ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ

by မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော်

“ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း”

နိဒါန်း
▬▬

ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီးကို ဟောခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

သင်္ခတ အသင်္ခတ ဉေယျဓမ္မ သိအပ်သော တရားအလုံးစုံကို အကုန်အစင် သိမြင် နိုင်စွမ်းသည့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် တည်းဟူသော ဉာဏ်ပင်လယ်ကြီး သခင် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် သတ္တဝါအနန္တ ဝေနေယျတို့အား နက်ကျယ် ကြီးမား များပြားလှစွာသော ရေအစု ရေအထုကြီး၏ တည်ရာ မဟာသမုဒ္ဒရာတည်း ဟူသော ရေပင်လယ်ကြီးထက် ဆထက်ထောင်ရာ ကဲလွန်သာသည့် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်တို့၏ မပြတ်ဖြစ်စဉ် သံသရာပင်လယ်ကြီးမှ ကူးခပ် ပေါက်ရောက် လွန်မြောက်ကြ စေခြင်းငှါ ဒေသနာပါဝစန ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီးကို အကျယ်မြွက်ဟ ဟောပြတော်မူခဲ့ပေသည်။

ထိုဒေသနာ၌ ပိဋကသုံးသွယ် နည်းပင်လယ်ကြီး သည်ကား နိကာယ် ငါးဖြာ, အင်္ဂါ ကိုးတန် ဓမ္မက္ခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင် သင်္ချာဆောင်၍ များမြောင်ကျယ်ဝန်း ရုံမျှမက အတ္တ, ဓမ္မ ဒေသနာ ပဋိဝေဓဟူသော ဂမ္ဘီရလေးဖြာဖြင့် နက်နဲလှပေသည်။

အဋ္ဌကထာကျမ်းများ
ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

ယင်းသို့ ကျယ်ဝန်း နက်နဲလှသောကြောင့်လည်း သာမန်လူစား ဉာဏ်နုသူ အများ တို့မှာ သမုဒ္ဒရာကြီး အလယ်၌ ယုန်သူငယ် သက်ဆင်း၍ တဖက်ကမ်းရောက် ကူးမြောက်ခြင်းငှါ၎င်း ထောက်မှီခြင်းငှါ၎င်း မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့ တရားတော်၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်တို့ကို သိနားလည်ရန် မလွယ်ပဲ ညှိုးငယ်နွမ်းလျ ပင်ပန်းကြလေရကား ပိဋကသုံးဖြာ ဒေသနာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို သိသာ ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ပြသည့် အဋ္ဌကထာကျမ်းများ ပေါ်ထွက်၍ လာခဲ့ရပေသည်။

အဋ္ဌကထာ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤ၌ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သည့် အနက်အဓိပ္ပါယ် အကြောင်းအရာ သိမှတ်ဖွယ်ကို အနည်းငယ် ရေးသားပါအံ့။

အဋ္ဌကထာ - ဟူသော ဝေါဟာရကို “အတ္ထော ကထိယတိ ဧတာယာတိ အဋ္ဌကထာ” ဟု ပြောဆိုကြသည်။ အနက်ကား -

ဧကာယ၊ ဤအဖွင့် သံဝဏ္ဏနာဖြင့်။
အတ္ထော၊ အနက်ကို။
ကထိယတိ၊ ဖွင့်ဆိုအပ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာမည်၏

ဟု သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ ဝိဂြိုဟ်ပြုထားပါသည်။

ဤသို့ ပြဆိုအပ်သော သဒ္ဒါကျမ်းလာ - စကားကို အမှီပြု၍ ပုဒ်ခွဲသော် --

(၁) အတ္ထ-တပုဒ်
(၂) ကထာ-တပုဒ် အားဖြင့်
နှစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်၊ ထိုတွင် -

(၁) အတ္ထ-ပုဒ်သည် “အတ္ထော ပယောဇနေ သဒ္ဒါဘိဓေယျေ” စသော အဘိဓာန် ကျမ်းလာ ဂါထာအရ အကျိုးစီးပွါးဟူသော “ပယောဇန” အနက်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာဟူသော “ဓန” အနက်၊ သဒ္ဒါနက် - သဒ္ဒါပုဒ်က ဟောဆိုအပ်သည့် အနက်ဟူသော “သဒ္ဒါဘိဓေယျ အနက် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ “သဒ္ဒါဘိဓေယျ” အနက်ကို ဆိုလိုပေသည်။

သဒ္ဒါဘိဓေယျ = သဒ္ဒါနက် = သဒ္ဒါပုဒ်က ဟောဆိုအပ်သော အနက်ဟူသည် မှာကား အရိယတိ ဉာယတီတိ အတ္ထော။

အရိယတိ ဉာယတိ၊ သိအပ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အတ္ထော၊ (အတ္ထ) အနက်မည်၏” ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြုရသည်။

အတ္ထအရ အနက်တို့ကား -
သဒ္ဒတ္ထ = သဒ္ဒါနည်း အရဖြစ်သော အနက်,
ဝေါဟာရတ္ထ = လောက အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သော အနက်,
အဓိပ္ပါယတ္ထ = ဆိုလိုသော အဓိပ္ပါယ်အနက်,
သဘာဝတ္ထ = ပင်ကိုယ်သတ္တိ သဘောတရားဖြစ်သော အနက်တို့ပင်တည်း။

(၂) ကထာ-ပုဒ်သည် စကားဟူသော အနက်ကို ဟောသည်။

အတ္ထနှင့် ကထာ နှစ်ပုဒ် ပေါင်းလိုက်သောအခါ အတ္ထ-မှ ‘တ္ထ’ ́ကို သဒ္ဒါနည်း အရ ‘ဋ္ဌ’ ပြု၍ “အဋ္ဌကထာ”ဟု ဖြစ်လာသည်၊ “အဋ္ဌကထာ”ကို မြန်မာပြန်သော် “အနက်ကို ဖွင့်ပြကြောင်း စကား”ဟု သဒ္ဒတ္ထအားဖြင့် ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပါယတ္ထ အားဖြင့် “ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို ဖွင့်ပြသော စကားအစဉ်”ဟု ဖြစ်သည်။ လောကအခေါ်အဝေါ် အားဖြင့် အဋ္ဌကထာကျမ်း ဟုပင် ခေါ်တွင်ပေသည်။ ဤမျှ ဆိုလျှင် အဋ္ဌကထာ - ဟူသော ဝေါဟာရ၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို သိသာပေပြီ။

အဋ္ဌကထာ၏
သဘော လက္ခဏာ

▬▬▬▬▬▬

အဋ္ဌကထာ၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်မှတပါး သဘောလက္ခဏာကိုလည်း အနည်းငယ် ဖော်ပြပါဦးအံ့။

အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘောကို -

ယာယတ္ထ မဘိဝဏ္ဏေန္တိ၊
ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနုဂံ။
နိဒါန ဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓံ၊
ဧသာ အဋ္ဌကထာ မတာ -

ဟု သဒ္ဒါကျမ်းပြု အကျော် ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဝံသ က သဒ္ဒနီတိ ဓာတုမာလာ ကျမ်း၌ ပြဆိုထားပေသည်။ ၎င်းကိုပင် မောင်းထောင် သာသနာပိုင် အရှင် ဉာဏာဘိဝံသ - ဆရာတော်က သာဓုဇန ဝိလာသိနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ သစ်၌ ထပ်ဆင့် ဖော်ပြတော်မူပြန်သည်။

ယာယ၊ အကြင်စကားဖြင့်။
ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနုဂံ၊ သဒ္ဒါ သဘောအနက် ပုဒ်တို့သို့ အစဉ်လိုက်သော = ဆက်သွယ်သော။
နိဒါန ဝတ္ထုသမ္ဗန္ဓံ၊ နိဒါန်းဝတ္ထုတို့နှင့် စပ်သော။
အတ္ထံ၊ အနက်ကို။
အဘိဝဏ္ဏေန္တိ၊ ဖွင့်ဆိုကုန်၏။
ဧသာ၊ ဤသို့သော စကားကို။
အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာ ဟူ၍။
မတာ၊ သိအပ်၏။

ဤပြဆိုချက်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ ပါဠိပုဒ်တို့၏ သဒ္ဒါအနက်နှင့် ပုဒ်သို့ အစဉ် လိုက်သော ဝတ္ထုနိဒါန်း တို့နှင့်စပ်ဆိုင်သည့် အဓိပ္ပါယ် အနက်သဘောကို ဖွင့်ဆိုသော ကျမ်းမျိုးဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ သဘောကို သိနိုင်ပေသည်။

ဤသို့ပြဆိုသော သဘောကို အမှီပြု၍ အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ အင်္ဂါလက္ခဏာကို ထုတ်ပြ ရပါမူ အဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ ပါဠိတော်တို့၏ -

(၁) သဒ္ဒါကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဝိဂြိုဟ်အားဖြင့် အနက်ဖွင့်ပြခြင်း၊ ခုဒ္ဒကအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၅)။
(၂) အနက်ကို ဖွင့်ပြခြင်း (ပုဒ်တခု၏ ရသင့်သော အနက်အားလုံးကို ပြခြင်း၊ သီလက္ခန် အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၇)။
(၃) ပုဒ်ကို ဖွင့်ပြခြင်း (နာမ်ပုဒ် နိပါတ်ပုဒ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ပြခြင်း၊ သီလက္ခန် အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၇)။
(၄) နိဒါန်းကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဒေသနာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံသမိုင်း)။
(၅) ဝတ္ထုကို ဖွင့်ပြခြင်း (ဒေသနာနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကြောင်းအရာများ)။

ဟူ၍ အင်္ဂါ ၅-မျိုးရှိသော ကျမ်းဖြစ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာ၏ အင်္ဂါလက္ခဏာကို သတ်မှတ် ထုတ်ဆိုနိုင်ပေသည်။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဖော်ပြခဲ့သော အနက် အဓိပ္ပါယ် သဘော လက္ခဏာရှိသည့် အဋ္ဌကထာသည် ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဍိတအဋ္ဌကထာ သာဝကသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ စသည်ဖြင့် များစွာရှိပေရာ ၎င်းအဋ္ဌကထာတို့၏ အကြောင်းအရာများကို အကျဉ်းမျှ ရေးသားပါဦးအံ့။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ (ဗုဒ္ဓ = မြတ်စွာဘုရား၊ သံဝဏ္ဏိတ = ဖွင့်ဆို အပ်သော၊ အဋ္ဌကထာ =) မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင် ဖွင့်ဆိုအပ်သော အဋ္ဌကထာဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောပြတော်မူအပ်သော ထိုထို ပါဠိတော်တို့၏ နက်နဲ ခက်ခဲသော ပုဒ် ပါဌ် အဓိပ္ပါယ် အနက်တို့ကို သတ္တဝါတို့ သိရှိနားလည် စေရန်အတွက် ကိုယ်တော်တိုင် ထပ်မံ ဖွင့်ပြအပ်သော ရှင်းလင်းချက် အနက် အဓိပ္ပါယ် တို့ကို ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်လေသည်။

ထိုသို့သော ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာမျိုး ရှိကြောင်းကို -

“မြတ်စွာဘုရား မဖွင့်ဆိုအပ်သော ပါဠိတော်ပုဒ် မည်သည် မရှိ၊ အလုံးစုံသော ပါဠိတော် တို့၏ အနက်ကို ဖွင့်ဆိုတော်မူအပ်ပြီးသာတည်း” -

ဟူ၍ အဋ္ဌကထာ ဆရာကြီး အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပပဉ္စသူဒနီ မည်သော မဇ္ဈိမ- ပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ဥပါလိသုတ် အဖွင့်၌ ပြဆိုအပ်သော စကားရပ်ကို ထောက်ထား၍ သိနိုင်ပေသည်။

ထို့ပြင်လည်း -

“မြတ်စွာဘုရားသည် ပိဋကသုံးပုံတို့၏ အနက်အဖွင့် အစဉ်ကို ဟောတော်မူအပ်ပြီ၊ ၎င်းကို ပကိဏ္ဏက ဒေသနာဟုလည်း ခေါ်ဆိုအပ်၏” –

ဟူသော ဒုတိယအဋ္ဌကထာ ဆရာကြီးလည်းဖြစ်၍ ဋီကာဆရာကြီး လည်းဖြစ်သည့် အရှင်ဓမ္မပါလ၏ လီနတ္ထပကာသနီ ခေါ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာဟောင်း နိဒါန်း အဖွင့်၌ ပြဆိုအပ်သောစကားတရပ်လည်း ရှိပေသေးသည်။ ယင်းစကားအရမူ ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ ရှိဘူးကြောင်း သာမက ၎င်းဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာကို ပကိဏ္ဏက- ဒေသနာ ဟုလည်း ခေါ်သေးကြောင်းကိုလည်း ထပ်မံ၍ သိရပြန်သည်။

သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမတော်များကို လိုက်နာ ကျင့်ကြံကြသော တပည့်သားတို့ကို ပါဠိ ဘာသာဖြင့် “သာဝက” ဟု ခေါ်သည်။ ပိဋကဒေသနာတော် များ၏ ခဲရာခဲဆစ် အဓိပ္ပါယ် အနက်များကို ထိုသာဝကခေါ် ဘုရားတပည့်သား တို့ကလည်း မြတ်စွာ ဘုရား အလိုတော်ကျ ဖွင့်ပြကြသေးသည်၊ ထိုသာဝကတို့ ဖွင့်ဆိုသော အဋ္ဌကထာကား သာဝကသံဝဏ္ဏိတ- အဋ္ဌကထာဟု ခေါ်တွင်ပေသည်။

ကျမ်းဂန်တို့၌ကား အနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာဟု ပြဆို၏။ အနုဗုဒ္ဓ - ဟူသည်ကား-

အနု = မြတ်စွာဘုရားသိသည့် အတိုင်းလိုက်၍။
ဗုဒ္ဓ = သစ္စာလေးပါးကိုသိသူ တပည့်သာဝက။

ထိုကြာင့် အနုဗုဒ္ဓ ဟူသည် ဘုရားတပည့်သာဝက တို့ကို ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည် တမျိုးပင် ဖြစ်ပေရာ သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာနှင့် အနုဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ တို့မှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။

ထိုသာဝကသံဝဏ္ဏိတအဋ္ဌကထာ ခေါ် အနုဗုဒ္ဓအဋ္ဌကထာမျိုး ရှိခဲ့သည်ကို အဋ္ဌကထာ ကျမ်းပြု ဆရာတော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ —

“မြတ်စွာဘုရားနှင့် သာဝကတို့ ဖွင့်ပြအပ်သော” -

ဟူ၍ ဒီဃ မဇ္ဈိမ သံယုတ္တနိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ (ကျမ်းဦးစကား) ၌ ရေးသားပြဆို ထားချက်များနှင့် ၎င်းအဖွင့် ဋီကာကျမ်းပြုဆရာကြီး တို့၏ -

“ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓ - ဟူသည် ဘုရားရှင်ကို သစ္စာလေးပါး သိသည့်အတိုင်း လိုက်၍ သိသော အဂ္ဂသာဝက စသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ပေတည်း၊ ထို အရှင်သူမြတ်တို့သည် အနက်ကို ဖွင့်ဆိုသည်၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း၊ ဂုဏ်ကို ဖွင့်ပြသည်၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း ဖွင့်ပြအပ်သော” -

ဟူသော ဖွင့်ပြချက်ကို၎င်း၊ အထောက်အထားပြု၍ ထင်ရှားစွာ သိနိုင်ပေသည်။

ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာများနှင့်
သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အသျှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည် ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ပြုစုထားခဲ့သည့် မူလ အဋ္ဌကထာ ဟုခေါ်တွင်သော မဟာအဋ္ဌကထာကို မူရင်း၍ မိမိ၏ အဋ္ဌကထာများကို ရေးသားပြုစုခဲ့ပေသည်။

မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင်ပင် မိမိဟောကြားတော်မူသည့် ဒေသနာတော်များကို တပည့် သာဝကတို့ ပြတ်ပြတ် သားသား သိနားလည်ကြစေရန် တဖန်ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်း ခဲ့လေသည်။ ထိုရှင်းလင်း ဖွင့်ဆိုချက်များကို ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ ဟု အမည် ခေါ်တွင်လေသည်။

ပုံစံသာဓက ထုတ်ပြရသော် - ဝိနည်းပိဋကတော်၏ ရှင်းလင်းချက်များပင် ဖြစ်လေ သည်။ ပါရာဇိကဏ်ဝိနည်းကျမ်း ပါစိတ္တိယဝိနည်းကျမ်းတို့၌ သိက္ခာပုဒ်များ ပညတ်တော်မူသောအခါ ထို သိက္ခာပုဒ်တို့၌ ပါဝင်သော ပုဒ်တိုင်း ပုဒ်တိုင်း၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်များကို မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင်ပင် ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုတော် မူခဲ့သည်။

ထိုရှင်းလင်းချက်များကို အပိုင်းကဏ္ဍ သီးခြားပြု၍ “ပဒဘာဇနီ”ဟု အခဏ်းခွဲထား သည်။ ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဘိဓမ္မာ ကျမ်း၌လည်း စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ, ရူပကဏ္ဍ, နိက္ခေပကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍ ဟူ၍ လေးပိုင်းရှိရာ နိက္ခေပကဏ္ဍနှင့် အဋ္ဌကထာ ကဏ္ဍတို့မှာ မြတ်စွာဘုရား ကိုယ်တော်တိုင် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့သော အဋ္ဌကထာများပင် ဖြစ်ပေသည်။

သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာကို ပုံစံထုတ်ပြရပါမူ -

(၁) ဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သော သုတ္တနိပါတကျမ်းမှ အဋ္ဌကဝဂ်ကို အဂ္ဂသာဝက လက်ျာတော်ရံ အရှင်သာရိပုတြာသည် “မဟာနိဒ္ဒေသ” ကျမ်းအဖြစ်ဖြင့် အကျယ် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။

(၂) ယင်း သုတ္တနိပါတကျမ်းမှ “ပါရာယနဝဂ်”ကိုလည်း အရှင်သာရိပုတြာ မထေရ် ကျော်ကပင် “စူဠနိဒ္ဒေသ” ကျမ်း သီးခြားတဆူ အဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ပြန်သည်။

(၃) အကျဉ်းကို အကျယ်ချဲ့၍ ဟောရာ၌ ဧတဒဂ်ဖြစ်တော်မူသော ရှင်မဟာကစ္စည်း မထေရ် ဖွင့်ဆိုတော်မူသော သုတ်များနှင့် ရှင်အာနန္ဒာ စသော အရိယာသူတော်မြတ်တို့ ဖွင့်ဆိုသော သုတ်များသည်လည်း အဋ္ဌကထာတော်၌ပင် အကျုံးဝင်လေတော့သည်။

ထို့ကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာကျမ်းကို မည်မျှလေးစား ရိုသေအပ် ထိုက်လှကြောင်းကို မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ကြီးက ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း နှာ-၇၅ ၌ အလေး အနက် ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။

အဋ္ဌကထာကို
သံဂါယနာတင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာနှင့် သာဝကသံဝဏ္ဏိတ အဋ္ဌကထာ များကို သာဝက အစဉ်အဆက် သင်ယူ လေ့ကျက် ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့ကြပေသည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည့်နှစ်၌ ရာဂြိုဟ်ပြည် အဇာတသတ်မင်းကို အမှီပြု၍ အရှင်မဟာကဿပ အမှူးရှိသော ရဟန္တာငါးရာ တို့သည် ပဌမသံဂါယနာ တင်တော်မူသောအခါ ပါဠိတော်များနှင့်အတူ ထို အဋ္ဌကထာ များကိုလည်း သံဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်။

ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး နှစ်ပေါင်းတရာ ကြာသောအခါ ဝေသာလီပြည် ကာလာသောကမင်းကို အမှီပြုပြီးလျှင် အရှင်မဟာယသ ဦးဆောင် သော ရဟန္တာပေါင်း ခုနစ်ရာတို့သည် ထို အဋ္ဌကထာ များနှင့် ပါဠိတော်များကို ထပ်မံ၍ ဒုတိယသံဂါယနာ တင်တော် မူကြပြန်သည်။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး၍ နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ သုံးဆယ့် ငါးနှစ်မြောက် အခါ၌လည်း ပါဋလိပုတ်ပြည် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကို အမှီပြု၍ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ ခေါင်းဆောင်သည့် ရဟန္တာပေါင်း တထောင်တို့သည် တတိယ သံဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြပြန်သည်။

မှန်လှ၏။ ထိုသို့အဋ္ဌကထာများကို သံဂါယနာသုံးတန် တင်ခဲ့ကြောင်းဖြင့် အရှင်မဟာ- ဗုဒ္ဓဃောသသည် ထိုထိုအဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ ( =ကျမ်းဦးအစ) ၌ -

အကြင် အဋ္ဌကထာကို အရှင်မဟာကဿပ အစရှိကုန်သော မထေရ်တို့သည် ရှေးအစ၌ သံဂါယနာ တင်ကြကုန်ပြီ၊ နောက်၌လည်း ရဟန္တာ အရှင်တို့သည် ထပ်ဆင့် သံဂါယနာ တင်အပ်ကုန်ပြီ --

ဟု ထင်ရှားစွာ ပြဆို ရေးသား ထားခဲ့ပေသည်။

ယင်းအဋ္ဌကထာ စကားရပ်၌ …

ရှေးအစ ဆိုသည်မှာ - ပထမသံဂါယနာကို ဆိုလိုသည်၊ နောက်၌လည်း ဆိုသည်မှာ ဒုတိယ သံဂါယနာနှင့် တတိယသံဂါယနာကို ဆိုလိုသည်၊ ရဟန္တာအရှင်တို့ ဆိုသည်မှာ အရှင်မဟာယသ စသော ဒုတိယ တတိယ သင်္ဂီတိကာရက အရှင်များကို ဆိုလိုသည်။

ဟူ၍ ဋီကာဆရာကြီးများက ဖွင့်ပြတော်မူကြသည်။

ဤသို့ ခိုင်မာစွာ ရေးသားပြဆိုထားသည့် အဋ္ဌကထာ ဋီကာအဖွင့် စကားရပ်များကို ထောက်ထား၍ အဋ္ဌကထာကို သံဂါယနာ သုံးတန် တင်ခဲ့ကြောင်း ယုံမှားဖွယ် မရှိတော့ပေ။

သီဟိုဠ်ဘာသာ
အဋ္ဌကထာများ
ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

သံဂါယနာသုံးတန် တင်အပ်ပြီးသော အဋ္ဌကထာ ကျမ်းများ၏ သမိုင်းရေစီးကြောင်း သည် တတိယ သံဂါယနာတင်ပွဲ ပြီးဆုံးသည့် နောက်တနှစ် ဖြစ်သော သာသနာနှစ် (၂၃၆) ခုနှစ်၏ နောက်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ တမျိုးတဖုံ ပြောင်းလွဲသွားခဲ့သည်။

ပြောင်းလွဲသွားပုံ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤသို့တည်း …

အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ အမှူးရှိသော ရဟန္တာ အရှင်ပေါင်း တထောင်တို့သည် သာသနာတော်၏ အညစ်အကြေး အလှေးအမွှားဖြစ်သည့် မိစ္ဆာအယူ မှားများကို ပယ်ရှားသုတ်သင်၍ တတိယ သံဂါယနာ တင်ပြီးနောက် သာသနာတော်ကြီး ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့စေခြင်းငှါ ကိုးပါးသော ရဟန္တာမထေရ် ကြီးများကို ဦးစီး ခေါင်းဆောင်စေလျက် နောက်လိုက် နောက်ပါ သံဃာတော် များနှင့်တကွ ကိုးတိုင်း ကိုးဌာနသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူကြသည်။

ထိုအခါ အရှင်မဟာမဟိန္ဒ ဦးဆောင်သည့် သာသနာပြု အဖွဲ့သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ သာသနာပြုရန် တာဝန်ကျရောက်သည့်အတိုင်း ပိဋကသုံးပုံနှင့်တကွ အဋ္ဌကထာ များကိုပါ ဆောင်ယူ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းသား ရှင်လူအများတို့အား သင်ကြားပို့ချ ဟောပြ တော်မူခဲ့ကြလေသည်။

ဤအကြောင်းအရာကို အဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ (=ကျမ်းဦးအစ၌) –

နောင်အခါ၌ အဋ္ဌကထာကျမ်းကို အရှင်မဟာမဟိန္ဒထေရ်သည် မြတ်သော သီဟိုဠ် ကျွန်းသို့ ဆောင်ခဲ့ပြီ၊ ကျွန်းသားတို့၏ အကျိုးငှါ သီဟိုဠ် ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသား ထားအပ်လေပြီ …

ဟူ၍ ရေးသား ဖော်ပြထားပေသည်။

အထက်ပါ အဋ္ဌကထာ ပြဆိုချက်ကို ဣန္ဒိယပြည်သား ဋီကာဆရာကြီး အရှင်ဓမ္မပါလ က လီနတ္ထပကာသနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာဟောင်း၌ -

(က) ဆောင်ခဲ့သည်ဟု အဋ္ဌကထာဆရာ ဆိုသည်မှာ ဇမ္ဗူဒီပမှ သီဟိုဠ်သို့ ဆောင်ခဲ့ သည် (ဟု ဆိုလိုသည်)။
(ခ) နောက်အခါ၌ မရောမထွေး စေခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်သည်။

ဟူ၍သာ ဖြည့်စွက် ဖွင့်ဆိုတော်မူသည်၊ သိသာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် အခြား အဋ္ဌကထာ စကားကို အထူးဖွင့်ပြတော်မမူချေ။

သို့ဖြစ်လျှင် အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့ သဘောထားအရ အရှင်မဟာမဟိန္ဒ သည် ပင် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည်ဟု မှတ်ယူရန် ရှိပေသည်။

သို့သော် သီဟိုဠ်ကျွန်းသား သာသနာပိုင်ဆရာတော် အရှင်သာရိပုတ္တရာက သာရတ္ထဒီပနီ မည်သော ဝိနည်းဋီကာသစ်၌၎င်း မြန်မာပြည်သား မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော် အရှင်ဉာဏာဘိဝံသ က သာဓုဇနဝိလာသိနီ မည်သော သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာသစ်၌၎င်း အောက်ပါအတိုင်း ပြဆိုကြသည်။

(က) အရှင်မဟာမဟိန္ဒသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ အဋ္ဌကထာများကို ဆောင်ခဲ့သည်။
(ခ) နောက်ကာလ၌ သီဟိုဠ်မဟာထေရ်ကြီးတို့သည် နိကာယ်တပါးနှင့် ရောထွေးခြင်း မှ ရှောင်လွှဲခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ။

ဟူ၍ ပြဆိုတော်မူပြန်လေရာ - သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ အဋ္ဌကထာများ ဆောင်ယူသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အရှင်မဟာမဟိန္ဒပင်ဖြစ်၍ အငြင်းပွါးရန် မရှိသော်လည်း သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသူမှာ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့ ပြဆိုသော အရှင်မဟာမဟိန္ဒ မဟုတ်ပဲ သီဟိုဠ်မဟာထေရ်များဟု ပြဆိုသောကြောင့် အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့နှင့် ဝါဒကွဲလွဲနေပေသည်။

၎င်း နှစ်ဝါဒကို ဖြစ်သင့်သည့် သဘောအရ စိစစ်ကြည့်သော် ယခုအခါ မြန်မာပြည်၌ အဋ္ဌကထာများကို ပါဠိဘာသာ မကျွမ်းကျင်သူများအတွက် ပါဠိ မြန်မာတွဲ၍ နိဿယ ရေးခြင်း သင်ကြားပို့ချခြင်း ပြုသကဲ့သို့ အရှင်မဟိန္ဒ သည်လည်း ပါဠိမတတ်ကျွမ်း သော သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့အား ပါဠိ သီဟိုဠ် နှစ်ဘာသာတွဲ၍ သင်ကြားပို့ချတော်မူရ ပေလိမ့်မည်၊

ဤသို့ သင်ကြားပို့ချပေးရာ၌ ပါဠိပင် ပါဝင်နေစေကာမူ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြား ပို့ချတော်မူသည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်သောကြောင့် ဤအပိုင်းကို ကြည့်၍ “အရှင် မဟိန္ဒသည်ပင် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းများကို သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ”ဟု အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာဟောင်းတို့က ပြဆိုခြင်း ဖြစ်ပေမည်။

အထက်ပါအတိုင်း အရှင်မဟာမဟိန္ဒသည် အဋ္ဌကထာကို ပါဠိ သီဟိုဠ် နှစ်ဘာသာဖြင့် သင်ကြား ပို့ချခဲ့ရင်း ဖြစ်သော်လည်း သီဟိုဠ်မဟာထေရ် အဆက်ဆက်တို့၏ လက်ထက်သို့ ရောက်သောအခါ နိကာယ်တပါးတို့နှင့် မရောထွေး စေခြင်းငှါ ပါဠိ ဘာသာ အဋ္ဌကထာ နိဿယများကို သင်ကြား ပို့ချတော်မမူကြတော့ပဲ သီဟိုဠ်ဘာသာ စကားဖြင့် ပြန်ဆိုထားသော သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာ သက်သက်ကိုသာ သင်ကြား ပို့ချကြလေရာ တစတစ ပါဠိ အဋ္ဌကထာများ ပျောက်ကွယ်ပြီး သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ များသာ ကျန်ရှိပေ လေရာသည်၊ ပေထက်အက္ခရာ တင်သောအခါ၌လည်း သီဟိုဠ် ဘာသာဖြင့်သာ တင်ကြလေရာသည်။

ထိုသို့ ပါဠိမဖက် သီဟိုဠ်ဘာသာ သက်သက်ဖြင့် သင်ကြား ပို့ချခြင်းနှင့် ပေထက် အက္ခရာ တင်သောအပိုင်းကို ကြည့်၍ ဋီကာသစ်ဆရာများက “သီဟိုဠ် မဟာထေရ် များသည် နိကာယ် တပါးတို့နှင့် ရောထွေးခြင်းမှ ရှောင်ရှားခြင်းငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ထားအပ်လေပြီ”ဟု ပြဆိုသည် ဖြစ်ပေရာ၏။

ဤသို့ ဝေဖန်ညှိနှိုင်း၍ ယူဆပါမူ အဋ္ဌကထာ ဋီကာဟောင်းတို့နှင့် ဋီကာသစ် ဆရာတော်တို့၏ ဖွင့်ပြချက်များသည် သူ့ရှုထောင့်နှင့်သူ မှန်ကန်နေသည်ကို တွေ့နိုင် ပေသည်။

ဤအရာ၌ မည်သို့ပင် အယူဝါဒ ကွဲပြားစေဦးတော့၊ ပါဠိအဋ္ဌကထာများ ပျောက်ကွယ် သွား၍ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာများသာ ကျန်ရှိနေသည့် အချက်မှာမူကား အယူဝါဒ မကွဲပြားပဲ တသားတည်း ဖြစ်နေသည်ကို သတိပြုမှတ်သား သင့်လှပေသည်။

အဋ္ဌကထာသစ်များ
ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬

သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ပါဠိဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ကွယ်ပ၍ သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ဘဝသို့ ရောက်ပြီးသည့်နောက်၌ အဋ္ဌကထာကြီးများ သီဟိုဠ်သို့ ရှေးဦးစွာ ရောက် လာသော သာသနာနှစ် ၂၃၆-ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ရာကျော် တိုင်တိုင် တည်တံ့ ခိုင်မာစွာဖြင့် သာသနာ့ အလင်းရောင်ကို ထွန်းပြောင်စေခဲ့ပေသည်။

တတိယသံဂါယနာ တင်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ခုနှစ်ရာကျော် ကြာညောင်းပြီး၍ သာသနာနှစ် ၉၇၃-ခုနှစ်ခန့်သို့ ရောက်သောအခါ၌ကား အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၏ သမိုင်း လမ်းကြောင်းသည် ဒုတိယအကြိမ် ပြောင်းခဲ့ပြန်လေသည်။ ပြောင်းခဲ့ပုံ အကြောင်း အရာ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤသို့တည်း -

သာသနာနှစ် ၁၀-ရာစုနှစ်၏ အစပိုင်းသို့ ရောက်လေသော် သာသနာ့သမိုင်း တလျှောက်၌ ထွန်းတောက် ကျော်စောမည့် သာသနာ့အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတဦး ပေါ်ပေါက်လာခဲလေသည်။

ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား သာသနာ၌ အလွန်စင်ကြယ်သော သက်ဝင်ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါ”, ထိုးထွင်း၍ သိစွမ်းနိုင်သော “ပညာ” မနေမနား ကြိုးစားအားထုတ်မှု “ဝီရိယ” တို့ဖြင့် တန်းဆာ ဆင်အပ်၏၊ မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်တော်များကို စောင့်ထိန်းမှု သီလ၊ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်တို့ကို ဖြည့်ကျင့်မှု အာစာရ၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း “အဇ္ဇဝ”၊ နူးညံ့ခြင်း “မဒ္ဒဝ”စသည့် ဂုဏ်အပေါင်းတို့ ၏ စုဝေးရာလည်း ဖြစ်၏၊

ဘုရားသာသနာတော် တည်းဟူသော မိမိအယူ သာသနာတော်မှအပ မိစ္ဆာဝါဒတည်း ဟူသော သူတပါးအယူတို့၌လည်း သက်ဝင်၍ သိခြင်းငှါလည်း စွမ်းနိုင်၏၊ တတ်သိ လိမ္မာခြင်း ပညာဟူသော “သတ္တိ”၊ မကြောက်မရွံ့ ရဲဝံ့ခြင်းဟူသော “ဗျတ္တိ” တို့နှင့် လည်း ပြည့်စုံ၏၊ သုံးသွယ်ပိဋကတ် ပရိယတ်အဋ္ဌကထာ သာသနာ၌ မပိတ်မပင် သိမြင်နိုင်သည့် ပညာအစွမ်းရှိသော ကျမ်းပြုဆရာကြီး တဦးလည်း ဖြစ်ပေ၏။

ဤသို့စသည်ဖြင့် အံ့ချီးမကုန် ဉာဏ်ပေါင်းစုံသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား ယခုအခါ သာသနာတခုလုံး လက်သုံးတခု အားကိုးပြုနေရသည့် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များကို ပြုစုတော်မူသော အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂုဏ်အပေါင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံလုံလောက် ထွန်းတောက် ကျော်ကြား ကိုးစားလောက် သည့် အဖြစ်ကို သိရှိကြသော အရှင်သံဃပါလ စသော ပုဂ္ဂိုလ် အပေါင်းတို့သည် ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား အဋ္ဌကထာသစ်များ ရေးသားပြုစုရန် တောင်းပန် တိုက်တွန်းကြ လေသည်။

ထိုသို့ သံဃပါလစသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့က အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုရန် တောင်းပန်ကြသည်ကလည်း တကြောင်း အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကိုယ်တော်တိုင် ကလည်း လက်ရှိ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ဟာကွက် ပျော့ကွက် ချွတ်ယွင်း ချက်များကို သိမြင်နေသည်က တကြောင်းတို့ကြောင့် သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ ကြီးတို့၏ ချို့တဲ့ချက်များကို ပြုပြင်လျက် အဋ္ဌကထာသစ်များကို ပြုစုတော်မူ လေသည်။

သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ဟာကွက် ချွတ်ယွင်းချက်များမှာ အဓိက အားဖြင့် သုံးမျိုး ရှိသည်၊ သုံးမျိုး ဟူသည်ကား …

(၁) ကျဉ်းမြောင်းသည့် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားခြင်း
(၂) အလွန်ကျယ်ဝန်းနေခြင်း
(၃) ပမာဒလေခခေါ် အရေးမှားများ ရှိနေခြင်းတို့ပင် ဖြစ်၏။

ထိုအချက်များ ထင်ရှားစေရန် ချဲ့ပါဦးအံ့ …

(၁) သီဟိုဠ်ဘာသာကား သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့သာ တတ်သိနားလည်ကြ၍ အခြား ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသားတို့ နားလည်ဘို့ ခက်သော ဘာသာစကားတခု ဖြစ်သည်၊ နားလည် ဘို့ ခက်ကြောင်းကို -

“သီဟိုဠ်ဘာသာစကား သည်ကား အနက်တခုတည်း ကိုသော်လည်း များစွာသော အက္ခရာတို့ဖြင့် ပြောဆိုသောကြောင့် တပါးသော သူတို့ (လူမျိုးခြားတို့) ပြောဆိုရန် အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ သင်တိုင်းဦးစွပ်နှင့် တူသည်၊ သီဟိုဠ်သားတို့သာ သုံးစွဲသော ဘာသာဖြစ်သည် …

ဟူ၍ သီလက္ခန္ဓ၀ဂ္ဂဋီကာသစ်၌ ရေးသားထားပေသည်။

ဤဋီကာဆရာ၏ ပြဆိုချက်တွင် သီဟိုဠ်ဘာသာကို သင်တိုင်းဦးစွပ်နှင့် တူသည်ဟု ဥပမာ ပေးထားပေရာ ထိုဥပမာကို ထင်ရှားအောင် ရေးပြပါအံ့ -

ကဉ္စုက-ဟူသော ပါဠိဘာသာကို ရှေးမြန်မာ ပညာရှိကြီးများက သင်တိုင်း ဟု၎င်း, သင်တိုင်းဦးစွပ် ဟု၎င်း မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်၊ သင်တိုင်းဟူသော ပေါရာဏ = ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားသည်လည်း “သဋ်ဋယာ”ဟူသော သီဟိုဠ်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာဟန် ရှိပေသည်၊ အကြောင်းမှာ အထက်ပါ ကဉ္စုက ပါဠိစကားလုံးကို သီဟိုဠ်လူမျိုးတို့က “သဋ်ဋယာ”ဟု ဘာသာပြန်ချက် ရှိလေရာ သင်တိုင်းနှင့် “သဋ်ဋယာ”တို့ အသံချင်း ဆင်တူသည့်ပြင် အနက်ချင်းလည်း တူသောကြောင့် ဖြစ်၏။

ထိုအယူအဆကို လက်ခံနိုင်ပါမူ သဋ်ဋယာမှ သဋ်ဋယ် - ၎င်းမှ သင်ဋိုင်း ၎င်းမှ သင်တိုင်းဟု အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလာသည်ဟု မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ ထို ကဉ္စုက (မြန်မာသင်တိုင်း) ဝတ်ဆင်ပုံကို ကျမ်းတတ်အကျော် တောင်ဖီလာဆရာတော်က ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာအဖွင့် ဖြစ်သော ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာ၌ -

ကဉ္စုက (=သင်တိုင်း) ဟူသည်ကား ဦးခေါင်းမှ စွပ်၍ ကိုယ်ကို ဝတ်ရုံသော အဝတ် တည်း -

ဟု ဖွင့်ပြထားတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် “သင်တိုင်းဦးစွပ်”ဟု ခေါ်ကြဟန် ရှိပေသည်၊ ၎င်း သင်တိုင်းကို ယခုခေတ်သုံး မြန်မာဝေါဟာရဖြင့်မူ အင်္ကျီဟုပင် ခေါ်ရ၍ သင်တိုင်းဦးစွပ် ဟူသည်မှာလည်း ဦးခေါင်းမှ စွပ်ရသော အင်္ကျီဟုပင် အဓိပ္ပါယ် ရလေသည်။

သင်တိုင်းတို့သဘောမှာ ဝတ်ဆင်မည့်သူ၏ ကိုယ်လုံး ကိုယ်ထည်ဖြင့် တိုင်းထွာ၍ ချုပ်ထားသည် ဖြစ်ရာ အခြားသူများ ဝတ်ဆင်ရန် မလွယ်ကူချေ၊ ထို့အတူပင် သီဟိုဠ် ဘာသာ အဋ္ဌကထာများ ကိုလည်း အခြားလူမျိုးတို့ သိနိုင်ရန် မလွယ်ကူသောကြောင့် ဋီကာဆရာများက သင်တိုင်းဦးစွပ် ဥပမာဖြင့် ပြဆိုခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤကား သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ကျဉ်းမြောင်းသည့် ဘာသာဖြင့် ရေးခြင်းဟူသော ဟာကွက် ချို့တဲ့ချက် တခု ဖြစ်လေသည်။

ထို့ကြောင့် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ်ဘာသာကိုပယ်၍ ထိုခေတ်က အများ သုံးဖြစ်သော ပါဠိဘာသာဖြင့် အဋ္ဌကထာသစ် ပြုစုတော်မူ ပေသည်၊ ဤအကြောင်းကို အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကိုယ်တိုင်ပင် …

ထို အဋ္ဌကထာသည် သီဟိုဠ်ဘာသာ ဝါကျဖြင့် ပြုစီရင်အပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသား ရဟန်းတော် အပေါင်း၏ အကျိုးကို မပြီးစေနိုင်၊ ထို့ကြောင့် ပါဠိတော်နည်းနှင့် လျော်သော အဖွင့် သံဝဏ္ဏနာကို ပြုစီရင်ပေအံ့ -

ဟူ၍၎င်း။

ထိုအဋ္ဌကထာ (ဟောင်း) မှ သီဟိုဠ် ကျွန်းသားတို့၏ ဘာသာကို ပယ်၍ ပါဠိတော် နည်းသို့ အစဉ်လိုက်သော အပြစ်ကင်းသော ပါဠိဘာသာသို့ တင်၍ -

စသည်ဖြင့်၎င်း မိန့်ဆိုထားချက် ရှိလေသည်။

(၂) ဒုတိယ အချက်အရ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာများ ကျယ်ဝန်းခြင်းမှာ ကျယ်ဝန်းသင့် သောကြောင့် ကျယ်သည် မဟုတ်ချေ။ အရာဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ အရာမဟုတ်သည် ဖြစ်စေ ဖွင့်ဆိုရန် စကား အစရလျှင် ရသလို ထပ်ခါတလဲလဲ ဖွင့်ပြနေခြင်းကြောင့် မကျယ်ဝန်းသင့်ဘဲ ကျယ်ဝန်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုစကား ထင်ရှားရန် ပုံစံထုတ်ပြပါအံ့ -

ဝိနည်းပါဠိတော်၌ ပါရာဇိက ပါစိတ် မဟာဝါ စူဠဝါ ပရိဝါဟူ၍ ကျမ်းအားဖြင့် ၅-ကျမ်းရှိသည်။ ထိုတွင် အစဆုံးဖြစ်သော ပါရာဇိက ပါဠိတော်ကို ဖွင့်သောအခါ သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာများက မဟာဝါနှင့် ပရိဝါတို့မှာ ပါရှိသော သံဃကံလေးမျိုး အကြောင်းကို ထည့်၍ ဖွင့်ပြကြသည်။ ထိုမဟာဝါနှင့် ပရိဝါသို့ ရောက်သော အခါ၌လည်း တဖန် ထပ်၍ ဖွင့်ပြကြပြန်လေသည်။ ဤသို့ဖြင့် ကျမ်းမကြီးသင့်ဘဲ ကြီးမား ကျယ်ဝန်း နေလေသည်။ အဋ္ဌကထာသစ်ကမူ ထိုသို့ ဖွင့်ပြခြင်း မပြုတော့ဘဲ -

ထိုသံဃကံလေးပါးကို ငါတို့သည် ပရိဝါပါဠိတော်အဆုံး ကမ္မဝိဘင်း ရောက်မှ ဖွင့်ပြ ပေတော့အံ့။

ဟူ၍ အမှာစကား ရေးသားကာ အကျဉ်းချုံးလိုက်လေသည်။

ဤသို့လျှင် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် သီဟိုဠ် အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ ချွတ်ယွင်းချက် ဖြစ်သော ထပ်ပြန်တလဲလဲ ဖွင့်နေမှုကြောင့် ကျမ်း၏ ကြီးလေး ကျယ်ဝန်းခြင်းကို ပယ်၍ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်ကို စီရင်တော်မူသည်။

ဤသို့ ပြုမည့် အကြောင်းကိုလည်း အဋ္ဌကထာသစ်တို့၏ ကျမ်းဦးအစ၌ -

အထပ်ထပ်လာသော အနက်ကို ပယ်၍ အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာကို ပြုပေအံ့ ဟူ၍၎င်း။

ကျယ်လွန်းသော စကားအစဉ်ကို ချုံး၍ ဤအဋ္ဌကထာ (သစ်) သည် ဖြစ်လတ္တံ့။

ဟူ၍၎င်း ဝန်ခံချက် ရေးသားတော်မူလေသည်။

(၃) ပမာဒလေခ ဟူသည်မှာ (ပမာဒ = မေ့မှား၍။ လေခ = ရေးခြင်း) မေ့မှား၍ ရေးသားမိခြင်း (ပါဠိမှား) ဟု အဓိပ္ပါယ် ရပေသည်။ မှန်၏၊ ပမာဒလေခ - ဟူသည်ကား နောက်အခါ “ပေါတ္ထကာရုဠှ”ဟုခေါ်သော ပေထက် အက္ခရာတင်သည့် သံဂါယနာ တင်ရာ၌ မေ့မှား၍ ရေးမိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သော ပါဠိအမှားတည်းဟု သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၌ ပြဆိုထားလေသည်၊ ၎င်း ပမာဒလေခများ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ၌ ပါရှိနေသည်။

ချဲ့ဦးအံ့

▬▬▬

မြတ်ဘုရား သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်အခါမှစ၍ ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာများကို မဟာထေရ် အစဉ်အဆက် နှုတ်တက်အာဂုံ သင်ယူ ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့ကြသည်မှာ သာသနာနှစ် ၄၅၀-ခုနှစ် ရောက်သည်အထိ နှစ်ပေါင်း ငါးရာနီးပါး ကြာခဲ့သည် သာသနာနှစ် ၄၅၀-ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ၌မူ သာသနာ့ဦးစီး မဟာထေရ်ကြီး တို့သည် နောက်သား နောင်လာတို့မှာ သတိ ပညာ စသည်တို့ ယုတ်လျော့ အားနည်း သောကြ၁င့် ပိဋကတ် အဋ္ဌကထာတို့ကို အာဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြမည် မဟုတ်ဟု သိမြင်တော် မူကြလေရကား သာသနာတော် အရှည်တည်တံ့ စေခြင်းငှါ ပိဋကသုံးဖြာနှင့် အဋ္ဌကထာတို့ကို ပေထက်တင်သည့် (ပေရွက်ပေါ်၌ ရေးသား ထားသည့်) “ပေါတ္ထကာရုဠှ”သံဂါယနာ သဘင်ကို ဆင်ယင်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။

ယင်းသို့ ပေစာနှင့် အဋ္ဌကထာများကို ရေးသားသောအခါ၌ အချို့နေရာတို့တွင် စာကူး ရေးသူတို့ သတိမေ့လျော့ကာ မှားယွင်း၍ ရေးသားချက် - ပမာဒလေခ ပါဠိမှားများ လည်း ပါဝင်လျက် ရှိနေပေ၏။ ထိုသို့ရှိသည်၏အဖြစ်ကို ပုံစံ တခုမျှ ထုတ်ပြရလျှင် -

“မြေကြီးထဲမြှုပ်ထားသော သူတပါးဥစ္စာကို တူးဖော်၍ ခိုးယူရန် ပေါက်တူး သွားငှါး သောအခါ လိမ်လည်ပြောခြင်း မဟုတ်ပဲ” “ကိစ္စရှိလို့ ငှါးပါ”ဟု ပြောလျှင် မခိုးရ သေးမီ ခိုးရန် အားထုတ်မှုသာဖြစ်၍ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်။ အကယ်၍ လိမ်လည် လှည့်ပတ်၍ “ကျောင်းမြေညှိရန် ပေါက်တူးငှါးပါ”ဟု ပြောလျှင်မူကား ပါစိတ်အာပတ် သင့်သည်” အမှန်အတိုင်း ဤသို့ရေးရမည်ကို သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာက မှားယွင်း ရေးထားကြောင်းကို -

မဟာအဋ္ဌကထာ၌မူကား အမှန်ကို ဆိုသော်၎င်း အမှားကို (လိမ်၍) ဆိုသော်၎င်း ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်သည်ဟုဆို၏၊ ၎င်းကို ပမာဒလေခဟု မှတ်အပ်၏၊ မှန်၏၊ ခိုးခြင်း ၏ ရှေ့ပြေးအရာ ဖြစ်သောကြောင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ရမည့်နေရာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ခြင်း မည်သည် မရှိနိုင်”-

ဟူ၍ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ က သမန္တပါသာဒိက မည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာသစ် ဒုတိယ ပါရာဇိကအဖွင့်၌ ရေးသားဖော်ပြခဲ့လေသည်။

ဤသို့သော ပြဆိုချက်ကို ထောက်၍ ရှေးဟောင်း သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့၌ ချွတ်ယွင်း ချက် ပမာဒလေခများ ရှိကြောင်း သိသာပေပြီ၊ ထိုပမာဒလေခများ ရှိခြင်းကြောင့် ၎င်း တို့ကို ပယ်၍ အမှန်ပြင်ရန် အဋ္ဌကထာသစ် ရေးသားခြင်းကို အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ သည် -

“ပမာဒလေခ = မေ့မှား၍ ရေးမိခြင်းများကို ပယ်ရှား၍ ဤအဖွင့် (=အဋ္ဌကထာ) သည် ဖြစ်လတ္တံ့”

ဟု ကိုယ်တိုင် ဖော်ပြထားလေသည်။

ဤသို့လျှင် သီဟိုဠ်ဘာသာ အဋ္ဌကထာကြီးများ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များကို ပြုပြင်လျက် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသက အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များကို ပြုစုတော် ပြုခဲ့ရာ ယခု မျက်မှောက်ခေတ် တိုင်အောင် ၎င်းအဋ္ဌကထာသစ် (=အဘိနဝဋ္ဌကထာ) များ တည်ရှိ နေပေတော့သည်။

လက်သန်း အဋ္ဌကထာများ ပေါ်လာခြင်း

▬▬▬▬▬▬

အဋ္ဌကထာ ကျမ်းသစ်များ၏ ကျေးဇူးကြောင့် နောင်လာ နောက်သားတို့မှာ ပါဠိတော်မြတ် မုခပါဌ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို လွယ်ကူချမ်းသာ ထင်ရှားစွာ သိရှိကြရပါ၏၊ သို့သော်လည်း အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကြီးများမှာ ကျယ်ဝန်းလှသော ပါဠိတော်တို့၏ အစဉ်အတိုင်းလိုက်၍ အနက် အဓိပ္ပါယ် ပုဒ်ပါဌ် အမှား အမှန် စသည် တို့ကို ဖွင့်ပြနေခြင်းကြောင့် မြစ်ကို အလျားလိုက် ကူးနေရသလိုဖြစ်ကာ ပါဠိတော်လာ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပါယ် အချုပ်ကို သာမန်လူစား ဉာဏ်နုသူ အများတို့ သိမြင်ခြင်းငှါ မလွယ်ကူပေ။

ထို့ကြောင့် ပညာနုသူ သာမန်လူတို့ လွယ်ကူချမ်းသာ ထင်ရှားစွာဖြင့် ပါဠိတော်တို့၏ ဆိုလိုရင်းအချက် အဓိပ္ပါယ် အနက်တို့ကို တတ်သိနားလည် စေနိုင်သည့် ဂါထာဗန္ဓ- ဝါကျဖွဲ့ထုံး စကားလုံး များဖြင့် ယူကျုံးသိမ်းသွင်း အကျဉ်း ဖွင့်ပြသော
အဋ္ဌကထာငယ် များကိုလည်း ပိဋကတ် ကျွမ်းကျင်သည့် ပညာရှင်တို့က ရေးသား စီရင်ကြလေသည်။

ထိုအဋ္ဌကထာ ကျမ်းငယ်များကို သီဟိုဠ် သာသနာခေတ်၌ ဝိနယသင်္ဂဟ အဘိဓမ္မာဝတာရ စသော အသီးသီးသော နာမည်ဖြင့်သာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သော်လည်း မြန်မာပြည် သာသနာခေတ်သို့ ရောက်သောအခါ၌မူ အဋ္ဌကထာငယ် အားလုံးကို သိမ်းရုံးကာ “လက်သန်းအဋ္ဌကထာ” ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြလေသည်

လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ဝေါဟာရ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

လက်သန်းအဋ္ဌကထာဟူသော ဝေါဟာရ၏ မူလအရင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို စိစစ် လေ့လာသော် သက္ကရာဇ် ၁၀၃၄-ခုနှစ်တွင် အရှင်ဥတ္တမသိက္ခာ အမည်ရှိ ရွှေဥမင် ဆရာတော် ရေးသားစီရင်သည့် “ရွှေဥမင် ပိဋကတ်တော်သမိုင်း” ပေမူ (၇-ဝမ်း) ၌ --

မှတ်ကြောင်း လက္ခဏာ ဖြစ်သောကြောင့် (=အကျဉ်းချုပ် အမှတ်အသား မှတ်စုဖြစ် သောကြောင့်) လက္ခဏသဒ္ဒါကို လိုက်၍ “လက္ခဏ်” အဋ္ဌကထာဟု ကမ္ပည်းထိုး ကုန်သည်၊ “က”ကိုသတ်၍ “ခ”ကို ပင့်၍ရေးရာတွင် တွဲတွဲအောက်က သိုင်း၍ မပင့် သောကြောင့် သ အက္ခရာမှတ်၍ လက်သန်း ဟူ၍ အက္ခရာရေး၍ ကမ္ပည်းထိုး မှားလေသည်၊ “လက္ခန်” အဋ္ဌကထာ ထိုးသည်သာ မှန်သည် -

ဟူ၍ ရေးသား ဆုံးဖြတ်ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။

ထိုသို့ပင် ဆရာတော် အဆုံးအဖြတ် ရေးသော်လည်း “လက္ခန်အဋ္ဌကထာ” ဟူသော ဝေါဟာရ မတွင်ဘဲ “လက်သန်းအဋ္ဌကထာ”ဟူသော ဝေါဟာရ တွင်ကျယ်ဟန် ရှိပေ၏။

အကြောင်းမှာ - ထိုရွှေဥမင်ပိဋကတ်တော်သမိုင်း ပေါက်၍ နှစ်ပေါင်း ၁၈၉-နှစ် ကြာပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၁၁၉၃-ခုနှစ်တွင် ပေါ်လာသည့် မြန်မာပြည်ဖြစ် သာသနာ့ သမိုင်း ကျမ်းတဆူဖြစ်သော မင်းတိုင်ပင် အမတ်ပညာရှိ မဟာဓမ္မသင်္ကြန်၏ သာသနာ လင်္ကာရ စာတမ်း၌ -

လက်မ လက်သန်း ဟူသကဲ့သို့ အကျဉ်းအမြွက်မျှ ဆိုသောကျမ်းငယ် ဖြစ်၍ လက်သန်း တွင်သည်။ အကျဉ်းအမြွက်မျှမှတ်သော ကျမ်းငယ်ဖြစ်၍ လက္ချဏ်း ဟူအပ်လျက် ကာလလျားသဖြင့် လက်သန်းတွင်သည် ဟုလည်း ဆိုကုန်၏ -

ဟူ၌ “လက်သန်း”ဟူသော ဝေါဟာရကိုပင် အဓိပ္ပါယ်နှစ်ချက် အနက်နှစ်ထွေ ရှင်းလင်းဖော်ပြချက် တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ဤအဆိုအတိုင်းပင် ယနေ့ ထက်တိုင် လက်သန်း အဋ္ဌကထာ-ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲလျက် ရှိပေသည်။

လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ကျမ်းများကား ကျမ်းစောင် အရေအတွက်အားဖြင့် မိုင်းခိုင်း မြို့စား မဟာသေနာပတိ အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယျသူရ ရေးသား စီရင် အပ်သော “ပိဋကတ်သမိုင်း”အမည်တွင်သည့် ပိဋကသုံးပုံ စာတမ်းအရ ဝိနည်းဘက် ဆိုင်ရာ ကျမ်းပေါင်း ၂ဝ၊ အဘိဓမ္မာဘက်ဆိုင်ရာ ကျမ်းပေါင်း ၁၀ စုစုပေါင်း လက်သန်း အဋ္ဌကထာကျမ်း စောင်ရေ ၃၀-တိတိ ရှိကြောင်း သိရပေသည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထို ၃၀-မျှသော လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ကျမ်းတို့တွင် အခြားကျမ်းများထက် ထူးကဲ၍ အသုံးအစွဲ အများဆုံး ထင်ရှား ကျော်ကြားဆုံး အသနားတော်၌ ကျေးဇူးအများဆုံး ကျမ်းကား ယခု စာရှုသူတို့ မျက်မှောက်သို့ ရောက်နေသည့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်း၏ ဖွင့်ပြရာ (=သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ) ကျမ်းဖြစ်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ အမည်ရှိသော သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းပင် ဖြစ်ချေသည်။

မှန်လှ၏၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟခေါ် သဂြိုဟ်ကျမ်းသည် -

• (က) အဘိဓမ္မာဒေသနာလာ အနက်အဓိပ္ပါယ် အလုံးစုံကို အကျဉ်းချုံး၍ ငုံမိခြင်း။
• (ခ) လေ့လာသူတို့ အလွယ်တကူ သင်ယူနားလည်နိုင်ခြင်း။
• (ဂ) အာဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်ရန် လွယ်ကူခြင်း။

ဟူသော ဂုဏ်ထူးဝိသေသနှင့် ပြည့်ဝသောကြောင့် အသုံးအများဆုံး အကျော်ကြားဆုံး ကျေးဇူး အများဆုံး ကျမ်းတစောင် အဖြစ်ဖြင့် ရပ်တည်ခဲ့ပေသည်။

ထို့ကြောင့် ရှေးဆရာ အစဉ်အဆက်တို့သည် အဘိဓမ္မာကို တတ်သိနားလည်အောင် သင်ကြား ပေးရာ၌ စာသင်ပျိုနုသူတို့အား မူရင်းပါဠိတော် အဘိဓမ္မာ ကျမ်းကြီးများကို သင်ကြား ပို့ချမပေးမီ အဘိဓမ္မာအခြေခံ ရစေရန် ဤ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ သဂြိုဟ် ကျမ်းကို ရှေးဦးစွာ သင်ကြားပေးလေ့ ရှိကြသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းသည် အဘိဓမ္မာသင်ပုန်းကြီး ဟုပင် ခေါ်တွင်ထိုက် ပေသည်။

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်အင်္ဂါအချက် တို့နှင့် ပြည့်စုံ သောကြောင့် သင်ယူလေ့လာသူ များ၍ ထင်ပေါ်ကျော်ကြား သာသနာ၌ ကျေးဇူး တရား ကြီးမားလှသော ဤ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို ဖွင့်ဆိုကြသော ကျမ်းများမှာလည်း အလွန်တရာ များပြားလှပါပေသည်။

ထိုဖွင့်ဆိုသော ကျမ်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရသလောက် ဖွင့်ဆိုပုံ အမျိုးအစားကို ခွဲခြား၍ တင်ပြပါအံ့ -

(၁) နိဿယပြန်ဆို၍ ဖွင့်သော ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬

နိဿယအမည်

1. အရှင်ပညာသီဟ -မူ
2. ဦးကေလာသ - မူ
3. အုဌ်ကျောင်းဆရာတော် ဦးပိုး-မူ
4. ကျီးသဲဆရာတော် ရှင်မုနိန္ဒ -မူ
5. ငလည်ငေါက်ရွာဇာတိ အမည်မသိဆရာတော်-မူ
6. စည်သူမင်းသား တောင်းပန်၍ ရေးသော-မူ
7. ဆားလင်းရွာဇာတိ (အမည်မသိ) အရှင်-မူ
8. ဆုံထား ဆရာတော်-မူ
9. ဘောင်ဘီလူး ဆရာတော်-မူ
10. ဒက္ခိဏာဝန်ဆရာတော် - မူ
11. နန်းကျောင်းဆရာတော် -မူ
12. ဗားကရာ (ပဌမ) ဆရာတော်- မူ
13. မဟာဗောဓိ ဆရာတော်-မူ
14. မိုးထိဆရာတော်-မူ
15. မိုင်းခိုင်း မြို့စား မဟာဇေယျသူ-မူ
16. ရေဦးဆရာတော်-မူ
17. ရှင်အဂ္ဂဝံသ-မူ
18. ရှင်မုနိန္ဒဃောသ - ဗဟင်ဆရာတော်-မူ
19. ရှင်မုနိန္ဒသာရ —မူ
20. ရှင်ဝါယာမ-မူ
21. ရှင်ဝိစိတ္တာလင်္ကာရ-မူ
22. ရှင်သီလာစာရ ပန်းလွှားဆရာတော်-မူ
23. ရှင်သုဓမ္မာလင်္ကာရ –မူ
24. လှည်းကူးမရွာဇာတိ (အမည်မသိ) ဆရာတော်-မူ
25. ဝက်ခုတ်ဆရာတော် -မူ
26. သက်ကယ်ကျင်း ဆရာတော်-မူ
27. ရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်
28. ရွှေတောင်မြို့၊ ဦးတိက္ခိန္ဒြိယ-မူ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ် အဖွင့်ပါဠိကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

