္စယသတ္တိ ဥပနိဿယ သတ္တိနှစ်ပါးဖြင့် ကျေးဇူးပြုပေ၏။ ကမ္မပစ္စယသတ္တိဟူသည်ကိုလည်း နာနာက္ခဏိကကမ္မသတ္တိကိုသာ ယူအပ်၏။ သဟဇာတကမ္မကို မလိုအပ်။
အကြောင်းနှင့်အကျိုး ခဏခြား၍ ဖြစ်သည်ကို နာနာက္ခဏိကမ္မ ဆိုသည်ကိုမှတ်။
ဥပနိဿယ ဟူသည်၌လည်း ပကတူပနိဿယကို လိုအပ်၏။ အာရမ္မဏူပနိဿယ အနန္တရူပနိဿယကို မလိုအပ်။
အာရုံဖြစ်၍ အလေးပြုအပ်သော အားကြီးသောမှီရာသတ္တိကို အာရမ္မဏူပနိဿယ သတ္တိ။ အခြားမဲ့၌ဖြစ်၍ အားကြီးသော မှီရာသတ္တိကို အနန္တရူပနိဿယသတ္တိ။
အခြားမဲ့၌လည်းမဖြစ် အာရုံပြုရာသည် မဟုတ်ပဲလျက်ပင် ပကတိသဘောအားဖြင့် မိမိသတ္တိနှင့် ကင်း၍မဖြစ်နိုင်သော တရားတို့အား မိမိ၏ အားကြီးသောသဘော အားဖြင့် မှီရာဖြစ်သည်ကို ပကတူပနိဿယ ဆိုသည်မှတ်။
ထိုကြောင့် ဤဘဝ၌စေတနာသည် နောင်ဘဝဇာတိ၏ အာရုံ ပြုရာလည်းမဟုတ် ဇာတိ၏ အခြားမဲ့တွင်ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်ပဲလျက် ယင်းဇာတိ၏ ထိုရှေးဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့ဘူးသော ကံတည်းဟူသော စေတနာ၏ သတ္တိနှင့်ကင်း၍ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ထိုကမ္မဘဝသည် ထိုဇာတိအား ပကတူပနိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုအပ်သည် ဟူလို သည်။
ဤသို့လျှင် “ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ” ဟူသောပုဒ်၌ မှတ်သားရန် အထူးတည်း။
ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ
“ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ” ဟူသောပုဒ်၌ ဇာတိ ဟူသည်ကား ဘဝသစ်၌ဖြစ်သော ပဉ္စဝေါကာရပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၊ ထိုစိတ္တုပ္ပါဒ်၌ အတူဥပါဒ်သော ပဉ္စဝေါကာယ ဘုံ၌ ကမ္မဇရုပ်တရားတို့၏ လည်းကောင်း၊ ရုပ်သက်သက် မျှသာဖြစ်သော အသညသတ်ဘုံ၌ ဇီဝိတနဝက ကလာပရုပ်သည် လည်းကောင်း၊ စတုဝေါကာရဘုံ၌ နာမ်သက်သက် မျှသာဖြစ်သော အရူပပဋိသန္ဓေဝိပါက် ဝိညာဉ်စိတ္တုပ္ပါဒ်သည် လည်း ကောင်း ဇာတိမည်၏။ ထိုဇာတိသည် ထိုထိုဘဝတို့၌ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း အဘိနိဗ္ဗတ္တနလက္ခဏာ ရှိ၏။
ယခုဘဝဟောင်းမှ ထခြင်း ထွက်ခြင်း နိယျာတနရသရှိ၏။
ဝါ။ ဤဘဝမှ နောင်ဘဝသို့ သတ္တဝါတို့ကို ထုတ်ဆောင်ခြင်း နိယျာတန ရသရှိ၏။
နောင်ဘဝအသစ်၌ ဦးခေါင်းပေါ်၍ ပေါ်လာခြင်း။ ဝါ။ ပေါ်လာစေခြင်း ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ကမ္မဘဝလျှင် ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။
“သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ” ဟူသောပုဒ်၌ သင်္ခါရ ဟူသည်ကား ရှေးဘဝ၌ဖြစ်၍ ဤဘဝ ပဋိသန္ဓေဟူသော ဝိညာဉ်၏အကြောင်း။
ဤ ကမ္မဘဝသည်ကား ဤဘဝ၌ဖြစ်၍ နောင်ဘဝပဋိသန္ဓေ ဟူသော ရုပ်နာမ် နှစ်ပါးဖြစ်မှ ဇာတိ၏အကြောင်းတည်း။
ဤသို့လျှင် သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝအထူးကို မှတ်အပ်၏။
ထိုဇာတိကို ထိုက်သည့် အားလျော်စွာ ခန္ဓာငါးပါး အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး ဓာတ်တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ဤအရာ၌ ဇာတိဟူသည်ကို ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ ဟူသော ဓာတုကထာကျမ်း (နှာ-၁၅) ၌လာသော ရူပက္ခန္ဓာ သင်္ခါရက္ခန္ဓာ နှစ်ပါးတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်သော သင်္ခတလက္ခဏာရှိသော ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဥပါဒ်ခဏ ဟူသောဇာတိကို မလိုအပ်။
ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသောအတိုင်း ဘဝသစ်တို့၌ ရှေးဦးအစဖြစ်ပေါ်လာခြင်း အဘိနိဗ္ဗတ္တန လက္ခဏာရှိသော ပဋိသန္ဓေနာမ်ရုပ်တို့ကိုသာ လိုအပ်၏။ ထိုတွင်မှလည်း ဂဗ္ဘသေယျကပဋိသန္ဓေနေသော သတ္တဝါတို့အား ပဋိသန္ဓေနေသည်မှစ၍ ဖွားသည့် တိုင်အောင် ဖြစ်သမျှသော နာမ်ရုပ်တို့ကို ဇာတိဟူလိုအပ်၏။ ကြွင်းသော သြပပါတိက စသော ပဋိသန္ဓေရှိသော သတ္တဝါတို့မှာကား ပဋိသန္ဓေစိတ္တက္ခဏ နာမ်ရုပ်တို့ကို လိုအပ်၏မှတ်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းလာ ထိုဇာတိသည် ဇရာမရဏအား ဥပနိဿယသတ္တိ တစ်ပါးဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဇရာ မရဏ ဟူသည်ကား နိပ္ဖန္နရုပ်တို့၏ ရင့်ခြင်းသဘော ရှိသော ၎င်းရုပ်တို့၏ ဌီ ဟုဆိုအပ်သော သင်္ခတလက္ခဏာရှိသော ရုပ်၏ ဇရာ။ နာမ်တရားတို့ ရင့်ခြင်း သဘောရှိသော ၎င်းနာမ်တရားတို့၏ ဌီ ဟုဆိုအပ်သော သင်္ခတလက္ခဏာရှိသော နာမ်၏ဇရာအားဖြင့် နှစ်ပါးသော ပရမတ္ထဇရာကို ဤ၌မလို။
သွားကျိုးခြင်း, ဆံဖြူခြင်း, အရေတွန့်လိပ်ခြင်းတို့ဖြင့် မှတ်အပ်သော ရုပ်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း, ရင့်ကျက်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော သမ္မုတိဇရာကိုသာ လိုအပ်၏။
ထိုဇရာသည် ခန္ဓာတို့၏ ရင့်ကျက်ခြင်း ခန္ဓပရိပါကလက္ခဏာ ရှိ၏။ သေမင်းထံသို့ အပ်နှံတတ်ခြင်း ကိစ္စရှိ၏။ အရွယ်၏ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးခြင်း ဟု ဆိုအပ်သော အကြောပြိုင်းပြိုင်း ကိုယ်ကိုင်း ရွတ်တွဲခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာရှိ၏။
မရဏဟူသည်ကား နာမ်ရုပ်တရားတို့၏ ဘင်ခဏဟုဆိုအပ်သော သင်္ခတလက္ခဏာ ရှိသော ပရမတ္တမရဏကို ဤ၌ မလိုအပ်။
ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ အဆုံးဟုဆိုအပ်သော ရုပ်ဇီဝိတ, နာမ်ဇီဝိတ နှစ်ပါးတို့၏ တဖန်ပြန်၍ ဖြစ်ခြင်းမရှိ။ အလျင်းပြတ်သွားသော သေဆုံး ကွယ်ပျောက်သည်ဟု သမုတ် အပ်သော သမ္မုတိမရဏကိုသာ လိုအပ်၏။ ထိုမရဏသည် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှ ရွေ့လျောခြင်း စုတိလက္ခဏာ။ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှ ကင်းခြင်းဝိယောဂရသ။ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၏ ပျက်စီးခြင်းလျှင် ထင်သော အခြင်းအရာရှိ၏။
ထိုသို့သော သမ္မုတိဇရာ, မရဏသည် ပညတ်တရား ဖြစ်သောကြောင့် အသင်္ခတံ ခန္ဓတော ဌပေတွာ (အဘိ၊၃၊၁၀) ပါဠိလာရှိသည့် အတိုင်း ခန္ဓာဟူသော အရေအတွက်သို့ မဝင် ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတ်သို့ကား ဝင်၏။
ပရမတ္ထဖြစ်သော ဇရာ, မရဏကိုမူကား - ဇရာမရဏံ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတံ (အဘိ၊၃၊၁၅) ပါဠိလာရှိသည်အတိုင်း ရုပ်တရားတို့၏ ဇရာကို ရူပက္ခန္ဓာ၊ နာမ်တရားတို့၏ ဇရာကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ထိုနှစ်ပါး တို့ကိုပင် ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ် အားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ထိုဇာတိသည် ထိုသမ္မုတိဇရာမရဏအား အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သော ဥပနိဿယ သတ္တိတပါးဖြင့်သာ ကျေးဇူးပြုပေ၏။
ဤကား “ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ” ဟူသော ပုဒ်၌ မှတ်သားရန်အထူးတည်း။
သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ
“သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ” ဟူသောပုဒ်၌ သောက ဟူသည်ကား-
ဆွေမျိုး ဥစ္စာစသည်တို့၏ ပျက်စီးခြင်းကို စွဲ၍ဖြစ်သော စိတ်၏ ပူပန်ခြင်းဖြင့် မှတ်အပ်သော ဒေါသစေတသိက်ပင်တည်း။ ထိုဒေါသ စေတသိက်ဟု ဆိုအပ်သော အကုသိုလ်သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာ၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။
ထိုသောကသည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်တွင်း၌ မီးဝင်၍လောင်ဘိသည့်ပမာ လွန်စွာ ပူအိုက်ခြင်း အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏာ ရှိ၏။
စိတ်ကို ကျွမ်းလောင်စေ ခြင်း စေတောပရိယာဈာပနကိစ္စ ရှိ၏။
အဖန်တလဲလဲ အရှိန်မသေနိုင်ပဲ ဝမ်းထဲ စိုးရိမ်ခြင်း အနုသောစနပစ္စုပဋ္ဌာန် ရှိ၏။
ပရိဒေဝ ဟူသည်ကား ဉာတိဗျသန, ဘောဂဗျသန, ရောဂဗျသနတို့ကြောင့် ငိုမြည်း တမ်းခြင်းဖြင့် မှတ်အပ်သော စိတ်၏ ဆင်းရဲသော အစွမ်းအားဖြင့်ဖြစ်သော ဒေါသ စေတသိက်ပင်တည်း။
ထိုပရိဒေဝကို သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဓမ္မာယတန ဓမ္မဓာတ် ဒုက္ခသစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက် အပ်၏။
ထိုပရိဒေဝသည် ငိုမြည်းတမ်းခြင်း လာလပ္ပနလက္ခဏာရှိ၏။
ထိုသေကြေပျက်စီးသော ဉာတိဘောဂ စသည်တို့၏ ဂုဏ်ကိုဖေါ်၍ ငိုယိုကြွေးကြော် ဖွဲ့နွဲ့ခြင်း ဂုဏကိတ္တနရသရှိ၏။
ရင်ကိုထုသပ် ချာချာပတ်၍ ရပ်တံ့မတည် တလည်လည်နေခြင်းလျှင် ပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဒုက္ခဟူသည်ကား ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော ဒုက္ခသဟဂုတ်ကာယ ဝိညာဉ်နှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ဝေဒနာ စေတသိက်ပင်တည်း။ ထို ဒုက္ခကို ဝေဒနာက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာ တို့၌ သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်အပ်၏။
ထိုဒုက္ခသည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ကို နှိပ်စက်တတ်ခြင်း ပီဠနလက္ခဏာရှိ၏။
ကမ္မဿကတဉာဏ်စသည်မှ ကင်းသည်ဖြစ်၍ အသင့်အားဖြင့် နှလုံးမထားနိုင် ဗျာလှိုင်တက်သော ဒုပ္ပညပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို နှလုံးမသာရအောင် ပြုတတ်ခြင်း ဒေါမနဿ-ကာရဏကိစ္စရှိ၏။
ကိုယ်၏ ကျင်နာ မခံသာခြင်း အာဗာဓနပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဒေါမနဿ ဟူသည်ကား စိတ်၌ဖြစ်သော ဆင်ရဲခြင်းဟုဆိုအပ်သော ဒေါသ စေတသိက်နှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော ဒေါမနဿဝေဒနာ စေတသိက်ပင်တည်း။
ထို ဒေါမနဿကို ဝေဒနက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခ သစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။
ထိုဒေါမနဿသည် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို နှိပ်စက်ခြင်း စိတ္တ ပီဠနလက္ခဏာရှိ၏။
စိတ်၏ပင်ပန်းပူစာ မနေသာခြင်း မနောဝိယာတန ကိစ္စရှိ၏။
စိတ်၏ကျင်နာခြင်း မာနသဗျာဓိကပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဥပါယာသ ဟူသည်ကား ဉာတိဗျသန စသည်တို့ဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သောသူ၏ အလွန် အကဲ စိတ်ပူပန်ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော ဒေါသစေတသိက် ပင်တည်း။
ထို ဥပါယာသသည် သင်္ခါရက္ခန္ဓာ, ဓမ္မာယတန, ဓမ္မဓာတ်, ဒုက္ခသစ္စာတို့၌ သင်္ဂြိုဟ် ရေတွက်အပ်၏။
ထို ဥပါယာသသည် စိတ်၏ ပူလောင်ခြင်း။
ဝါ။ စိတ်ကို ကျွမ်းစေခြင်း စေတောပရိယာဒဟနလက္ခဏာ ရှိ၏။
နှုတ်ဖြင့် တပြောစားစား ညည်းတွာမြည်းတမ်းခြင်း နိဝတ္တကိစ္စရှိ၏။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ သက်သာရာမရခြင်း ဝိသာဒပစ္စုပဋ္ဌာန်ရှိ၏။
ဤ၌ ပစ္စုပဋ္ဌာန်ကား အာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်လည်း သင့်၏။ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ သက်သာရာမရပုံ အချင်းအရာကိုထောက်၍ ဤသူအား ကိုယ်တွင်း၌ အလွန် ပူပန်ခြင်း ဥပါယာသတရား နှိပ်စက်အပ်၏ဟု သိကြောင်း အခြင်းအရာဆိုလိုသည်။
ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်လည်သင့်၏။ စိတ်၏ ပြင်းစွာပူပန်ခြင်း ဥပါယာသ၏ အကျိုးကား ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ မသက်သာခြင်း အကျိုးမျှ သာဖြစ်သည်။ ဘယ်ဟာတစ်ခု ကောင်းကျိုးကို ပြုတတ်သည်မဟုတ် ဆိုလိုသည်။
ထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော သောက, ပရိဒေဝ, ဒုက္ခ, ဒေါမနဿ ဥပါယာသ တရား အပေါင်းတို့သည်ကား ဇာတိဟူသော အကြောင်းရင်း ပဒဋ္ဌာန်ရှိ၏။ ဇာတိ တစ်ပါးပါးကို စွဲ၍ ထိုအလုံးစုံသော သောက, ပရိဒေဝ အစရှိသော မီးတို့သည် တညီးညီး တထိန်ထိန် အရှိန်မစဲ အမြဲလောင်ရကုန်၏တကား။ ပဋိသန္ဓေစွဲနေရခြင်း ဇာတိဘေးကို လွန်စွာ ကြောက်ကြကုန်ရာ၏။
ဇာတိဘေးကို လွန်စွာကြောက်ကြကုန်သော သူတို့သည် ဇာတိဘေးကြီး၏ အကြောင်းဖြစ်သော လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ဟူသော ကမ္မဘဝကို လွန်စွာ ကြောက်ကြကုန်ရာ၏။ ကမ္မဘဝကို ကြောက်ကြလျှင် ဥပါဒါန်တရားတို့ကို မဝင်လာ ရအောင် လွန်စွာသတိ ဆောင်ကြအပ်၏။
ဥပါဒါန်ကို မဝင်စေလိုလျှင် တဏှာမဝင်လာရအောင် ကြံဆောင် အားထုတ်အပ် ကုန်၏။ တဏှာမဝင်စေလိုလျှင် ထိုထိုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌ ပျော်ပွဲလိုက်မှား ခံစားခြင်း ဝေဒနာမပေါ်လာရအောင် များများကြီး သတိဆောင်အပ်သည်။
ယင်းသို့ ခံစားခြင်း ဝေဒနာ မပေါ်လာစေလိုလျှင် ထိုထိုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့နှင့် မကြုံမတွေ့ရအောင် အထူး ရှောင်ကြဉ်ကြရမည်။ ယင်းသို့ တွေ့ခြင်းဖဿကို ကြောက်ကြလျှင် ယင်းဖဿတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော မျက်စိ, နား, နှာခေါင်း စသော ကိုယ်၏အင်္ဂါ အဖြာဖြာတို့ကို လွန်စွာကြောက်ကြကုန်ရာ၏။
ယင်းသို့ ကိုယ်၏ အင်္ဂါ ကြီးငယ် နား, မျက်စိ, အသွယ်သွယ်တို့ ပေါ်လာခြင်းကြောင့် အာရုံနှင့် တွေ့ခြင်းဖဿ, ခံစားခြင်းဝေဒနာ, တပ်စွန်းခြင်းတဏှာ, စွဲလမ်းခြင်း ဥပါဒါန်ဖြစ်သောကြောင့်သာ အလုံးစုံသော သံသရာဒုက္ခ အပါယိကကြီးဧရာနှင့် အခါခါ တွေ့၍ နေကြရသည်ဖြစ်ရကား။
ယင်းမျက်စိ, နား, နှာခေါင်း စသော ကိုယ်၏အင်္ဂါ ပေါ်လာခြင်းတို့သည် လွန်စွာ ကြောက်မက်ဘွယ် ရှိစွာတကားဟု ကိုယ်အင်္ဂါ ကြီး,ငယ် အသွယ်သွယ်တို့မှ ကြောက်ကုန်သော သူတို့သည် ယင်းသို့သော ကိုယ်အင်္ဂါ ကြီးငယ် ပေါ်လာဖြစ် လာရာ ရုပ်ခန္ဓာဟု ဆိုအပ်သော အတ္တဘောကြီးကို လွန်စွာ ငြီးငွေ့ကြရာ ကြောက်ကြရာ၏။
ယင်းသို့ နာမ်ရုပ်ဟု ဆိုအပ်သော တစ်ဆယ့်တစ်သီး မီးအပေါင်း တို့၏ တစ်ပေါင်း တည်းလောင်ရာ ကိုးဆယ့်ခြောက်ဖြာ ဝေဒနာ အပေါင်းတို့၏ တည်ဆောင်ရာ တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိလေသာရန်သူ အပေါင်းတို့၏ နှိပ်စက် ညှင်းဆဲရာ ဤ အတ္တဘောကြီးမှ ကြောက်ကုန်သော သူတို့သည် ယင်းသို့သော အတ္တဘောကြီး၏ အကြောင်းမိတ်ဖက် လောကီဝိပါက် ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်မှ လွန်စွာကြောက်ကုန်ရာ၏။
ထိုဝိညာဉ်တို့တွင် ဒုဂ္ဂတိဘုံတွင် အကုသလဝိပါက်ဝိညာဉ်ကို လတ်တလော သေစေတတ်သော အဆိပ်မျိုးစေ့မှ ပေါက်သော အဆိပ်ညှောက်ကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။ သုဂတိဘုံ၌ ကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဉ်ကို တစ်ဖြေးဖြေးဝေးလေ အဆိပ်တက်၍ အရိုး အသား ထွားထွား ညက်ညက် သေစေတတ်သော အဆိပ် မျိုးစေ့မှ ပေါက်သော အဆိပ်ညှောက်ကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