ကျမ်းအမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အင်္ကုရဋီကာ	တလိုင်းကုန်းဆရာတော်ရှင်ဝိမလ
အနုဝိဘာဝိနီ	ရှင်သာဂရ
အဘိဓမ္မတ္ထဂဏ္ဍိပဒပါဌ်	အမည်မသိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဇောတိကဋီကာ	ရှင်နန္ဒမာလာ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟယောဇနာ	ဦးသောမ-ဦးသာဆိုင်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိဘာဝိနီဋီကာသစ်	ရှင်သုမင်္ဂလသာမိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိဘာဝိနီဋီကာဟောင်း	ရှင်နဝဝိမလ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယ	ရှင်ပညာဇောတ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိနိစ္ဆယ	ရှင်မေဓာသီရိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဒီပနီ	ရှင်သီလာစာရ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဝိကာသိနီ	အမည်မသိ
ပရမတ္ထဒီပနီ	လယ်တီဆရာတော် ရှင်ဉာဏဓဇ
ပရမတ္ထဝိသောဓနီ	ရှင်ဒီပမာလာ
မဟာအတုလဋီကာ	ရှင်နာဂိန္ဒသာမိ
သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီကာ	ရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ် မြန်မာဋီကာ အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

ကျမ်းအမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ	အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ - ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပက	အရှင်ဉာဏ - ဗိုလ်ကုန်းဆရာတော်
ပရမတ္ထသရူပအနုဝဏ္ဏနာ	အရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ - သူဌေးဆရာတော်
သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ	အရှင်ဇနကာဘိဝံသ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်
အဘိဓမ္မတ္ထဂုဠှတ္ထဒီပနီ	မေဓာဝီဆရာဆိုင်
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပနီ	ရှင်ကဝိန္ဒ
အခြေခံအဘိဓမ္မာ	အရှင်ကဝိပိယ-ကာဗျကောမလ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအနုဝိဘာဝိနီ	ရှင်နာရဒ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ခေပနယ	အမည်မသိ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟမဓု	ရှင်နာဂိန္ဒ
အဘိဓမ္မတ္ထသာရဒီပနီ	ရှင်ကေတုမာလာ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပကာသနီ	ရှင်ပဏ္ဍိစ္စ
အဘိဓမ္မတ္ထမဉ္ဇရီ	ပြည်ဆရာတော်
အဘိဓမ္မတ္ထပကာသနီ	ညောင်ဖြူဆရာတော်
အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပနီ	သေက္ချတောင် ဦးတိလောက
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသိင်္ဂီ	ရှင်ပညာဝံသ
အဘိဓမ္မာလမ်းညွှန်	ရှင်ဥတ္တမာဘိဝံသ
ပရမတ္ထမေဒနီ	ရှင်တေဇောသာရ
၎င်းကျမ်းသစ်	ရှင်လက္ခဏ
ပရမတ္ထသင်္ခေပမေဒနီ	ဆရာတော်ဦးသုတ
ပရမတ္ထသရူပဒီပက	ရှင်ကေတုမာလာ
ပခုက္ကူသင်္ဂြိုဟ်(ပ-သာပြီးသည်)	ရှင်ရာဇိန္ဒ
ပရမတ္ထဇောတိကာ	ဟံသာဝတီဆရာတော်
သဘောပြအဘိဓမ္မာ	ရှင်ပဏ္ဍိတ၊ ဇေယျမေဒနီဆရာတော်
သရူပတ္ထသင်္ခေပ	ရှင်ကောသလ္လာဘိဝံသ
သင်္ဂြိုဟ်အဓိပ္ပါယ်	ဒေါ်ခင်မြင့်
သင်္ဂြိုဟ်အရသာ	ရှင်အရိယ၊ ညောင်လေးပင်တောရ ဆရာတော်
အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်	အရှင်ဇနကာဘိဝံသ
အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပက	မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်
မနောရထပူရဏီ	ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ကြီး
ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီကာ	လယ်တီပဏ္ဍိတဦးမောင်ကြီး၊မဟာဝိဇ္ဇာ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်အကောက်အဖွင့် ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

အမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်အကောက်	ရှင်ဓမ္မာဘိနန္ဒ၊ ဗားကရာ ပထမဆရာတော်
၎င်း	ရှင်သာဂရ၊ စတုတ္ထ ဆင်တဲဆရာတော်
၎င်း	မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်
သင်္ဂြိုဟ်အကောက်စကားပြောပုံ	ရှင်ပညာ
သင်္ဂြိုဟ်သရုပ်ဆိုရိုးကျမ်း	ရှင်တိက္ခပဏ္ဍိတ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်မြန်မာပြန် အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

ကျမ်းအမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
မြန်မာအဘိဓမ္မာ	ပြည်မြို့နိဗ္ဗိန္ဒဆရာတော်
ရှေးဦးသင်အဘိဓမ္မာ	ဦးအောင်သိမ်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်
အဘိဓမ္မာသင်တန်း	ဦးကံသာ
အဘိဓမ္မာအလွတ်ပညာ	အရှင်သံဝရ
သင်္ဂြိုဟ်သင်တန်း	ရှင်ဝေပုလ္လ
မူလတန်းသင်္ဂြိုဟ်	မစိုးရိမ်ဆရာတော်
မြန်မာပြန်သင်္ဂြိုဟ်	ဦးလှတင်၊ မန်းတက္ကသိုလ်

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်သရုပ်ခွဲ၍ ဖွင့်သော ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

အမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
မေဃဝတီသင်္ဂြိုဟ်သရုပ်ခွဲ	သရက်တောတိုက် မေဃဝတီ ဆရာတော်
သင်္ဂြိုဟ်သရုပ်ခွဲ	ပစ္ဆိမာရုံ ဆရာတော် ကျိုက်လတ်မြို့
သင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်းသရုပ်ခွဲဇယား	အရှင်နာရဒ ပဋ္ဌာန်းဆရာတော်
သင်္ဂြိုဟ်သရုပ်အခြေပြုကျမ်း	ဦးကျော် ဥက္ကဋ္ဌ-အဘိဓမ္မာပြန့်ပွါးရေးအသင်း

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ဂဏ္ဌိ အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

အမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ဂဏ္ဌိ	ရှင်ဉာဏဝရ၊ ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်
၎င်း (သစ်)	ရှင်ဇာဂရ၊ ဘုရားကြီးဆရာတော်
၎င်း	ရှင်ဝရသမ္ဗောဓိ၊ ရေစကြိုဆရာတော်
၎င်း (ကျမ်းသစ်ကျဉ်း)	ဦးတိဿ
၎င်း	ရှင်ဝိစာရ၊ မင်းကျောင်းဆရာတော်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ် စုဒ် စောဒနာဂဏ္ဌိ	ရှင်ဓမ္မာလင်္ကာရ

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာ ( =အမေးအဖြေ) ဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

အမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အဘိမ္မာသင်္ဂြိုဟ် ပုစ္ဆာကျမ်း	မသိ
၎င်းအဖြေကျမ်း	အရှင်အာစရ
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟပုစ္ဆာဝိသဇ္ဇနာ	ရှင်အဂ္ဂဝံသ(ခေမာသီဝံ)
အဘိဓမ္မာနေရောင်ကျမ်း	ရှင်ကောဝိဒ - ညောင်တုန်းမြို့
ကူညီရေးအဘိဓမ္မာ	ရှင်ဓမ္မသာမိ
အဘိဓမ္မာဉာဏ်ရောင်	ရှင်ကေသရမောဠိ
သင်္ဂဟအမေးအဖြေ	ရှင်ဇောတိပါလ
သင်္ဂဟဂုဠှတ္ထဝိသဇ္ဇနာ	ရှင်ပုည
ဝိသဇ္ဇနာဝရဇိန်	ရှင်ကောဝိဒ-ညောင်တုန်း
သင်္ဂဟနှင့်သဒ္ဒါပုစ္ဆာ အဖြေပေါင်းချုပ်	ရှင်ကေသရမောဠိ
သင်္ဂြိုဟ်ဋီကာကျော်အဖြေ	သီရိကဉ္စန ဦးကံသာ
မစိုးရိမ်ဋီကာကျော်အဖြေ	ရှင်သုဇာတ စံဝတီဆရာဘော်
အဘိဓမ္မာသိပ္ပံ	တောကျွဲအင်းဆရာတော်
သင်္ဂြိုဟ်သရုပ်ဆန်း	ရှင်ကေသ၀ - တောင်သမန်တိုက်
ပရမတ္ထသင်္ဂြိုဟ်-မေး-ဖြေ အလင်းပြကျမ်း	ဦးဉေယျ (အိုးသည်ကုန်းမြို့၊ စံကျောင်းဆရာတော်၊ ၁၂၃၈)

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကို အစိတ်အပိုင်း ဖွင့်သောကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

အမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပက	ရှင်စန္ဒဝံသ - မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်
ပဋ္ဌာန်းသုံးချက်စု	ရှင်သူရိယ - သဲအင်းဆရာတော်
ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းပြိုင်	၎င်း
ပဋ္ဌာန်းရာသီစု	၎င်း
ပဋ္ဌာန်းအမေးအဖြေ	ရှင်ပဏ္ဍိတ (လယ်တီ)
ပဋ္ဌာန်းသုံးချက်စုခက်ဆစ်	ရှင်ဝိသုဒ္ဓ - တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်
ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းပြိုင်အဓိပ္ပါယ်	၎င်း
ပစ္စယပကာသနီ	ရှင်ကေတုမာလာ
ပစ္စယတ္ထပကာသနီ	ရှင်တိလောက - သေက္ချတောင်
ပစ္စယဝိဘာဂသင်္ခေပ	ရှင်ပညာဝံသ
ပစ္စယုဒ္ဒေသဒီပနီ	ရှင်ဝိစာရ - မြတောင်တိုက်
ပစ္စယမဉ္ဇရီ	လယ်တီဆရာတော် အရှင်ဉာဏ
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒီပနီ	ရှင်စန္ဒဝံသ - မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်
၎င်း	လယ်တီဆရာတော် အရှင်ဉာဏ
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အရသာ	ရှင်အရိယ - ညောင်လေးပင်ဆရာတော်
ရူပဝီထိပကာသနီ	ရှင်စန္ဒဝံသ - မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်
ဝီထိလက်ရိုး	ရှင်ဉာဏ - တောင်တွင်းဆရာတော် ဦးဖျော်
၎င်း	ရှင်ဂုဏ - ရွှေတောင်ဆရာတော်
၎င်း	ရှင်သူရိယ - သဲအင်းဆရာတော်
ဝီထိလက်ဆန်း	လယ်တီဆရာတော်
ဝီထိစိတ္တပကာသနီ	ဆရာတော်ဦးဗုဓ်
၎င်း	နေမျိုးကျော်သူ ဦးဖား
ဝီထိပုံ သိမ်ပုံ ဆန်းပုံ	ရှင်ပဏ္ဍိတ - မိုင်းခိုင်းဆရာတော်
ဝီထိမဉ္ဇရီ	ရှင်ပဏ္ဍိတ (လယ်တီ)
ဝီထိသင်္ခေပဒီပနီ	ရှင်သုဇာတ
ဝီထိမှန်ပြကျမ်း	ရှင်သီရိဝိမလ
ဝီထိနှင့် သုံးချက်စု ဘာသာဋီကာ	ရှင်ဇနကာဘိဝံသ
ဝီထိဒီပနီ	ရှင်သြဘာသ - မဟာဗောဓိ ဆရာတော်

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကို ကဗျာလင်္ကာဖြင့် အဖွင့်ကျမ်းများ

▬▬▬▬▬▬▬

<thead> </thead> <tbody> </tbody>

ကျမ်းအမည်	ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်
ပရမတ္ထသံခိပ်နှင့်၎င်းအဖွင့်	လယ်တီဆရာတော် အရှင်ဉာဏ
ပရမတ္ထသင်္ဂဟ သံပေါက်အဓိပ္ပါယ်	ရှင်အမတဇောတိ
အဘိဓမ္မာနိယံ	ရှင်ပရမ
မဟာဗောဓိအဘိဓမ္မတ္ထသံခိပ်	ရှင်သြဘာသ - မဟာဗောဓိဆရာတော်

အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သဂြိုဟ် အဖွင့်ကျမ်းများ ၏ စာရင်းအကျဉ်းချုပ်

▬▬▬▬▬▬▬▬

<tbody> </tbody>

နိဿယ အဖွင့်ကျမ်း	၂၈
ပါဠိအဖွင့်ကျမ်းပေါင်း	၁၅
မြန်မာဋီကာ အဖွင့်ကျမ်းပေါင်း	၃၁
အရကောက်အဖွင့်ကျမ်းပေါင်း	၅
မြန်မာပြန်အဖွင့်ကျမ်းပေါင်း	၇
သရုပ်ခွဲ၍ဖွင့်သော ကျမ်းပေါင်း	၄
ဂဏ္ဌိအဖွင့်ကျမ်းပေါင်း	၆
ပုစ္ဆာ ဝိသဇ္ဇနာ (= အမေးအဖြေဖွင့် ကျမ်းပေါင်း)	၁၅
အစိတ်အပိုင်းဖွင့်သော ကျမ်းပေါင်း	၂၈
ကဗျာလင်္ကာအဖွင့် ကျမ်းပေါင်း	၄
စုစုပေါင်း	၁၄၃

ဤကား တွေ့ရှိသမျှ တိုက်ရိုက် ဖွင့်ပြသော ကျမ်းများမျှသာ ဖြစ်သေး၏။ မတွေ့ရှိ ရသေးသော ကျမ်းပေါင်း၊ တဆင့်ခံ သွယ်ဝိုက်၍ ဖွင့်သော ကျမ်းပေါင်းကား မည်မျှ ရှိဦးမည်ကို မခန့်မှန်း နိုင်သေးချေ။

ဤသို့ အဖွင့်ကျမ်းပေါင်း မြောက်မြားစွာဖြင့် ခြံရံလျက် ဤအဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = ခေါ် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကား သာသနာတော်ကြီး အတွင်း၌ ကြယ်တာရာပေါင်း ရံခညောင်း သည့် ကောင်းကင်အလယ် လမင်းကြီးနှယ်ကဲ့သို့ တင့်တင့် တယ်တယ် စမ္ပယ် တည်ရှိနေပါသတည်း။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း သမိုင်းနှင့် သိမှတ်ဖွယ်ရာ ပဒေသာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နိဒါန်းအချီး၊ ရေဝယ်မီး၊ အပြီးရောက်တော့သည်။
လိုရင်းဒါနိ၊ ဝက္ခာမိ၊ နာဘိ စိတ်ကြည်ကြည်။

ဟူ၍ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဘုံပိုင်း စာမျက်နှာ ၁၄၁ ၌ မိန့်ဆိုထားသည့် သံပေါက်လင်္ကာ အတိုင်းပင် ပိဋကသုံးဖြာ အဋ္ဌကထာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အစဉ်အဆက် မှစ၍ အဘိဓမ္မာလက်သန်း အဋ္ဌကထာများ, အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ အဖွင့်များဖြစ်သော ယခု ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း အဝင်အပါ ကျမ်းပေါင်းများစွာ တို့၏ သမိုင်းအကျဉ်းချုပ်ကို ဖော်ပြခဲ့ပေပြီ။

ယခုအခါ၌ကား ပြဆိုလိုရင်းဖြစ်သော ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းနှင့် ဆက်စပ်သည့် သိမှတ်ဖွယ် အကြောင်း အစုံအလင်ကို အချုပ်အားဖြင့် ရေးသား ဖော်ပြပါအံ့။

ယင်းသို့ ရေးရာ၌ စာရှုသူတို့ အလွယ်တကူ မှတ်ယူကြည့်ရှုနိုင်ကြပါစေခြင်း အကျိုးငှါ -

1. ဤကျမ်းကို အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ပြုစုသနည်း
2. အဘယ်အခါက ပြုစုခဲ့သနည်း
3. အဘယ်ပုံ ပြုစုသနည်း
4. အဘယ့်ကြောင့် ပြုစုသနည်း
5. အဘယ့်ကြောင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ အမည်မှည့်သနည်း
6. အဘယ်သို့သော ဂုဏ်တို့နှင့်ပြည့်စုံသနည်း
7. အဘယ့်ကြောင့် ပြည့်စုံရသနည်း
8. အကြိမ်ပေါင်း အဘယ်မျှ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ပြီနည်း
9. အဘယ့်ကြောင့် ယခုထပ်မံ ရိုက်နှိပ်ရသနည်း
10. အဘယ်ပုံ ရိုက်နှိပ်သနည်း

ဟု မေးခွန်း (၁၀) ချက်ထုတ်၍ ဖြေကြားရေးသားပါမည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်

▬▬▬▬▬▬

၁။ ဤကျမ်းကို အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်ပြုစုသနည်း -

ဤကျမ်းကား ယခုမှ ပေါ်သည့်ကျမ်း မဟုတ်ပါ။ မြန်မာပြည်၌ သာသနာ ထွန်းပသည့် ပဉ္စမ သံဂါယနာတင်ပြီးစ ၁၂၄၆-ခုနှစ် လောက်ကပင် ပေါ်ခဲ့သော ကျမ်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုမျှမက ပျိုမျစ်ရွယ်နုသူ စာသင်သား သောတုဇနတို့ လက်စွဲဖြစ်၍လည်း ထူးကဲ ပေါ်လွင်သည့် ကျမ်းကြီးတဆူ ဖြစ်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကျမ်းကို ထင်ရှား၍ လူသိများသလို ဤကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ် ကိုလည်း မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သည်ဟု အများပင် သိကြပြီး ဖြစ်ပေသည်။ စင်စစ်မှာ ဤကဲ့သို့ မေးခွန်းထုတ်၍ ဖြေရန်ပင် မလိုပါ။

သို့သော် နိဒါန်းတို့တံထွာ ဓမ္မတာအရ ရေးသားဖော်ပြပါဦးအံ့။

ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ကား ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာပိုင် ရာဇဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ် နှစ်ထပ်နှင့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ၍ ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟ၊ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီ၊ ဆိဒ္ဒပိဓာနနီ စသော ထင်ရှားသော ကျမ်းဂန်တို့ကို ပြုစုရေးသား တော်မူသော မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမဆရာတော် အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရ ဖြစ်ပါသည်။

ဆရာတော်၏ အကြောင်းအရာကို ပြဆိုသည့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာ မထေရုပ္ပတ္တိကထာ ဂါထာနံပါတ် ၁၁၀-၁၁၁ တို့၌ -

စာသင်သား ရဟန်းတော်များတို့အား ပိဋကသုံးပုံကို သင်ကြား ပိုချတော်မူရင်း သာလျှင် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ မည်သော အရေးအသား ပုဒ်နေပုဒ်ထား တို့ဖြင့် သေကွေတင့်တယ်သော ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား ဝေဖန်အပ်သော အပိုင်းရှိသော ကျယ်ဝန်း နက်ဝှမ်းသော ကျမ်းကြီးကို ခုနစ်ဝါ ရတော်မူစဉ် ပြုလေပြီ -

ဟု ရေးသားပြဆိုထားပေသည်၊ ဆရာတော်ကြီး ကိုယ်တိုင်ကလည်း ဤကျမ်း၏ နိဂုံး၌ -

“မယာ၊ ဝိသုဒ္ဓါစာရ ကဝိဓဇ မဟာရာဇဂုရု, ဝိသုဒ္ဓါစာရဓဇဓိပတိ ပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ငါသည်၊ xx ကတာ၊ ကရုဏာသက် မေတ္တာဘက်၍ အတက် ရောဂါ ကိုယ်တွင်းနာကို မညှာ အောင့်အီး အနိုင်ကျည်းလျက် သည်းခံပြုပြင် စီရင် ရေးသားအပ်သော” -

ဟူ၍ ပြဆိုထားပြန်ပါသည်။ ဤမျှဖြင့် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကို မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော် ပြုစုကြောင်းကား ထင်ရှားလေပြီ။

ဤနေရာ၌ ဆက်လက်၍ ဆရာတော်ကြီး၏ အကြောင်းအရာ အတ္တုပ္ပတ္တိကို ပြဆိုရန် သင့်ပေ၏၊ သို့ပြရန် သင့်သော်လည်း ဤကျမ်း၏ တနေရာ၌ ဆရာတော်၏ အဋ္ဌုပ္ပတ်ကို ပြဦးမည်ဖြစ်သည်က တကြောင်း၊ ဆရာတော်၏ တပည့်ရင်း သီဟိုဠ် ကျွန်းသား ရဟန်းတော် အရှင်သီရိဓမ္မက ဂါထာဗန္ဓဖြင့် ရေး၍ လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး အနက်မြန်မာပြန်ဆိုသည့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ထေရုပ္ပတ္တိ ကထာကျမ်း၊ ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်ကျမ်း၊ ရွှေကျင်သာသနာ နှစ်တရာ ကျမ်းတို့၌ အထင် အရှား ရေးသားပါရှိပြီး ဖြစ်သည်က တကြောင်းတို့ကြောင့် ဤနေရာ၌ ရေးသားခြင်း မပြုတော့ပေ။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းပြုချိန်

▬▬▬▬▬▬

၂။ ဤကျမ်းကို အဘယ်ကာလက ပြုခဲ့သနည်း -

ထေရုပ္ပတ္တိကထာ၌ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းပြုသည့်အချိန်ကို

အကာသိ သတ္တဝဿိကော = ခုနှစ်ဝါ ရရှိသော အရှင်မြတ်သည် (ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကို) ပြုပြင်စီရင်အပ်လေပြီ -

ဟူ၍ ရေးသားထားပေသည်၊ ဤပြဆိုချက်အရ ကျမ်းပြုသော ကျမ်းဆရာ၏ ဝါကို သိရပြီဖြစ်ရာ ကျမ်းဆရာ ခုနစ်ဝါ ရရှိချိန်၌ ဝေါဟာရသက္ကရာဇ် ဘယ်ခုနှစ် ဖြစ်သည်ကို သိရန် လိုသေးပြန်၏။

ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်ကျမ်း (နှာ-၂၄၄) ၌ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော် ရဟန်း ဖြစ်သည့် သက္ကရာဇ်ကို …

သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉-ခု၊ သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့တွင် စမွန်းရွာအရှေ့ အနီး သရိုင်ရွာ ခဏ္ဍသိမ်တော်အပြင် ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ အဖြစ် ချီးမြှောက်တော်မူ၍ ဥပသမ္ပဒကံ ဆောင်ခြင်းဖြင့် ရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် ဦးဝိသုဒ္ဓါစာရဟူသော ရဟန်းမြတ် အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည် -

ဟူ၍ပြဆိုထားပေသည်၊ ရဟန်းဖြစ်သည့်နှစ် ၁၂၁၉-ခုဟု သိရလျှင် ယင်း ခုနှစ်၌ (၇) ဝါကို ပေါင်းထည့်လိုက်ခြင်းဖြင့် (၁၂၁၉ + ၇ = ၁၂၂၆ ဖြစ်ပေရာ) ခုနစ်ဝါ ရပြီးသော နှစ်မှာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇-ခုဟု သိရပေသည်။

ဤသို့ဖြင့် ဤကျမ်းကို ပြုစုသည်မှာ ၁၂၂၇-ခုဟု ယူဆရန် ဖြစ်သည်။

ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၏ နိဂုံး၌ -

လေးဆဲ့ငါးနှစ် အလွန်ရှိသော တထောင်နှစ်ရာ (၁၂၄၅) အတိုင်း အရှည်ရှိသောနှစ်၌ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော်သုံးရက် စနေနေ့၌ ကောင်းစွာ ပြီးဆုံး နိဂုံးကမ္ပတ် သတ်သတည်း -

ဟူ၍ ပြဆိုထားပြန်သည်။

ထေရုပ္ပတ္တိကထာ နိဿယ ဆရာက ထေရုပ္ပတ္တိကထာ၌ ကျမ်းစပြုသော သက္ကရာဇ် နှစ်ကို ဆိုသည်၊ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းနိဂုံး၌ ကျမ်းပြီးနှစ်ကို ဆိုလိုသည်။ ဤ ကျမ်းကို စာပေချပို့ရင်း ပြုခဲ့ရာ ၁၈-နှစ်ကြာမှ ပြီးသည်ဟု မှတ်ယူရမည်ပင်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်လျှင် ဤကျမ်းပြုသည့် အချိန်ကို -

၁၂၂၇-မှ ၁၂၄၅-ခုနှစ်တို့၏ အတွင်း ကာလဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကို ပြုစီရင်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

၃။ ဤကျမ်းကို အဘယ်ပုံ ပြုစုထားသနည်း၊

အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။

• (က) ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ - ဟူသော အမည်နှင့် လိုက်လျောညီစွာ ပရမတ္ထ သရုပ်ခွဲ နည်းများကို ဦးစားပေး၍၎င်း။
• (ခ) သင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်းကို ပို၍ ရှင်းလင်း သိလွယ်စေရန် “စိတ္တံ စေတသိကံ ယောဂံ”စသော မာတိကာ ဂါထာဖြင့် မူချကာ အပိုင်း (၁၅) ပိုင်း ခွဲခြား၍၎င်း။
• (ဂ) သင်္ဂြိုဟ်အဖွင့် ပါဠိ ဋီကာကျမ်းတို့က အဖွင့်အဆို များသော စိတ် စေတသိက် ပကိဏ်းပိုင်းများ၌ ပုဒ်ပါဌ်အနက် အဓိပ္ပါယ်များကို လုံးဝဖွင့်ဆိုခြင်း မပြုပဲ သရုပ် မျှကိုသာ ခွဲပြ၍၎င်း။
• (ဃ) ဝီထိ ဝီထိမုတ် ရုပ်ပိုင်းတို့၌မူ သဂြိုဟ်အဖွင့် ပါဠိ ဋီကာကျမ်းတို့မှ မှတ်သားဖွယ် အချို့သော ပုဒ်ပါဌ် အဓိပ္ပါယ် အဖွင့်များနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ထည့်သွင်း၍၎င်း။
• (င) သမုစ္စည်း ပစ္စည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း တို့၌မူကား ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကြီး များကို ဆောင်၍ အခေါင်တိုင်ချဉ်း ပြိုင်ဘက်ကင်းလုတမျှ အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း ဖွင့်ဆိုခြင်းဖြင့်၎င်း။
• (စ) ဉာဏ်အခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့ကို ရည်ရွယ်ရေးသားသည့် အလျောက် ကျစ်လစ်သိပ်သည်း၍ ကျဉ်းကျဉ်းနှင့် ရှင်းလင်းသော စကားပြေတွင် ကျက်မှတ်ဖွယ် ဆောင်ပုဒ်ကဗျာ ဂါထာများ ထည့်စွက်၍၎င်း -

ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကို ရေးသားစီရင်ထားခဲ့ပေသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းပြုရခြင်း အကြောင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

၄။ ဤကျမ်းကို အဘယ့်ကြောင့် ပြုရသနည်း –

ကျမ်းပြုဆရာတို့သည် ကျမ်းပြုရခြင်း အကြောင်းကို ဂန္ထာရမ္ဘ (=ကျမ်းဦးအစ) ၌ ပြကြရိုး ထုံးတမ်းစဉ်လာရှိ၏၊ အထက်ပါ မေးခွန်း၏အဖြေကို သိရန်အတွက် ဤ ကျမ်း၏ ဂန္ထာရမ္ဘ ကျမ်းဦး အစကို ကြည့်ရှုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုဂန္ထာရမ္ဘ၌ -

အတ္ထာယ မန္ဒသောတူနံ၊ ၀က္ခံ တဿ သရူပကံ။

မန္ဒသောတူနံ၊ ငါ့အောက်နုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏။
အတ္ထာယ၊ အကျိုးငှါ။
တဿ၊ ထိုအဘိဓမ္မာ၏၊
သရူပကံ၊ အကျဉ်းဖော်ပြ သင်္ခေပနဲ သရုပ်ခွဲကို။
၀က္ခံ၊ မိန့်ဆိုမြွက်ထား ရေးသားပြုပြင် စီရင်အံ့သတည်း။

ဟု ရေးသား ထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ သို့ဖြစ်လျှင် ဤကျမ်း ပြုစုရခြင်း အကြောင်းကို “စာသင်ငယ်တို့ အကျိုးငှါ ပရမတ္ထသရုပ်ကို ခွဲပြလိုသော အကြောင်း ကြောင့်”ရေးသားသည်ဟု သိနိုင်ပေသည်။ သို့သော် ကျမ်း၏နိဂုံး၌ -

သောတူနံ၊ ဉာဏ်ခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏။
ပရမတ္ထေသု၊ ပရမတ် တရားလေးပါးတို့၌။
(တနည်း) သောတူနံ၊ မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗူ ရောက်ဖို့ဟူ၍ မှတ်ယူ နာခံ ကျင့်ကြံ အားထုတ်လိုကုန်သော အရညဝါသီ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။
ပရမတ္ထေသု၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်တိုင်ငြား မွန်မြတ်သော အကျိုးစီးပွါးတို့၌။
ဆေကတ္ထာယ၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင် သိမြင်တည့်မတ် ကျင့်ကြံတတ်ကြစေခြင်း အကျိုးငှါ --

ဟုပြဆိုပြန်သေးရကား - အထက်ကျမ်းဦးအစ၌ ဖော်ပြပါ အကြောင်းအပြင် ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်၌ လိမ္မာတတ်သိစေလိုသော အကြောင်း ကြောင့် ဤကျမ်းကို ပြုစုရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထပ်မံသိရပြန်လေသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ မေးခွန်း၏ အဖြေဖြစ်သည့် ကျမ်းပြုရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ …

1. စာသင်ငယ်တို့အား ပရမတ္ထသရုပ်ကို ခွဲပြလိုခြင်း။
2. ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့အား နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကို ပြလိုခြင်း

ဟူ၍ နှစ်မျိုးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူသင့်ပေသည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်

▬▬▬▬▬▬▬

၅။ ဤကျမ်းကို အဘယ်ကြောင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ဟု မှည့်ခေါ်သနည်း။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ - ဟူသော ဝေါဟာရသည် ပရမတ္ထပုဒ် သရူပပုဒ် ဘေဒနီပုဒ် အားဖြင့် သုံးပုဒ် ပေါင်းစပ်ထားသော ပါဠိဝေါဟာရ ဖြစ်သည်။

ထိုသုံးပုဒ်တို့တွင် ပရမတ္ထပုဒ်သည် -
(၁) နိဗ္ဗာန်
(၂) မှန်ကန်သောစကား ‘ဝစီသစ္စာ’
(၃) သာမန်မြင့်မြတ်သောသဘော ‘ဥတ္တမဂုဏ်’
(၄) မှန်ကန်မြင့်မြတ်သော သဘောတရား ‘ပရမတ္ထ’
(၅) မြတ်သောအကျိုးစီးပွါး = နိဗ္ဗာန်နှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့် မဂ်ဖိုလ်တရား
စသော အနက်တို့ကို ဟောဆိုလေသည်၊ မှန်ပေသည် -

(၁) အာရဒ္ဓဝီရိယော ပရမတ္ထပတ္တိယာ = နိဗ္ဗာန်ရောက်ရန် အားထုတ်ခြင်း ဝီရိယရှိ၏ - ဟူသော သုတ္တနိပါတ် ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်၌ လာသော ပရမတ္ထပုဒ်ကို နိဗ္ဗာန်ဟု အနက် ပြန်ရ၏။

(၂) အနုဿရိတွာ သတံ ဓမ္မံ ပရမတ္ထံ ဝိစိန္တယံ = သူတော်ကောင်းတို့၏ တရားကို အောက်မေ့၍ မှန်ကန်သော သစ္စာစကားကို ကြံစည်လျက် ဟူသော စရိယပိဋက ပါဠိတော် မစ္ဆရာဇစရိယ လာ “ပရမတ္ထ” ပုဒ်ကို မှန်ကန်သော သစ္စာစကား ဟု အနက် ပြန်ရ၏။

(၃) သန္တိ ဘိက္ခဝေ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ပရမတ္ထဝိသုဒ္ဓိံ ပညပေန္တိ = ရဟန်းတို့ … မြတ်သော စင်ကြယ်မှုကို ပညတ်ကုန်သော အချို့ သမဏ ဗြာဟ္မဏတို့သည် ရှိကြကုန်၏ - ဟူသော အင်္ဂုတ္တိုရ် ပါဠိတော် - ပဌမ ကောသလသုတ်လာ “ပရမတ္ထ” ပုဒ်ကို မြတ်သော - ဟု သာမန် မြတ်သော သဘောဟု အနက်ပြန်ရ၏။

(၄) ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္ဆိကဋ္ဌ ပရမတ္ထေန = မှန်ကန်သောသဘော မဖောက်မပြန် မြင့်မြတ်သော သဘောအားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရအပ်သလော - ဟူသော ကထာဝတ္ထု ပါဠိတော်လာ “ပရမတ္ထ”ပုဒ်ကို မဖောက်မပြန် မြင့်မြတ်သော သဘောတရား ဟု အနက်ပြန်ရ၏။

(၅) တတော မံ ဩ၀ဒိတွာန ပရမတ္ထေ နိယောဇယ = ထို့နောင် ငါ့ကို ဆုံးမ၍ မြတ်သော အကျိုး စီးပွါး၌ ယှဉ်စေပြီ - ဟူသော ထေရီဂါထာ ပါဠိတော် ထေရီဂါထာ လာ ပရမတ္ထပုဒ်ကို (နိဗ္ဗာန်နှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်းဟူသော) မြတ်သော အကျိုးစီးပွါးဟု အနက်ပြန်ရ၏။

အထက်ဖော်ပြပါ အနက်တို့တွင် -
ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ - ဟူသော ဝေါဟာရ၌ ပါသည့် ပရမတ္ထပုဒ်မှာ အမှတ် (၄) မဖောက်မပြန် မြင့်မြတ်သော သဘောတရား အနက်နှင့် အမှတ် (၅) မြတ်သော အကျိုးစီးပွါး အနက်နှစ်မျိုးကို ပြဆိုပေသည်၊ ဟုတ်ပေသည်။ ထိုသို့ ပြဆိုသော သဘောကို ရည်ရွယ်၍ ကျမ်း၏နိဂုံး၌ ကျမ်းပြုဆရာတော်ကြီး ကိုယ်တိုင်ကပင် -

ပရမတ္ထေသု၊ ပရမတ်တရားလေးပါးတို့၌ ဟု၎င်း
ပရမတ္ထေသု၊ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်တိုင်ငြား မွန်မြတ်သော အကျိုး စီးပွါးတို့၌- ဟု၎င်း၊

ပရမတ္ထပုဒ်ကို အနက်နှစ်မျိုး ပေးထားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။
ဤသို့လျှင် ပရမတ္ထပုဒ်ကို(ပရမ + အတ္ထ)ဟု နှစ်ပုဒ်ခွဲ၍
(၁) ပရမ = မဖောက်မပြန်သောကြောင့် မြတ်သော + အတ္ထ = သဘော တရားဟု၎င်း၊
(၂) ပရမ = မြတ်သော + အတ္ထ= အကျိုးစီးပွါးဟု၎င်း အနက်နှစ်မျိုးယူရမည်ဖြစ်သည်။

သရူပ-ပုဒ်သည် --
(၁) အတူ တူသော
(၂) မိမိအကြောင်းရှိခြင်း
(၃) (တူသောအဆင်း=) အဆင်းတူ
(၄) သဘော “သရုပ်”
စသော အနက်တို့ကို ဟောဆိုပေသည်။

(၁) ဧကိဿာ ဂါဝိယာ သရူပဝစ္ဆာယ = တူသော နွားငယ်ရှိသော တကောင်သော နွားမ၏ - ဟူသော ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိတော်လာ “သရူပ” ပုဒ်ကို “အတူ = တူသော”ဟု သာမန် အနက်ပြန်ရသည်။

(၂) သရူပါ ဘိက္ခဝေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ = ရဟန်းတို့ … ယုတ်မာ ကုန်သော အကုသိုလ် တရားတို့သည် မိမိအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်ကုန်၏ ဟူသော အင်္ဂုတ္တိုရ် ပါဠိတော်လာ “သရူပ” ပုဒ်ကို “မိမိအကြောင်း”ဟု အနက်ပြန်ရသည်။

(၃) ကမ္မာသာသု သရူပါသု ဂေါသု ပါရေဝတာသု ဝါ = အဆင်းတူဖြစ်သည် နွားကျား နွားပြာ ဟူကုန်သော နွားတို့တွင်”- ဟူ၍ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိတော် ၀စ္ဆဂေါတ္တသုတ်လာ “သရူပ” ပုဒ်ကို အဆင်းတူ (=တူသောအဆင်း) ဟု အနက်ပြန်ရသည်။

(၄) စိတ္တစေတသိကဓမ္မ ဂဟေတွာ သရူပေန ပဘေဒတော ဒဿတုံ = သရုပ်အားဖြင့် စိတ် စေတသိက် တရားတို့ကိုယူ၍ အပြားအားဖြင့် ပြုခြင်းငှါ ဟူသော အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ ဓမ္မုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာလာ“သရူပ” = သဘောဟု အနက်ပြန်ရသည်။

အထက်ပါ သရူပ-ပုဒ်က ဟောနိုင်သည့် အနက်တို့တွင် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ဟူသော ဝေါဟာရ၌ ပါဝင်သည့် သရူပ-ပုဒ်သည် (၄) နံပါတ်အရ “သဘောတရား”အနက်ကို ဟောလေသည်။

ဘေဒနီ-ပုဒ်ကား ခွဲခြင်းအနက်ဟော ဘိဒိ-ဓာတ် ဘာဝ သာဓနဟာသည့် ယု (=အန) ပစ္စည်း ရှိခြင်း အနက်ဟော ဤ (=-ီ) ပစ္စည်းတို့ဖြင့် [ဘိဒိ + ယု (=အန) + -ီ] ဘေဒနီဟု ရုပ်ပြီးထားသော ပုဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို --

သဒ္ဒတ္ထ အားဖြင့် - ခွဲခြင်းရှိသောကျမ်း၊
အဓိပ္ပါယတ္ထအားဖြင့်- ခွဲပြခြင်းရှိသော - ခွဲပြရာ ဖြစ်သော - ပြတတ်သောကျမ်း

ဟု အနက်ပြန်ဆိုရသည်။

ပရမတ္ထ + သရူပ + ဘေဒနီ = ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီဟု သုံးပုဒ် တွဲစပ်လိုက်သောအခါ = စိတ် စေတသိက် ရုပ် နိဗ္ဗာန် မြတ်သော အကျိုးစီးပွါးဟူသော ပရမတ်တို့၏ သဘော တရား “သရုပ်”တို့ကို ခွဲပြခြင်းရှိသော ခွဲပြရာဖြစ်သော ခွဲပြတတ်သော ကျမ်းဟု ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ဟူသော အမည်ဝေါဟာရ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိနိုင်ပေသည်။

ဤမျှဖြင့် “ဤကျမ်းကို အဘယ်ကြောင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ-ဟု ခေါ်သနည်း” ဟူသော မေးခွန်း၏ အဖြေကို သိနိုင်လောက်ပေပြီ။

ဤကျမ်း၏ ထူးခြား ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်များ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

၆၊ ဤကျမ်း၌ အဘယ်သို့သော ဂုဏ်များရှိသနည်း -

ဤမေးခွန်းအရ “ဂုဏ်များ” ဆိုသည်မှာ ထူးခြားသည့်ဂုဏ်နှင့် ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်များကို ဆိုလိုပါသည်၊ ထိုထူးခြား ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်များကို ဤကျမ်းကို ဖတ်ရှုသောအခါ၌ ဧကန် မုချရှိကြရတော့မည်သာဖြစ်၍ ရေးသား ဖော်ပြရန်ပင် မလို လှပါချေ။ သို့သော် ကျမ်းဦးအစ ဤနိဒါန်းကပင်လျှင် အနည်းအကျဉ်းမျှ မြည်းစမ်း ကြည့်ကြနိုင်ရန် ဖော်ပြပါဦးအံ့ -

(က) ခေါင်းဆောင်မြန်မာ ဘာသာဋီကာကျမ်း ဖြစ်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤကျမ်း အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို မြန်မာဘာသာဖြင့် ဖွင့်ဆိုသည့် ဘာသာဋီကာ ကျမ်းတစောင်ဖြစ်သည်၊ ဘာသာဋီကာ ကျမ်းတစောင် ဖြစ်ခြင်းကို ဖွင့်ဆို ရေးသားပုံကို ကြည့်ရှု၍ အကဲဖြတ်လျှင်လည်း သိနိုင်သည်၊ ကျမ်း၏ နိဂုံး၌ -

ပရမတ္ထာနံ သရူပ ဘေဒနီ နာမ၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၌ ပြသော ပရမတ္ထတရား လေးပါးတို့၏ သရုပ်ကို ခွဲထုတ်ဝေဖန်ရာ သကတ်ကြောင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ အမည်တံဆိပ် ခတ်နှိပ်အပ်သော။
ဝဏ္ဏနာ၊ မြန်မာဘာသာအဖွင့် သံဝဏ္ဏနာကျမ်းသည် -

ဟူသော ကျမ်းပြုဆရာတော်၏ ရေးသားဖော်ပြချက်ကို ထောက်၍လည်း သိနိုင် ပေသည်။

သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ မြန်မာဘာသာအဖွင့် ဋီကာကျမ်းများ စာရင်းကိုပြဆိုခဲ့ပါပြီ။ ယင်းသို့ ပြဆိုအပ်သော မြန်မာဘာသာ ဋီကာကျမ်းတို့တွင် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းသည် ကျမ်းဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန် ကာလအားဖြင့် ဖြစ်စေ တီတွင်ရေးသားပုံ အားဖြင့်ဖြစ်စေ ရှေ့သွားခေါင်းဆောင် ကျမ်းတစောင် ဖြစ် ပေသည်။

မှန်ပေသည်။ အချို့ကျမ်းများသည် ကျမ်းဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန်ကာလအားဖြင့် အလျင် ဦးသော်လည်း တီထွင် ရေးသားပုံအားဖြင့် နောက်ကျနေတတ်၍ အချို့ကျမ်းများမှာ တီထွင်ရေးသားပုံ အားဖြင့် ရှေ့ကပြေးသော်လည်း ကျမ်းဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန်ကာလ နောက်ကျတတ်ပြန်ပေရာ ခေါင်းဆောင်ကျမ်း ဟူသော အမည်ကို တင်းပြည့် ကျပ်ပြည့် မခံယူထိုက်ပေ၊ ဤကျမ်းမှာ အထက်ပါ အင်္ဂါ နှစ်မျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံညီညွတ် သောကြောင့် ခေါင်းဆောင်ကျမ်း ဟု ခေါ်ထိုက်လှပါပေသည်။

ဤအဆို မှန်ကန်ကြောင်းကို အခြားထင်ရှားသည့် မြန်မာဋီကာ ကျမ်းကြီးများနှင့် နှိုင်းယှဉ် ကြည့်ကြပါစို့။

(၁) ဤကျမ်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၅-ခုနှစ်၌ ပြီးဆုံးသည်။
(၂) မြို့ပြင်ကြီး အရှင်စန္ဒဝံသ၏ အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပကကျမ်း (မန္တလေးမြို့၊ မြန်မာ့တာရာ သတင်းစာ ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၂၅၇-ခုနှစ်၌ ပထမဦးစွာ ပုံနှိပ်ပြီးစီးသည်)။
(၃) ဗိုလ်ကုန်းဆရာတော် အရှင်ဉာဏ၏ အဘိဓမ္မတ္ထဒီပကကျမ်းမှာ ၁၂၆၆-ခုနှစ်၌ ကျမ်းပြီးသည်။
(၄) လယ်တီပဏ္ဍိတ ဆရာဦးမောင်ကြီး ရေးသော ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီကာမှာ ၁၂၇၀-ခုနှစ်၌ ကျမ်းပြီးသည်။
(၅) သူဌေးဆရာတော် အရှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလ၏ ပရမတ္ထသရူပအနု၀ဏ္ဏနာ ကျမ်းမှာ ၁၂၈၈-ခုနှစ်၌ ကျမ်းပြီးသည်။
(၆) အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကျမ်းမှာ ၁၂၉၈-ခုနှစ်၌ ကျမ်း ပြီးသည်။
(၇) မေဓာဝီဆရာဆိုင်၏ အဘိဓမ္မတ္တဂုဠှတ္ထဒီပနီ ကျမ်းမှာ ၁၃၀၁-ခုနှစ်၌ ကျမ်းပြီး၏။

အထက်ပါ ကျမ်းပြီး သက္ကရာဇ်များကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းက အစောဆုံး ထွက်ပေါ် လာသည်ကို တွေ့ရပေသည်၊ ဒုတိယ အစောဆုံး ဖြစ်သည့် အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပက ကျမ်းထက်ပင် နှစ်ပေါင်း ၁၂-နှစ်ခန့် စောနေပေ သေးသည်။

တီထွင်ရေးသားမှုအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပြန်သော် …

ဤကျမ်း၌ ယခင်က ပါဠိမြန်မာအဖွင့် သံဝဏ္ဏနာတို့၌ မပြဆိုဘူးသေးသည့် စေတသိက်ချင်း ယှဉ်ပုံကို ပြဆိုသည့် တဒုဘယမိဿကနည်း တတ္တိကမိဿကနည်း များကို၎င်း၊ စေတသိက်တို့ကို ပကိဏ်းပိုင်းလာ ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထုတို့ဖြင့် ခွဲဝေပြဆိုနည်း များကို၎င်း တီထွင်၍ ရေးသားထားသည်။ ၎င်းကို အခြား ကျမ်းများကလည်း နောက်မှလိုက်၍ ပြဆိုကြသည်၊ ပုံစံသာဓက တခုမျှ ထုတ်ပြပါအံ့။

ဤကျမ်း ဝတ္ထုသင်္ဂဟ အဖွင့်၌ - စေတသိက်တို့ကို ဝတ္ထုရုပ် မှီ မမှီ ခွဲပြသော အကျဉ်း ဆောင်ပုဒ်ကို ရံခါမှီမှု ဆဝတ္ထုက - စသည်ဖြင့် ရေးသားပြဆိုထားသည်။
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပကကျမ်း၌ ၎င်းလင်္ကာ၏ နောက်သို့လိုက်၍ - ပဉ္စဝေါကာ - ရံခါ မှီမှု ဆဝတ္ထုက - စသည်ဖြင့် အလိုက်လင်္ကာ ရေးထားသည်။
ပရမတ္ထသရူပအနုဝဏ္ဏနာကျမ်း၌ - ရံခါမှီမှု၊ ဆဝတ္ထု၊ မှတ်ရှုစေ သတ္တာ - ဟု အလိုက် သံပေါက် ရေးထားသည်။
သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာနှင့် အဘိဓမ္မတ္ထဂုဠှတ္ထဒီပနီ ကျမ်းတို့၌ ဤကျမ်းပါ လင်္ကာ အတိုင်းပင် ရေးသား ဖော်ပြကြသည်။

ဤသို့လျှင် ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းသည် ကျမ်းဖြစ်ပေါ်သည့် အချိန် ကာလ အားဖြင့် ဖြစ်စေ တီထွင်ရေးသားမှုအားဖြင့် ဖြစ်စေ ခေါင်းဆောင် မြန်မာဘာသာဋီကာ ကျမ်းတစောင်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပေသည်။

(ခ) ပရမတ္ထသရုပ်ခွဲ ကျမ်းဘုရင်ဖြစ်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬

“သင်္ဂြိုဟ်မှာ သရုပ်၊ သဒ္ဒါမှာ ရုပ်” ဆိုသည့် ရှေးစကားအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို လေ့လာ သင်ကြားရာ၌ သရုပ်ကွဲဘို့ အရေးကြီးလှသည်၊ ထို့ကြောင့် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို ဖွင့်ပြရာ၌ သရုပ်ခွဲနည်းကို အထူးဦးစားပေး၍ ရေးသားဖွင့်ဆို ပြလေသည်၊ ဤအဆို ထင်ရှားစေရန် စိတ်ပိုင်း၌ ခွဲပြပုံကို လေ့လာတင်ပြပါအံ့။

(၁) စိတ်များကို အစဉ်အတိုင်း (အနုလောမနည်း) ရေတွက် ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၂) အပြန်အလှန်အားဖြင့် (ပဋိလောမနည်း) ရေတွက်ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၃) အဋ္ဌဓာ လောဘမူလာနိ - စသော နိဂုံးဂါထာများဖြင့် ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၄) ဒွါဒသာကုသလာနေဝံ - စသော ဂါထာအရ ဇာတိဘေဒ ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၅) ပါပါဟေတုကမုတ္တာနိ - စသော ဂါထာအရ သောဘဏ, အသောဘဏ ခွဲနည်း ကို ပြသည်။
(၆) ဝေဒနာဘေဒ သရုပ်ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၇) သမ္ပယောဂနည်း သရုပ်ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၈) သင်္ခါရဘေဒ သရုပ်ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၉) သုခသဟဂုတ် မဟုတ် စသည်ဖြင့် န-ယောဂ ဝေဒနာဘေဒ ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၁၀) ဝေဒနာယောဂ - စသည်ကို မူထား၍ သင်္ခါရယောဂ - စသည်ဖြင့် (မူလီသွတ်) မြှောက်ပွါးသော မိဿကသရုပ်ခွဲနည်းကို ပြသည်။
(၁၁) ဇယားကွက်ချ၍ သရုပ်ခွဲနည်းကို ပြသည်။

ဤသို့အားဖြင့် စိတ်ပိုင်း၌ပင် သရုပ်ခွဲနည်း ၁၁-နည်းမျှ ပြဆိုထားပေသည်။ အခြား အပိုင်းတို့၌လည်း ဤနည်းနှင်နှင် သရုပ်ကို လက်မလွတ်စေပဲ ခွဲ၍ ခွဲ၍ ပြဆိုထား ပေသည်။

စေတသိက်ပိုင်းလာ တဒုဘယမိဿကနည်း, တတ္တိကမိဿကနည်း တို့ကား ဤ ကျမ်း၏ သရုပ်ခွဲ အရာ၌ အခြားကျမ်းတို့နှင့်မတူ သရဖူဆောင်းသည့် အဖြစ်ကို သက်သေထူနေခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဤ သရုပ်ခွဲနည်းများကို ကြည့်ရှု၍ ဘာသာဋီကာ ကျမ်းများစွာကို ပြုစုတော်မူသည့် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ က -
ဝိသုဒ္ဓါရာမိကော ထေရော၊
ဂဏိ ဂမ္ဘီရဂေါစရော။
သောတူနံ ဉာဏသုဒ္ဓါယ၊
ဗောဓေသိ နယမိဿကံ။
ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးနာယက ဖြစ်တော်မူသော နက်နဲရာ၌ လေ့လာ ကျက်စား သော ဉာဏ်ရှိတော်မူသော ဝိသုဒ္ဓါရာမသခင် ထေရ်အရှင်သည် ဉာဏ်ခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏ (ပရမတ်သရုပ်၌) အသိဉာဏ် စင်ကြယ်စေခြင်း အကျိုးငှါ (တဒုဘယ တတ္တိက ဟူသော) မိဿကနည်းကို သိစေတော်မူလေပြီ ဟု သင်္ဂြိုဟ် ဘာသာဋီကာကျမ်း စာမျက်နှာ ၁၇၁-၌ ဥဒါန်းစကား ရေးသား တော်မူခဲ့လေသည်။

ဤမျှပြဆိုလျှင် ဤကျမ်းကို သရုပ်ခွဲကျမ်းဘုရင်ဟု ခေါ်သင့် မခေါ်သင့် စာရှုသူတို့ နှိုင်းချင့် ဝေဖန် နိုင်လောက်ပါလေပြီ။

(ဂ) ပဋိပတ္တိစွယ်စုံကျမ်းကြီး ဖြစ်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

“သာသနာသုံးရပ်”
မြတ်စွာဘုရား အဆုံးအမ သာသနာတော်သည် --
လေ့လာ သင်ကြားမှု ပရိယတ္တိသာသနာ၊
ကျင့်ကြံ အားထုတ်မှု ပဋိပတ္တိသာသနာ၊
ထိုးထွင်း သိမြင်မှု ပဋိဝေဓသာသနာ -
ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။

“ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီး”
ထိုသုံးမျိုးတို့တွင် ကျင့်ကြံအားထုတ်မှု ပဋိပတ္တိသာသနာ၌ --
ကိုယ် နှုတ် နှလုံး သုံးပါး လုံးကို ကျင့်သုံး စောင့်ထိန်းမှု “သီလ”,
စိတ်တည်ကြည် ငြိမ်သက်အောင် စီးဖြန်း ပွါးများမှု သမထဘာဝနာ,
ရုပ် နာမ်ခန္ဓာတို့ကို အနိစ္စစသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် အထူးရှုမှတ် ပွါးများမှု ဝိပဿနာ ဘာဝနာ -
ဟူ၍ အပိုင်း သုံးပိုင်း ရှိပေသည်။
ယင်းအပိုင်း သုံးပိုင်းကို အကျယ်တဝင့် ဖွင့်ပြသော ကျမ်းကြီးကား အရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာကျမ်းကြီး ဖြစ်ပါသည်။

“မဟာဋီကာ”
ထိုသည့် အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးမှာလည်း အချို့နေရာတို့၌ အသိခက်သည့် ပုဒ်ပါဌ် အနက် အဓိပ္ပါယ် အယူအဆများ ရှိနေပြန်သေးရာ ၎င်းတို့ကို ရှင်းလင်းပြဆိုရန် အရှင်ဓမ္မပါလ ဆရာတော်က ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာ အမည်ရှိသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ ကျမ်းကြီးကို ရေးသားစီရင်ရပြန်လေသည်။

ယင်းအဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာတို့မှာလည်း ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားစီရင် ထားသည် ဖြစ်လေရာ မြန်မာဘာသာကိုသာ တတ်ကျွမ်းသော မြန်မာလူမျိုးတို့ နားလည်နိုင် စေရန် ပြည်ဆရာတော်က အဋ္ဌကထာနိဿယ ကျမ်းကို၎င်း, မဟာစည်ဆရာတော်က မဟာဋီကာနိဿယ ကျမ်းကို၎င်း ကျိုက်ထို အရှင်နန္ဒမာလာ ဆရာတော်က ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကြီး၏ မြန်မာပြန်ကျမ်းကို၎င်း ပြုစု ရေးသား ရပြန်လေသည်။

ဤသို့ဆိုသော် မြန်မာဘာသာကိုသာ တတ်ကျွမ်းသူတယောက် ပဋိပတ္တိသာသနာဟု ဆိုအပ်သော သီလ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း ဝိပသာနာကမ္မဋ္ဌာန်း တို့၏ အကြောင်းစုံကို လေ့လာလိုပါမူ -
(၁) အထက်ပါကျမ်းကြီးများကို တွဲစပ်၍ ကြည့်ရန်
(၂) သို့မဟုတ် ၎င်းကျမ်းကြီးများကို ရောနှောညှိနှိုင်း ရေးသားထားသည့် ကျမ်း တစောင်တဖွဲ့ကို ကြည့်ရန် လိုအပ်ကြောင်း တွေ့နိုင်ပေသည်။

ဤနည်း ၂-မျိုး တို့တွင် --
(၁) နံပါတ်နည်းမှာ မလွယ်ကူချေ၊ အကြောင်းမှာ ဖော်ပြပါ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ နိဿယ ကျမ်းကြီးများကို ညှိ၍ ကြည့်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့်တည်း
(၂) နံပါတ်နည်းမှာ လွယ်ကူစွာ ဖြစ်နိုင်၏၊ အကြောင်းကား ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကြီး ရှိနေသောကြောင့်တည်း။

မှန်၏၊ သင်္ဂြိုဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း အဖွင့်ဖြစ်သော ဤ ပရမတ္ထပဘေဒနီကျမ်း ဒုတိယပိုင်း သည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကို အမာခံထား၍ မဟာဋီကာ အဖွင့်များဖြင့် ဖြည့်စွက်ကာ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ အကိုးအကားတို့ဖြင့် မွမ်းမံပြီးလျှင် ပြုစုထားသော ပဋိပတ္တိစွယ်စုံကျမ်းကြီးတစောင် ဖြစ်ပေသည်။

ယင်းသို့ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိ စွယ်စုံကျမ်းကြီးတစောင် ဖြစ်လောက်အောင် ရေးသားထား သောကြောင့်လည်း သင်္ဂြိုဟ် ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဖွင့်ဆိုရာ၌ အဘယ် ဋီကာကျမ်းမျိုးမှ ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကို တုဖက်ယှဉ်ပြိုင် လိုက်၍ မမှီနိုင်အောင် ဖြစ်ရ လေသည်၊ ဤစကား ထင်ရှားစေရန် အခြား ထင်ရှားသည့် မြန်မာဘာသာဋီကာကြီး များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြပါအံ့ -

ကျမ်းအမည်	ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းအဖွင့် စာမျက်နှာပေါင်း
ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ	၅၀၉
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပက	၁၃၅
ပရမတ္ထသရူပအနုဝဏ္ဏနာ	၁၈၂
သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ	၉၉
အဘိဓမ္မတ္ထဂုဠှဒီပနီ	၁၅၉

အထက်ပါ နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ကြည့်ပါက သင်္ဂြိုဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဖွင့်ဆိုသော ဋီကာ ကျမ်းများတွင် ဤကျမ်းသည် အကျယ်ဝန်းဆုံး အများဆုံး ဖွင့်ဆိုသည်ကို တွေ့နိုင် ပေသည်။ ဒုတိယလိုက်သည့် ပရမတ္ထသရူပအနုဝဏ္ဏနာကျမ်း ထက်ပင် လေးဆနီးပါး များပြား ကျယ်ဝန်းနေပေသည်။

ပဋိပတ္တိသာသနာ ဟူသော သီလ သမာဓိ ပညာတို့၏ အကြောင်းအရာကို ပြဆိုသော ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်းကို ဖွင့်ဆိုရာတွင် ဤမျှ များပြား ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားဖွင့်ဆိုပါမှ လေ့လာသူတို့အတွက် အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို စုံစုံလင်လင် ရေရေလည်လည် သိရှိနားလည်နိုင်ပေမည်၊

ဤပဋိပတ္တိသာသနာ သိက္ခာသုံးပါး၏ အကြောင်းအရာကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ စာမျက်နှာပေါင်း ၇၂၆၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဟာဋီကာ စာမျက်နှာပေါင်း ၉၉၆၊ အရှင်နန္ဒမာလာ၏ မြန်မာပြန် စာမျက်နှာပေါင်း ၁၅၀၀-ခန့်တို့ဖြင့် ဖွင့်ပြ ရေးသား ရသည်ကို ထောက်ဆကြည့်ပါက ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဖွင့်ပြီး ရေးသားသည့် အတိုင်းအတာ ပမာဏမျှ ဖွင့်ဆို ရေးသားမှ စုံလင် ပြည့်ဝမည်ကို သတိပြုသင့် ပေသည်။

ဤကဲ့သို့သော အကြောင်းများဖြင့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းသည် ပဋိပတ္တိစွယ်စုံ ကျမ်းကြီး တဆူ ဖြစ်ကြောင်း သိသာ ထင်ရှားလှပေသည်။

(ဃ) အမှားကို ပယ်လှန်၍ အမှန်ကို ဖော်ပြခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်များကို ဖွင့်ပြရာ၌ အချို့သော ကျမ်းတို့၏ ဖွင့်ဆို ရေးသားချက် များသည် သဘာဝမကျ၊ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကြီး များနှင့် မညီမူ၍ ချွတ်ချော်တိမ်းပါး မှားယွင်းနေသည့် အချက်များကို ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်း၌ အကျိုးအကြောင်း အထောက် အထား ပြဆိုကာ ပယ်လှန်၍ အမှန်ကို ရေးသား ဖော်ပြထားသည်ကို များစွာပင် တွေ့နိုင်ပေသည်။ ထိုအများထည်းမှ အနည်းငယ်မျှ ထုတ်နုတ်ပြပါအံ့။

(၁) ဝီထိလက်ရိုးကျမ်း၌ အဗျာကတဝီထိတွင် ဘဝင်အကုန်, ဘုံအကုန် ချ၍ ပြဆို ထား၏၊ ၎င်းကို ဤကျမ်း (နှာ-၆၀) ၌ ပဉ္စပကရဏအဋ္ဌကထာ အကိုးအကားဖြင့် ပယ်ရှားထား၏။
(၂) သင်္ဂြိုဟ်ဂဏ္ဌိသစ်၏ ကမ္မစတုက္ကအယူအဆ ဖွင့်ပြချက်ကို (နှာ-၁၅၄) ၌ သင်္ဂြိုဟ်နှင့် ဋီကာကျော်ကို ကိုးကား၍ မှားကြောင်း ပြဆိုထား၏။
(၃) အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟဒီပနီကျမ်း၌ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏဝီထိသည် တတိယ၊ ဝိညတ္တိ ဝိဇာနနမှ ဝီထိသည် စတုတ္ထဟု ပြဆိုချက်ရှိ၏။ ၎င်းပြဆိုချက် ယုတ္တိမရှိဟု ဤကျမ်း (နှာ -၂၀၂) ၌ ပယ်ရှားထားသည်။
(၄) အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီခေါ် ဋီကာကျော်၊ သင်္ခေပဋီကာ နှင့် သင်္ဂြိုဟ်ဂဏ္ဌိသစ်ကျမ်း တို့၏ “ပဝတ္တိကာလ” အဖွင့်အယူအဆမှားကို ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကြီးများ အကိုးသာဓကဖြင့် အမှန်ကို ပြဆိုချက် (နှာ -၂၂၄)မှ စ၍ တွေ့နိုင်ပေသည်။

ဤကဲ့သို့သော အမှားကို ပယ်လှန်၍ အမှန်ပြဆိုချက် အများအပြားပင် ဤကျမ်း၌ ရေးသားထားပါသည်။

(င) ကွဲပြားသော အယူအဆကို ဆုံးဖြတ်၍ ပြခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

အဘိဓမ္မာသဘာဝတို့၌ ထိုထိုကျမ်းတို့၏ အယူအဆ မတူကြဘဲ ဝါဒကွဲသော အရာဌာန များကို ဤကျမ်းက အကိုးအကား ယုတ္တိသာဓကတို့ဖြင့် ဆုံးဖြတ်၍ ပြဆိုထားပါသည်။ ပုံစံမျှ ထုတ်ပြရသော် -

(၁) အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီခေါ် ဋီကာကျော်ကျမ်း၌ ကာမဘုံမှ စုတေ၍ ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေနေသော သတ္တဝါ၏ သေခါနီး မရဏာသန္နဝီထိ ၂-မျိုးသာဟု ပြဆို၏၊ ဝီထိ လက်ရိုး၊ ရာသီစုစသော ဝီထိပိုင်းအဖွင့် မြန်မာအဘိဓမ္မာကျမ်းတို့၌ ၄-ဝီထိဟု ပြဆို၏၊ ဤသို့ အယူအဆ ဝါဒကွဲသည်ကို ဤကျမ်း (နှာ-၃၃)၌ သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာကြီးကို ကိုးကား၍ ဆုံးဖြတ်ချက် ချထားသည်။
(၂) အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာကြီး၌ ကြိယာ ဇောနောင် တဒါရုံ ကျသည်ဟု ပြဆို၏၊ အရှင်အာနန္ဒာ၏ မူလဋီကာ၌ တဒါရုံမကျဟု ငြင်းဆန်၍ ပြ၏၊ ဤသို့ အဋ္ဌကထာကြီး, ဋီကာကြီးတို့၏ ကွဲပြားသော ဝါဒကို ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် အထောက်အထား ပြ၍ (နှာ-၇၃) ၌ ဆုံးဖြတ်ချက် ချထား၏။
(၃) အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ = သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း ရုပ်ပိုင်း ရူပ ပဝတ္တိက္ကမ၌ ကမေန-ဟု၎င်း၊ ကမ္မေန-ဟု၎င်း ပါဌ်နှစ်ထွေ ကွဲပြား၍ရှိနေရာ ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ, ဋီကာစကား အထောက်အထားဖြင့် (နှာ-၂၂၃)၌ ဆုံးဖြတ်ချက် ချထားပေသည်။

ဤသို့စသော ဝါဒအကွဲအပြား ဆုံးဖြတ်ချက်တို့သည်ကား ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်း၏ အင်အားတရပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

(၈) အခက်အခဲ အရှုပ်အထွေးကို ရှင်းပြသည့် ဝိနိစ္ဆယများ ပါရှိခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

သဂြိုဟ်ကျမ်း၌ပါသော အချို့သော အရာဌာနတို့၌ အဘိဓမ္မာသဘာဝ အယူအဆ ခက်ခဲသည်၊ ရှုပ်ထွေးသည်၊ သိနိုင်ရန်မလွယ်ချေ၊ ထိုသို့သော အခက်အခဲ အရှုပ်အထွေး များကို လေ့လာသူတို့ သိနိုင်လောက်အောင် ရှင်းလင်း ရေးပြ၍ ဝိနိစ္ဆယ ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချထားပေသည်၊ နမူနာမျှ ထုတ်ပြပါမည်။

(၁) ဘုရား, ရဟန္တာတို့ ဣဋ္ဌာရုံ, အနိဋ္ဌာရုံတို့နှင့် တွေ့ကြုံကြသောအခါ ဝိပါက်အမှန် ဇောအပြန် ဖြစ်မည်၊ ဝိပါက်လည်းအမှန် ဇောလည်း အမှန် ဖြစ်မည်ကို ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ သာဓကတို့ဖြင့် ဝိနိစ္ဆယ ချထားသည်ကို ဤကျမ်း (နှာ-၆၇) မှစ၍ သုတေသီတို့ လေ့လာနိုင်ပေသည်။
(၂) ဥပစ္ဆေဒက မရဏကို အဘယ်ဘုံ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ရသင့် မရသင့်ကို ဝေဖန် ဆုံးဖြတ်၍ပြသည့် ဝိနိစ္ဆယကား ဤကျမ်း (နှာ-၁၇၈) မှ စ၍ ရေးသား ဖော်ပြ ထားပေသည်။
(၃) ခက်ခဲလှသော ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဝီထိကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသည့် နာမည်ကျော် သသင်္ကဝိနိစ္ဆယကို ဤကျမ်း (နှာ-၁၉၂) မှစ၍ လေ့လာသူတို့ ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။

ဤသို့သော ဝိနိစ္ဆယများကား ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၏ ထက်မြက် စူးရှသည့် အပိုင်းကဏ္ဍများပေတည်း။

(ဆ) ကျက်မှတ်ဖွယ် အချုပ် ဆောင်ပုဒ်များ ပါဝင်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာ သိမှတ်ဖွယ် အဓိပ္ပါယ်များကိုဖြစ်စေ၊ ခက်ခဲရှုပ်ထွေးသော အရာ ဌာနမျိုးကို ရှင်းပြရာ၌ဖြစ်စေ၊ အကျယ်ဝိတ္ထာရကို အကျဉ်းပြရာ၌ဖြစ်စေ၊ သင်္ချာသရုပ် အမျိုးအစား ထုတ်ပြရာ၌ဖြစ်စေ ထိုထိုအဓိပ္ပါယ် သရုပ်သင်္ချာတို့ကို စာသင်သားတို့၏ အသည်းထည်းမှာ စွဲမြဲစွာ မှတ်မိနေစေရန် အဂုံနှုတ်တက် ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အချုပ်ပြ ကဗျာလင်္ကာ ဂါထာဆောင်ပုဒ်များဖြင့် ရေးသား ပြဆိုချက်များမှာ ဤ ကျမ်း၌ အများအပြား ပါဝင်ပေသည်။

၎င်းတို့မှာကား စာသင်သားတိုင်း လိုလိုပင် မလွတ်တမ်း ကျက်မှတ်ဆောင် ရွက်နေ ကြရသည့် -

(၁) ဝေဒနာ တစ်၊ ခြောက်ပါးဖြစ်၏ - စသော စေတသိက်ကို ဝေဒနာသင်္ဂဟဖြင့် ခွဲပြသောလင်္ကာ (နှာ-၂၅)။
(၂) ပဉ္စဝီ ကာမ၊ ဆ မဟဂ္ဂါ - စသော ဧကန်အာရုံပြုလင်္ကာ (နှာ-၃၅)။
(၃) မာ ပိ မာပိ၊ ဘနှင့်ဘာ - စသော အဂမနီယ၀တ္ထုပြ သံပေါက် (နှာ ၁၇၀)။
(၄) စက္ခုဝိညာဏံ တဒနု-ဝိနိစ္ဆယံ သမူဟကံ-စသော ကာယဝိညတ္တိ ဂဟဏဝီထိ အစဉ်ပြဂါထာ (နှာ-၁၉၈) စသည်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

ဤကဲ့သို့သော အသိဉာဏ်ကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် လေ့လာသူအများ စာသင်သား တို့အတွက် ကျေးဇူး ကြီးမားလှသော ဆောင်ပုဒ်လင်္ကာ ဂါထာများကား ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၏ မည်သည့် ခေတ်အခါမှာမှ မရိုးနိုင်သော ခေတ်တိုင်း ငံသည့် ဆန်းသစ်သော အရေးအသားများ ဖြစ်ချေသည်။

(ဇ) အခက်အခဲကို လွယ်စေခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ, ဂန္ထန္တရတို့၌ ပြုအပ်သော သိသင့် သိထိုက်သည့် အနက် အဓိပ္ပါယ် အဆိုအမိန့်များသည် ပျိုမျစ်နုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏ ဉာဏ်အမြင်နှင့် အံမဝင် ခွင်မကျ ခက်ခဲနေလေရာ ထို ခက်ခဲနက်နဲသော အရာဌာနတို့ကို ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၌ သင်အံလေ့ကျက် ဆောင်ရွက်ချင်ဖွယ် လွယ်ကူစွာ ပြောင်းလဲ ရေးသားပြဆိုပေသည်၊ ပြယုဂ်ကား …

အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စည်း၏ ပစ္စယုပ္ပန်ကို ဆရာတော်ဦးဗုဓ်က …
သေဇံ တိပါကံ ကြိယံ၊ စတုရူပဉ္စ သေဇိနော …
စသော အဓိပ္ပါယ် အနက်ခက်လှသည့် ပါဠိဂါထာဖြင့် ရေးသား ပြဆိုတော်မူ၏။ ယင်း ကို ဤကျမ်း (နှာ-၃၆-၃၇) ၌ ချောမွေ့သိလွယ် နာချင်ဖွယ်ရှိသော မြန်မာဘာသာ လင်္ကာအဖြစ်ပြောင်း၍ …
လောဘမူသည်၊ ဒေါသမူ မောဟ၊ ဒုက္ခကြဉ်ဖယ် - စသည်ဖြင့် ရေးသားပြဆို ထားလေသည်။

အဝိဇ္ဇာနှင့် တဏှာမူလ နှစ်ပါးထားရခြင်း အကြောင်းကို သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာကြီး၌ စုဏ္ဏိယ (စကားပြေ) ဖြင့် ကျယ်ဝန်းစွာ ရေးသားထားသည်ကို .. ကျက်မှတ်လွယ်ကူစေရန် … ဤကျမ်း (နှာ-၃၆၆) ၌ -
ဒိဋ္ဌိစ္စရိတဝသေန၊ ဂမ္ဘသေယျ ဝသေန ဝါ စသည်ဖြင့် ချောမွေ့သော ဂါထာဗန္ဓဖြင့် စီကုံးရေးသား ထားပေသည်။

ဤသို့ လေ့လာသူအများ စာသင်သားတို့၏ စိတ်နှလုံး ရွှင်ပြုံးနှစ်ခြိုက် ချစ်ကြိုက်ဖွယ် အရေးအသားတို့ဖြင့် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကြီးကို ခြယ်လှယ်ထားပေသည်။

အထက်ဖော်ပြပါ အချက်များ (က) မှ (ဇ) တိုင်အောင် ပြဆိုခဲ့သော အခြင်းအရာ တို့ကား ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၏ ထူးခြားကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်အင်္ဂါ အချက်အလက်တို့ အနက်မှ အမြွက်မျှ ထုတ်နုတ် ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အပြည့်အစုံ ရေးရပါလျှင် မူလကျမ်းထက် နိဒါန်းက များနေမည်က တကြောင်း စာရှုသူတို့ ကျမ်းရင်းကို လေ့လာသောအခါ တွေ့ရှိ သိကြရဦးမည် ဖြစ်သည်က တကြောင်း ဤပြဆိုလျှင် အဘယ်သို့သော ဂုဏ်များရှိသနည်း ဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေဆို လုံလောက်ပြီဖြစ်၍ တကြောင်း တို့ကြောင့် အခြား ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ် တို့ကို မပြုတော့ပဲ ပေယျာလ ထိုးလိုက်ပါတော့သည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ကောင်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

၇။ အဘယ့်ကြောင့် ဤကျမ်းသည် ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံရသနည်း။

ဤမေးခွန်းကို ဖြေဆိုလျှင် အဓိကအားဖြင့် အကြောင်းရင်း နှစ်ချက်ရှိ၏။ ၎င်းတို့ကား …
(က) ဉာဏ်ခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့အတွက် ရည်ရွယ်၍ ရေးခြင်း။
(ခ) အချိန်ရရ စိတ်တိုင်းကျ ရေးခဲ့ခြင်း။
ဟူသော အကြောင်းများပင်ဖြစ်သည်။

ပထမ (က) အချက်အရ ဉာဏ်ခြေနုနယ် စာသင်ငယ်တို့အတွက် ရည်ရွယ်၍ ရေးကြောင်းကို နံပါတ် (၄) မေးခွန်း၌ ဖြေဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။

ဒုတိယ (ခ) အချက်အရ ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံရပုံကိုသာ ရေးပြပါအံ့။

ဤကျမ်းကို စာပေပို့ချရင်း ၁၂၂၇-ခုနှစ်မှ ၁၂၄၅-ခုနှစ်အထိ ၁၈-နှစ်ကြာ ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ ဤသို့ နှစ်ကာလကြာကြာ အချိန်ယူ၍ စိတ်တိုင်းကျ ပြုပြင် စီရင် ရေးသားရသောကြောင့် ဤကျမ်းသည် အထက်ဖော်ပြပါ ကောင်းမြတ် သည့်ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်ကျမ်း စာမျက်နှာ-၂၄၉-၌မူ မာန်လည်ဆရာတော်ကြီး၏ မဂ္ဃဒေဝ လင်္ကာသစ်ကျမ်းကြီးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြဆိုထားလေသည်။

မှန်ပေသည်၊ မာန်လည်ဆရာတော်သည် မဂ္ဃဒေဝလင်္ကာသစ်ကို ရဟန်းဝါ ၁၀-ဝါ သက်တော် သုံးဆယ် အရွယ်မှစ၍ ရေးခဲ့ရာ သက်တော် ခုနစ်ဆယ်အရွယ် ရောက်မှ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်သည်။ ပြီးဆုံးသွားသော အခါ၌လည်း တိုင်းသိ ပြည်တော် ထင်ပေါ်သည့် ကျမ်းကြီးတစောင် ဖြစ်ခဲ့သည်။

ထို့အတူပင် ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းသည်လည်း ၁၈-နှစ်ကြာမျှ ရေးရသော ကျမ်းဖြစ်သည်၊ ကျမ်းပြီးသည့်အခါ၌လည်း ကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်အင်တို့နှင့် စုံလင် ပြည့်မောက် အံ့လောက်ဖွယ်ရာ ထယ်ဝါခမ်းနား ကျော်ကြားသော ကျမ်းကြီးတစောင် ဖြစ်ခဲ့လေသည်။

ဤကား ဤကျမ်းကောင်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတည်း။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည့် အကြိမ်များ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

၈။ ဤကျမ်းကို အကြိမ်ပေါင်းမည်မျှ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ပြီးနည်း -

ဤမျှကောင်းမွန်သော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ကျမ်းကို အကြိမ်ပေါင်း များစွာ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ပြီး အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ရိုက်နှိပ်ရဦးမည်မှာ သေချာလှ၏။ ထို့ကြောင့် တိတိ ကျကျ ရေးပြရန် မလွယ်ကူချေ။

သို့သော် လေ့လာတွေ့ရှိရသမျှ အကြိမ်များကို ဖော်ပြရမည်ဆိုလျှင် -

(က) ၁၂၄၅-ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့တော် နန်းမြို့တွင်းရှိ ရတနာပုံ စာပုံနှိပ်တိုက်၌ ပဌမ အကြိမ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်ဟု ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်ကျမ်း နှာ-၂၄၉ ၌ ဖော်ပြ ထားသည်။

(ခ) ၁၂၅၃-ခုနှစ် နယုန်လအတွင်း မန္တလေးမြို့ မန္တလေးအဆွေ သတင်းစာပုံနှိပ်တိုက်၌ ရိုက်နှိပ်သောမူကိုတွေ့ရသည်၊ စာအုပ်ရေ (၃ဝဝဝ) ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် - Printed at the “Friend of Mandalay” Press. 1891 ဟု တွေ့ရသည်။

(ဂ) ၁၂၆၂-ခုနှစ် မန္တလေးမြို့ ၈၄-လမ်း ကျောက်သွေးတန်း ဇမ္ဗူ့မျက်မှန် ပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ်သောမူကို တွေ့ရသည်၊ ထိုမူ၌ တတိယအကြိမ်ရိုက် စာအုပ်ရေ (၁၂၅၀) ဟု ဖော်ပြထား၏။

(ဃ) ၁၂၆၉-ခုနှစ်၌ (အတွင်းဖုံးတွင်) မန္တလေးမြို့ ဇမ္ဗူ့မျက်မှန် တိုက်မှ စတုတ္ထ အကြိမ်ရိုက် ဟု ရေးထားသော မူတခုလည်း တွေ့ရသည်၊ ထိုမူ၏ နိဒါန်း၌ ၁၂၆၂-ခုနှစ်က ဇမ္ဗူ့မျက်မှန်တိုက်၌ တတိယအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့ပြီး ယခု ၁၂၆၉-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၊ ကျောက်သွေးတန်း၊ တမ္ပဒီပ စာပုံနှိပ်တိုက်မှ စတုတ္ထအကြိမ် ရိုက်ကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရ၏။ အတွင်းမျက်နှာဖုံး၌ စာအုပ်ရေ (၃၀၀၀) ဟု ဖော်ပြထား၏။

(င) ၁၂၆၉-ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ သာသနဇောတိက ပုံနှိပ်တိုက်မှ ပဌမနှိပ်သောမူကိုလည်း တွေ့ရသည်၊ ပထမဝါဆိုလအတွင်း ပုံနှိပ်ပြီးကြောင်းနှင့် စာအုပ်ရေ ၂၅၅၀ - ရိုက် ကြောင်း အတွင်းမျက်နှာဖုံး၌ ဖော်ပြထားသည်။

(စ) ၁၂၉၂-ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့ သာသနဇောတိက ပုံနှိပ်တိုက်မှပင် ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်နှိပ်သည့် မူကိုလည်း တွေ့ရ၏။ အတွင်းမျက်နှာဖုံး၌ စာအုပ်ရေ (၁ဝဝဝ) ရိုက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

အထက်ပါတွေ့ရှိရသော စာမူများအရ ဤကျမ်းကို ခြောက်ကြိမ်မျှ ရိုက်နှိပ်ပြီး ခဲ့ကြောင်း သိရ၏။ ယခု ၁၃၃၀-ခုနှစ် ကျွန်ုပ်တို့ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ်ခြင်းကား ခုနှစ်ကြိမ်မြောက် ပုံနှိပ်ခြင်းဟု ယူဆရမည် ဖြစ်ပေသည်။

ထပ်မံရိုက်နှိပ်ရခြင်း အကြောင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

၉။ အဘယ်ကြောင့် ထပ်မံရိုက်နှိပ်ရသနည်း -

မေးခွန်း ၆-၌ ရေးသားဖြေဆိုခဲ့သည့် အတိုင်းပင် ဤကျမ်းသည် ---

(၁) ခေါင်းဆောင်မြန်မာဘာသာ အဘိဓမ္မာဋီကာကျမ်း ဖြစ်ခြင်း
(၂) ပရမတ္ထသရုပ်ခွဲကျမ်း ဖြစ်ခြင်း
(၃) ကမ္မဋ္ဌာနစွယ်စုံကျမ်း ဖြစ်ခြင်း

စသော ထူးခြားကောင်းမြတ်သည့် ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံလှသည်။ ထို့ကြောင့် ဤကျမ်းကို အဘိဓမ္မာ လေ့လာသင်ယူသူ သောတုဇနတို့နှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ပွါးများ အားထုတ်သူ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့ လက်စွဲတခု အားကိုးပြုကြရသည်။ အသုံးများကြသည်။

ထိုသို့ အားကိုးအားထား အသုံးအစွဲများသောကြောင့် ဤကျမ်းသည် --

“ယထာပရာဓသာသနာ” ဟု ဆိုအပ်သော ဝိနည်းဒေသနာတော်၊
“ယထာနုလောမသာသနာ”ဟု ဆိုအပ်သော သုတ္တန် ဒေသနာတော်၊
“ယထာသဘာဝသာသနာ”ဟု ဆိုအပ်သော အဘိဓမ္မာဒေသနာတော် -

ဟူသော သာသနာသုံးရပ်တို့တွင် ယထာသဘာဝသာသနာ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာ တော်ကြီး တည်တံ့ခိုင်မြဲစေ ရန်၎င်း တိုးတက်စည်ပင် ပြန့်ပွါးစေရန်၎င်း စွမ်းဆောင် နိုင်သည့် ကျမ်းတစောင် ဖြစ်ပေသည်။

မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားအပ်သည့် တရားဒေသနာကို သင်ယူခြင်းဟူသော ပရိယတ္တိ သာသနာ၊ တရားတော်ကို လိုက်နာကျင့်ကြံ အားထုတ်ခြင်းဟူသော ပဋိပတ္တိသာသနာ၊ တရားတော်ကို ထိုးထွင်း သိမြင်ခြင်းဟူသော ပဋိဝေဓသာသနာဟု ဆိုအပ်သည့် သာသနာ သုံးရပ်၏ ကြံ့ကြံ့ခိုင်ခိုင် တည်တံ့နိုင် စေခြင်းငှါ၎င်း တိုးတက်ပြန့်ပွါး စည်ကားစေခြင်းငှါ၎င်း ဤ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းက ဆောင်စွမ်းနိုင်ပေသည်။

ဤမျှ သာသနာတော်၌ အကျိုးကျေးဇူးတရား ကြီးမားလှသော ကျမ်းကြီးသည် ၁၂၉၂-ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ပြီးသည်မှ ယခု ၁၃၃၀-ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၃၈-နှစ် တိုင်တိုင် ပြန်လည် ရိုက်နှိပ်ခြင်း မရှိဘဲ တိမ်မြုပ် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး ဖြစ်နေ ပေသည်။

ထို့ကြောင့် သာသနာတော်၌ ကျေးဇူးတရား များပြားလှသော ကျမ်းကြီးတဆူ ပျောက် ကွယ်၍ မသွားစေခြင်းငှါ မြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ထပ်မံ၍ ရိုက်နှိပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ယခုအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

၁၀။ အဘယ်ပုံ ရိုက်နှိပ်သနည်း --

ယခုအကြိမ် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကို ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ရိုက်နှိပ်ရာ၌မူ ရှေး အကြိမ် ရိုက်များနှင့် မတူပဲ ထူးကဲ ကောင်းမွန်စေရန် -

(က) မရှုပ်ထွေးစေရန် ဆိုလိုရင်းဝါကျ စကားရပ်တို့ကို စာပိုဒ်များ ပိုင်းဖြတ်ထားခြင်း။
(ခ) ဆိုလိုသည့် အကြောင်းကို ခေါင်းစီးကြီး ခေါင်းစီးသေး ဘေးခေါင်းများ တင်ပြခြင်း။
(ဂ) ခက်ခဲသော ပါဠိဝေါဟာရများကို မြန်မာပြန်၍ ပြခြင်း။
(ဃ) အကိုးအကား ကျမ်းညွှန်းများကို ရှာဖွေရေးသား ပြဆိုခြင်း။
(င) ခဲခက်သော အဓိပ္ပါယ် အယူအဆကို ရှင်းလင်း၍ ပြခြင်း။
(စ) ကဗျာလင်္ကာတို့၏ အဖြေနှင့် သိမှတ်ဖွယ် အချက်အလက်တို့ကို နောက်ဆက်တွဲ အဖြစ် ရေးသား ဖော်ပြခြင်း။
(ဆ) ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် နိဒါန်းသွယ်၍ ပြခြင်း။
(ဇ) သိမှတ်ဖွယ် အကြောင်းအရာ အသေးစိတ် မာတိကာရေးခြင်း။
(ဈ) သိလိုသော အကြောင်းအရာကို လွယ်ကူစွာ တွေ့နိုင်ရန် မှတ်သားဖွယ် အသေး စိတ် အက္ခရာဝလိ ထည့်သွင်းခြင်း။
(ည) ကျက်မှတ်ဖွယ် ဂါထာတို့ကို လွယ်ကူစွာ တွေ့နိုင်စေရန် ဂါထာသူစိ = ဂါထာ အက္ခရာစဉ် ထည့်သွင်းခြင်း။

စသော ကောင်းမြတ်သည့် အစီအစဉ်ကိုဖြင့် ပြုပြင်တည်းဖြတ် ရိုက်နှိပ်ထားပါသည်။

တိုက်တွန်းချက် ဥယျာဉ်

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤမျှလောက်သော စကားအစဉ်ဖြင့်ကား မူလပင်ရင်းကျမ်း၏ ကောင်းခြင်း တည်းဖြတ်သုတ်သင် ပြင်ဆင်ရိုက်နှိပ်ပုံ၏ ကောင်းခြင်းစသော ကောင်းခြင်းအဖုံဖုံ တို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း၏ အကြောင်းအရာ နိဒါန်းကို သွယ်တန်း ရေးသားအပ်လေပြီ၊ ယခုအခါ၌ စာရှုသူတို့အား ဥယျောဇဉ် ညွှန်း၍ တိုက်တွန်းသော စကားရပ်ဖြင့် နိဂုံးကမ္ပတ် အဆုံးသတ်ပါတော့အံ့။

(က) ဒါနိ ဘောန္တော သမုပ္ပန္နော၊
နဝါကပ္ပေါ သုသင်္ခတော။
ပရမတ္ထသရူပါနံ၊
အယံ ဂန္ထော ဝိဘေဒကော။

(က) ဘောန္တော၊ ပရမတ္ထမြတ်ဓမ္မကို တတ်ကြလိုငြား အိုသူတော်ကောင်း အများတို့။
ဒါနိ၊ ပရမတ်ဉာဏ် အမြင်သန်ဘို့ သင်အံလေ့ကျင့် ကြည့်ရှုခွင့်နှင့် အသင့်ကြုံလာ ယခု အခါ၌။
နဝါကပ္ပေါ၊ ခေတ်စဉ်နှစ်ပေါင်း ဘယ်မျှပြောင်းလည်း မဟောင်းညစ်နွမ်း ပြစ်မသန်းဘဲ သစ်ဆန်းသော အသွင်အပြင်လည်း ရှိပေထသော။
သုသင်္ခတော၊ အဓိပ္ပါယ်အနက် ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် ကျက်ဖွယ် ဆောင်ပုဒ် အကျဉ်းချုပ် လျက် သရုပ်ခွဲကာ ကောင်းစွာပြုပြင် စီရင်အပ်ပေထသော။
ပရမတ္ထသရူပါနံ၊ စိတ် စေတသိက် ရုပ် နိဗ် ပဋိပတ် ပရမတ်ငါးပါး သဘောတရား တို့ကို။
ဝိဘေဒကော၊ ခွဲခြမ်းပိုင်းဖြတ် ပြဆိုတတ်သော။
အယံ ဂန္ထော၊ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ အမည်တင့်ဆန်း ဤသည့်ကျမ်းသည်။
သမုပ္ပန္နော၊ နေမင်း လမင်း ပုံအဆင်းကဲ့သို့ ထင်လင်းမှန်စွာ ထွက်ပေါ်၍ လာချေပြီ။

(ခ) ပရမတ္ထသရူပေသု၊
ဆေကဘာဝံ ဝဋံသကံ။
ဓာရေတုံ ယေ ပတ္ထယန္တိ၊
တေမံ သိက္ခန္တု သာဓုကံ။

(ခ) ပရမတ္ထသရူပေသု၊ စိတ် စေတသိက် ရုပ် နိဗ် အကျင့်မြတ် ပရမတ် တည်းဟူသော သဘောတရားတို့၌။
ဆေကဘာဝံ၊ တတ်မြောက်သိမြင် ကျွမ်းကျင် လိမ္မာသူ၏ အဖြစ်တည်း ဟူသော။
ဝဋံသကံ၊ ကိုယ်တွင်အမြတ် ဦးခေါင်းရပ်၌ မပြတ်ဆင်မြန်း ဦးဆောက်ပန်းကို။
ဓာရေတုံ၊ ပုံဟန်စွင့်စွင့် ဂုဏ်မာန်ဝင့်လျက် တင့်တယ်လှပ ပန်ဆင်ကြခြင်းငှါ၊
ယေ၊ ကြီးငယ်မဟူ ရှင်လူအပေါင်း အကြင် သူတော်ကောင်းတို့သည်။
ပတ္ထယန္တိ၊ လိုအင်ဆန္ဒ လွန်ပြင်းပြလျက် တောင့်တ ကြကုန်၏။
တေ၊ တောင့်တလိုလား ထိုသူအများတို့သည်။
ဣမံ ဂန္ထံ၊ ရှင်း ကျဉ်း စုံ ကောင်း ဂုဏ်အပေါင်းကို စုဆောင်းဖွဲ့ရာ ဤကျမ်းမဟာကို။
သာဓု ကံ၊ အာရုံအနှံ့ စိတ်မပျံ့ဘဲ တည်တံ့ခိုင်မာ ကောင်းမွန်စွာ။
သိက္ခန္တု၊ သဒ္ဓါ ဆန္ဒ ဝီရိယဉာဏ် အရင်းခံလျက် ရွတ်အံလေ့ကျက် ဆောင်ရွက် သင်ယူကြကုန် ရာသတည်း။

ကြီးကြပ်ပြင်ဆင် စီစဉ်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ

▬▬▬▬▬▬▬▬

၁။ ဦးထွန်းလှိုင် (ဒု-စာပြင်မှူးချုပ်)၊ သကျသီဟ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ(ဝဋံသက)၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယ (သိရောမဏိ)၊ စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ
၂။ ဦးဝင်းမောင် (စာပြင်ဆရာ)
၃။ ဦးမြင့်စိုး (လက်ထောက်ပြင်ဆရာ)၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယ (ဝိဘင်္ဂါဒိဂုဏ်ထူးနှင့် သံယုတ္တနိကာယ ပါဠိပါရဂူ)
၄။ ဝဏ္ဏကျော်ထင် - ဦးသာတင် (မာဃ) (ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့- သာသနာ့ရောင်ခြည် အယ်ဒီတာဟောင်း)
၅။ ဦးလှမောင် M.A., M.S., B.L. [ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး (အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိချုပ်)]

မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော် ဘုရားကြီး ထေရုပ္ပတ္တိ (အကျဉ်း)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းမှ ယနေ့အထိ --

(၁) သုဓမ္မာဂိုဏ်း၊
(၂) ရွှေကျင်ဂိုဏ်း။
(၃) ဒွါရဂိုဏ်း

ဟူသော ဗုဒ္ဓသာသနာဂိုဏ်း ကြီး ၃-ဂိုဏ်းတို့သည် အထင်ရှားဆုံး ဂိုဏ်းကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။

ထိုဂိုဏ်းကြီး ၃-ဂိုဏ်းအနက် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၏ အစပဌမ ရွှေကျင်သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ဒုတိယမြောက် ရွှေကျင်သာသနာပိုင် အဖြစ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသော ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား ဤ ယခု ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ ကျမ်းကြီးကို ပြုစုတော်မူသည့် ဆရာတော်ဘုရားကြီးပင် ဖြစ်တော်မူသည်။

ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မွေးရပ်ဌာန ဇာတိကား ရွှေဘိုမြို့ တောင်ဘက် ခရီး ၇-မိုင်အကွာ စမွန်းရွာဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အမိ အဖ တို့ကား စမွန်းရွာဝယ် ဥစ္စာရွှေငွေ လယ်မြေကျေးကျွန် များစွာတို့နှင့် ပြည့်စုံသည့် သူဌေး သူကြွယ် ဦးမှို-ဒေါ်မိတို့ ဖြစ်ကြသည်၊

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၀-ပြည့် ဝါဆိုလဆန်း ၁၃-ရက် ညဉ့် ၃-ချက်တီးကျော် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ငယ်မည်တော်မှာ မောင်မောက် ဖြစ်သည်။

ဆရာတော်ကြီး၌ မွေးချင်း အစ်ကိုကြီး တယောက်သာ ရှိသည်၊ ဆရာတော်ကြီး အလောင်းအလျာ သူငယ်သည် သုံးနှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မိခင် ကွယ်လွန်သည်၊ ဘခင်မှာကား ရဟန်း ၁၂-ဝါ ရတော်မူသည့် အခါမှာမှ ကွယ်လွန် လေသည်။

ရှစ်နှစ်သားအရွယ် (၁၂၀၇-ခုနှစ်)သို့ ရောက်သောအခါ ခမည်းတော်က စမွန်းရွာ မဟာရုံကျောင်းတိုက် အရှင်ဣန္ဒသာရ မဟာထေရ်ထံ အပ်နှံကာ ပညာ သင်စေသည်၊ (ထိုအချိန်ကား ပုဂံမင်း နန်းတက်ခိုက်ဖြစ်သည်)

၁၃-နှစ်သားအရွယ်တွင် ဆရာတော်ဣန္ဒသာရ အရှင်မြတ်ထံ၌ပင် ဘခင် ဒါယကာကြီး နှင့် အစ်ကိုကြီးတို့ကို ဒါယကာပြုကာ သာမဏေအဖြစ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့လေသည် ရှင်ဘွဲ့မှာ ဝိသုဒ္ဓါစာရ ဖြစ်သည်။

ဤသို့လျှင် အရှင်ဣန္ဒသာရ အရှင်မြတ်ထံ၌ ကျောင်းသားအဖြစ် ၅-နှစ် သာမဏေ အဖြစ် ၄-နှစ်မျှနေကာ ပညာရင်နို့ သောက်ပြီးနောက် ၁၇-နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သော အခါ ရွှေဘိုနယ် ခေါတောရွာ တောရကျောင်း၌ သီတင်းသုံး တော်မူလျက်ရှိသော ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရား အထံသို့ ရောက်လေသည်။

(ထိုအခါ မင်းတုန်းမင်းသား မင်းအဖြစ်သို့ ဆိုက်ရောက်ပြီးနောက် အမရပူရမြို့တော် တွင် ထီးနန်းစိုက်၍ နေခိုက်ဖြစ်သည်)။

ရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ထံပါး၌ (ဝိနည်းပိဋကမှတပါး) ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ရန္ထန္တရ ဘာသန္တရ (သက္ကတ) စာပေ များကိုပါ သင်ကြား တော်မူသည်။ ယင်းသို့ သင်ကြားရာဝယ် နေတ္တိနည်း ဉာသ်နည်း ဆန်းနည်း အလင်္ကာနည်း စသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ သင်ယူတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

ဤတွင် သက္ကတဘာသာနှင့် သက္ကတသဒ္ဒါ ကျမ်းများကို အရေးတကြီး ဂရုစိုက် သင်ကြားတော်မမူရဘဲ သူတပါးတို့ထံမှ အရိပ်အမြွက် လောက်ကိုသာ နည်းယူ၍ ရှေးကရှိပြီး သက္ကတဘာသာ ကာတန္တ (ကလာပ်) ကျမ်း၊ သူရဿတီ (သာရသွာတ) ဗျာကရုဏ်းကျမ်း မုစ္စဗောဓ ဗျာကရုဏ်းကျမ်း စသည်တို့၏ နိဿယများ ဒဗ္ဗဂုဏ, ဘာဝပ္ပကာသက စသော ဆေးကျမ်းတို့၏ နိဿယများကို ကြည့်ရှုလေ့လာ တော်မူခြင်း၊

ဣန္ဒိယမှ ရောက်လာသည့် ဗြာဟ္မဏလူမျိုး (ဟိန္ဒူပုဏ္ဏား) တို့နှင့် နှီးနှောခြင်းတို့ဖြင့် ပါရမီထူး ရှိသည့်အတိုင်း တတ်မြောက်တော်မူရခြင်း ဖြစ်သည် ဟု ဝိသုဒ္ဓါရာမိက ထေရုပ္ပတ္တိနိဿယ၌ ပြဆိုထားလေသည်။

နာဂရီအက္ခရာ ဘင်္ဂလီအက္ခရာ သီဟိုဠ်အက္ခရာ အရေးအသား၌လည်း မြန်မာအက္ခရာ များကို ရေးသားနိုင်သကဲ့သို့ ကျေပြွန် ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်တော်မူသည်။

ထိုစဉ်အခါ ခမည်းတော်နှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းတို့က လူထွက်စေလိုသဖြင့် အဝတ် အထည်ကောင်း တို့ဖြင့်၎င်း, ရွှေငွေတို့ဖြင့်၎င်း မြင်းကောင်း နှစ်ကောင် တို့ဖြင့်၎င်း, ဖြားယောင်းကြသော်လည်း ကာမဂုဏ်ညွှတ်ကွင်း လှောင်ချိုင့် တွင်းမှ ထွက်မြောက် လိုသည့်ဆန္ဒ “နိက္ခမဇ္ဈာသယ” လွန်ပြည့်ဝလျက် ဗုဒ္ဓသာသနာ၌ မတုန်မလှုပ် ခိုင်ခံ့ တည်တံ့လှသော ယုံကြည်မှု “အစလသဒ္ဓါဓာတ်”ကိန်းဝပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့် အတိုင်း ငြင်းဆန်တော်မူခဲ့လေသည်။

၁၂၁၉-ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ (အသက် ၂၀-အပြည့်) တွင် ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက် မြို့နယ်၊ သရိုင်ရွာ သိမ်တော်ကြီး၌ ရွှေကျင်ဆရာတော်ကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ် ပြုကာ ရဟန်း အဖြစ်သို့ တက်ရောက်တော်မူခဲ့လေသည်။

ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ထိုစဉ်အခါက ရှိမ်းမကားရွာ၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူဆဲဖြစ်သော ရွှေကျင်ဆရာတော်ထံ၌ အဋ္ဌကထာ ဋီကာများနှင့်တကွ ဝိနည်း ပိဋကကို သင်ကြားတော်မူလေရာ ရဟန်းတဝါအရ (သက်တော် ၂၀) ၌ တိပိဋကဝိဒူ-ဘာသန္တရဝိညူ - ရာဇဝင် အမျိုးမျိုးတို့၌ လိမ္မာသူ အဖြစ်သို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူ ခဲ့လေသည်(ထေရုပ္ပတ္တိဒီပနီနိဿယ)။

ဒုတိယဝါကို သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်ရင်းတပါး ဖြစ်တော်မူသော ရွှေဘိုနယ် ဆီသည်ရွာ အရှင်ဉေယျ ထံ၌ မှီခိုသီတင်းသုံးတော်မူသည်။

(အရှင်ဉေယျကား နောင်အခါ ရာဇဂုရုဘွဲ့တော်ရ မန္တလေးမြို့ သက်ပန်း မိဖုရား ဆောက်လှူသည့် သက်ပန်း ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသဖြင့် သက်ပန်း ဆရာတော်ဖြစ်မည့် အရှင်မြတ်ပေတည်း။)

တတိယဝါကို မန္တလေးမြို့ မဟာဓမ္မိကာရာမတိုက်ကြီး၌ ရွှေကျင်ဆရာတော် ဘုရား ကြီးကို အမှီပြုကာ သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်။ ထိုသို့ သီတင်းသုံးစဉ် “ဓာတုကထာ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်”ခေါ် လင်္ကာကျမ်းငယ်ကို ရေးသားတော်မူလေသည်။

စတုတ္ထဝါကို အဘိဓမ္မာအရာ၌ လွန်စွာထင်ရှားသော မြို့ပြင်ကြီးရွာ အရှင်စန္ဒဝံသာ- လင်္ကာရ (မည်သော မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော်) ထံ၌ အဘိဓမ္မာပိဋကကို အထူးဆည်းပူး ရင်း သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်။

မှတ်ချက်။
မြို့ပြင်ကြီးဆရာတော် အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ထုတ် အဘိဓမ္မတ္ထသရူပဒီပက ကျမ်း၌ ရှုပါ။

ပဉ္စမဝါကို အင်းဝမြို့ သက်ငယ်ကျင်းတိုက် ဂိုဏ်းထောက်ဆရာတော် အရှင်မဉ္ဇူ ထံ၌ မှီခိုကာ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။

ဆဋ္ဌမဝါကို မန္တလေးမြို့ အရှေ့ပြင် မင်းတဲတိုက် “ဥတ္တမာဘိဓဇ ဓိပ္ပတိသိရီပဝရ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တော်ရ အရှင်ဥတ္တမ မည်သော ဆရာတော်ကြီးထံ၌ မှီခိုရင်း သီတင်းသုံးတော်မူသည်။

ယင်းသို့ ပိဋကတ်နှင့် ဂန္ထန္တရများကို ရဟန်းတဝါအရ သက်တော် ၂၀-ကပင် တတ်မြောက်တော် မူခဲ့သော်လည်း ခြောက်ဝါ (ခြောက်နှစ်) တိုင်တိုင် ကျော်စော ထင်ရှားသော ဆရာတော်ကြီးများထံ၌ ဗဟုသုတများကို ထပ်မံကာ ဆည်းပူး တော်မူလေသည်။

ထို့နောက် မဟာဓမ္မိကာရာမ (ရွှေကျင်တိုက်မ)၌ ပြန်လည် သီတင်းသုံးကာ ရွှေကျင် ဆရာတော်ကြီးအတွက် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုတော်မူရင်း ရဟန်းခုနစ်ဝါ အရ (သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇-ခုနှစ်)တွင် “ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီ”ကျမ်းကြီးကို စတင် ရေးသား တော်မူလေသည်။

ဆရာတော်ကြီးသည် ၁၂-ဝါ ရတော်မူသည်အထိ ထိုရွှေကျင်တိုက်မကြီး၌ သီတင်း သုံးတော်မူသည်။ ယင်းသို့ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် စာပေလည်း ပို့ချတော်မူသည်၊ အကြားအကြား အားလပ်ချိန်များ၌ စာများကိုလည်း ရေးသား ပြုစုတော်မူသည်။

(ပြုစုတော်မူသည့် ကျမ်းများကို သီးသန့် ပြဆိုပါမည်)။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ ၁၂-ဝါ အရ (သက်တော် ၃၂-နှစ်)၌ ခမည်းတော်ကြီး ကွယ်လွန်ရှာ လေသည်။

ထိုအခါ အလောဘဇ္ဈာသယ ကြီးမားတော်မူလှသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်တော် မူသည် နှင့်အညီ လယ်ယာ ရွှေငွေ အထွေထွေနှင့် ခိုင်းစေဖွယ် တိရစ္ဆာန်တို့ကို ရသင့်သည့် အတိုင်း ယူတော်မမူဘဲ ရက်ရက် စွန့်တော်မူကာ နောင်တော်ကြီး၏ သမီးများ အတွက်သာ ဖြစ်စေလေသည်။

ကိုယ်ကို ပေါင်နှံကာ ကျေးကျွန် ဖြစ်နေရှာသူ ၂၅-အိမ်ထောင် လူပေါင်း တရာခန့် တို့အားလည်း ဖျက်သိမ်းကာ ချမ်းသာပေးတော်မူသည်၊ ဆရာတော်ကြီး၏ မယ်တော် ခမည်းတော်တို့ထံမှ ကြွေးယူစားသုံးသူများ၏ ကြွေးစာရင်းကိုလည်း ဖျက်သိမ်းစေ တော်မူသည်။

ထိုအတောအတွင်း အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့် ရွှေဘိုနယ် ဝက်လက်မြို့ အနောက်ဖက် မဟာဗိုလ်တောအုပ်၌ သီတင်းသုံး တော်မူသော မဟာဗိုလ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး (အရှင်ပဒုမ) ထံသို့ ရံခါ ရံခါ ကြွရောက်၍ သီတင်းသုံးတော်မူကာ နည်းခံတော်မူသည်၊(ဝါကား မဆို)။

ထိုမဟာဗိုလ် ဆရာတော်၏ ဂုဏ်သတင်းကို ကြားသိရသော မင်းတုန်းမင်းသည် နေပြည်တော်သို့ပင့်ကာ “ပဒုမာဘိဓဇ သဒ္ဓမ္မဝံသ အတုလာဓိပတိ မဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်တော်မူသည့်ပြင် ရွှေမြို့တော်၏ အရှေ့ပြင် ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ တိုက်ကြီးကိုလည်း လှူတော်မူလေသည်၊ မြောက်ပြင်၌ ယောမင်းကြီး ဆောက်လုပ်သည့် အုတ်ကျောင်း တော်ကြီးကိုလည်း လှူဒါန်းတော်မူသည်။

မဟာဗိုလ် ဆရာတော်နှင့် ရွှေကျင် ဆရာတော်တို့သည် ဆရာတူ တပည့် ဧကနိကာယဝါသိ-သမာနဝါဒီ ဖြစ်တော်မူကြလေသည်။ ဆရာတော်ကြီးသည် အရညဝါသီ တောမှီနေထိုင်မှုကိုသာ နှစ်သက်တော် မူသည့်အတိုင်း မြို့တော်၌ ကြာ ရှည်စွာ သီတင်းသုံးတော်မမူဘဲ မဟာဗိုလ် တောရသို့သာ ပြန်လည် သီတင်းသုံးတော် မူလေသည်။

သက္ကရာဇ် ၁၂၄၁-ခု၊ သက်တော် ၃၂၊ ဝါတော် ၁၂-ဝါအရတွင် မဟာဓမ္မိကာရာမ တိုက်ကြီး၌ ရှိရှိသမျှ ပရိက္ခရာ ဘဏ္ဍာများနှင့် တပည့်ဒါယကာတို့ကို စွန့်ပစ် တော်မူကာ အဖော်မပါ တပါးထည်းသာလျှင် ဧရာဝတီမြစ်ညာ လင်မော်ရွာနှင့် ငါးပတ်ချောင်းရွာ ဟူသော ရွာနှစ်ရွာ တို့၏အကြား သစ္စာရစေတီတော်ကြီး အနီး ဒေါင်းလည်ချောင်း တောရသို့ ကြွရောက်တော်မူကာ တောရဆောက်တည်တော်မူ လေသည်။ ယင်းသို့ ၁၃-ဝါမြောက်၌ တောရ ဆောက်တည်တော်မူရင်း “ဒေါင်းမေတ္တာစာ” ကို၎င်း၊ “ဒေါင်းဋီကာ”ကို၎င်း ရေးသားတော်မူလေသည်။

သံဃာတော် အရှင်မြတ်များအား ပစ္စည်းလေးပါး အလို့ငှါ ဒေါင်းဒင်္ဂါး (ဒေါင်းတံဆိပ် ပါသောဒင်္ဂါးများကို လှူဒါန်း၍ နေကြခြင်းမှာ ရဟန်းတော်တို့နှင့် မအပ်စပ်သော အနာမာသ အကပ္ပိယ ရူပိယဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြောင်းကို သိသာစေရန် ၁၂၃၂-ခု အရောက်၌ အဆိုပါ ဒေါင်းမေတ္တာစာကို ရေး၍ မင်းတုန်းမင်းထံ ဆက်သွင်းစေခြင်း ဖြစ်သည်။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် ကျောက်မြောင်းမြို့အပိုင် ရွှေခွန် (ယခုအခါ ရွှေဂုန် ရွှေတိုက်ဟု ခေါ်တွင်သော) တောရ၌ ၁၄-ဝါမြောက် ဝါကပ်တော်မူကာ တဝါတွင်းလုံး ဧကစာရီအဖြစ် သီတင်းသုံးတော်မူသည့်ပြင် အာရညီကဓုတင် စသည်ကိုလည်း ဆောက်တည်တော်မူလေသည်။

ယင်းသို့ တောရဆောက်တည်တော် မူနေခိုက်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရကို ပင့်၍ (ဘကြီးတော်ဘုရား၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဖြစ်သော နန်းမတော်မယ်နုမှ ဖွားမြင်သော) မင်းတုန်းမင်း၏ အလယ်နန်း မိဖုရားကြီး (၁၂၃၀-ခုတွင် ဆင်ဖြူမရှင်ဘွဲ့ရသည့် မိဖုရားကြီး) က ဆောက်လုပ်သည့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ တိုက်တော်ကြီးကို ၁၂၃၄-ခု ကဆုန်လ၌ လှူဒါန်းတော် မူလေသည်း

(ဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရားကြီးသည် စုဖုရားလတ်၏ မယ်တော်တည်း)၊

ထိုကျောင်းတော်ကြီးကို မဟာဗိုလ် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအတွက် ရည်စူး ဆောက်လုပ်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း မဟာဗိုလ်ဆရာတော်ကြီးမှာ တဝါတွင်း မျှသာ သီတင်းသုံး နေတော်မူပြီးလျှင် တောသို့သာ ပြန်ကြွတော်မူလိုသဖြင့် အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရအား ပင့်ဆောင် တင်လှူရခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုကျောင်းလှူပွဲ ကျင်းပစဉ်က ရွှေကျင်ဆရာတော်ကြီးနှင့် မဟာဗိုလ် ဆရာတော်ကြီးတို့မှာ အကြီးအမှူး ဖြစ်တော် မူကြလေသည်။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရထေရ်မြတ်သည် ထိုဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်ကြီး၌ ၁၂၃၄-ခုမှ ၁၂၆၃-ခု အထိ (၂၉-ဝါလုံးလုံး) သီတင်းသုံးတော်မူကာ စာပေပို့ချခြင်း၊ ရှင်လူတို့အား ဆုံးမဩဝါဒ ပေးတော်မူခြင်း၊ ကျမ်းဂန်ပြုတော်မူခြင်း စသော တာဝန်တို့ကို ထမ်းဆောင်တော် မူရင်းသာလျှင် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေတော်မူခဲ့လေသည်။

ဤအတွင်း ၁၂၃၅-ခု၊ ဝါတော် ၁၆-ဝါအရ၌ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက “ဝိသုဒ္ဓါစာရ ကဝိဓဇ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်တော်မူသည်၊ 'မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမတိုက်ရှိ သံဃာတော်များ၏ ဆွမ်းကိစ္စအတွက် တိုက်တွင်းရှိ ကပ္ပိယ ကာရက ဒါယကာများမှတဆင့် လစဉ် အလှူငွေ ၅ဝဝ (ငါးရာ) လှူဒါန်းတော်မူသည်၊ ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားကြီးကလည်း မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီးအတွက် သီးသန့်ငွေကျပ် လေးဆယ်ကျော်တို့ကို လစဉ် လှူဒါန်းသည်။

၂၆-ဝါ အရတွင် မိတ္ထီလာမြို့ ပင်းတလဲမြို့ စသည်တို့၌ သာသနာပြန့်ပွါး ထွန်းကား အောင် အထူးတလည် အားထုတ်တော်မူသည်။

“သီပေါမင်း လက်ထက် ၁၂၄၅-ခုနှစ် တော်သလင်းလ (သိက္ခာတော် ၂၆-ဝါ အရ၌) သီပေါမင်းက “ဝိသုဒ္ဓါစာရ ကဝိဓဇ ဓိပတတိ သိရီပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိ ရာဇဂုရု” ဟူသော တံဆိပ်တော်ကို လှူဒါန်းတော်မူလေသည်။

[၁။ မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမိက ထေရုပ္ပတ္တိ ဒီပနီနိဿယ၊ နှာ-၁၄၆-၌ “၁၂၄၅-ခုနှစ်”ဟု ဆိုထားသည်။ နှာ-၂၁၀ ၌မှု ၁၂၄၆-ခုနှစ် ဟု ဆိုထားပြန်သည်၊ ရှေ့နောက်စကား မညီဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းနိဂုံး၌ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သည်မှာ-“ဝိသုဒ္ဓါစာရကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” နှင့် “ဝိသုဒ္ဓါစာရ- ကဝိဓဇ ဓိပတိ သိရီပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ငါသည် .... ပရမတ္ထသပဘေဒနီ နာမည်တံဆိပ် ခပ်အပ်သောကျမ်းကို ၁၂၄၅-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၃-ရက် စနေနေ့၌ ပြီးဆုံးသည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သဖြင့် ဤကျမ်းပြီးချိန်၌ ဘွဲ့တံဆိပ် တော် ၂-ခုစလုံးပင် ရရှိတော်မူလေပြီ။]

၁၂၅၅-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆-ရက်နေ့တွင် ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန် တော်မူပြီးနောက် ၁၂၅၆-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၃-ရက်နေ့၌ မဟာဓမ္မိကာရာမ တိုက်ကြီး၌ သံဃအစည်းအဝေး ကျင်းပကာ မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အား ရွှေကျင် (သမ္မုတိ) သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်တော်မူကြလေသည်။

မန္တလေးမြို့တော် မြောက်ပြင်၌ (ယောမင်းကြီးဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသော) ယော အတွင်းဝန်က အုတ်ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ ပြီးစီးလေလျှင် မင်းတုန်းမင်း- တရားကြီးက မဟာဗိုလ် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား တင်လှူရန် ညွှန်ကြားသည့် အတိုင်း တင်လှူလေသည်၊

သို့သော် မဟာဗိုလ်ဆရာတော်ကြီးမှာ ခေတ္တသာ သီတင်း သုံးတော်မူပြီးနောက် တောကျောင်းသို့ ပြန်လည်ကြွသွားတော်မူသဖြင့် (ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက်အရ) မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်အား တင်လှူတော်မူ လေသည်၊

မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်ကြီး ရွှေကျင်သာသနာပိုင် ဖြစ်တော်မူသောအခါ ထို ကျောင်း၌ သင့်လျော်သော တပည့်ကြီးများကို သီတင်းသုံးစေတော်မူလေသည်။

၁၂၅၆-ခုနှစ်၊ တန်းခူးလ၌ ကျိုက်လတ်မြို့ ဓမ္မရက္ခိတ ဆန်စက်သူဌေး ဦးတူက ကျောင်းဆောက် လှူဒါန်းသည်။ ထိုကျောင်းကို ယင်းမြို့ သွန်းဘုရားကြီး၏ အရှေ့ မျက်နှာ၌ ဆောက်လုပ်သောကြောင့် “ပုဗ္ဗာရုံ” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို ကျောင်းတော်ကြီး ကို အလှူခံတော်မူပြီးလျှင် တပည့်ကြီး အရှင်ကောဏ္ဍည (ပုဗ္ဗာရုံဆရာတော်) အား သီတင်းသုံးစေပြီးလျှင် သာသနာပြုစေတော်မူသည်။

ကျိုက်လတ်မြို့နေ ဦးရန်ရှင်း စသော သူကြွယ်တို့၏ကောင်းမှု (သွန်းဘုရားကြီး၏ အနောက်ဘက်၌ ဆောက်လုပ်သောကြောင့်) “ပစ္ဆိမာရုံ”ဟုခေါ်ဆိုသော ကျောင်းတော် ကြီးကို အလှူခံတော်မူပြီးလျှင် တပည့်ကြီး အရှင်ကေလာသအား သီတင်းသုံးစေကာ သာသနာပြုစေတော်မူလေသည်။

ရန်ကုန်မြို့ ပုဇွန်တောင် ကျောင်းဒါယကာ ဦးရွှေဘ၊ မောင်စိုးမောင်၊ ဦးရွှေကိုယ်၊ ပွဲစားကြီး မောင်ထွန်းမြတ်၊ ကိုရွှေဆင်စသော ဒါယကာအပေါင်းတို့က ကျိုက္ကဆံ စေတီတော်ကြီး၏ အနောက်မျက်နှာ၌ ကျိုက္ကစံ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဆောက်ကာ သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ် ကျော်စောတော်မူလှသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ အရှင်မြတ်အား လှူဒါန်းတော်မူကြလေသည်။

ထိုနောက်တဖန် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၏ ညွှန်ကြားတော်မူချက်အရ ၁၂၆၃-ခု၊ ဒုတိယဝါဆိုလတွင် ၄၃-ဝါအရ ရွှေကျင်သာသနာပိုင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော် ဘုရားကြီးကို ပင့်ဆောင်ကာ တင်လှူ ပြန်လေသည်။

ထိုအခါ “မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်”ဟု အမည်တွင်ပြန်လေသည်။

(ထိုအခါ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်တော်ကြီးမှ ပြောင်းကြွတော်မူလာကာ ၄၄-ဝါမြောက် ဝါဆိုတော်မူလေရာ တပည့် သံဃာ ဂ၀-မျှ ရှိလေသည်၊ ယင်း ကျိုက္ကစံမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်၌ သီတင်းသုံးတော် မူစဉ်အတွင်း မော်လမြိုင်မြို့ ဘီလူးကျွန်း ဆရာတော်၊ ပဲခူးမြို့ ကျိုက်ပဒိုင် သိမ်ကုန်းတိုက်ဆရာတော်၊ တွံတေးဆရာတော် (ဦးနာဂ) တို့သည် ဆရာတော်ကြီး၏ ကိုယ်စား သံဃာတော်တို့အား စာပေပို့ချတော်မူကြရလေသည်။)

ယင်းသို့ ကျိုက္ကစံ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ၁၂၆၃-ခု၊ နတ်တော် လဆန်း ၇-ရက်နေ့တွင် နာမည်ကျော်ကျမ်းပြုဆရာ (စာရေးဆရာကြီး) ဖြစ်မည့် လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီး၏တပည့် ဦးပဏ္ဍိတသည် လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီး အမိန့်အရ လယ်တီတိုက်ကြီးမှ ထွက်ခွါ၍လာပြီးလျှင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ခိုလှုံဆည်းကပ်ပြီးလျှင် သက္ကတစာပေများကို သင်ယူတော် မူလေသည်၊

“မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမိက ထေရုပ္ပတ္တိဒီပနီကျမ်းပြု သီဟိုဠ်အရှင် သီရိဓမ္မနှင့်လည်း ဒဠှိမိတ္တ-ပိယသဟာယ အဖြစ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြလေသည်၊ ထိုရန်ကုန် ကျိုက္ကစံ (မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ) တိုက်၌ နေစဉ်အတွင်း လယ်တီပဏ္ဍိတသည် မုစ္စဗောဓဗျာကရုဏ်းကို သင်ကြား တတ်မြောက်သည့်ပြင် ဆရာတော်ကြီး၏ အမိန့်အရ စာဏကျနီတိနိဿယ ကိုလည်း ပြုစုလေသည်။

၁၂၆၄-ခု၊ နယုန်လဆန်း ၇-ရက်နေ့တွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သို့ ပြန်ကြွတော်မူကာ ဝါဆိုတော်မူသည်။ ကျိုက္ကစံ ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၌ ကျိုက်ပဒိုင် သိမ်ကုန်းတိုက်ဆရာတော် (အရှင်ဥတ္တမ)ကို သီတင်းသုံး စေတော်မူ လေသည်။

မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင်နေ ယောမင်းကြီး၏ စာရေးတော်ကြီး ဦးလူကလေး အမှူးပြုသော ဒါယကာတို့၏ ကောင်းမှု၊ ရွှေတချောင်း အနောက်ဖက် ဒေးဝန်းရပ် အနီးရှိ ဥယျာဉ်မြေ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို အလှူခံတော်မူပြီးလျှင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ်ဟု ကမ္ပည်းတင်စေတော်မူသည်၊

မိုးအခါ ရေများ ဝိုင်းဝန်း ပြည့်လျှံနေတတ်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ “ရေဝိုင်းတိုက် ဟုလည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တိုင် သမုတ်တော်မူပြန်သည်။

(အနောက်အင်းခန်းတိုက် ဟုလည်း ခေါ်တွင်သေးသည်)

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ထိုတိုက်သစ်သို့ ၁၂၆၅-ခု၊ ဝါဆိုလဆန်း ၁၁-ရက် နေ့တွင် ကြွရောက် သီတင်းသုံးတော်မူသည်၊ ရံခါရံခါ အရှေ့ပြင်ရှိ တိုက်ဟောင်းသို့လည်း ကြွရောက်တော်မူကာ သံဃာတော်တို့အား ဆုံးမတော်မူလေ့ရှိလေသည်။

ဣန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားမြို့ ချမ္ပာတိုလာလမ်းနေ ပန်းဝါမြို့သား သူဌေး (ပွဲစားကြီး) ချစ်စရှည် အမည်ရှိသော ဒါယကာတဦးက လူလွှတ် ပင့်လျှောက်သဖြင့် ပင့်လျှောက် သူ၏ ဖူးမြင်လိုသော သမ္မာဆန္ဒလည်း ပြည့်စုံစေရန် ပင့်လျှောက်သူ၏ တခြား နာလိုသော ဆန္ဒလည်း ပြည့်စုံစေရန် သာမဏေတပါးအား ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာ ပြုလုပ်၍ ဥပသမ္ပဒကံကို ရွက်ဆောင်လိုပါသည် ဟူသော ပင့်လျှောက်သူ၏ ဆန္ဒလည်း ပြည့်စုံစေရန်, ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဒဿနိယ ဌာနကြီးများကိုလည်း ဖူးမြင်ရန်စသော ရည်ရွယ်တော်မူချက်များဖြင့် ၁၂၆၅ ခု၊ ပြာသိုလဆုတ် ၂-ရက်နေ့တွင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ရေဝိုင်းတိုက်မှ ကြွတော်မူလေသည်။

ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ပန်းဝါမြို့သို့ ကြွတော်မူသည်။ ထိုမြို့တွင် သက္ကတဘာသာ အရာ၌ လွန်စွာတတ်ကျွမ်းသော စစ်တွေ့မြို့ ဇာတိဖြစ်သူ သီရိစန္ဒြမုနိခေါ် သာမဏေအား ရဟန်းဘောင်သို့ တင်ဆောင်ချီးမြှင့်တော် မူလေသည်။ ထိုစန္ဒြမုနိထေရ်သည် ယခုအခါ သက်တော် ၉၀-နှစ်ကျော်ရှိ၍ ဣန္ဒိယပြည် ကုသိနာရုံ မြို့၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသည်။

ပန်းဝါမြို့မှ တဖန် ကလကတ္တားမြို့သို့ သင်္ဘောဖြင့် ကြွတော်မူလေသည်။ ကလကတ္တားမြို့တွင် ပရိသတ် အပေါင်းတို့အား တရားစကားဖြင့် နှစ်သိမ့်စေတော်မူ ပြီးလျှင် မဟာဗောဓိသို့ ကြွတော်မူလေသည်၊ မဟာဗောဓိနှင့် သတ္တဌာန စသည်တို့ကို ဖူးမြော်ပူဇော်တော်မူသည်။

ထိုမှတဖန် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်နေရာသို့ ကြွရောက်တော်မူပြီးလျှင် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင် တပေါဒါမြစ် စသည်တို့ကိုလည်း လှည့်လည်ကြည့်ရှုတော်မူသည်။

ကြိုနောက် ဗုဒ္ဓရှင်တော်ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူရာ ကုသိနာရုံပြည် နေရာ တဝိုက်သို့ ကြွရောက်တော်မူလေသည်။