အဆိပ်ညှောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်မှ ကြောက်ကုန်သော သူတို့သည် အဆိပ်မျိုးစေ့ ကျရောက်လာသည်မှ လွန်စွာကြောက်အပ်သကဲ့သို့ ပဋိသန္ဓေဝိညာဉ်ဖြစ်လာသည်မှ လွန်စွာကြောက်ကုန် သောသူတို့သည် ထိုဝိညာဉ်၏ အကြောင်း မူလကုသိုလ် အကုသိုလ် သင်္ခါရတို့မှ လွန်စွာ ကြောက်ကုန်ရာ၏။ ထိုတွင် အကုသိုလ်သင်္ခါရကို လတ်တလော သေစေတတ်သော အဆိပ်မျိုးစေ့ကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ကုသိုလ်သင်္ခါရကို တဖြေးဖြေး အဆိပ်တက်သဖြင့် အရိုး အသား ထွားထွား ညက်ညက် ကြေ၍သေစေတတ်သော အဆိပ် မျိုးစေ့ကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
အဆိပ်မျိုးစေ့ ကျလာ ရောက်လာအံ့သည်မှ ကြောက်ကြကုန် သောသူတို့သည် ယင်း အဘိသင်္ခါရ၏ အကြောင်းမူလ ပရိယုဋ္ဌာန အဝိဇ္ဇာမောဟ ဖြစ်ပေါ်လာမည်မှ လည်းကောင်း။ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် မပယ်မသတ် ရသေးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ယခု ထင်ရှားမရှိသော်လည်း အကြောင်းတော်လျှင် ပေါ်လာလတ္တံ့သော အနုသယအဝိဇ္ဇာ မောဟမှလည်းကောင်း လွန်စွာကြောက်ကြကုန်ရာ၏။
ယင်း အဝိဇ္ဇာမှ ကြောက်ကုန်သော သူတို့သည် အဝိဇ္ဇာ ပွားကြောင်း မိုက်မဲ တွေဝေကြောင်း အလွန်ကောင်းသော ကာမဂုဏ် အာရုံ ခြောက်ပါး လောကီစီးပွား ကြီးမားကျယ်ဝန်းအံ့သည်တို့မှ လွန်စွာ ကြောက်ကြကုန်ရာ၏။
ယင်းသို့ အဝိဇ္ဇာအာရုံ ကာမဂုဏ်မြူးတူး အလွန်မူးယစ်ခြင်း တို့ကို တစတစ ခေါင်းပါးအောင် ပြုနိုင်ကြမှ အဝိဇ္ဇာမောဟ ပါးရှား လွင့်ပါးနိုင်ကြမည်။ အဝိဇ္ဇာလွင့်ပါး ချုပ်ပျောက်မှ သင်္ခါရချုပ်ပျောက်မည်။ သင်္ခါရအစရှိသည်တို့ ချုပ်ပျောက်မှ ဝိညာဉ် အစရှိသည်တို့ ချုပ်ပျောက်၍ ဇာတိ, ဇရာ, ဗျာဓိ, မရဏဘေးကြီးတွေ ကွယ်ပျောက် ဘေးကင်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရွယ်တိုင် ရောက်နိုင်ကြမည်။ ယင်းသို့သော အချင်းအရာ တို့ကို သိစေတော်မူလိုသော ဘုရားရှင်သည်-
“အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသ ဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရ နိရောဓော၊
သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော၊
ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပ နိရောဓော၊
နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတန နိရောဓော၊
သဠာယတန နိရောဓာ ဖဿနိရောဓော၊
ဖဿ နိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော၊
ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော၊
တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော၊
ဥပါဒါန နိရောဓာ ဘဝနိရောဓော၊
ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော၊
ဇာတိနိရောဓာ ဇရာ မရဏံ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနသုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ။
ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ။” ဟူ၍
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဋိလောမ ဒေသနာတော်မြတ်ကို ဟောကြားတော်မူရပြန်သတည်း။
အဝိဇ္ဇာယတွေဝ၊ အဝိဇ္ဇာ၏ပင်လျှင်။
အသေသဝိရာဂ နိရောဓာ၊ ဝိရာဂမည်ဝိဇ္ဇာ၏ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။
သင်္ခါရနိုရောဓော၊ သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်းသည်။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။
သင်္ခါရနိရောဓာ၊ သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။
ဝိညာဏ နိရောဓော၊ ဝိညာဉ်၏ ချုပ်ပျောက်ခြင်းသည်။
သမ္ဘဝတိ၊ ဖြစ်၏။လ။
ဇာတိနိရောဓာ၊ ဇာတိချုပ်ပျောက်ခြင်းကြောင့်။
ဇရာ မရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿုပါယာသာ၊ ဇရာ, မရဏ, သောက, ပရိဒေဝ, ဒုက္ခ, ဒေါမနဿ, ဥပါယာသတို့သည်။
နိရုဇ္ဈန္တိ၊ ချုပ်ကုန်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့လျှင်။
ကေဝလဿ၊ သက်သက်ချမ်းသာ မစွက်သော။
ဧတဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ၊ ဤဒုက္ခအစု၏။
နိရောဓော၊ ချုပ်ပျောက်ခြင်းသည်။
ဟောတိ။ ဖြစ်၏။
ဤ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဋိလုံပါဠိတော် အားလျော်စွာ ယခုငါ၏ သန္တာန်၌ --
အဝိဇ္ဇာသည် မကင်းမကွာ မချုပ်မပျောက်သေး၊
ယင်း အဝိဇ္ဇာ မပျောက်သေးသော် သင်္ခါရ မပျောက်နိုင်ရာ၊
အဝိဇ္ဇာ ချုပ်ပျောက်မှ သာလျှင် သင်္ခါရတို့ ချုပ် ပျောက်နိုင်မည်၊
သင်္ခါရတို့ ချုပ်ပျောက်မှ ဝိညာဉ် ချုပ်ပျောက်နိုင်မည်၊
ဝိညာဉ်ချုပ်ပျောက်မှ နာမ်ရုပ် ချုပ်ပျောက်နိုင်မည်၊
နာမ်ရုပ်ချုပ်မှ သဠာယတန ချုပ်မည်၊
သဠာယတန ချုပ်မှ ဖဿ ချုပ်မည်၊
ဖဿချုပ်မှ ဝေဒနာ ချုပ်မည်၊
ဝေဒနာချုပ်မှ တဏှာ ချုပ်မည်၊
တဏှာချုပ်မှ ဥပါဒါန် ချုပ်မည်၊
ဥပါဒါန်ချုပ်မှ ဘဝ ချုပ်မည်၊
ဘဝချုပ်မှ ဇာတိချုပ်မည်၊
ဇာတိချုပ်မှ ဇရာမရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿဥပါယာသဘေးကြီးတို့ ချုပ်နိုင်မည်။ ယင်း တရားတို့ချုပ်မှ ဘေးခပ်သိမ်းတို့၏ ကင်းငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်နိုင်မည်။
ဤသို့သော နည်းအားဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ပဋိလုံကို အခြင်းအရာတို့ကို ရှုဆင်ခြင် အပ်၏။
ယင်းသို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသည်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်။ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဉ်ဖြစ်သည်။ပ။ ဇာတိကြောင် ဇရာ မရဏ စသည်တို့ဖြစ်ကုန်သည်ဟူ၍။ အနုလောမ အားဖြင့်လည်း ရံခါ ရံခါ။ ပဋိလောမနည်း အားဖြင့်လည်း ရံခါရံခါ အလှည့်အလည်ရှုဖန် များသည်ရှိသော် သင်္ခါရတရားတို့၏ အကြောင်းကို မြင်သော ဓမ္မဋ္ဌိတိ ဉာဏ်ဖြစ်၏။
ယင်းသို့ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်ဖြစ်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ သမ္မသနစသော မဂ္ဂသစ္စာတို့ဖြင့် အစဉ်အတိုင်းဖြစ်၍ မဂ်လေးတန်, ဖိုလ်လေးတန်, နိဗ္ဗာန်ထုတ်ခြောက် ရောက်တော် မူကြသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသခင်တို့ ထိုဂင်္ဂါဝါလုမက အသင်္ချေယျ အနန္တ များပြားလှလေပြီမှတ်။
“ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ၊ တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟာ”
ဟူသောပုဒ်ကို ကြားခါမျှဖြင့် သောတာပန်တည်သော ရှင်သာရိပုတြာသည်လည်း ဤသို့သော အကျဉ်းသင်္ခေပနည်းဖြင့် အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာစသော အကျယ်ဝိတ္ထာရနည်းကို ကောင်းစွာ တည်ထွင် ဉာဏ်ဖြင့်မြင်၍သာ နိဗ္ဗာန်ဝင်နိုင်သည်မှတ်။
ယေဓမ္မာ၊ အကြင်သင်္ခါရ ဝိညာဉ်အစရှိသော တရားတို့သည်။
ဟေတုပ္ပဘဝါ၊ အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်ကုန်၏။
တေသံ၊ ထိုသင်္ခါရဝိညာဉ်စသော အကျိုးတရားတို့၏။
ဟေတု၊ အဝိဇ္ဇာ စသော အကြောင်းကို။
တတာဂတော၊ ငါတို့ဆရာမြတ်စွာဘုရားသည်။
အာဟ၊ ဟောတော်မူ၏။
ဤဒေသနာတော် အကျဉ်းသင်္ခေပနယဖြင့် ခပ်သိမ်းသော တရားဟူသမျှသည် အကြောင်းကင်း၍ မဖြစ်။ သိကြား ဗြဟ္မာ ပရမီသွာတို့ ဖန်ဆင်း၍ ဖြစ်သည်လည်း မဟုတ်။
အဝိဇ္ဇာအစရှိသော အကြောင်းတရားတို့ကို စွဲ၍ သင်္ခါရအစရှိသော အကျိုးတရား တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “အကြောင်း အကျိုးတရားအပေါင်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း သဘောရှိသောကြောင့် မမြဲရကား အနိစ္စ အနိစ္စ။ ထိုအနိစ္စ သည်ပင် ဆင်းရဲဖြစ်ရကား ဒုက္ခ ဒုက္ခ။ ထိုဒုက္ခဖြစ်သော တရားတို့ကို သုခဖြစ်အောင် အစိုးရသူ စီရင်နိုင်သူ ပြုပြင်နိုင်သူ မရှိရကား အနတ္တ အနတ္တ” ဟူသော သဘော သဘာဝကို နှလုံးထားနိုင် နှလုံးသွင်းနိုင်သည်ဖြစ်၍သာ ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဆယ်ပါးတို့ လွန်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ဝင်ရောက်တော်မူသည် မှတ်အပ်၏။
ထို့ကြောင့် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အနုလုံ ပဋိလုံ ပါဌ်အနက်တို့ကို နှုတ်တက် အာဂုံပြုသဖြင့် အဖန်တလဲလဲ ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ်ပြီးလျှင် ယခင်ပြအပ်ခဲ့ပြီးသော ပါဌ်လျောက် အနက်အတိုင်းလည်း ၎င်းမြန်မာဘာသာအားဖြင့် အထပ်ထပ် ရွတ်ဖတ် သရဇ္ဈာယ် ဆင်ခြင်အောင်မေ့ပြီးခါ ဤသို့သော အကြောင်းအကျိုး၊ ပစ္စည်း ပစ္စယုပ္ပန် တရားတို့သည် ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း ဥပ္ပါဒသဘော, ဘင်သဘောနှင့် မဆန့်ကျင်ရကား အမြဲမရှိ အနိစ္စ အနိစ္စ။
ထိုသို့ အမြဲအရှည် မတည် ပျက်စီးခြင်းသည်ပင်လျှင် ဆင်ရဲရကား ဒုက္ခ ဒုက္ခ။ ထို မပျက်မစီး အမြဲတည်မြဲအောင် ပြုပြင်၍ အလိုသို့ မလိုက်တတ်သောကြောင့်ပင် အစိုးမရ အနတ္တ အနတ္တ ဟူ၍ အဖန်တလဲလဲ သမ္မသနဉာဏ်ဖြစ်အောင် ပွားများ အားထုတ်ကြအပ်၏။
ယင်းသို့ အားထုတ်ဖန် များသည်ရှိသော် အောက်၌ ပြဆိုအပ်ခဲ့ ပြီးသော ဝိပဿနာ ဉာဏ်ဆယ်ပါးတိုင်အောင် အစဉ်အတိုင်း ထင်၍ နိဗ္ဗာန်ဝင်ရကြောင်းဖြစ်လတ္တံ့ ။
တနည်းလည်း။
အဝိဇ္ဇာကို မျက်စိနှစ်ဘက်ကန်းသော သူကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။ အဝိဇ္ဇာ ကြောင့်ဖြစ်သော သင်္ခါရကို မျက်စိကန်းသောကြောင့် လမ်းမှားသို့ လိုက်မိသွားသော အခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။
သင်္ခါရကြောင့်ဖြစ်သော ဝိညာဉ်ကို မျက်စိကန်းသဖြင့် လမ်းမှားသို့ လိုက်မိရာ ချော်၍ လဲသောအခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။
ဝိညာဉ်ကြောင့် ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်တို့ကို လမ်းမှားသို့ လိုက်မိသဖြင့် ချော်၍ လဲသည့်အခါ အမာအဖုကြီး နှစ်ခု ဖြစ်သည့်အခါကို ကဲ့သို့ ရှုအပ်၏။
နာမ်ရုပ်လိုက် ဖြစ်သော အာယတန ခြောက်ပါးတို့ကို အဖုကြီး နှစ်ခုတို့၌ အအက် အကွဲခြောက်ခုဖြစ်သော အခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
သဠာယတန တို့ကြောင့်ဖြစ်သော ဖဿကို ထိုအက်အကွဲ ခြောက်ခုတို့၌ တိုက်ခိုက်မိ သောအခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို အဖုကြီးနှစ်ခုဝယ် အအက် အကွဲခြောက်ဌာနကို တိုက်မိ ခိုက်မိရာ သည်းထန်စွာ နာသောအခါကို ကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ဝေဒနာကြောင့်ဖြစ်သော တဏှာကို အမာအဖု အကွဲအအက်တို့၌ တိုက်ခိုက်မိ၍ နာကျင်လှရာ အနာပျောက်ရာ ပျောက်ကြောင်း အမှတ်ဖြင့် အသပ္ပာယဆေးကို တောင်းတမိသော အခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ်၏။
တဏှာကြောင့် ဖြစ်သော ဥပါဒါန်ကို ထိုအမာနှင့် မသင့်သော ဆေးကိုစွဲလမ်း ရှာဖွေမှားသောအခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။
ဥပါဒါန်ကြောင့်ဖြစ်သောဘဝကို အမာနှင့် မသင့်သောဆေးကို စားမှား ထင်မှား မိသောအခါကို ကဲ့သို့ ရှုအပ်ကြောက်အပ်၏။
ဘဝကြောင့်ဖြစ်သော ဇာတိကို မသင့်သောဆေးကို တင်မိသောကြောင့် အနာပျက်ကြီး တဖန် ဖြစ်ပြန်သောအခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ဇာတိကြောင့် ဖြစ်သော ဇရာ, မရဏ, သောက, ပရိဒေဝ စသည်တို့ကို အနာပျက်ကြီးဖြင့် တကိုယ်လုံး မသေကျေ ပျက်စီးဆုံးပါးကြီး ရောက်သည့်အခါကဲ့သို့ ရှုအပ် ငြီးငွေ့ အပ်၏ ။
တနည်းလည်း “အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော” ဟူသော (မ၊၁၊၆၇) ပါဠိတော်နှင့် လျော်စွာ။
“အာသဝါနံ သမုဒယာ အဝိဇ္ဇာ စ ပဝတ္တတိ”
အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်အတိုင်း အဝိဇ္ဇာသည် ကာမာသဝ ဘဝါသဝ အဒိဋ္ဌာသဝ ဟူသော အာသဝေါတရား တို့ကြောင့်သာ အခါခါဖြစ်ပွားရသည်ဖြစ်ရကား -
ယင်းအဝိဇ္ဇာကို အရက်များစွာကို အခါခါသောက်၍ ဝမ်းလားခြင်းသို့ ရောက်သော ဥမ္မတ္တကအရူးမ၏ အရက်မှဖြစ်သော အလွန် ဆိုးရွား ခါးစပ် မူးယစ်စေတတ်သော မစင်ရည်ကိုကဲ့သို့ ရူအပ်၏။ ရွံရှာအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။
အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်သော အကုသိုလ်သင်္ခါရကို ယင်းမစင်ရည် ထဲ၌ ကျရောက်သော လတ်တလော သေစေတတ်သော အဆိပ်မျိုးစေ့ကဲ့သို့ ရှုအပ်စက်ဆုပ်အပ်၏။
အဝိဇ္ဇာကြောင့် ဖြစ်သော ကုသိုလ်သင်္ခါရကို ယင်း မစင်ရည်ထဲ၌ ကျရောက်သော တဖြေးဖြေး အဆိပ်တက်၍ သေစေတတ်သော အဆိပ်မျိုးစေ့ကဲ့သို့ ရှုအပ် စက်ဆုပ်အပ်၏။
သင်္ခါရကြောင့်ဖြစ်သော အကုသလဝိပါက်ဝိညာဉ်၊ ကုသလ ဝိပါက်ဝိညာဉ်တို့ကို ထို အရူးမ၏ အရက် မစင်ထည်းသို့ ကျရောက်လာသော အဆိပ်မျိုးစေ့တို့မှ ပေါက်သော အဆိပ်ညှောက်ကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ဝိညာဉ်ကြောင့်ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးတို့ကို ထိုအဆိပ် အညှောက်မှ ပေါက်သော ရွက်ဆင့်နှစ်ထပ် ပေါ်စပြုသော အဆိပ်ပင်ငယ်တို့ကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
နာမ်ရုပ်ကြောင့်ဖြစ်သော အာယတန ခြောက်ပါးတို့ကို ထိုအဆိပ်ပင်ငယ်မှ အဆိပ်နွယ် အဆိပ်ခက် တို့ကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်ကုန်၏။
အာယတနခြောက်ပါး တို့ကြောင့်ဖြစ်သော ဖဿခြောက်ပါးတို့ကို ထိုအဆိပ်နွယ် အဆိပ်ခက်တို့၌ ချိုမြိန်သော အနံ့အရသာ အတွေ့ရှိသော ထက်လှစွာသော အဆိပ်သီး အဆိပ်ပွင့်တို့ကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ထို ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော ဝေဒနာခြောက်ပါးတို့ကို ထိုအဆိပ်သီး အဆိပ်ပွင့်တို့ကို မြိန်ရှက်စွာ စားသောက်ရသော အခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်ကုန်၏။
ထိုဝေဒနာကြောင့် ဖြစ်သော တဏှာကို ထို အဆိပ်သီးတို့ကို မြိန်ယှက်စွာ စားသောက်ရာ လွန်စွာနှစ်သက်သော အခါကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
တဏှာကြောင့်ဖြစ်သော ဥပါဒါန်ကို ထိုအဆိပ်သီးကို အဆိပ်သီးမှန်း မသိ၍ စားသောက်မှားသော ဗာလုမ္မတ္တက၏ ထိုအဆိပ်သီး၌ လွန်စွာစွဲလမ်းခြင်းကိုကဲ့သို့ မှတ်အပ် ကြောက်အပ်၏။