ပြောင်းလဲပျက်စီးနေပုံတို့ကို ရှုတော်မူကာ များစွာလည်း သံဝေဂ ယူတော်မူသည်။

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မဇ္ဈိမဒေသမှ ပြန်ကြွတော်မူလာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ ဓနုဖြူမြို့ တဖက်ကမ်း စံကင်းကြီး၌ ဒါယကာတို့ ဆောက်လှူသည့် ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူကာ တပည့်ရင်း (စစ်ကိုင်းမြို့မြောက် ၂၂ မိုင်ကွာ လင်းယဉ်ရွာ ဇာတိ) အရှင်စန္ဒမည်သော မထေရ်မြတ်ကို လွှဲအပ်နေထိုင် စေတော်မူလေသည်၊

ထိုအရှင်သည် တိက္ခဂမ္ဘီရဉာဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသည့်ပြင် နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စိတ်နှလုံးလည်း ရှိတော်မူသည်၊ ဆန်းကျမ်းအရာ ဂါထာအစီအကုံး၌ အလွန် လျင်မြန် တော်မူသည်။

(နောင်သောအခါ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တော်ရ ရွှေကျင်နိကာယ ဥက္ကဋ္ဌ စံကင်းဆရာတော်ကြီး ဖြစ်တော်မူလာသည်)။

ဓနုဖြူမြို့၌ ဒါယကာတို့ ထောက်လှူသည့် မင်္ဂလာမှန်ကျောင်းတော်ကို ခံယူတော် မူကာ ဓမ္မာဓျက္ခဘွဲ့တော်ရ တပည့်ကြီး အရှင်စာရိတ္တအား သီတင်းသုံး စေတော်မူ လေသည်။

ရာမညတိုင်း၌ သာသနာ ပြန့်ပွါးရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်တော်မူပြီးလျှင် ၁၂၆၆-ခု၊ နယုန်လဆန်း ၁၄-ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ (ရေဝိုင်း) တိုက်သို့ ပြန်လည် ဆိုက်ရောက်တော်မူလေသည်။

၁၂၆၇-ခု၊ တန်းခူးလဆုတ် ၁၂-ရက်နေ့တွင် ပုသိမ်မြို့ သမာဓိမြို့ဝန် ဦးတက်ဖြိုး စသော ဒါယကာတို့ ဆောက်လှူသည့် ကျောင်းတိုက်ကြီးကို အလှူခံတော်မူကာ မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမတိုက်ဟု တွင်စေပြီးလျှင် တန်းခူးလမှ နယုန်လထိ သီတင်းသုံးတော် မူသည်၊

ကျောင်းတိုက်ကြီးကိုမူ မုံရွာနယ် မောင်းထောင်ရွာဇာတိ “ဝိမလာလင်္ကာရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် အရှင်ဝိမလ မထေရ်အား အပ်နှံ သီတင်းသုံး နေတော်မူသည်၊ နောင်အခါ မောင်းထောင်တိုက် ဟု အခေါ် များသည်။

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တိုက်တွင်းရှိ တပည့်များ အတွင်းမှ အဟောအပြော ကောင်းသည့် တပည့်ငါးပါးတို့အား သံဃပရိသတ် အလယ်၌ ချီးကျူး မြွက်ကြားကာ ဓမ္မကထိကများအဖြစ် တင်မြှောက်တော်မူလေသည်။ ထိုငါးပါး တို့မှာ --

၁။ အရှင်စာရိတ္တ (ဓမ္မကထိကချုပ်၊ ဓမ္မာဓျက္ခ)
၂။ အရှင်ပဏ္ဍိတ (မဓုရဘာဏီ ဓမ္မကထိက)
၃။ အရှင်သောဘဏ (ဇာတကဘာဏီ ဓမ္မကထိက)
၄။ အရှင်ဝါသဝါဘိဝံသ (ဝိနယပါမောက္ခ ဓမ္မကထိက)
၅။ အရှင်ကုဏ္ဍလ (ကာဗျဝိဒူ ဓမ္မကထိက)

အရှင်စာရိတ္တ ဆိုသည်မှာ ဝိသုဒ္ဓါရုံပုဒ်စစ်ဂဏ္ဌိ မရဏာနုဿတိဒီပနီ ဝိစိတ္တသာရ ဒေသနာ အနန္တဂုဏဒီပနီစသည်တို့ကို ရေးသားပြုစုတော်မူသော အရှင် ဖြစ်သည်။

၁၂၇၂-ခုနှစ်ကစ၍ မော်လမြိုင်မြို့ သူဌေး ဦးသာညှင်းက မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား လစဉ် အကပ္ပိယ အနာမာသဝတ္ထုပေါင်း ၁၂၀ဝိ/ တို့ကို ကပ္ပိယကာရက ထံ လွှဲအပ် လှူဒါန်းလေသည်။ ဆရာတော်ကြီးသည် ယင်းဝတ္ထုငွေများကို မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ အရှေ့တိုက် အနောက်တိုက်နှင့် မူလရွှေကျင် ငါးတိုက်ရှိ သံဃာတော် များအား တဖန် လှူဒါန်းတော်မူလေသည်။

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော် ၇၇-နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်တော်မူလာသော အခါ အားအင် နည်းပါးတော်မူလာပြီ ဖြစ်သည့်အလျောက် အရပ်ရပ်မှ ရောက်လာ သမျှ အမေး (ပြဿနာ) တို့ကို တပည့်ကြီးများထဲမှ ရွေးကောက်ကာ လက်ထောက် ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ် ဖြေဆိုစေတော်မူသည်။ ထိုတပည့်ကြီးများကား --

၁။ တိုက်အုပ်ဆရာတော်
၂။ တိုက်ကြပ်ဆရာတော်
၃။ ဝါဆိုကျောင်း ဆရာတော် အရှင်စန္ဒ (နောင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တော်ရ ရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး)
၄။ အရှင်စာရိတ္တ(ဓမ္မာဓျက္ခ)
၅။ အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသ (နောက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အဘယာရာမ ရွှေဂူဆရာတော်)
၆။ ဆီးပင်ကျောင်းဆရာတော် အရှင်နာရဒါဘိဝံသ
၇။ အရှင်ဝိဇယသာမိ
၈။ အရှင်ကောသလ္လာဘိဝံသ (နောက်- အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဒုတိယရွှေကျင်သာသနာပိုင် စည်ရှင်ဆရာတော်)
၉။ အရှင်ကုဏ္ဍလ(ကာဗျဝိဒူ)

တို့ ဖြစ်ကြပေသည်။

၁၂၇၇-ခု၊ သက်တော် ၇၇-နှစ်၌ အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့က အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသည်ကို ခံယူတော်မူရသည်။

ထို ၁၂၇၇-ခုနှစ်မှာပင် တိုက်တာ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ကူညီအုပ်ချုပ်ရန် တပည့်ကြီး ခုနှစ်ပါးတို့ကို နာယက မထေရ်ကြီးများအဖြစ် တင်မြှောက်တော်မူလေသည်၊ ထို မထေရ်ကြီးများကား --

၁။ တိုက်အုပ်ဆရာတော် အရှင်ဝိစာရ
၂။ တိုက်ကြပ်ဆရာတော် အရှင်ကောသလ္လ
၃။ ဓမ္မာဓျက္ခ အရှင်စာရိတ္တ
၄။ ဆီးပင်ကျောင်းဆရာတော် အရှင်နာရဒါဘိဝံသ
၅။ သုဝဏ္ဏဝတီကျောင်းဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသ
၆။ ဝါဆိုကျောင်းဆရာတော် အရှင်စန္ဒာဘိဝံသ
၇။ စည်ရှင်ဆရာတော် အရှင်ကောသလ္လာဘိဝံသ

၁၂၇၇-ခုနှစ်၊ နတ်တော်လကစ၍ အိုမင်း ရင့်ရော် ရုပ်ဓာတ်တော်ကို ပျက်ချော်စရိုက် ဗျာဓိမိုက်လျှင် တိုက်ခိုက်ဖျက်ဆီး လာလေရကား ၁၂၇၈-ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလဆန်း ၈-ရက်၊ နံနက် ၇-နာရီ ၁၀-မိနစ်အချိန်ဝယ် “ပုနဗ္ဘဝ”ပြောင်းကြွ စံနေတော်မူရ ရှာလေ သတည်း။

သာသနာပြု လုပ်ငန်းကြီး ဆောင်ရွက်တော်မူပုံ

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မိမိ၏ကျေးဇူးရှင် ရွှေကျင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ထူထောင်တော်မူခဲ့သည့် ရွှေကျင်နိကာယကြီး၏ ကြီးပွါး စင်ကြယ်ရေးအတွက် အနည်းနည်း အဖုံဖုံ ကြိုးပမ်းအားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။

ရွှေကျင်နိကာယ ဂဏသာမိ သမ္မုတိသာသနာပိုင် အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ဂိုဏ်းဆိုင်ရာဩဝါဒကျမ်း ဥပဒေသကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူကာ ပြန့်နှံ့အောင် ဝေငှစေလေသည်၊ ဥပဒေသ အတိုင်းလည်း ကိုယ်တော်တိုင် လိုက်နာကျင့်သုံး၍ သူတပါးတို့ကိုလည်း လိုက်နာစေတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သာမက သီဟိုဠ် ယိုးဒယား စသော နိုင်ငံများအထိ ပြန့်ပွါး ထွန်းကားခဲ့လေသည်။

သာသနာတော်၏ အသက်ဖြစ်သော ဝိနည်းတော် တည်တံ့ ထွန်းကားရေး အတွက် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲများ ကျင်းပစေတော်မူလေသည်။ သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ် အလိုက် ဝိနည်း စာပြန်ပွဲသည်ပင် သံဃထေရ်ကြီးတို့၏ အစည်းအဝေး သဖွယ်လည်းဖြစ်ကာ ထိုအစည်းအဝေးများ၌ပင် အဓိကရုဏ်းများကိုလည်း ငြိမ်းစေတော်မူကြရသည်။

“ယထာဝါဒီ-တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ-တထာဝါဒီ” (ပြောသည့် အတိုင်း-လုပ်၊ လုပ်သည့် အတိုင်း-ပြော) ဟူသော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသည့်အတိုင်း နေ့လွဲ ကွမ်းစား ဆေးဝါး ဆေးသောက်မှုများကို အလျဉ်းပင် ပြုတော်မမူချေ။ “စတုမဓု” စသော ဆေးပစ္စည်းမျိုးကိုပင် နေထိုင် မကောင်းခြင်း ဟူသော အကြောင်းမရှိဘဲ သုံးဆောင်တော်မမူချေ။

မြို့ရွာအတွင်းသို့ ဘိနပ်စီး ထီးဆောင်း လှည်းစီး၍ ကြွတော်မမူချေ။

တခါတရံ မီးရထား မီးသင်္ဘောတို့ဖြင့် ခရီးကြွတော်မူလျှင် “သဟသေယျသိက္ခာပုဒ်” တော်ကို စောင့်ထိန်းတော်မူရန် လျောင်း၍ ကျိန်းစက်တော်မမူဘဲ နိသဇ်ဓုတင်ဖြင့်သာ သီတင်းသုံးတော်မူလေ့ရှိသည်။

ကုလဒူသန (=ဒါယကာတို့၏ သဒ္ဓါကို ဖျက်ဆီးခြင်း)၊ အနေသန (=မသင့်သော ရှာမှီးခြင်းတို့ဖြင့် ရသော ပစ္စည်းဟူ၍ တစုံတရာမျှ ရှိတော်မမူချေ။ ငယ်စဉ်ကပင် အလောဘဇ္ဈာသယ ဓာတ်ခံ ရင့်သန်တော်မူသည့်အလျှောက် ကိုယ်တော်ကိုင် ပစ္စည်း လာဘ် သပ္ပကာတို့၌ ငဲ့ကွက်ခြင်း ရှိတော်မမူပေ၊ တရားသဖြင့် ရလာခဲ့လျှင်လည်း သံဃာအတွက် ဝေဖန်လှူဒါန်းတော် မူလေ့ရှိသည့်ပြင် တပည့် သားများနှင့် သူတပါး တို့အားလည်း မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်သုံးသကဲ့သို့ လိုက်နာ ကျင့်သုံးကြစေရန် ဆုံးမ တော်မူသည်။

သူတပါးပစ္စည်းပင် ဖြစ်စေဦးတော့ တရားသဖြင့် ရာအပ်သော “ဓမ္မိယလဒ္ဓ” ပစ္စည်း မဟုတ်မှန်း သိတော်မူလျှင် (ဝါ-အတပ်သိတော်မမူသော်လည်း အထင် ရောက်လျှင်) သုံးဆောင်တော်မမူတော့ပေ။

ဆရာတော်ကြီးသည် ကျန်းမာတော်မူသည့် အခါမျိုးမှတပါး အခါခပ်သိမ်း နံနက် အရုဏ်တက်မီ အိပ်ရာမှ ထတော်မူပြီးနောက် နိသဇ်ဓုတင်၊ ရံခါ ရုက္ခမူ ဓုတင်၊ ရံခါ အဗ္ဘောကာသိက ဓုတင်များကို ဆောက်တည်တော်မူလေ့ ရှိသည်။

ဂိုဏ်းသံဃာတပည့်များနှင့် နေတော်မူစဉ် အောက်နေငယ်သား တပည့် ရဟန်းများနှင့် အတူတကွ မြတ်စွာဘုရားအား ရေတော်ကပ်ခြင်း၊ ပန်းကပ်လှူခြင်း ဝတ်တက် ဝတ်ကပ် လိုက်တော်မူခြင်းများကို မပျက်မကွက် ပြုတော်မူသည်။ အရုဏ်မတက်မီ သံဃာတော်တို့၏ အလျင်လက်မွန်မဆွ ကျိန်းစက်ရာမှ ထတော်မူသည်။

သီတင်း နေ့တိုင်း ဒုတိယညဉ့်ယာမ် ကုန်အောင် တိုက်တာတွင်းရှိ သံဃာတော်တို့ အား ကိုယ်တော်တိုင် ဩဝါဒပေးတော်မူပြီးနောက် ငယ်သားတပည့် သံဃာတို့ အလှည့်ကျဟောအပ်သော တရားတော်များကိုလည်း ရှိသေစွာ နာယူလေ့ ရှိသည်။ သံသယ ကုက္ကုစ္စ ကင်းစေခြင်းငှါ သိက္ခာထပ်ခြင်းကို သုံးကြိမ် ခံယူတော်မူသည်။

နွားနို့၏ အရသာကို မခံစားရရှာသော နွားကျောင်းသား သဖွယ် ပရိယတ္တိ နယ်၌သာ တန့်ရပ်၍ နေတော်မမူဘဲ နွားရှင်အလား တရားနို့ရည် သုံးဆောင်မည် ဟု ထူးကဲ ယုံကြည်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့် ပဋိပတ်လုပ်ငန်းကိုလည်း ကြိုးပမ်း အားထုတ်တော် မူသည်။

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဂန္ထကာရက ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူခဲ့ လေသည်၊ ရဟန်း ၃-ဝါ အရကပင် “ဝိဇ္ဇာဓိုရ်”မည်သော ဓာတုကထာချိုး လင်္ကာကျမ်းကို ပြုစုတော်မူလေသည်။

(ရှေးက ရေးသားခဲ့သော ဒုတ်လှမ်းဆရာတော်၏ ဓာတုကထာမျိုးထက် ပြည့်စုံသော အချိုး ဖြစ်ပေသည်)။

ရဟန်း၇-ဝါ အရတွင် မဟာဓမ္မိကာရာမ ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ ရွှေကျင် ဆရာတော်ကြီး၏ ညာလက်ရုံးသဖွယ် သီတင်းသုံးတော်မူကာ ဂဏဝါစက စာချ လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်တော်မူရုံမျှမက ဝိနယဓမ္မဝိနိစ္ဆယ များကိုလည်း ရေးသား ဆုံးဖြတ်တော်မူလေသည်။

ထိုရဟန်း ၇-ဝါ အရမှာပင် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကြီးကို စတင်ပြုစုတော်မူ လေရာ ၁၂၄၅-ခု ဝါတော် ၂၆-ဝါ အရမှာမှ အပြီးသို့ ရောက်တော်မူလေသည်။ ၁၈-နှစ်လုံးလုံး ကြာခဲ့ပေသည်။

ယင်းသို့ ကြာတင်ရခြင်းကား စာချလုပ်ငန်းကြီးက တဖက်ရှိနေသဖြင့် အားလပ်သည့် အခါတို့၌သာ ရေးသားတော် မူခြင်းဖြစ်သည့်ပြင် တခါတခါလည်း နှစ်ကာလ ပိုင်းနှင့်ချီ၍ ပြတ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊

ဤပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကြီးကို သီပေါမင်း၏ ရွှေနန်းတော်တွင်း ပုံနှိပ်စက်၌ ပထမအကြိမ် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏တပည့် သီဟိုဠ် ရဟန်းတော် အရှင်သီရိဓမ္မသည် ဤကျမ်းကို သီဟိုဠ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်းကြီး အပြီးတွင် ပရိသတ်လေးပါးတို့မှ ဖဲခွဲ၍ အရညဝါသီ တောမှီကာ ကျင့်ကြံအားထုတ် ကြစေကြောင်း တောထွက်ရေးအတွက် တိုက်တွန်း သော “နိက္ခမ္မုယျောဇန”ကျမ်းကို ရေးသားတော်မူလေသည်။

ထို့နောက် နိဿယည်းကင်းခြင်း၏ အကြာင်းအင်္ဂါတို့ကို ပြဆိုရာ မုစ္စနင်္ဂပကာသနီ ကျမ်းကို ပြုစုတော်မူသည်။

သဒ္ဒ အတ္တ သဒ္ဒတ္ထ အရာတို့၌ ကျော်လှသော သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်း၏ ခက်ဆစ်များ ကို ရှင်းလင်း ပြဆိုရာ “သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာဂဏ္ဌိသစ်ကျမ်း” ကို၎င်း၊ စာစပ်ဉာဏ် ထက်သန်ကြစေရန် “ဉာဏောဒယစာစပ်ကျမ်း”ကို၎င်း ပြုစုတော်မူလေသည်။

သက္ကတဘာသာ “ဆန္ဒောမဉ္ဇရီဆန်းကျမ်းကို မဂဓဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီးလျှင် နိဿယ ကို၎င်း၊ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီလင်္ကာကို၎င်း ရေးသားတော်မူလေသည်။

မာဂဓသဒ္ဒါကျမ်း ဓာတ်ကျမ်း အဘိဓာန်ကျမ်း အမျိုးမျိုးအပြင် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ အလုံးစုံနှင့် ကဝိကပ္ပဒုမ စသော သက္ကတအဘိဓာန်ကျမ်း များကို မှီကာ “ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟ”(ဓာတွတ္ထသင်္ဂြိုဟ်) ကျမ်းကို ပြုစုတော်မူလေသည်။

ဤ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီ မာဂဓဘာသာပြန်ကျမ်း ယင်းနိဿယကျမ်း ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း တို့သည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပိဋကတ်ဉာဏ် ကိုသာမက သက္ကတ သဒ္ဒါကျမ်း တို့၌လည်း စွမ်းစွမ်းတမံ တတ်မြောက်တော် မူကြောင်းကို သက်သေပြရာ ရောက်ခဲ့ လေသည်။

၁၂၄၇-ခု၌ နေတ္တိပါဠိတော်အကောက် (နေတ္တိဟာရတ္ထဒီပနီသစ်) ကို ပြုစုတော်မူ လေသည်။

၁၂၅၄-ခုနှစ် တပို့တွဲလ၌ သိမ်သမုတ်ရန်ကိစ္စကို အကြောင်းပြုကာ ပုသိမ်မြို့ စသည် သို့ ကြွတော်မူရင်း မင်းဘူးရွှေစက်တော်သို့ ဝင်ရောက်ဖူးမျှော်စဉ် ပါဒစက္ကစေတိယ- ဝန္ဒနာကျမ်း၊ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ပါးကို ဖွဲ့ဆိုသော ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဝန္ဒနာကျမ်းတို့ကို ရေးသားတော်မူလေသည်။

၁၂၅၆-ခုတွင် ရွှေကျင်သာသနာပိုင် အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် မစ္ဆကဏူကပဟာန်စာတန်း၊ ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကျင့်ထုံး၊ ရွှေကျင်ဝံသာနုရက္ခကျမ်း၊ ရွှေကျင်နိကာယစာရိတ္တဥပဒေသကျမ်း စသော ဥပဒေသကျမ်းများကို ပြုစုကာ ဂိုဏ်းလုံးအနှံ့ ဝေငှလိုက်နာစေတော်မူလေသည်။

သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သီမာနိမိတ်၊ သံဃိကဒါန တို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ငြင်းခုံမှု ဝိဝါဒ အဓိကရုဏ်းကြီးများ ဖြစ်ပွါး ပေါ်ပေါက်နေရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက ပါဠိဘာသာဖြင့် ဝိနိစ္ဆယ အဆုံးအဖြတ် ရေးသား ပေးပို့သဖြင့် ထိုအဓိကရုဏ်းကြီးများ ငြိမ်းအေးလေသည်။

၁၂၆၄-ခုနှစ်၌ “ဆ လောကသ္မိံ ဆိဒ္ဒါနိ”ဟု အစချီသော ဒေဝတာသံယုတ် ပါဠိတော်ကို အရင်းမူလပြုကာ နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်သုံးဖြာ ဂန္ထန္တရများစွာတို့မှ ထုတ်နုတ်လျက် အပေါက်ခြောက်ပါး တံခါးခြောက်ပေါက် ပိတ်ရေး “ဆိဒ္ဒ ပိဓာနနီ”ကျမ်းကြီးကို ပြုစု တော်မူလေသည်။

၁၂၆၆-ခုနှစ်တွင် ပါဠိသဒ္ဒါစာပေ လောက၌ များစွာ ထင်ရှားကျော်စောသော ဝိသုဒ္ဓါရုံ- ကစ္စည်းသုတ်နက်ကျမ်းကို ပြုစုတော်မူလေသည်။ မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမိကထေရုပ္ပတ္တိ- နိဿယ၌ “ရှေးရှေး ရှိရှိသမျှသော ကစ္စည်းသုတ်နက်ကျမ်း တို့ထက် သေချာ ကောင်းမွန်လှသည်သာ ဖြစ်၏”ဟု ချီးကျူးထားလေသည်။
ထိုမှတပါး သမဇ္ဇဒေါသဒီပနီကျမ်း, ဂိဟိစာရိတ္တကျမ်း သတ်ပုံသစ်သံခိပ် ကဗျာကျမ်း သံဝါသဒီပနီကျမ်း သံဝဏ္ဏနာဆက္ကကျမ်း, ပရိဝါသဝိနိစ္ဆယကျမ်း စသည်တို့အပြင် အဆုံးအဖြတ် အမျိုးမျိုးကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့လေသည်။

ယင်းသို့ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားပြုစုတော်မူသည့် ကျမ်းတို့တွင် ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း ဝိသုဒ္ဓါရုံကစ္စည်းသုတ်နက်နှင့် ဆိဒ္ဒပိဓာနနီကျမ်းတို့သည် အထူးပင် ထင်ရှားကျော်စေသော ကျမ်းများဖြစ်ကြပါပေသည်။

မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေးသားပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများစာရင်း

၁။ “ဝိဇ္ဇာဓိုရ်”မည်သော ဓာတုကထာချိုး လင်္ကာ
၂။ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း
၃။ နိက္ခမ္မုယျောဇနကျမ်း
၄။ မုစ္စနင်္ဂပကာသနီကျမ်း
၅။ သဒ္ဓတ္ထဘေဒစိန္တာဂဏ္ဌိသစ်
၆။ ဉာဏောဒယ စာစပ်ကျမ်း
၇။ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီပါဌ်
၈။ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီနိဿယ
၉။ ဆန္ဒောမဉ္ဇရီလင်္ကာ
၁၀။ ဓာတွတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်
၁၁။ ဓာတွတ္ထသင်္ဂြိုဟ် နိဿယ
၁၂။ နေတ္တိဟာရတ္ထဒီပနီသစ်
၁၃။ ပါဒစက္ကစေတိယဝဏ္ဏနာကျမ်း
၁၄။ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသီဝန္ဒနာကျမ်း
၁၅။ မစ္ဆကဏူကပဟာန်စာတန်း
၁၆။ ရွှေကျင်ဝံသာနုရက္ခကျမ်း
၁၇။ ရွှေကျင်နိကာယစာရိတ္တဥပဒေသကျမ်း
၁၈။ ဆိဒ္ဒပိဓာနနီကျမ်း
၁၉။ ဝိသုဒ္ဓါရုံကစ္စည်းသုတ်နက်
၂၀။ ကစ္စည်း ပဏာမကောက်
၂၁။ ဝိနယ ကောသလ္လကျမ်း
၂၂ သမဇ္ဇဒေါသဒီပနီကျမ်း
၂၃။ ဂိဟိ စာရိတ္တကျမ်း
၂၄။ သတ်ပုံသစ်သံခိပ်ကဗျာ
၂၅။ မဓုသာရတ္ထသတ်ပုံ
၂၆။ သံဝါသဒီပနီကျမ်း
၂၇။ သံဝဏ္ဏနာဆက္ကကျမ်း
၂၈။ ပရိဝါသ ဝိနိစ္ဆယကျမ်း
၂၉။ ကမ္မဝါစာ နိဿယမူသစ်
၃၀။ ဥပါသက ပဋိပဒါကျမ်း
၃၁။ ဝိသုဒ္ဓါရုံအဆုံးအဖြတ်
၃၂။ သိရီမဟာမာယာဝတ္ထုနိဿယသစ်
၃၃။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟနိဿယသစ်
၃၄။ ဒေါင်းဋီကာဟောင်း

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း မာတိကာ

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း နိဒါန်း
ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီးထေရုပ္ပတ္တိ(အကျဉ်း)

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ
(၁) အာသီသပုဗ္ဗက ဂန္ထာရမ္ဘ
(၂) ပဏာမပုဗ္ဗက ဂန္ထာရမ္ဘ

၁-စိတ်ပိုင်း

၁။ စိတ္တသရူပဝိဘာဂနည်း
စိတ်မည်ပုံ
စိတ်တခုယုတ် ၉ဝ-ရေတွက်ပုံ
ဝေဒနာအရ သရုပ်ပြပုံ
သမ္ပယုတ်အရ သရုပ်ပြပုံ
သင်္ခါရအားဖြင့် သရုပ်ပြပုံ
စိတ်အကျယ် ၁၂၁-ပါး ခွဲပုံ
စိတ်သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)

၂-စေတသိက်ပိုင်း

၂။ စေတသိကသရူပ ဝိဘာဂနည်း
စေတသိက်မည်ပုံနှင့် စေတသိက် ၅၂-မျိုး
၃။ သမ္ပယောဂနည်း
၄။ သင်္ဂဟနည်း
၅။ သမ္ပယောဂနှင့် သင်္ဂဟ ရောပြွမ်း၍ ပြသောနည်း
သမ္ပယောဂနည်း သင်္ဂဟနည်းနှင့် မိဿကနည်းတို့ ၃-ပါး ပေါင်း၍ပြခြင်း
စေတသိက် သရုပ်ခွဲနည်း ဇယား

၃-ပကိဏ်းပိုင်း

၆။ စိတ် စေတသိက်ကို ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထု ဤ ခြောက်ခု တို့ဖြင့် ပေါင်း စုယူ သိမ်း သော ပကိဏ္ဏက သင်္ဂဟနည်း
(၁) ဝေဒနာသင်္ဂဟနှင့် အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏာ ကဗျာအချုပ်
(၂) ဟေတုသင်္ဂဟ
“အဟိတ် တေရသ”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
“သုံး ဧကဟိတ်”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
( ၃ ) ကိစ္စသင်္ဂဟနှင့် အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏာ ကဗျာအချုပ်
(၄) ဒွါရသင်္ဂဟ
(၅) အာရမ္မဏသင်္ဂဟ
ဧကန်အာရုံပြု
အနေကန် အာရုံပြု
အာရုံကိုမူထား၍ ဧကန် အနေကန် အာရုံပြုစိတ်တို့ကို ပြခြင်း
ဧကန်အာရုံပြု လင်္ကာ
အနေကန်အာရုံပြု လင်္ကာ
လောဘမူသည် စသောစိတ်တို့၏ အလေးအမြတ် အာရုံပြု လင်္ကာ
စေတသိက် အာရုံပြု လင်္ကာ
(၆) ဝတ္ထုသင်္ဂဟ
ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီသောစိတ်များ
ရံခါမှီ ရံခါမမှီ
ဝတ္ထုရုပ်ကို မမှီသောစိတ်များ
ဘုံအားဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း
စေတသိက်တို့ကို ဝတ္ထုသင်္ဂဟဖြင့် ခွဲပုံ လင်္ကာ
ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟ မိဿကနည်း
ဝေဒနာသင်္ဂဟ ဟေတုသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)
ကိစ္စသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)
ဒွါရသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)
အာရမ္မဏသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)
ဝတ္ထု သင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)

၄-ဝီထိပိုင်း

၇။ ဝီထိချနည်း
ဝီထိမည်ပုံ
ဝီထိအချုပ် ၂-မျိုး

ပဉ္စဒွါရဝီထိ ၅-ပါး
စက္ခုဒွါရဝီထိ ၁၅
အတိမဟန္တာရုံဝီထိဖြစ်ပုံ
မဟန္တာရုံ ၂-ဝီထိ
ပရိတ္တာရုံ ၆-ဝီထိ
အတိပရိတ္တာရုံ ၆-ဝီထိ
၇၅-ဝီထိ
စိတ် သရုပ် အာရုံပြု စသောအားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ

မနောဒွါရဝီထိ
မနောဒွါရဝီထိ ၂-ပါး
ကာမဇောဝီထိ ၉-ပါး
ဝိဘူတာရုံ ၅-ဝီထိ
အဝိဘူတာရုံ ၂-ဝီထိ
စိတ်သရုပ် စသောအားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ
ဝိဘူတာရုံ အဝိဘူတာရုံ နှစ်ဝီထိ ဖြစ်ဟန်
“ဒွိ မနောဒွါ” အစချီသော ကဗျာ

မရဏာသန္နဝီထိ
ပဉ္စဒွါရ၌ မရဏာသန္နဝီထိ (၂၀)
စက္ခုဒွါရိက မရဏာသန္နဇောဝီထိ ၄-ပါး
မရဏာသန္နဝီထိကို စိတ်သရုပ် စသည်ဖြင့် ဝေဖန်၍ ပြခြင်း
မနောဒွါရ မရဏာသန္နဝီထိ
မနောဒွါရ မရဏာသန္နဝီထိ ၄-ပါး
ရဟန္တာ၏ မရဏာသန္နဝီထိ
ဝိပါက်ချဟန် ဇောချဟန်များ
တဒါရုံကျခြင်း အင်္ဂါ ၃-ပါး
အာဂန္တုက ဘဝင်ကျခြင်း
ဇောချဟန်
ဘုရားရဟန္တာများနှင့် ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ သဘော အဆုံးအဖြတ်
အာရုံအားလျော်စွာ လိုက်လျော မလိုက်လျောခြင်း အကြောင်းများ
ကြိယာဇောနောင် တဒါရုံကျပုံ အဆုံးအဖြတ်
အဋ္ဌကထာကို အထွတ်အမြတ် လေးစားရိုသေအပ်ကြောင်း
ဝိပလ္လာသ ၄-ပါး ၁၂-ပါး
ဟသိတုပ္ပါဒ် ဖြစ်ပုံ
အတီတဘဝင် စသည်မည်ပုံ
အတီတဘဝင်
ဘဝင်္ဂစလန
ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ
ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း
မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း
စက္ခု, သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ
စက္ခုဝိညာဉ် စသည်
သမ္ပဋိစ္ဆန
သန္တီရဏ
ဝုဋ္ဌော
ဇော
တဒါရုံ
ဘဝင်လှုပ်ခြင်း
မန္ဒာယုကစသော ပသာဒ သုံးမျိုးနှင့် ပဉ္စဝိညာဏ် မှီရာပသားဒ
မန္ဒာယုကပသာဒ
အမန္ဒာယုကပသာဒ
မဇ္ဈိမာယုကပသာဒ

အပ္ပနာဝီထိ

အပ္ပနာဝီထိ ၅-ပါး

ဈာနဒီထိ ၂-ပါး
အာဒိကမ္မိကဝီထိ ဖြစ်ဟန်
သမာပဇ္ဇနဝီထိ ဖြစ်ဟန်
ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိဖြစ်ဟန်
ဈာနဝီထိပေါင်း ၇၂-ပါး
ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ၁၉၂-ပါး၊
“စျာန်ကိုးခုကို” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
ဈာနဝီထိ၌ ဖြစ်သော စိတ်သရုပ် အာရုံစသည့် လင်္ကာ
“ပစ္စဝေက္ခဏာ ချရာမနော” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
နိမိတ် ဘာဝနာ စသည် ၃-ပါးစီ

မဂ္ဂဝီထိ
မဂ္ဂဝီထိ ၄-ပါး
သောတာပတ္တိမဂ္ဂဈာနဝီထိ ၅-ပါး

ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိငါးမျိုး
“မဂ်လေးတန်ကို”အစချီသော သင်္ဂဟသပေါက်
မဂ္ဂဝီထိ၌ စိတ်သရုပ် စသည်

ဖလသမာပတ္တိ ဝီထိ
ဖလသမာပတ္တိဝီထိဖြစ်ဟန်
“ဂေါတြဘူ”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

အဘိညာဉ်ဝီထိ
အဘိညာဉ်ဝီထိ ၇-ပါး
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ဝီထိ
ကျန်အဘိညာဉ်များ၌ အဓိဋ္ဌာန်ပုံများ
အဘိညာဉ်တို့၏ အာရုံများ
အဘိညာဉ် ငါးပါး
အဘိညာဉ် ခြောက်ပါး

နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ
နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ ဖြစ်ဟန်
ပုဗ္ဗကိစ္စ လေးပါး
စိတ်တို့၏တကြိမ်ဖြစ်ခြင်း စသောနည်းဖြင့် သရုပ်ခွဲခြင်း
ဝါရဘေဒ
ဥပ္ပတ္တိက္ကမ
ဘူမိဇာတိဘေဒ
သရူပဘေဒ

ဝီထိပိုင်းဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ
ကာမဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ
ဈာနဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ
၆-ကြိမ် ၇-ကြိမ်မြောက်နှင့် ၃-ကြိမ်မြောက်တို့၌ အပ္ပနာ မဖြစ်နိုင်ခြင်း အကြောင်း
ပရိကံ စသည်မည်ပုံ
ဈာန်မည်ပုံ
နီဝရဏ ငါးပါးကို ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးဖြင့် ပယ်ပုံ
အသုဘအာရုံ၌ ပထမဈာန်သာ ဖြစ်ခြင်း
အပ္ပနာ မည်ခြင်း
ဝသီဘော် ငါးပါး
မဂ္ဂဖလဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ
အဘိညာဏ် ဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ
ပရိကံစိတ်နှင့် အဘိညာဉ်စိတ်
အဘိညာဉ်အရာ၌ စိတ်ကို ဆုံးမကြောင်း အခြင်းအရာ ၁၄-ပါး
နိရောဓသမာပတ္တိ ဝီထိဆိုင်ရာကျက်မှတ်ဖွယ်များ
ဝီထိပိုင်း သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)

၅-ဘုံပိုင်း ( ဝီထိမုတ်ပိုင်း)

ဘူမိပုဂ္ဂလနည်း
ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂
အရိယာ ၉၆
သောတာပန် ၂၄
သကဒါဂါမ် ၁၂
အနာဂါမ် ၄၈
ရဟန္တာ ၁၂
၃၁-ဘုံ ရေတွက်ပုံ
ကာမ ၁၁-ဘုံ
အပါယ်လေးပုံ(ငရဲကြီး ၈)
ငရဲငယ်များ
ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ
ဗြဟ္မာ ၂၀ (ရူပ ၁၆-ဘုံ)
အရူပ ၄-ဘုံ
တနည်း ၃၁-ဘုံ ရေတွက်ပုံ
ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ၇-ဘုံ
သတ္တဝါသ ဘုံကိုးဝ
ကမ္ဘာပျက်ပုံ
အနုသာသနီဌာနဂတ သံဝေဂ ဂါထာ

ဘုံအဖွင့်ဝစနတ္ထများ
အပါယ်ဆိုင်ရာ အဖွင့်စနတ္ထများ
ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်
အသုရာ
ပြိတ္တာ
တိရစ္ဆာန်
အပါယ်
ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ ဆိုင်ရာ အဖွင့် ဝစနတ္ထများ
မနုဿလူ့ဘုံ
စတုမဟာရာဇ်
တာဝတိံသာ
ယာမာ
တုသိတာ
နိမ္မာနရတိ
ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိ
ဗြဟ္မာဘုံဆိုင်ရာ အဖွင့် ဝစနတ္ထများ
ပထမဈာန် ၃-ဘုံ
ဒုတိယဈာန် ၃-ဘုံ
တတိယဈာန် ၃-ဘုံ
စတုတ္ထဈာန် ဘုံများ
သုဒ္ဓါဝါသ ၅-ဘုံ
အရူပ ၄-ဘုံ ငရဲကြီးရှစ်ထပ်နှင့် အပါယ် ၄-ဘုံ
ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ
ဗြဟ္မာ
သုဒ္ဓါဝါသ ငါးဘုံ
အရူပ လေးဘုံ
ဘုံတို့၏ အကွာအဝေး
ဘုံအကွာအဝေး ဆောင်ပုဒ်များ
ပိဋကသင်္ချာယူနည်း
သတ္တဝါတို့၏ သက်တမ်း
ငရဲကြီးရှစ်ထပ် သက်တမ်း
နတ်သက်ကို လူသက်အားဖြင့် ပြပုံနှင့် လေးဆတက်ပုံ
ဆောင်ပုဒ် (နတ်သက်)
သက်တမ်း ဆုတ်ယုတ်ပုံ တက်ပုံ

ကပ်အမျိုးမျိုးနှင့် ဘုရားပွင့်ရာကာလများ
အာယုကပ်
အန္တရကပ်
အသင်္ချေယျကပ်

အသင်္ချေယျလေးကပ်နှင့် မဟာကပ်
သံဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ်
သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်
ဝိဝဋ္ဋကပ်
ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီကပ်
မဟာကပ်
မဟာကပ်၏ ပမာဏ
မဟာကပ် ခြောက်မျိုး
သာရကပ်
မဏ္ဍကပ်
ဝရကပ်
သာရမဏ္ဍကပ်
ဘဒ္ဒကပ်
သုညကပ်
ဗြဟ္မာတို့၏သက်တမ်းများ
၈-ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် (ဘူမိပုဂ္ဂလနည်း)
“အပါယ် ဒုရ” အစချီသော ကဗျာအချုပ်
“တယောက် ငါးဘုံ” အစချီသော ကဗျာအချုပ်
ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံ၌ဖြစ်
“သုံး လေး ခုနစ်” အစချီသော ကဗျာအချုပ်
၉-ဘုံ၌ စိတ်ဖြစ် (ဘူမိစိတ္တနည်း)
“သုံးဆယ်ခုနစ်” အစချီသော ကဗျာအချုပ်
စိတ်သည် ဘုံ၌ဖြစ် (ဘူမိစိတ္တနည်း)
“တဘုံလေးသာ” အစချီသော ကဗျာပျို့
၁ဝ-ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်သောစိတ်များ (ပုဂ္ဂလစိတ္တနည်း)
ကာမပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ရသောစိတ်များ
ရူပဗြဟ္မာတို့၌ ရအပ်သောစိတ်များ
အရူပပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ရအပ်သောစိတ်များ
“ဈာန်မရသည်” အစချီသော ကဗျာပျို့
စိတ်သည် ပုဂ္ဂိုလ်၌ဖြစ် (ပုဂ္ဂလစိတ္တနည်း)
“ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်” အစချီသော ကဗျာ
ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် ဘုံ၌ စိတ်ဖြစ် သရုပ်ခွဲနည်း နှစ်နည်း (ဇယားကွက်)
ပုဂ္ဂိုလ်၌ စိတ်ဖြစ် သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)

ကမ္မစတုက္ကအကျဉ်း

ကိစ္စအားဖြင့် ကိစ္စတုက္ကကံ ၄-ပါး
အကျိုးပေး အလှည့်အစဉ်ဖြင့် ပါကဒါနပရိယာယ စတုက္ကကံ ၄-ပါး
အကျိုးပေးရာကာလအားဖြင့် ပါကကာလ စတုက္ကကံ ၄-ပါး
အကျိုးပေးရာ ဘုံအားဖြင့် ပါကဌာန စတုက္ကကံ ၄-ပါး
စတုက္ကအဆုံးအဖြတ်
ကမ္မစတုက္ကအကျယ်

ကိစ္စစတုက္ကကံ အဓိပ္ပါယ်များ
ဇနကကံ
ဥပတ္ထမ္ဘကကံ
ဥပပီဠကကံ
ဥပဃာတကကံ
ဇနကနှင့် ဥပဃာတက ထူးခြားပုံ
သုဂတိဘုံအတွက် ကိစ္စစတုက္က ရှင်းလင်းချက်
ဒုဂ္ဂတိဘုံအတွက် ကိစ္စစတုက္က ရှင်းလင်းချက်

ပါကဒါနပရိယ စတုက္ကကံ လေးပါး

ဂရုကံ
အာသန္နကံ
အာစိဏ္ဏကံ
ကဋတ္တာကံ

ပါကာလ စတုက္ကကံ လေးပါး

ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ
ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ
အပရာပရိယဝေဒနီယကံ
အဟောသိကံ

ပါကဌာန စတုက္ကကံများ

ကာမကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ
ကာယဒွါရ
ကာယကံ ၃-ပါး
ဝစီကံ ၄-ပါး
မနောကံ ၃-ပါး
ဒွါရဖြင့်ကံ ကံဖြင့် ဒွါရကို မှတ်ခြင်း
ကမ္မပထ မမြောက်သော ကုသိုလ် မရှိခြင်း
အကုသလကမ္မပထ ၁၀-ပါးတို့၏ အင်္ဂါပယောဂ စသည်
ပါဏာတိပါတ အင်္ဂါ ၅-ပါးနှင့် ပယောဂ ၆-ပါး
အဒိန္နာဒါန် အင်္ဂါ ၅-ပါး
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ အင်္ဂါ ၄-ပါး
အဂမနီယ၀တ္ထု ၂၀-ပါး
စောင့်ရှောက်အပ်သော မိန်းမတကျိပ်
မယားတကျိပ်
“မာပိ မာပိ” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ အဆုံးအဖြတ်
သေရည်သောက်ခြင်း၏ အပြစ် အဆုံးအဖြတ်
မုသာဝါဒ အင်္ဂါ ၄-ပါး
ပိသုဏဝါစာ စသည်တို့၏ အင်္ဂါများ
ပိသုဏဝါစာ အင်္ဂါ ၄-ပါး
ဖရုသဝါစာ အင်္ဂါ ၃ ပါး
သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ အင်္ဂါ ၂-ပါး
အဘိစ္ဇျာအင်္ဂါ ၂-ပါး
ဗျာပါဒအင်္ဂါ ၂-ပါး
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအင်္ဂါ ၂-ပါး
အကုသလကမ္မပထ ၁၀-ပါးကို ဓမ္မတရားကိုယ် စသောအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း ၊
ဓမ္မအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ကောဋ္ဌာသအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
အာရုံအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ဝေဒနာအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
မူလအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ကုသလကမ္မပထတရား ၁၀-ပါး
ကုသလကမ္မပထတရား ၁၀-ပါးကို ဓမ္မစသောအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ကုသလကမ္မပထ ၁၀-ပါးကို ဒါန သီလ ဘာဝနာအားဖြင့် ဝေဖန်ပြပုံ

ပုညကြိယာဝတ္ထု ၁၀-ပါး
ဒါန
သီလ
ဘာ၀နာ
အပစာယန
ဝေယျာဝစ္စ
ပတ္တိဒါန
ပတ္တာနုမောဒနာ
ဓမ္မသာဝန
ဓမ္မဒေသနာ
ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ
ပုညကြိယာဝတ္ထုတို့ကို ဒါန သီလ ဘာဝနာ၌ သွင်းယူပုံ
ဥဒ္ဓစ္စစေတနာဆိုင်ရာ အကျိုးပေးပုံ အဆုံးအဖြတ်
ဥက္ကဋ္ဌ ကုသိုလ်ကံ
ဩမကကုသိုလ်ကံ
ကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေးရာ၌ ပါဝင်သောဟိတ်များ
ဈာန်အကျိုးပေး အမြတ် အလတ် အညံ့ ကွဲပြားပုံ
ပရိတ္တဈာန်
မဇ္ဈိမာန်
ပဏီတစျာန်
အဘိညာဏ်သည် ပဋိသန္ဓေအကျိုး မပေးခြင်း
အသညသတ်ဘုံ၌ဖြစ်ပုံ
ဈာန်ရ ပုထုဇဉ် စသည်တို့ မိမိတို့ဖြစ်လိုရာဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်ခြင်း
ဈာန်ရ မိန်းမတို့မှာ မိမိတို့လားရာ ပဌမဈာန်ဘုံ စသည်တို့တွင် အနိမ့်ဆုံးဘုံ၌သာ ဖြစ်ရခြင်း
ကမ္မစတုက္ကလေးရပ် ရောစပ်ပုံများနှင့် စက်လှည့်ပုံ
ဥပစ္ဆေဒက မရဏ အဆုံးအဖြတ်
ကိုယ်ဝန်ပျက်ခြင်း ၃-ပါး
သေချိန်ကာလ မဟုတ်ပဲ သေခြင်း ၇-ပါး, ၈-ပါး
မဏာသန္နဝီထိနှင့် ပဋိသန္ဓေစိတ်
သင်္ခါရအရ
မရဏာသန္နဝီထိအာရုံ
သသင်္ကဝိနိစ္ဆယ
ဝိညတ္တိဂ္ဂဟဏဝီထိအကျယ်
ကာယဝိညတ်ဖြစ်ပုံ ဝီထိ ၃-ဆင့်
ဝိညတ် အဓိပ္ပါယ်
ကာယဝိညတ် ဝီထိများဖြစ်ပုံ
စတုတ္ထ မနောဒွါရဝီထိ
ပဉ္စမ မနောဒွါရဝီထိ
ကာယဝိညတ်ကို ၅-ဝီထိအားဖြင့် သိခြင်း
ကာယဝိညတ်ဖြစ်ပုံကို သိသော ဝီထိ ၃-မျိုး
ဝီထိ ၉-မျိုးပြ သင်္ဂဟဂါထာ
ကာယဝိညတ်၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သိစေသော ဝီထိ ၉-ပါး
၀စီဝိညတ် ဝီထိများ
အသံတိုရှည်
အခြေခံဝီထိ ၃-ခုတို့ များစွာဖြစ်ခြင်း
စတုတ္ထ ဝီထိ
သမူဟာကာရပညတ်ဝီထိနှင့် နာမပညတ်ဝီထိ
အက္ခရာတလုံးအတွက် နာမဝီထိဖြစ်ပုံ
ဝေါဟာရနာမပညတ်နှင့် ဒြဗ်ကိုအာရုံပြုသော အတ္ထဝီထိ ၂-မျိုး
ဝီထိအစဉ် ၄-ဆင့် ၅-ဆင့်ပွားပုံ
ဝီထိအစဉ် ၁၀-ဆင့်ဖြင့် အသံတခု၏ အဓိပ္ပါယ်ကို သိရခြင်း

၆-ရုပ်ပိုင်း

၁၁-ရူပသရူပဝိဘာဂနည်း
ရုပ်မည်ပုံ
ရုပ်ပရမတ်ဖြစ်ပုံ

ရူပသမုဒ္ဒေသ
ရုပ်အပြား
ရုပ်အမျိုးဇာတ် ၁၁-ပါး
ရုပ် ၂ဂ-ပါး
ဘာဝရုပ် ၂-ခုနှင့် ဣန္ဒြိယပစ္စည်း
ဣန္ဒြိယပစ္စည်း တပ်နိုင်သော အင်္ဂါများ
ဣန္ဒြိယရုပ်ဖြစ်သော်လည်း ဣန္ဒြိယပစ္စည်း မရနိုင်ပုံ
လိင်္ဂ နိမိတ္တ ကုတ္တ အာကပ္ပ တို့၏အထူး
ဟဒယဝတ္ထုကို ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ ဟောတော်မမူခြင်း အကြောင်း

ရူပဝိဘာဂ
ရုပ်ကို ပိုင်းခြားပုံ ဧကကနည်းအားဖြင့် ၄၃-ပါး
ပကိဏ္ဏကဒုက် ၁၄-ပါး
ဝတ္ထုဒုက် ၂၅-ပါး
အာရမ္မဏာဒုက် ၂၅-ပါး
အာယတနဒုက် ၁၀-ပါး
ဓာတုဒုက် ၁၀-ပါး
ဣန္ဒြိယဒုက် ဂ-ပါး
သုခုမရူပဒုက် ၁၂-ပါး
သရုပ်ခွဲပုံ(စက်လှည့်ပုံ)
စက္ခုနှင့် သောတ အသမ္မတ္တဖြစ်ပုံ

ရူပသမုဋ္ဌာန
ရုပ်ကိုဖြစ်စေသည့် အကြောင်းတရား ၄-ပါး
ရုပ်ကိုဖြစ်စေသည့် ကံစေတနာများ
ရုပ်တို့ကိုဖြစ်စေသည့် စိတ်များ
ရယ်ရွှင်ရုပ် စသည်တို့ကို ဖြစ်စေသည့်စိတ်များ
စက်လှည့်၍ သရုပ်ခွဲခြင်း
တေဇောသည် ဌီသို့ရောက်မှ ဥတုဇရုပ်ကို ဖြစ်စေခြင်း
အာဟာရ၏ အာဟာရဇရုပ်ကို ဖြစ်စေသည့်အချိန်
ဧကဇရုပ် စသည်ဖြင့် ခွဲဝေခြင်း
စတုဇရုပ် ၁၁-ပါးယူပုံ
စတုဇရုပ် ၁၃-ပါးယူပုံ
လက္ခဏရုပ်လေးပါးသည် န ကုတောစိသမုဋ္ဌာန မုချသာ
စက်လှည့်၍ သရုပ်ခွဲပုံ

ရူပကလာပ
ရုပ်ကလာပ်လက္ခဏာ ၄-ပါး
ကလာပ်အားဖြင့် စက်လှည့်၍ သရုပ်ခွဲပုံ

ရူပပဝတ္တိက္ကမ
ကာမဘုံ၌ ရုပ်ဖြစ်စဉ်
ကာမသံသေဒဇဥပပါတ်ပုဂ္ဂိုလ်များ
အပါယ် သံသေဒဇပုဂ္ဂိုလ်
အပါယ် ဥပပါတ်
သုဂတိဥပပါတ်ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဣန္ဒြေ မချို့တဲ့စကောင်း
သုဂတိ သံသေဒဇပုဂ္ဂိုလ်၌ စက္ခု သောတ ဃာန ချို့တဲ့နိုင်ခြင်း
ကလာပ်သုံးစည်း ရသည့် သတ္တဝါ
အမိဝမ်း၌ ဂဗ္ဘသေယျက သတ္တဝါတို့၏ ရုပ်ဖြစ်စဉ်
ပသာဒရုပ်တို့ ၁၁-သတ္တာဟသို့ရောက်မှ ပေါ်လာခြင်း
ကမ္မေနနှင့် ကမေန အဆုံးအဖြတ်
ဋီကာကျော်ဆရာ၏ အယူအဖွင့်မှားပုံ
သမာနဝါဒ
ဇစ္စန္ဓ ဇစ္စဗဓိရ ဇစ္စဃာနက ပုဂ္ဂိုလ်များ
ယောနိလေးရပ်ကို ဂတိငါးပါးနှင့်စပ်ပုံ
ဂမ္ဘသေယျက၌ ဇိဝှါယတန မချို့ စကောင်း
ရုပ်လေးပါးတို့ အသီးသီး စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံအစဉ်
ဥပါဒ်ခဏ၌ စိတ်က အားကောင်း၍ ဌီခဏ၌ ရုပ်အားရှိပုံ
ရုပ်က ရုပ်ကို ဖြစ်စေနိုင်သော ဌီခဏ
ရုပ်လေးပါးတို့ နောက်ဆုံးချုပ်ပုံအစဉ်
ရုပ်၏ ဘဝသံသရာလည်ပုံ
အနုသာသနီဂါထာ
ရူပဘုံ၌ ရုပ်ဖြစ်စဉ်
အသညတ်ဘုံ၌ ရအပ်သောရုပ်များ
ကာမဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေအခါ ဇီဝိတနဝကကလာပ် သီးခြားမရခြင်း အကြောင်း
စက်လှည့်သရုပ်ခွဲပုံ
ရုပ်ပိုင်း သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယားကွက်)

၇-သမုစ္စည်းပိုင်း

၁၂-သမုစ္စယသင်္ဂဟနည်း
သဘာဝဓမ္မ ၇၂-ပါး
သမုစ္စယသင်္ဂဟ ၄-ပါး

အကုသလသင်္ဂဟ ၉-မျိုး

(၁) အာသဝ
အာသ၀ အဓိပ္ပါယ်
အာသ၀ အမျိုးမျိုး
ကာမာသဝ
ဘဝါသဝ
ဒိဋ္ဌာသဝ
အဝိဇ္ဇာသဝ
အာသဝကို စီစဉ်ဟောကြားပုံ
သာသဝနှင့် အာသဝသမ္ပယုတ္တ
စက်လှည့်၍ သရုပ်ခွဲပုံ

(၂) သြဃ (၃) ယောဂ
သြဃ အဓိပ္ပါယ်
ယောဂ အဓိပ္ပါယ်

(၄) ဂန္ထ ၄-ပါး
ဂန္ထဝစနတ္ထ
ကာယဂန္ထ မည်ပုံ
အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ
ဗျာပါဒကာယဂန္ထ
သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထ
ဣဒံ သစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ
ဒေါသ ၁၉-ပါး သရုပ်များ
ဟောပုံအစီအစဉ်
စက်လှည့် သရုပ်ခွဲပုံ

(၅) ဥပါဒါန်လေးပါး
ဥပါဒါန်မည်ပုံ
ကာမုပါဒါန်
ဒိဋ္ဌုပါဒါန်
သီလဗ္ဗတုပါဒါန်
အတ္တဝါဒုပါဒါန်
သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် မဂ်ကိုသာ တားခြင်း
ဟောပုံအစဉ်
စက်လှည့် သရုပ်ခွဲပုံ

(၆) နီဝရဏခြောက်ပါး (တရားကိုယ် ၈-ပါး)
နီဝရဏအဓိပ္ပါယ်
ကာမစ္ဆန္ဒနိဝရဏ
ဝိစိကိစ္ဆာနိဝရဏ
ထိနနှင့်မိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စနှင့် ကုက္ကုစ္စ တို့ကို နီဝရဏ တခုတည်းအဖြစ် ဆိုခြင်း အကြောင်း

(၇) အနုသယ ၇-ပါး (တရားကိုယ် ၆-ပါး)
အနုသယ မည်ပုံ
စက်လှည့် သရုပ်ခွဲပုံ

(၈) သံယောဇဉ် ၁၀-ပါး (တရားကိုယ် ၉-ပါး)
သံယောဇဉ် မည်ပုံ
မာန်ကိုးပါး
ယာထာဝမာန် ၃-ပါး
အယာထာဝမာန် ၆-ပါး
မစ္ဆေရ ငါးပါး
မစ္ဆေရ ငါးပါးတို့ အကျိုးပေးပုံ

(၉) ကိလေသာ ၁၀-ပါး
ကိလေသာ မည်ပုံ
စက်လှည့် သရုပ်ခွဲပုံ
ကာမနှင့်ဘဝတို့၏ တရားကိုယ်ကို တဏှာ ဟု ယူပုံ
စက်လှည့်သရုပ်ခွဲပုံ
“လော ကိုးမည်ရှိ” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

မိဿက သင်္ဂဟ ၇-မျိုး

(၁) ဟိတ်
ဟိတ် ၆-ပါး
ဟိတ်မည်ပုံ
စက်လှည့်သရုပ်ခွဲပုံ

(၂) ဈာန် ၇-ပါး
ဈာန် ဈာနင်
ဈာန်အဓိပ္ပါယ်
ဈာနင်္ဂ
စက်လှည့်သရုပ်ခွဲပုံ
“ပဉ္စင်္ဂိက” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

(၃) မဂ္ဂင် ၁၂-ပါး (တရားကိုယ် ၉-ပါး)
မဂ္ဂင်မည်ခြင်း
စက်လှည့်သရုပ်ခွဲပုံ
“အဋ္ဌင်္ဂိက” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

(၄) ဣန္ဒြေ ၂၂-ပါး (တရားကိုယ် ၁၆-ပါး)
ဣန္ဒြေ မည်ခြင်း
ဣန္ဒြေ တရားကိုယ်များ
သမာဓိန္ဒြေ
ပညိန္ဒြေ ၄-မျိုး
ဣန္ဒြေ အဆုံးအဖြတ် ငါးပါး
ဘေဒါဘေဒ
အစီအစဉ် “ကမ”
ကိစ္စအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
စက္ခုန္ဒြေ စသည် ငါးပါး
မနိန္ဒြေ
ဘာဝ ၂-ပါး
ဇီဝိတိန္ဒြေ
သုခိန္ဒြေ
ဥပေက္ခိန္ဒြေ
သဒ္ဓါစသည် ၅-ပါး
အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ
အညိန္ဒြေ

အညာတာဝိန္ဒြေ
ဘူမိအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
တာဝတွအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း

(၅) ဗိုလ် ၉-ပါး
ဗိုလ်မည်ပုံ
စက်လှည့်ပုံ
“နှစ်ဗိုလ် စိတ်နှစ်” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

(၆) အဓိပတိ ၄-ပါး
အဓိပတိမည်ပုံ
အဓိပတိနှင့် ဣန္ဒြေအထူး
သရုပ်ခွဲ စက်လှည့်ပုံ

(၇) အာဟာရ ၄-ပါး
အာဟာရဝစနတ္ထ
အာဟာရမည်ပုံ
ဈာန်ကိစ္စတပ်နိုင်သည့်အင်္ဂါနှင့် ဈာန်ကိစ္စမတပ်နိုင်သော တရားများ
မဂ်ကိစ္စတပ်နိုင်သောအင်္ဂါနှင့် မဂ်ကိစ္စမတပ်နိုင်သော တရားများ
“ပညာငါးမည်” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ
စက်လှည့် သရုပ်ခွဲပုံ

ဗောဓိပက္ခိယ သင်္ဂဟ ၇-မျိုး
ဗောဓိပက္ခိယမည်ပုံ

(၁) သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး
သတိပဋ္ဌာန်ဝစနတ္ထ
သတိလေးပါးဖြစ်ပုံ

(၂) သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး
သမ္မပ္ပဓာန်ဝစနတ္ထ
ဝီရိယလေးပါးဖြစ်ပုံ

(၃) ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါးနှင့် အဓိပ္ပါယ်
ဣဒ္ဓိ နှင့် ဣဒ္ဓိပါဒ်

(၄) ဣန္ဒြေ (၅) ဗိုလ်

(၆) ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး
ဗောဓိအဓိပ္ပါယ်
ဗောဇ္ဈင်္ဂ မည်ပုံ

(၇) မဂ္ဂင် ၈-ပါး
ဗောဓိပက္ခိယ တရားကိုယ်များ
ဗောဓိပက္ခိယတရားကို ဌာနဖြင့် ဝေဖန်ခြင်း
ဆဗ္ဗိသုဒ္ဓိ သရုပ်
စက်လှည့်ပုံ

သဗ္ဗသင်္ဂဟ ၅-မျိုး
(၁) ခန္ဓာငါးပါး
(၂) ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး
ခန္ဓာ မည်ပုံ
တဆယ့်တပါး ကွဲပြားပုံ
ကာလအားဖြင့်ခွဲပုံ
ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို နည်းခြောက်ပါးဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ
အစီအစဉ် “ကမ” ငါးမျိုး
ဝိသေသအားဖြင့် အဆုံးအဖြတ်
ခန္ဓာနှင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ
အနူနာဓိကအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ
နှိုင်းယှဉ်ကြောင်း ဥပမာနှင့် ခန္ဓာငါးပါး
ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ဒွိဓာ (ရှုနည်း ၂-ပါးဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ)
ရုပ်-ရေမြှုပ်
ဝေဒနာ-ရေပွက်
သညာ-တံလျှပ်
သင်္ခါရ-ငှက်ပျောတုံး
ဝိညာဏ-မျက်လှည့်
အတ္တသိဒ္ဓိအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ
“အသုဘာနှင့်” အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ

(၃) အာယတန ၁၂-ပါး
အာယတနမည်ပုံ
ဆုံးဖြတ်နည်း ငါးမျိုး
မယုတ်မလွန် ပိုင်းခြားခြင်း “တာဝတွ” အားဖြင့် ဟောကြားပုံ
အစီအစဉ် ကမ အားဖြင့် ဟောကြားပုံ
သင်္ခေပအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ
ဝိတ္ထာရအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ
ဒဋ္ဌဗ္ဗအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ပုံ

(၄) ဓာတ် ၁၈-ပါး
ဓာတ်မည်ပုံ
ဆုံးဖြတ်ခြင်း ငါးပါး
အစီအစဉ် ကမ အားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
တာဝတွအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
သင်္ချာအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ဒဋ္ဌဗ္ဗအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
သင်္ခတဓာတ်တို့ကို သာမညအားဖြင့် ရှုပုံ
သင်္ခတဓာတ်တို့ကို ဝိသေသအားဖြင့် ရှုပုံ
မနောဓာတ်စသည်၌ ရှုပုံ သင်္ဂဟကဗျာ