ဥပါဒါန်ကြောင့်ဖြစ်သော ကမ္မဘဝကို ထိုဗာလုမ္မတ္တက ယောက်ျား၏ ထိုအဆိပ်သီး ကိုမှ မျိုကျသော အဆိပ်မျိုးစေ့တို့ကို တရိုတသေ စိုက်ပျိုးပြန်သကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ထို ကမ္မဘဝကြောင့် ဖြစ်သော တဖန် ပဋိသန္ဓေနေရပြန်ခြင်း ဇာတိကို ဗာလုမ္မတ္တကသည် စိုက်ပျိုးအပ်သော အဆိပ်မျိုးစေ့တို့မှ တဖန်ပေါက်ရောက် ပြန်သော အဆိပ်ပင်ကြီးကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ထို ဇာတိကြောင့် ဖြစ်သော ဇရာ, မရဏ, သောက, ပရိဒေဝ မီးစသည်တို့ကို ထိုအဆိပ်ပင်ကြီးမှ အဆိပ်ခက် အဆိပ်ရွက် အဆိပ်ခေါက် အဆိပ်သီး အဆိပ်ပွင့် တို့ကို လူမိုက်တွေ အဆက်ဆက် ယှက်စွာ စားသောက်၍ အနယဗျသန အဆုံးမရှိ အကျိုးမဲ့ သေကြေ ပျက်စီးကြရသော ဘေးအစုကိုကဲ့သို့ ရှုအပ် ကြောက်အပ်၏။
ဤသို့ အကြောင်းအကျိုး နှစ်ရပ်တို့၏ ဆက်ခါဆက်ခါ ကြောက်အပ်စွာသော အပြစ်အာဒီနဝကို ရှုဖန်များသည်ရှိသော် ထိုအကြောင်းအကျိုး သံသရာစက်၏ လည်ပုံ ဖြစ်ပုံ ပျက်ပုံ အလုံးစုံသော အခြင်းအရာတို့၌ လွန်စွာ စက်ဆုပ်ခြင်း ငြီးငွေ့ခြင်း ကြောက်လန့်ခြင်း နိဗ္ဗိန္ဒသံဝေဂတရား တဆထက် တဆပွားသဖြင့်-
“အမုန်ယစ်သောက် တောဆင်ပေါက်ကြီး အနီးအနား နောက်ပါးကသာ ထိုးမည် စိုက်စိုက်လိုက်၍လာသည်ကို မြင်သော ယောက်ျား၏ မပျင်းမရိ တစ်ဟုန်တည်း ပြေးသွားသော ဝီရိယကဲ့သို့ ဆုတ်နစ်ခြင်းမရှိ”
အလီနဝီရိယတို့ဖြင့် ဝိပဿနာတို့ကိုသာ လွန်စွာ ကြိုးကုတ် အားထုတ်နိုင်သည် ဖြစ်၍ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝိပဿနာဉာဏ်ဆယ်ပါး အစဉ်အတိုင်းထင်၍ ဆောလျင်စွာ နိဗ္ဗာန်ဝင်ကြလတ္တံ့ ။
ဝင်ကြရအောင် ကြံဆောင်အားထုတ် တကယ် ဤအချက် ကောင်းတွင် တကယ်ပင် ကြိုးကုတ်သင့်လှတော့သည်။ ကြိုးကုတ်နိုင် ကြပါစေကုန်သတည်း။
ရွှေကျင်ဆရာ သညာသမုတ်အပ်သော (ဇာဂရာဘိဓာန) နာမ ထူးလည် မဟာထေရ်သည် မင်းကွန်း ငွေတောင်တောရတွင် သီတင်းသုံးနေစဉ်အခါ သဒ္ဓါသမ္ပန္န, သံသာရဘီရူက, ကုလပုတ္တ, သတာစာရ ဝေါက္ကမနသောတုဇန ဟူသမျှတို့ နက်နဲလှစွာသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် နည်းအရာဝယ် နည်းယူမှတ်သား နှလုံးထားကြရန် အထူးထူးသော ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းဂန်တို့မှ လဒ္ဓူပနိဿယ ရှိကြသည့်အတိုင်း ကောင်းစွာစီမံ ရေးသားအပ်သော “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒယနယဒီပနီ” သညီ မည်မှန်း ဤသည်ကျမ်းသည်
အက္ခရာ ဧကမေကဉ္စ၊
ဗုဒ္ဓရူပံ သမံ သိယာ။
တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော၊
လိက္ခေယျ ပိဋကတ္တယံ။
အဟံ ဝန္ဒာမိ သော အဟံ။
ဣမိနာ ပုညကမ္မေန၊ ဤသို့ပြုရသော ကောင်းမှုကြောင့်။
ဣတော၊ ဤကိုယ်၏အဖြစ်မှ။
စုတော၊ စုတေ၍။
ယောရုက္ခော၊ အကြင်သစ်ပင်သည်။
ဌိတော၊ တည်၏။
တသ္မိံ၊ ထို မဉ္ဇူသကအမည်ရှိသော။
အဒိဋ္ဌိတရုဏော၊ အလွန်အသက်ရှည်သော။
ဝရော၊ သီလ သမာဓိဂုဏ်တို့ဖြင့်။
ပညာဟီရိသမ္ပန္နော၊ ပညာဝီရိယနှင့် ပြည့်စုံထသော။
ဗုဒ္ဓသာသနေ မာမကော၊ ဘုရားသခင် သာသနာမြတ်နိုး တတ်ထသော။
ဘုမ္မဒေဝေါ၊ ဘုမ္မစိုးနတ်ဟူသည်။
ဧသံ၊ ဖြစ်ရပါလို၏။
တေနေဝ အတ္တဘာဝေန၊ ထိုဘုမ္မာစိုးနတ်၏အဖြစ်ဖြင့်လျှင်။
ယာဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒကော၊ အရိမိတ္တေယျဘုရားဖြစ်သည်တိုင်အောင်။
ဓိဋ္ဌိ၊ တောင့်တသည်ဖြစ်၍။
မနုဿလောကေ၊ လူပြည်၌။
ဘဝိဿာမိ၊ ဖြစ်ရပါလို၏။
သာသနေ၊ သာသနာတော်၌။
ပဗ္ဗဇိတွာ၊ ရဟန်းပြု၍။
အတိပညာ၊ အလွန်ထက်မြက်လျင်လျားသော။
မဟိဒ္ဓိကော၊ ကြီးသော တန်းခိုးရှိသော။
မဟာသာဝကော၊ မဟာသာဝကသည်။
ဘဝါမိ၊ ဖြစ်ရပါလို၏။
မယ်တော်ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားကြီး တောင်းပန် လျှောက်ထား၍ ရေးသားတော် မူအပ်သော “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒနယဒီပနီ” သညီမည်မှန်း၍ ဤသည်ကျမ်းသည် ခါးပန်း ဤတွင် သတ်လတ်ပြီ။
နေတ္တိနည်း သာသနပဋ္ဌာနကျမ်း
▬▬▬▬▬▬▬
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သောဠသဟာရာနေတ္တိ ပဉ္စနယာ၊ သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌိ။
အဋ္ဌာရသမူလပဒါ၊ မဟာကစ္စာနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ။
ဟူသော နေတ္တိပါဠိတော်နှင့်အညီ ဟာရသံဝဏ္ဏနာ, နယသံဝဏ္ဏနာ, သာသနပရိယေဋ္ဌိ ဟုဆိုအပ်သော သာသနပဋ္ဌာန သံဝဏ္ဏနာအားဖြင့် သံဝဏ္ဏနာ သုံးမျိုးတို့တွင် ဟာရသံဝဏ္ဏနာ, နယသံဝဏ္ဏနာနှစ်မျိုးတို့ကို အောက်၌ပြဆိုအပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သော ကြောင့် သာသနပဋ္ဌာနနည်းဖြင့်သာ ဖွင့်ဆိုလတ္တံ့။
သာသနပဋ္ဌာန ဟူသည်ကား-
သာသနပဋ္ဌာနန္တိ ကော ဝစနတ္ထော သာသနဿ ပဋ္ဌာနံ သာသနပဋ္ဌာနံ။ သာသနံ ဒေသနာ တဿ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ တေသံ ဟိတသုခနိပ္မာဒနတ္ထံ ပကာရေဟိ ဌာနံ ပဝတ္တိ “သာသနပဋ္ဌာနံ” ဣဓ ပန တဿ တထာ ဘာဝဒီပနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ -
ဟူသော အဋ္ဌကထာပါဌ် (နှာ-၂၁၈၊၉။) နှင့်အညီ ဒေသနာတော်ဟု ဆိုအပ်သော သာသနာတော်၏ ဝေနေယျတို့၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှါ သံကိလေသဘာဂိယသုတ် အစရှိသော အပြားတို့ဖြင့် တည်ခြင်းဖြစ်ခြင်းသည် မုချအားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာန မည်၏။
ထိုမုချသာသနပဋ္ဌာနကိုပြတတ်သော သံဝဏ္ဏနာနည်းဟု ဆိုအပ်သော ပကရဏ သည်လည်း ဤအရာ၌ ဥပစာရအားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာနမည်၏။
(တနည်းကား)
အထဝါ သာသနံ အဓိသီလသိက္ခာဒယော။ တေသံ ပဝတ္တနုပါယဘာဝတော ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတေဟီတိ ပဋ္ဌာနာနိ။ သံကိလေသာဒိဓမ္မာ။ တေသံ ပဝေဒနတော တဒုပစာရေန သုတ္တာနိ ပဋ္ဌာနာနိ။ တေသံ သမူဟဘာဝတော အယံ ပကရဏပဒေသော ပဋ္ဌာနံ နာမ။
ဟူသော အဋ္ဌကထာပါဌ် (နှာ-၂၁၉။) နှင့်အညီ အဓိသီလသိက္ခာ အစရှိသော သိက္ခာသုံးပါးဟု ဆိုအပ်သော သာသနာတော်၏ တည်ကြောင်းဖြစ်ကြောင်းဖြစ်သော သံကိလေသ အစရှိသော တရားသဘော တို့သည် မုချအားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာန မည်ကုန်၏။
ထိုသာသနပဋ္ဌာနကို သိစေတတ်သော သံကိလေသဘာဂိယသုတ် အစရှိသော သုတ်တို့သည်လည်း ထိုမုချပဋ္ဌာနတို့၏ သာသနပဋ္ဌာန တို့၏အမည်၌ တင်စားသော အားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာနမည်၏။ ထိုသို့သောသုတ်တို့၏ စုဝေးရာပေါင်းဆုံရာဖြစ်သော သံဝဏ္ဏနာကျမ်းသည်လည်း တဗ္ဗောဟာရူပစာရအားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာနပင်မည်၏။
တနည်းကား-
အပရော နယော ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ၊ ပတိဋ္ဌေန မဂနတ္ထေန -
အစရှိသော အဋ္ဌကထာပါဌ် (နှာ-၂၁၉။) နှင့်အညီ ဒေသနာ သင်္ခါတဿ သာသနဿ ဉာဏံ ဝိဇာနန္တိ သာသနံ။ သာသနဿ ပဋ္ဌာနံ ဂမနံ သာသနပဋ္ဌာနံ - ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်လျော်စွာ ဤကား သံကိလေသဘာဂိယ သုတ်တည်း, ဤကား ဝါသနာဘာဂိယသုတ်တည်း။
ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ကျယ်ကျယ်ဝင်းဝင်း သိုင်းသိုင်းဝိုင်းဝိုင်း ဖွင့်ချဲ့အပ်သော နည်းကိုရသဖြင့် ဒေသနာဉာဏ်တော် မငြိမတွယ် လွတ်လွတ်ခါခါ သွားလာ ကွန့်မြူးရာ ဖြစ်သောကြောင့် ထို သံကိလေဘာဂိယသုတ်, ဝါသနာဘာဂီယသုတ် အစရှိသော အသီးသီးသော သုတ်ဒေသနာ တို့သည် လည်းကောင်း၊ သံကိလေသဘာဂိယလည်းဖြစ် ဝါသနာဘာဂိယလည်းဖြစ် ဤသို့အစရှိသော မိဿကသုတ်ဒေသနာ တို့သည်လည်းကောင်း အဓိကရဏသာဓန၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပဋ္ဌာန မည်၏။
ဒေသနာသင်္ခါတဿ - ဒေသနာဟုဆိုအပ်သော သာသနာကို။
ဉာဏံ-ဝိဇာနနံ- သိတတ်သောဉာဏ်၊ ဒေသနာဉာဏ် ဟူလိုသတတ်။
သာသနဿ - ဒေသနာဉာဏ်တော်၏။
ပဋ္ဌာနံ- လွတ်လွတ်ခါခါ သွားလာရာတည်း။
သာသနပဋ္ဌာနံ- ဒေသနာဉာဏ်တော်၏ လွတ်လွတ်ခါခါ သွားလာရာ။
သံကိလေသာဂိယသုတ်, ဝါသနာဘာဂိယသုတ် အစရှိသည်ဖြင့် ချဲ့ပြရာသုတ်တို့ကို မုချရ၏။ တေသံ ပကာသနတော အယံ ပကရဏ ပဒေသာ ပဋ္ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဟူသော အဋ္ဌကထာပါဌ် (နှာ-၂၁၉။) နှင့် အညီ ထိုသုတ်တို့ကို ထုတ်ဖော်ဖွင့်ပြ တတ်သော သံဝဏ္ဏနာနည်းဟု ဆိုအပ်သော ကျမ်းသည်လည်း ဥပစာရအားဖြင့် သာသနပဋ္ဌာန မည်၏မှတ်။ ဤအဋ္ဌကထာ၌ ပြအပ်သော နည်းသုံးပါးလုံးပင် သာသနဟူသော ရှေ့ပုဒ်အရသာ စင်စစ်ထူးသည်။ နောက်ပုဒ်အရနှင့်တကွ နှစ်ပုဒ်လုံး အရမူကား အထူးမရှိလွန်းဟုမှတ်။
ယင်း သာသနပဋ္ဌာန သံဝဏ္ဏနာနည်းဖြင့် ဖွင့်ဟန်ကား-
ကာမန္မာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ၊ တဏှာဆဒနဆာဒိတာ။
ပမတ္တဗန္ဓုနာဗဒ္ဓါ၊ မစ္ဆာဝ ကုမိနာ မုခေ။
ဇရာမရဏမန္တေန္တိ၊ ဝစ္ဆော ခီရပဂေါ မာတရန္တိ။
(နေတ္တိ၊ ၃၂။ဥဒါန၊၁၇၂။)
ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယသုတ္တံ
ဟူသော နေတ္တိပါဠိတော်
သံကိလေသဘာဂေ သံကိလေသကောဋ္ဌာသေ ပဝတ္တံ သံကိလေသ ဘာဂိယံ။ ယတ္ထ တဏှာဒိသံ ကိလေသာ ဝိဘတ္တော။ ဣဒံ သံကိလေသ ဘာဂိယံ-
ဟူသော နေတ္တိအဋ္ဌကထာပါဌ်တို့နှင့်အညီ-
ဤကား ကာမန္မာဇာလသဉ္ဆန္နာ အစရှိသော ဂါထာသည် တဏှာ အစရှိသော သံကိလေသ တရားအစုတို့၏ သတ္တဝါတို့သန္တာန်၌ နှိပ်စက်ပုံ အခြင်းအရာကို ဟောကြား ဝေဖန်တော်မူရာသုတ်ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် မည်၏။
၎င်းဂါထာ၏ အနက်ကား -
ကုမိနာ မုခေ - မြုံးဝ၌။
မစ္ဆာ - ငါးတို့သည်။
မရဏံ - သေခြင်းသို့။
အနွေတိဣဝ - အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
ဝစ္ဆော ခိရပဂေါ - နို့စို့နွားသူငယ်သည်။
မာတရံ - အမိနွားမနောက်သို့။
အနွေတိဣဝ - အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
ကာမန္ဓာ - ကာမတဏှာဖြင့် ကန်းကုန်သော။
ဇာလသဉ္ဆန္နာ - တဏှာကွန်ရက်ဖြင့် ဖွဲ့ယှက်ဖုံးလွှမ်းအပ်ကုန်သော။
တဏှာဆဒန ဆာဒိတာ - တဏှာအမိုးဖြင့် မိုးကာအပ်ကုန်သော။
ပမတ္တဗန္ဓုနာ - ကိလေသာမာရ် ဒေဝပုတ္တမာရ်သည်။
ဗန္ဓာ - ဖွဲ့အပ်ကုန်သော။
သတ္တာ - သတ္တဝါတို့သည်။
ဇရာမရဏံ - အိုခြင်း သေခြင်းသို့။
အနွေန္တိ - အစဉ်တစိုက် လိုက်နာကြရကုန်၏။
သေဘေးကို မမြင် အစာကိုသာ ခင်မင်၍ မြုံးတွင်းသို့ ဝင်မိသော ငါးမိုက်ပုံ ကာမဂုဏ်တွင်သာ မြူးစား၍ မကောင်းမှုကို အတွင်ပြုမှားသဖြင့် အပါယ်မလား ကြရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
ဆန္ဒာဒေါသာဘယာမောဟာ၊ ယော ဓမ္မံ အတိဝတ္တတိ။
နိဟီယတိ တဿ ယသော၊ ကာဠပက္ခေ၀ စန္ဒိမာ။
(ဝိ၊၅။၂၉၄။ နေတ္တိ၊၁ဝ၇။)
ဤသုတ်သည်လည်း သံကိလေသဘာဂိယသုတ်ပင်တည်း။
ဆန္ဒာ - လိုချင်မက်မော ချစ်အားစော၍ လောဘတဏှာ တိုက်တွန်းခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
ဒေါသာ - ညှိုးထားရန်မက် ဒေါသထွက်ခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
ဘယာ - သံသရာဘေးကို မထောက် တစ်ဘဝတွက်တာကို ကြောက်မိခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
မောဟာ - ကျိုးကြောင်းမမြင် မဆင်ခြင်ဘဲ မိုက်အားသဲခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း။
ယော - အကြင်မင်း, မှူးမတ်, ရှေ့နေ ခုံဓမ္မသတ်တရား စီရင်တတ်သူ အစ ရှိသည်သည်။
ဓမ္မံ - ပြုကျင့်အပ်ပြုကျင့်ထိုက်သော သဘောကို။
အဘိဝတ္တတိ - လွန်၍ ကျင့်မိလေ၏။
တဿ - ထိုဂတိတရား လိုက်မှားမိသောသူ၏ (ဝါ) သူအား။
ယသော - စည်းစိမ်ဥစ္စာ ခြွေရံသင်းပင်း ကျော်စောခြင်းသည်။
ကာဠပက္ခေ - လဆုတ်ပက္ခ၌။
စန္ဒိမာဣ၀ - လကဲ့သို့။
နိဟီယတိ - တစ်နေ့တခြား ပျက်ပြားဆုတ်ယုတ်လေ၏။
ပစ္စုပ္ပန်သံသရာရှည်မြင့်စွာ ချမ်းသာခြင်းကို လိုလားတောင့်တ ကုန်သောသူတို့သည် အဂတိလေးပါး မလိုက်မှားမိကြရအောင် အထူး သတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။
မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန ၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။
တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒံ။
(ဓမ္မပဒ၊၁၃။ နေတ္တိ၊၁ဝ၇။)
ဤသုတ်သည်လည်း ဒေါသ, မာနတို့၏ အပြစ် အာဒိနဝ ကိုပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ်၎င်း မည်၏။
ဓမ္မာ - ဝေဒနာ, သညာ, သင်္ခါရတရားတို့သည်။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ - စိတ်လျှင်ပြဌာန်းခြင်း ရှိကုန်၏။
မနောသေဋ္ဌာ - စိတ်လျှင်ကြီးမြတ် လွန်ကဲခြင်းရှိကုန်၏။
မနောမယာ - စိတ်ပြီးလျှင် ပြီးကြရကုန်၏။
ပဒုဋ္ဌေန - ပြစ်မှားလိုသော။
မနသာ - စိတ်ဖြင့်။
ယော - အကြင်သူသည်။
ဘာသတိ ဝါ - ဆိုမူလည်းဆိုမိအံ့။
ကရောတိ ဝါ - ပြုမူလည်းပြုမိအံ့။
တတော - ထိုသို့နှုတ်မူဆိုးသွမ်း ကိုယ်မူကြမ်းတမ်းခြင်းကြောင့်။
နံ - ထိုဒေါသခြံရံ စိတ်ပြင်းထန်သော သူသို့။
ဒုက္ခံ - ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ဆင်းရဲ ကြီးအေရာသည်။
အနွေတိ - အစဉ်တစိုက်လိုက်၍ နှိပ်စက်၏။
ကိမိဝ - အဘယ်ကဲ့သို့နည်း ဟူမူကား။
စက္ကံ - လှည်းဘီးစက်သည်။
ဝဟတော - လှည်းဘီးစက်ကို ဆောင်ဆွဲယူသွားသော နွားလား၏။
ပဒံ - ခြေရာကို။
အနွေတိဣ၀ - အစဉ်တစိုက်လိုက်သကဲ့သို့တည်း။
ပစ္စုပ္ပန်သံသရာဘေးဒုက္ခ ရောက်လာမည်ကို လွန်စွာကြောက်ကုန်သော သူတို့သည်။ သူတစ်ပါးတို့အား ငြိုးထားရန်မက်နှိပ်စက် ညှင်းပန်း မဆိုးစွမ်းမိရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
မိဒ္ဓိ ယဒါ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ၊
နိဒ္ဒါယိတာ သမ္ပရိဝတ္တယာယိ။
မဟာဝရာဟောဝ နိဝါပဝုဋ္ဌော၊
ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတိ မန္ဒောတိ။
(ဓမ္မပဒ၊၅၉။ နေတ္တိ၊၁ဝ၈။)
ဤဒေသနာတော်သည်လည်း ထိန,မိဒ္ဓိအားကြီးခြင်း၏ အပြစ် အာဒီနဝကိုပြသော ဒေသနာတော်ဖြစ်၍ သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်သတည်း။
ယော - အကြင်သူသည်။
ယဒါ - အကြင်အခါ၌။
မဟဂ္ဃသော - အစားကြီးသည်လည်းဖြစ်၏။
မိဒ္ဓိ စ - ငိုက်မြည်းခြင်း များသည်လည်း။
ဟောတိ - ဖြစ်၏။
သမ္ပရိဝတ္တယာယိ - ပက်လက်မှောက်ခုံ အိပ်မျိုးစုံ အိပ်လေ့ရှိသည်ဖြစ်၍။
နိဒ္ဒါယိတာ - အိပ်ကြူးတတ်၏။
နိဝါပဝုဋ္ဌော - အစာကျွေး၍ မွေးထားအပ်သော။
မဟာဝရာဟောဝ - ဝက်ကြီးနှင့်မကွဲ။
ပုနပ္ပုနံ - အဖန်တလဲလဲ။
ဂမ္ဘံ - အိပ်ရာတိုက်ခန်းသို့။
ဥပေတိ - ကပ်ရောက်တတ်၏။
တဒါ - ထိုအခါ၌။
မန္ဒော - ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာပညာ နုံ့သည်ဖြစ်၍။
ပုနပ္ပုနံ - မြင့်ချည် နိမ့်ချည် အတည်မမြဲ တလဲလဲသာလျှင်။
ဂမ္ဘံ - အမိဝမ်းတိုက်သို့။
ဥပေတိ - ကပ်ရလေ၏။
သံသရာ ဝဋ်ဆင်းရဲ ဝိပါကဝဋ်ထဲမှ ခဲမဲထမြောက်လိုသော သူတို့သည် ဗိုက်တင်းအောင် စားသဖြင့် ဝမ်းစာလျားလျားအိပ်ခြင်း များသော အိမ်ဝက်ကြီးအလား အစားအအိပ်မကြီးလွန်ကြရအောင် သတိ ဆောင်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
အယသာဝ မလံ သမုဋ္ဌိတံ၊ တဒုဋ္ဌာယ တမေဝ ခါဒတိ။
ဧဝံ အတိဒေါနစာရိနံ၊ သာနိ ကမ္မာနိ နယန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
(ဓမ္မပဒ၊ ၄၈။ နေတ္တိ၊၁ဝ၈။)
ဟူသောသုတ်သည်လည်း ပစ္စဝေက္ခဏာ မဆင်ခြင်ဘဲ ပစ္စည်းလေးပါးကို သုံးစားခြင်း ကိလေသာ အပြစ်အာဒီနဝကို ပြသောသုတ် ဖြစ်၍ သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
အယသာ - သံတုံးသံခဲမှ ။
သမုဋ္ဌိတံ - ဖြစ်သော။
မလံ - သံကြေးသည်။
တဒုဋ္ဌာယ - ထိုသံမှပင်ထ၍။
တမေဝ - ထိုသံကိုပင်လျှင်။
ခါဒတိ ဣဝ - စားသကဲ့သို့။
ဧဝံ တထာ - ထို့အတူ။
အတိဒေါနစာရိနံ - ပစ္စဝေက္ခဏာမဆင်ခြင်ဘဲ မေ့အားသည်းသဖြင့် ပစ္စည်းလေးပါး သုံးစားတတ်သော ရဟန်းသာမဏေကို။
သာနိ ကမ္မာနိ - ထိုမိမိ၏ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ရှေ့သွား အမှတ်မဲ့သုံးစားမိသော ကံတို့သည်။
ဒုဂ္ဂတိံ - ဒုဂ္ဂတိဟူ ကြိုက်ကြိုက်ဆူသည့် ငရဲရွာ ပြိတ္တာဘုံစသည်သို့။
နယန္တိ - ဆောင်ကုန်၏။
သာသနာတော် အမှုထမ်း နိဗ္ဗာန်တိုင် လှမ်းမည်ဟု ရဟန်းပြုသည်ဖြစ်လျက် ပစ္စဝေက္ခဏာ ပုတီးစိပ်လေးပုဒ်ကိုမျှ မဆင်ခြင်မိ သတိမရ၊ မောဟ, တဏှာဖိစီး၍ အပါယ်ဘေးကြီး မထိကြရအောင် အရောင်လက်လက် လွန်စွာထက်သော သံလျက်၌ သံကြေးတက်သည်ကို မသွေးဘဲ ပစ်ထားက အသွားလည်းတုံး အရောင်လည်း လုံးလုံးပျောက်သကဲ့သို့။
ပစ္စဝေက္ခဏာ သတိကင်းဝေး အဝိဇ္ဇာ သံကြေးတက်သည်ကို မဖျက်ဖြိုဘဲ မေ့အားသည်း၍ နေမိသဖြင့် သီလ သမာဓိအသွား တစ်နေ့ တခြား ပေတုံး၍ သတိ ပညာ ရောင်လုံးလုံး ပျောက်၍ မသွားစေမိကြရအောင် အထူး သတိဆောင်ကြ ရမည်ဟူလိုသည်။
စောရော ယထာ သဒ္ဓိမုခေ ဂဟိတော။
သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စ၊
ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထ။
သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗာဇ္ဈတေတိ။ (နေတ္တိ၊၂၉။)
သုခ ကာမာနိ ဘူတာနိ၊
ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတိ၊
အတ္တနော သုခမေသာနော၊
ပေစ္စ သော န လဘတေ သုခံ။
(ဓမ္မပဒ၊၃၃။ နေတ္တိ၊၂၉။)
ဟူသော ဒေသနာတော် နှစ်ရပ်သည်လည်း သူတစ်ပါးတို့အား ညှင်းပန်း သတ်ဖြတ် ဖျက်ဆီးတတ်သော မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံ၏ အပြစ်အာဒီနဝကိုပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေဘာဂိယသုတ် မည်၏။
သန္ဓိမုခေ - အိမ်ခြံစပ်အဝ၌။
ဂဟိတော - အိမ်ရှင်ယောက်ျား လူအများတို့ ဝန်းဝိုင်းဖမ်းဆီး မိခြင်းကြီးမိအပ်သော။
စောရော - ခိုးသူကို။
သကမ္မုနာ - မိမိခိုးမှုသည်။
ဗဇ္ဈတေ ယထာ စ - နှောင်ဖွဲ့အပ်သကဲ့သို့၎င်း။
ဟညတေ စ - သတ်အပ်သကဲ့သို့၎င်း။
တထာ - ထို့အတူ။
အယံ ပဇာ - ဤသူတစ်ပါးတို့အား သတ်ဖြတ်ညှင်းပမ်း ဆိုးစွမ်းတတ်သော သတ္တဝါများ အပေါင်းကို။
ပေစ္စပရတ္ထ - နောင်တမလွန်ဘဝ၌။
သကမ္မုနာ - မိမိပြုအပ်သော မကောင်းမှုကံသည်။
ဗဇ္ဈတေ စ - ကြိုးချည် ထိပ်ခတ် နှောင်ဖွဲ့မူလည်း နှောင်ဖွဲ့အပ်၏။
ဟညတိ စ - သတ်မူလည်းသတ်အပ်၏။
ယော - အကြင်သူသည်။
သုခကာမာနိ - ချမ်းသာကို အလိုရှိရှာကြကုန်သော။
ဘူတာနိ - သတ္တဝါတို့ကို။
အတ္တနော - မိမိ၏။
သုခံ - ချမ်းသာကို။
ဧသာနော - ရှာလိုသည်ဖြစ်၍။
ဒဏ္ဍေန - နှုတ်ဒဏ်တုတ်ဒဏ်ဖြင့်။
ဝိဟိံသတိ - ညှင်းဆဲမိသည်ဖြစ်အံ့။
သော - ထိုမိမိ ချမ်းသာလို၍ သူကိုညှင်းဆဲတတ်သော လူမိုက်လူကြမ်း လူဟော့ရမ်းသည်။
အတ္တနော - မိမိ၏။
သုခံ - ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ တစ်ခဏမျှ ချမ်းသာခြင်းကို။
ဧသာနော - ရှာမှီးသည်ဖြစ်၍။
ပေစ္စ - နောင်ဘဝအဆက် ဆက်၌။
နိရယာဒိသု - ငရဲပြည်, ပြိတ္တာဘုံစသည်တို့၌။
ဒုက္ခံ - ဆင်းရဲခြင်းကို။
လဘန္တော- ရသည်ဖြစ်၍။
သုခံ - ချမ်းသာခြင်းကို။
န လဘတေ - မရနိုင်လေ။
မိမိပြုသော မိမိအမှုနှင့်သာ သံသရာ၌ လွန်စွာဆင်းရဲ အကျိုးကြီးနဲ၍ နေကြရမည်။ မိမိချမ်းသာ လိုလျှင် ချမ်းသာလိုရှာကြသော သူတစ်ပါးတို့အား မသတ်စား မညှဉ်းပန်းမိအောင် အထူးသတိဆောင် ကြ ရမည်ဟူလိုသည်။
ဂုန္နေဉ္စ တရမာနာနံ၊ ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ။
သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တိ၊ နေတ္တေ ဇိမှင်္ဂတေ သတိ။
ဧဝမေဝံ မနုဿေသု၊ ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော။
သော စေ အဓမ္မံ စရတိ၊ ပေဂဝ ဣတရာ ပဇာ။
(အံ၊၁။၃၈၇။ နေတ္တိ၊၁ဝ၈။)
ဟူသော ဂါထာနှစ်ရပ် ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း စဉ်းလဲ ကောက်ကျစ် အမူညစ်စကား တရားမမှန် မတော်ကျင့်ကြံခြင်း ဟုဆိုအပ်သော သံကိလေသ တရား၏ အာဒီနဝကိုပြသောသုတ်ဖြစ်၍ သံကိလေသဘာဂိယသုတ်မည်၏။
တရမာနာနံ - မြစ်ကိုကူးသွားကုန်သော။
ဂုန္နံ - နွားအပေါင်း တို့တွင်။
ပုင်္ဂဝေါ - ရှေ့သွားဖြစ်သော။
ဂဝေါ - နွားတို့သည်။
(ဝါ) ပုင်္ဂဝေါ - ရှေ့သွားဖြစ်ကုန်သော နွားသည်။
(ရှေ့ကား ဘိန္နသတ္တိသမဝေသနည်း၊ (တနည်း) တန္တနည်း။)
ဇီမှံ - ကောက်တကျစ်။
ဂစ္ဆတိ - ကူးသွားသည်ဖြစ်အံ့။
နေတ္တေ - ရှေ့ဆောင်နွားလားသည်။
ဇိမှင်္ဂတေ - ကောက်ကျစ်သွားသည်ရှိသော်။
သဗ္ဗာ - အလုံးစုံကုန်သော။
တာ - ထိုနောက်လိုက်နွားမ အပေါင်းတို့သည်။
ဇိမှံ - ကောက်တကျစ်။
ဂစ္ဆန္တိ အနုဂစ္ဆန္တိ - လိုက်ကြကုန်၏။
ဧဝမေ၀ - ဤအတူသာလျှင်။
မနုဿေသု - လူတို့၌(ဝါ) လူတို့တွင်။
ယော - အကြင်သူကို။
သေဋ္ဌသမ္မတော - အမျိုးမြတ်သည် ဂုဏ်မြတ်သည်ဟု လူရှင်အများ သမုတ် ထားအပ်၏ ။
သော - ထိုသူသည်။
အဓမ္မံ - တရားသဘော မဟုတ်သည်ကို။
စေ စရတိ - အကယ်၍ ပြုကျင့် လွန်ကြူးခဲ့အံ့။
ဣတရာ ပဇာ - တစ်ပါးသော သတ္တဝါအပေါင်းသည်။
ပဂေဝ - အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာရှိပါတော့အံ့နည်း။
လူတို့ဥက္ကဌ် သမုတ်နတ်ဟူ ပြည်သူမှန်ကင်း လူတို့မင်းကို အစပြု၍ ထိုထိုရပ်ရွာ ထိုထိုဂိုဏ်းသံဃာ ထိုထိုတိုက်အုပ်ဆရာ အကြီးအကဲပြုလုပ်ကြသူ ဟူသမျှတို့ တိမ်းစောင်းမှောက်မှား တရားချွတ်ယွင်း သီလသမာဓိ ကင်းခဲ့ကြလျှင် ထိုသူတို့ နောက်လိုက်ဖြစ်သူ လူငယ် ဟူသမျှ ပရံပရအဆက်ဆက် တရားပျက်စီးကြလတ္တံ့ သည်များကို အထူး နှလုံးထားကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ထိုထိုနေရာ ထိုထိုမိမိတို့ကြီးကဲရာ အရပ် ဌာနတို့၌ အကြီးကဲပြုလုပ်ကြသူ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသမျှတို့ ကိုယ်ကျင့်သီလတရား ပျက်ပြား ဆုတ်ယုတ် မရှိကြရအောင် (ဝါ) တိမ်းစောင်း မှောက်မှား တရား မပျက်ကြရအောင် အထူးသတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
သုကိစ္ဆရူပါဝတိမေ မနုဿာ၊
ကရောန္တိ ပါပံ ဥပဓိသု ရတ္တာ၊
ဂစ္ဆန္တိ တေ ဗဟုဇနသန္နိဝါသံ၊
နိရယံ အဝိစိကဋကံ အယာနကန္တိ။
(နေတ္တိ၊ ၁ဝ၈။)
ဤသုတ်သည်လည်း မိမိကိုယ်ခန္ဓာ သူတပါးတို့ကိုယ်ခန္ဓာ ဟုဆိုအပ်သော အတ္တဘော ဥပဓိအစရှိသည်တို့၌ တပ်စွန်းခြင်း တဏှာ ကိလေသာတို့၏ အာဒီနဝကို ပြဆိုသော သုတ်ဖြစ်၍ သံကိလေသဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ဘိက္ခဝေ - ငါ၏ချစ်သားရဟန်းများတို့။
ဣမေ မနုဿာ - ဤကာမဂုဏ်ထဲ ပျော်အားသဲကုန်သော လူတို့သည်။
သုကိစ္ဆရူပါဝတာ - အလွန်ငြိုငြင်ပင်ပန်းကြရှာကုန်စွတကား။
တေ မနုဿာ - ထိုလူတို့သည်။
ဥပဓီသု - ငါးကာမဂုဏ် အာရုံခန္ဓာ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့၌။
ရတ္တာ - တပ်မက်မောကြကုန်သည်ဖြစ်၍။
ပါပံ - ပါဏာတိပါတ် သူ့သက်သတ်ခြင်း အစရှိသော မကောင်းမှုမျိုး အဖုံဖုံကို။
ကရောန္တိ- ပြုမှားကြကုန်၏။
ကရောန္တာ - ပြုမှားကြကုန်သည်ဖြစ်၍လည်း။
ကဋကံ - အလွန်ကျင်နာ စပ်ခါးလှစွာသော။
အယာနကံ - တယူဇနာလောက်ကိုပင် မျက်လုံး ထွက်နှင့် ရတော့မည်လောက် ပူပြင်းခြင်းသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ အလွန် ကြောက်မက်ဘွယ်လည်း ရှိထသော။
ဗဟုဇနသန္တိဝါသံ - ဝါးကျည်တောက်တွင်း မုံညင်းစေ့ကို အပြည့်သွင်း၍ ထားသည့် ပမာ များလှစွာသော ငရဲသူသတ္တဝါ အပေါင်းတို့၏ နေရာလည်းဖြစ်ထသော။
အဝီစိ - ဒုက္ခအဟုန်လည်း မစဲမပြတ် ငရဲသူချင်းလည်း အကြားမလတ် ခံရရာလည်း ဖြစ်ထသော။
နိရယံ - တသောင်းယူဇနာ ကျယ်ဝန်းစွာသော ငရဲကြီးသို့။
ဂစ္ဆန္တိ - ရောက်ကြခံကြ ဆင်းရဲတွေ့ကြုံကြရရှာကုန်၏။
သေသည်မှနောက် အဝီစိငရဲသို့ မရောက်မကျလိုကုန်သော သူတို့သည် ယုတ်မာ ညစ်ကျု ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝအမှုများကို မပြုမှားမိကြရအောင် များများကြီး သတိ ဆောင်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တိ၊ ဖလံ ဝေဠု ဖလံ နဠံ။
သက္ကာရော ကာပုရိသံ ဟန္တိ၊ ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ။
(ဝိ၊၄။၃၄၆။ နေတ္တိ၊၁ဝ၉။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း လာဘ, သက္ကာရ, သိလောကကို သာယာ နှစ်သက်အလွန် စုံမက်တတ်ခြင်း၏ အာဒီနဝကိုပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဝိယသုတ်မည်၏။
ဝေ - စင်စစ်။
ဖလံ - ငှက်ပျောသီးသည်။
ကဒလိံ - ငှက်ပျောပင်ကို။
ဟန္တိ ယထာ - သတ်ဘိသကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
ဖလံ - ဝါးသီးသည်။
ဝေဠုံ - ဝါးပင်ကို။
ဟန္တိ ယထာ - သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဖလံ - ကျူသီးသည်။
နဠံ - ကျူပင်ကို။
ဟန္တိ ယထာ - သတ်ဘိသကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဂဗ္ဘော - အဿတိုရ်မြည်းမဝမ်းထဲ သန္ဓေစွဲသော ကိုယ်ဝန်သည်။
အဿတရိ - အဿတိုရ်မြည်းမကို။
ဟန္တိ ယထာ - သတ်ဘိ သကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ကထာ - ထို့အတူ။
ကာပုရိသံ - အပိစ္ဆာသန္တုဋ္ဌိ သလ္လေခ- သီလ, သမာဓိ, ပညာ အနှစ်သာရကင်းသော ရဟန်းရှင်လူ ပုဂ္ဂိုလ်ဖျင်းကို။
သက္ကာရော - လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရသည်။
(ဝါ) ဥစ္စာတက်တိုး ဘုန်းတန်ခိုးကြီးကျယ်ခြင်းသည်။
ဟန္တိ - သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးတတ်၏။
အနှစ်မရှိ အကာတိသာဖြစ်သော ငှက်ပျောပင် အစရှိသည်ကို မိမိအသီးသည်ပင် ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်ဘိသကဲ့သို့ သူတော်ကောင်းတရား အနှစ်ပါးရှားသော ပါပိစ္ဆာမဟိစ္ဆာ အကာများသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖျင်း ပုဂ္ဂိုလ်ယုတ်တို့အား မိမိလာဘ်ပူဇော် သက္ကာရ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ရှိခြင်းသည်ပင် မိမိပစ္စုပ္ပန်သံသရာ လွန်စွာ ပျက်စီးကြောင်း ဖြစ်ချေသည်ဟု နှလုးပြုကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ရဟန်းဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ မင်းဖြစ် ဆင်းရဲသားဖြစ်စေ ရှေးကုသိုလ်က အခွင့်သာ၍ ပေါ်လာသော ပစ္စည်းဥစ္စာ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ကြီးသည့်အတွက် ဒေါသ မာန မီးလောင်ဖျက်၍ သီလသမာဓိ ပျက်စီးသဖြင့် အကျိုးကြီး မနည်းကြရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
ကောဓမက္ခဂရု ဘိက္ခု၊ လာဘသက္ကာရကာရဏာ။
သုခေတ္တေ ပူတိ ဗီဇံဝ၊ သဒ္ဓမ္မသ္မိံ န ရုဟတိ။
(အံ၊၁၊၃၅၆။ နေတ္တိ၊၁၀၉။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း ကောဓမက္ခ သံကိလေသာတို့၏ အပြစ်အာဒီနဝ ကိုပြသောသုတ်ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
လာဘသက္ကာရကာရဏာ - သူတပါးတို့ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရ ကိုငြူစူရခြင်း မိမိ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို ဝန်တိုရခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
ကောဓမက္ခဂရု - သူတပါးတို့အား ညှိုးထားရန်မက် အမျက်ထွက်ခြင်း သူတပါးတို့ ဂုဏ်ကို ချေဖျက်ခြင်းကိုသာလွန်စွာ အလေးပြုလေ့ရှိသော။
ဘိက္ခု - ရဟန်းသည်။
သုခေတ္တေ - လယ် ကောင်းမြေတာ၌သော်လည်း။
ပူတိဗီဇံ - မျိုးစေ့ပုပ်သည်။
နရုဟတိ ဣဝ - အပင်အညှောင့် မပေါက်လာသကဲ့သို့။
သဒ္ဓမ္မသ္မိံ - သာသနာတော်၌။
န ရုဟတိ - သီလသမာဓိ အညှောင့်မထိုး လူပင် နတ်ပင် မဂ်ပင်မပေါက်။
ဘုန်းကံကြီးချင်လှသည်အတွက်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်တွင်လည်း ဂုဏ်ညှိုးနွမ်း သံသရာ၌လည်း ဘေးဘျမ်းကြီးဧရာ သင့်ရောက်ကြစရာ။
ပါပိစ္ဆာ မဟိစ္ဆာရှေ့သွား ကောဓုပနာဟ မက္ခ ပဠာသ မာန အတိမာန ထမ္ဘ သာရမ္ဘ ဣဿာ မစ္ဆေရ အယုတ်တရား အားမကြီးကြရအောင် အထူးအတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ၊ သစေ ဝေါ ဒုက္ခ မပ္ပိယံ။
မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော။
သစေ စ ပါပကံ ကမ္မံ၊ ကရိယထ ကရောထ ဝါ။
န ဝေါ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ၊ ဥပေစ္စ ပိ ပလာယတန္တိ။
(ဥဒါန၊၁၃၇။ နေတ္တိ၊၁ဝ၉။)
ဟူသော ဂါထာနှစ်ရပ် ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း အကုသိုလ်ကိလေသာတို့၏ လွန်စွာ အပြစ်ကြီးသော အဖြစ်ကိုပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသ-ဘာဂိယသုတ်၎င်းမည်၏။
ဘောန္တော ဇနာ - အိုချမ်းသာခြင်းကို အလွန်အလိုရှိကြကုန်သော ရဟန်းရှင်လူ သူခပ်သိမ်းအပေါင်းတို့။
ဝေါ - ချမ်းသာခြင်းငှာ ငါဘုရားထံ ကြိုးနွံလှစွာ ဆည်းကပ်လာကြကုန်သော သင်တို့သည်။
ဒုက္ခဿ - ငရဲပြိတ္တာ ဖြာဖြာသော ဘေးဒုက္ခမှ။
သစေ ဘာယထ - အကယ်၍ကြောက်ကြကုန်သည်ဖြစ်အံ့။
ဝေါ တုမှေဟိ - သင်တို့သည်။
ဒုက္ခံ - ကို။
သစေ စေ အပ္ပိယံ - အကယ်စင်စစ် မချစ်ကြသည်ဖြစ်အံ့။
အာဝိ ဝါ - မျက်မှောက်ထင်ထင် လူမြင်လောက်ရာ၌ လည်းကောင်း။
ရဟော ဝါ - လူမမြင်အောင် သန်းခေါင်ညဉ့်ချိန် အိမ်နှင့်ဝေးကွာ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ လည်းကောင်း။
ပါပကံ ကမ္မံ - ယုတ်မာညစ်ကျ မကောင်းမှုကို။
မာ အကတ္ထ - မပြုမှားမိကြစေကုန်လင့်။
သစေ ပိ - အကယ်၍မူကား။
ဝေါ တုမှေ - သင်တို့သည်။
ပါပကံ - ယုတ်မာသော။
ကမ္မံ - မကောင်းမှုကို။
ကရောထ ဝါ - ယခုမူ လည်းပြုငြားအံ့။
ဝေါ တုမှာကံ - သင်ချစ်သားတို့အား။
ဥပေစ္စ - ဘေးလာမည်ကိုသိ၍။
ပလာယတမ္ပိ - ပြေးမိပြေးရာ ပြေးကြပါသော်လည်း။
ဒုက္ခာ - ပယ်ဝလေးဖြာဒုက္ခကြီးဧရာမှ။
ပမုတ္တိ - လွတ်ခြင်းသည်။
နတ္ထိ - မရှိ။
ဘေးကိုမကြောက်ကြလျက် ဘေးကြီးထိမည် အချက်ကိုသာ နက်နက်နာနာ နင်းမိ သဖြင့် ဘေးကြီးနှင့်သာ ခါခါထိ၍ နေတတ်ကြသည်။
ယင်းသို့မဖြစ်ရအောင် မျက်မှောက် မျက်ကွယ် မကောင်းမှုကို အထူး ရှောင်ကြည် ရမည်။ မရှောင်ကြဉ်က ဘေးကြီးဧကန္တ ထိကြလိမ့်မည်ဟူလိုသည်။
အဓမ္မေန ဓနံ လဒ္ဓံ၊ မုသာဝါဒေန စူဘယံ။
မမေတိ ဗာလာ မညန္တိ၊ တံ ကထံ နု ဘဝိဿတိ။
အန္တရာယာဿ ဘဝိဿန္တိ၊ သံဘတဿ ဝိနဿတိ။
မတာ သပ္ပံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ နနု ဧတ္တာဝတာ ဟတာတိ။
(နေတ္တိ၊၁၁ဝ။ နေတ္တိဝိဘာ၊၂၈၇။)
ဤဒေသနာတော်သည်လည်း ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝ အသက်မွေး မှားကြခြင်း၏ အပြစ် အာဒီနဝကိုပြသောသုတ်ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