(၅) သစ္စာ ၄-ပါး
အရိယသစ္စာမည်ပုံ
ဒုက္ခမည်ပုံ
သမုဒယမည်ပုံ
နိရောဓမည်ပုံ
မဂ္ဂမည်ပုံ
ဆုံးဖြတ်ခြင်း ၁၄-ချက်
သစ္စာအနက် ၁၆-ချက်
ဒုက္ခသစ္စာ၏ အနက် ၄-နှက်
သမုဒယသစ္စာအနက် ၄-နက်
နိရောဓသစ္စာ၏ အနက် ၄-နက်
မဂ္ဂသစ္စာ၏ အနက် ၄-နက်
အာဝိဘဝနာကာရဖြစ်ပုံများ
ဒုက္ခသစ္စာ၏ အာဝိဘဝနာကာရဖြစ်ပုံ
သမုဒယသစ္စာ၏ အာဝိဘဝနာာရဖြစ်ပုံ
နိရောဓသစ္စာ၏ အာဝိဘဝနာကာရဖြစ်ပုံ
မဂ္ဂသစ္စာ၏ အာဝိဘဝနာကာရဖြစ်ပုံ
သ ၄-ပါးတို့၏ လက္ခဏ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်
လက္ခဏာ
ရသ=ကိစ္စ
ပစ္စုပဋ္ဌာန်
အတ္ထအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
အတ္ထုဒ္ဓါရအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
မယုတ်မလွန် ပိုင်းခြား၍ ဟောခြင်း “တာဝတွ”
အစီအစဉ် “ကမ”
ဇာတျာဒိနိစ္ဆယ
ဒုက္ခသစ္စာ ၁၂-ပါး
ဇာတိအနက် ၉-ပါး
ဇာတိ၏ လက္ခဏာစသည်
ဇာတိ၏ ဒုက္ခဖြစ်ပုံ
ဧရာ၏ ဒုက္ခမည်ပုံ
ဧရာ၏ လက္ခဏာစသည်
မရဏနှင့် အမျိုးအစား
မရဏ၏ လက္ခဏာစသည်
သောက၏ လက္ခဏာစသည်
ပရိဒေဝ၏ လက္ခဏာစသည်
ဥပါယာသ လက္ခဏာစသည်
သောက ပရိဒေဝ, ဥပါယာသ သုံးပါးတို့အထူး
အပ္ပိယသမ္မယောဂဒုက္ခ၏ လက္ခဏာစသည်
ပိယဝိပ္ပယောဂဒုက္ခ၏ လက္ခဏာစသည်
ဣစ္ဆိတာလာဘဒုက္ခ၏လက္ခဏာစသည်
ဥပါဒါနက္ခန္ဓဒုက္ခမည်ပုံ
သမုဒယသုံးပါး
တဏှာသည်သာ သမုဒယဖြစ်ပုံ
နိရောဓသစ္စာမည်ပုံနှင့် နိရောဓ၏ လက္ခဏာ, ရသစသည်
နိဗ္ဗာန်ထင်ရှားရှိကြောင်း
နိဗ္ဗာန်ထင်ရှား ရှိသော်လည်း မြင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းပုံ
ပုထုဇဉ်တို့သည် စိတ် စေတသိက်တို့ကိုပင် မသိနိုင်
ပုထုဇဉ်တို့သည် ရုပ်လက္ခာကိုပင် မသိမြင်နိုင်
ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်ကို ခန့်မှန်း ကြည်ညိုနိုင်ပုံ
မဂ္ဂသစ္စာမည်ခြင်း
မရှိခြင်း “အဘာဝ”မျှကို နိဗ္ဗာန်ဟု မဆိုနိုင်ပုံ
ဘင်္ဂက္ခဏသည် နိဗ္ဗာန်မဟုတ်
အဆုံးစွန်သော ကိလေသက္ခယသည် နိဗ္ဗာန်မဟုတ်
ခယ၏ အကြောင်းသာ နိဗ္ဗာန်မည်ပုံ
ဉာဏကိစ္စအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
သစ္စာဉာဏ် နှစ်ပါး
အနုဗောဓဉာဏ်
ပဋိဝေဓဉာဏ်
သစ္စာ ၄-ပါးကို တပြိုင်နက် သိပုံ
အန္တောဘေဒအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
သစ္စာလေးပါးကို ဥပမာအားဖြင့် ပြခြင်း
စတုက္ကအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
သုညအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ဧကဝိဓာဒိအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း (သစ္စာ ၄-ပါး)
သဘာဂ ဝိသဘာဂအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
ဝေဒနာ သညာတို့ကို ခန္ဓာသီးခြားဖွဲ့ရပုံ
သစ္စာဝိမုတ် စိစစ်ပြခြင်း
သမုစ္စည်းပိုင်း သရုပ်ခွဲနည်း (ဇယား)

၈-ပစ္စည်းပိုင်း

၁၃-ပစ္စယသင်္ဂဟနည်း

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်း

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပစ္စည်းနှင့် ပဋ္ဌာန်းပစ္စည်းအထူး

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ မည်ပုံ ဝစနတ္ထလေးချက်

ပဋိစ္စသဒ္ဒါနှင့် သမုပ္ပါဒသဒ္ဒါတို့ဖြင့် ပယ်သောဝါဒများ

ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နမည်ပုံ

မြင်နိုင်ခဲ ဟောနိုင်ခဲသည့် တရားလေးပါး

ဝေဖန်ဆုံးဖြတ်နည်း ငါးမျိုး

ဒေသနာဘေဒအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း

အဝိဇ္ဇာကို အစထားပုံ

ဧကဝိဓာဒိအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်)

အင်္ဂါအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း

အင်္ဂါ ၁၂-ပါးဖြစ်ပုံ

ဓမ္မသရုပ် ပစ္စယသရုပ်အားဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း

အဝိဇ္ဇာမည်ပုံ

သင်္ခါရအပြားနှင့် သင်္ခါရမည်ပုံ

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပစ္စယသရုပ်

အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရဖြစ်ရခြင်း အကြောင်း

အဝိဇ္ဇာပစ္စယာသင်္ခါရ၌ ရနိုင်သည့် ပစ္စည်းများ

“အဝိဇ္ဇာ ဒုဝိဓာ”အစချီသော သင်္ဂဟဂါထာ

အကြောင်းအများကြောင့် အကျိုးအများသာဖြစ်ပုံ

အဝိဇ္ဇာက ကုသိုလ်ကို ကျေးဇူးပြုပုံ

ဌာနဝိရုဒ္ဓ စသည်ဖြစ်ပုံ

သဘာဝဝိရုဒ္ဓအကြောင်းဖြစ်ပုံ

ကိစ္စဝိရုဒ္ဓ အကြောင်းဖြစ်ပုံ

အဝိရုဒ္ဓ အကြောင်းဖြစ်ပုံ

သဒိသအကြောင်းဖြစ်ပုံများ

အသဒိသအကြောင်းဖြစ်ပုံ

စုတိ ပဋိသန္ဓေမည်ပုံ

သံသရာမည်ပုံ

သင်္ခါရလက္ခဏာ (သင်္ခတတရားတို့၏ လက္ခဏာ)

မိစ္ဆာအယူဝါဒများ

သံသရာတွင် သူကန်း ခရီးသွားသကဲ့သို့ ကျင်လည်ရပုံ

သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

သင်္ခါရ အရကောက်

ဝိညာဏ် အရကောက်

ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ်အပြား

ရူပမိဿပဋိသန္ဓေဝိညာဏ်

ကလလရေကြည်ပမာဏ

ဇာတိဥဏ္ဏအဓိပ္ပါယ်

ယောနိလေးပါးနှင့် ဂတိငါးပါး စပ်ဟပ်ယူပုံ

စုတိနောင်ပဋိသန္ဓေဖြစ်ပုံ

ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

ဝိညာဏ် အရကောက်

နာမ် အရကောက်

ရုပ် အရကောက်

နာမ်ရုပ် အရကောက်

ဝိပါက်ဝိညာဏ်က နာမ်ရုပ်အား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

ကမ္မဝိညာဏ်က နာမ်ရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

နာမရူပ ပစ္စယာ သဠာယတနပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

နာမ်ရုပ်အရကောက်

သဠာယတနအရကောက်

နာမ်သည် သဠာယတနအား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

ရုပ်သည် သဠာယတနအား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

နာမ်ရုပ်က မနာယတနအား ကျေးဇူးပြုပုံ

သဠာယတန ပစ္စယာ ဖဿပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

သဠာယတန အရကောက်

ဖ ဿ အရကောက်

စက္ခု စသော အာယတနတို့က နာမ်ဖဿအား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းများ

နာမ်အာယတနက ဖဿအား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်းများ

ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

ဖဿ ဝေဒနာ အရကောက်

ဖဿသည် ဝေဒနာအား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

ဝေဒနာ အရကောက်

တဏှာ ၁၀၈-ပါး

“တဏှာခြောက်တန်”အစချီသော သင်္ဂဟသံပေါက်

တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

တဏှာနှင့် ကာမုပါဒါန် အထူး

ဥပါဒါန်မည်ပုံနှင့် အရကောက်

တဏှာသည် ဥပါဒါန်အား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

ဘဝ အရကောက်

သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝအထူး

“ပစ္စုပ်တီတ”အစချီသော သင်္ဂဟသံပေါက်

ဘဝအပြား ခုနှစ်ဆယ့်နှစ်ပါး

ဥပါဒါန်က ဘဝအား ကျေးဇူးပြုသည့် ပစ္စည်းများ

ဘဝပစ္စယာ ဇာတိပဒ၌ အဓိပ္ပါယ်

ဘဝ အရကောက်

ဘဝသည် ဇာတိအား ကျေးဇူးပြုသော ပစ္စည်း

ဇာတိသည် ဇရာ မရဏစသည်တို့အား ကျေးဇူးပြုပုံ

သောကစသည်ကို အဆုံးထား၍ ဟောကြောင်း

အပေါင်းအားဖြင့် ခွဲဝေပုံ ခြောက်မျိုး

အဓွန့် ၃-ပါး

ခြင်းရာ ၂ဝ

အတိတ်အကြောင်း ၅-ပါး

သင်္ခါရနှင့် ကမ္မဘဝအထူး

အတိတ်အကြောင်း ၅-ပါး၏ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုး ၅-ပါး

ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်း ၅-ပါး

အနာဂတ်အကျိုး ၅-ပါး

အစပ် ၃-ပါး

အလွှာ ၄-ရပ်

ဝဋ် ၃-ပါး

မူလ ၂-ပါး

အဝိဇ္ဇာသည် ပုဗ္ဗန္တမူလမည်ပုံ

တဏှာသည် အပရန္တ မူလမည်ပုံ

ပုဗ္ဗန္တဘဝ စက်လည်ပုံ

အပရန္တ ဘဝစက်လည်ပုံ

မူလနှစ်ပါးကို ဟောရခြင်းအကျိုး

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ဝေဖန်နည်း ခြောက်မျိုး

သစ္စပ္ပဘဝအားဖြင့် ဝေဖန်နည်း

ကိစ္စအားဖြင့် ဝေဖန်နည်း

အကြောင်းကိစ္စလည်း ဖြစ်ခြင်း

မိစ္ဆာအယူကို တားမြစ်ခြင်း “ဝါရဏ” အားဖြင့် ဝေဖန်နည်း

နှိုင်းယှဉ်ခြင်း ဥပမာအားဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း

ဂမ္ဘီရအပြား ၄-ပါး

အတ္ထဂမ္ဘီရ

ဓမ္မဂမ္ဘီရ

ဒေသနာဂမ္ဘီရ

ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရ

နယဘေဒအားဖြင့် ဝေဖန်ပြခြင်း

ဧကတ္ထနည်း

နာနတ္တနည်း

အဗျာပါရနည်း

ဧဝံဓမ္မတာနည်း

အဋ္ဌကထာဆရာ ညည်းညူပုံ

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ နက်နဲပုံ

တိုက်တွန်းသတိပေး လင်္ကာ

ပဋ္ဌာန်းနည်း

ပဋ္ဌာန်းခေါ်တွင်ပုံ

ပစ္စယုဒ္ဒေသအနက်

ဟေတုပစ္စယောဟူသောပုဒ်၏အနက်

အာရမ္မဏပစ္စယာ

အဓိပတိပစ္စယော

အနန္တရပစ္စယော

သမနန္တရပစ္စယ

သဟဇာတပစ္စယော

အညမညပစ္စယာ

နိဿယပစ္စယော

ဥပနိဿယပစ္စယော

ပုရေဇာတပစ္စယော

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော

အာသေဝနပစ္စယော

ကမ္မပစ္စယာ

ဝိပါကပစ္စယော

အာဟာရပစ္စယော

ဣန္ဒြိယပစ္စယော

ဈာနပစ္စယော

မဂ္ဂပစ္စယော

သမ္ပယုတ္တပစ္စယော

ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ

အတ္ထိပစ္စယော

နတ္ထိပစ္စယော

ဝိဂတပစ္စယော

အဝိဂတပစ္စယော ဟူသောပုဒ်အနက်

သုံးချက်စု အကျဉ်း

ဟေတုပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အာရမ္မဏပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အာရမ္မဏာဓိပတိ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သဟဇာတာဓိပတိ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အနန္တရပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သဟဇာတပစ္စယာ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, အရ

အညမညပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ဝတ္ထုပုရေဇာတနိဿယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ဝတ္ထာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ပကတူပနိဿယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အာရမ္မဏပုရေဇာတ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အာသေဝနပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သဟဇာတကမ္မ ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

နာနာက္ခဏိက ကမ္မ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ဝိပါကပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

နာမ်အာဟာရ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ရုပ်အာဟာရ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သဟဇာတိန္ဒြိယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ပုရေဇာတိန္ဒြိယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယ၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

ဈာနပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

မဂ္ဂပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သမ္ပယုတ္တပစ္စယော၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

သဟဇာတဝိပ္ပယုတ်၌ ပစ္စည်း, ပစ္စယုပ္ပန်, ပစ္စနိက်

အတ္ထိ ငါးပါး ...

လေးချက်စု သရုပ်ခွဲ

လေးချက်စု စက်လှည့်ပုံ

၂၄-ပစ္စည်းကို ပစ္စည်းကြီး ၄-မျိုး ပစ္စည်းကြီး ၈-မျိုးတို့၌ သွင်းယူ ပြပုံ

(ဋီကာကျော်နည်း ပစ္စည်းကြီး ၄-မျိုး၌ သွင်းယူပုံ)

ပစ္စည်းကြီးလေးမျိုး၌ အကျုံးဝင်ပုံ

ရှေးဆရာကြီးများနည်း ပစ္စည်းကြီး ၈-မျိုး၌ သွင်းယူပုံ

(၁) အာရမ္မဏမျိုး ၈-ပါး

(၂) ဥပနိဿယမျိုး ၇-ပါး

(၃) နာနာက္ခဏိက ကမ္မမျိုး ၁-ပါး

(၄) သဟဇာတတ္ထိမျိုး ၁၅-ပါး

(၅) ဝတ္ထုပုရေဇာတတ္ထိမျိုး ၆-ပါး

(၆) ပစ္ဆာဇာတတ္ထိမျိုး ၄-ပါး

(၇) ရုပ်အာဟာရတ္ထိမျိုး ၃-ပါး

(ဂ) ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတ္ထိမျိုး ၃-ပါး

အဋ္ဌကထာနည်းဖြင့် ပစ္စည်းတို့ကို သရုပ်ခွဲနည်း

အဆုံးအဖြတ် ၅-မျိုး

ကာလအားဖြင့် ဝေဖန်ဆုံးဖြတ်ခြင်း

ဧကကာလိကပစ္စည်း

ဒွိကာလိကပစ္စည်း

တိကာလိကနှင့် ကာလဝိမုတ်ပစ္စည်း

နာနပ္ပကာရအားဖြင့် ဝေဖန်ဆုံးဖြတ်ခြင်း

သဘာဂပစ္စည်းအစု ၈-ခု

အစုံအစုံ 'ယုဂ’ ငါးမျိုး

ဇနကပစ္စည်း ၇-မျိုး

ဥပတ္ထမ္ဘကပစ္စည်း

ဇနက ဥပတ္ထမ္ဘက နှစ်မျိုးရ ပစ္စည်း ၁၈

သဗ္ဗဋ္ဌာနိကပစ္စည်း ၄-မျိုး

အသဗ္ဗဋ္ဌာနိကပစ္စည်းမျိုး ၂၀

ဝိကပ္ပနည်း ၆-မျိုး

နာမ်သည် နာမ် နာမ်ရုပ် ရုပ်တို့အား ကျေးဇူးပြုပုံ

ရုပ်သည် နာမ်အား ကျေးဇူးပြုပုံ

ပညတ်နာမ်ရုပ်တို့က နာမ်အား ကျေးဇူးပြုပုံ

နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးသည် နာမ်ရုပ် ၂-ပါးကို ကျေးဇူးပြုပုံ

ပစ္စည်းပြိုင်(အကျဉ်း)

“ဆယ့်တစ် ဟေ ဟာ”အစချီသော လင်္ကာဆောင်ပုဒ်

ဟေတုဃဋနာ ၂၄-ချက်

အဝိပါကဟေတုဃဋနာ ၄-ချက်

သဝိပါက ဟေတုဃဋနာ ၅-ချက်

သဣန္ဒြိယမဂ္ဂဃဋနာကိုးချက်

သာဓိပတိန္ဒြိယမဂ္ဂဃဋနာ ခြောက်ချက်

အာရမ္မဏဃဋနာ ၅-ချက်

အဓိပတိဃဋနာ ၃၀-ချက်

အနန္တရနှင့် သမနန္တရဃဋနာ ၃-ချက်စီ

သဟဇာတဃဋနာ ၁၀-ချက်

အညမညဃဋနာ ၆-ချက်

နိ ဿယဃဋနာ ၂ဝ-ချက်

ဥပနိဿယဃဋနာ ၇-ချက်

ပုရေဇာတဃဋနာ ၇-ချက်

ပစ္ဆာဇာတဃဋနာ ၁-ချက်

အာသေဝနဃဋနာ ၁-ချက်

ကမ္မဃဋနာ ၁၁-ချက်

ဝိပါကဃဋနာ ၅-ချက်

အာဟာရဃဋနာ ၃၄-ချက်

ဣန္ဒြိယဃဋနာ ၇၆-ချက်

ဈာနဃဋနာ ၃၆-ချက်

မဂ္ဂဃဋနာ ၅၇-ချက်

သမ္ပယုတ္တဃဋနာ ၂-ချက်

ဝိပ္ပယုတ္တဃဋနာ ၁၃-ချက်

အတ္ထိဃဋနာ ၂၉-ချက်

“ဃဋနာနိ”အစချီသော သင်္ဂဟဂါထာ

ပညတ်အပြား

ပညတ် ၂-မျိုး

အတ္ထပညတ်မည်ပုံ

သဒ္ဒပညတ်မည်ပုံ

ပြောဆိုသည့် ၀ဒန္တပုဂ္ဂိုလ်၌ကျသော ဝီထိ ၃-မျိုး

ပညတ် ၇-မျိုးနှင့် ၀ဒန္တပုဂ္ဂိုလ်၌ဖြစ်သော ဝီထိ ၇ ပါး

အနက်၌ ညွှတ်ပုံသဘော

ကြားသူ သုဏန္တ၌ကျသော ဝီထိ ၄-မျိုး

အက္ခရာနှစ်လုံးရှိသော ဒုက္ခသဒ္ဒါ၌ ခုနစ်ဝီထိကျမှ ဘာဝတ္ထကို သိပုံ

တျက္ခရ စတွက္ခရသဒ္ဒါစသည်၌ ဝီထိပုံများ

သုဏန္တပုဂ္ဂိုလ်အတွက် ဒွက္ခရသဒ္ဒါ၏ ဘာဝတ္တကို သိအောင် ခုနစ် ဝီထိကျပုံ

ဘာသန္တရဝေါဟာရကို ကြားရာ၌ သိပုံအစဉ်

မလေ့လာသော ကိုယ့် ဘာသာဝေါဟာရကိုကြားရာ၌ သိပုံအစဉ်

အတ္ထပညတ် ပျက်စီးတတ်၍ နာမပညတ်သာ မြဲပုံအစဉ်

သိမှတ်ဖွယ်ရာ ခက်ဆစ် ရှင်းချက်များ

“ပဉ္စဝီကာမ”အစချီသော ဧကန်အာရုံပြု လင်္ကာ၏အဖြေ

စိတ်အသီးသီးတို့က ယူနိုင်သည့်အာရုံများ

“မခဲစေရန်” အစချီသော အနေကန်အာရုံပြုလင်္ကာ၏အဖြေ

နိဗ္ဗာန်ကို အနေကန် အာရုံပြုသောစိတ်များ

ပဉ္စာရုံကို အနေကန် အာရုံပြုသောစိတ်များ

“စေတသိက်ယှဉ်၊ ဆင်ခြင်ဖွယ်ရာ”အစချီသော လင်္ကာ၏အဖြေ

စိတ်တို့ကို ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထုအားဖြင့်ခွဲဝေပုံ

ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟမိဿကနည်း

စေတသိက်တို့ကို ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထုအားဖြင့် ခွဲပုံ

သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ၇-ပါးကို ဝေဒနာ စသည်အားဖြင့် ခွဲဝေပုံ

ပကိဏ်းစေတသိက်တို့ကို ဝေဒနာစသည်အားဖြင့် ခွဲဝေပုံ

အကုသိုလ်စေတသိက်တို့ကို ဝေဒနာ စသည်အားဖြင့် ခွဲဝေပုံ

သောဘနစေတသိက်တို့ကို ဝေဒနာ စသည်အားဖြင့် ခွဲဝေပုံ

ဝီထိစိတ် ဖြစ်ပုံ ဥပမာ ၄-မျိုး

ကြံကြိတ်ကြံချက်သမား ဥပမာ ဝီထိစိတ်ဖြစ်ပုံ

တံခါးစောင့်ဥပမာ ဝီထိစိတ် ဖြစ်ပုံ

ပင့်ကူဥပမာ ဝီထိစိတ်ဖြစ်ပုံ

သရက်သီးဥပမာ ဝီထိစိတ်ဖြစ်ပုံ

“သတ် မနောဒွါ ... ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း”ဟူသော လင်္ကာ၏ အဓိပ္ပါယ်

“လွတ်ကင်းဒွိဟ ...ဝီထိဖြစ်သည်”ဟူသော လင်္ကာ၏ အဓိပ္ပါယ်

“စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း”ဟူသည်၌ အဓိပ္ပါယ်

“ဒွိမနောဒွါ.. ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း”ဟူသော လင်္ကာ၏ အဓိပ္ပါယ်

“လွတ်ကင်းဒွိဟ .. စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း” ဟူသော လင်္ကာ၏ အဓိပ္ပါယ်

ပဉ္စင်္ဂိကပထမဈာန်မဂ် ပါဒကစျာန် သမ္မသိတစျာန် ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဈာန်များ

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာဉာဏ် ခေါ်တွင်ပုံ

“မဂ်လေးတန်” အစချီသော လင်္ကာအဖြေ

ပဉ္စင်္ဂိကပထမဈာန်မဂ် ၄-မျိုး

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာနည်းအားဖြင့် ရသော ပထမစျာန်မဂ်များ

သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်၏ မဂ်ဖိုလ်ရပုံ

စျာနလာဘီပုဂ္ဂိုလ်သည် စျာန်မဝင်စား၊ ရပြီးစျာန်ကိုလည်း မသုံးသပ်ပဲ ရသော ပထမဈာန် မဂ် ဖိုလ်

ဝင်စားသော ဈာန်ကို မသုံးသပ်ပဲ တခြား တေဘုမ္မကသင်္ခါရတရားကို သုံးသပ်၍ ရသော ပထမဈာန် မဂ် ဖိုလ်

ဝင်စားသော ဈာန်ကို သုံးသပ်၍ ရသော ပဉ္စင်္ဂိကပထမဈာန် မဂ် ဖိုလ်

ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာနည်းဖြင့် ရသော မဂ် ဖိုလ်များ

ပါဒကဈာန် စသည် ၃-မျိုး

သမ္မသိတစျာန်

ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယ

ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယမရှိလျှင် အထက်စျာန်နှင့်တူသော မဂ်ဖြစ်ရခြင်း

ပါဒကစျာန်နှင့်တူသော မဂ်ဖြစ်ပုံ

သမ္မသိတစျာန်နှင့်တူသော မဂ်ဖြစ်ပုံ

ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယအတိုင်း မဂ်ဖြစ်ရခြင်း

“ဂေါတြဘူ၊ နောက်မူစံထုံး”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ အဖြေ

“ဒုဝေသတ၊ တာလီသ”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ အဖြေ

တကြိမ်ဖြစ်သော စိတ် ၅ဂ-ပါး

၂-ကြိမ်ဖြစ်သော စိတ် ၁၈-ပါး

၃-ကြိမ်ဖြစ်သော စိတ် ၁၃-ပါး

၄-ကြိမ်ဖြစ်သော စိတ် ၈-ပါး

၅-၆-၇-ကြိမ်ဖြစ်သော စိတ် ၂၉-ပါး

အကြိမ်များစွာ ဖြစ်နိုင်သော စိတ် ၄၁-ပါး

ဘုံအားဖြင့် အကုသိုလ်ဇောနောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ကာမကုသိုလ်ဇောနောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ကာမဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ကာမကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ရူပကုသိုလ်နောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ရူပဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

ရူပကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သော စိတ်များ

အရူပကုသိုလ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

အရူပဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

အရူပကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

လောကုတ္တရာကုသိုလ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်

လောကုတ္တရာဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

လောဘမူစိတ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ဒေါသမူစိတ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

မောဟမူစိတ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ကာမကုသိုလ် (မဟာကုသိုလ်) နောင်ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ကာမဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ကာမကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ရူပကုသိုလ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ရူပဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ -

ရူပကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

အရူပကုသိုလ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

အရူပဝိပါက်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

အရူပကြိယာနောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

မဂ်စိတ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

ဖိုလ်စိတ်နောင် ဖြစ်နိုင်သောစိတ်များ

တိဟိတ်ဥက္ကဋ္ဌကံ အကျိုးပေးရာ၌ ပါဝင်သော ဟိတ် ၈-ပါး

တိဟိတ်ဩမကကံ အကျိုးပေးရာ၌ပါဝင်သော ဟိတ် ၇-ပါး

ဒွိဟိတ်ဥက္ကဋ္ဌကံ အကျိုးပေးရာ၌ပါဝင်သော ဟိတ် ၆-ပါး

ဒွိဟိတ်ဩမကကံ အကျိုးပေးရာ၌ပါဝင်သော ဟိတ် ၄-ပါး

“အစတစ်မှာ ရုပ်ကိုသာကိုယ်”အစချီသောလင်္ကာ၏အဖြေ

ရုပ်ကို အတ္တ ဟု စွဲယူရာ ၁-ဌာန

နာမ်ကို အတ္တဟု စွဲယူရာ ၇-ဌာန

ရုပ်နာမ်တို့ကို အတ္တ ဟု စွဲယူရာ ၁၂-ဌာန

ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ ၅-ပါး

သဿတဒိဋ္ဌိနှင့် ဘဝဒိဋ္ဌိမည်ပုံ

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ၂၀-သည် နတ်ပြည် ဗြဟ္မာပြည် စသည့် သုဂတိဘုံသို့ လားခြင်းကို မတားနိုင်

ဘူမိအဆုံးအဖြတ် လင်္ကာအဖြေ

ကာမဘုံ၌ဖြစ်သော ဣန္ဒြေ ၁၀-ပါး

လောကုတ္တရာ ( အ၀တ္တာဘုံ) ၌ဖြစ်သော ဣန္ဒြေ ၃-ပါး

ဘုံ ၃-ပါး၌ဖြစ်သော ဣန္ဒြေ ၁-ပါး

ဘုံ ၄-ပါး၌ဖြစ်သော ဣန္ဒြေ ၇-ပါး

“နှစ်ဗိုလ်စိတ်နှစ်”အစချီသော သင်္ဂဟကဗျာ၏အဖြေ မိစ္ဆာဝါဒများ

အတ္တအဓိပ္ပါယ်နှင့် ပမာဏ

အတ္တပရိယာယ် (မိစ္ဆာဝါဒများ)

အတ္တ ၂-မျိုး

မာတိကာ ပြီး၏။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း

▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

▬▬▬▬▬▬

(၁) အာသီသပုဗ္ဗကဂန္ထာရမ္ဘ

ဘဝံ ကန္တော ဘဝေ ယောဂေါ၊

ဘဝံ ပါတု ဘဝိပ္ပရော။

ဘဝံ ဝန္တော ဘဝေ နာဂေါ၊

ဘဝံ ဒါတု ဘဝိဿရော။

(စက္က ပဒုမုပ္ပလ ဂေါမုတ္တဝင်္က မဏိဂုဠ သေတဆတ္တူပမာ ခြောက်နည်းရ အာသီသကထာ)

ဘဝံ၊ ကမလုပ္ပလ ဝေနေယျ၏ ဒါနအာဒိ မဂ်ဖိုလ်ထိသွား တြိသမ္ပတ် အပြီးသတ် အောင် ထွတ်မြတ်ခိုင်ဖြီး ပွားစီးခြင်းကို။

ကန္တော၊ ကိုယ်တော်ထပ်တူ ကြည်ဖြူ နှစ်သက်ရကား။

ဘဝေ၊ ပွါးစီးခြင်း၌။

ဝါ၊ သီလ, သမာ စစွာ သောင်းသောင်း ကြီးပွါးကြောင်း၌။

ယောဂေါ၊ “သာဓု ဘိက္ခဝေ ကာလေန ကာလံ” တောင်းပန်၍လည်း ဗောဓည်း အလိုက် စရိုက်အလျောက် ရွေးကောက် စီစဉ် ယှဉ်စေတော်မူတတ်ထသော။

(‘သုဝိဇာနော ဘဝံ ဟောတိ၊ ဘဝေ တဿ န နန္ဒတိ’ တို့ကဲ့သို့ ဘဝံ ဘဝေတို့ကား ဝဍ္ဎနတ္ထ။)

တနည်းလည်း -

ဘဝံ၊ သဗ္ဗညာဏ်ထိတိုင် ရောက်ဘိအောင် အတိဥက္ကဌ် ကြီးမြတ် ပွါးစည်းခြင်းသို့။

ကန္တော၊ ဆရာမကူ ရောက်တော်မူထသော။

ဘဝေ၊ ပွါးကြောင်းစုံစီ ပါရမီအကျင့်၌။

ယောဂေါ၊ ယှဉ်တော်မူပြီးထသော။

ဝါ ဘဝေ၊ အကျင့်တို့ကို။

ယောဂေါ၊ မတွန့်မဆုတ် အားထုတ်တော်မူပြီးထသော။

ဘဝိပ္ပရော၊ ဈာန် မဂ် ဖိုလ်ထိ ပွါးခြင်း ရှိသူတို့ထက် မြတ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား သည်။

“ပစ္စနိကော'တ္တမေ သွ'ညေ၊ ပစ္ဆာဘာဂေ ပရော တိသု” ဟူသော အဘိဓာန် နှင့်လည်း သင့်အောင်ကြံ။)

ဘဝံ၊ ဘုံသုံးလီကို လောကီ လောကုတ် မယုတ်ဖွံ့ထွား ကြီးမြင့်ပွါးအောင်။

ပါတု၊ နေ့ ညဉ့်နိစ္စ စောင်မတော်မူစေသတည်း။

ဘဝံ၊ ဘဝတဏှာကို။

ဝန္တော၊ မဂ်ခံတွင်းဖြင့် အကြွင်းမချန် ထွေးအန်တော်မူပြီးရကား။

ဘဝေ၊ ဘုံသုံးပါး၌။

နာဂေါ၊ မရပ်မတည် ကျင်လည် ပြေးသွား လားခြင်းကင်းတော်မူပြီးထသော။

ဘဝိဿရော၊ဘုံသုံးပါး၌ ပွါးခြင်းရှိသူ နတ်နှင့်လူကို လွယ်ကူပိုင်သ အစိုးရတော်မူသော ဘုရားမြတ်သည်။

(မေ၊ ကျမ်းပြုခြင်းငှါ အားထုတ်ပါသော အကျွန်ုပ်အား။ထည့်။)

ဘဝံ၊ ကိုယ်လက်ကျန်းမာ ပညာစည်ကား သတိပွါးခြင်းကို။

ဒါတု၊ ပေးတော်မူစေသတည်း။

(၂) ပဏာမပုဗ္ဗကဂန္ထ၀ရမ္ဘ

(ပဋိညာဉ်)

အနည ဝိသယံ ဓမ္မံ၊

ဝန္ဒိတွာန ဝဒံ ဇိနံ။

အတ္ထာယ မန္ဒ သောတူနံ၊

ဝက္ခံ တဿ သရူပကံ။

အဟံ၊ ငါသည်။

အနညဝိသယံ၊ တပါးသူတို့၏ အရာမဟုတ်သော။

ဓမ္မံ၊ အဘိဓမ္မာ ခုနစ်ကျမ်းကို။

ဝဒံ၊ ဟောတော်မူတတ်သော။

ဇိနံ၊ မြတ်စွာဘုရားကို။

ဝန္ဒိတွာန၊ ရှိခိုးပြီး၍။

မန္ဒသောတူနံ၊ ငါ့အောက် နုနယ် စာသင်ငယ်တို့၏။

အတ္ထာယ၊ အကျိုးငှါ။

တဿ၊ ထိုအဘိဓမ္မာ၏။

သရူပကံ၊ အကျဉ်းဖော်ပြ သင်္ခေပနဲ သရုပ်ခွဲကို။

ဝက္ခံ၊ မိန့်ဆိုမြွက်ထား ရေးသားပြုပြင် စီရင်အံ့သတည်း။

ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း
အစီအစဉ် ၁၅-ပါး

▬▬▬▬▬▬▬

အဘိဓမ္မာခုနစ်ကျမ်း၌ ပြိုးပြွမ်းရောနှော လေးပါးသော အဘိဓမ္မတ္ထတရားတို့ကို အကျဉ်းအားဖြင့် ပြဆိုရာ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို ဆုံးကမ်း ကူးခပ်လိုသော သဒ္ဓါသမ္ပန္န ဗလဝစ္ဆန္ဒ မန္ဒသောတု ကုလပုတ္တသည် ဤဆိုလတ္တံ့သော -

(၁) စိတ္တသရူပ ဝိဘာဂနည်း။
(၂) စေတသိကသရူပ ဝိဘာဂနည်း။
(၃) သမ္ပယောဂနည်း။
(၄) သင်္ဂဟနည်း။
(၅) စေတသိက်ချင်းချင်း ယှဉ်သည်ကို ဆိုသော တဒုဘသ မိဿကနည်း။
(၆) စိတ် စေတသိက်ကို ဝေဒနာ ဟိဟ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထု ဤခြောက်ခုတို့ဖြင့် ပေါင်းစု ယူသိမ်းသော ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနည်း။
(၇) ဝီထိချနည်း။
(၈) ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံ၌ဖြစ်သော ဘူမိပုဂ္ဂလနည်း။
(၉) ဘုံ၌ စိတ်ဖြစ်၊ စိတ်သည် ဘုံ၌ဖြစ်သော ဘူမိစိတ္တနည်း။
(၁၀) ပုဂ္ဂိုလ်၌ စိတ်ဖြစ်၊ စိတ်သည် ပုဂ္ဂိုလ်၌ဖြစ်သော ပုဂ္ဂလစိတ္တနည်း၊
(၁၁) ရူပသရူပဝိဘာဂနည်း။
(၁၂) သမုစ္စယသင်္ဂဟနည်း။
(၁၃) ပစ္စယသင်္ဂဟနည်း။
(၁၄) သမထနည်း။
(၁၅) ဝိပဿနာနည်း။

ဤတဆယ့်ငါးပါးသော နည်းတို့ကို သိမ်းဆည်း လေ့ကျက် ဆောင်ရွက် ဖွေနည် ကြံစည်ခွဲစစ် အားသစ်ရမည်။

သင်္ဂဟဂါထာ

▬▬▬▬▬

စိတ္တံ စေတသိကံ ယောဂံ၊

သင်္ဂဟဉ္စ တဒူဘယံ။

ကိဏ္ဏံ ဝီထိံ, ဘုံပုဂ္ဂလံ၊

ဘုံစိတ္တံ ပုဂ္ဂလံစိတံ။

ရူပံ သမုစ္စယံ ပစ္စယံ၊

သမထဉ္စ ဝိပဿနံ။

ပဉ္စဒ္ဒသဝိဓံ ဧတံ၊

နယံ လက္ခေယျ ပဏ္ဍိတော။

အနက်ကား -

စိတ္တံ၊ စိတ္တသရူပဝိဘာဂနည်းကို၎င်း။

စေတသိကံ၊ စေတသိက သရူပဝိဘာဂနည်းကို၎င်း။

ယောဂံ၊ သမ္ပယောဂနည်းကို၎င်း။

သင်္ဂဟဉ္စ၊ သင်္ဂဟနည်းကို၎င်း။

တဒူဘယံ၊ စေတသိက် ချင်းချင်း ယှဉ်သည်ကို ပြဆိုသော တဒုဘယမိဿက နည်းကို၎င်း။

ကိဏ္ဏံ၊ ပကိဏ္ဏက သင်္ဂဟနည်းကို၎င်း။

ဝီထိံ၊ ဝီထိချနည်းကို၎င်း။

ဘုံပုဂ္ဂလံ၊ ဘူမိပုဂ္ဂလနည်းကို၎င်း။

ဘုံ စိတ္တံ၊ ဘူမိစိတ္တနည်းကို၎င်း။

ပုဂ္ဂလံစိတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလစိတ္တနည်းကို၎င်း။

ရူပံ၊ ရူပသရူပဝိဘာဂ နည်းကို၎င်း။

သမုစ္စယံ၊ သမုစ္စယ သင်္ဂဟနည်းကို၎င်း၊

ပစ္စယံ၊ ပစ္စယသင်္ဂဟ နည်းကို၎င်း။

သမထဉ္စ၊ သမထနည်းကို၎င်း။

ဝိပဿနံ၊ ဝိပဿနာနည်းကို၎င်း။

ဣတိ၊ ဤသို့။

ပဉ္စဒ္ဒသဝိဓံ၊ ၁၅-ပါး အပြားရှိသော။

ဧတံ နယံ၊ ဤနည်းကို။

ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။

လက္ခေယျ၊ သိမ်းဆည်း လေ့ကျက် ဆောင်ရွက် မှတ်သားသားရာ၏။

(၁-စိတ္တသရူပဝိဘာဂနည်း)

အဘယ်သို့ အားသစ်ရာသနည်း ဟူမူကား --

စိတ်မည်ပုံ

▬▬▬▬

“စိန္တေတီတိ စိတ္တံ၊ အာရမ္မဏံ ဝိဇာနာတီတိ အတ္ထော။ ဝိသယ ဝိဇာနနလက္ခဏံ ဟိ စိတ္တံ” ကျမ်းဂန်နှင့် အညီ ဤသို့သော သဘော လက္ခဏာရှိသော တရားသည် စိတ်မည်၏။

စိတ်တခု ယုတ်-၉ဝ ရေတွက်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုစိတ်သည် အကျဉ်းအားဖြင့် --

သောမနဿ သဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိကစိတ်၊
သောမနဿ သဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ် သသင်္ခါရိကစိတ် ။ပ။
အရဟတ္တမဂ်စိတ်၊
အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်။

ဤသို့ စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် အပြား ရှိ၏။ ပဋိလုံလည်း ပြန်၍ဆို။

တနည်း

“အဋ္ဌဓာ လောဘမူလာနိ။ပ။ ဒွါဒသာကုသလာ သိယုံ” ဟူသော ဂါထာနှင့်အညီ လောဘမူစိတ် ရှစ်ခု၊ ဒေါသမူစိတ် နှစ်ခု၊ မောဟမူစိတ် နှစ်ခုအားဖြင့် အကုသိုလ်စိတ် တဆယ့်နှစ်ခု။

“သတ္တာ ကုသလပါကာနိ။ပ။ အဋ္ဌာရသ အဟေတုကာ”ဟူသော ဂါထာနှင့် အညီ အဟိတ်စိတ် တဆယ့်ရှစ်ခု။

“ဝေဒနာဉာဏသင်္ခါရ။ပ။ ပုည ပါက ကြိယာ မတာ”ဟူသော ဂါထာနှင့် အညီ ကာမသောဘနစိတ် နှစ်ဆယ့်လေးခု။

“ပဉ္စာဓာ ဈာနဘေဒေန။ပ။ တံ ပဉ္စဒသဓာ ဘဝေ”ဟူသော ဂါထာနှင့် အညီ ရူပစိတ် တဆယ့်ငါးခု။

“အာလမ္ဗဏပ္ပဘေဒေန။ပ။ ပုန ဒွါဒသဓာ ဌိတံ”ဟူသော ဂါထာနှင့်အညီ အရူပစိတ် တဆယ့်နှစ်ခု။

“စတုမဂ္ဂပ္ပဘေဒေန။ပ။ အဋ္ဌဓာနုတ္တရံ မတံ”ဟူသော ဂါထာနှင့် အညီ ကုသိုလ်လေး ဝိပါက်လေး အားဖြင့် လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ခု၊ ဤသို့လည်း တခုယုတ် ကိုးဆယ် အပြား ရှိ၏။

တနည်း

“ဒွါဒသာကုသလာနေဝံ။ပ။ ကြိယစိတ္တာနိ ဝီသတိ”ဟူသော ဂါထာနှင့် အညီ အကုသိုလ် ဒွါဒသ၊ ကုသိုလ် ဧကဝီသ၊ ဝိပါက် ဆတ္တိံသ၊ ကြိယာ ဝီသ ဤသို့လည်း တခုယုတ်ကိုးဆယ် အပြား ရှိ၏။

တနည်း

“ပါပါဟေတုကမုတ္တာနိ။ပ။ အထေကနတီပိ ဝါ” ဟူသော ဂါထာနှင့်အညီ အသောဘနစိတ် သုံးဆယ်၊ သောဘနစိတ် တခုယုတ် ခြောက်ဆယ်။ ဤသို့လည်း ရှစ်ဆယ့်ကိုးပါး အပြားရှိ၏။

တနည်း

ဌာပေတွာ ဣစ္ဆိတံ စိတ္တံ၊

ဘဇေ ဝေဒနဘေဒတော။

သမ္မာယောဂဝိပ္ပယောဂ၊

သင်္ခါသင်္ခါရဘေဒတော။

န-ယောဂေန စ တထေဝ၊

မိဿတော စ ယထာက္ကမံ။

ဣစ္ဆိတံ၊ သရုပ်ခွဲလိုသော။

စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။

ဌာပေတွာ၊ တည်စေ၍။

ဝေဒနဘေဒတော၊ ဝေဒနာသုံးပါးအပြားဖြင့်။

ဘဇေ ဝိဘဇေယျ၊ ဝေဖန်ခွဲစိတ်ရာ၏။

သမ္မာယောဂ ဝိပ္ပယောဂ သင်္ခါသင်္ခါရဘေဒတော စ၊ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ်အပြား သသင်္ခါရ အသင်္ခါရ အပြားတို့ဖြင့်လည်း။

ဘဇေ၊ ဝေဖန်ခွဲစိတ်ရာ၏။

န-ယောဂေန စ၊ သုခသဟဂုတ်မဟုတ် ဒုက္ခသဟဂုတ် မဟုတ် စသည် န-အက္ခရာ ယှဉ်သဖြင့်လည်း။

တထေဝ ၊ ထို ‘န’ မယှဉ်သည့်နည်းတူသာလျှင်၊

ဘဇေ၊ ဝေဖန် ခွဲစိတ်ရာ၏။

ယထာက္ကမံ၊ ဝေဒနာ ယောဂ သင်္ခါရသုံးပါး အစဉ်အတိုင်း။

မိဿတော စ၊ ရောနှောသောအားဖြင့်လည်း။

ဘဇေ၊ ဝေဖန်ခွဲစိတ်ရာ၏။

ဝေဒနာအရသရုပ်ပြပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤဂါထာနှင့်ညီစွာ အကုသိုလ်မှလေး၊ အဟိတ်မှ သုံး၊ ကာမသောဘနမှ တဆယ့်နှစ်၊ မဟဂ္ဂုတ်မှ တဆယ့်နှစ်၊ လောကုတ္တရာရှစ် အားဖြင့် သုခသဟဂုတ်စိတ် သုံးဆယ့်ကိုး။

ဒေါသမူဒွေ အကုသလဝိပါက် ကာယဝိညာဏ်အားဖြင့် ဒုက္ခသဟဂုတ် စိတ်သုံး။

အကုသိုလ်မှ ခြောက်၊ အဟိတ်မှ တဆယ့်လေး၊ ကာမသောဘနမှ တဆယ့်နှစ်၊ မဟဂ္ဂုတ်မှ တဆယ့်ငါး၊ လောကုတ္တရာ ရှစ်အားဖြင့် ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ငါးဆယ့်ငါး။ ဤသို့လည်း ရှစ်ဆယ့်ကိုးခု ရှိ၏။

(ဤ၌ အကျယ်လေးဆယ်ကို ပေါင်းစု၍ အကျဉ်းပြုသောကြောင့် လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ခုသည် သုခေါပေက္ခာ နှစ်ပါးသင့်။)

သမ္ပယုတ်အရ သရုပ်ပြပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အကုသိုလ်မှ ရှစ်၊ ကာမသောဘနမှ တဆယ့်နှစ်၊ မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ သုံးဆယ့်ငါး အားဖြင့် သမ္ပယုတ် ငါးဆယ့်ငါး။

ကြွင်းဝိပ္ပယုတ် သုံးဆယ့်လေး။ ဤသို့လည်း ရှစ်ဆယ့်ကိုးပါး ရှိ၏။

(ဤ၌လည်း သမ္ပယုတ် အမည်ကို ပေးတတ်သော ဒိဋ္ဌိ စသည်နှင့် မယှဉ်သောကြောင့် အဟိတ်စိတ်ကို ဝိပ္ပယုတ် ဆိုလိုက်သည်။)

သင်္ခါရအားဖြင့်သရုပ်ပြပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အကုသိုလ်မှ ငါး၊ ကာမသောဘနမှ တဆယ့်နှစ်၊ မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ သုံးဆယ်ငါး အားဖြင့် သသင်္ခါရိက ငါးဆယ့်နှစ်။ ကြွင်း အသင်္ခါရိက သုံးဆယ့်ခုနစ်။ ဤသို့လည်း ရှစ်ဆယ့်ကိုးပါး ဖြစ်၏။

(ဤ၌လည်း မောဟမူ အဟိတ်တို့ကို အသင်္ခါရိက၊ အပ္ပနာစိတ်စုကို သသင်္ခါရိက ဆိုသည်ကား မှတ်သားနှင့်ရုံ သရုပ်ခွဲ လွယ်ရုံသာ၊ သင့် မသင့်ကို ထောက်ချင့် ကြံဆ ဆင်ခြင်ကြလေဦး။)

သုခသဟဂုတ် မဟုတ်သောစိတ် ငါးဆယ့်ရှစ်၊ ဒုက္ခသဟဂုတ် မဟုတ်သောစိတ် ရှစ်ဆယ့်ခြောက် စသည်ဖြင့်လည်း ရှေးနည်းအတူ ခွဲ။

ဝေဒနာ ယောဂတို့ကို မူထား၍ ယောဂသင်္ခါရတို့နှင့် မြှောက်ပွါး ရောသွတ်၍လည်း ခွဲ။ ခွဲဟန်ကား -

သုခသဟဂုတ်သာ ဖြစ်၍ သမ္ပယုတ် မဖြစ်သောစိတ် တဆယ့်တစ်၊ သမ္ပယုတ်သာ ဖြစ်၍ သုခသဟဂုတ်မဖြစ် နှစ်ဆယ့်ခုနစ်။ နှစ်ပါးလုံးဖြစ် နှစ်ဆယ့်ရှစ်၊ နှစ်ပါးလုံး မဖြစ် နှစ်ဆယ့်သုံး၊ ဤသို့ လေးပါးစု၍လည်း ရှစ်ဆယ့်ကိုးပါးဖြစ်၏။

သုခသာဖြစ်၍ ဝိပ္ပယုတ်မဖြစ် နှစ်ဆယ့်ရှစ်၊ ဝိပ္ပယုတ်သာ ဖြစ်၍ သုခမဖြစ် နှစ်ဆယ့်သုံး၊ နှစ်ပါးလုံးဖြစ် တဆယ့်တစ်၊ နှစ်ပါးလုံးမဖြစ် နှစ်ဆယ့်ခုနစ်၊ ဤသို့လည်း ရှစ်ဆယ့် ကိုးပါးဖြစ်၏။

[သမ္ပယုတ်, ဝိပ္ပယုတ် = ဒိဋ္ဌိ, ဉာဏ, ပဋိဃသမ္ပယုတ်, ဝိပ္ပယုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။]

ဤနည်းအတူ သသင်္ခါရိကကို မူလီသွဘ်၊ အသင်္ခါရိကကိုလည်း မူလီသွတ်။

ထို့အတူ ဒုက္ခကို မူတည်၍ မူလီလေးချက်သွတ်၊ ဥပေက္ခာ မူတည်၍လည်း လေးချက် သွတ်။ ထို့အတူ သမ္ပယုတ် ဝိပ္ပယုတ် နှစ်ပါးကို မူထား၍ သင်္ခါရ နှစ်ပါးနှင့်လည်း ခွဲ။

စိတ်အကျဉ်း ပြီး၏။

စိတ်အကျယ် ၁၂၁-ပါးခွဲပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အကျယ်အားဖြင့်ကား -

သောမနဿသဟဂုတ် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ် အသင်္ခါရိကစိတ်၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရှေးအတိုင်း အရင်းကချီ၍ လောကီစိတ်ကိုခွဲ။

လောကုတ္တရာစိတ်၌ကား ဝိတက် ဝိစာရ ပီတိ သုခ ဧကဂ္ဂတာ ဈာနင်္ဂါ ငါးပါးနှင့် ယှဉ်သော သောတာပတ္တိမဂ် ပထမဈာန်စိတ်။ပ။ ဥပေက္ခာ, ဧကဂ္ဂတာ ဈာနင်္ဂါ နှစ်ပါးနှင့်ယှဉ်သော အရဟတ္တဖိုလ် ပဉ္စမဈာန်စိတ်။ ဤသို့လျှင် တရာ့ နှစ်ဆယ့်တပါး အပြားရှိ၏။

ဤမှတပါးလည်း ရှေးအကျဉ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းကို အစဉ်မှီး၍ နည်းကုန်အောင် ခွဲလေ။ ထိုသို့ခွဲရာ၌လည်း “စတုမဂ္ဂပ္ပဘေဒေန” ဂါထာ အရ၌ “ဈာနင်္ဂ ယောဂဘေဒေန”ဂါထာကို ရွတ်၍ခွဲ “ဒွါဒသာကုသလာနေဝံ” ဂါထာအရာ၌လည်း -

ဒွါဒသာကုသလာနေဝံ၊

ကုသလာ သတ္တတိံ ́သတိ။

ဒွိပညာသ ဝိပါကာနိ၊

ကြိယစိတ္တာနိ ဝီသတိ။

ဤဂါထာကိုရွတ်။ ဂဏန်းသင်္ချာမှာလည်း ကျရာဆို။

တနည်း

ကာမစိတ် စတုပညာသ၊
ပထမဈာန်စိတ် ဧကာဒသ၊
ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်စိတ် ဧကာဒသ၊
ပဉ္စမဈာန်စိတ် တေဝီသ၊

ဤသို့လည်း တရာ့နှစ်ဆယ့်တပါး အပြားရှိ၏။

အဖန်ဖန် ခွဲလေ။ လွယ်သည်ဟု မထီမဲ့မြင် မပြုပဲ ထပ်တလဲ ဖန်ခါခါ လွန်သည်းစွာ ဆောင်ရွက်၍ ရေတွက် ခွဲစစ်မှ ကျေပွန်မည်၊ စိတ်သရုပ် ကျေပွန်မှ စေတသိက်ပိုင်း ပကိဏ်းပိုင်း စသည်တို့၌ လွယ်မည်။

သင်္ဂဟ ဂါထာ

ဧကေကံ သင်္ဂဟော ပုန၊

တထာ စ ဝေဒနာ ဒိကံ။

ဣတိ ပဉ္စဟိ စိတ္တာနိ၊

ဝိဘဇေယျ ပုနပ္ပုနံ။

ဧကေကံ၊ တခုတခုစီ ခွဲခြင်း။

သင်္ဂဟော၊ အစိတ်အကျယ် သင်္ဂဟ ဂါထာငယ် တို့ကို ရွတ်၍ ခွဲခြင်း။

ပုန၊ တဖန် သင်္ဂဟဂါထာလတ်ကို ရွတ်၍ ခွဲခြင်း။

တထာ စ၊ ထို့အတူ အကျဉ်းဆုံး သင်္ဂဟဂါထာကြီးကိုလည်း ရွတ်၍ ခွဲခြင်း။

ဝေဒနာဒိကံ၊ ဝေဒနာစသည်ဖြင့် ခွဲခြင်း။

ဣတိ၊ ဤသို့။

စိတ္တာနိ၊ စိတ်တို့ကို။

ပဉ္စဟိ၊ ငါးပါးသော နည်းတို့ဖြင့်။

ပုနပ္ပုနံ။ အဖန်ဖန် အထပ်ထပ်။

ဝိဘဇေယျ၊ အထူး ဝေခြမ်း ကြိုးပမ်းရာ၏။

ဣတိ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနိယံ စိတ္တာနံ
သရူပဝိဘာဂ နယော ပဌမော။

စိတ်သရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၁]

[ဇယား-၂]

[ဇယား-၃]

[ဇယား-၄]

၂ - စေတသိက်ပိုင်း

(၂ - စေတသိက သရူပ ဝိဘာဂနည်း)

ဣဒါနိ စေတသိကသရူပဝိဘာဂနယော ဝုစ္စတေ။

စေတသိက် မည်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬

“စေတသိ နိယုတ္တံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ စေတသိကံ” ဟူသည်နှင့်၎င်း “ဧကုပ္ပါဒနိရောဓာ စ ။ပ။ ဓမ္မာ စေတသိကာ မတာ” ဟူသည်းနှင့်၎င်း ညီစွာ ဤ သို့သော သဘော လက္ခဏာရှိသော တရားသည် စေတသိက် မည်၏။

စေတသိက် ၅၂- မျိုး

▬▬▬▬▬▬▬

ထိုစေတသိက်သည် ဖဿ, ဝေဒနာ, သညာ ။ပ။ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ ပညာ အားဖြင့် ငါးဆယ့်နှစ်ပါး အပြားရှိ၏။ ပဋိလုံလည်း ပြန်၍ဆို။

တနည်း။ ။ “တေရသညသမာနာစ ။ပ။ ဒွိပညာသ ပဝုစ္စရေ” ဂါထာနှင့် အညီ အညသမာန်း တေရသ၊ အကုသိုလ် စုဒ္ဒသ၊ သောဘန ပဉ္စဝီသ၊ ဤသို့ သုံးရာသီ ပေါင်း ၍လည်း ဒွိပညာသ ဖြစ်၏။

တနည်း။ ။ “ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စ ။ပ။ သေသာ နိယတယောဂိနော” ဟူသည် နှင့်အညီ အနိယတယောဂီ တဆယ့်တခု၊ နိယတယောဂီ လေးဆယ့်တခု၊ ဤသို့ နှစ်ရာသီ စု၍လည်း ငါးဆယ့်နှစ် ဖြစ်၏။

ဣတိ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနိယံ စေတသိကာနံ သရူပဝိဘာဂနယော ဒုတိယော။

၃-သမ္ပယောဂနည်း

▬▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ သမ္ပယောဂနယော ဝုစ္စတေ။

“သတ္တ သဗ္ဗတ္ထ ယုဇ္ဇန္တိ” ဟူသည်နှင့် အညီ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ခုနစ်ခု တို့သည် အလုံးစုံသော စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် အကျယ် တရာ့နှစ်ဆယ် အပါးတို့၌ ယှဉ်ကုန်၏။

“ဝိတက္ကော တာဝ ။ပ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ” ဟူသည်နှင့်အညီ ဝိတက်သည် ငါးဆယ့်ငါးပါး သော စိတ်တို့၌ ယှဉ်၏။

“ဝိစာရော ပန ။ပ။ ဆသဋ္ဌိစိတ္တေသု” ဟူသည်နှင့် အညီ ဝိစာရသည် ခြောက်ဆယ့် ခြောက်ပါးသော စိတ်တို့၌ ယှဉ်၏။

(ဤသို့စသည်ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ်ကို ရွတ်ကာ ရွတ်ကာ ပညာတိုင်အောင် ခွဲလေ မခဲခက်လှပြီ။)

တနည်း။ ။ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စသည်ကို မူတည်၍ ဝိတက်စသည်ကို မူလီသွတ် ၍လည်း မြှောက်ပွား ခွဲစစ်ရာ၏။ ခွဲစစ်ပုံကား -

• သဗ္ဗနှင့်သာ ယှဉ်၍ ဝိတက်နှင့် မယှဉ်သောစိတ် ခြောက်ဆယ့်ခြောက်။
• ဝိတက်နှင့်သာယှဉ်၍ သဗ္ဗနှင့် မယှဉ်သောစိတ် မရှိ။
• နှစ်ပါးလုံးနှင့် ယှဉ်သောစိတ် ငါးဆယ့်ငါး၊
• နှစ်ပါးလုံးနှင့် မယှဉ်သောစိတ် မရှိ။

ဤနည်းအတူ ပညာတိုင်အောင် မူလီသွတ်။

ထို့အတူ ဝိတက်ကို မူတည်၍ ပညာတိုင်အောင် မူလီသွတ်၊ ဝိစာရ စသည်ကို မှုတည် ၍လည်း ပညာတိုင်အောင်ချည်း မူလီသွတ်၊ အလွန်ရှုပ်ပွေ ကျယ်ဝန်းသည်၊ မပျင်းမရိ ခွဲနိုင်မှ ကျေပွန်မည်။

ဤသမ္ပယောဂနည်း ကျေပွန်လျင် သင်္ဂဟနည်း၊ တဒုဘယ မိဿကနည်း တို့သည် အလိုလို ပါကုန်၏။ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနည်း စသည်တို့၌လည်း အလွန် ကျေးဇူးများ၏။

ဣတိ သမ္ပယောဂ နယော တတိယော။

၄-သင်္ဂဟနည်း

▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ သင်္ဂဟနယော ဝုစ္စတေ။

လောဘမူ ပထမအသင်္ခါရိကစိတ်၌ တဆယ့်ကိုးပါးသော စေတသိက် တို့သည် ယှဉ်ကုန်၏။

ဒုတိယ သသင်္ခါရိကစိတ်၌ နှစ်ဆယ့်တပါးသော စေတသိက်တို့သည် ယှဉ်ကုန်၏။

• တတိယ၌ တဆယ့်ကိုး၊
• စတုတ္ထ၌ နှစ်ဆယ့်တစ်၊
• ပဉ္စမ၌ တဆယ့်ရှစ်၊
• ဆဋ္ဌ၌ နှစ်ဆယ်၊
• သတ္တမ၌ တဆယ့်ရှစ်၊
• အဋ္ဌမ၌ နှစ်ဆယ်။

ဒေါသမူ ပထမ၌ နှစ်ဆယ်၊ ဒုတိယ၌ နှစ်ဆယ့်နှစ်။

မောဟမူဒွေ၌ တဆယ့်ငါးစီ။

ဒွေပဉ္စဝိညာဏ်တဆယ်၌ ခုနစ်ပါးစီ ။ပ။

အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ် --

• ပထမဈာန်စိတ်၌ သုံးဆယ့်ခြောက်။
• ဒုတိယ၌ သုံးဆယ့်ငါး၊
• တတိယ၌ သုံးဆယ့်လေး၊
• စတုတ္တ၌ သုံးဆယ့်သုံး၊
• ပဉ္စမ၌ သုံးဆယ့်သုံးပါးသော စေတသိက်တို့သည် ယှဉ်ကုန်၏။

တနည်းကား -

• စိတ်တပါး၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် တခု။ [၁]
• စိတ်နှစ်ပါး၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် လေးခု။[၂]
• လေးပါး၌ နှစ်ခု။ [၃]
• ငါးပါး၌လည်း နှစ်ခု။ [၄]
• ရှစ်ပါး၌ တခု။ [၅]
• တဆယ့်နှစ်ပါး၌ လေးခု။ [၆]
• တဆယ့်ခြောက်ပါး၌ သုံးခု။ [၇]
• နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၌ နှစ်ခု။ [၈]
• လေးဆယ့်ခုနစ်ပါး၌ တခု။ [၉]
• ငါးဆယ့်တပါး-[၁၀] တို့၌ တခု။
• ငါးဆယ့်ငါးပါး-[၁၁] တို့၌ တခု။
• ငါးဆယ့်ကိုးပါး၌ တဆယ့်ကိုးခု။ [၁၂]
• ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ပါး၌ တခု။ [၁၃]
• ခြေဆက်ဆယ့်ကိုးပါး [၁၄]၊ ခုနစ်ဆယ့်သုံးပါး [၁၅], ခုနစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး [၁၆] တို့၌လည်း တခုစီ။

စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ်၊ အကျယ် တရာ့နှစ်ဆယ့်တပါး[၁၇] တို့၌ ခုနစ်ခုသော စေတသိက်တို့သည် ယှဉ်ကုန်၏။

[၁-ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂုတ်စိတ်၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဝိစိကိစ္ဆာ၊
[၂-ဒေါသမူဒွေ၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ၊
[၃-ဒိဋ္ဌိဂတ သမ္ပယုတ်စိတ် ၄-ပါး၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် = လောဘ ဒိဋ္ဌိ။ ဒိဋ္ဌိဂတ ဝိပ္ပယုတ်စိတ် ၄-ပါး၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် = လောဘ မာန။
[၄-လောဘမူ ဒေါသမူ သသင်္ခါရိကစိတ် ၅-ပါး၌သာ ယှဉ်သော စေတသိက် = ထိန မိဒ္ဓ။
[၅-လောဘမူစိတ် ၈-ပါးလုံး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = လောဘ၊
[၆-အကုသိုလ်စိတ် ၁၂-ပါးလုံး၌ယှဉ်သော စေတသိက် = မောဟ အဟိရိက အနောတ္တပ္ပ ဥဒ္ဓစ္စ။
[၇-မဟာကုသိုလ်စိတ် ၈-ပါး, လောကုတ္တရာစိတ် ၈-ပါး အားလုံးတို့၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဝိရတီ စေတသိက် ၃-ပါး၊
[၈-မဟာကုသိုလ်စိတ် ၈၊ မဟာကြိယာ စိတ် ၈၊ မဟဂ္ဂုတ် ပ ဒု တ စ စျာန်စိတ် အားလုံးတို့၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ကရုဏာ မုဒိတာ၊
[၉-ကာမာဝစရဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ် ၁၂, မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာစိတ် ၃၅-ပါးတို့၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ပညာ (အမောဟ)။
[၁၀-သပ္ပီတိကစိတ် ၅၁-ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ပီတိ၊
[၁၁- သဝိတက္ကစိတ် ၅၅-ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဝိတက်။
[၁၂-သောဘနစိတ် ၅၉-ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = သောဘဏသာဓာရဏ စေတသိက် -၁၉။
[၁၃-သဝိစာရစိတ် ၆၆-ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဝိစာရ
[၁၄-သဆန္ဒစိတ် ၆၉-ပါး၌ယှဉ်သော စေတသိက် = ဆန္ဒ
[၁၅-သဝီရိယစိတ် ၇၃-ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = ဝီရိယ။
[၁၆-သာဓိမောက္ခစိတ် ၇၈-ပါး၌ယှဉ်သော စေတသိက် = အဓိမောက္ခ။
[၁၇-စိတ် ၈၉ - (၁၂၁) ပါး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် = သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ၇-ခု။]

တနည်းလည်း။ ။ လောဘမူစိတ် စသည်ကို မူတည်၍ ဒေါသမူစိတ် စသော မူလီများဖြင့် မြှောက်ပွါး ရေတွက်အပ်၏။ ရေတွက်ပုံကား -

• လောဘမူစိတ်၌သာ ယှဉ်၍ ဒေါသမူစိတ်၌ မယှဉ်သော စေတသိက် လေးခု (လောဘ ဒိဋ္ဌိ မာန ပီတိ)။
• ဒေါသမူစိတ်၌သာ ယှဉ်၍ လောဘမူစိတ်၌ မယှဉ်သော စေတသိက်လည်း လေးခု (ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ)။
• နှစ်ပါးလုံး၌ ယှဉ်သော စေတသိက် တဆယ့်ရှစ်ခု (ပီတိကြဉ် အညသမာန်း ၁၂၊ မောစတုက်-၄၊ ထိန မိဒ္ဓ)။
• မယှဉ်သော စေတသိက် နှစ်ဆယ့်ခြောက်ခုဖြစ်၏ (သောဘဏသာဓာရဏ- ၂၅၊ ဝိစိကိစ္ဆာ-၁)၊

လေးချက်ပေါင်းမူ ဒွေပညာသ။

ဤနည်းတူ အရဟတ္တဖိုလ် ပဉ္စမဈာန်တိုင်အောင် မူလီသွတ်။

ထို့အတူ ဒေါသမူ စသည်ကို မူတည်၍လည်း ၎င်းပဉ္စမဈာန် တိုင်အောင်ချည်း မူလီ သွတ်လေ (ဤကား ခဏ္ဍစက်တည်း)။ ဗဒ္ဓစက်ကား အရင်းကို လှည့်၍ လှည့်၍ ထည့်ရသည်။ တနည်းလည်း ပထမမူ ခဏ္ဍစက်။ ဒုတိယမူ စသည်ကား ဗဒ္ဓစက်၊ (ဤကား စက်နှစ်ပါးအထူး) သင်္ဂြိုဟ်သင်္ဂဟနည်းကို မကြည့်လင့်။ သမ္ပယောဂ နည်းဖြင့်သာ ကွဲအောင်ခွဲ၊ သို့မှ သန့်ရှင်းမည်။

ဣတိ သင်္ဂဟနယော စတုတ္ထော။

၅ - သမ္ပယောဂနှင့် သင်္ဂဟ ရောပြွမ်း၍ ပြသောနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ တဒုဘယ မိဿက န ယော ဝုစ္စတေ။

ဖဿသည် ကြွင်းသော စေတသိက် ငါးဆယ့်တခုနှင့် ယထာရဟ ယှဉ်၏။ ဝေဒနာ စသည် နည်းတူ။

အဓိမောက္ခသည် မိမိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာတို့မှ ကြွင်းသော စေတသိက် ငါးဆယ်နှင့် ယှဉ်၏။

ဝီရိယသည် ဖဿနည်းတူ။

ပီတိသည် ပီတိ ဒေါသ ဣသာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ တို့မှကြွင်းသော စေတသိက် လေးဆယ့်ခြောက်ခုနှင့် ယှဉ်၏။

ဆန္ဒသည် အဓိမောက္ခနည်းတူ။

မောဟသည် နှစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးနှင့် ယှဉ်၏။

အဟိရိကစသည် မောဟ နည်းတူ။

လောဘသည် နှစ်ဆယ့်တပါးနှင့် ယှဉ်၏။

ဒိဋ္ဌိသည် နှစ်ဆယ်နှင့်။

မာနလည်း နှစ်ဆယ်နှင့်။

ဒေါသသည် နှစ်ဆယ့်တခုနှင့်။

ဣဿာသည် တဆယ့်ကိုးခုနှင့်။

မစ္ဆရိယ ကုက္ကစ္စ တို့သည် ဣဿာ နည်းတူ။

ထိနသည် နှစ်ဆယ့်ငါးခုနှင့်။ မိဒ္ဓသည် ထိနနည်းတူ။

ဝိစိကိစ္ဆာသည် တဆယ့်လေးခုနှင့် ယှဉ်၏။

သဒ္ဓါသည် သုံးဆယ့်ခုနှစ်ခုနှင့် ယှဉ်၏။ သတိစသည် သဒ္ဓါနည်းတူ။

သမ္မာဝါစာသည် မိမိနှင့် အပ္ပမညာဒွေကြဉ်သော သုံးဆယ့်ငါးခုနှင့် ယှဉ်၏။ သမ္မာကမ္မန္တ သမ္မာအာဇီတို့သည် သမ္မာဝါစာ နည်းတူ။

ကရုဏာသည် ဝိရတိ အပ္ပမညာကြဉ်သော သုံးဆယ့်သုံးခုသော စေတသိက် တို့နှင့် ယှဉ်၏။ မုဒိတာလည်း ကရုဏာ နည်းတူ။ ပညာစေတသိက်သည် သဒ္ဓါ နှင့်တူ၏။

ဖဿစသည်ကို မူတည်၍ ဝေဒနာစသည်ကို မူလီသွတ်၍ ဖဿနှင့်သာယှဉ်၊ ဝေဒနာ နှင့်မယှဉ်သော စေတသိက်ကား ဝေဒနာစေတသိက်တည်း။

ဝေဒနာ စေတသိက်နှင့်သာယှဉ် ဖဿနှင့် မယှဉ်သော စေတသိက်ကား ဖဿ စေတသိက်တည်း။

ဖဿ ဝေဒနာ နှစ်ပါးနှင့်ယှဉ်သော စေတသိက်ကား ကြွင်းစေတသိက် ငါးဆယ်တည်း။

နှစ်ပါးလုံးနှင့်မယှဉ်သော စေတသိက် မရှိ။

ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပညာတိုင်အောင် မူလီသွတ်၍ စက်လှည့်။

ဝေဒနာစသည်ကို မူတည်ရာ၌လည်း ဤနည်းတူ၊ ဝိတက်စသည်ကို မူတည်၍ ဝိစာရ စသည်ကို မူလီသွတ်ရာ၌ကား ရှုပ်ပွေခဲခက်၏။ စက်လည်အောင် လှည့်ရမည်။ မလည်လျှင် မနေလင့်။ လည်အောင် လှည့်လေ။

သမ္ပယောဂနည်း သင်္ဂဟနည်းဟူသော အမည်သည် စေတသိက်ပိုင်း၌ လာသော အမည်ဖြစ်ရကား စေတသိက်တို့၏ ယှဉ်ခြင်းမျှကိုသာ ဆိုသောနည်းသည် သမ္ပယောဂ နည်း မည်၏။ ယှဉ်သော စေတသိက်တို့ကို ဤမျှ ဤမျှ ဟု ရေတွက် ပေါင်းစု သည်ကား သင်္ဂဟနည်းမည်၏။ ဤသို့ စေတသိက်ကို ပဓာန ပြု၍ရသော အမည် ဖြစ်သည်။

ဤယခု ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းသည်ကား စေတသိက်တို့၏ ယှဉ်ခြင်းကို ဆိုသော ကြောင့်၎င်း၊ ယှဉ်သော စေတသိက်တို့ကို မည်မျှ မည်မျှဟု ပေါင်းစု ရေတွက်သော ကြောင့်၎င်း နည်းနှစ်ပါးစုံ ရောသောကြောင့် တဒုဘယမိဿက နည်းမည်၏ဟုမှတ်။

ဣတိ တဒုဘယမိဿကနယော ပဉ္စမော။

သမ္ပယောဂနည်း သင်္ဂဟနည်းနှင့် မိဿကနည်းတို့ ၃-ပါး ပေါင်း၍ပြခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ တတ္တိကမိဿကနယော ဝုစ္စတေ။

ဤနည်း သုံးပါးကိုရောလျှင် တတ္တိကမိဿကနည်း မည်၏။

ယခင် ရှေးနည်းအတိုင်းပင် စိတ် စေတသိက် နှစ်ပါးလုံးကို အရကောက် သည်သာ ထူးခြား၏။

လှည့်ဟန်ကား - ဖဿမူ ဝေဒနာမူလီ၌ ပထမစက်ကန့်၊ ဒုတိယစက်ကန့် အရတူ၏။ ဖဿ ဝေဒနာ နှစ်ပါးလုံးနှင့် ယှဉ်သည်ကား စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် စေတသိက် ငါးဆယ်တည်း၊ စတုတ္ထစက်ကန့် အရမရှိ။

ဝိတက်စသည်ကို မူတည်ရာ၌ကား ဝိတက်နှင့်သာယှဉ်၍ ဝိစာရနှင့် မယှဉ်သောစိတ် မရှိ၊ စေတသိက်ကား သဝိတက္ကစိတ် ငါးဆယ့်ငါးခု၌ရှိသော ဝိစာရ စေတသိက်တည်း။

ဝိစာရနှင့်သာယှဉ်၍ ဝိတက်နှင့်မယှဉ်သော စိတ်တို့ကား ဒုတိယဈာန်စိတ် ဧကာဒသ၊ ထိုစိတ်တို့၌ယှဉ်သော ဝိစာရကြဉ်သော စေတသိက် သုံးဆယ့်ခြောက်ခု သဝိတက္ကစိတ် ငါးဆယ့်ငါးခု၌ ရှိသော ဝိတက်စေတသိက်တို့သည် ဒုတိယစက်ကန့် အရတည်း။

နှစ်ပါးလုံးနှင့်ယှဉ် တတိယစက်ကန့်အရကား သဝိတက္က သဝိစာရစိတ် ငါးဆယ့်ငါး၊ ထိုနှစ်ပါးကြဉ်သော စေတသိက် ငါးဆယ်တည်း။

စတုတ္ထစက်ကန့် အရကား ဒွေပဉ္စဝိညာဏ် တဆယ်၊ တတိယဈာန် ဧကာဒသ၊ စတုတ္ထဈာန် ဧကာဒသ၊ ပဉ္စမဈာန် တေဝီသ-ဟူသော အဝိစာရစိတ် ငါးဆယ့်ငါး၊ ထိုစိတ်တို့၌ယှဉ်သော စေတသိက် ဆတ္တိံသ၊ ဒုတိယဈာန် ဧကာဒသ၌ရှိသော ဝိစာရ စေတသိက်တို့တည်း၊ ဤစက်လည်လျှင် သဝိတက္ကတိက်၌ လွယ်လှ၏။

ဝေဒနာသုံးပါးတို့တွင် သုခဝေဒနာကို မူတည်၍ ပီတိကို မူလီသွတ်၍ လှည့်သော စက်လည်လျှင်လည်း သပ္ပီတိကတိက်၌ လွယ်လှ၏၊

မပျင်းမရိ စက်လည်အောင် လှည့်လေ။

ဣတိ တတ္တိကမိဿကနယော။

စေတသိက်သရုပ်ခွဲနည်း ဇယား

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၅]

[ဇယား-၆]

[ဇယား-၇]

[ဇယား-၈]

[ဇယား-၉]

၃-ပကိဏ်းပိုင်း

(၆ - စိတ် စေတသိက်ကို ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထု - ဤခြောက်ခုတို့ဖြင့် ပေါင်းစုယူသိမ်းသော ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနည်း)

(၁) ဝေဒနာ သင်္ဂဟ

▬▬▬▬▬▬▬

ဣဒါနိ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနယော ဝုစ္စတေ။

“သုခမေ”ကတ္ထ ဒုက္ခဉ္စ ။ပ။ ပဉ္စပညာသကေ’တရာ” ဂါထာနှင့်အညီ --

• သုခသဟဂုတ် စိတ်တခု၊
• ဒုက္ခသဟဂုတ်စိတ်လည်း တခု၊
• ဒေါမနဿသဟဂုတ်စိတ် နှစ်ခု၊
• သောမနဿသဟဂုတ်စိတ် ခြောက်ဆယ့်နှစ်ခု၊
• ဥပေက္ခာသဟဂုတ်စိတ် ငါးဆယ့်ငါးခုအားဖြင့် -

စိတ်အကျယ် တရာ့နှစ်ဆယ့်တပါး ဖြစ်၏။ (ဤကား ဣန္ဒြိယဘေဒတည်း)။

အာရမ္မဏာနုဘ၀နဘေဒ အားဖြင့်ကား သောမနဿကို သုခသို့၊ ဒေါမနဿကို ဒုက္ခသို့ သွင်း၍ ရေတွက်။

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ ။ပ။ သင်္ဂဟောနာမ နီယတေ”ဟု ဆိုသောကြောင့် စေတသိက်ကိုလည်း ရေတွက်အပ်၏။ ရေတွက်ဟန်ကား -

• သုခသဟဂုတ် စေတသိက်ခြောက်ခု၊
• ဒုက္ခသဟဂုတ် စေတသိက်လည်း ခြောက်ခု၊
• သောမနဿသဟဂုတ် လေးဆယ့်ခြောက်ခု၊
• ဒေါမနဿသဟဂုတ် နှစ်ဆယ့်တခု၊
• ဥပေက္ခာသဟဂုတ် စေတသိက် လေးဆယ့်ခြောက်ခု ဖြစ်၏။

အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏာ [၁] ကဗျာ အချုပ်ကား

▬▬▬▬▬▬▬

ဝေဒနာတစ်၊ ခြောက်ပါးဖြစ်၏ [၂] နှစ်မှာ ဋ္ဌဝီ [၃] သုံးလီဆယ့်တစ်၊ [၄] ငါးဖြစ် ခြောက် ခု ၊ [၅] မ-တခု [၆]၊ ပေါင်းစု ငါးဆယ့်နှစ်။

[၁။ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏသည် မယူရသေး မရေတွက်ရသေးသည့် စေတသိက်တို့ကိုသာ ယူခြင်း ရေတွက်ခြင်း (တနည်း) ယူပြီး ရေတွက်ပြီးစေတသိက်တို့ကို ထပ်မံမယူခြင်း မရေတွက်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။
[၂။ ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆရိယ ကုက္ကုစ္စ - ဤစေတသိက် ၄-ပါးတို့သည် ဒေါမနဿဝေဒနာ တပါးနှင့်သာ ယှဉ်သည်။ ဝိစိကိစ္ဆာသည် ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့်သာ ယှဉ်သည်။ ပီတိသည် သောမနဿဝေဒနာနှင့်သာ ယှဉ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝေဒနာတပါးနှင့်သာ ယှဉ်သော စေတသိက် ၆-ပါးရှိသည်ဟု ဆိုသည်။
[၃။ လောဘ ဒိဋ္ဌိ မာန သောဘန ၂၅-ပေါင်း စေတသိက် ၂၈-ပါးတို့သည် သောမနဿ- ဝေဒနာ ဥပေက္ခာဝေဒနာ ၂-ပါးတို့နှင့် ယှဉ်သည်။
[၄။ ပီတိကြဉ် ပကိဏ်းစေတသိက် ၅-ခု၊ မောစတုက် ၄-ခု၊ ထိန မိဒ္ဓ၊ ဤ ၁၁-ပါးသော စေတသိက်တို့သည် ဝေဒနာ ၃-ပါးနှင့်သာ ယှဉ်ကုန်၏။
[၅။ ဝေဒနာကြဉ်သော သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ၆-ပါးတို့သည် ဝေဒနာ ၅-ပါး လုံးနှင့် ယှဉ်ကုန်၏။
[၆။ ဝေဒနာသည် မည်သည့်ဝေဒနာနှင့်မျှ မယှဉ်၊ ဝေဒနာ ဝေဒနာချင်း ယှဉ်သည်ဟု မဆိုကောင်း။]

ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ ပီတိ၊ ဤခြောက်ခုတို့သည် ဝေဒနာ တပါးစီနှင့်သာ ယှဉ်ကုန်၏။

လောဘ ဒိဋ္ဌိ မာန သောဘန၊ ဤနှစ်ဆယ့်ရှစ်ခုတို့သည် ဝေဒနာ နှစ်ပါး နှင့်သာ ယှဉ်ကုန်၏စသည်ဖြင့် ခွဲ၊ ခက်သည်။ အားသစ်၍ကြံ။

ဝေဒနာသင်္ဂဟပြီး၏။

(၂) ဟေတုသင်္ဂဟ

▬▬▬▬▬▬

“အဟေတုကာဋ္ဌာရသေက ။ပ။ စတ္တာလီသ တိဟေတုကာ” ဂါထာနှင့် အညီ ခွဲ၊ မခဲ။

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ ။ပ။ သင်္ဂဟောနာမ နီယတေ”ဟု ဆိုသောကြောင့် စေတသိက်ကိုလည်း ရေတွက်အပ်၏။ ရေတွက်ဟန်ကား - မောဟမူဒွေ၌ မောဟ၊ အဟိတ်စိတ်တို့၌ ဆန္ဒကြဉ်သော အညသမာန်းဒွါဒသ၊ ဤတဆယ့်သုံးခုတို့သည် သမ္ပယုတ်ဟိတ် မရှိသောကြောင့် အဟိတ်စေတသိက် မည်ကုန်၏။

မောဟမူဒွေ၌ (မောဟကြဉ်သည့်) ကြွင်းသော ယှဉ်ဘက် တဆယ့်ငါးပါး၊ လောဘမူ ဒေါသမူစိတ်တို့၌ ဟိတ်သုံးပါး (လောဘ ဒေါသ မောဟ စေတသိက်များ), ဉာဏဝိပ္ပယုတ်စိတ်တို့၌ ဟိတ်နှစ်ပါး (အလောဘ အဒေါသ စေတသိက်များ)။ ဤနှစ်ဆယ်တို့သည် ဧကဟိတ်စေတသိက် မည်ကုန်၏။

လောဘမူ၌ ကြွင်းနှစ်ဆယ်၊ (ဒေါသမူ၌) ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ် စိတ်တို့၌ (အလောဘ အဒေါသကြဉ်) ကြွင်းသော ယှဉ်ဘက် သောဘန နှစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ တိဟိတ်စိတ်တို့၌ ဟိတ်သုံးပါး၊ ပေါင်း ဤလေးဆယ့်ရှစ်ပါးတို့သည် ဒွိဟိတ်စေတသိက် မည်ကုန်၏။

ဉာဏသမ္မယုတ်စိတ်တို့၌ (အလောဘ အဒေါသ အမောဟကြဉ်) ကြွင်း သုံးဆယ့်ငါးပါး တို့သည် တိဟိတ်စေတသိက် မည်ကုန်၏။

အဟိတ် တေရသ၊ ဧကနှစ်ဆယ်၊ ဒွိဝယ် ဋ္ဌစတ်၊ တိဟိတ် မှတ်၊ ရလတ် သုံးဆယ့်ငါး။

အဟိတဂ္ဂဟဏ ဧကံသအားဖြင့်ကား -

သုံး ဧကဟိတ်၊ ဒွိဟိတ် ကိုးလီ၊ သတ္တဝီ တိဟိတ် [၁]၊ ပဉ္စတိတ် တစ် [၂]၊ ဆယ့်နှစ် ဆဟိတ် [၃]၊ ဒွေပညိတ်၊ နိမိတ်ထင်မျှကြံ။

[၁။ အလောဘ အဒေါသ အမောဟကြဉ် သောဘနစေတသိက် ၂၂-ခု၊ ဤ ၂၂-ပါး တို့သည် အလောဘ အဒေါသ အမောဟ-ဟိတ် ၃-ပါးနှင့် ယှဉ်ကြသည်။ ဥဒ္ဓစ္စ အဟိရိက အနောတ္တပ္ပ ထိန မိဒ္ဓ၊ ဤ ၅-ပါးတို့သည် လောဘ ဒေါသ မောဟ ဟိတ် ၃-ပါးနှင့် ယှဉ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤ ၂၇- ခုသော စေတသိက်တို့သည် ဟိတ် ၃-ပါးနှင့် ယှဉ်ကုန်၏ဟု ဆိုသည်။
[၂။ ပီတိသည် ဒေါသကြဉ်သော ဟိတ် ၅-ပါးနှင့် ယှဉ်၏။
[၃။ ပီတိကြဉ် အညသမာန်း စေတသိက် ၁၂-ခုတို့သည် ဟိတ် ၆-ပါးလုံးနှင့် ယှဉ်ကုန်၏။]

လောဘ ဒေါသ ဝိစိကိစ္ဆာ ဤသုံးခုတို့သည် ဧကဟိတ် မည်ကုန်၏။

မောဟ ဒိဋ္ဌိ မာန ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကစ္စ အလောဘ အဒေါသ အမောဟ ဤကိုးခု တို့သည် ဒွိဟိတ် မည်ကုန်၏ စသည်ဖြင့် ကြံ။

ဟေတုသင်္ဂဟ ပြီး၏။

(၃) ကိစ္စသင်္ဂဟ

“အဋ္ဌသဋ္ဌိ တထာ ဒွေ စ ။ပ။ ကိစ္စဌာနာနိ နိဒ္ဒိသေ” ဂါထာနှင့်အညီ
တကိစ္စ တဌာန တပ်သောစိတ် ခြောက်ဆယ့်ရှစ်ခု စသည်ဖြင့် ခွဲ၊ မခဲ။

ပဋိသန္ဓေကိစ္စသာတပ်၍ ဘဝင်ကိစ္စ မတပ်သောစိတ် မရှိ၊
ဘဝင်ကိစ္စသာ တပ်၍ ပဋိသန္ဓေကိစ္စ မတပ်သော စိတ်လည်း မရှိ၊
နှစ်ကိစ္စလုံးတပ်သောစိတ် တဆယ့်ကိုး၊
မတပ်သောစိတ် ခုနှစ်ဆယ်၊
ပေါင်း စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် ဖြစ်၏။

ထို့အတူ အာဝဇ္ဇန်းကိစ္စ ဒဿနကိစ္စ စသည်ကို မူလီသွတ်၍ စက်လှည့်။
ဘဝင်ကိစ္စ အာဝဇ္ဇန်းကိစ္စ စသည်ကို မူတည်၍လည်း စက်လှည့်လေဦး။

ဤ၌ ဌာနအပြား သာမညအားဖြင့် ဆယ်ပါး။
ဝိသေသ အားဖြင့်ကား နှစ်ဆယ့်ငါးပါးတည်း။ နှစ်ဆယ့်ငါးပါး ဟူသော်ကား -

သန္ဓိ ဧကံ ဆဘဝင်္ဂံ၊
ဒွါဝဇ္ဇနံ ပဉ္စာဒျေကံ။
ဒွေဝေါ ဇောဆ တဒါ ဒွေတိ၊
စုတီ’တိ ပဏ္ဏဝီသတိ။

သန္ဓိ၊ ပဋိသန္ဓေဌာနသည်။
ဧကံ၊ တခုသာတည်း။
ဘဝင်္ဂံ၊ ဘဝင်ဌာနသည်။
ဆ၊ ခြောက်ခု။
အာဝဇ္ဇနံ၊ သည်။
ဒွေ၊ နှစ်ခု။
ပဉ္စာဒိ၊ ပဉ္စဝိညာဏ် စသည်သည်။
ဝါ၊ ပဉ္စဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိန်း သန္တီရဏဌာနသည်။
ဧကံ၊ တခုစီတည်း။
ဝေါ၊ ဝုဋ္ဌောဌာနသည်။
ဒွေ၊ နှစ်ခု။
ဇော၊ သည်။
ဆ၊ ခြောက်ခု။
တဒါ၊ တဒါရုံ ဌာနသည်။
ဒွေ၊ နှစ်ခု။
စုတိ၊ သည်။
တိ၊ သုံးပါး။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဌာနံ၊ သည်။
ပဏ္ဏဝီသတိ၊ နှစ်ဆယ့်ငါးပါးတည်း။
(ဤကား အကျဉ်းတည်း)။

အကျယ်အားဖြင့်ကား -

(၁) သန္ဓိဌာနံ စု-ဘန္တရံ[၁] ၊
ပ-အာ တ-အာ ဇ-အာ ဝေါ-အာ။
တ-စု ဇ-စုန္တရံ ဘဿ၊
ဆဋ္ဌာနံ ပရိဒီပယေ။

(၂) ဘ-ဝိ ဘ-ဇန္တရံယေဝ၊
ဒုအာဌာနံ အာ-သန္တရံ။
ဝိဌာနေကံ ဝိ-တိန္တရံ၊
သံဌာနေကံ သံ-ဝေါန္တရံ။

(၃) တီဌာနေကံ ဒုဝေါဌာနံ၊
တီ-ဇ တီ-ဘန္တရံ တထာ။
ဝေါ-တ ဝေါ-ဘ ဝေါ-စုန္တရံ၊
အာ-တ, အာ-ဘ အာ-စုန္တရံ။

(၄) ဇဌာနံ ဆ ဇ-ဘ ဇ-စုန္တရံ၊
ဉေယံ ဒုတဌာနံ။
တ-ပ ဇ-ပ ဘ-ပန္တရံ၊
စုတိဌာနံ တိဓာ မတံ။

သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီကာ

အနက်ကား

(၁) စု-ဘန္တရံ၊ စုတိ ဘဝင် နှစ်ခုတို့၏ အကြားကို။
သန္ဓိဌာနံ၊ ပဋိသန္ဓေဌာန တခုဟူ၍။
ပရိဒီပယေ၊ ပြရာ၏။
ပ-အာ တ-အာ ဇ-အာ ဝေါ-အာ တ-စု ဇ-စုန္တရံ ၊ ပဋိသန္ဓေ အာဝဇ္ဇန်း အကြား၊ တဒါရုံ အာဝဇ္ဇန်း အကြား၊ ဇော အာဝဇ္ဇန်း အကြား၊ ဝုဋ္ဌော အာဝဇ္ဇန်း အကြား၊ တဒါရုံ စုတိ အကြား၊ ဇော စုတိ အကြားကို။
ဘဿ၊ ဘဝင် ဧကူနဝီသ၏။
ဆဋ္ဌာနံ၊ ခြောက်ဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ၊ ပြရာ၏။

(နောက်ကို လွယ်ပြီ။
“ဝိ”ကို ပဉ္စဝိညာဏ်၊
“သံ” ကို သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း၊
“တီ”ကို သန္တီရဏဟု အနက်ပေးလေ။) [၂]

ဝီထိကျေပွန်စွာ ချတတ်ပါမှ ဤဌာနအပြား နှစ်ဆယ့်ငါးကို နားလည်နိုင်ချေမည်။

[၁။ သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ (မူ) များစွာတို့၌ “စုဘန္တရံ သန္ဓိဌာနံ” ဟုသာရှိကြသည်။

၂။ ဂါထာနံပါတ် (၂)
ဘ-ဝိ ဘ-ဇ’န္တရံယေဝ = ဘဝင်နှင့် ပဉ္စဝိညာဉ်အကြား၊ ဘဝင်နှင့် ဇောအကြားကို သာလျှင်။
ဒု အာဌာနံ = နှစ်ပါးသော အာဝဇ္ဇန်းဌာန ဟူ၍။
ပရိဒီပယေ = ပြရာ၏။
အာ-သ’န္တရံ = အာဝဇ္ဇန်းနှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း အကြားကို။
ဧကံ = တပါးသော။
ဝိဌာနံ = ပဉ္စဝိညာဉ်ဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ = ပြရာ၏။
ဝိ-တိ’န္တရံ = ပဉ္စဝိညာဉ်နှင့် သန္တီရဏအကြားကို။
ဧကံ = တပါးသော။
သံဌာနံ = သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ = ပြရာ၏။
သံ-ဝေါ’န္တရံ = သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းနှင့် ဝုဋ္ဌော အကြားကို။

ဂါထာနံပါတ် (၃)
ဧကံ = တပါးသော။
တိဌာနံ = သန္တီရဏ ဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ=ပြရာ၏။
တီ-ဇ တီ-ဘ’န္တရံ = သန္တီရဏနှင့် ဇောအကြား၊ သန္တီရဏနှင့် ဘဝင် အကြားကို။
ဒုဝေါဌာနံ၊ ဝုဋ္ဌော နှစ်ဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ=ပြရာ၏။
တထာ = ထိုမှတပါး။
ဝေါ-တ ဝေါ-ဘ ဝေါ-စု'န္တရံ = ဝုဋ္ဌောနှင့် တဒါရုံအကြား၊ ဝုဋ္ဌောနှင့် ဘဝင်အကြား၊ ဝုဋ္ဌောနှင့် စုတိ အကြားကို၎င်း၊
အာ-တ, အာ-ဘ အာ-စု'န္တရံ။ = အာဝဇ္ဇန်းနှင့် တဒါရုံအကြား၊ အာဝဇ္ဇန်းနှင့် ဘဝင် အကြား အာ၀ဇ္ဇန်းနှင့် စုတိအကြားကို၎င်း။

ဂါထာနံပါတ် (၄)
ဆ = ခြောက်ပါးသော။
ဇဌာနံ = ဇောဌာနဟူ၍။
ပရိဒီပယေ = ပြရာ၏။
ဇ-ဘ ဇ-စု'န္တရံ = ဇောနှင့် ဘဝင်၊ ဇောနှင့်စုတိအကြားကို။
ဒုတဌာနံ = တဒါရုံ နှစ်ဌာနဟူ၍။
ဉေယျံ = သိအပ်၏၊
တ-ပ ဇ-ပ ဘ-ပ'န္တရံ = တဒါရုံနှင့် ပဋိသန္ဓေအကြား၊ ဇောနှင့် ပဋိသန္ဓေအကြား၊ ဘဝင်နှင့် ပဋိသန္ဓေအကြားကို။
တိဓာ = သုံးပါး အပြားအားဖြင့်။
စုတိဌာနံ = စုတိဌာနဟူ၍။
မတံ = သိအပ်ပေ၏။]

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ။ပ။”ခွဲဟန်ကား -
ပဋိသန္ဓေ ကိစ္စတပ်သော စေတသိက် ပဉ္စတိံသ၊ ဘဝင်ကိစ္စနည်းတူ။
အာဝဇ္ဇန်း ကိစ္စတပ်သော စေဘသိက် တဆယ့်တခု၊
ဒဿနကိစ္စတပ်သော စေတသိက်ခုနစ်ခု၊ စသည်ဖြင့် ခွဲ-မခဲ။

အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏာ ကဗျာအချုပ်ကား -

တကိစ္စ ဖြစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်တည်း၊ လေးဖြစ် နှစ်ပါး[၁]၊ ငါးဧကဝီ[၂]၊ ခြောက်လီမှာတစ်၊[၃]
ခွန်လည်းတစ်ပင်[၄]၊ ကိုးဖြစ်ကားတေး[၅] ဆယ့်လေး ခုနစ်ရပ်[၆] ကိစ္စတပ်သည်။ ပေါင်းအပ် ဒွိပညာသတည်း။

[၁။ အပ္ပမညာဒွေသည် ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ ဇောအားဖြင့် ၄-ကိစ္စတပ်၏။
၂။ ဆန္ဒ သောဘနသာဓာရဏ စေတသိက်၁၉ ပညာ၊ ဤ ၂၁-ခုတို့သည် ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ ဇော တဒါရုံအားဖြင့် ၅-ကိစ္စ တပ်ကုန်၏။
၃။ ပီတိသည် ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ သန္တီရဏ ဇော တဒါရုံအားဖြင့် ၆-ကိစ္စတပ်၏။
၄။ ဝီရိယသည် ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ အာဝဇ္ဇန်း ဝုဋ္ဌော ဇော တဒါရုံအားဖြင့် ၇-ကိစ္စ တပ်၏။
၅။ ဝိတက် ဝိစာရ အဓိမောက္ခသည် ပဋိသန္ဓေ ဘဝင် စုတိ အာဝဇ္ဇန်း သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း သန္တီရဏ, ဝုဋ္ဌော ဇော တဒါရုံအားဖြင့် ၉-ကိစ္စတပ်ကုန်၏။
၆။ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏစေတသိက် ၇-ခုတို့သည် ၁၄-ကိစ္စ တပ်ကုန်၏။ ]

အကုသိုလ် ဝိရတိ-ဤတဆယ့်ခုနစ်ခုတို့သည် တကိစ္စ တပ်ကုန်၏ စသည်ဖြင့် ကြံလေ။

ကိစ္စသင်္ဂဟ ပြီး၏။

(၄) ဒွါရသင်္ဂဟ

“ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန စက္ခု ဝိညာဏ ။ပ။ ဆစတ္တာလီသေဝ ဘဝန္တိ”ဟူသည်နှင့် အညီ စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဤငါးဒွါရတို့၌ လေးဆယ့်ခြောက်ပါး စီသော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

“မနောဒွါရေ ပန ။ပ။ သတ္တသဋ္ဌိစိတ္တာနိ ဘဝန္တိ” ဟူသည်နှင့်အညီ မနောဒွါရ၌ ခြောက်ဆယ့် ခုနစ်ပါးသော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (သရုပ်ဖော်၍ဆိုလေ)

“ဧကူနဝီသတိ ပဋိသန္ဓိ, ဘဝင်္ဂ, စုတိဝသေန ဒွါရဝိမုတ္တာနိ ” ဟူသည်နှင့် အညီ ဥပေက္ခာသန္တီရဏ နှစ်ခု၊ မဟာဝိပါက် ရှစ်ခု၊ ဤဆယ်ခုသော စိတ်တို့သည် ရံခါ ခြောက်ဒွါရမှ လွတ်ကုန်၏။

မဟဂ္ဂုတ် ဝိပါက်ကိုးခုတို့သည် အခါခပ်သိမ်း ခြောက် ဒွါရမှ လွတ်ကုန်၏။

တနည်းလည်း။

စက္ခုဒွါရ၌သာဖြစ်၍ သောတဒွါရ၌ မဖြစ်သော စိတ်နှစ်ခု၊
သောတ၌သာဖြစ်၍ စက္ခု၌ မဖြစ်သောစိတ်လည်း နှစ်ခု၊
နှစ် ဒွါရလုံး၌ ဖြစ်သောစိတ် လေးဆယ့်လေးခု၊
မဖြစ်သောစိတ် လေးဆယ့်တခု။
လေးချက်စုမူ စိတ်တခုယုတ် ကိုးဆယ် ဖြစ်၏။
[ဃာန ဇိဝှါ ကာယ မူလီနည်းတူ။]

စက္ခုဒွါရ၌သာဖြစ်၍ မနောဒွါရ၌ မဖြစ်သောစိတ် ငါးခု၊
မနောဒွါရ၌သာ ဖြစ်၍ စက္ခု၌မဖြစ်သောစိတ် အပ္ပနာဇော ဆဗ္ဗီသ (၂၆)၊
နှစ်ဒွါရလုံး၌ဖြစ် လေးဆယ့်တစ်၊
မဖြစ် တဆယ့်ခုနစ်၊
လေးချက်စုလျှင် တခုယုတ် ကိုးဆယ်၊
(ဤနည်းတူ သောတဒွါရ စသည်ကို မူတည်၍လည်းခွဲ။)

တနည်းလည်း။

“ဧကဒွါရိကစိတ္တာနိ ။ပ။ ပဉ္စဓာ ပရိဒီပယေ” ဟူသည်နှင့် အညီ တဒွါရ၌ ဖြစ်သောစိတ် သုံးဆယ့်ခြောက်ခု စသည်ဖြင့် ခွဲ။ သရုပ်ထုတ်၍ ဆို။

“တေသံ ဒါနံ ယထာရဟံ။ပ။” ခွဲဟန်ကား ...
အပ္ပမညာ ဒွေ၊ ဝိရတိ သုံးခုတို့သည် မနောဒွါရ၌သာ ဖြစ်ကုန်၏။
ကြွင်း လေးဆယ့်ခုနှစ်ခုတို့သည် ဆဒွါရိကချည်းသာတည်း။
ဒွါရဝိမုတ်စေတသိက်ကား ပဉ္စတိံသ တည်း။

ဤလေးသင်္ဂဟ၊ သရူပ၊ ကြံဆ မခက်ခဲ။
ထို့ကြောင့်ရကား၊ အကျဉ်းအား၊ ငါကား မိန့်သပဲ။

ဒွါရသင်္ဂဟ ပြီး၏။

ဧကန်အာရုံပြု

“ပဉ္စီဝီသ ပရိတ္တမှိ ။ပ။ အဋ္ဌ နိဗ္ဗာန ဂေါစရေ” ဂါထာနှင့် အညီ
ကာမဝိပါက် တေဝီသ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဟသိတုပ္ပါဒ် ဤနှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော စိတ်တို့သည်
ကာမစိတ် စတုပညာသ၊ ယှဉ်ဘက် စေတသိက် ဒွိပညာသ, ရုပ် အဋ္ဌဝီသဟူသော ကာမတရားကို အာရုံပြုကုန်၏၊
ကြွင်းသော မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ နိဗ္ဗာန် ပညတ် တို့ကို အာရုံ မပြုကုန်။

ဝိညာဏဉ္စာယတန ကုသိုလ်သည် ဤဘဝ ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာနဉ္စာယတန ကုသိုလ်ကို အာရုံပြု၏။

ဝိညာဏဉ္စာယတနဝိပါက်သည် ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာ- နဉ္စာယတန ကုသိုလ်ကမ္မနိမိတ်ကို အာရုံပြု၏။

ဝိညာဏဉ္စာယတန ကြိယာသည် ဤဘဝ, ရှေးဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော အာကာသာနဉ္စာယတန ကုသိုလ် ဤဘဝ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်ဘူးသော ကြိယာတို့ကို အာရုံပြု၏။

ဤနည်းတူ နေ၀သညာစိတ် သုံးခုတို့သည် အာကိဉ္စညာစိတ် နှစ်ခုတို့ကို အာရုံပြု ကုန်၏။

ရူပပထမဈာန်စိတ်သုံးခုတို့သည်
ကသိုဏ်းဆယ်ပါး အသုဘဆယ်ပါး ကာယဂတာ- သတိ၏ အာရုံဖြစ်သော ဆံပင်စသော ကောဋ္ဌာသပညတ် အာနာပါနဿတိ၏ အာရုံ ဖြစ်သော ထွက်သက်ဝင်သက်ပညတ် မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဤဗြဟ္မဝိဟာရတရား သုံးပါး၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်းမသိသော သတ္တဝါပညတ်၊
ဤနှစ်ဆယ့်ငါးပါး ပညတ် တရားတို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။

ဒုတိယ တတိယ စတုတ္တ ဈာန်ကိုးခုတို့သည်
ကသိုဏ်းဆယ်ပါး အာနာပါနဿတိ၏ အာရုံဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် ပညတ်၊ မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဤ ဗြဟ္မဝိဟာရတရား သုံးပါး၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်းမသိသော သတ္တဝါပညတ်၊
ဤတဆယ့်လေးပါး ပညတ်တရားတို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။

ပဉ္စမဈာန်စိတ် သုံးခုတို့သည်
ကသိုဏ်းဆယ်ပါး အာနာပါနဿတိ၏ အာရုံ ဖြစ်သော ထွက်သက် ဝင်သက် ပညတ်၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ၏ အာရုံဖြစ်သော အတိုင်း မသိသော သတ္တဝါပညတ်၊
ဤတဆယ့်နှစ်ပါး ပညတ်တရားတို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။

ဤဧကန်ဂါထာ၌ သာမည ပဉ္စမဈာန်ကိုသာယူ၊ အဘိညာကိစ္စ တပ်သော ပဉ္စမဈာန် ကား အနေကန် ဂါထာ၌ လာလတ္တံ့။

အာကာသာနဉ္စာယတန စိတ်သုံးခုတို့သည် အာကာသ ကြဉ်သော ကသိုဏ်း ကိုးပါး တို့တွင် တပါးပါးကို ခွါ၍ ရအပ်သော ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံ ပြုကုန်၏။

အာကိဉ္စညာစိတ် သုံးခုတို့သည် အာကာသာနဉ္စာယတန ကုသိုလ် ကြိယာ၏ မရှိခြင်း ဟူသော နတ္ထိဘောပညတ်ကို အာရုံပြုကုန်၏။

ဤသည်လျှင် အပ္ပနာဈာန်ကို ဆောင်စွမ်းနိုင်သော ပညတ်နှစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး တည်း။

ကြွင်း အနုဿတိရှစ်ဖြာ, အာဟာရေပဋိကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် ဤဆယ်ပါး တို့သည် ဥပစာရဈာန်ကိုသာ ဆောင်စွမ်းနိုင်ကုန်၏။ အပ္ပနာကို မဆောင်စွမ်းနိုင်ကုန်။

ဝိညာဏဉ္စာယတန နေဝသညာနာသညာယတန၏ အာရုံနှစ်ပါးနှင့်တကွ ပေါင်း သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်ဖြစ်၏။

လောကုတ္တရာစိတ်ရှစ်ခုတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်၏။

[ဤကား ဧကန်အာရုံတည်း]

အနေကန်အာရုံပြု

“ဝိသာနုတ္တရမုတ္တမှိ ။ပ။ သတ္တဓာ တတ္ထ သင်္ဂဟော” ဂါထာနှင့်အညီ
အကုသိုလ်စိတ် ဒွါဒသ၊ မဟာကုသိုလ် ကြိယာ ဝိပ္ပယုတ် ရှစ်၊ ဤနှစ်ဆယ်သော စိတ်တို့သည်
လောကီစိတ် ဧကာသီတိ၊ စေတသိက် ဒွိပညာသ ရုပ် အဋ္ဌဝီသ၊ ပညတ် တို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။

မဟာကုသိုလ် သမ္ပယုတ်လေးခု၊ ကုသိုလ်အဘိညာ၊ ဤငါးပါးသော စိတ်တို့သည်
အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ် ကြဉ်သော စိတ်သုံးခု ယုတ်ကိုးဆယ် စေတသိက် ဒွိပညာသ၊ ရုပ် အဋ္ဌဝီသ၊ နိဗ္ဗာန်၊ ပညတ် တို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။

မဟာကြိယာ သမ္ပယုတ်လေးခု၊ ကြိယာအဘိညာဉ်၊ ဝုဋ္ဌော ဤခြောက်ပါးသော စိတ်တို့သည် အလုံးစုံသော စိတ် စေ ရုပ် နိဗ္ဗာန် ပညတ်ကို အာရုံ ပြုကုန်၏။

[ဤကား အနေကန် အာရုံတည်း]။

ဤ၌ အဘိညာ နှစ်ပါးတို့၏ အာရုံကို အကျယ် ဆိုသင့်သော်လည်း ဝီထိ မချတတ်လျှင် နားမဝင်ရာ သောကြောင့်၎င်း ဝီထိသင်္ဂဟ၌ ပြလတ္တံ့ ဖြစ်၍၎င်း လျစ်လျူသာ ရှုအပ် တော့သည်။

“ဒွါရဝိမုတ္တာနဉ္စ ပဋိသန္ဓိ ။ပ။ အာရမ္မဏံ ဟောတိ” ဟူသည်နှင့် အညီ
ဒွါရဝိမုတ်စိတ် တဆယ့်ကိုးခု တို့သည် အတီတာနန္တရ ရှေးဘဝ၌ ဆဒွါရိက ဇောသည်၊ ဝါ၊ ဆဒွါရိက မရဏာသန္နဇောသည် ယူအပ်သော ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် ပညတ်ဖြစ်သော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို အာရုံ ပြုကုန်၏။

ထိုတွင် ကံသည် ဓမ္မာရုံ အတိတ်သာ၊ မနောဒွါရဖြင့်သာ ယူအပ်၏။

ကမ္မနိမိတ်၌ ပဉ္စာရုံသည် ပစ္စုပ္ပန် အတိတ်တည်း၊ ခြောက်ဒွါရဖြင့် ယူအပ်၏။
ဓမ္မာရုံလည်း ပစ္စုပ္ပန်, အတိတ်တည်း၊ မနောဒွါရဖြင့် ယူအပ်၏။

ဂတိနိမိတ်ကား ပစ္စုပ္ပန် ရူပါရုံသာ၊ မနော ဒွါရဖြင့်သာ ယူအပ်၏၊ အနာဂတ်ဟူ၍ မရှိ။

ပစ္စုပ္ပန်ကို ယူရာတွင်လည်း မနောဒွါရ၌ ပဋိသန္ဓေနောင် ဘဝင် လေးချက် တိုင်အောင် ပစ္စုပ္ပန် ဂတိနိမိတ် ရကောင်း၏။

ပဉ္စဒွါရ၌ကား ပဋိသန္ဓေ၌သာ ပစ္စုပ္ပန် ကမ္မနိမိတ် ရကောင်း၏ဟု ဋီကာပြ၏။ ပြသည့် အလိုသော် ကာမဘုံမှ စုတေ၍ ကာမဘုံသို့ သွားရာ၌ ကံ၏အစွမ်းအားဖြင့် အာရုံ အလွန်ထင်ရှား ရကား တဒါရုံနောင် စုတိ၊ တဒါရုံ ဘဝင်နောင် စုတိ၊ ဤနှစ်ဝီထိသာ ဟူလိုရိပ် ထင်၏၊ ထို့ကြောင့် ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒ အဖွင့် (ဋီကာကျော်-၁၉) ၌ -

တတ္ထ “ကာမဘဝတော စဝိတွာ တတ္ထေ၀ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ တဒါရမ္မဏ- ပရိယောသာနာနိ သေသာနံ ဇဝနပရိယောသာနာနီ”တိ ဓမ္မာနုသာရဏိယံ ဝုတ္တံ။

တတ္ထ၊ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင်။
ကာမဘဝတော၊ ကာမဘဝမှ။
စဝိတွာ၊ စုတေ့၍။
တတ္ထေ၀၊ ထိုကာမဘုံ၌သာလျှင်။
ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ၊ ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်သော သတ္တဝါတို့အား။
တဒါရမ္မဏပရိယောသာနာနိ၊ တဒါရုံ အဆုံးရှိကုန်သော ဝီထိစိတ် တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
သေသာနံ၊ ကြွင်းသော သတ္တဝါတို့အား။
ဇဝနပရိယေသာနာနိ၊ ဇောအဆုံးရှိကုန်သော ဝီထိစိတ်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဓမ္မာနုသာရဏိယံ၊ ဓမ္မာနုသာရဏီ ကျမ်း၌။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်အပ်၏။
(ရာသိစု ဝီထိလက်ရိုးတို့၌ကား လေးဝီထိပင် ချ၏။)

တဒါရမ္မဏပရိယောသာနာယ သုဒ္ဓါယ ဝါ ဇဝနဝီထိယာ အနန္တရံ ဘဝင်္ဂဝိသယံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စုတိစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ -

ဟူသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အဋ္ဌကထာ ကြီး အရပ်ရပ်တို့နှင့် ထိုစကား ညီပေသည်။

ဤသို့လျှင် ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင်အချို့တို့သည် ရံခါ ပစ္စုပ္ပန်ကို အာရုံပြုကုန်၏။ ရံခါ အတိတ်ကို အာရုံပြုကုန်၏။ အချို့ ဘဝင် စုတိတို့သည် အတိတ်ကိုသာ အာရုံပြု ကုန်၏။ ဤဒွါရဝိမုတ်အာရုံသည် ရှေး၌ ပါပြီးသော်လည်း စဉ်းငယ် ထူးသောကြောင့် တဖန် ပြပြန်သည်။ ဤအာရုံသည် လွန်စွာ ခဲခက်သိမ်မွေ့၏။ အဖန်ဖန် ကြံစည် ထောက်လှမ်း စုံစမ်း ကြည့်ရှုလှမှ နားဝနိုင်မည်။

အာရုံကိုမူထား၍ ဧကန် အနေကန်အာရုံပြု စိတ်တို့ကိုပြခြင်း

တနည်းလည်း - ကာမဝိပါက် ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဟသိတုပ္ပါဒ်၊ ဤ နှစ်ဆယ့်ငါးပါးသော စိတ်တို့သည် ကာမတရားကိုသာ အမြဲ အာရုံပြုကုန်၏။
ဟသိတုပ္ပါဒ် ကြဉ်သော ကာမဇော, ဝုဋ္ဌော အဘိညာ၊ ဤသုံးဆယ့်တပါးသော စိတ်တို့သည် ရံခါ ကာမတရား ကို အာရုံပြုကုန်၏၊ နောက်ကို ဤပုံချည်းဆို။

• မဟဂ္ဂုတ် ဧကန်-ဝိညာ , နေဝါ၊ ပေါင်း ခြောက်။
• အနေကန် - ယခင် သုံးဆယ့်တစ်။

• နိဗ္ဗာန်ဧကန် --- လောကုတ် ရှစ်။
• အနေကန် -- မဟာကုသိုလ် ကြိယာ သမ္ပယုတ် ဝုဋ္ဌော, အဘိညာ ဒွေ၊ ပေါင်း တဆယ့်တစ်။

• နာမ်ဧကန် -- ဝိညာ, နေဝါ, လောကုတ် ၈၊ ပေါင်း တဆယ့်လေး။
• အနေကန် -- တဒါရုံ ကာမဇော ဝုဋ္ဌော, အဘိညာဒွေ၊ ပေါင်း လေးဆယ့်သုံး။

• ရုပ်ဧကန် -- ပဉ္စဝိညာဏ် မနောဓာတ်၊ ပေါင်း တဆယ့်သုံး။
• အနေကန် --- နာမ် နည်းတူ။

• ပစ္စုပ္ပန်ဧကန် -- ရုပ်နည်းတူ၊
• အနေကန် -- နာမ်နည်းတူ။

• အတိတ်ဧကန် -- မဟဂ္ဂုတ် နည်းတူ။
• အနေကန် -- နာမ်နည်းတူ။

• အနာဂတ် -- ဧကန်မရှိ။
• အနေကန် -- နာမ်နည်းတူ။

• ကာလဝိမုတ်ဧကန် -- ရူပါဝစရစိတ်, အာကာ, အာကိဉ်, လောကုတ် ပေါင်း နှစ်ဆယ့်ကိုး။
• အနေကန် -- ကာမနည်းတူ။

• ပညပ်ဧကန် -- ရူပါဝစရ, အာကာ, အာကိဉ်၊ ပေါင်း နှစ်ဆယ့်တစ်။
• အနေကန် -- ကာမနည်းတူ။

• ပရမတ် ဧကန် -- ကာမဝိပါက်, ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ဟသိတုပ္ပါဒ်, ဝိညာ, နေဝါ, လောကုတ်၊ ပေါင်း သုံးဆယ့်ကိုး။
• အနေကန် -- ကာမနည်းတူ။

• အဇ္ဈတ္တဧကန်--မဟဂ္ဂုတ် နည်းတူ။
• အနေကန် -- ကာမစိတ်, အဘိညာဒွေ၊ ပေါင်း ငါးဆယ့်ခြောက်။

• ဗဟိဒ္ဓဧကန်---ရူပါဝစရ, အာကာ, လောကုတ်၊ ပေါင်း နှစ်ဆယ့်ခြောက်။
• အနေကန်-- အဇ္ဈတ္တ နည်းတူ။

• အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ ဧကန် -- မရှိ၊
• အနေကန် -- အဇ္ဈတ္တ နည်းတူ။

• ရူပါရုံဧကန် -- စက္ခုဝိညာဏ်ဒွေ။
• အနေကန် -- နာမ်အနေကန်တွင် မနောဓာတ်ကိုထည့်၍ လေးဆယ့်ခြောက်။ သဒ္ဒါရုံ စသည် အတွက် ရူပါရုံ နည်းတူ။

• ဓမ္မာရုံ ဧကန် -- မဟဂ္ဂုတ်, လောကုတ် ပေါင်း သုံးဆဲ့ငါး။
• အနေကန် -- နာမ်နည်းတူ။

• တပါး ဧကန် -- ဒွိပဉ္စဝိညာဏ် တဆယ်၊ အာကာ, အာကိဉ် ခြောက်၊ ဝိညာ, နေဝါ-ကုသိုလ်ဝိပါက် လေး၊ လောကုတ် ရှစ်၊ ပေါင်း နှစ်ဆယ့်ရှစ်။
• နှစ်ပါး ဧကန် —— ဝိညာ, နေဝါ ကြိယာ နှစ်။
• ငါးပါးဧကန် -- မနောဓာတ် သုံး။
• တဆယ့်နှစ်ပါး ဧကန် -- ရူပ ပဉ္စမဈာန် သုံး။
• တဆယ့်လေးပါးဧကန် -- ရူပဒုတိယ တတိယ စတုတ္ထဈာန်၊ ပေါင်း ကိုး။
• နှစ်ဆယ့်ငါးပါးဧကန် -- ရူပ ပထမဈာန်သုံး ဖြစ်၏။

ဤအရာဝယ် မှတ်လွယ်စေဘို့ ကဗျာပျို့ကား ဤသို့တက်။

ဧကန်အာရုံပြုလင်္ကာ

ပဉ္စဝီကာမ၊ ဆ မဟဂ္ဂါ၊
ရှစ်ဖြာ နိဗ္ဗာန်၊ နာမ်တဆယ့်လေး၊
တေရသ ရုပ်၊ ပစ္စုပ် ထို့တူ၊
တိတ်မှု ဆမှတ်၊ နာဂတ် မရှိ၊
ဝိမုတ် နှစ်ဆယ့်ကိုး၊ ရှေးရိုးကျမ်းညီ၊
ဧကဝီ ပညပ်၊ ပရမတ္ထ၊
နဝတိံသာ၊ ၊ ဆဓာ အဇ္ဈတ်၊
ဗာဟျတ် ဆဗ္ဗီ၊ နှစ်စီ ပဉ္စ၊
ဓမ္မ သုံးဆယ့်ငါး၊ တပါး ဋ္ဌဝီ၊
ဒွေး နှစ်လီတည်း၊ ငါးလီမှာ သုံး၊
ဆယ့်နှစ်သုံးပင်၊ သီကုံးချိုဧ၊
ဆယ့်လေး ကိုးလီ၊ ပဉ္စဝီ သုံးတန်၊
ဧကန် ရှေးရှု၊ အာရုံပြုသည်။
သောတု နောင်လာ မခဲးတည်း။

အနေကန်အာရုံပြုလင်္ကာ

မခဲ စေရန်၊ အနေကန်ကို၊
အကျဉ်းဆိုအံ့၊ ပိုယိုကင်းပ၊
ကာမ မဟဂ္ဂုတ်၊ ဝိမုတ် ပညပ်၊
ပရမတ်ဟု၊ ငါးရပ် တူလစ်၊
သုံးဆယ့်တစ်စီ၊ ပစ္စုပ် တီတ၊
နာဂတနှင့်၊ ဓမ္မ ရုပ် နာမ်၊
ခြောက်တန် ပေါင်းရုံး၊ လေးဆယ့်သုံးစီ၊
သုံးလီ အဇ္ဈတ်၊ စွဲလတ် မှီရောက်၊
ငါးဆယ့်ခြောက်မှန်၊ နိဗ္ဗာန် ဧက်ဒသ၊
ပဉ္စ၌ဝယ်၊ လေးဆယ်နှင့်ခြောက်၊
ရွေးကောက်စေမှု၊ ဥဒါန်း ပြုသည်။
စေ့ငု ဖန်ခါထပ်လဲတည်း။

စေတသိက်ယှဉ်၊ ဆင်ခြင်ဘွယ်ရာ၊
ဣဿာ ပမဉ်၊ ပယ်ကြဉ် အဇ္ဈတ်၊
ဗာဟျတ် မစ္ဆေ၊ မပြုလေဘူး၊
သုံးထွေ ဝိရတိ၊ ဝိရမိတဗ္ဗ၊
သမုတ်ရသည်၊ ကာမ နာမ် ရုပ်၊
ပစ္စုပ် နာဂတ်၊ စွဲမှီကပ်၏၊
ပညပ် ပမညာ၊ ဝိမုတ္တာလည်း၊
ဖွေရှာ ဆည်းစု၊ အကျဉ်းပြုသည်။
ရွေးမှုသည်သာ မကဲးတည်း။

ဤကား အလွယ်တကူ ဆောင်ယူရန်ဘို့ ကဗျာပျို့တည်း။

တနည်းလည်း -

အလေးအမြတ် ပြုတတ် မပြုတတ် အားဖြင့် အာရမ္မဏိက စိတ်လည်း နှစ်ပါး၊
အလေးအမြတ် ပြုအပ် မပြုအပ် အားဖြင့် အာရုံလည်း နှစ်ပါး ပြား၏။

ထိုတွင် -

သေဇံ တိပါကံ ကိရိယံ၊
စတုရူပဉ္စ သေဇိနော။
တိပုညံ ကာမပုညဿ၊
သေဇဿာ ဓိပတီ ဘဝေ။
ဥတ္တရံ ဓီယုတ္တဋ္ဌန္နံ၊
နိဗ္ဗာနံ ဥတ္တရဿတု။

သေဇံ၊ လောဘမူစိတ် ရှစ်ခုသည်၎င်း။
တိပါကံ၊ ဘုံသုံးပါး၌ဖြစ်သော ဒုက္ခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ် ကြဉ်သော လောကီ ဝိပါက် ဧကတိံသ သည်၎င်း။
ကိရိယံ၊ ကြိယာဝီသသည်၎င်း။
စတုရူပဉ္စ၊ စတုဇ ဣဋ္ဌနိပ္ဖန္နရုပ် အဋ္ဌာရသ သည်၎င်း။
သေဇိနော၊ လောဘမူစိတ် ရှစ်ခု၏။
အဓိပတိ၊ အာရမ္မဏာဓိပတိ ပစ္စည်းသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။
တိပုညံ၊ လောကီကုသိုလ် သတ္တရသသည်။
ကာမပုညဿ စ၊ ကာမကုသိုလ်၏၎င်း။
သေဇဿ စ၊ လောဘမူစိတ် ၈-ခု၏၎င်း။
အဓိပတိ၊ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စည်းသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။
ဥတ္တရံ၊ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးသည်။
ဓီယုတ္တဋ္ဌန္နံ၊ မာကုသိုလ်, ကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ် ရှစ်ခုတို့၏။
အဓိပတိ၊ အကြီးအကဲသည်။
ဘဝေ၊ ဖြစ်၏။
ဥတ္တရဿတု၊ လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ခုကိုကား။
နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်သည်။
အဓိပတိ၊ အစိုးရ၏။

ဤဂါထာနှင့် အညီ လောဘမူစိတ် ရှစ်ခုတို့သည်
ဒေါသမူ မောဟမူ ဒုက္ခသဟဂုတ်- ကာယဝိညာဏ် ကြဉ်သော လောကီစိတ် ဆသတ္တတိ၊
ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စ ဝိစိကိစ္ဆာကြဉ်သော စေတသိက် သတ္တစတ္တာလီသ၊
စတုဇ ဣဋ္ဌနိပ္ဖန္နရုပ် အဋ္ဌာရသတို့ကို အလေးအမြတ် အာရုံပြုကုန်၏။

ပုထုဇဉ်တို့၏ မဟာကုသိုလ် ရှစ်ခုတို့သည် လောကီကုသိုလ် သတ္တရသတို့ကို အလေးပြုကုန်၏။

သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်၏ မဟာကုသိုလ် သမ္ပယုတ် လေးခုတို့သည် မိမိ၏ သောတာပတ္တိမဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန် တို့ကို အလေးအမြတ် အာရုံပြုကုန်၏။

သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မဟာကုသိုလ် သမ္ပယုတ် လေးခုတို့သည် မိမိတို့၏ သကဒါဂါမိမဂ် ဖိုလ်၊ အနာဂါမိ မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်တို့ကို အလေးအမြတ် အာရုံပြုကုန်၏။

ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏ မဟာကြိယာ သမ္ပယုတ် လေးခုတို့သည် မိမိ၏ အရဟတ္တမဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်တို့ကို အလေးအမြတ် အာရုံပြုကုန်၏ ။

ဤသို့လျှင် သမ္ပယုတ်ရှစ်ခု တို့သည်ကား လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါးကိုလည်း အလေးပြုကုန်၏။
လောကုတ္တရာစိတ် ရှစ်ခုတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အလေးအမြတ် အာရုံ ပြုကုန်၏။

ဤအရာဝယ် မှတ်လွယ်စေဘို့ ကဗျာပျို့ကား၊ ဤသို့တက်။

လင်္ကာ

လောဘမူသည်၊ ဒေါသမူ မောဟ၊
ဒုက္ခကြဉ်ဖယ်၊ ခုနစ်ဆယ်ခြောက်ခု၊
လောကီစုနှင့်၊ စတုဇိ’ဋ္ဌံ၊
ရုပ်နိဗ္ဗာန်ကို၊ ကြည်ညိုသမှု၊
အလေးပြု၏၊ ကုသိုလ်ကာမ၊
စိတ်အဋ္ဌလည်း၊ လောကခေါ်ဆို၊
ကုသိုလ်သတ္တရသ်၊ လွန်လေးမြတ်၏၊
ရှစ်မှတ်သမုတ်၊ သမ္ပယုတ်လည်း၊
လောကုတ်နဝံ၊ သသကံကို၊
ချေငံစွဲမိတ်၊ လောကုတ်စိတ်လည်း၊
အောင်မြိတ်နိဗ္ဗူ၊ အလေးမူသည်။
ဘုန်းလူဇိန မော်ကွန်းတည်း။

ဤကား အလွယ်တကူ ခေါ်ယူရန်ဘို့ ကဗျာပျို့တည်း။

တနည်းလည်း -

ရူပါရုံကိုသာ အာရုံပြု၍ သဒ္ဒါရုံကို မပြု၊
သဒ္ဒါရုံကိုသာ အာရုံပြု၍ ရူပါရုံကိုမပြု၊
နှစ်ပါးလုံးကိုပြု၊
နှစ်ပါးလုံးကို မပြု
စသည်ဖြင့် အာရုံ ခြောက်ပါးကို၎င်း။

ကာမကိုသာ အာရုံပြု၍ မဟဂ္ဂုတ်ကို မပြု၊
မဟဂ္ဂုတ်ကိုသာ အာရုံပြု၍ ကာမကိုမပြု၊
နှစ်ပါးလုံးကိုပြု၊
နှစ်ပါးလုံးကို မပြု
စသည်ဖြင့် ဆိုခဲ့ပြီးသော အစဉ်ကို၎င်း၊

မူလီ မူလာဖက်၍ သပွတ်အူ ပွေချာယှက်အောင် စက်လှည့်ခွဲဝေ ကြံစည်လေဦး။ ဂန္ထဂရုဘေးကြောင့် မရေးလိုက်သည်။

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ ။ပ။”အရ အာရုံပြုဟန်ကား -

စေတသိက် အာရုံပြုလင်္ကာ

ငါးဆယ့်နှစ်ခု၊ စေတသိက်စုတွင်၊
အကုသလာ၊ လောကီသာတည်း၊
ဣဿာ ပမဉ်၊ ပယ်ကြဉ် အဇ္ဈတ်၊
ဗာဟျတ် မစ္ဆေ၊ မပြုလေဘူး၊
သုံးထွေ ဝိရတိ၊ ဝိရမိတဗ္ဗ၊
သမုတ်ရသည်၊ ကာမ နာမ် ရုပ်၊
ပစ္စုပ် နာဂတ်၊ စွဲမှီကပ်၏၊
ပညပ် ပမညာ၊ ဝိမုတ္တာလည်း၊
အာရုံပြုလျင်း၊ ကြွင်းလေသမျှ၊
တေတ္တိံသမှာ၊ ဘယ်ဟာတခု၊
အာရုံစုကို။ မပြု မရှိလေဘူးတည်း။

လောကုတ္တရာ၌ ယှဉ်သော သမုစ္ဆေဒဝိရတိကား နိဗ္ဗာန်ဟူသော အပ္ပမာဏ- ကာလဝိမုတ် တရားကို အာရုံပြုသေး၏။

အာရမ္မဏသင်္ဂဟ ပြီး၏။

(၆) ၀တ္ထုသင်္ဂဟ

▬▬▬▬▬▬

စက္ခု သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဟဒယ အားဖြင့် ခြောက်ပါးသော ဝတ္ထု ရုပ်တို့တွင် ဃာနာဒိတ္တယကို ရူပတဆယ့်ငါးဘုံ၌ မရအပ်၊ အရူပလေးဘုံ အသညသတ်ဘုံ တို့၌ကား ခြောက်ပါးလုံးကိုပင် မရအပ်။

“တတ္ထ ပဉ္စဝိညာဏဓာတုယာ ။ပ။ အာရုပ္ပဝိပါကဝသေန ဟဒယံ အနိဿာယေ၀” ဟူသည်နှင့်အညီ -

ဝတ္ထုရုပ်ကို မှီသောစိတ်များ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

စက္ခုဝိညာဏဓာတ် နှစ်ခုသည် စက္ခုဝတ္ထု ရုပ်ကို မှီ၍သာ ဖြစ်၏ ။ပ။
ကာယဝိညာဏ်သည် ကာယဝတ္ထုကို မှီ၍သာဖြစ်၏။

မနောဓာတ်သုံးခု၊ ဒေါသမူ သန္တီရဏ ဟသိတုပ္ပါဒ် မဟာဝိပါက် ရူပစိတ် ပဌမမဂ်-ဟူသော မနောဝိညာဏဓာတ် သုံးဆယ်၊ ပေါင်း ဤသုံးဆယ့်သုံးပါးသော စိတ်တို့သည် ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။

ရံခါမှီ ရံခါမမှီ

▬▬▬▬▬

လောဘမူ, မောဟမူ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, မဟာကုသိုလ် ကြိယာ, အရူပကုသိုလ် ကြိယာ, အထက် လောကုတ္တရာ ခုနစ်ခု၊ ဤမနောဝိညာဏဓာတ် လေးဆယ့်နှစ်ခု တို့သည် ပဉ္စဝေါကာရ နှစ်ဆယ့် ခြောက်ဘုံ၌ ဖြစ်သောအခါ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ကို မှီ၍ ဖြစ်ကုန်၏။ စတုဝေါဟာရ လေးဘုံ၌ဖြစ်သော အခါ မှီရာဝတ္ထု မရှိကုန်။

ဝတ္ထုရုပ်ကို မမှီသောစိတ်များ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အရူပဝိပါက်လေးခုတို့သည် တစုံတခုသော ဝတ္ထုရုပ်ကို မမှီမူ၍ ဖြစ်ကုန်၏။

ဘုံအားဖြင့် ဝေဖန်ပြုခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

တနည်းလည်း “ဆဝတ္ထုံ နိဿိတာ ကာမေ ။ပ။ ဓာတွေကာ နိဿိတာ မတာ” ဂါထာနှင့် အညီ ကာမတဆယ့်တဘုံ၌ သတ္တဝိညာဏဓာတ် [၁] ရှစ်ဆယ်တို့သည် ယထာရဟ ဆဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ ရူပတဆယ့်ငါးဘုံ၌ စတုဝိညာဏဓာတ် [၂] ခြောက်ဆယ့်ကိုးခုတို့သည် ယထာရဟ တိဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ အရူပလေးဘုံ၌ မနောဝိညာဏဓာတ် လေးဆယ့်ခြောက်ခုတို့သည် ဝတ္ထုရုပ်ကို မမှီကုန်။

[၁။ စက္ခုဝိညာဏဓာတ် ။ပ။ ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ မနောဓာတ်၊ မနောဝိညာဏဓာတ်။
၂။ ဃာန ဇိဝှါ ကာယဝိညာဏ ဓာတ်သုံးပါးကြဉ်သော စတုဝိညာဏဓာတ်။]

တနည်းလည်း --- “တေစတ္တာလီသ နိဿာယ ။ပ။ ပါကာရုပ္ပါ အနိဿိတာ” ဂါထာနှင့်အညီ ခွဲလေ၊ မခဲပြီ။

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ။ပ။” ခွဲဟန်ကား ....

သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက် ခုနစ်ခုတို့သည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံ၌ ဖြစ်သောအခါ ဆဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ အရူပဘုံ၌ ဖြစ်သောအခါ မှီရာဝတ္ထု မရှိကုန်။

ဒေါသ ဣဿာ မစ္ဆေရ ကုက္ကုစ္စ လေးပါးတို့သည် ဟဒယဝတ္ထုကိုသာ အမြဲ မှီကုန်၏၊
ကြွင်း စေတသိက် လေးဆယ့်တခုတို့သည် ဟဒယဝတ္ထုကိုသာ ရံခါ မှီကုန်၏။
အရူပဘုံ၌ဖြစ်ခိုက် ရံခါ မမှီကုန်။

စေတသိက်တို့ကို
ဝတ္ထုသင်္ဂဟဖြင့် ခွဲပုံလင်္ကာ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ရံခါမှီမှု၊ ဆဝတ္ထုက၊
ခုနစ်ဝတည်း၊ ဟဒယစွဲ၊
မှီမြဲ လေးဖြာ၊ ရံခါ မှီလစ်၊
လေးဆယ့်တစ်၊ စိစစ် ဒွိပညာ။

ဝတ္ထုသင်္ဂဟ ပြီး၏။

ဤကား ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟ သုဒ္ဓတည်း၊

ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟ မိဿကနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

မိဿကအားဖြင့်ကား လောဘမူစိတ် ရှစ်ခုတို့သည် သောမနဿ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာ နှစ်ပါးနှင့် ယှဉ်ကုန်၏၊ လောဘ မောဟ ဟိတ်နှစ်ပါး ရှိကုန်၏၊ ဇောကိစ္စ တပ်ကုန်၏။ ခြောက်ဒွါရ၌ ဖြစ်ကုန်၏။ လောကီတရားကို အာရုံပြုကုန်၏၊ ဟဒယဝတ္ထုကို ရံခါ မှီကုန်၏၊ ရံခါ မမှီကုန်၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ် တိုင်အောင် ဆောင်လေ၊ ခွဲလေ၊ မခဲ။

“တေသံ ဒါနိ ယထာရဟံ ။ပ။ သင်္ဂဟောနာမ နီယတေ”ဟု ဆိုသောကြောင့် စေတသိက်ကိုလည်း ရေတွက်အပ်၏။ ရေတွက်ဟန်ကား -

ဖသာသည် ဝေဒနာငါးပါးလုံးနှင့် ယှဉ်၏၊ ရံခါ ဟိတ်ခြောက်ပါး ရှိ၏။ ရံခါ ဟိတ် မရှိ၊ တဆယ့်လေးကိစ္စ တပ်၏၊ ရံခါ ခြောက်ဒွါရ၌ဖြစ်၍ ရံခါ ခြောက်ဒွါရမှ လွတ်၏၊ အလုံးစုံကို အာရုံပြု၏။ ရံခါ ဆဝတ္ထုကို မှီ၏၊ ရံခါ မမှီ။

ဝေဒနာသည် မည်သည့်ဝေဒနာနှင့်မျှ မယှဉ်၊ ဟိတ်စသည် ဖဿနှင့် တူ၏။ သညာ စသည် ဖဿနည်းတူ။

ဝိတက်သည် ဖဿနှင့် ဝေဒနာ ဟိတ် ဒွါရ အာရုံတူ၏။ ကိုးကိစ္စ တပ်၏၊ ရံခါ ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၊ ရံခါ မမှီ၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပညာတိုင်အောင် ဆောင်လေ၊ ခွဲလေ၊ မခဲ။

ဣတိ ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနယော ဆဋ္ဌော။

(စိတ် စေတသိက်ကို ဝေဒနာ ဟိတ် ကိစ္စ ဒွါရ အာရုံ ဝတ္ထု - ဤခြောက်ခု တို့ဖြင့် ပေါင်းစုယူသိမ်းသော ပကိဏ္ဏကသင်္ဂဟနည်း ပြီး၏)။

ဝေဒနာသင်္ဂဟ
ဟေတုသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၁၀]
[ဇယား-၁၁]

ကိစ္စသင်္ဂဟသရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၁၂]
[ဇယား-၁၃]
[ဇယား-၁၄]
[ဇယား-၁၅]

ဒွါရသင်္ဂဟသရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၁၆]
[ဇယား-၁၇]

ဧကန်အာရုံပြု
အာရမ္မဏသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၁၈]
[ဇယား-၁၉]

အနေကန်အာရုံပြု
အာရမ္မဏသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၂၀]
[ဇယား-၂၁]

ဝတ္ထုသင်္ဂဟ သရုပ်ခွဲနည်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

[ဇယား-၂၂]
[ဇယား-၂၃]

၄-ဝီထိပိုင်း

▬▬▬▬▬

(၇ - ဝီထိ ချနည်း)

ဣဒါနိ ဝီထိသင်္ဂဟနယော ဝုစ္စတေ။

ဝီထိမည်ပုံ

▬▬▬▬

“ဝီယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဝီထိ၊ ဝီထိ ဝိယာတိ ဝီထိ” ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်ညီစွာ သတ္တဝါတို့၏ သွားလာရာ ခရီးသည် ရွာစဉ်ကို မကျော်မလွှား သွားသကဲ့သို့ နိယာမ အတိုင်းဖြစ်သော စိတ်တို့၏အစဉ်သည် ခရီးအစဉ်နှင့် တူသောကြောင့် ဝီထိမည်၏။

[၁။ ဧတ္ထ = ဤခရီး၌။
သတ္တာ = သတ္တဝါတို့သည်။
ဝီယန္တိ ဂစ္ဆန္တိ = သွားတတ်ကုန်၏။
ဣတိ = ထို့ကြောင့်။
ဝီထိ = ဝီထိမည်၏။
ဝီထိဝိယ =လမ်းခရီးကဲ့သို့ပေတည်း။
ဣတိ = ထို့ကြောင့်။
ဝီထိ = ဝီထိမည်၏။]

ဝီထိအချုပ် ၂-မျိုး

▬▬▬▬▬▬

ထို ဝီထိသည် ပဉ္စဒွါရဝီထိ မနောဒွါရဝီထိအားဖြင့် နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။

ပဉ္စဒွါရဝီထိ ၅ ပါး

▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် ပဉ္စဒွါရဝီထိသည်လည်း စက္ခုဒွါရဝီထိ သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယဒွါရဝီထိ အားဖြင့် ငါးပါးအပြားရှိ၏။

စက္ခုဒွါရဝီထိ ၁၅

▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် စက္ခုဒွါရဝီထိသည်လည်း အတိမဟန္တာရုံ တဝီထိ၊ မဟန္တာရုံ နှစ်ဝီထိ၊ ပရိတ္တာရုံ ခြောက်ဝီထိ၊ အတိပရိတ္တာရုံ ခြောက်ဝီထိ အားဖြင့် တဆဲ့ငါးပါး အပြားရှိ၏။

အတိမဟန္တာရုံဝီထိ ဖြစ်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ထိုတွင် ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒတို့ ရှေးရူအတူ ဥပါဒ်ကြသည်မှစ၍ အတီတဘဝင် ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း စက္ခုဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း, သန္တီရဏ, ဝုဋ္ဌော ဇောခုနစ်ကြိမ် တဒါရုံနှစ်ကြိမ်၊ ထို့နောင် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှဖြစ်၍ ရူပါရုံ စက္ခုပသာဒ တို့သည် သတ္တရသာယုက စေ့သဖြင့် ဒုတိယတဒါရုံ၏ ဘင်နှင့်ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော တဝီထိသည် အတိမဟန္တာရုံဝီထိ မည်၏။

မဟန္တာရုံ ၂-ဝီထိ

▬▬▬▬▬▬

ထို့အတူ အတီတဘဝင် နှစ်ချက်၎င်း သုံးချက်၎င်း လွန်၍ တဒါရုံမကျပဲ ဘဝင်ကျ၍ ပထမဘဝင်၏ ဘင်နှင့်၎င်း သတ္တမဇော၏ ဘင်နှင့်၎င်း ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော နှစ်ဝီထိသည် မဟန္တာရုံ ဝီထိ မည်၏။

ပရိတ္တာရုံ ၆-ဝီထိ

▬▬▬▬▬▬

အတီတဘဝင် လေးချက်၎င်း ။ပ။ ကိုးချက်၎င်း လွန်၍ ဝုဋ္ဌောနှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်ဖြစ်၍ ဇောမကျပဲ ဘဝင်ကျ၍ ပဉ္စမဘဝင်နှင့်၎င်း၊ စတုတ္ထ တတိယ ဒုတိယ ပထမဘဝင် နှင့်၎င်း၊ ဒုတိယ တတိယ ဝုဋ္ဌောနှင့်၎င်း ပြိုင်၍ချုပ်ခြင်း ရှိသော ခြောက် ဝီထိသည် ပရိတ္တာရုံဝီထိ မည်၏။

အတိပရိတ္တာရုံ ၆-ဝီထိ

▬▬▬▬▬▬▬▬

အတီတဘဝင် ဆယ်ချက်၎င်း။ပ။ တဆဲ့ငါးချက်၎င်း လွန်၍ ဘဝင်္ဂစလန နှစ်ကြိမ်ဖြစ်၍ ဝီထိစိတ်မကျပဲ ဘဝင်ကျ၍ ပဉ္စမဘဝင်နှင့်၎င်း၊ စတုတ္ထ တတိယ ဒုတိယ ပဌမဘဝင် နှင့်၎င်း၊ ဒုတိယ ဘဝင်္ဂစလနနှင့်၎င်း ပြိုင်၍ ချုပ်ခြင်းရှိသော ခြောက်ဝီထိသည် အတိပရိတ္တာရုံဝီထိ မည်၏။

၇၅-ဝီထိ

▬▬▬▬▬

ထို့အတူ သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယဒွါရဝီထိ တို့သည်လည်း တဆဲ့ငါး ဝီထိစီချည်း အပြားရှိကုန်၏။ ပေါင်း ခုနစ်ဆဲ့ငါး ဝီထိ။

သဒ္ဒံ ပဌမစိတ္တေန၊
တီတံ ဒုတိယစေတသာ။
နာမံ တတိယစိတ္တေန၊
အတ္ထံ စတုတ္ထစေတသာ။

နည်းပြဂါထာ လာသည်အတိုင်း ဤ တခု တခုသော ပဉ္စဒွါရဝီထိ၏ အဆုံး အဆုံး၌ ထိုက်သည် အားလျော်စွာ တဒနုဝတ္တက မနောဒွါရဝီထိ၊ သုဒ္ဓမနောဒွါရဝီထိ တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

စိတ်သရုပ် အာရုံပြု
စသောအားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬

ဤခုနစ်ဆဲ့ငါးဝီထိတို့၌ စိတ်သရုပ် အာရုံပြု မှီရာဝတ္ထု ဘုံဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် တို့ကို ဤဆိုလတ္တံ့သော နည်းတို့ဖြင့် သိအပ် မှတ်အပ်ကုန်၏။

ပဉ်သတ္တရိ၊ ဝီထိ ပဉ္စဒွါ၊
ချရာ စိတ်စု၊ စတုပညာ၊
ကာမသာချည်း၊ အာရုံမှာမူ၊
ဘဝင်ဟူသမျှ၊ သုံး၀အတိတ်၊
ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ် ရုံငါး၊
မှီကားသူပင်၊ သူ့ဝိညာဉ်သာ၊
ကြွင်းလျှင် စိတ်စု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊
ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီရသည်။
ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊
ကာမ၌သာ၊ ဃာနာဒိတ္တယံ၊
တိမဟန္တ၊ သတ္တတာလီ၊
ကျမ်းအညီတည်း၊ ဋ္ဌဝီ ပဉ္စဝေါ၊
ပုဂ္ဂလောရှစ်၊ ဝီထိဖြစ်သည်။
စိစစ် ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

အဓိပ္ပါယ်ကား

▬▬▬▬▬

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းအစ တဒါရုံအဆုံးရှိသော ဝီထိစိတ်တို့သည် ကာမစိတ် စတုပညာသ ချည်းသာတည်း။

အာရုံအားဖြင့် ဝီထိ၏ ရှေ့နောက် ဘဝင်တို့သည် မိမိ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် ဘူမိ ဇာတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မ သင်္ခါရ အာရုံ ဟူ၍ အတီတာနန္တရဘ၀၌ ဆဒွါရိက မရဏာသန္နဇောသည် ယူအပ်သော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို အာရုံပြုကုန်၏။ ထိုဘဝင်စိတ်တို့တွင် ရူပဘဝင် ငါးခုတို့သည် ကမ္မနိမိတ် တပါးကိုသာ အာရုံပြုကုန်၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းစသော ဝီထိစိတ်တို့သည် မဇ္ဈိမာယုက ပသာဒရုပ်၌ထင်လာ၍ ရှေးဦး အစ အတီတဘဝင်လွန် တချက်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်၍ ဘဝင်္ဂစလနတွင် ထိခိုက်ခြင်းသို့ ရောက်သော ပစ္စုပ္ပန်ပဉ္စာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏။

မှီရာအားဖြင့် ဒွိပဉ္စဝိညာဏ်တဆယ်တို့သည် ရှေးဦးအစ အတီတဘဝင်လွန် တချက်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်သော (မဇ္ဈိမာယုက ဖြစ်သော ပသာဒရုပ်) ပဉ္စဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ ကြွင်းသော စိတ်တို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးရှေး အနန္တရစိတ်နှင့် အတူ ဥပါဒ်ပြိုင်သော ဟဒယဝတ္ထု ကိုချည်း မှီကုန်၏။

ဘုံအားဖြင့် စက္ခု သောတ အတိမဟန္တာရုံ နှစ်၊ ဃာနာဒိတ္တယ လေးဆယ့်ငါး၊ ဤ လေးဆယ့်ခုနစ်ဝီထိတို့သည် ကာမတဆယ့်တဘုံ၌သာ ဖြစ်ကုန်၏။ ကြွင်း နှစ်ဆယ့်ရှစ် ဝီထိတို့သည် ပဉ္စဝေါကာရ နှစ်ဆယ့်ခြောက်ဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

(ဤ၌ တဒါရုံမကျသော အတိမဟန္တာရုံ ဝီထိကိုကား ရူပဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သေး၏။ ကာမ ဘုံကိုသာရည်၍ အတိမဟန္တာရုံကို တဒါရုံဖြင့် မှတ်၍ ဆိုသည်။ နောက် ဝိဘူတာရုံ ဝီထိများလည်း နည်းတူ။)

ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ဤအလုံးစုံသော ဝီထိတို့သည် ပုထုဇဉ်လေးယောက် ဖလဋ္ဌာန် လေးယောက်၊ ဤ ရှစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

“စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း” ဟူရာဝယ် အဓိပ္ပါယ်ကား -- ကာမဘုံ၌ ဖြစ်သော ဝီထိဖြစ်လျှင် ကာမဘဝင် တဆယ်ကို ချ၊ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်၌ ဖြစ်လျှင် အကုသလ- ဝိပါက် ဥပေက္ခာသဟဂုတ် သန္တီရဏဘဝင်ကို ချ၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဝီထိ၏ ဘုံဖြစ် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကို စိစစ်ရွေးချယ် ဆင်ခြင်၍ ဘဝင်ကို သွင်းလေ ချလေ ဟူလိုသည်။

ပဉ်သတ္တရိ၊ သင်္ချာ ချိ၊ ဝီထိ ပဉ္စဒွါ။

ကြံချက်သမား၊ တံခါးစောင့်လူ၊
ပင့်ကူ သရက်၊ ပုံမပျက်၊
မိန့်မြွက် ဋ္ဌကထာ။

ပဉ္စဒွါရဝီထိ ပြီး၏။

မနောဒွါရဝီထိ ၂-ပါး

မနောဒွါရဝီထိ သည်လည်း ကာမဇောဝီထိ အပ္ပနာဇောဝီထိ အားဖြင့် နှစ်ပါး အပြား ရှိ၏။

ကာမဇောဝီထိ ၉-ပါး

ထိုတွင် ကာမဇောဝီထိသည်လည်း ဝိညတ်ဒွေ လက္ခဏာရုပ်လေးခု ကြဉ်သော သတ္တရသာယုက (စိတ္တက္ခဏကြီး ၁၇-ချက်) ရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်ဗာဝီသ (ရုပ် ၂၂-ပါး) ကို အာရုံပြု၍ ဝိဘူတာရုံ ငါးဝီထိ၊ အဝိဘူတာရုံ နှစ်ဝီထိ၊ သတ္တရသာယုက မရ စကောင်းသော ကြွင်း ရုပ် နာမ် ပညတ်တို့ကို အာရုံပြု၍ ဝိဘူတာရုံ တဝီထိ၊ အဝိဘူတာရုံ တဝီထိ အားဖြင့် ကိုးပါး အပြားရှိ၏။

ဝိဘူတာရုံ ၅-ဝီထိ

ထိုတွင် ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်ဗာဝီသ ဥပါဒ်သည်မှစ၍ အတီတဘဝင် တချက်၎င်း ။ပ။ ငါးချက်၎င်း လွန်၍ ဘဝင်္ဂစလန၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဇော ခုနှစ်ကြိမ်၊ တဒါရုံနှစ်ကြိမ်၊ ထို့နောင် ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှ ဖြစ်၍ ပစ္စုပ္ပန် ရုပ်ဗာဝီသသည် သတ္တရသာယုက စေ့သဖြင့် စတုတ္ထဘဝင်နှင့်၎င်း တတိယ ဒုတိယ ပဌမ ဘဝင်နှင့်၎င်း ဒုတိယတဒါရုံနှင့်၎င်း ပြိုင်၍ချုပ်ခြင်းရှိသော ငါးဝီထိသည် ဝိဘူတာရုံဝီထိ မည်၏။

အဝိဘူတာရုံ ၂-ဝီထိ

ထို့အတူ အတီတဘဝင် ခြောက်ချက်၎င်း ခုနစ်ချက်၎င်း လွန်၍ တဒါရုံမကျပဲ ဘဝင် ကျ၍ ပဌမဘဝင် နှင့်၎င်း သတ္တမဇောနှင့်၎င်း ပြိုင်၍ချုပ်ခြင်းရှိသော နှစ်ဝီထိသည် အဝိဘူတာရုံ ဝီထိမည်၏။

စိတ်သရုပ် စသော အားဖြင့် ဝေဖန်ပုံ

ဤခုနစ်ဝီထိတို့၌ စိတ်သရုပ်စသည်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။

သတ်မနောဒွါ၊ စိတ် ချရာကား၊
ပဉ္စဝိညာ၊ မနောဓာ ပစ်၊
ဧက်တာ လီသာ၊ ကာမသာချည်း၊
အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင် ဟူသမျှ၊
သုံးဝ အတိတ်၊ ကံ နိမိတ်တည်း၊
ကြွင်း စိတ်များမှာ၊ သတ္တာဒသ၊
အသက်ရသည်၊ ဗာဝီသ ရုပ်၊
ပစ္စုပ္ပန်သာ၊ မှီရာမှတ်ရှု၊
ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္ထုဟဒယ၊
စွဲမှီရသည်။ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း ။

လွှတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊
ကာမ၌သာ၊ ဝိဘူတာရုံ၊
ဘုံ သုံးဆယ်မူ၊ အဝိဘူတည်း၊
ပုဂ္ဂိုလ်မူရှစ်၊ ဝီထိဖြစ်သည်။
စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

အဓိပ္ပါယ်ကား - ရှေးနည်းကို မှီ၍ဆို။ စတုဝေါကာရဘုံ၌ ဖြစ်သောအခါ မှီရာဝတ္ထုရုပ် မရှိခြင်းသာ ထူးပြားသည်။

ဝိဘူတာရုံ အဝိဘူတာရုံ နှစ်ဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား --

သတ္တရသာယုက (စိတ္တက္ခဏကြီး ၁၇-ချက်) မရစကောင်းသော ပစ္စုပ္ပန် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ကာမစိတ် စေတသိက် ဝိညတ်ဒွေ လက္ခဏရုပ် အတိတ်-အနာဂတ်ဖြစ်သော ကြွင်းရုပ် ဗာဝီသတို့ကို အာရုံပြု၍ အတီတဘဝင် မကျပဲ ရှေး နည်းတူ တဒါရုံနောင် ဘဝင်ကျသော တဝီထိသည် ဝိဘူတာရုံဝီထိ မည်၏။

ကာလသုံးပါး၌ ဖြစ်သော စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် စေတသိက် ဒွေပညာသ ဝိညတ်ရုပ် လက္ခဏရုပ် အတိတ် အနာဂတ်ဖြစ်သော ကြွင်းရုပ်ဗာဝီသ၊ ကာလဝိမုတ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန် ပညတ်တို့ကို အာရုံပြု၍ တဒါရုံ မကျပဲ ယင်းနည်းတူ ဇောနောင်ဘဝင်ကျသော တဝီထိသည် အဝိဘူတာရုံဝီထိ မည်၏။ ဤနှစ်ဝီထိ၌ အာရုံ၏ ဖြစ်ချုပ်ကို မဆိုရပြီ။

စိတ်သရုပ်စသည်မှာ --

ဒွိ မနောဒွါ၊ စိတ် ချရာကား၊
ပဉ္စဝိညာ၊ မနောဓာ ပစ်၊
ဧက်တာလီသာ၊ ကာမသာချည်း၊
အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊
သုံး၀အတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊
ကြွင်းစိတ် သေသ၊ ကာမစိတ် စေ၊
လက္ခဏေ ဝိညတ်၊ ပယ်အပ် ပစ္စုပ်၊
ရုပ် ဗာဝီသာ၊ ဝိဘူတာတည်း၊
အဝိဘူ မှာ၊ နိဗ္ဗူ ပညတ်၊
သေသပ်စိတ်ကို၊ ထည့်၍ဆိုပါ၊
မှီရာမှတ်ရှု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊
ဝတ္ထုဟဒယ စွဲမှီရသည်။
ဒွိဟလွတ်လင်း ရှင်းလေတည်း။

လွတ်ကင်း ဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊
ကာမ၌သာ၊ ဝိဘူတာရုံ၊
ဘုံသုံးဆယ်မူ၊ အဝိဘူတည်း၊
ပုဂ္ဂိုလ်မူ ရှစ်၊ ဝီထိဖြစ်သည်။
စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

အဓိပ္ပါယ်ကို ရှေ့ဝယ်မှီလေ။

ဝီထိလက်ရိုး၌ကား “သုပိနေနေဝ ဒိဋ္ဌံဝိယ မေ သုတံဝိယ မေတိ ကထနကာလေပိ အဗျာကတောယေဝ [၁]” ဟု သမ္မောအဋ္ဌကထာ လာတိုင်း အလုံးစုံကို အာရုံပြု၍ ဇောမကျပဲ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်ဖြစ်၍ ဘဝင်ကျသော အဗျာကတ အဝိဘူတာရုံ တဝီထိကိုလည်း ချသေး၏။

(ဤ၌ “သုပိနေနေ၀” ကို “ကထနကာလေပိ”၌ စပ်)

[၁။ သုပိနေနေဝ = အိပ်မက်ထည်း၌သာလျှင်။
မေ-မယာ = ငါသည်။
ဒိဋ္ဌံဝိယ= မြင်ရသကဲ့သို့၊
မေ-မယာ = ငါသည်။
သုတံဝိယ = ကြားရဘိသကဲ့သို့၊
ဣတိ = ဤသို့။
ကထနကာလေပိ = ဆိုသောအခါ၌လည်း။
အဗျာကတောယေဝ = အဗျာကတဝီထိသာတည်း။]

ထိုဝီထိကို ရှေးဆရာတို့ ချရိုးမရှိသောကြောင့်၎င်း၊ မူလဋီကာစသော ဆရာကြီးတို့ မနှစ်သက်သောကြောင့်၎င်း မချမဆိုလိုက်သည်။ သဘောကို ထောက်ဆ မူကား အာရုံစိတ် ဖြစ်ပုံတို့၏ ဒုဗ္ဗလ ဒုဗ္ဗလတရစသော အထူးအထွေ များပြား လှသောကြောင့် ပဉ္စဒွါရ၌ကဲ့သို့ မနောဒွါရ၌လည်း မောဃဝါရပင် ဖြစ်တန်ရာသေး၏။ အာဝဇ္ဇနဝါရ အဗျာကတ ဝီထိကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိပေ။

မူလဋီကာဆရာကား ပဉ္စဒွါရ၌ပင် ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဝါရကိုမကြိုက် ဇောမကျသော ဝီထိ မည်သည် မရှိ ဟူ၏။ ၎င်းအဗျာကတဝီထိ၌ ဘဝင်အကုန် ဘုံအကုန် ချခြင်း သည်လည်း။

“ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကိရိယာ ဌပေတွာ ကိရိယမနောဓာတုံ ဒသန္နံ ကာမာဝစရကိရိယာနံ ကာမာဝစရကုသလာ, ကုသလာနံ ပဉ္စဝေါကာရေ ဘဝင်္ဂဝသေန ပဝတ္တာနံ ပန္နရသန္နံ ဝိပါကစိတ္တာနဉ္စာတိ ပဉ္စစတ္တာလီသာယ” --

ဟူသော ပဋ္ဌာန်းအဋ္ဌကထာ (ကုသလတ္တိက၊ ပဉှာဝါရ ဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ၊ နှာ-၄၄၁) နှင့် မညီလေ။

အနက်ကား

ဝေါဋ္ဌဗ္ဗန ကိရိယာ၊ ဝုဋ္ဌော အာဝဇ္ဇန်း ကိစ္စတပ်သော ကြိယာသည်။
ကိရိယမနောဓာတုံ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းကို။
ဌပေတွာ၊ ထား၍။
ဒသန္နံ ကာမာဝစရကိရိယာနံ၊ ဆယ်ပါးကုန်သော ကာမာဝစရကြိယာတို့အား၎င်း။
ကာမာဝစရကုသလာ ကုသလာနံ၊ ကာမာဝစရ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့အား၎င်း။
ပဉ္စဝေါကာရေ၊ ကာမ ရူပဘုံ၌။
ဘဝင်္ဂ၀သေန၊ ဘဝင်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပဝတ္တာနံ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
ပန္နရသန္နံ၊ တဆယ့်ငါးပါးကုန်သော။
ဝိပါကစိတ္တာနဉ္စ၊ ဝိပါက်စိတ်တို့အား၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဉ္စစတ္တာလီသာယ၊ လေးဆယ့်ငါးပါးသော။
စိတ္တာနံ၊ စိတ်တို့အား။
အနန္တရပစ္စယေန၊ အနန္တရပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့်၊
ပစ္စယော၊ ကျေးဇူးပြုတတ်၏။

အထက်၌ ဆိုလတ္တံ့သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ပရိကမ္မဝီထိ တို့သည်လည်း ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ဤမနောဒွါရဝီထိတို့၌ပင် ဝင်ကုန်၏။

ကာမ မနောဒွါရဝီထိ ပြီး၏။

ပဉ္စဒွါရ၌ မရဏာသန္နဝီထိ (၂၀)

မရဏာသန္နဝီထိသည်လည်း ဤ ကာမာဝစရဝီထိတို့၌ပင် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ဝင်၏။

ထို့ကြောင့် ယင်း မရဏာသန္နဝီထိသည် စက္ခုဒွါရဝီထိ သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ မနောဒွါရဝီထိ အားဖြင့် ခြောက်ပါးအပြားရှိ၏။

စက္ခုဒွါရိကမရဏာသန္နဇောဝီထိ ၄-ပါး

ထိုတွင် စက္ခုဒွါရဝီထိသည် --

• ဇောနောင် စုတိ၊
• ဇော, ဘဝင်နောင် စုတိ၊
• တဒါရုံနောင် စုတိ၊
• တဒါရုံဘဝင်နောင် စုတိ -

အားဖြင့် လေးပါး အပြား ရှိ၏။

ဝီထိချဟန်ကား --

အတီတဘဝင်, ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း, စက္ခုဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း သန္တီရဏ ဝုဋ္ဌော မရဏာသန္နဇော ငါးကြိမ် စုတိ။
(ဝါ၊ ဇောငါးကြိမ်၊ ဘဝင်၊ စုတိ။
ဝါ၊ ဇောငါးကြိမ်၊ တဒါရုံနှစ်ကြိမ်၊ စုတိ။
ဝါ၊ ဇောငါးကြိမ် တဒါရုံနှစ်ကြိမ်၊ ဘဝင်၊ စုတိ၊)

ပဋိသန္ဓေ၊ ဘဝင် တဆယ့်ငါးချက် တဆယ့်ခြောက်ချက်၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ ဘဝနိကန္တိကဇော ခုနှစ်ကြိမ်၊ ဘဝင် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်၍ ချုပ်၏။

သောတ ဃာန ဇိဝှါ ကာယ ဒွါရဝီထိတို့လည်း စက္ခုဒွါရဝီထိနည်းတူ။ ပေါင်း နှစ်ဆယ်။

မရဏာသန္နဝီထိကို စိတ်သရုပ် စသည်ဖြင့် ဝေဖန်၍ပြခြင်း

စိတ်သရုပ် စသည်၌ကား -- ရှေ့နောက် ဘ၀ အလုံးစုံသော စိတ်တို့သည် ကြိယာဇော ကြဉ်သော ကာမစိတ် လေးဆယ့်ငါးခုသာတည်း။

အာရုံအားဖြင့် ရှေ့ဘဝ ဘဝင် စုတိတို့သည် မိမိပဋိသန္ဓေဟောင်းနှင့် ဘူမိ ဇာတိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မ သင်္ခါရ အာရုံတူ၍ အတီတာနန္တရဘဝ၌ ဆဒွါရိက မရဏာသန္နဇောသည် ယူအပ်သော ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါးကို အာရုံပြုကုန်၏။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း စသော ရှေးဘဝ ဝီထိစိတ်၊ နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေသစ်, ဘဝင်စိတ် တို့သည် ပဋိသန္ဓေသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်သော ဇနကကံ၏ အာရုံနှင့်တူသောကြောင့် သဒိသူပစာအားဖြင့်၎င်း ဧကသန္တာန နည်းအားဖြင့်၎င်း ကမ္မနိမိတ် ဟူ၍ သမုတ် အပ်သော, ထိုမရဏာသန္န သေခါနီးခဏ၌ ဆွေမျိုးခင်ပွန်းတို့သည် ရှေးရှုဆောင်ယူ အပ်သော ရှေးဦးအစ အတီတဘဝင်လွန် တချက်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်သော ပစ္စုပ္ပန်ပဉ္စာရုံကို အာရုံပြုကုန်၏။

(ယခုဘဝသစ်) မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ဘဝနိကန္တိဇောတို့သည် ပဋိသန္ဓေသစ်ဟု ဆိုအပ် သော ဝိပါက် ကဋတ္တာရုပ်ကို အာရုံပြုကုန်၏။

မှီရာအားဖြင့် ဒွိပဉ္စဝိညာဏ်တဆယ် တို့သည် စုတိစိတ်မှ ပြန်၍ ရေသည်ရှိသော် တဆယ့်ခုနစ်ချက် မြောက်သော စိတ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်ပြိုင်သော ပဉ္စဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။ ရှေ့ဘဝ ကြွင်းသောစိတ်တို့သည် စုတိစိတ်မှ အထက် တဆယ့်ခုနစ်ချက် မြောက်သော စိတ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်ပြိုင်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။

ပဋိသန္ဓေသစ်သည် မိမိနှင့် အတူ ဥပါဒ်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီ၏။ နောက် ဘဝသစ်၌ ကြွင်းစိတ် ဟူသမျှတို့သည် မိမိတို့၏ ရှေးရှေး အနန္တရစိတ်နှင့်အတူ ဥပါဒ်ပြိုင်သော ဟဒယဝတ္ထုကို မှီကုန်၏။

ဘုံအားဖြင့် ကာမ ဆယ့်တဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်၏။ ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် ကာမဘုံမှ စုတိ၍ ကာမဘုံ၌ဖြစ်သော ပုထုဇန် ၄-ယောက် သောတာပန် သကဒါဂါမ်၊ ဤခြောက်ယောက် တို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ပဉ္စဒွါရဝီထိ ပြီး၏။

မနောဒွါရ - မရဏာသန္နဝီထိ ၄-ပါး

မနောဒွါရဝီထိသည်လည်း ကာမဘုံမှ စုတေ၍ ကာမဘုံ၌ပင် ဖြစ်သောသူအား ပဉ္စဒွါရ နည်းတူ လေးဝီထိပင်၊ ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း မရဏာသန္နဇော ငါးကြိမ် စသည်ဖြင့်ဆို။

ဤလေးဝီထိ၏ သင့်-မသင့်ကို အာရမ္မဏသင်္ဂဟ၌ ပြခဲ့ပြီ။ ဤမှတပါးသော မရဏာသန္နဝီထိ တို့၌ကား ဇောနောင် စုတိ၊ ဇော ဘဝင်နောင် စုတိ အားဖြင့် နှစ်ပါး စီသာ၊ ဝီထိစိတ်စဉ်မှာ ရှေးနည်းတူပင်။

ထိုတွင် အဟိတ် ဒွိဟိတ်စုတိ ခြောက်ခုနောင် ကာမပဋိသန္ဓေ တဆယ်ကို ချအပ်၏။

ပုထုဇန်၏ တိဟိတ်ကာမစုတိ လေးခုနောင် ပဋိသန္ဓေနှစ်ဆယ်ကို ချအပ်၏။

အရိယာ၏ တိဟိတ်ကာမစုတိ လေးခုနောင် ဟိဟိတ်ပဋိသန္ဓေ တဆယ့်သုံးခုကို ချအပ်၏။

အသညသတ်စုတိနောင် ကာမဒွိဟိတ်, တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေရှစ်ခုကို ချအပ်၏။

ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင် ရူပဆယ်ဘုံ၌ ပုထုဇန်စုတိငါးခုနောင် သဟိတ်ပဋိသန္ဓေ တဆယ့် ခုနစ်ခုကို ချအပ်၏။

သုဘကိဏ်တိုင် ရူပအောက်ကိုးဘုံ၌ အရိယစုတိ လေးခုနောင် မိမိပဋိသန္ဓေ နှင့်တကွ အထက် အထက် ရူပါ ရူပပဋိသန္ဓေ ကိုးခုကို ချအပ်၏။

ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၌ အရိယစုတိတခုနောင် မိမိပဋိသန္ဓေတခုကို ချအပ်၏။

သုဒ္ဓါဝါသအောက်လေးဘုံ စုတိတခုနောင် အထက်သုဒ္ဓါဝါသ ပဋိသန္ဓေ တခုကို ချအပ်၏၊ အကနိဋ္ဌစုတိတခုနောင် ပဋိသန္ဓေ မရှိ။

အရူပပုထုဇန် စုတိလေးခုနောင် မိမိပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အထက် အရူပ ပဋိသန္ဓေ ကာမတိဟိတ်ပဋိသန္ဓေ တို့ကို ချအပ်၏။

ယင်းအရူပ အရိယစုတိလေးခုနောင် မိမိပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အထက် အရူပပဋိသန္ဓေကို ချအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆရာမြတ်တို့သည် --

အာရုပ္ပစုတိယာဟောန္တိ၊
ဟေဋ္ဌိမာရုပ္ပ၀ဇ္ဇိတာ။
ပရမာရုပ္ပသန္ဓီ စ၊
တထာ ကာမတိဟေတုကာ။

ရူပါဝစရစုတိယာ၊
အဟေတုရဟိတာ သိယုံ။
သဗ္ဗာ ကာမတိဟေတုမှာ၊
ကာမေသွေဝ ပနေတရာ။

(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ ၉၃။)

ဝေဟပ္ဖလေ အကနိဋ္ဌေ၊
ဘဝဂ္ဂေ စ ပတိဋ္ဌိတာ။
န ပုနာညတ္ထ ဇာယန္တိ၊
သဗ္ဗေ အရိယပုဂ္ဂလာ။
ဗြဟ္မလောကဂတာ ဟေဋ္ဌာ၊
အရိယာ နောပပဇ္ဇရေ။

(နာမရူပပရိစ္ဆေဒအဋ္ဌကထာ၊ ဂါထာ-၄၅၁,၂)

သုဒ္ဓါဝါသ ဘူးမရ၊ အကနိဋ္ဌ တုမရ၊ အာပါယိက စစ်မရ။

ဟူ၍ မိန့်ကုန်၏။

အနက်ကား

အာရုပ္ပစုတိယာ၊ အရူပစုတိ လေးခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
ဟေဋ္ဌိမာရုပ္ပ၀ဇ္ဇိတာ၊ အောက် အောက်၌ဖြစ်သော အရူပ ပဋိသန္ဓေတို့သည် ကြဉ်အပ် ကုန်သော။
အာရုပ္ပသန္နီ စ၊ အရူပပဋိသန္ဓေ လေးခု သုံးခု နှစ်ခု တခုတို့သည်၎င်း။
တထာ၊ ထို့အတူ။
ကာမတိဟေတုကာ စ၊ ကာမတိဟိတ် ပဋိသန္ဓေလေးခု တို့သည်၎င်း။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ရူပါဝစရစုတိယာ၊ ရူပါဝစရစုတိ ငါးခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
အဟေတုရဟိတာ၊ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် သုဂတိအဟိတ် ကြဉ်အပ်သော ဒွိဟိတ် တိဟိတ် ပဋိသန္ဓေ သတ္တရသတို့သည်။
သိယုံ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ကာမတိဟေတုမှာ၊ ကာမတိဟိတ် စုတိလေးခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
သဗ္ဗ၊ အလုံးစုံကုန်သော *ပဋိသန္ဓေ နှစ်ဆယ်တို့သည်။
သိယုံ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

(ပဋိသန္ဓေ ၂၀ = နာမ်ပဋိသန္ဓေ ၁၉ ပါး၊ အသညသတ်ရုပ် ပဋိသန္ဓေ ၁ ပါး)

ဣတရာ ပန၊ ဒွိဟိတ် အဟိတ်စုတိခြောက်ခုမှကား။
ပရံ၊ နောက်၌။
ကာမေသွေ၀၊ ကာမတဆယ့်တဘုံ တို့၌သာလျှင်။
သဗ္ဗာ၊ အလုံးစုံကုန်သော ပဋိသန္ဓေ တဆယ်တို့သည်။
သိယုံ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

ဝေဟပ္ဖလေ စ၊ (သုဒ္ဓါဝါသကြဉ်သော ရူပဘုံတို့တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော) ဝေဟပ္ဖိုလ် ဘုံ၌၎င်း။
အကနိဋ္ဌေ စ၊ (သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ ငါးဘုံတို့တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော) အကနိဋ္ဌဘုံ၌၎င်း။
ဘဝဂ္ဂေ စ၊ (အရူပလေးဘုံတို့တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော) နေ၀သညာ နာသညာယတန ဘုံ၌၎င်း။
ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည်ကုန်သော။
သဗ္ဗေ အရိယပုဂ္ဂလာ၊ အလုံးစုံသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ပုန၊ တဖန်။
အညတ္ထ၊ တပါးဘုံ၌။
န ဇာယန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်။
ဗြဟ္မလောကဂတာ၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်ကုန်ပြီးသော။
အရိယာ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်ဘုံတို့၌။
န ဥပပဇ္ဇရေ၊ မဖြစ်ကုန်။

၎င်းမရဏာသန္နဝီထိတို့၌ စိတ်သရုပ် စသည်မှာ ပုဂ္ဂိုလ် အာရုံ ဘုံသွားကို စဉ်းစား၍ဆို။ ရှေးနည်းကို မှီး၍ ဉာဏ်ကြီးသင့်ပြီ။

အသညသတ်ဘုံသို့ သွားရာ၌ ဝါယောကသိုဏ်းကို (ကေစိဝါဒအားဖြင့် အာကာသ ကသိုဏ်းကို) စီးဖြန်းသည် ဟူ၍ မှတ်။

ရဟန္တာ၏ မရဏာသန္နဝီထိသည်ကား မနောဒွါရဝီထိသာတည်း၊ ယခင်ကဲ့သို့ လေးဝီထိ ချ။ အာရုံအားဖြင့် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း မရဏာသန္နဇော, တဒါရုံ တို့သည် ထင်တိုင်းသော သင်္ခါရ လက္ခဏရုပ် ပညတ်တို့ကို အာရုံပြုကုန်၏။ ဤမျှသာ ထူးပြားသည်။

(ကတ္ထစိ ပန အနုပ္ပဇ္ဇမာနဿ) ခီဏာသ၀ဿ ယထောပဋ္ဌိတံ နာမရူပါဒိကမေဝ စုတိပရိယောသာနာနံ ဂေါစရဘာဝံ ဂစ္ဆတိ။ (ဋီကာကျော် နှာ-၁၈၈)။

ကတ္တစိ၊ တစုံတခုသော ဂတိ၌။
အနုပ္ပဇ္ဇမာနဿ၊ မဖြစ်လတ္တံ့သော။ (ဖြစ်တော့မည် မဟုတ်သော။)
ခီဏာသ၀ဿ၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။
ယထောပဋ္ဌိတံ၊ ထင်လာတိုင်းသော။
နာမရူပါဒိကမေဝ၊ နာမ်ရုပ်စသော တရားသည်သာလျှင်။
စုတိပရိယောသာနာနံ၊ အဆုံးအနီး၌ စုတိရှိကုန်သော မနောဒွါရိကဝီထိစိတ်တို့၏။
ဂေါစရဘာဝံ၊ အာရုံအဖြစ်သို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။
(ဤကား ဋီကာကျော် အနက်)

အာဒိသဒ္ဒေန လက္ခဏပညတ္တိယော သင်္ဂဟိတာ။ စုတိပရိယောသာနာနန္တိ ဧတ္ထ မနောဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနေဝါဓိပ္ပေတာနိ, သမာပတ္တိ သမာပဇ္ဇနသင်္ခါရသမ္မသန- ပစ္စဝေက္ခဏေဟေဝ ပရိနိဗ္ဗာယနတောတိ အမှာကံ ခန္တိ ။[၁]
(မဏိသာရမဉ္ဇူသာ ဒု၊ နှာ-၈၆)

[၁။ အာဒိသဒ္ဒေန၊ အာဒိ သဒ္ဒါဖြင့်။
လက္ခဏပညတ္တိယော၊ လက္ခဏရုပ် ပညတ်တို့ကို။
သင်္ဂဟိတာ၊ ပေါင်းရုံးရေတွက် (ယူငင်) အပ်ကုန်၏။
စုတိပရိယောသာနာနန္တိ ဧတ္ထ၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
မနောဒွါရိကဝီထိစိတ္တာနေဝ၊ မနောဒွါရိကဝီထိစိတ် တို့ကိုသာလျှင်။
အဓိပ္ပေတာနိ၊ အလိုရှိအပ်ကုန်၏။
သမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနသင်္ခါရသမ္မသနပစ္စဝေက္ခဏေဟေ၀၊ သမာပတ်ဝင်စားခြင်း သင်္ခါရ တို့ကို သုံးသပ်ခြင်း ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် တို့ဖြင့်သာလျှင်။
ပရိနိဗ္ဗာယနတော၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည့် အဖြစ်ကြောင့်ပေတည်း။
ဣတိ၊ ဤကား။
အမှာကံ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏။
ခန္တိ၊ အယူပေတည်း။]

ပဉ္စဒွါရ မနောဒွါရ လေးဝီထိစီ ပေါင်းသော် သော စရ - စောဗီသ (၆x၄) = မရဏာသန္န နှစ်ဆယ့်လေး ဝီထိ ဖြစ်၏။

ဘုံသွားနှင့် မြှောက်ပွါးမှုကား ငရဲဘုံမှ ကာမ တဆယ့်တဘုံသို့ သွားရာ၌ လေးဝီထိ စီဖြစ်၍ တဆယ့်တစ်ကို လေးနှင့်မြှောက်၊ လေးဆယ့်လေးဝီထိ ဖြစ်၏။ ထို့အတူ ကြွင်း အပါယ်သုံးဘုံမှ စုတေရာ၌လည်း လေးဆယ့်လေး ဝီထိစီဖြစ်၍ အပါယ်လေးဘုံမှ စုတေရာ၌ တရာ့ခုနစ်ဆယ့်ခြောက် ဝီထိ ဖြစ်၏၊

ထို့အတူ ကာမသုဂတိခုနစ်ဘုံမှ ကာမတဆယ့်တဘုံသို့ သွားရာ၌ လေးဝီထိစီ၊ မသွားသော ရဟန္တာ၌လည်း လေးဝီထိ၊ ရူပါရူပဘုံသို့ သွားရာ၌ နှစ်ဝီထိ ဖြစ်၍ နေဝသညာဘုံ တိုင်အောင် မြှောက်ပွါးသည်ရှိသော် များပြားလှစွာ၏။

ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ဟန်၊ ဇောဖြစ်ဟန်ဖြင့်၊
ပြန်လှန် မြှောက်ပွါး၊ သရုပ်ထား၊
အပြား မရေရာ။

ဤမရဏာသန္နဝီထိစုသည် ရှေးဆိုခဲ့ပြီးသော ကာမဝီထိတို့၌ပင် ဝင်သတည်း။

ဝိပါက်ချဟန် ဇောချဟန်များ

ယင်းကာမဝီထိတို့၌ “ဝိပါက်ကို အမှန်၊ ဇောကို အပြန်” ဆိုကြသော ဥဒါန်း စကားစဉ်အတိုင်း ဝိပါက်ချဟန် ဇောချဟန်ကို ဆိုဦးမည်။

သဗ္ဗတ္တာပိ ပနေတ္ထ အနိဋ္ဌေ အာရမ္မဏေ။ပ။

ကာမေ ဇဝနသတ္တာလမ္ဗဏာနံ နိယမေ သတိ။
ဝိဘူတေတိမဟန္တေ စ တဒါရမ္မဏမီရိတံ။

(သင်္ဂဟ၊ ဝီထိပိုင်း၊ တဒါရမ္မဏနိယာမ၊ ၆၄၊ ၆၅၊ ၆၆) ဟူသည်နှင့်အညီ --

အနိဋ္ဌာရုံ၌ အကုသလဝိပါက် ခုနစ်ခုကို ချအပ်၏။

ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ၌ ကုသလဝိပါက် သုခေါပေက္ခာ တဆယ့်တခုကို ချအပ်၏။

အတိဣဋ္ဌာရုံ၌ သောမနဿသန္တီရဏ, သောမနဿတဒါရုံ ငါးခုတို့ကို ချအပ်၏။

ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိပလ္လာသတရား ကင်းပြီးရကား အတိဣဋ္ဌာရုံ၌ သောမနဿ- ကြိယာဇော ငါးခုနောင် သောမနဿတဒါရုံငါးခုကို ချအပ်၏။

ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ အနိဋ္ဌာရုံတို့၌ ဥပေက္ခာကြိယာဇော လေးခုနောင် အာရုံအားလျော်စွာ ဥပေက္ခာတဒါရုံ ခြောက်ခုကို ချအပ်၏။

ဒေါသဇော နောက်၌ကား ဥပေက္ခာ တဒါရုံခြောက်ခု၊ ဥပေက္ခာ ဘဝင် ခြောက်ခုကို ချအပ်၏။

ဤဝယ်သနစ်၊ အရည်စစ်ကား၊
ဥပေက် ကြိယာ၊ ဒေါသာခြောက် နောက်၊
တဒါ ခြောက်တည်း၊ ကြိသော, နောက်ငါး၊
ကြွင်းငြား ဆယ့်ရှစ်၊ ဇောနောင်ဖြစ်ကား။
ဆယ့်တစ် တဒါရုံပေါင်းတည်း။

တဒါရုံကျခြင်း အင်္ဂါ ၃-ပါး

ဤသို့ ချရာ၌လည်း ကာမဇော ကာမသတ္တဝါ ကာမအာရုံ အင်္ဂါသုံးပါးစုံ၍ အတိမဟန္တာရုံ ဝိဘူတာရုံတို့၌သာ တဒါရုံကို ချအပ်၏။ ဤကား ဧကန္တတည်း။

ယေဘုယျအားဖြင့်ကား ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇောနောင် သမ္ပယုတ်တဒါရုံကို ဝိပ္ပယုတ်-် ဇောနောင် ဝိပ္ပယုတ်တဒါရုံကို အကုသိုလ်ဇောနောင် အဟိတ်တဒါရုံကို ကုသိုလ် ဇောနောင် သဟိတ်တဒါရုံကို ချအပ်၏။

အာဂန္တုက ဘဝင်ကျခြင်း

သောမနဿ ပဋိသန္ဓေနေသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အတိဣဋ္ဌာရုံဖြစ်၍၎င်း၊ မဟန္တာရုံ အဝိဘူတာရုံဖြစ်၍၎င်း၊ ပညတ် မဟဂ္ဂုတ်အာရုံဖြစ်၍၎င်း ဒေါသဇောနောင် ဥပေက္ခာ တဒါရုံကျခွင့် မရခဲ့သည်ရှိသော် ဘဝင်ကို ချအပ်၏။

ထိုဘဝင်တို့တွင် သောမနဿဘဝင်လည်း ဇောနှင့် မလျော်၊ ဥပေက္ခာဘဝင်လည်း ပဋိသန္ဓေနှင့် မတော်ရကား ဤဘဝ ရှေးကာလ၌ လေ့ကျက်အပ်ဘူးသော ကာမ အာရုံကို အာရုံပြု၍ ဥပေက္ခာသန္တီရဏသည် အာဝဇ္ဇန်း ကင်းလျက်ပင် အာဂန္တုကဘဝင် ကိစ္စ တကြိမ်ဖြစ်၍ ချုပ်၏။

ထို့နောင် ထိုစိတ်မှ အနန္တရာဒိပစ္စည်းကို ရ၍ ပဋိသန္ဓေနှင့်တူစွာ သောမနဿ ဘဝင် ကျ၏။

ဤကို ရည်၍ ဋီကာကျော် ၁၅၃-၌ --

နိရာဝဇ္ဇံ ကထံ စိတ္တံ၊
ဟောတိ နေ’တဉှိ သမ္မတံ။
နိယမော န ဝိနာ ဝဇ္ဇံ၊
နိရောဓာ ဖလဒဿနာ။

ဟု မိန့်အပ်၏။

နိရာဝဇ္ဇံ၊ အာဝဇ္ဇန်းကင်းသော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ကထံ ဟောတိ၊ အဘယ့်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း၊။
ဟိ ယုတ္တံ၊ စောဒနာသင့်စွ။
ဧတံ၊ ထိုအာဝဇ္ဇန်းကင်းလျက် စိတ်၏ဖြစ်ခြင်းကို။
န သမ္မတံ၊ ရှေးသူမြတ်တို့ မသမုတ်အပ်ခဲ့။
ဣတိ၊ ဤကား စောဒနာ။
နိယမော၊ အာဝဇ္ဇန်းနှင့် တကွသာဖြစ်ဟု မြဲသောအမှတ်သည်။
န၊ မရှိ။
ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား။
နိရောဓာ၊ နိရောဓသမာပတ်မှ။
ဝုဋ္ဌဟန္တဿ၊ ထသော အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏။
အာဝဇ္ဇံ၊ အာဝဇ္ဇန်းကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်ဖယ်၍။
ဖလဒဿနာ၊ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် ဖိုလ်ဖြစ်သည်ကို မြင်ခြင်းကြောင့်တည်း။

ထို့ကြောင့် သင်္ဂြိုဟ် ၈၁ နှာ၌ --

ပဋိသန္ဓိ ဘဝင်္ဂဉ္စ၊
တထာ စဝနမာနသံ။
ဧကမေဝ တထေဝေ’က၊
ဝိသယဉ္စေ ကဇာတိယံ။

ဟူသော စကားကို ယေဘုယျ မှတ်အပ်၏။

ဝိပါက်ချနည်း ပြီး၏။

ဇောချဟန်

ပုထုဇန် သေက္ခသန္တာန်၌ အယောနိသောမနသိကာရရှိမူ အကုသိုလ်ဇောကို ချအပ်၏၊ ယောနိသောမနသိကာရရှိမှု ကုသိုလ်ဇောကို ချအပ်၏။

နိရာနုသယ ခီဏာသ၀ ရဟန္တာ သန္တာန်၌ဖြစ်မှု အတိဣဋ္ဌာရုံမှာ သောမနဿ ကြိယာဇောကို ချအပ်၏၊ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ အနိဋ္ဌာရုံတို့မှာ ဥပေက္ခာကြိယာဇောကို ချအပ်၏။

အာဝဇ္ဇန်းဒွေမှာ အာရုံထင်လာခြင်း ဘဝင်ပြတ်ခြင်းသာလျှင် အကြောင်းရင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် “ဝိပါက်ကို အမှန်၊ ဇောကို အပြန်”ဆိုကြသော စကားကို ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇော၌သာ မှတ်အပ်၏။

ကြိယာဇော၌ကား ဝိပလ္လာသ ကင်းပြီးသော ရဟန္တာသန္တာန်၌ ဖြစ်သောကြောင့် “ဝိပါက်လည်း အမှန်၊ ဇောလည်း အမှန်ပင်”။

ဘုရား ရဟန္တာများနှင့် ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ သဘော အဆုံးအဖြတ်