အဓမ္မေန - တံငါဖလောင်း ဝက်ရောင်းသားထိုး ခိုးမှုတိုက်မှု စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း။
မုသာဝါဒေန စ - စဉ်းလဲစဉ်းစား မုသား ပြောဆိုခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း။
ဥဘယ ဥဘယေန - နှစ်ပါးစုံဖြင့်။
လဒ္ဓံ - ရအပ်သော။
ဓနံ - ဥစ္စာကို။
ဗာလာ - သူမိုက်တို့သည်။
မမေတိ - ငါ့ဟာ, ငါဟာ ငါ့ဥစ္စာဟူ၍။
မညန္တိ - မှတ်ထင်ကြကုန်၏။
တံ - ထိုမှတ်ထင်အပ်သောဥစ္စာသည်။
ကထံ - အဘယ်သို့လျှင်။
ဘဝိဿတိ နု - ဖြစ်လိမ့်မည်နည်း။
အဿ- ထိုသူအား။
သံဘတံ - ဆည်းစုမိသမျှ သောဥစ္စာသည်။
ဝိနဿတိ - ပျက်စီးတတ်၏။
မတာ - သေကုန်သည်ရှိသော်။
သဂ္ဂ - နတ်ပြည်သို့။
န ဂစ္ဆန္တိ - မရောက်ရကုန်။
ဧတ္တာဝတာ - ဤသို့စင်လောက် ပစ္စုပ္ပန်သံသရာနှစ်ဖြာ ဘဝပျက်စီးရခြင်းဖြင့်။
တေ - ထိုလူမိုက်တို့သည်။
ဟတာ နန္ဒ - ပျက်စီးရကုန်သည်မဟုတ်ကုန်လော။
မိစ္ဆာဇီဝ ဓမ္မမကပ် လှည့်ပတ်လိမ်လည် တတ်သောသူသည် ပစ္စုပ္ပန် သံသရာ၌လည်း ငရဲရွာ ပြိတ္တာဘုံ ဆင်းရဲမျိုးစုံ ခံစားရတတ်သည့် အရေးကို ထောက်တွေး ဆင်ခြင်ကြကုန်သဖြင့် တရားမကပ် လိမ်လည်တတ်သည့် လူလျှပ် လူလျမ်း လူဟော့ရမ်း အဖြစ်မှ လွတ်နိုင်ကြအောင် အထူး သတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
လောဘော ခနတိ အတ္ထာနံ၊ လောဘော မိတ္တေဟိ ဇေယျတိ။
လောဘော ဝိဝဋ္ဋတေ ဓမ္မာ၊ လောဘော သဂ္ဂံ န ဂစ္ဆတိ။
(နေတ္တိ၊၁၁ဝ။ နေတ္တိ၊ဝိဘာ၊၂၈၈။)
ဤသို့သော ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း လောဘ ကိလေသာ၏ အပြစ်အာဒီနဝ ကိုပြသောသုတ်ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
လောဘော - လောဘကြီးသောသူသည်။
အတ္တာနံ - မိမိကိုယ်ကို။
ခနတိ - ဖျက်ဆီးမိတတ်၏။
လောဘော - လိုချင်ခြင်းအားကြီးသော သူသည်။
မိတ္တေဟိ - ဆွေခင်ပွန်းကောင်းတို့မှ။
ဇိယျတိ - ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးရ၏။
(တနည်းကား)
လောဘော - အလိုရမက်ကြီးလွန်းသော သူကို။
မိတ္တေဟိ - သီတင်းသုံးဖော် ဆရာသမား အဆွေခင်ပွန်းများ တို့သည်။
ဇိယျတိ - စွန့်ပစ်အပ်၏။
လောဘော - လောဘနိုင်ငံလိုက် သောသူသည်။
ဓမ္မာ - သူတော်ကောင်းတရားမှ။
ဝိဝဋ္ဋတေ - ဖေါက်လဲဖေါက်ပြန်ပြုမိတတ်၏။
လောဘော - အဖိုးမထိုက် အမှိုက်ပမာ ပစ္စည်းဥစ္စာကို လိုချင်တွယ်တာတတ်သော လောဘကြီးသူသည်။
သဂ္ဂံ - အဘိုးထိုက်စွာ နတ်ရွာနိဗ္ဗာန်သို့။
န ဂစ္ဆတိ - မရောက်နိုင်လေ။
ဆင်ဖြူ ခုနစ်စီး ရမည်တွက်တာကို ခြည်ဝင် ခုနစ်ဝင်နှင့် ကြိမ်းကျေသည်ဆိုဘိသည့် အသွင် အနည်းငယ်ဥစ္စာကို လိုချင်မက်မောမိ ကြသည့်အတွက်နှင့် ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ချမ်းသာကြီးဧရာ အခါခါပျက်စီး နေတတ်ကြသည်များကို အထူးနှလုံးထားသဖြင့် လောဘနိုင်ငံသို့ မလိုက်စာမိကြရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
စရန္တိ ဗာလာ ဒုမ္မေဓာ၊ အမိတ္တေနေဝ အတ္တနာ။
ကရောန္တော ပါပကံ ကမ္မံ၊ ယံ ဟောတိ ကဋ္ဋုကံ ဖလံ။
န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု၊ ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတိ။
ယဿ အဿုမုခေါ ရောဒံ၊ ဝိပါကံ ပဋိသေဝတိ။
(သံ၊၁။၅၆။ နေတ္တိ၊၁၁ဝ။)
ဤ ဒေသနာတော်သည်လည်း ယုတ်မာညစ်ညမ်း ဆိုးသွမ်းသောအမှု၏ အပြစ် အာဒီနဝကိုပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ဘောန္တော သပ္ပုရိသာ - အိုသူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့။
လောကေ - လောက၌။
ဒုမ္မေဓာ - ပညာမရှိကုန်သော။
ဗာလာ - သူမိုက်တို့သည်။
ပါပကံ ကမ္မံ - ယုတ်မာညစ်ကျူ မကောင်းမှုကို။
ကရောန္တာ - ပြုမှားကုန်သည်ဖြစ်၍။
စရန္တိ - သွားလာနေထိုင်တတ်ကုန်၏။
အတ္တနာဧဝ - မိမိသာလျှင်ဖြစ်သော။
အမိတ္တေနေဝ - ရန်သူကြောင့်သာလျှင်။
ပါပကံ - ယုတ်မာသော။
ကမ္မံ - ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနအမှုကို။
ကရောန္တော - ပြုမှားမိကြကုန်၏။
ယံ - ယင်းသို့သော မကောင်းမှုကံသည်။
ကဋုကံဖလံ - ခါးစပ်ကျင်နာ လွန်စွာဆင်းရဲသော အကျိုးရှိသည်။
ဝါ - ငရဲပြိတ္တာဘုံ ဘေးမျိုးစုံအောင် အကျိုးကိုဆောင်တတ်သည်။
ဟောတိ - ဖြစ်၏။
ယံ - အကြင်အမှုကို။
ကတွာ - ပြုပြီး၍။
အနုတပ္ပတိ - နောင်တ တစ်ဖန်ပူပန်ရတတ်၏။
ကတံ - ပြုအပ်ပြီးသော။
တံ ကမ္မံ - ထိုအမှုသည်။
န သာဓု - မကောင်း။
ယဿ - ယင်းသို့တဖန်ပူပန်ရကြောင်း မကောင်းသောအမှု၏။
ဝိပါကံ - အကျိုးကို။
ရောဒံ - ရောဒန္တော- ငိုကြွေးလျက်။
အဿုမုခေါ - မျက်ရည်ယိုသော မျက်နှာရှိသည်ဖြစ်၍။
ပဋိသေဝတိ - ပူဆာလှိုက်လှဲ တဆင်းရဲဘဲ ဆင်းရဲလျက်သာ ခါခါ မှီဝဲရ၏။
မိမိကိုယ်သည်ပင် မိမိရန်သူဖြစ်၍ မိမိကိုယ်ကို နှစ်သက်သည်များကို အထူး သတိထားသဖြင့် နောင်တတစ်ဖန် မပူပန်ရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြ ရမည် ဟူလိုသည်။
ဒုက္ကရံ ဒုတ္တိတိက္ခဉ္စ၊ အဝိယတ္တေန သာမညံ။
ဗဟူ ဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာ၊ ယတ္တ ဗာလော ဝိသီဒတိ။
(သံ၊၁။၇။၁၁ဝ။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း သာသနာတော်၌ ဘေးရန် အန္တရာယ် နှောင့်ယှက် တတ်သူ အသွယ်သွယ် ပေါများသည်ကို ပြဆိုသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
အဝိယတ္တေန - သတိ သဒ္ဓါ ပညာ မထက်မြတ်သောသူသည်။
သာမညံ- ရဟန်း၏ဖြစ်ကို။
ဒုက္ကရံ - ပြုနိုင်ခဲ၏။
ဒုတ္တိတိက္ခဉ္စ - သီလ၏ အန္တရာယ် အသွယ်သွယ်တို့ နင်းနယ်နှိပ်စက်လာသည်ကို လွန်စွာ သည်းခံနိုင်ခဲသည်လည်းဖြစ်၏။
ဟိ - ဆိုသင့်ဆိုထိုက်စွာ့။
တတ္ထ - ထိုရဟန်းတို့နေရာ သာသနာတော်ဘောင်၌။
ဗဟူ - များစွာကုန်သော။
သမ္ဗာဓာ - သီလသမာဓိအန္တရာယ် အသွယ်သွယ်သော ကိလေသာ ဘေးရန်တို့သည်။
သန္တိ - ရှိခဲ့ကုန်၏။
ယတ္တ - ယင်းသို့ဓမ္မန္တရာယ် ပေါသော သာသနာတော်မြတ်၌။
ဗာလော - သီလသမာဓိ အန္တရာယ်ကိုမမြင် လောကအဿာဒနှင့်သာ ပျော်ရွှင်ချင် တတ်သော သူမိုက်အပေါင်းသည်။
ဝိသီဒတိ - ဆုတ်နစ်ပျက်စီး အကျိုးကြီးနည်း၍ နေရှာကြ၏။
ဝေပုလ္လတောင်ကြား၌ ပတ္တမြားတုံးကို ကောက်ယူရှာတွေ့သော ယောက်ျား ပတ္တမြားကို မရခင် တောကျားဝင်၍ ကိုက်စားလေသကဲ့သို့ ရဟန်းတရားကို ထူးမရခင် ပါပိစ္ဆာ ပါပဓမ္မ တောကျားကြီးဝင်၍ ကိုက်လှဲသဖြင့် အပါယ်ငရဲသို့ မရောက်ကြရအောင် အလွန်သတိ ဆောင်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ၊ ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ။
ယာယ ဘိန္ဒတိ အတ္တာနံ၊ ဗာလော ဒုဗ္ဘာသိတံ ဘဏံ။
န ဟိ သတ္ထံ သုနိဿိတံ၊ ဝိသံ ဟလာ ဟလမိဝ။
ဧဝံ ဝိရဒ္ဓံ ပါတေတိ၊ ဝါစာဒုဗ္ဘာသိတာ ယထာ
(သံ၊၁။၁၅၁။ နေတ္တိ၊၁၁၁။)
ဟူသော ဒေသနာတော်လည်း နှုတ်ကြမ်းတမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော ဒေါသ ကိလေသာ၏ အာဒီနဝကိုပြဆိုသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယ သုတ် ၎င်းမည်၏။
ဇာတဿ - မွေးဖွားသော။
ပုရိသဿ - ယောက်ျား၏။
မုခေ - ခံတွင်း၌။
ကုဌာရီ - လျှာတည်းဟူသော ဓားမသည်။
ဇာယတေ - မွေးကတဲက ပါသည်ဖြစ်၏။
ယာယ - ယင်းသို့သောလျှာတည်းဟူသော ဓားမဖြင့်။
ဗာလော - သူမိုက်သည်။
ဒုဗ္ဘာသိတံ - မကောင်းသော စကားကို။
ဘဏံ-ဘဏန္တော - ဆဲဆိုမိသည်ဖြစ်၍။
အတ္တာနံ - မိမိကိုယ်ကို။
ဟိ ယသ္မာ - အကြင်ကြောင့်။
ဘိန္ဒတိ - စင်းဖြတ်မိလေ၏။
တသ္မာ - ထိုသို့ဒေါသပြည့်လျှမ်း နှုတ်ကြမ်းတမ်းသောသူ၏ လျှာတည်းဟူသော ဓားမဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ခုတ်စင်းမိသည်မည်သောကြောင့်။
ဒုဗ္ဘာသိတာ - မကောင်းသဖြင့်ဆိုအပ်သော။
ဝါစာ - သည်။
ဝိရုဒ္ဓံ - အဆိုချွတ်ယွင်း ပုဂ္ဂိုလ်ဖျင်းကို။
ပါတေတိ ယထာ - ဖျက်ဆီးနှိပ်စက်နိုင်သကဲ့သို့။
တထာ - ထို့အတူ။
သုနိဿိတံ - ကောင်းစွာ အလွန်ထက်အောင် သွေးထားအပ်သော။
သတ္ထံ - ဓားလက်နက်သည်လည်းကောင်း။
ဟလာ ဟလမိဝ - အရှင်လတ်လတ် ဖြတ်စက်ကဲ့သို့ တတ်သော။
ဝိသံပိ - အဆိပ်သည်လည်းကောင်း။
ဝိရဒ္ဓံ - ဓားသံလျက် အဆိပ်ကို မြိုမိမှားသောသူကို။
န ပါတေတိ - မဖျက်ဆီး မနှိပ်စက်နိုင်။
ဓားသံလျက်အဆိပ်ကို လည်မြိုမှ ဝေကျအောင် မြိုမိမှားသော ယောက်ျားမိုက် ထက်မက ဒေါသညိစွမ်း စကားကြမ်းကို ဆိုမှားသော သူ၏ အလွန်ကြီးမားသော ဘေးဒုက္ခ ရောက်သည့်အရေးများကို မြှော်တွေးစဉ်းစား သတိထားကြကုန်သဖြင့် ယင်းသို့သော နှုတ်ကြမ်းတမ်း သောသူ၏အဖြစ်မှ လွတ်အောင် အထူးသတိ ဆောင်ကြရမည် ဟူလို သည်။
ယော နိန္ဒိယံ ပသံသတိ၊ တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယော။
ဝိစိနာတိ မုခေန သော ကလိံ၊ ကလိနာ တေန သုခံ န ဝိန္ဒတိ။
(သံ၊၁။၁၅၁။)
ယော - အကြင်သူတို့သည်။
နိန္ဒိယံ - ကဲ့ရဲ့ထိုက်သောသူကို။
ပသံသတိ - ချီးမွမ်း၏။
ပသံသိယော - ချီးမွမ်းထိုက်သော။
ယော ဝါ - အကြင်သူသည်လည်း။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
တံ ဝါ - ထိုချီးမွမ်းထိုက်သောသူကိုမူလည်း။
နိန္ဒတိ - ကဲ့ရဲ့၏။
သော - ထိုချီးမွမ်းရမည်သူကို ကဲ့ရဲ့ခြင်း ကဲ့ရဲ့ရမည့်သူကို ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် စောက်ထိုး ပြောင်းပြန် ကျင့်မမှန်သော သူသည်။
မုခေန - ခံတွင်းဖြင့်။
ကလိ - မကောင်းမှုကို။
ဝိစိနာတိ - ဆည်းပူး၏။
သော - ထိုသူသည်။
တေန ကလိနာ - ထိုမကောင်းမှုဖြင့်။
သုခံ - ချမ်းသာခြင်းကို။
န ဝိန္ဒတိ - မရ။
ဒုက္ခမေဝ - ဆင်းရဲခြင်းကိုသာလျှင်။
ဝိန္ဒတိ - ရ၏။
မချီးမွမ်းထိုက်သူ လူယုတ်မာကို ဆန္ဒာ, ဘယာ, မောဟာ, ဘယာ လိုက်၍ ချီးမွမ်းခြင်း။ ချီးမွမ်းထိုက်သော သူတော်ကောင်းကို ဆန္ဒာ, ဒေါသာ, ဘယာ, မောဟာ, ဘယာ လိုက်၍ ကဲ့ရဲ့ခြင်းဖြင့် ပစ္စုပ္ပန် သံသရာ မိမိဆင်းရဲစရာကို မရှာ မဆည်းပူးမိကြ ရအောင် များများကြီး သတိဆောင်ကြရန်ဟူလိုသည်။
ဤသို့အစရှိသည်ဖြင့် အကုသိုလ် ကိလောသာတို့၏ အကြောင်းအရာနှင့်စပ်၍ ဟောတော်မူသမျှသည် သံကိလေသဘာဂိယသုတ် သာလျှင်ချည်းတည်း။
ယခုအခါ ဝါသနာဘာဂိယသုတ်တို့ဖြင့် ဓမ္မရေအေးတိုက်ကျွေးလတ္တံ့။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ။
မနသာ စေ ပသန္နေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ။
တတော နံ သုခမနွေတိ၊ ဆာယာဝ အနုပါယိနိ။
(ဓမ္မ၊၁၃။ နေတ္တိ၊၁ဝ၇။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည် ယတ္ထဒါနာနိပုညကိရိယဝတ္ထု ဝိဘတ္တံ၊ ဣဒံ ဝါသနာဘာဂီယံ - ဟူသော နေတ္တိအဋ္ဌကထာပါဌ် (၂၁၉) နှင့်အညီ ပုညကြိယာ ပွားများခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ဝါသနာအစုကို ဝေဖန်ရာသုတ်ဖြစ်သောကြောင့် (ဝါ) ဝါသနာဟူသော ကုသိုလ်တရား ပွားများခြင်းနှင့် စပ်၍ဆိုသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် ဝါသနာဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ဓမ္မော - ကုသိုလ်တရား ဟူသမျှတို့သည်။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ - ကုသိုလ်စိတ်သာလျှင် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိကုန်၏။
မနောသေဋ္ဌာ - ကုသိုလ် စိတ်သာလျှင် အထွဋ်အမြတ်ရှိကုန်၏။
မနောမယာ - ကုသိုလ်စိတ်ဖြစ်လျှင် ဖြစ်ရကုန်၏။
ပသန္နေန - ကြည်ညိုစွာသော။
စေတသာ - စိတ်ဖြင့်။
ယော - အကြင်သူသည်။
စေ ဘာသတိ ဝါ - အကယ်၍မူလည်း ဆိုအံ့။
စေ ကရောတိဝါ - အကယ်၍မူလည်း ပြုအံ့။
တတော - ထိုကြည်ကြည်ညိုညို ဆိုနိုင်ပြုနိုင်ခြင်းကြောင့်။
နံ နရံ - ထိုသူနောက်သို့။
သုခံ - ချမ်းသာခြင်းသည်။
အနွေတိ - အစဉ်တစိုက်လိုက်၏။
ကိမိဝ - အဘယ်ကဲ့သို့နည်း ဟူမူကား။
ဆာယာ - အရိပ်သည်။
နံ နရံ - ထိုအရိပ်ရှင်၏ နောက်သို့။
အနွေတိ ဣဝ- အစဉ်တစိုက် လိုက်ဘိသကဲသို့တည်း။
လောဘ, ဒေါသ, မာနတရားတို့သည် အလွန်ဆုံးမ ခက်လှသည်ဟု မမှတ်ကြလင့်။ စိတ်တခုကိုနိုင်လျှင် နိုင်တော့သည်သာ။ စိတ်တစ်ခုကို ကြည်လင်စေနိုင်လျှင် လောဘ, ဒေါသ, မာနတို့ကို ပယ်ခြင်း ကိစ္စပြီးလေတော့သည်သာဖြစ်၏။
တို့ကြောင့် ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား၍ ချမ်းသာသုံးပါးကို လိုလားကုန်သော သူတို့သည် မိမိတို့စိတ်ကို မနောက်ကျုစေဘဲ အမြဲကြည်လင်နိုင်အောင် အထူး သတိဆောင်ကြ ရမည် ဟူလိုသည်။
သေယျထာပိ မဟာနာမ ရုက္ခော ပါစိနနိန္ဒော ပါစိနပေါဏေ ပါစိနပဗ္ဘာရော၊ သော မူလေန ဆိန္နော ကတမေန ပပတေယျာတိ။ ယေန ဘန္တေ နိန္နော ယေ န ပေါဏော ယေန ပုဗ္ဘာရောတိ။ ခေါ မဟာနာမ ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယာ သာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနဗ္ဘာရောတိ။
(သံ၊၃။၃၂၃။)
ဟူသော ဒေနာတော်သည်လည်း ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွားသော အရာဌာနကို ပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် ဝါသနာဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
မဟာနာမ - မဟာနာမင်းကြီး။
သေယျထာပိ နာမ - ပမာပုံဆိုသည်ရှိသော်။
ယော ရုက္ခော - အကြင်သစ်ပင်သည်။
ပါစိနနိန္ဒော - အရှေ့အရပ်သို့ညွှတ်၏။
ပါစိနပေါဏော - အရှေ့အရပ်သို့ကိုင်း၏။
ပါစိနပဗ္ဘာရော - အရှေ့အရပ်သို့ရှိုင်း၏။
သော ရုက္ခော- ထိုအရှေ့အရပ်သို့ ကိုင်းရှိုင်းသော သစ်ပင်ကို။
မူလေန - အရင်းမှ။
ဆိန္နော - ခုတ်လှဲအပ်သည်ရှိသော်။
သော ရုက္ခော - ထိုသစ်ပင်သည်။
ကတမေန - အဘယ်အရပ်သို့။
ပပတေယျ - လဲရာသနည်း။
ဘန္တေ - ဘုန်းတော်နေဝန်း ထွန်းတောက်ပတော်မူသောမြတ်စွာဘုရား။
ယော ရုက္ခော - ထိုခုတ်လှဲအပ်သော သစ်ပင်သည်။
ယေန- အကြင် အရပ်သို့။
နိန္နော - ညွတ်၍နေ၏။
ပေါဏော - ကိုင်း၍နေ၏။
ပဗ္ဘာရော - ရှိုင်း၍ နေ၏။
တေန- ထိုနဂိုရင်းက ကိုင်းရှိုင်းရာအရပ်သို့ပင်။
ပပတေယျ- လဲရာ၏။ (ဝါ) လဲပါသည်ဘုရား။
မဟာနာမ - မဟာနာမ်မင်းကြီး။
ဧဝမေဝခေါ - ဤနည်းအတူ ၎င်းလျှင်။
ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ - ဤဘုရားကို ကြည်ညိုခြင်း၊ တရားကို ကြည်ညိုခြင်း၊ သံဃာကို ကြည်ညိုခြင်း၊ သီလနှင့်တကွ အလှူဒါနှပေးလေ့ရှိခြင်း အင်္ဂါတရား လေးပါးတို့နှင့်။
သမန္နာဂတော - ပြည့်စုံသော။
အရိယသာဝကော - ငါဘုရား၏ တပည့်ဒါယကာသည်။
နိဗ္ဗာနနိန္နော - သုဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်ဘုံသို့ ရှိုင်း၏ ပျံ့နေ၏။
တေန - ထိုနဂိုရ်ရင်းက ကိုင်းရှိုင်းရာသို့။
သော - ထိုအင်္ဂါလေးဖြာပြည့်စုံစွာသော ငါဘုရား၏ တပည့်ဒါယကာသည်။
ဥပဂစ္ဆေယျ - ရောက်ရာ၏။
အကုသိုလ်နည်းပါး ကုသိုလ်များ အားကြီးကုန်သော သူတို့အား အပါယ်လားခွင့် မရှိ၊ သုဂတိဘုံ နိဗ္ဗာန်ဘုံသို့သာ သွားရလတ္တံ့ဟု နှလုံးပြု၍ အနည်းငယ် အကုသိုလ် တွက်ကြောင့် နှောင့်ယှက်ပူပင် မရှိသင့်။ ကုသိုလ်တရားကိုသာ မြဲမြဲစွဲစွဲ ခဲခဲမဲမဲ အားထုတ်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
ဧကပုပ္ဖံ စဇိတွာန၊ သဟဿကပ္ပကောဋိယော။
ဒေဝေစေဝ မနုဿေ စ၊ သေသေန ပရိနိဗ္ဗုတော။
(ထေရ၊ ၂၄၀။ နေတ္တိ၊ ၁၁၆။)
ဧကပုပ္ဖံ- တစ်ပွင့်တည်းသောပန်းကို။
စဇိတွာန - လှူဒါန်းရသောကြောင့်။
သဟဿကပ္ပကောဋိယော- များစွာသော ကမ္ဘာကုဋေတို့ပတ်လုံး။
ဒေဝေ စေဝ - နတ်ဘုံ၌လည်းကောင်း။
မနုဿေစ - လူ့ဘုံ၌လည်းကောင်း။
သုခံ - ချမ်းသာကို။
အနုဘဝိတွာန - အဖန်တလဲလဲ စံစားပြီး၍။
သေသေန - မကုန်ကြွင်းကျန်သော ပုပ္ဖဒါနကုသိုလ်ကံဖြင့်ပင်။
ပရိနိဗ္ဗုတော- ပရိနိဗ္ဗာန်စံရ၏။
အနည်းငယ် ပန်းတပွင့်မျှ လှူဒါန်းရခြင်း၏ အကျိုးဖြင့် အလွန်လျှင် များပြားစွာ ဖြစ်သေး၏။ အများအပြား အခါခါ အကြိမ်ကြိမ် လှူဒါန်းရလျှင် အဘယ်ဆိုဘွယ် ရှိတော့အံ့နည်းဟု အလှူဒါနဒက္ခိဏ၏ အကျိုးကို အလွန်ယုံကြည်ကြသဖြင့် ကမ္ဘာ အရာအထောင် ကမ္ဘာကုဋေ ကမ္ဘာအသင်္ချေ မရေတွက်နိုင်သော သံသရာဘဝ ကာလ ပတ်လုံး နိဗ္ဗာန် မရောက်မီအကြား ခံစားစရာ အလွန်များသော ဒါန, သီလ ကုသိုလ် တရားတို့ကို ယခုဗုဒ္ဓုပ္ပါဒနဝမအကြိုက် လူဖြစ်ခိုက်အခါ အလွန်အခွင့် သာဆဲတွင် တခဲတဲခဲ တမဲတည်းမဲ၍ အားထုတ်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
ပံသုထူပေသု ဥဒ္ဒိဿ ကတေသု ဒသဗလဓရာနံ တတ္ထ ပိတာရံ ကတွာ သဂ္ဂေသု နရာ ပမောဒန္တိ။
(နေတ္တိ၊ ၁၁၉။)
ဟူသော ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း သဲပုံစေတီတော်ကို ပူဇော်ရသော ကုသိုလ် အကျိုးနှင့် စပ်၍ပြသော သုတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဝါသနာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ဒသဗလဓရာနံ - အားတော်ဆယ်တန် ဘုန်းတော်လျှံသော ဘုရားရှင်တို့ကို။
ဥဒ္ဒိဿ - ရည်၍။
ပံသုထူပေသု - သဲပုံစေတီတော်တို့ကို။
ကတေသု - တည်ထားပြုစုအပ်ကုန်ပြီးသည်ရှိသော်။
တတ္ထ - ထိုဘုရားရှင်တို့ သီတင်းသုံးနေရာ ဓာတ်တော်မွေတော်တို့၏ ကိန်း အောင်းရာ နေရာဟု ရည်မှတ်ပြု၍ တည်ထားအပ်သော သဲပုံစေတီတို့၌။
ကာရံ - ဆီမီး, ထီး, တံခွန်, ပန်းနံ့သာတို့ဖြင့်ပူဇော်ခြင်း, ရှိခိုးခြင်း ကောင်းမှုကို။
ကတွာ - ပြုကြကုန်သည်ဖြစ်၍။
နရာ - နတ်လူတို့သည်။
သဂ္ဂေသု - နတ်ပြည်တို့၌။
ပမောဒန္တိ - မွေ့လျော်ပျော်ပါး စံစားကြရကုန်၏။
သဲပုံစေတီတည်၍ ပူဇော် ကိုးကွယ်ရုံမျှဖြင့် နတ်ရွာ မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်း ဖြစ်သေး၏။ သည်မှတပါး ရုပ်ပွားဆင်းတု စသည်တို့၌ ပူဇော်ခြင်းကိုပြုသော သူတို့မူကား ပဂေဝ- အလွန်ကြီးကျယ်သော ကုသိုလ် အကျိုးတရား ရပေတော့မည်ဟု နှလုံးပြု၍ ယင်း ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို အထူးသဖြင့်ကြိုးစားအားထုတ်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
ဤသို့အစရှိသည်ဖြင့် ကုသိုလ် ပုညကြိယာတရား တိုးပွားရာ တိုးပွားကြောင်း ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကုသိုလ် အကုသိုလ် အကျိုးတရားနှင့်ဆက်၍ ဟောတော်မူသမျှသော သုတ်သည် ဝါသနာဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ကိံသု ဆေတွာ သုခံ သေတိ၊ ကိံသု ဆေတွာ န သောစတိ။
ကိဿု ဧကဓမ္မဿ၊ ဝဓံ ရောစေသိ ဂေါတမာတိ။
ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ၊ ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ၊
ကောဓဿ ဝိသမူလဿ၊ မဓုရဂ္ဂဿ ဗြဟ္မဏ။
ဝဓံ အရိယာ ပသံသန္တိ၊ တံ ဟိ ဆေတွာ န သောစတိ။
(သံ၊၁။၁၆၂-၃။ နေတ္တိ၊ ၁၂၄။)
ဟူသောဒေသနာတော်သည် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ဂေါတမ - ဂေါတမအနွယ်ဖြစ်တော်မူသော။
ဘန္တေ - မြတ်စွာဘုရား။
ကိံသု - အဘယ်သို့သောတရားကို။
ဆေတွာ - ဖြတ်နိုင်သည်ရှိသော်။
နရော - လူသည်။
သုခံ - ချမ်းသာစွာ။
သေတိ - နေရသနည်း။
ကိံသု - အဘယ်တရားကိုလျှင်။
ဆေတွာ - ဖြတ်နိုင်သည်ရှိသော်။
န သောစတိ- မစိုးရိမ်မပူပန်ရပါသနည်း။
ကိဿ ဧကဓမ္မဿ- အဘယ်တရားတခုကို။
အဿု - စင်စစ်။
ဝဓံ-ပယ်ခွာသတ်ဖြတ်နိုင်ခြင်းကို။
တွံ - ရှင်ပင်ဘုရားသည်။
ရောစေသိ - နှစ်သက်တော်မူပါသနည်း။
ဣတိ - ဤသို့ ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏားက လျှောက်ထား မေးမြန်းအပ်သည် ရှိသော်။
ကောဓံ - အမျက်ဒေါသကို။
ဆေတွာ - ဖြစ်နိုင်သည်ရှိသော်။
သုခံ - ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာချမ်းသာစွာ။
သေတိ - နေရ၏။
ကောဓံ - အမျက်ဒေါသကို။
ဆေတွာ - ဖြတ်နိုင်သည်ရှိသော်။
န သောစတိ - မစိုးရိမ်မပူပန်ရ။
မဓုရဂ္ဂဿ - စိတ်မာန်အလိုက် လွန်ကြူး ဆဲဆိုလိုက်ရသဖြင့် အခိုက်အတန့်မျှ နှစ်ခြိုက်အားရ စိတ်လိုကျ၍ ချိုမြိန်သကဲ့သို့သော အဖျားဆွတ်ရှိသော။
ဝိသမူလဿ - စင်စစ် ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းလည်း ဖြစ်ထသော။
ကောဓဿ - အမျက်ဒေါသကို။
ဝဓံ - ပယ်ခွာသတ်ဖြတ်နိုင်ခြင်းကို။
အရိယာ - ဘုရားစသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ပသံသန္တိ - ချီးမွမ်းကြကုန်၏။
တံ - ထိုအမျက် ဒေါသကို။
ဆေတွာဟိ ဆေတွာဧဝ - ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်နိုင်မှသာလျှင်။
နရော - လူသည်။
န သောစတိ- မစိုးရိမ် မပူပန်ရ။
အဆေတွာ - မဖြတ်နိုင်သည်ရှိသော်ကား။
သောစတိ - စိုးရိမ်ပူဆွေးရ၏။
ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်လိုကုန်သော သူတို့သည် အခါခပ်သိမ်း အမျက် ဒေါသ မာန်မာနတို့ကို သိမ်းဆည်းချုပ်တည်း သတ်ဖြတ်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
ကိံသု ဟနေ ဥပ္ပတ္တိတံ၊ ကိံသု ဇာတံ ဝိနောဒယေ။
ကိဉ္စဿု ပဇဟေ ဓိရော၊ ကိဿာဘိသမယော သုခေါ။
ကောဓံ ဟနေ ဥပတ္တိတံ၊ ရာဂံ ဇာတံ ဝိနောဒယေ။
အဝိဇ္ဇံ ပဇဟေ ဓိရော၊ သစ္စာသိသမယော သုခေါ။
(နေတ္တိ၊၁၂၄-၅။)
ဟူသော ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့ကို ဖြတ်တောက် ဖောက်ခွဲနိုင်စေခြင်းငှာ ဟောတော်မူသောဒေသနာ တော်မြတ်ဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ဘန္တေ - မြတ်စွာဘုရား။
ဥပ္ပတ္တိတံ - ကိုယ်သန္တာန်တွင် ဝင်ရောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော။
ကိံနသု- အဘယ်တရားကိုလျှင်။
ဟနေ- အဆောတလျင် ပယ်ဖျက်သတ်ဖြတ်သင့်သနည်း။
ကိံသု - အဘယ်တရားကိုလျှင်။
ဇာတံ - ဖြစ်လျှင်ဖြစ်လာခြင်း။
ဝိနောဒယေ - ဖျောက်သင့် ဖျောက်ထိုက်သနည်း။
ကိဉ္စဿု- အဘယ်တရားကိုလျှင်လည်း။
ဓိရော - မကြွင်းမကျန် အချင်းခပ်သိမ်း ပယ်လှန်စွန့်ပစ် အပ်သနည်း၊
ကိဿ - အဘယ်တရားကို။
အဘိသမယော - ထိုးထွင်း၍ သိသည်ရှိသော်။
သုခေါ - ချမ်းသာနိုင်ပါသနည်း။
ဥပ္ပတ္တိတံ - ကိုယ်သန္တာန်တွင် ဝင်ရောက်ဖြစ်ပေါ်လာသော။
ကောဓံ - အမျက်ဒေါသ ချောင်းချောင်း ထသည်ကို။
ဟနေ - အဆောတလျင် ပယ်ဖြတ်သတ်ဖြတ်သင့် သတ်ဖြတ်ထိုက်၏။
ရာဂံ - ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်မက်ခြင်းတဏှာကို။
ဇာတံ - ဖြစ်လျှင်ဖြစ်ခြင်း။
ဝိနောဒယေ - ပယ်ဖျောက်ရာ၏။
ဓိရော - ကျိုးကြောင်း မြင်သိပညာရှိသည်။
အဝိဇ္ဇံ - ဘေးခပ်သိမ်း ရန်ခပ်သိမ်းတို့၏အမြစ် မူလစင်စစ်ဖြစ်သော မောဟ အဝိဇ္ဇာကို။
ပဇဟေ - မကျန်မကြွင်း အချင်းခပ်သိမ်း ပယ်ထိုက်လှတော့၏။
သစ္စာဘိသမယော- သစ္စာလေးပါးတို့ကို ပိုင်းခြားထင်ထင် မြင်သိရခြင်းသည်။
သုခေါ - စင်စစ်ဧကန် အမှန်ချမ်းသာ၏။
ပစ္စုပ္ပန်သံသရာဘေး ကင်းဝေး ချမ်းသာလိုသောသူမှန်က ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့ကို ကိုယ်သန္တာန်၌ မထိုးကျင့် မနှိပ်စက်ရအောင် အခါမပြတ် ရွတ်စပ်မစဲ အမြဲ သတိဆောင်ကြရမည်ဟူလို။
သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော၊ ဍယှမာနောဝ မတ္တကေ၊
သက္ကာယဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနာယ၊ သတော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ။
(သဂါထာဝဂ္ဂ၊ ၁၂။ နေတ္တိ၊၁။၁၂။၁၂၅။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာနိုင်ကြအောင် ကရုဏာ ရှေ့ဆောင်သဖြင့် ဆုံးမတော်မူသော သုတ်ဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
သတ္တိယာ - လှံမဖြင့်။
ဩမဋ္ဌော ဝိယ - လည်မျိုရင်ဝကို စူးဝင်ဘိ သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
မတ္တကေ- ဥက္ခောင်းထက်၌။
ဒယှမာနောဝ - မီးလောင်ဘိသကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ - ကိုယ်ဟူသည် ထင်ရှားရှိ၏ဟူ၍ စွဲယူမှတ်ထင်ခြင်း တည်းဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို။
ပဟာနာယ - ပယ်ခွာသတ်ဖြတ်ခြင်းငှာ။
သတော - သတိရှိသော။
ဘိက္ခု - သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို မပယ်ခွာနိုင်ခြင်း၌ ဘေးအဖြစ်ကို အဖန်တလဲလဲ ရှုတတ်ရှုနိုင် ရှုရှုပိုင်သူဖြစ်သော။
ဘိက္ခု- ရဟန်းသည်။
ပရိဗ္ဗဇေ - ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း မဂ်ဖိုလ်လှမ်းအောင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ရာ၏။
ငါဟူ၍ ငါ၏ကိုယ်ဟူ၍ ယောက်ျားဟူ၍ မိန်းမဟူ၍ မှတ်ထင်ခြင်း သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ကြောင့် အလုံးစုံသော ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝဖြစ်ပွားသဖြင့် အပါယ်လားကြရသည်ချည်း ဖြစ်ရကား ယင်းသို့ အပါယ်လားကြောင်း မူလ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကို ပယ်ခွာနိုင်ကြအောင် ကြံဆောင် အားထုတ်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ၊ ပတနန္တာ သမုဿယာ။
သဗ္ဗေသံ မရဏမာဂမ္မ၊ သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတ မဒ္ဓုဝံ။
ဧတံ ဘယံ မရဏံ ပေက္ခမာနော၊
ပုညာနိကိရိယာ ဧဝ သုခါဝဟာနိ။
သဗ္ဗေ ခယန္တာ နိစယာ၊ ပတနန္တာ သမုဿယာ။
သဗ္ဗေသံ မရဏ မာဂမ္မ၊ သဗ္ဗေသံ ဇီဝိတ မဒ္ဓုဝံ။
ဧတံ ဘယံ မရဏံ ပေက္ခမာနော၊
လောကာမိသံ ပဇဟေ သန္တိပေက္ခောတိ။
(နေတ္တိ၊၁၂၅။)
ဟူသော နှစ်ဂါထာ ဒေသနာတော်သည်လည်း ရှေးဂါထာ၌ ပုညဘာဝနာ အလို့ငှာ ဟောတော်မူသော်လည်း လောကာမိသတဏှာ ကိလေသာကို စွန့်ခွာစေခြင်းငှာ ဟောတော်မူသော နောက်ဂါထာ နောက်စကားကို ပဋ္ဌာနအားဖြင့်ယူ၍ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
သဗ္ဗေသံ - ဗြဟ္မာနတ်လူ ခပ်သိမ်းသူတို့၏။ (ဝါ) တို့အား။
မရဏံ - ဆည်း၍မနိုင် တား၍မဖြစ် သေမင်းညစ်နောက်သို့။
အာဂမ္မ - လိုက်ကြရကုန်သည်ဖြစ်၍။
သဗ္ဗေသံ - ခပ်သိမ်းကုန်သော။
နိစယာ - တသက်ပန်လုံး ဆည်းစု၍ ထားအပ်ကုန်သော အတွင်းအပဥစ္စာ ဟူသမျှ တို့သည်။
ခယန္တာ - သေမင်းငင်ရာ ဘယ်ဥစ္စာတစ်ခုမျှ မလိုက်မပါ ကုန်ခမ်းပျောက် ပျက်ရစ်ခြင်းသာလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေ - အလုံးစုံကုန်သော။
သမုဿယာ - တစ်သက်ပန်လုံး ထူထောင်၍ ထားအပ်ကုန်သော အကြီးအကျယ် အဆောက်အဦ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရဟူသမျှတို့သည်။
ပတနန္တာ - ကွဲပြိုပျက်စီး ပြုန်းတီးရခြင်း သည်သာလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေသံ - အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏။
ဇီဝိတံ - အသက်သည်ကား။
အဒ္ဓုဝံ - အမြဲမရှိ။
ဣတိ ဧတံ မရဏံ ဘယံ - ဤများမကြာခင် သေမင်း ခံတွင်းသို့ ဝင်ရမည့်အရေး တကယ့်ဘေးကို။
အပေက္ခမာနော - နဖူးလက်တင် ရေးရေးထင်အောင် ဆင်ခြင်အောက်မေ့သည် ဖြစ်၍။
ဓီရော - ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ဘေးဧရာကို မြင်သော ပညာရှိသူ ရှင်လူရဟန်း အပေါင်းသည်။
သံသာရေ - နောင်သံသရာ၌။
သုခါဝဟာနိ - လောကီ လောကုတ္တရာ ချမ်းသာနှစ်ရပ်ကို ရွက်ဆောင်နိုင်ကုန်သော။
ပုညာနိ - ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကိုသာလျှင်။
ကိရိယာဧဝ - မနေမနား ကြိုးစား အားထုတ်ရာ၏ အားထုတ်သင့်လှတော့၏ အားထုတ်ကြရမည် ဟူလို သည်။
သဗ္ဗေသံ - ဗြဟ္မာနတ်လူ ခပ်သိမ်းသူတို့၏။ (ဝါ) သူတို့အား။
မရဏံ - ဆည်း၍မခိုင် တား၍မဖြစ် သေမင်းညစ်နောက်သို့။
အာဂမ္မ - လိုက်ကြရကုန်သည်ဖြစ်၍။
သဗ္ဗေ - အလုံးစုံကုန်သော။
နိစယာ - မသေအံ့သို့ အလို့လို့ထင်စား ဆည်းစုထား အပ်ကုန်သော ဤသက်ရှိ သက်မဲ့ဥစ္စာ ဟူသမျှတို့သည်။
ခယန္တာ - ကုန်ခမ်းပျက်စီးရခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေ - ခပ်သိမ်းကုန်သော။
သမုဿယာ - ကြီးကြီး ကျယ်ကျယ် အသွယ်အပြားပြား ထူထောင်၍ ထားအပ် ကုန်သော အိမ်ထောင်ခမ်းနား အဆောက်အဦ ဟူသမျှတို့သည်။
ပတနန္တာ - ကွဲပြို ကျေမွ ပြုန်းတီးပျက်စီးရခြင်းလျှင် အဆုံးရှိကုန်၏။
သဗ္ဗေသံ - အလုံးစုံ ကုန်သော လူနတ်ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့၏။
ဇီဝိတံ - ရုပ်သက် နာမ်သက်သည်။
အဒ္ဓုဝံ - လျှပ်တပြက်လောက်မျှ အမြဲမရှိ။
ဣတိ - ဤသို့လျှင်။
ဧတံ မရဏံ - ဤသေရခြင်းဟုဆိုအပ်သော။
ဘယံ - များမကြာခင် ဝင်ရောက်လာမည့် တကယ့်ဘေးကို။
ပေက္ခမာနော - တွေးတောဆင်ခြင် တီထွင်နှိုင်းရှု သည်ဖြစ်၍။
သန္တိပေက္ခာ - အလုံးစုံသော ဘေးအပေါင်းတို့၏ ကင်းငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကိုသာ ကောင်းစွာ ရှုသည်ဖြစ်၍။
လောကာမိသံ - ဘေးကြီးဧရာ တွေ့တတ်စွာသည် လောကာမိသ ပူဇာသက္ကာရကို။
ပဇဟေ - မက်မောတွယ်တာ မသာယာဘဲ အမြဲစွန့်နိုင်ရာ၏။
ဟင်းရွက်ဟင်းသီး တဆုပ်ကိုမျှ စွန့်ပစ်ရသဖြင့် ပတ္တမြား တစ်ထောင်ထုပ်ကို ရမည်ကို ဧကန်မြင်သည့် ယောက်ျား ဟင်းရွက် ဟင်းသီးမျှကို ပယ်ရှားစွန့်ပစ် ရမည်အရေး ဝန်မလေးသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်သာခေါင် ဘေးမဲ့တောင်ကြီးကို တကယ် ရောက်လိုသည် မှန်ကြလျှင် များစွာသော ဘေးဘယ ဝန်းဝိုင်း ထူပြောလှရာ လောကာမိသ ကာမဂုဏ ပူဇော်သက္ကာရ အပ္ပဂ္ဃတို့ကို မစုံမက်ကြသင့် မစုံမက်ကြအပ် မစုံမက်မှားကြနှင့် အိုလူများအပေါင်းတို့ ဟူလိုသည်။
“ဒုက္ကရံ ဘဂဝါ ၊ သုဒုက္ကရံ ဘဂဝါ”တိ၊
“ဒုက္ကရံ ဝါပိ ကရောန္တိ။ (ကာမဒါတိ ဘဂဝါ)
သေခါ သီလသမာဟိတာ၊
ဌိတတ္တာ အနာဂါရိယု ပေတဿ၊
တုဋ္ဌိ ဟောတိ သုခါဝဟာ”တိ။
“ဒုလ္လဘာ ဘဂဝါ ယဒိဒံ တုဋ္ဌီ”တိ၊
“ဒုလ္လဘံ ဝါပိ လဘန္တိ ။ (ကာမဒါတိ ဘဂဝါ)
စိတ္တဝူပသမေ ရတာ။
ယေသံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ၊
ဘာဝနာယ ရတော မနော”တိ။
“ဒုဿမာဒဟံ ဘဂဝါ ယဒိဒံ စိတ္တ”န္တိ။
ဒုဿမာဒဟံ ဝါပိ သမာဒဟန္တိ။ (ကာမဒါတိ ဘဂဝါ)
“ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ။
တေ ဆေတွာ မစ္စုနော ဇာလံ။
အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒါ”တိ။
“ဒုဂ္ဂမော ဘဂဝါ ပိသမော မဂ္ဂေါ”တိ။
“ဒုဂ္ဂမေ ဝိသမေ ဝါပိ၊ အရိယာ ဂစ္ဆန္တိ ကာမဒ၊
အနရိယာ ဝိသမေ မဂ္ဂေ၊ ပပတန္တိ အဝံသိရာ၊
အရိယာနံ သမော မဂ္ဂေါ၊ အရိယာ ဟိ ဝိသမေ သမာ”တိ။
(သံ၊၁၊၄၅-၆။နေတ္တိ၊၁၂၇။)
ဤသို့ ရှေးယခင် ရဟန်းဘဝက စုတေ၍လာသော ကာမဒမည်သော နတ်သားအား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ကာမဒသုတ် ဒေသနာတော်သည်လည်း ကိလေသာကို ဖေါက်ထွင်း၍ အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သို့ ရောက်အောင် ရွက်ဆောင်တတ်သောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ဘဂဝါ - မြတ်စွာဘုရား။
သာမညံ - အခါမပြတ် မတိမ်းမစောင်း ကောင်းမွန်စွာ ကျင့်အပ်သော ရဟန်းမြတ် အဖြစ်ကို။
ဒုက္ကရံ - ပြုနိုင်ခဲလှ၏။
ဘဂဝါ - မြတ်စွာဘုရား။
သုဒုက္ကရံ - အလွန်ပင်ပြုနိုင်ခဲလှ၏။
ဣတိ - ဤသို့ နတ်သား လျှောက်ထားသည်ရှိသော်။
ကာမဒ - ကာမဒ အမည်ရသောနတ်သား။
သီလသမာဟိတာ - သီလသမာဓိရှိကုန်သော။
သေခါ - သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဋ္ဌိတတ္တာ - မြဲမြံတည်တံ့သော သမာဓိစိတ် ရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဒုက္ကရံဝါပိ - ပြုနိုင်ခဲသော်လည်း။
ကရောန္တိ - ပြုနိုင်ကြကုန်၏။
အနာဂါရိယံ - အိပ်ရာမထောင် ရဟန်းဘောင်သို့။
ဥပေတဿ - ကပ်ရောက်သောသူအား။ (ဝါ) သူ၏။
တုဋ္ဌိ - ပါပိစ္ဆာ မဟိစ္ဆာ မငြိမတွယ် ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းသည်။
သုခါဝဟာ - ချမ်းသာကိုဆောင်၏။
ဣတိ - ဤသို့။
ဘဂဝါ - သုံးလူထွဋ်ထား မြတ်ဘုရားသည်။
အဒေသယိ - ဟောကြားတော်မူ၏။
ဘဂဝါ - ဘုန်းတော်ကြီးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား။
ယဒိဒံ ယော အယံ တုဋ္ဌိ - အကြင်ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
ဧတံ - ဤသို့ရောင်ရဲခြင်းကို။
ဒုလ္လဘာ - ရနိုင်ခဲ၏။
ဣတိ - ဤသို့ နတ်သား တစ်ဖန်လျှောက်ပြန်သည်ရှိသော်။
ကာမဒ - ကာမဒနတ်သား။
ယေသံ - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား။
ဒိဝါ - နေ့၌လည်းကောင်း။
ရတ္တော စ - ညဉ့်၌လည်းကောင်း။
ဘာဝနာယ - ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ၌။
မနော - စိတ်သည်။
ရတော - မွေ့လျော်၏။
တာဒိသာ - ထိုသို့သဘောရှိကုန်သော။
စိတ္တပူပသမေ - စိတ်၏ ကိလေသာတို့မှ ငြိမ်သက်ခြင်း၌။
ရတာ - မွေ့လျော်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဒုလ္လဘံဝါပိ - ရနိုင်ခဲ့သော ရောင့်ရဲခြင်းကိုသော်လည်း။
လဘန္တိ - ရကြကုန်၏။
ဣတိ - ဤသို့။
ဘဂဝါ- မြတ်စွာဘုရားသည်။
အဒေသယိ - ဟောကြားတော်မူပြီ။
ဘဂဝါ - ဘုန်းတောကြီးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား။
ယဒိဒံ ယံ ဣဒံစိတ္တံ - ယင်းသို့သော စိတ်ကိုလည်း။
ဒုဿမာဒဟံ - အမြဲတည်ကြည်စေနိုင်ခဲလှသေး၏။
ဣတိ - ဤသို့နတ်သား တဖန်လျှောက်ပြန်သည်ရှိသော်။
ကာမဒ - ကာမဒနတ်သား။
ဣန္ဒြိယူပသမေ - စက္ခုစသော ဣန္ဒြေ တို့ကို ငြိမ်သက်စေခြင်း၌။
(ဝါ) ဣန္ဒြိယသံဝရသီလကို လုံခြုံစေခြင်း၌။
ရတာ - မွေ့လျော်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဒုဿမာဒဟံပိ - ဆောက်တည်နိုင်ခဲသော စိတ်တို့ကိုလည်း။
သမာဒဟန္တိ - ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏။
ကာမဒ - ကာမဒနတ်သား။
အရိယာ- အရိယာဖြစ်ကုန်သော။
တေ - ထိုသို့စိတ်ကို ဆောက်တည်နိုင်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ပစ္စုနော -သေမင်း၏။
ဇာလံ - ကိလေသာဟူသော ကွန်ရက်ကို။
ဆေတွာ - ဖြတ်ကုန်၍။
ဂစ္ဆန္တိ - သေမင်းမညှင်းဆဲနိုင်ရာ နိဗ္ဗူတာသို့ သွားကြကုန်၏။
ဣတိ - ဤသို့။
ဘဂဝါ- မြတ်စွာဘုရားသည်။
အဒေသယိ- ဟောကြားတော်မူပြီ။
ဘဂဝါ - မြတ်စွာဘုရား။
မဂ္ဂေါ - ယင်းသို့သေမင်း ကွန်ရက်ကို ခါတွက်ဖျက်ဆီးသွားရာ လမ်းခရီးသည်လည်း။
ဒုဂ္ဂမော - မလဲမကွဲ သွားနိုင်ခဲ၏။
သော မဂ္ဂေါ - ထိုလမ်းခရီးသည်။
ဝိသမော - တွင်းကျင်း ခလုပ် သစ်ငုတ်မလွတ် မညီညွတ်ဘဲရှိခဲ့၏။
ဣတိ- ဤသို့ နတ်သား တဖန် လျှောက်ပြန်သည်ရှိသော်။
ကာမ- ကာမဒနတ်သား။
ဝိသမေဝါပိ - မညီမညွတ်သည် လည်းဖြစ်သော။
ဒုဂ္ဂမေ - သွားနိုင်ခဲသော နိဗ္ဗာန်လမ်း၌။
အရိယာ - အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဂစ္ဆန္တိ - မလဲမကွဲ အမြဲသွားနိုင်ကြကုန်၏။
အနရိယာ - ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဝိသမေ - ကိလေသာဟူသော ခလုပ်တွင်းကျင်းတို့ဖြင့် မညီမညွတ်နိုင်သော။
မဂ္ဂေ - နိဗ္ဗာန်သွားရာ ဘာဝနာလမ်း၌။
အသံသိရော - ဦးခေါင်းစောက်ထိုး ခြေကားမိုးမြှော် ကုန်လျက်၊
ပပတန္တိ - မှောက်လဲ မှောက်ခုန်ဖြစ်ကြကုန်၏။
သော ဧဝ မဂ္ဂေါ - ထိုနိဗ္ဗာန်သို့သွားလမ်းသည်။
အရိယာနံ - အရိယာတို့အား။ (ဝါ) အရိယာတို့အတွက်။
သမော - ညီညွတ်ကောင်းမြတ်သော လမ်းသည်။
ဟောတိ - ဖြစ်၏။
ဟိ - မှန်၏။
အရိယာ - အရိယာတို့သည်။
ဝိသမေ - မညီညွတ်သောသတ္တဝါအပေါင်း၌။
သမာ - ညီညွတ်ကြကုန်၏။
ပုထုဇဉ်အဖြစ်ကို လွန်မြောက်၍ အရိယာသို့ရောက်မှ စင်စစ် ချမ်းသာနိုင်ကြမည်။ ယင်းသို့သော ပုထုဇဉ်အဖြစ်ကို လွန်မြောက်နိုင်အောင် အမြဲကြံဆောင် အားထုတ် ကြရမည်ဟူလိုသည်။
အတီတံ နာနွာဂမေယျ၊ နပ္ပဋိကင်္ခေ အနာဂတံ၊
ယဒတီတံ ပဟီနန္တံ၊ အပ္ပတ္တဉ္စ အနာဂတံ။
ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ ယော ဓမ္မံ၊ တတ္ထ တတ္တ ဝိပဿတိ။
အသံဟီရံ အသံတုပ္ပံ၊ တံ ဝိဒွါ မနုဗြူဟယေ။
အဇ္ဇေဝ ကိစ္စ အာတပ္ပံ၊ ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေ။
န ဟိ နော သင်္ဂရံ တေန၊ မဟာသေနေန ပစ္စုနော။
ဧဝံ ဝိဟာရိံ အာတာပိံ၊ အဟောရတ္တမတန္ဒိတံ။
တံ ဝေ “ဘဒ္ဒေကရတ္တော”တိ၊ သန္တော အာစိက္ခတေ မုနီတိ။
(မ၊၃။၂၂၆။ နေတ္တိ၊၁၂၈။)
ဟူသော ဟဒ္ဒေကရတ္တသုတ် ဒေသနာတော်မြတ်သည်လည်း ကိလေသာကို ဖောက်တွင်းသဖြင့် ဝိပဿနာ စီးဖြန်းခြင်း အခြင်းအရာကို ကောင်းစွာ နေရာ ကျအောင်ညွှန်းချ တိုက်တွန်းတော်မူသော ဒေသနာတော်ဖြစ်၍ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
အတီတံ - ချုပ်လေပြီးသော အတိတ် ရုပ်နာမ်တရားသို့။
နာနွာဂမေယျ - မလိုက်ရာ၊ (ဝါ)လိုက်၍ ဝိပဿနာရှုခြင်းကို မပြုရာ။
အနာဂတံ - ဥပါဒ် ဌီ ဘင် အားဖြင့် မဖြစ်ပေါ်လာသေးသော အနာဂတ် ရုပ်နာမ် တရားကို။
နပဋိကင်္ခေ - ဝိပဿနာ စီးဖြန်းခြင်းငှာ မတောင့်တရာ။
ကသ္မာ - အဘယ်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား။
ယံ ယသ္မာ - အကြင်ကြောင့်။
အတီတံ - လွန်လေပြီးသော ရုပ်နာမ်တရားသည်။
ပဟီနံ - ကွယ်လေ ပျောက်လေပြီ။
အနာဂတဉ္စ - အနာဂတ်ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်တရား သည်လည်း။
အပ္ပတ္တံ - မရောက်မရှိသေး။
တံ တသ္မာ - ထိုကြောင့်တည်း။
ထင်ရှားမရှိရာသို့ လိုက်၍ ဝိပဿနာရှုက ဥဒယဗ္ဗယ စသော ဝိပဿနာဉာဏ် မထင်နိုင်ရာသောကြောင့် အတိတ် အနာဂတ်တရားကို အာရုံပြု၍ ဥဒယဗ္ဗယာ-နုပဿနာ ဘင်္ဂါနုပဿနာ စသည်တို့ကို မပြုရာ ဟူလိုသည်။ သမ္မသနဉာဏ် အရာ၌ကား ပြုအပ်သည်သာမှတ်။
ယောစ - အကြင်သူသည်ကား။
ပစ္စုပ္ပန္နံ - ဥပါဒ် ဌီ ဘင် အားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော ပစ္စုပ္ပန်ရုပ်နာမ်တရားကို။
တတ္ထ တတ္တ - ထိုထိုကိုယ် သန္တာန်ဝယ် ဖြစ်ပေါ်လာရာ ဖြစ်ပေါ်လာရာ ထင်လာ မြင်လာသော ရုပ်နာမ်တရား၌။
အသံဟီရ အသံဟီရန္တော - ကာမစ္ဆန္ဒ, ထိန, မိဒ္ဓ ဥဒ္ဓစ္စ သည်တို့ဖြင့် တွန့်တိုခြင်း မရှိမူ၍။
အသံကုပ္ပံ အသံကုပ္ပန္တော - မပျက်မစီး တဖြောင့်တမတ်တည်းသာလျှင်။
ဝိပဿတိ - ဝိပဿနာ ရှု၏။
တံ - ထိုသို့အတိတ်တရား သို့လည်းမလိုက် အနာဂတ်တရား၌လည်း နှလုံးမစိုက် ထင်ရာမြင်ရာ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသော ပစ္စုပ္ပန် တရားတွင်သာ ဝိပဿနာရှုခြင်းကို။
ဝိဒွါ - ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သခင် ပညာရှင်သည်။
အနုဗြူဟယေ - အဖန်တလဲလဲ အမြဲပွားရာ၏။
အဇ္ဇေဝ - ယနေ့ပင်လျှင်။
အာတပ္ပံ - ကာမစ္ဆန္ဒ စသည်တသင်း ရန်ခပင်းကို နှိပ်နင်းနိုင်ရာ လွန်ပြင်းစွာသော ဝီရိယကို။
ကိစ္စံ - ပြုသင့် ပြုထိုက်၏။
ကော - အဘယ်သူသည်။
သုဝေ - မနက်ဖြန်၌။
မရဏံ - သေမင်းရွာသို့ လိုက်ရခြင်းကို။
ဇညာ - သိနိုင်ရာအံ့နည်း။
ဟိ - ဆိုသင့်စွ။
မဟာသေနေန - ကိုးဆယ့်ခြောက်ဖြာ ရောဂါတွေပြား များသောစစ်သည်ရှိသော။
တေန မစ္စုနာ - တိုသေမင်းညစ်နှင့်။
သင်္ဂရ ံ- အခါ နေ့ရက် ချိန်းချက်တိုင်ပင်ရခြင်းသည်။
န - မရှိ။
ဧဝံဝိဟာရိံ - ဤသို့ ဝိပဿနာတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်၍ နေလေ့ရှိသော။
ဧဝံ အာတာပိံ - ဤသို့ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သော ဝီရိယရှိထသော။
အဟောရတ္တိံ - နေ့ရောညဉ့်ပါ အခါမပြတ်။
အတန္ဒိတံ - ပျင်းရိခြင်း မရှိထသော။
တံ ပုဂ္ဂလံ- ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။
ဝေ - စင်စစ်။
“ဘဒ္ဒေကရတ္တော”တိ - ကောင်းသော နေ့ညဉ့်ရှိသော လူဟူ၍။
သန္တော - ကိလေသာမီး ငြိမ်းတော်မူပြီးသော။
မုနိ - မြတ်စွာဘုရားသည်။
အာစိက္ခတေ - ဟောကြားတော်မူ၏။
ဘာဝနာကို နှလုံးမသွင်း တရားကင်း၍ မနေမိကြရအောင် အထူးသတိ ဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။ နောက်ဆုံးဂါထာ ဗျင်္ဂျတ္ထ၊ ဤသို့သဘောရှိသော ကိလေသာကို ပယ်ခွာနိုင်သော။ ဝိပဿနာတရား အထူးကို ဖြစ်စေနိုင်သော သုတ်ဟူသမျှသည် နိဗ္ဗေဓဘာဂိယသုတ် ချည်းဟူ၍ မှတ်။
ယဿ သေလူပမံ စိတ္တံ၊ ဌိတံ နာနုပကမ္ပတိ။
ဝိရတ္တံ ရဇ္ဇနီယေသု၊ ကုပ္ပနိယေ န ကုပ္ပတိ။
ယဿေဝံ ဘာဝိတံ စိတ္တံ၊ ကုတော န ဒုက္ခမေသတိ။
(ဥဒါန၊၁၂၅။ နေတ္တိ၊၁၂၉။)
ဟူသောသုတ်သည် အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိ သဘာဝကို ပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သေက္ခဘာဂီယသုတ် မည်၏။
ယဿ - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား။
သေလူပမံ - ကျောက်တောင်ကြီးနှင့်အတူ။
ဌိတံ - ခိုင်ခံ့စွာတည်သော။
စိတ္တံ - စိတ်သည်။
နာနုကမ္ပတိ - လောကဓမ်တရား ရှစ်ပါးတို့ကြောင့် တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိ။
ရဇ္ဇနီယေသု - တပ်စွန်းဖွယ်ရာ အာရုံတို့၌လည်း။
ဝိရတ္တံ - တပ်ခြင်းမရှိ။
ယဿ - ယင်းသို့တပ်ခြင်း မရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏။
စိတ္တံ - စိတ်သည်။
ကုပ္ပနိယေ - အမျက်ထွက်လောက်ရာ၌။
န ကုပ္ပတိ - အမျက်မထွက်။
ဧဝံ - ဤသို့။
ဘာဝိတံ စိတ္တံ - ပွားစေအပ်ပြီးသော စိတ်ရှိသော။
ဝိသေသပုဂ္ဂလံ - ထိုသို့သဘောရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို။
ဒုက္ခံ - တေဘုမ္မက ဝဋ်ဒုက္ခသည်။
ကုတော -ဘယ်မှာ။
န ဧသတိ - ရှာ၍နှိပ်စက်နိုင်တော့အံ့နည်း။
သမုဒ္ဒရာ ရေသီတာထဲ၌ ငုတ်၍နေသောသူကို တောမီး မလောင်နိုင်သကဲ့သို့ အရဟတ္တဖိုလ် တရားထဲ၌ တည်နိုင်သော သူကိုသာလျှင် ဘေးခပ်သိမ်း မညှင်းဆဲ နိုင်မည်ဟူလိုသည်။
ယတ္ထ အာပေါ စ ပထဝီ၊ တေဇော ဝါယော န ဂါဓတိ။
န တတ္ထ သုက္ကာ ဇောတန္တိ၊ အာဒိစ္စော နပ္ပဘာသတိ၊
န တတ္ထ စန္ဒိမာ ဘာတိ၊ တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ။
(ဥဒါန၊၈၆-၇။ နေတ္တိ၊၁၂၉။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း အရဟတ္တဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဂုဏ်ကို ဟောပြသော သုတ်ဖြစ်သောကြောင့် အသေက္ခဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ယတ္ထ - အကြင်အရပ်၌။
အာပေါစ - ရေသည်လည်းကောင်း။
ပထဝီစ - မြေကြီးသည်လည်းကောင်း။
တေဇောစ - မီးသည်လည်း ကောင်း။
ဝါယောစ - လေသည်လည်းကောင်း။
န ဂါဓတိ - မဝင်မရောက်လာနိုင်။
တတ္ထ - ထိုအရပ်၌။
သုက္ကာ - သောက်ရှူးဝင်းပြောင် ဂြိုဟ်ကြယ်ရောင်တို့သည်လည်း။
န ဇောတန္တိ - မထွန်းတောက်နိုင်ကုန်။
အာဒိစ္စော စ - နေမင်းသည်လည်း။
နပ္ပဘာသတိ - မထွန်းလင်း။
တတ္ထ - ထိုမီးရောင်ကြယ်ရောင်မထင် နေရောင်မမြင်ရာအရပ်၌။
စန္ဒိမာ - လသည်လည်း။
နဘာတိ - မထွန်းလင်း။
တတ္ထ - ထိုမီးရောင် ကြယ်ရောင် နေရောင် မရှိသောအရပ်၌။
တမော - အမိုက်သည်လည်း။
န ဝိဇ္ဇတိ- မရှိ။
အရဟတ္တဖိုလ် ပညာရောင်ဖြင့် ပြောင်ပြောင်တောက်ရာ နိဗ္ဗာန်အရပ်ဟူလိုသည်။
န ဥဒကေန သုစိ ဟောတိ၊ ဗဟွေတ္ထ နှာယတိ ဇနော။
ယမ္ပိ သစ္စဉ္စ ဓမ္မော စ၊ သော သုစိ သော စ ဗြဟ္မဏော။
(ဥဒါန၊၈၄။ နေတ္တိ၊၁၃ဝ။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် အရာကိုပင် ဟောပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သေက္ခဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
ဗြဟ္မဏ - အိုပုဏ္ဏား။
ဥဒကေန - ရေချိုးခြင်းကြောင့်။
သုစိ - တကယ်စင်ကြယ်ခြင်းသည်။
န ဟောတိ - မဖြစ်။
ဧတ္ထ - ဤလောက၌။
ဗဟု - များစွာသော။
ဇနော - လူများအပေါင်းသည်။
နှာယတိ - ရေချိုးကြသည်ချည်းတည်း။
ယမှိ - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၌။
သစ္စဉ္စ - ဖြောင့်မှန်သော သစ္စာစကားသည်၎င်း။
ဓမ္မောစ - အရိယမဂ်,ဖိုလ် တရားသည်လည်းကောင်း။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
သော တာဒိသော - ထိုသို့သဘောရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သုစီ - စင်ကြယ်သောပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။
သော စ - ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်သာလျှင်။
ဗြာဟ္မဏော - ဗြာဟ္မဏမည်၏။
ဤသို့သောနည်းဖြင့် အကုသိုလ်အရာ ကုသိုလ်အရာ နှစ်ပါးတို့နှင့်စပ်၍ပြသော သုတ် ဟူသမျှသည် သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာ ဘာဂိယနှစ်ခုစပ်သုတ် ဟုမှတ်။
“န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ၊
ယဒါ ယသံ ဒါရုဇံ ပဗ္ဗဇဉ္ဇ။
သာရတ္တရတ္တာ မဏိကုဏ္ဍလေသု၊
ပုတ္တေသု ဒါရေသု စ ယာ အပေက္ခာ။
ဧတံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ။
ဩဟာရိနံ သိထိလံ ဒုပ္ပမုဉ္စံ။
ဧတံပိ ဆေတွာန ပရိဗ္ဗဇန္တိ၊
အနုပေက္ခိနော ကာမသုခံ ပဟာယာ”တိ။
(သံ၊၁။၇၇။ နေတ္တိ၊၃၁။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည် ရှေ့ဂါထာဖြင့် သံကိလေသ တရားကို နောက် ဂါထာဖြင့် ထို သံကိလေသတရားကို ပယ်ဖြတ်ခြင်းကို ပြသောကြောင့် နှစ်ခုစပ် သံကိလေသဘာဂိယ နိဗ္ဗိဓဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ယံ ပဗ္ဗဇဉ္ဇ ဗန္ဓနံ - အကြင်ပြိတ်မြက်ကြိုး အနှောင်အဖွဲ့သည် လည်းကောင်း။
ယံ ဒါရုဇဉ္စ ဗန္ဓနံ - အကြင် ဝါးညှပ်ထိပ်ခတ်ခြင်းစသော သစ်အနှောင်အဖွဲ့သည် လည်းကောင်း။
ယံ အယသဉ္စဗန္ဓနံ - အကြင် သံခြေကျင်းခတ်ခြင်း စသော သံအနှောင်အဖွဲ့သည် လည်းကောင်း။
အတ္ထိ- ရှိ၏။
ဧတံဗန္ဓနံ - ထိုအနှောင်အဖွဲ့မျိုးကို။
ဒဠှံ - မြဲမြံစွာသော အနှောင်အဖွဲ့ဟူ၍။
ဓီရာ - ပညာရှိတို့သည်။
န အာဟု - မဆိုကြကုန်။
မဏိကုဏ္ဍလေသု - ပတ္တမြားနားထောင်း စသော ရွှေငွေ ရတနာ ဥစ္စာ တို့၌ လည်းကောင်း။
ပုတ္တေသုစ - သားသမီးတို့၌ လည်းကောင်း။
ဒါရေသုစ - မယားကြီးမယားငယ် တို့၌လည်းကောင်း။
ယာ အပေက္ခာ - အကြင် တွယ်တာစုံမက် ငဲ့ကွက်ခြင်းသည်။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
သိထိလံ - ပကတိကြိုးများကဲ့သို့ အသားအရေကို မဖြတ်သည်ဖြစ်၍ ချည်ထားမှန်း လည်းမသိ၊ လျော့ယောင်လည်း ရှိထသော။
တံ - လျော့သကဲ့သို့ထင်သော်လည်း။
ဒုပ္ပမုဉ္စံ - သားကျွန် မယားကျွန် လက်မှလွတ်အောင် မခွာရှောင်နိုင်သည် ဖြစ်၍ ဖြည်လည်း ဖြည်နိုင်ခဲထသော။
ဩဟာရိနံ အပဟာရိနံ - အဝီစိတလျိုး အောက်ငရဲအိုးသို့ ရောက်အောင် ဆောင်ယူ သွားတတ်ထသော။
ဧတံ ဗန္ဓနံ - ဤဥစ္စာရွှေငွေ ခြွေရွေသင်းပင်း ဆင်, မြင်း, ကျွဲနွား, သား, မယားတို့၌ တွယ်တာမက်မောခြင်းကို။
ဒဠှံ - တကယ်မြဲခိုင်သော အနှောင်ဖွဲ့ဟူ၍။
ဓီရာ - ဘုရားစသော ပညာရှိတို့သည်။
အာဟု - ဆိုကြကုန်၏။
ဧတံ - ဤသို့စင်လောက် ဖြတ်တောက်နိုင်ခဲ တကယ်မြဲသော အဖွဲ့ကိုသော်လည်း။
ဓီရာ - ပညာရှိတို့သည်။
အနပေက္ခိနော - ဘယ်ဟာတခု ငဲ့ကွက်ခြင်းကို မပြုကုန်ဘဲ။
ကာမသုခံ - သံလျက်သွား၌ သကာခဲကို လျက်စားရသည့်ပမာ ကြောက်အပ်စွာ သည့် ကာမဂုဏ်ချမ်းသာမျိုးကို။
ပဟာယ - စွန့်ပစ်ပယ်ခွာကြကုန်သည်ဖြစ်၍။
ပရိဗ္ဗဇန္တိ- သာသနာဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်ကြကုန်၏။
ဘီလူးမကြီးကို နတ်သမီးလောက် လှသည့် လူမိန်းမ ထင်မှားသဖြင့် မယားပြု မှားသည့်ယောက်ျား နတ်ဆေးဝါး နတ်ဆေးမြစ်နှင့် ကြည်ရှုမိသည်တွင် သဘက် ဘီလူးမ၏ဖြစ်အင်ကို စေ့စေ့မြင်သည်မှစ၍ ယင်းဘီလူးမ၌ အနည်းငယ်မျှ တွယ်တာခြင်း ချစ်ခင်ခြင်းမရှိဘဲ တဟုန်တည်း ပြေးသွားဘိကဲ့သို့ ကာမထောင်ထဲ တကယ့်ဝဲကို ဝဲမှန်း သိကုန်သော ပညာရှင်တို့သည် ယင်းဝဲထဲမှ ထွက်မြောက် နိုင်အောင် တကယ်ကျင့်ဆောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟူလိုသည်။
နယိဒံ သိထိလမာရဗ္ဘ၊ နယိဒံ အပွေန ထာမသာ။
နိဗ္ဗာန အဓိဂန္ဓဗ္ဗံ၊ သဗ္ဗဂန္ထဗ္ဗမောစနံ။
(သံ၊၁၊၁၃၁။)
ဟူသော ဒေသနာတော် သည်လည်း နိဗ္ဗာန်၏ ဂုဏ်သဘာဝကို ပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် အသေက္ခဘာဂိယသုတ် ၎င်းမည်၏။
သိထိလံ - သတိ, သဒ္ဓါ, ပညာ လွတ်ကင်း ပေါ့လျော့ခြင်းကို။
အာရဗ္ဘ - စွဲ၍။
ဣဒံ နိဗ္ဗာနှံ - ဤနိဗ္ဗာန်အရပ်ကို။
န အဓိဂန္တဗ္ဗံ - မရောက်တဲ့နိုင်။
သဗ္ဗဂန္တဗ္ဗမောစနံ - အလုံးစုံသော ဂန္တယောဂ နီဝရဏဟူ ရန်သူဘေးဒဏ် သံယောဇဉ်ကြိုးတို့မှ လွတ်ရာ ပြေရာ ချမ်းသာရာ ဖြစ်သော။
ဣဒံ နိဗ္ဗာနံ - ဤနိဗ္ဗာန်သာခေါင် ဘေးမဲ့တောင်ကို။
အပွေန ထာမသာ - အနည်းငယ်သော သီလ, သမာဓိ, သတိ, ဝီရိယ အားလုံ့လ ဖြင့်။
န အဓိဂန္တဗ္ဗံ - မရောက်စွမ်းနိုင်။
အလွန်ဖြူစင်သောသီလ, သမာဓိအား အလွန်ထက်သန်သော သဒ္ဓါတရား၊ အလွန် ထင်မြင် ထိုးထွင်သော သတိ, ပညာတရား တကယ့်ခွန်အားနှင့် တကယ့်ယောက်ျား ပြီးသော သူတို့မှသာ ဘေးပေါင်း ကင်းစင် ရန်မျိုးကြဉ်ရာ နိဗ္ဗူတာသို့ ရောက်နိုင် ကြမည် ဟူလိုသည်။
ဤသို့နိဗ္ဗာန်၏ ဂုဏ်သဘာဝကိုပြသော သုတ်ဟူသမျှသည်လည်း အသေက္ခဘာဂိယ သုတ်မည်သည်ချည်းမှတ်။
ဆန္ဒမတိဝဿတိ၊ ဝိဝဋ္ဋံ နာတိဝဿတိ။
တသ္မာ ဆန္နံ ဝိဝရေတ၊ ဧဝံ တံ နာတိဝဿတိ။
(ဝိ၊၄၊၄၂၄။ နေတ္တိ၊၁၃၂။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည် ကိလေသာမိုးစွတ်ခြင်း မစွတ်ခြင်းကို ပြသဖြင့် အကုသိုလ်အရာ ကုသိုလ်အရာ နှစ်ပါးကို ပြသောသုတ် ဖြစ်သောကြောင့် သံကိလေသဘာဂိယ ဝါသနာဘာဂီယသုတ် မည်၏။
ဆန္နံ - အမိုးအကာ ထူထဲစွာရှိသည်ရှိသော်။
အတိဝဿတိ - မိုးသေးမိုးဖွဲ တသဲသဲစွတ်၏။
(ဝါ) အကုသိုလ်မိုးကြီး ဖိစီးနှိပ်စက်၏။
ဝိဝဋ္ဋံ - အမိုးကင်း၍ ဟင်းလင်းထားသည်ရှိသော်
(ဝါ) မိမိအပြစ်ကြီးငယ် ပရိယာယ်မာယာမမြှောင် ဟန်မဆောင်သည်ရှိသော်။
နာတိဝဿတိ - မိုးသေးမိုးဖွဲ မညှင်းဆဲ မစိုစွတ်။
တသ္မာ - ထိုသို့အမိုးအကာရှိက မိုးစွတ်တတ်လှသောကြောင့်။
ဆန္နံ - အမိုးအကာကို။
ဝိဝရေထ - ဖွင့်ကြရာ၏။
ဧဝံ - ဤသို့အမိုးအကာမရှိ ဟင်းလင်း အတိ ထားနိုင်သည်ရှိသော်။
တံ - ထိုအမိုးအကာမရှိသော ခန္ဓာအိမ်ကို။
နာတိဝဿတိ - မိုးသေးမိုးဖွဲ မညှင်းဆဲနိုင်လတ္တံ့။
ပုထုဇဉ်အလျောက် သတိမှောက်မှား တရားချွတ်ယွင်း တိမ်းစောင်းခြင်းရှိက ရဟန်းတို့မှာလည်း ရဟန်းတို့အလျှောက် ဒေသနာကံ ဝုဋ္ဌာနကံတို့ဖြင့် ကုသခြင်း။ လူတို့မှာလည်း လူတို့အလျောက် ပညာရှိ သူတော်ကောင်း ဆရာသမားတို့ထံ မိမိ အပြစ်ကို ထင်စွာလျောက်ထား ဖော်ပြလျက် အာယတိံ သံဝရ အလို့ငှာအာမခံ၍ ပဋိညာဏ်ပြုခြင်း။
ဤသို့သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ကောင်းမွန်စွာ ပြင်ဆင်သဖြင့် မိမိတို့ အပြစ်ကြီးငယ် တို့ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်း၍ နေကြမှ အကြောင်းဖြစ်သော ကိလေသာဘေးကင်း၍ အကျိုးဖြစ်သော အပါယ်ဘေး ဝဋ်ဆင်းရဲဘေး ကင်းနိုင်ကြမည်။ ယင်းသို့ဖြစ်အောင် များများကြီး သတိ ဆောင်ကြရမည် ဟူလိုသည်။
စတ္တာရော မေ မဟာရာဇ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ ကတမေ စတ္တာရော တမောတမပရာယနော တမော ဇောတိပရာယနော ဇောတိတမပရာယမော ဇောတိဇောတိ ပရာယနောတိ။
(သံ၊၁။၉၄။ နေတ္တိ၊၁၃၂။ အံ၊၁။၃၉၇။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည်လည်း အကုသိုလ် ကိလေသာနှင့် စပ်သောအရာ ကုသိုလ်ပွားများကြောင်းနှင့် စပ်သောအရာတို့ကို ဟောပြသောသုတ် ဖြစ်သော ကြောင့် နှစ်ခုစပ် သံကိလေသဘာဂိယ ဝါသနာဘာဂီယသုတ် မည်၏။
မဟာရာဇ - ကောသလမင်းကြီး။
လောကသ္မိံ - လောက၌။
စတ္တာရော - လေးပါးကုန်သော။
ဣမေ ပုဂ္ဂလာ - ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ - ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။
ကတမေ စတ္တာရော - အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူကား။
တမော - ယုတ်နိမ့်သောအမျိုး၌ ဖြစ်သည်ဖြစ်၍။
တမပရာ ယနော - အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို တဖန်ပြုကျင့်ပြန်သဖြင့် လေးတန် အပါယ် ရှစ်သွယ်ရပ်ပြစ် ယုတ်သော အမျိုးအရပ်တို့၌ ဖြစ်ရလတံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်လည်း တစ်ယောက်။
(တနည်းကား)
တမော - ကာမဂုဏ်မှောင် လူတို့ဘောင်၌ဖြစ်သည်ဖြစ်၍။
ကမပရာယနော - ဒုစရိုက် ဒုရာဇီဝ မောဟမှောင်ထပ် ပါယ်လေးရပ်သို့ သွားရ လတံ့သောပုဂ္ဂိုလ်လည်း တစ်ယောက်။
တမော - ယုတ်သောအမျိုး ယုတ်သောလူထဲ၌ဖြစ်သည်ဖြစ်လျှက်။
ဇောတိ ပရာယနော - အကုသိုလ် ဒုစရိုက်ကိုရှောင်ကြဉ် ကုသိုလ် သုစရိုက်ကို တွင်တွင်ပြုသဖြင့် လူ့ပြည် နတ်ရွာထွန်းလင်းရာသို့ လားရလတံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်လည်း တစ်ယောက်။
ဇောတိ - မင်း မှူးမတ် သူဌေး သူကြွယ် ရဟန်း ပုဏ္ဏားစသော မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်သည်ဖြစ်လျှက်။
တမပရာယနော - အကုသိုလ် မကောင်းမှုကို ပြုကျင့်လွန်ကြူးမှား၍ အပါယ် လေးပါး သွားရလတံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်လည်းတစ်ယောက်။
ဇောတိ - မင်းမှူးမင်းမတ် သူဋ္ဌေးသူကြွယ် ရဟန်းပုဏ္ဏား စသော မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ဖြစ်သည်ဖြစ်လျှက်။
ဇောတိပရာယနော - အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို ရှောင်ကြဉ် ကုသိုလ်သုစရိုက်ကို တွင်တွင်ပြုသဖြင့် လူပြည်နတ်ရွာ ထွန်းလင်းရာသို့ လားရလတံ့သော ပုဂ္ဂိုလ်လည်း တစ်ယောက်။
ဤပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်တို့တွင် --
တမောတမပရာယနပုဂ္ဂိုလ်၊
ဇောတိတမပရာယနပုဂ္ဂိုလ်
နှစ်ယောက်တို့ကိုပြသဖြင့် ယင်းသို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုး၌ မဖြစ်ရအောင် အကုသိုလ် ဒုစရိုက်အမှုများကို မပြုမှားကြစေနှင့် ဘုရားရှင်အာဏာ ထားတော်မူသည်။
တမောဇောတိပရာယနပုဂ္ဂိုလ်,
ဇောတိဇောတိပရာယနပုဂ္ဂိုလ်
နှစ်ယောက်တို့ကိုပြသဖြင့် ယင်းသို့ ဇောတိပရာယနပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်ကြရအောင် ကုသိုလ် တရားကိုကြိုးစားအားထုတ်ရမည်ဟု ဘုရားအာဏာ ထားတော်မူသည်မှတ်။
ဤသို့သောနည်းဖြင့် အကုသိုလ်အရာ ကုသိုလ်အရာနှစ်ပါးတို့ နှင့်စပ်၍ ပြသော သုတ်ဟူသမျှသည် သံကိလေသဘာဂိယဝါသနာ ဘာဂိယနှစ်ခုစပ်သုတ်ဟုမှတ်၊
“သမုဒ္ဒေါ သမုဒ္ဒေါ”တိ ဘိက္ခဝေ အသုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ နေသော ဘိက္ခဝေ အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ မဟာ ဓသော ဘိက္ခဝေ ဥဒကရာသိ မဟာဥဒကဏ္ဏဝေါ စက္ခု ဘိက္ခဝေ ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ။ အယံ သံကိလေသော။
“ယော တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတိ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြဟ္မဏော”တိ။ အယံ အသေက္ခော။
“သောတံ ဘိက္ခဝေ (ပ) ဃာနံ (ပ) ဇီဝှါ (ပေ) ကာယော(ပ) မနော ဘိက္ခဝေ ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ တဿ ဓမ္မမယော ဝေဂေါတိ။ အယံ သံကိလေသော။
“ယော တံ ဓမ္မမယံ မပဂံ သဟတိ အယံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ အတရိ မနောသမုဒ္ဒံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဂဟံ သရက္ခသံ တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော”တိ အယံ အသေက္ခော။ ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ။
ယော ဣမံ သမုဒ္ဒံ သဂဟံ သရက္ခသံ သဦမိံ သာဝဋ္ဋံ သဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရိ၊ သ ဝေဒန္တဂူ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယော လောကန္တဂူ ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီ”တိ။
(နေတ္တိ။၁၃၃-၄။)
ဟူသော ဒေသနာတော်သည် စက္ခု ဘိက္ခဝေ-ပ- ရူပမယော ဝေဂေါ သဒ္ဒမဟော ဝေဂေါ - အစရှိသော ရှေ့စကားရပ်တို့ဖြင့် ကိလေသာတို့၏ သဘာဝကို ပြသောကြောင့် -
သောတံ ရူပမယံ မပဂံ သဟတိ သဒ္ဒမယံ ဝေဂံ သဟတိ အစရှိသော နောက် စကားရပ်ဖြင့် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဂုဏ်သဘာဝကိုပြသောကြောင့် နှစ်ခုစပ် သံကိလေသဘာဂိယ အသေက္ခဘာဂိယသုတ် မည်၏။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
အဿုတဝါ - သမုဒ္ဒရာစစ်မည်ကြောင်းကို ကောင်းကောင်းကြီး မကြားဘူးသော။
ပုထုဇ္ဇနော - သည်။
ယံ - အကြင် မြစ်ပင်လယ်ကို။
သမုဒ္ဒေါ-သမုဒ္ဒေါတိ - သမုဒ္ဒရာ သမုဒ္ဒရာဟူ၍။
ဘာသတိ - ခေါ်ဝေါ် ပြောဆို၏။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
ဧသော - ဤသုတကင်းစင် ပုထုဇဉ်တို့ ခေါ်ဆိုအပ်သော ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ သည်ကား။
အရိယဿ -သုံးလူထွဋ်ထား ဘုရားဟူသမျှ၏။
ဝိနယေ - အဆုံးအမဖြစ်သော တရားတော်အရာ၌။< သမုဒ္ဒေါ - သမုဒ္ဒရာအစစ်မည်သည်။
န ဟောတိ - မဖြစ်။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
ဧသော - ဤသုတကင်းစင် ပုထုဇဉ်တို့ ခေါ်ဆိုအပ်သော သမုဒ္ဒရာဟူသည်။
ဥဒကရာသိ - ရေအစုသာမည်၏။
မဟာ - များစွာသော။
ဥဒကဏ္ဏဝေါ - ရေပင်လယ်သာမည်၏။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
စက္ခု - စက္ခုပသာဒဟု ဆိုအပ်သော မျက်စိသည်။
အပူရဏတ္ထေန - ပြည့်နိုင်ခဲသော အနက်ကြောင့်။
ပုရိသဿ - ယောက်ျား မိန်းမဟု ဆိုအပ်သော လူအပေါင်း၏။
သမုဒ္ဒေါ - မည်၏။
တဿ - ထိုမျက်စိတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာအား။
ရူပမယော - ရူပါရုံဖြင့်ပြီးသော။
ဝေဂေါ - အဟုန်သည်။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
ယော - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ရူပမယံ - ညိုဖြူ ရွှေဝါ ရူပါရုံဖြင့်ပြီးသော။
တံ ဝေဂံ - ထိုအခါ မစဲ တသဲသဲ တိုက်လာသော အဟုန်ကို။
သဟတိ - တပ်စွန်းပြစ်မှား မမျောသွားရအောင် ကြံသောခဲမဲ သည်းညည်းခံနိုင်၏။
ဘိက္ခဝေ- ရဟန်းတို့။
အယံ - ဤပုဂ္ဂိုလ်ကို။
သဦမိံ - ငြူစူအမျက် ချောင်းချောင်းထွက်ခြင်း စသောလှိုင်းတံပိုးလည်း ရှိထသော။
သာဝဋ္ဋံ - တပ်စွန်းတွယ်ရာ ကာမဂုဏ်ဟူလူကို ရစ်ပတ် စုတ်ယူတတ်သာ ဩယလည်း ရှိထသော။
သဂဟံ - ဒုန္နိဝတ္တ ဒုပ္ပါရုတ မာတုဂါမ စသော အရှင်လတ်လတ် ကိုက်စားတတ်သော ငါးရဲ မိကျောင်းလည်း ရှိထသော။
သရက္ခသံ - တင့်အတယ် အဘွယ်အရာ တန်ဆာဆင်ယင်သော မာတုဂါမ စသော ရက္ခိုသ်ဘီလူးမလည်း ရှိထသော။
စက္ခုသမုဒ္ဒံ - မျက်စိတည်းဟူသောသမုဒြာကို။
အတရိ - ကူးမြောက်သည်ဖြစ်၍။
ဗြဟ္မဏော - မကောင်းမှုကို ပယ်ဖြတ်နိုင်သည်ဖြစ်၍။
တိဏ္ဏော - လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍။
ပါရင်္ဂတော - ကမ်းတဘက်သို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍။
ထလေ - သမုဒ္ဒရာကမ်းထိပ်၌။
တိဋ္ဌတီတိ - တည်နိုင်သောသူဟူ၍။
ဝုစ္စတိ - ဆိုအပ်၏။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
သောတံ - သောတပသာဒဟု ဆိုအပ်သော နားသည်။
သမုဒ္ဒေါ - သမုဒ္ဒရာမည်၏။
တဿ - ထိုနားတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာအား။
သဒ္ဒမယော - သဒ္ဒါရုံဖြင့်ပြီးသော။
ဝေဂေါ - အဟုန်သည်။
အတ္ထိ - ရှိ၏။
ယော - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဒ္ဒမယံ - နှံပြွေစရာ ပတ်သားစောင်းညှင်း သီချင်းအဲအဲ အသံဟူသော သဒ္ဒါရုံဖြင့် ပြီးသော။
တံဝေဂံ - ကို။
သဟတိ - ၏။
ဘိက္ခဝေ - ရဟန်းတို့။
အယံပုဂ္ဂလော- ကို။
သဦမိံ - ငြူစူအမျက် ချောင်းချောင်း ထွက်ခြင်းစသော လှိုင်းကြမ်းလှိုင်းဆိုး လှိုင်းတံပိုးလည်း ရှိထသော။
အာဝဋ္ဋံ - ကာမဂုဏ်ဟူ လူကိုရစ်ပတ် စုတ်ယူတတ်သော ဝဲကြမ်းဝဲဆိုး ဝဲအမျိုး လည်းရှိထသော။
သဂဟံ - ဟာလာဟင်းလင်းဝတ်ခြင်း မလုံတလုံရုံခြင်း ဝိသဘာဂဟူသော အရှင် လတ်လတ် ကိုက်စားတတ်သော ငါးရဲမိကျောင်းလည်း ရှိထသော။
သရက္ခသံ - တပ်စွန်းဘွယ်ရာ အသံသာသော မာတုဂါမစသော ရက္ခိုက်ဘီလူးမ လည်းရှိထသော။
သောတသမုဒ္ဒံ - နားတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာကို။
အတရိ - ကူးမြောက်သည်ဖြစ်၍။
ဗြဟ္မဏော - မကောင်းမှုကို ပယ်ဖြတ်နိုင်သည်ဖြစ်၍။
တိဏ္ဏော - လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍။
ပါရင်္ဂတော - ကမ်းတဘက်သို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍။
ထလေ - သမုဒ္ဒရာကမ်းထိပ်၌။
တိဋ္ဌတီတိ - တည်သောသူဟူ၍။
ဝုစ္စတိ - ဆိုအပ်၏။
ဤသို့ ဘုရားဟောဖေါ် ဒေသနာတော်များကို နှလုံးထားကြကုန်သဖြင့် ယင်းသို့သော သမုဒ္ဒရာခြောက်စင်းတို့၌ နစ်မွန်းမျောပါး မပျက်ပြားကြ ရင်အေးအောင် အထူး သတိဆောင်အပ်သည် ဆောင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
နေတ္တိနည်း သာသနပဋ္ဌာနကျမ်းပြီး၏။
သက္ကရာဇ် (၁၂၅၉) ခု ဝါဆိုလဆန်း(၁၁)ရက်နေ့
(၃)ချက်တီးကျော် အချိန်တွင် နေတ္တိနည်းသာသနပဋ္ဌာန ပြီး၏။
ပု။ ဒိ။ အာနှင့် ပြည့်စုံပါလို၏။