ဤအရာ၌ အချို့ဆရာတို့ သင်္ကာမကင်း ဉာဏ်မရှင်း၍ အတင်းပင် ငြင်းဆန်ကြသော စကားကို ဆင်ခြင် စဉ်းစား သဘောဉာဏ် ကြံစည်နည်း ပွါးရန်ဘို့ အတန်များများ ဖွင့်လှပ်၍ ဝိနိစ္ဆယစကား ချပ်ဦးအံ့။ ငြင်းဆန်ပုံကား --

ကြိယာဇော၌ကား ဝိပလ္လာသ ကင်းပြီးသော ရဟန္တာသန္တာန်၌ ဖြစ်သောကြောင့် “ဝိပါက်လည်း အမှန်၊ ဇောလည်း အမှန်ပင်”ဟူသော ဤစကားသည် အနန္တရ ပစ္စည်းကို အကျယ် ဝေဖန်၍ပြသော ပဋ္ဌာန်းအဋ္ဌကထာ, ရာသိစုပါဌ် အရပ်ရပ်သော အဘိဓမ္မသင်္ဂဟ ကျမ်းများနှင့် ညီပါပေ၏။

သို့သော်လည်း သုတ်ပါထေယျ၊ သမ္ပသာဒနီယသုတ် (နှာ-၉၃) စသည်တို့၌ --

ဣဓ ဘန္တေ ဘိက္ခု သစေ အာကင်္ခတိ “ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျ”န္တိ၊ အပ္ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ[၁]။

စသည်ဖြင့်လာသော သုတ္တန်ပါဠိတော်များနှင့် အလွန်ပင် ဆန့်ကျင်သည်။

[၁။ ဘန္တေ၊ မြတ်စွာဘုရား။
ဣဓ၊ ဤလောက၌။
ဘိက္ခု၊ ရဟန်းသည်။
ပဋိကူလေ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်အာရုံ၌။
အပ္ပဋိကူလသညီ၊ မစက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍။
ဝိဟရေယျန္တိ၊ နေအံ့ဟု။
သစေ အာကင်္ခတိ၊ အကယ်၍ အလိုရှိသည်ဖြစ်အံ့။
တတ္ထ၊ ထိုစက်ဆုပ်ဖွယ် အာရုံ၌၊
အပ္ပဋိကူလသညီ၊ မစက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊
ဝိဟရတိ၊ နေ၏။]

ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော် အဆုံး ဣန္ဒြိယဘာဝနာသုတ် (နှာ-၃၄၈-၃၅၁) မှာ ဒွါရခြောက်ပါး အာရုံခြောက်ပါးနှင့် ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည်။ သံယုတ် အင်္ဂုတ္တိုရ် များမှာလည်း ထို့အတူပင်၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဣဒ္ဓိကထာ (ဒု၊ ၁၀) တွင်လည်း “အရိယိဒ္ဓိ” ဟု လာသည်။ ဂုဏ်တော်ဖွင့်များတွင်လည်း စိတ္တိဿရိယဘုန်းတော် ဟု လာသည်။ ၎င်းစကား အရပ်ရပ်တို့နှင့်လည်း ဆန့်ကျင်သည်။

ဆန့်ကျင်ပုံကား ... အဘိဓမ္မာ ကျမ်းဂန်များ အလို ဘုရား ရဟန္တာတို့၏ ကာမကြိယာ- ဇောများသည် ကာမဝိပါက်များနှင့်အတူ အတိဣဋ္ဌာရုံမှာ သောမနဿ မြဲသည်၊ ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံနှင့် အနိဋ္ဌာရုံများ၌ ဥပေက္ခာမြဲသည်။

သုတ္တန်ပါဠိတော်များအလို ဘုရားရဟန္တာတို့သည် အရိယိဒ္ဓိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြ ပေကုန်သည်နှင့် ဣဋ္ဌာရုံ, အနိဋ္ဌာရုံတို့နှင့် တွေ့ကြုံကြရာ အာကင်္ခါပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိ[၂] ဖြစ်တော်မူကြကုန်၍ ဣဋ္ဌာရုံကို အနိဋ္ဌာရုံပြု၍၊ အနိဋ္ဌာရုံကိုလည်း ဣဋ္ဌာရုံပြု၍ ရှုတော်မူနိုင်ကြကုန်သည်။ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံ နှစ်ပါးစုံကိုပင် မဇ္ဈတ္တာရုံပြု၍ ရှုနိုင်ကြ ကုန်သည်။

ဤသို့ ရှုနိုင်ခြင်းသည် ပုထုဇဉ်တို့နှင့် မဆက်ဆံသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အာဝေဏိက တန်းခိုး ဣဒ္ဓိ ဖြစ်ပေသည်။ မြတ်စွာဘုရားမှာလည်း စိတ္တိဿရိယ ဂုဏ်တော် တစိတ်ဖြစ်ပေသည်ဟု အဓိပ္ပါယ် ကျသည်။

[၂။ အာကင်္ခါ ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိ - အလိုနှင့်စပ်၍ ဖြစ်နိုင်ခြင်း၊ မိမိ အလိုဆန္ဒအတိုင်း ဖြစ်နိုင်ခြင်း။]

သဘောမှာ ကာမဝိပါက်တို့၏၎င်း ဝိပလ္လာသတရားတို့၏၎င်း ကျက်စားရာ အာရုံ သဘော မည်သည် အလွန်တိမ်ကော၏။ စတုသစ္စဂမ္ဘီရ ပဋိဝေဓဉာဏ်ကို ရပြီးသော ရဟန္တာတို့၏ စိတ္တာစာရသည် အလွန် နက်နဲ၏။

ဝိပါက်တရားတို့၏ ဝေဒနာနိယမအရာ၌ ဆိုအပ် ဆုံးဖြတ်အပ်သော ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ သဘော မည်သည် တိမ်ကော၏၊ လောကီ လူအပေါင်းတို့၏ အကြိုက်နှင့် တိုင်းတာရ နှိုင်းစာရသော အရာဖြစ်။ ထို့ကြောင့် ထိုဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ သဘောများသည် ဝိပလ္လာသ မကင်းကြသေးသော ပုထုဇန် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ စိတ်ကိုသာ အာရုံအားလျော်စွာ အလိုပါအောင် သွေးဆောင် ဖြားယောင်း နိုင်သည်။

အာရုံအားလျော်စွာ ဝေဒနာ လိုက်လျော၍ နေရသည်။ အာရုံအားလျော်စွာ ဝေဒနာ လိုက်လျော၍ နေကြသည်အတွက် သံသရာက မထွက်နိုင် ရှိနေကြရသည်။ အာရုံ အားလျော်စွာ ဝေဒနာ မလိုက်လျောပဲ ကန့်လန့်ပြောင်းပြန် အကုန်လုံး လှန်နိုင်မှ သံသရာက ထွက်နိုင်ကြသည်။ ကန့်လန့်ပြောင်းပြန် အကုန်လုံး လှန်မှုသည်လည်း ဝိပလ္လာသ ကင်းကွာသော ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်မှ အထွတ်အထိပ်သို့ကျ၍ ကိစ္စ အပြီးတိုင်လေသည်။

လောကိယသမ္မတဖြစ်သော ဣဋ္ဌရသ အနိဋ္ဌရသဟူသော ဣဋ္ဌာ နိဋ္ဌသဘောသည် အဟုန်ဓီးဓီး စီးသော မြစ်ကြီးရေလျဉ်နှင့် တူ၏။ ဝိပလ္လာသ ရှိကြသော သူတို့၏ စိတ်များသည် ရေဝင်ရန် အပေါက်မရှိသော ဗူးသီးဗူးနှင့် တူ၏။

စတုသစ္စဂမ္ဘီရ ပဋိဝေဓဉာဏ်ကို အဆုံးတိုင်ရ၍ ဝိပလ္လာသ ကင်းပြီးသော ရဟန္တာတို့၏ စိတ်သည် အရွယ် အားခွန်ဗလ ကောင်းသော မိကျောင်းမင်းနှင့် တူ၏။

၎င်းဗူးကို ထိုရေလျဉ်မှာ ချလိုက်လျှင် တဟုန်တည်းသာ ပေါလော ပေါလော အတွင်မျော၍ ဒလဟော ပါရလေ၏၊ မိကျောင်းမင်းကို ချရာ၌ကား ရေလျဉ် အလိုသို့ မလိုက်မပါ စုန်ကာ ဆန်ကာ ငုတ်ကာ ပေါ်ကာ အလိုရှိရာ ချမ်းသာရာ ရှာဖွေ၍ အလွန်ပျော်မြူးစွာ နေပေလတ္တံ့။

ဝိပါက် ဝေဒနာနှင့်မှတ်၍ ဤကား ဣဋ္ဌ၊ ဤကား အနိဋ္ဌဟု ခြားနားပြီးသော တခု တည်းသော အာရုံ၌ပင် ဣဋ္ဌရသ အနိဋ္ဌရသလည်း ရှိ၏၊ ဣဋ္ဌာ နိဋ္ဌရသမှတပါး များစွာသော နာနာရသ နာနာသဘာဝလည်း ရှိ၏။ ပုထုဇုန်တို့၏ ဇောစိတ်သည်ကား ဣဋ္ဌရသ အနိဋ္ဌရသတွင်၌သာ နစ်မျောလိုက်စား ဆုံးပါး ကုန်ခန်း၍ နေ၏။ ရဟန္တာတို့ သည်ကား အလိုရှိရာ ရသကိုယူ၍ အလိုရှိရာ ဝေဒနာနှင့် နေနိုင်ကြကုန်၏။

နာနာရသဟူသည်လည်း တည်ရာအာရုံမှ အသီးအခြား မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ဝိပါက်နှင့် မှတ်၍ ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ အမည်ကို ရပြီးသော အာရုံသည် နာနာရသ နာနာသဘာဝအတွက် အနိဋ္ဌ ဣဋ္ဌ ပြောင်းရွှေ့တော့သည် မဟုတ်။

ထိုမှတပါးလည်း ဝိကပ္ပသတ္တိ အနုဗောဓသတ္တိ ပဋိဝေဓသတ္တိ[၁] ရှိကြကုန်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် ကြိယာဇောတို့၏ အတိဣဋ္ဌာရုံ၌ပင် ဥပေက္ခာနှင့် တည်နေနိုင်ရန် အကြောင်း အတိအနိဋ္ဌာရုံ၌ပင် သောမနဿနှင့် တည်နေနိုင်ရန် အကြောင်း အလွန်ပင် များပြားပါ၏။ ။

[၁။ ဝိကပ္ပသတ္တိ = အထူးထူး ကြံဆ၍သိနိုင်ခြင်း၊
အနုဗောဓသတ္တိ = လျော်စွာ သိနိုင်ခြင်း၊
ပဋိဝေဓသတ္တိ = ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်ခြင်း။]

များပြားပုံကား -- မြတ်စွာဘုရားသည် ဝက်မငယ်ကို မြင်တော်မူ၍ ပြုံးတော်မူရာ၌ မြင်စမှာ ဥပေက္ခာဇော ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏။ ထိုဝက်မငယ်၏ ရှေးရှေးသော ဘဝတွေကို မြင်၍သွားသောအခါ ဝဋ္ဋဂတိ၏ ဆန်းကြယ်ခြင်းနှင့်စပ်၍ သောမနဿဇော ဖြစ်လေ ရာ၏။ ထိုသောမနဿာဇောကား ဉာဏဝိစာရဏကိစ္စနှင့် ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ မဟာကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇော၏ အရာသာတည်း။

ရှေးအဘို့၌ ထိုသို့မြင်သော သောမနဿဇောအဟုန်သည် နောက်အခါ ၀က်မငယ် တည်းဟူသော အနိဋ္ဌာရုံကိုပင် အာရုံပြု၍ ပြုံးမှုကိစ္စနှင့်တကွ ဟသိတုပ္ပါဒ် သောမနဿဇော၏ ဖြစ်နိုင်ရန် တည်နေ နိုင်ရန် အကြောင်း ဥပနိသျကြီး ပေတည်း။

ခင်ပုပ်ငှက်ငယ်ကို မြင်၍ ပြုံးတော်မူရာ ပြိတ္တာတွေကို မြင်၍ ရှင်မောဂ္ဂလာန် ပြုံးတော်မူရာ တို့၌လည်း ဤနည်းအတူ။

မစင်ပုပ်ပုပ် ခွေးသေကောင်ပုပ်ပုပ် ခွက်တဆယ်ရလျှင် ရွှေအခွက်တဆယ် ပေးမည် ဆို၍ ရှာလေသော သူဆင်းရဲသည် မစင် ခွေးသေကောင်ပုပ်ကို တွေ့မြင်သောအခါ မစင် ခွေးကောင်ပုပ် များလေလေ ဝမ်းမြောက်လေလေ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။

ဤ၌ ရွှေခွက်တဆယ် ရမှုကြောင့် ဖြစ်ပွါးသော သောမနဿဇောအဟုန်သည် မစင်ပုံ ခွေးကောင်ပုပ်၌ သောမနဿဇော ဖြစ်ပွါးနိုင်ရန် အလွန်အားကြီးသော ဥပနိသျ အကြောင်းကြီးပေတည်း။

ဝဋ်ဒုက္ခမှ အမြန်လွတ်လိုလှ၍ အသုဘ ကမ္မဋ္ဌာန်းကောင်ကိုရှာစဉ် ဥဒ္ဓုမာတက အသုဘကောင်ကို တွေ့မြင်ရာ၌၎င်း ကရုဏာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းလို၍ အာရုံကိုရှာစဉ် ကျိုက်ကျိုက်ဆူသော လူနူကြီးကို တွေ့မြင်ရာ၌၎င်း တွေ့မြင်စမှ စ၍ အပ္ပနာဈာန်သို့ ရောက်သည်တိုင်အောင် ဝမ်းမြောက်ခြင်း သောမနဿဖြစ်ရာ၌လည်း ဤနည်းတူပင်။

ဝိပဿနာပွါးရာ၌ ဘယဉာဏ် အာဒီန၀ဉာဏ် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်တို့သို့ အဆိုက်တွင် တေဘူမကတရားတို့၏ အလွန်ကြောက်လန့်ဖွယ် စက်ဆုပ်ဖွယ်တွေ အထင်ကောင်း လေလေ ဝမ်းမြောက်လေလေ ဖြစ်ပေလတ္တံ့။

ဤသို့ သူဆင်းရဲအား ရွှေအခွက်တဆယ်ကို ခဏချက်ခြင်း မချွတ်မလွဲ ရစေခြင်းငှါ ကျေးဇူးပြုမှု ဟူသော ပစ္စယရသသည် မစင်ပုပ် ခွေးကောင်ပုပ်၌သာ ရှိ၏။

မိမိတို့၏ ဝါသနာစရိုက်နှင့် အထူးလျော်သော အသုဘအာရုံ ဒုက္ခိတအာရုံကို ရှာကုန်သော ယောဂီတို့အား သံသရာမှ မြန်မြန်ကြီး ကျွတ်လွတ်တဲ့ရန် သန်သန် ကျေးဇူးပြုမှုဟူသော ပစ္စယရသ သည် ဥဒ္ဓုမာတက ဝတ္ထု အမြင်မလှသော ဒုက္ခိတ ဝတ္ထု တို့၌သာ ရှိ၏၊

ဝိပဿနာယောဂီ တို့အားလည်း တဏှာ သမုဒယ၏ မြန်မြန်ကြီး ကုန်ခန်းတဲ့ရန် သန်သန် ကျေးဇူးပြုမှုဟူသော ပစ္စယရသသည် တေဘူမကဓမ္မတို့၏ အလွန်ကြောက် လန့်ဖွယ် ဟူသော ဒုက္ခလက္ခဏာ၌သာ ရှိ၏။

မစင်ခွေးကောင်ပုပ် စသည်၌ တည်သော ထိုရသစုသည် မစင် ခွေးကောင်ပုပ် စသည်ကို အာရုံပြုသော ဇောစိတ်ကို သောမနဿသဟဂုတ် ဖြစ်နိုင်အောင် ချီးမြှောက်အားပေး ကျေးဇူးပြုပေ၏။ ဤသို့ နှီးနှောသင့်၏။

ဤသို့ မနှီးမနှောမိသော သူတို့အား ရွှေကိုအာရုံပြုသော ဝီထိတခြား မစင်ပုပ်ကို အာရုံပြုသော ဝီထိတခြား၊ ရွှေကိုအာရုံပြုသော ဝီထိ၌သာ သောမနဿဇော ဖြစ်သည်။ မစင်ပုပ်ကိုအာရုံပြုသော ဝီထိ၌ကား သောမနဿဇော မဖြစ်နိုင်ဟု အထင် ကပ်၍ နေတတ်သည်။

ဤမျှသော ယုတ္တိစကားတို့ဖြင့် ကြိယာဇောတို့ကိုလည်း ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇော တို့ကို ကဲ့သို့ပင် ဝိပါက်နှင့် ပိုင်းခြားအပ်သော ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံတို့၌ အာရုံ အားလျော်စွာ ဝေဒနာမြဲခြင်းဟူသော နိယာမအမှုကို မပြုထိုက်လှပေဟု ဆိုလိုပါသည်။ ထိုစကား မှန်၏။[၁] ဤအရာမျိုးမှာ အာရုံ အားလျော်စွာ ဝေဒနာ လိုက်လျောမှုသည် ချီးမွမ်းထိုက်သော အမှုပင် မဟုတ်။ မလိုက်လျောမှု၌သာ အကြီးအကျယ် ချီးမွမ်းဖွယ် ရှိပါပေသတည်း။

[၁။ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို နိယာမအမှု မပြုထိုက်သကဲ့သို့ ကြိယာဇောတို့ကိုလည်း နိယာမအမှု မပြုထိုက်ပေဟု ဆိုလိုသည်။]

အာရုံအားလျော်စွာ လိုက်လျော
မလိုက်ခြင်း အကြောင်းများ

အကုသိုလ် ကုသိုလ်ဇော ကြိယာ သုံးရပ်တို့တွင် အကုသိုလ်ဇောတို့အား အာရုံနှင့် လျော်စွာ ရံခါ ရံခါ ဝေဒနာလိုက်လျောခြင်း ဖြစ်သည်မှာ ဝိပလ္လာသကြောင့်ပင်၊ ရံခါ ရံခါ ဝေဒနာ မလိုက်လျောခြင်း ဖြစ်သည်မှာလည်း ဝိပလ္လာသကြောင့်ပင်ဟု ဆိုခွင့်ရှိ၏။

ကုသိုလ်ဇောတို့၏ လိုက်လျောခြင်း မလိုက်လျောခြင်း နှစ်ပါးမှာ ဝိပလ္လာသ အတွက် လည်း ရှိမည်။ အာဒီနဝဒသန အာနိသံသဒဿန [၂] အတွက်လည်း ရှိမည်။ အနုဗောဓဉာဏ် ပဋိဝေဓဉာဏ် [၃] အတွက်လည်း ရှိမည်။

[၂-၃။ အာဒီန၀ဒဿန = အပြစ်ကိုမြင်ခြင်း၊
အာနိသံသဒဿန = အကျိုးကိုမြင်ခြင်း၊
အနုဗောဓဉာဏ် = အာရုံအားလျော်စွာ သိသောဉာဏ်၊
ပဋိဝေဓဉာဏ် = ထိုးထွင်း၍သိသောဉာဏ်။]

ကြိယာဇောတို့၏ လိုက်လျောခြင်း မလိုက်လျောခြင်း နှစ်ပါးမှာမူကား ဝိပလ္လာသ အတွက်ကို လွှတ်၍ ကြွင်းလေးပါးအတွက်သာ ဖြစ်သည်။

နက်နဲခက်ခဲသော အရာဖြစ်၍ စစ်တမ်း အတော်ကြီးများအောင် ကြံဖွယ်ကိုသာ ထုတ်ဆောင် ဖော်ပြလိုက်ပါသည်။ ဘုတ်အုပ်မှာမူကား သင်္ဂြိုဟ်ပါဌ် ရှိသည်အတိုင်း ရှိစေမှသာ သင့်လျော်ပါသည်။

“ဝိရောဓော'တ္တိ သုခါ လောကေ၊ သမဂ္ဂါ ဥတ္တိ ဒုက္ကရာ”[၁] ဟူ၍ ဂါထာ ဗန္ဒဖြင့် ဆုံးမတော် မူဘူးသည်များကို သတိမကွာ စွဲမြဲပါ၏။ သို့သော်လည်း မတိမ်မြုပ် သင့်လှသော အမှန်အကန်ကြီးများကို နာနာစရိယက တို့အတွက်နှင့် ကွယ်ဝှက် တိမ်းပါး၍ သွားမည်ကို ငဲ့ကွက်ထောက်စာမိ၍ ခပ်မာမာလျှောက်ပါသည်။ ကျမ်းဆရာ တို့့ကို မရိုသေလို၍ မဟုတ်ပါ။

ရဇောဟာရော’မှိ ထေရာနံ၊
သာသနံ ယေဟိ အာဘတံ။
ပါဒဋ္ဌီနိ စ သဗ္ဗာနိ၊
တေသံ ၀ဟာမိ မတ္ထကေ။ [၂]

ရဇံ ဟရန္တိ အပနေန္တိ ဧတ္ထ ဧတေနာတိ ဝါ ရဇောဟာရော၊ ပါဒပုဉ္ဆနဝတ္ထဝဋ္ဋိ။ အာဘတန္တိ ပဌမသင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ အာဘတံ။[၃]

[၁။ လောကေ၊ လောက၌။
ဝိရောဓောတ္တိ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ဆိုရခြင်းသည်။
သုခါသုကရာ၊ လွယ်ကူပေ၏။
သမဂ္ဂါ ဥတ္တိ၊ ညီညွတ်ရေး ဆိုရခြင်းသည်။
ဒုက္ကရာ၊ ပြုနိုင်ခဲ၏။ (ခဲယဉ်း၏။)

၂။ အဟံ၊ တပည့်တော်သည်။
ထေရာနံ၊ မဟာထေရ်တို့၏။
ရဇောဟာရော၊ ခြေသုတ် ပုဆိုးဝန်းသည်။ (ခြေသုတ်အဝတ်ကြိုးခွေသည်။)
အမှီ၊ ဖြစ်ပါချေ၏။
ယေဟိ၊ အကြင် မထေရ်တို့သည်။
သာသနံ၊ သာသနာတော်ကို။
အာဘတံ၊ အဆက်ဆက် ဆင်းသက် ဆောင်လာတော် မူအပ်ပေ၏။
တေသံ၊ ထိုမထေရ်တို့၏။
သဗ္ဗာနိ၊ အလုံးစုံကုန်သော။
ပါဒဋ္ဌီနိ စ၊ ခြေရိုးတော်တို့ကိုလည်း
မတ္ထကေ၊ ဦးခေါင်းထက်၌၊
၀ဟာမိ၊ ရွက်(ဆောင်)ပါ၏ဘုရား။

၃။ ဧတ္ထ၊ ဤခြေသုတ်ပုဆိုးဝန်း ခြေသုတ်အ၀တ်ကြိုးခွေ၌။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ဧတေန၊ ဤခြေသုတ်ပုဆိုးဝန်း ခြေသုတ်အ၀တ်ကြိုးခွေဖြင့်။
(ထေရာ၊ မထေရ်တို့သည်။)
ရဇံ၊ မြူမှုန်အညစ်အကြေးကို။
ဟရန္တိ အပနေန္တိ၊ ပယ်စွန့်တတ်ကုန်၏။
ဣတိတသ္မာ၊ ထိုသို့ မြူမှုန်အညစ်အကြေးကို ပယ်စွန့်ရာ ပယ်စွန့်ကြောင်းဖြစ်သော သတ္တိကြောင့်။
ရဇောဟာရော၊ ဇောဟာရ မည်၏။
ပါဒပုဉ္ဆနဝတ္ထဝဋ္ဋိ၊ ခြေသုတ်ပုဆိုးဝန်း ခြေသုတ်အဝတ်ကြိုးခွေကို။
(လဗ္ဘတိ၊ ရအပ်၏။)

အာဘတန္တိ၊ အာဘတံ ဟူသည်ကား။
ပဌမသင်္ဂီတိတော၊ ပဌမသင်္ဂါယနာမှ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
ယာဝဇ္ဇတနာ၊ ယနေ့တိုင်အောင်။
အာဘတံ၊ ဆောင်အပ်သည်ကို ဆိုလိုသတည်း။]

ဤသို့ အဘိဓမ္မာအဖွင့် ကျမ်းဂန်များကို သုတ္တန်ပါဠိတော်များနှင့် မညီကြောင်းနှင့် အတင်းပင် ငြင်းဆန် သွေလှန်ပြောဆိုသည်ကို ဤသို့ ဖြေဆို ညီညွှတ်သင့်၏။

“အဘိဓမ္မာ အဖွင့်ကျမ်းဂန်များ” ဟူရာ၌ မူလဋီကာကို အလွတ်ထား၊ ယင်း မူလဋီကာဆရာကား ကြိယာဇောနောင် တဒါရုံကျခြင်းကို အလျဉ်းပင် အလိုမရှိ။

ကြိယာဇောနောင်
တဒါရုံကျပုံ အဆုံးအဖြတ်များ

သောမနဿသဟဂတ တိဟေတုက အသင်္ခါရိကစိတ္တေန ဟိ ကမ္မေ အာယူဟိတေ တာဒိသေနေဝ ဝိပါကစိတ္တေန ဂဟိတပဋိသန္ဓိကဿ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တဿ စက္ခုဒွါရေ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ တယော မောဃဝါရာ ဟောန္တိ။ တဿ ကုသလတော စတ္တာရိ သောမနဿသဟဂတာနိ အကုသလတော စတ္တာရိ ကိရိယတော ပဉ္စာတိ ဣမေသံ တေရသန္နံ စိတ္တာနံ အညတရေန ဇဝိတပရိယောသာနေ တဒါရမ္မဏံ ပတိဋ္ဌဟမာနံ သောမနဿ သဟဂတ အသင်္ခါရိကတိဟေတုကစိတ္တမ္ပိ ဒုဟေတုကစိတ္တမ္ပိ ပတိဋ္ဌာတိ။

ဟူသော မောရဝါပီဝါသီ မဟာဒတ္တတ္ထေရဝါဒပြ အဋ္ဌသာလိနီ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ အဗျာကတပဒ ဝိပါကုဒ္ဓါရကထာ၊ နှာ-၃၂၃-လာ စကားကို --

“ကိရိယတော ပဉ္စာတိ ဣမေသံ ။ပ။ ပတိဋ္ဌာတီတိ ကိရိယဇ၀နာနန္တရဉ္စ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ။ ပဋ္ဌာနေ ပန “ကုသလာ ကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ”တိ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနမေဝ အနန္တရာ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ။ ကုသလတ္တိကေ စ သေက္ခာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ ကုသလံ အနိစ္စတော”တိ အာဒိနာ ကုသလာ ကုသလဇ၀နမေဝ ဝတွာ တဒနန္တရံ တဒါရမ္မဏံ ဝုတ္တံ။ န အဗျာကတာနန္တရံ၊ န စ ကတ္ထစိ ကိရိယာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဿ ဝုတ္တဋ္ဌာနံ ဒိဿတိ။ ဝိဇ္ဇမာနေ စ တသ္မိံ အဝစနေ ကာရဏံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော ဧသော ထေရဝါဒေါ။ ဝိပ္ဖါရိကံ ဟိ ဇ၀နံ နာဝံဝိယ နဒီသောတော ဘ၀င်္ဂံ အနုဗန္ဓတီတိ ယုတ္တံ။ န ပန ဆဠင်္ဂုပေက္ခဝတော သန္တဝုတ္တိံ ကိရိယဇ၀နံ ၀ဏ္ဏပုဋံဝိယ နဒိသောတောတိ” ဟု အကြောင်း ဥပမာနှင့်တကွ ဆို၍ (မူလဋီကာ ဆရာက) ပယ်လေသည်။

အနုဋီကာဆရာလည်း --

ဧတ္ထ ကေစိ “ဆဠင်္ဂုပေက္ခဝတောပိ ကိရိယမယစိတ္တတာယ ကိရိယဇ၀နဿ ဝိပ္ဖါရိက ကိရိယဘာဝေါ န သက္ကာ နီသေဓေတုန္တိ နိဒဿနဘာဝေန ပဏ္ဏပုဋမုပနီတံ အသမာနံ။ ကိရိယဇဝနာနန္တရံ တဒါရမ္မဏာဘာ၀ဿ ပါဠိယံ အဝစနမ္ပိ အကာရဏံ လဗ္ဘမာနဿပိ ကတ္ထစိ ကေနစိ အဓိပ္ပါယေန အ၀စနတော။ တထာ ဟိ ဓမ္မသင်္ဂဟေ အကုသလနိဒ္ဒေသေ လဗ္ဘမာနောပိ အဓိပတိ န ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ကိရိယဇဝနာနန္တရံ တဒါရမ္မဏာဘာဝေါ ဝီမံသိတဗ္ဗော”တိ ၀ဒန္တိ။

ဟူ၍ ပထမ မဟာကုသိုလ်ကံကြောင့် ပထမ မဟာဝိပါက်စိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေ နေသော သူမှာ အတိဣဋ္ဌာရုံ၌ သောမနဿဇော တဆယ့်သုံးခုနောင် သောမနဿ အသင်္ခါရိက တိဟိတ် ဒွိဟိတ် တဒါရုံကျသည်ဆိုသော မဟာဒတ္တထေရ်၏ ဝါဒ (အဋ္ဌကထာဝါဒ) ကို (မူလဋီကာဆရာက ဤသို့ ပယ်သည်)။

လေးလွန်စွာသော လှေ၏ နောက်သို့ မြစ်ရေယဉ် လိုက်သကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်ခြင်း သဘောရှိသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇော နောက်သို့သာ ပိဋ္ဌိဘဝင် (=တဒါရုံ) လိုက်သင့်သည်။ ဖက်ခွက်ပမာ ငြိမ်သက်စွာသော ကြိယာဇော နောက်သို့ကား ပိဋ္ဌိဘဝင် မလိုက်သင့်ကြောင်းနှင့် မူလဋီကာဆရာက အဋ္ဌကထာကို ပယ်သည်။

အဋ္ဌကထာကို ပယ်လှန်သော မူလဋီကာကို ဆန်လှန်ပြန်သော (ကေစိဝါဒ၌) ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ရဟန္တာ၏ ကိရိယာစိတ်လည်း ကိုယ် နှုတ်အမှုအရာ ဗျာပါရကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် သဝိပ္ဖါရိက (တုန်လှုပ် ပျံ့လွင့်ခြင်းသဘော) ဖြစ်ရကား ပဏ္ဏပုဋ (ဖက်ခွက်) ဥပမာကို မဆောင်သင့်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ အကုသလနိဒ္ဒေသ၌ သဟဇာတာဒိပတိကို သင့်လျက်နှင့် မဟောသကဲ့သို့ ဤ၌ မဟောခြင်းသည်လည်း ကြိယာဇောနောင် တဒါရုံ မရှိခြင်း၏ အကြောင်းမဟုတ်ဟု ဆိုသော ကေစိဝါဒ ကို (အနုဋီကာဆရာက) ပြပြီး၍ --

သတိပိ ကိရိယမယတ္တေ သဗ္ဗတ္ထ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တာနံ ခီဏာသဝါနံ ဇ၀နစိတ္တံ န ဣတရေသံဝိယ ဝိပ္ဖါရိကံ၊ သန္တသဘာဝတာယ ပန သန္နိသိန္နရသံ သိယာတိ တဿ ပဏ္ဏပုဋံ ဒဿိတံ ။ပ။ အပိစ တတ္ထ ဝီမံသာယ ကေသုစိ သဗ္ဗေသဉ္စ အဓိပတီနံ အဘာဝတော ဧကသရံ ဒေသနံ ဒဿေတုံ “ဥဒ္ဓဋော ” တိ စ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ဣဓ ပန န တာဒိသံ အဝစနေ ကာရဏံ လဗ္ဘတီတိ “အ၀စနေ ကာရဏံ နတ္ထီ”တိ ဝုတ္တံ။

ဟု (အနုဋီကာဆရာက) အကုသိုလ်သဟဇာတာဓိပတိကို မဟောရာ၌ အကြောင်းကို ရှာပြီး၍ ကြိယာဇာနောင် တဒါရုံကို မဟောရာ၌ အကြောင်း မရှာနိုင်သောကြောင့် မူလဋီကာအတိုင်းပင် ထိုင်လေသည်။

အကြောင်းရှာ ကြံသော်ကား ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇောနောင် တဒါရုံဘဝင်စုတိ ကျသည်ကို တလုံးတဝတည်း ပေါင်းစု၍ “ကုသလံ ဝုဋ္ဌာနဿ၊ အကုသလံ ဝုဋ္ဌာနဿ”ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့ “ကိရိယံ ဝုဋ္ဌာနဿ ”ဟု အနန္တရပစ္စည်း၌ ဟောတော်မူသည်။

အာရမ္မဏပစ္စည်း၌ကား “အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏ- ပစ္စယေန ပစ္စယော”ဟူသော ဥဒ္ဒေသ ဝိဓိ ပါဠိတော်အရ ပုထုဇန် သေက္ခတို့မှာ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇောနောင် ကျသော တဒါရုံမျှသာ ရသည်၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဇောကား မရ။ ထို့ကြောင့် “ကုသလေ နိုရုဒ္ဓေ အကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု နိဒ္ဒေသ အနုဝါဒ ပါဠိတော်ကို ဟောတော်မူရသည်။

ရဟန္တာမှာမူကား ကြိယာဇောကပင် စ၍ ရကောင်းသောကြောင့် ယခင် ပုထုဇန် သေက္ခတို့နှင့် မတူ ထူးခြား ကွဲပြားသည်ဟု ပြခြင်းငှါ “အရဟာ စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော ဝိပဿတိ”ဟူ၍သာ ဟောတော်မူသည်။ “ကိရိယေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ”ဟု ရသင့်လျက်ပင် ဟောတော်မမူပြီ။ ဤသို့ ရှာကြံ၍ သင့်လျော်သော အကြောင်းကို ရနိုင်ကောင်းပါ၏။

ထို့ကြောင့် မူလဋီကာဆိုတိုင်း မမှတ်မူ၍ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ နှာ-၃၂၃၌ မဟာဒတ္တမထေရ် မိန့်ဆိုသည်အတိုင်း ကြိယာဇောနောင်လည်း တဒါရုံကျကောင်း၏ ဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

အဋ္ဌကထာကို အထွတ်အမြတ်
လေးစားရိုသေအပ်ကြောင်း

အဋ္ဌကထာ မိန့်ဆိုသည့်အတိုင်း အာရုံအားလျော်စွာ ယင်းကြိယာဇောနှင့် တဒါရုံတို့၏ ဝေဒနာ တူမျှခြင်းကိုလည်း မငြင်းမဆန် နာခံမှတ်ယူ သင့်ပေသည်။ သဘော ဉာဏ်တွင် မသက်ဝင်နိုင်သေးလျှင် အကြောင်းထူး ရှိပေလေဦးမည်ဟု နှလုံးပိုက်လျက် အကြောင်းကို မရ ရအောင်လိုက်၍ ရှာကြံစုံစမ်းသင့်ပေသည်။ မျက်မွေးတဆုံး လောက်သာ မြင်နိုင်သော မိမိတို့ ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် အကြောင်းရှာ၍ မမြင်မသိ မရနိုင် ရှိခဲ့သော်လည်း အဋ္ဌကထာကို လက်မလွှတ်သင့်ပေ။

ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော ဝိနယော စ ဝုတ္တော၊
ယော တဿ ပုတ္တေဟိ တထေဝ ဉာတော။
သော ယေဟိ တေသံ မတိပစ္စဇန္တာ၊
ယသ္မာ ပုရေ အဋ္ဌကထာ အကံသု -- [၁]

[၁။ (ပါရာဇိကဏ်၊ ဋ္ဌ၊ ပ၊ နှာ-၃။)
ဗုဒ္ဓေန၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။
ယော ဓမ္မော စ၊ အကြင်သုတ် အဘိဓမ္မာကို၎င်း။
ယော ဝိနယော စ၊ အကြင် ဝိနည်းကို၎င်း။
(ယထာ၊ အကြင်သို့သော အပြားအားဖြင့်)
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
သော၊ ထိုသုတ် အဘိမ္မာ ဝိနည်းကို။
တဿ၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏။
ယေဟိ ပုတ္တေဟိ၊ အကြင် အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော သားတော်တို့သည်။
တထေဝ၊ ထိုသို့သော အပြားအားဖြင့်သာလျှင်။
ဉာတော၊ သိအပ်ပြီ။
တေသံ၊ ထိုအရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော သားတော်တို့၏။
မတိံ ၊ အယူအလိုကို။
အစ္စဇန္တာ၊ မစွန့်ကြကုန်ဘဲ။
ယသ္မာ၊ အကြင့်ကြောင့်။
ပုရေ၊ ရှေးအခါ၌။
အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာတို့ကို။
အကံသု၊ ပြုကြကုန်ပြီ။]

စသော အဋ္ဌကထာနှင့်အညီ ဘုရားအလိုတော်မြတ်ကို ဟုတ်မှန်တိုင်း သိမြင်တော် မူကြကုန်သော အရှင်သာရိပုတြာစသော သားတော်ကြီးတို့၏ အလိုအယူကို မစွန့် ကုန်မူ၍ မြတ်စွာဘုရား၏ အန္တရန္တရကထာ ပကိဏ္ဏကဒေသနာ ကိုပင် အဋ္ဌကထာ၏ အဖြစ်ဖြင့် အရှင်မဟာကဿပ စသော ထေရ်သခင်တို့ သံဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ ကြသော အဋ္ဌကထာဟောင်းကို ဘာသာပြောင်းရုံ အကျဉ်း ချုံးရုံမျှသာ ပြုမူလျက် ကူးယူအပ်သည်ဖြစ်၍ ပါဠိတော်အတူ အဋ္ဌကထာကို ယုံကြည်လေးမူ မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ အဋ္ဌကထာ ဆရာမြတ်တို့သည် လွန်စွာ ကြီးကျယ် ခမ်းနားလှပေကုန်သည်။

ထို့ကြောင့် ဤအရာ၌ ပဋ္ဌာန်းအဋ္ဌကထာ စသော အဘိဓမ္မာ ကျမ်းဂန်တို့ကို သုတ္တန် ပါဠိတော် စသည်တို့နှင့် မဆန့်ကျင်ရအောင် နှီးနှောသင့်ပေသည်။

နှီးနှောပုံကား -- ပညာစက္ခု သမထစက္ခုကန်းသော ပုထုဇန် အန္ဓဗာလတို့သည် သူရူးဥမ္မတ္တကကဲ့သို့ စိတ်ကို အစိုးမရသောကြောင့် သညာ, စိတ္တ, ဒိဋ္ဌိ ဝိပလ္လာသတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ဖောက်လဲဖောက်ပြန် အပေါ်ယံ လျှံကာ တွေ့မြင် မှတ်ထင်တိုင်းသော အာရုံသို့ လိုက်၍ ဝါသနာ ပရိစယ ပရိဏာမန စသော အကြောင်းတို့သည် ထုံအပ်သော ယောနိသော အယောနိသော မနသိကာရ အားလျော်စွာ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇောတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

မစင်ပုပ် အခွက်တဆယ်ရအောင် ရှာနိုင်က ရွှေအခွက်တဆယ် ပေးမည် ဆိုလျှင်ပင် အကျိုးဣဋ္ဌာရုံ ရွှေပုံကြီးကဲ့သို့ အကြောင်းအနိဋ္ဌာရုံ မစင်ပုံကြီးကိုပင် တပါးအခါ၌၎င်း သူတပါးတို့အား၎င်း အလွန် စက်ဆုပ်ရွံရှာအပ်သော အနိဋ္ဌာရုံဖြစ်သော်လည်း ထို အခိုက်အခါ ထိုသူဆင်းရဲမှာ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ရာ ပီတိသောမနဿ၏ အာရုံ ဧရာမဣဋ္ဌာရုံကြီး ဟူ၍ မှတ်ထင်၏။

ထိုသို့ မှတ်ထင်တိုင်းလည်း ထိုမစင်ပုံသည် ထိုအခိုက်အခါ ထိုသူဆင်းရဲမှာ ပုဂ္ဂလ ဣဋ္ဌာရုံ ပရိကပ္ပဣဋ္ဌာရုံပင် ဖြစ်၏၊ အနိဋ္ဌာရုံ မဟုတ်ပြီ။ ရွှေပုံကိုသာ မဟုတ်သေး ထိုရွှေကို ရကြောင်း ဣဋ္ဌာရုံ မစင်ပုံကိုလည်း အာရုံပြု၍ ပီတိသောမနဿ အနပ္ပကမ်း (များစွာ) ဖြစ်တော့သည်သာ။

ခွေး ဝက် ကျီး ငှက် ပြိတ္တာစသော ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ မကောင်းသော “ယောနိဒုဋ္ဌ”၊ ကံမကောင်းသော “ကမ္မဒုဋ္ဌ” သတ္တဝါတို့မှာကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ သာလွန်၍ ပီတိ- သောမနဿ ဖြစ်တော့မည်သာ။

ဝိပလ္လာသ သုံးပါး လေးပါး တဆဲ့နှစ်ပါး[၁] ကင်းကွာ၍ ယထာဘူတ အာရုံ ဟုတ်မှန်တိုင်းကို အတွင်းအပြင် ကုန်စင်အောင် သိနိုင်သော နိရာနုသယ ခီဏာသဝ သခင် ဘုရား ရဟန္တာ အရှင်ကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား စိတ်ကိုအစိုးရသော စိတ္တိဿရိယ အရိယဣဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ရေနိုင်သော သင်္ဘောဦးစီး လှေသူကြီးသည် ပဲ့တက်စက်ကြီးကို ကြိတ်ကာ ကြိတ်ကာ လိုရာရေကြောင်းခရီးသို့ သွားသကဲ့သို့၎င်း၊ လေနိုင်သော ငှက်ကြီးသည် အတောင်အမြီးကို ညိတ်ကာ ညိတ်ကာ လိုရာ ကောင်းကင်ခရီးသို့ သွားသကဲ့သို၎င်း၊

[၁။ ဝိပလ္လာသ သုံးပါး = သညာ စိတ္တ ဒိဋ္ဌိ။
ဝိပလ္လာသ လေးပါး = အနိစ္စကို နိစ္စ၊ ဒုက္ခကို သုခ၊ အနတ္တကို အတ္တ၊ အသုဘကို သုဘဟု ထင်မှတ်မှားခြင်း။
ဝိပလ္လာသ ၁၂-ပါး = သုံးပါးနှင့်လေးပါး မြှောက်ပွါးသော် ၁၂-ပါး ရ၏။]

အနိဋ္ဌာကို၊ မေတ္တာဓာတု၊
နှလုံးပြု၍၊ ရှုနိုင် ဣဋ္ဌ၊
ယင်း ဣဋ္ဌကို၊ အသုဘနှင့်၊
အနိစ္စပြု၊ နိဋ္ဌ ရှု၏၊
စက္ခုရူပ၊ တွေ့ရာစလည်း၊
နေဝ သုမနော၊ နော စ ဒုဋ္ဌု၊
ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ၊ ရဟန္တာ၏၊
အရိယာဣဒ္ဓိ --

ဟူ၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့်အညီ အထက်၌ ဖွဲ့စီထားအပ်သော ကဗျာ စကား အတိုင်း အဆင်း အနံ့ ဆိုးရွားလှသော အနိဋ္ဌသတ္တဝါ ရွံဖွယ်ရာသော မစင် ခွေးကောင်ပုပ် စသော သင်္ခါရတို့ကို တွေ့မြင် အာရုံပြုမိသည်ရှိသော် အပေါ်ယံ လျှံကာတွင်သာ မယူပဲ အထဲကိုနှိုက်၍ ခေါင်းအာရုံ ပြောင်းကာ ကောင်းမွန်စုံမက် နှစ်သက် ချစ်ခင်ဖွယ်ရာ သတ္တဝါပညတ် ရေဓာတ် မြေဓာတ်စသည်ကို အာရုံပြု၍ ဣဋ္ဌဟု ရှုတော်မူကြလျက် သောမနဿ ကြိယာဇောစိတ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်သည်။

ယဉ်ကျေး လှပ ရှုမဝနိုင်သော ဣဋ္ဌသတ္တဝါ ရွှေ ငွေ ပတ္တမြား စသော အဝတ် အဆင် တန်းဆာ နံ့သာမွှေးမျိုး စသော သင်္ခါရတို့ကို တွေ့မြင်ပြန်လျှင်လည်း အပေါ်ယံ လျှံကာတွင်သာ မယူပဲ အထဲကို နှိုက်၍ ခေါင်းအာရုံ ပြောင်းကာ စက်ဆုပ်ဖွယ်ရာသော အသုဘ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဝတ္ထုဟု ဟုတ်မှန်တိုင်းကို အာရုံပြု၍ အနိဋ္ဌဟု ရှုတော် မူကြလျက် ဥပေက္ခာ ကြိယာ ဇောစိတ်ကို ဖြစ်စေနိုင်ကုန်သည်။ ဘုရား ရဟန္တာကို မဆိုထားဘိ ရှင်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ဆွမ်းခံသွားရင်း ယဉ်ကျေးလှပသော မိန်းမကို သုဘနိမိတ် မှတ်ယူ၍ ကာမရာဂ ပူလောင်ခံရသော ရဟန်းဖြစ်စ ဝင်္ဂီသ ပဉ္စင်းပျိုသည် --

ကာမရာဂေန ဍယှာမိ၊
စိတ္တံ မေ ပရိဍယှတိ။
သာဓု နိဗ္ဗာပနံ ဗြူဟိ၊
အနုကမ္ပာယ ဂေါတမ[၁]။

[၁။ ကာမရာဂေန၊ ကာမရာဂဖြင့်။
ဍယှာမိ၊ ပူလောင်၍ နေရပါသည်ဘုရား။
မေ၊ တပည့်တော်၏။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
(ကာမရာဂေန၊ ကာမရာဂဖြင့်။)
ပရိဍယှတိ၊ အဖန် တလဲလဲ လောင်မြိုက်၍ နေပါတော့သည်ဘုရား။
ဂေါတမ၊ ဂေါတမအနွယ်ဖြစ်တော်မူသော အရှင်ဘုရား။
သာဓု၊ တောင်းပန်ပါ၏။
အနုကမ္ပာယ၊ သနားပါသဖြင့် (အစဉ် သနားသောအားဖြင့်)။
နိဗ္ဗာပနံ၊ (ရာဂ) ငြိမ်းအေးစေကြောင်းကို။
ဗြူဟိ၊ ဟောတော်မူပါဘုရား။]

ဟု (ထေရဂါထာပါဠိတော်၊ နှာ ၃၆၉ ၊ ဂါထာ ၁၂၃၂) အရှင်အာနန္ဒာကို လျှောက်သည့် အခါ --

သညာယ ဝိပရီယေသာ၊
စိတ္တံ တေ ပရိဍယှတိ။
နိမိတ္တံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊
သုဘံ ရာဂူပသညှိတံ။

အသုဘာယ စိတ္တံ ဘာဝေဟိ၊
ဧကဂ္ဂံ သုသမာဟိတံ။
သင်္ခါရေ ပရတော ပဿ၊
ဒုက္ခတော မာ စ အတ္တတော။
နိဗ္ဗာပေဟိ မဟာရာဂံ၊
မာ ဍယှိတ္ထော ပုနပ္ပုနံ [၁]။

ဟူသော(ထေရဂါထာ နှာ-၃၇၀-လာ) အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဩဝါဒကထာကို နာခံရသဖြင့် ထိုမိန်းမ၏ သုဘနိမိတ် အာရုံကို ခွါဖျောက်လျက် အသုဘအာရုံသို့ စိတ်ပြောင်း ကူးရောက်၍ ရာဂမီး ပူလောင်ခြင်း ကင်းပျောက်လေသတည်း။ ထို့ကြောင့် --

ယံ ပဿတိ န တံ ဒိဋ္ဌံ၊
ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတိ။
အပဿံ ဗဇ္ဈတေ မုဠှော၊
ဗဇ္ဈမာနော န မုစ္စတိ [၂]။

[၁။ သညာယ၊ (ဖောက်ပြန်သော) အမှတ်သညာ၏။
ဝိပရိယေသာ၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့်။
တေ၊ သင်၏။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ပရိဍယှတိ၊ ပူလောင်၍ နေရပေ၏။
ရာဂူပသညှိတံ၊ ရာဂနှင့်စပ်သော။
သုဘံ-နိမိတ္တံ၊ သုဘနိမိတ်ကို။
ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ ပယ်စွန့်လိုက်ပါလော့။

အသုဘာယ၊ အသုဘရှုခြင်းဖြင့်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
ဧကဂ္ဂံ၊ တခုတည်းသော အာရုံရှိအောင်။
သုသမာဟိတံ၊ ကောင်းစွာတည်ကြည်သည်ကိုပြု၍။
ဘာဝေဟိ၊ ပွါးများပါလေလော့။

သင်္ခါရေ ၊ သင်္ခါရတရား၌။
ပရတော၊ တပါးတခြား အားဖြင့်။
ပဿ၊ ရှုကြည့်ပါလော။
ဒုက္ခတော၊ ဒုက္ခအားဖြင့်။
ပဿ၊ ရှုကြည့်ပါလော။
အတ္တတော၊ အတ္တအားဖြင့်။
မာ ပဿ၊ မရှုကြည့်ပါလေလင့်။

မဟာရာဂံ၊ ကြီးသောရာဂကို။
နိဗ္ဗာပေဟိ၊ ငြိမ်းအေးပါစေလော့။
ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်ဖန် ထပ်ခါတလဲလဲ။
မာ ဍယှိတ္ထော၊ မလောင်ကျွမ်းပါစေလင့်။

၂။ ယံ၊ အကြင်အရာကို။
ပဿတိ၊ မြင်၏။
တံ၊ ထိုအရာကို။
န ဒိဋ္ဌံ၊ မမြင်ချေ။
ယံ၊ အကြင်အရာကို။
ဒိဋ္ဌံ၊ မြင်အပ်၏။
တံ၊ ထိုအရာကို။
န ပဿတိ၊ မမြင်။
အပဿံ၊ မြင်အပ်သည်ကို မမြင်သော။
မုဠှော၊ တွေဝေသော ပုထုဇန်သည်။
ဗဇ္ဈတေ၊ တဏှာကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်ခံရ၏။
ဗဇ္ဈမာနော၊ တဏှာနှောင်ကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ချည်နှောင် ခံရသူသည်။
န မုစ္စတိ၊ သံသရာဝဋ် ဘဝညွှတ်မှ မကျွတ်လွတ်နိုင်ချေ။]

ဟု (ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၀၇-စသည်၌) ပြတော်မူသည်။ ဤဂါထာကို --

ယံ ပဿတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ၊ နနု စက္ခုနာ ဣတ္ထိ ပုရိသဒသနံ နတ္ထီတိ။ သစ္စံ။ “ဣတ္ထိံ ပဿာမိ ပုရိသံ ပဿါမီ”တိ ပန ပဝတ္တသညာယဝသေန ယံ ပဿတီတိ ဝုတ္တံ။ မိစ္ဆာဒဿနေန ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ယံ ပဿတိ၊

`န တံ ဒိဋ္ဌံ’။ တံ ရူပါယတနံ န ဟောတိ၊ ရူပါယတနံ ဝါ တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။ အထ ဝါ တံ ကေသာဒိဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတံ ဒိဋ္ဌံ န ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌံ ဝါ ယထာဝုတ္တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော။

“ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတီ”တိ ယံ ရူပါယတနံ ကေသာဒိဘူတုပါဒါယ- သမူဟသင်္ခါတံ ဝါ ဒိဋ္ဌံ၊ တံ ပညာစက္ခုနာ ဘူတတော န ပသာတီတိ အတ္ထော။

ဟူ၍ သတိပဌာနဝိဘင်းဋီကာ(နှာ ၁၄၈-၌) မိန့်မှာ ဖွင့်ဆိုသည့်အတိုင်း ဝိပလ္လာသသို့ အစဉ် လိုက်သော လူမိုက်တို့၏ ပကတိစက္ခု မိစ္ဆာစက္ခုဖြင့် ရှုမြင်ရသော သုဘနိမိတ်၊ ဣတ္ထိ ပုရိသ စသည်သည် ထင်ရှား မရှိသည်ဖြစ်၍ မမြင်ရ ဒိဋ္ဌ မဟုတ်။

ပညာရှိတို့သည် ပညာစက္ခုဖြင့် ရှုမြင်အပ်သည်ဖြစ်၍ ဒိဋ္ဌ မည်သော ရူပါယတန ကေသာဒိ သမူဟ ဘူတုပါဒါယ သမူဟကို ယထာဘူတဉာဏစက္ခုဖြင့် မရှုမမြင်သော ပုထုဇန် အန္ဓဗာလသည် သမုဒယသစ္စာ တဏှာကြိုး ချည်နှောင် အဖွဲ့ခံရသည်ဖြစ်၍ သံသရာဝဋ် ဘဝညွှတ်မှ မကျွတ် မလွတ်နိုင် ဟူလိုသည်။

ဤ၌ မိန်းမ ယောက်ျားကို ငါကြည့်မည်မှတ်၍ ပကတိမျက်စိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှု ထင်မြင်သော မိန်းမ ယောက်ျားသည် ထင်ရှား မရှိ၊ လောဘ ပမာဒ စသည်တို့၏အကြောင်း ကောင်းသော သုဘနိမိတ် ဣဋ္ဌာရုံတည်း၊ သမထ ဝိပဿနာ ပညာစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှု ထင်မြင်သော ဆံပင် အမွေး အရိုး အကြော ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်အစု မဟာဘုတ် ဥပါဒါရုပ်အစု အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ အစုသည် အလောဘ နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ် စသည်တို့၏ အကြောင်း မကောင်းသော အသုဘနိမိတ် အနိဋ္ဌာရုံတည်း။ မိန်းမယောက်ျား တယောက်တည်း ဖြစ်သော်လည်း ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌနှစ်ပါး ကွဲပြား၍ အာရမ္မဏိကစိတ္တုပ္ပါဒ် နှစ်ပါးကို တခြားတမျိုးစီ ဖြစ်ပွါးစေတတ်၏။

ဥပမာကား ရှေးအခါ စပါးအလိုရှိသော လှည်းသမားတို့သည် ပစ္စန္တရာဇ် တောရွာသို့ စပါးခံသွားကြရာ နေ့ရက်ရှည်ကြာစွာမောင်းနှင် နေဝင်မိုးချုပ်မှ ထိုရွာသို့ ဆိုက်ရောက် ခြင်းကြောင့် ထမင်းချက်ချိန် အခွင့်မရ၍ ဘန်းစကြာ လွှင့်ကြလေသော် စားသောက် ကျန်ကြွင်း တီကောင်ဟင်းနှင့်တကွ ရွာသားတို့က ပိုလျှံများစွာ ပေးကမ်းလိုက်ကြ သည်ကို ယူဆောင်ခဲ့၍ မိုက်မှောင်အတွင်း အတင်းအဝ ဟင်းချိုလှသည်ဟု မြိန်ရှက်စွာ စားသောက်ကြပြီး၍ ဟင်းချိုအကျန်ကို နက်ဖြန်ဘို့ ချန်ထား၍ နံနက်ခါ နွှေး၍ စားမည်ဟု ကြည့်ရှုကြလျှင် တီတွေ အမြှင်အမြှင်ကို မြင်မှ တီဟင်းမှန်းသိကြ၍ နှလုံး နာသဖြင့် ညဉ့်အခါက စားမိသမျှကို ပျို့အန်၍ ပစ်ကြသည်ဟူ၏။

ဤဝတ္ထု၌ တီဟင်းတခုတည်းပင် မမြင်မီ ဣဋ္ဌာရုံ၊ မြင်လျှင် အနိဋ္ဌာရုံ။ တနည်းလည်း ဇိဝှါဒွါရ၌ ဣဋ္ဌာရုံ၊ စက္ခုဒွါရ၌ အနိဋ္ဌာရုံ။ တနည်းလည်း ရွာသားများမှာ ဣဋ္ဌာရုံ, လှည်းသမားတို့မှာ အနိဋ္ဌာရုံ ကွဲပြား သောမနဿ, ဒေါမနဿ အထူးအပြားကို ဖြစ်စေ တတ်၏။

သမ္မော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တို့၌လည်း နို့စို့ သူငယ်တို့၏ မစင်သည် စက္ခုဒွါရ ကာယဒွါရတို့၌ ဣဋ္ဌာရုံဖြစ်၍ ဃာန ဇိဝှါဒွါရတို့၌ အနိဋ္ဌာရုံဖြစ်သည်။ စကြာမင်း၏ ပတ္တမြား ရတနာသည် အသာထိကိုင် သုံးသပ်လျှင် ကုသလဝိပါက်၏ အာရုံ ဣဋ္ဌာရုံ၊ ဦးခေါင်း စသည်၌ နာနာချလိုက်လျှင် ဖူးဖူးရောင် ကြွမည်ဖြစ်၍ အကုသလဝိပါက်၏ အာရုံ အနိဋ္ဌာရုံဖြစ်သည်။

ဤသို့ ဒွါရပယောဂ ရွှေ့ပြောင်း ကွဲပြားလျှင် ပါကတိကသတ္တဝါ (သာမညပုထုဇဉ် သတ္တဝါ) များ၌ပင် ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌ ကွဲပြား၍ သုခ ဒုက္ခ သောမနဿ ဒေါမနဿ အထူးအခြားကို ဖြစ်စေတတ်သည် ဟု ဆို၏။ စိတ်ကို အစိုးရတော်မူကြကုန်သော အရိယဣဒ္ဓိသခင် အရှင်ကောင်း တို့မှာကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိပေအံ့နည်း။ အာရုံကို အလိုရှိတိုင်း ပြုပြင် ပြောင်းလဲနိုင်တော့သည်သာ။ ထိုပြုပြင် ပြောင်းလဲသော အာရုံ အားလျော်စွာလည်း သောမနဿု’ ပေက္ခာဇော၊ သောမနဿု’ ပေက္ခာတဒါရုံ တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ဝိဘင်းအနုဋီကာ(ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဝိဘင်း နှာ-၁၁၂) ၌လည်း --

ကိရိယဇဝနာနံ ပန ဝိသယာဘိသင်္ခရဏဿ ဗလဝဘာဝတော တဒနန္တရာနံ တဒါရမ္မာနံ ယထာဝိသယံ ဝိသယဝေဒနာဝသေန တဒနုဂုဏတာ ဣစ္ဆိတာ။

ဟု မိန့်ဆို၏။

အနက်ကား -

ကိရိယဇဝနာနံ ပန၊ ကြိယာဇောတို့၏ကား။
ဝိသယာဘိသင်္ခရဏဿ၊ အာရုံကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း၏။
ဗလဝဘာဝတော၊ အားရှိသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
တဒနန္တရာနံ၊ ထိုကြိယာဇော၏ အခြားမဲ့၌ ကျကုန်သော။
တဒါရမ္မဏာနံ၊ တဒါရုံတို့၏။
ယထာဝိသယံ၊ အာရုံအားလျော်စွာ။
ဝိသယဝေဒနာဝသေန၊ အာရုံကို ခံစားသည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
တဒနုဂုဏတာ၊ ထိုဇော အားလျော်သည်၏အဖြစ်ကို။
ဝါ၊ ထိုဇောနှင့် ဝေဒနာတူသည်၏ အဖြစ်ကို။
ဣစ္ဆိတာ၊ အလိုရှိအပ်၏။ (အနက်)

ဤဆိုခဲ့ပြီးသော အာရုံပြောင်းလဲ ပြုပြင်နည်းသည် ထိုကေစိဆရာတို့ ဆိုသော စောဒနာစစ်တမ်း စကားတွင်လည်း ဝိပါက် ဝေဒနာနှင့် မှတ်၍ ဣဋ္ဌ အနိဋ္ဌဟု ခြားနား ပြီးသော အာရုံတခုတည်း၌ပင် ဣဋ္ဌရသ အနိဋ္ဌရသ နာနာသရ နာနာသဘာဝလည်း ရှိကြောင်းနှင့် ပါဝင်လျက်ပင်၊ သို့ဖြစ်လျက် ယောင်းမကို ခါး၌ညှပ်ထားပြီးလျှင် ထမင်းအိုး ဆူပွက် ဝေဖိတ်သည့်အခါ ဗျာပါသောက ကြီးလှ၍ ယောင်းမရှာ မတွေ့ သကဲ့သို့၎င်း၊ ခြံသို့ဝင်ပြီးမှ ခြံစည်းကို ခုန်လွှား ထွက်သွားသော နွားဆိုး နွားကြမ်း ကဲ့သို့၎င်း၊ သဘောကျခါနီးမှ နာနာရသ ဟူသည်လည်း တည်ရာအာရုံမှ အသီးအခြား မဟုတ် စသည်ဖြင့် စည်းကို ခုန်လွှား၍ ထွက်သွားလေသည်။

ပါရမီတော် အဟုန်ပြုပြင်၍ ထက်ဝန်းကျင် ကိုယ်တော်အလုံး အတိဣဋ္ဌာရုံ တုံးကြီး ဟူ၍ ကုသလဝိပါက်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော ဘုရားကိုယ်တော်ကြီးပင် ဖြစ်သော်လည်း ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်တော် စသော ကောဋ္ဌာသကို ခွဲစိတ်၍ အာရုံပြုလျှင် အကုသလ- ဝိပါက်ဖြစ်မည်သာ။ ယဉ်ကျေးလှပ ရှုမဝဟု မှတ်ထင်ရသော အဂ္ဂဒေဝီ မဟေသီ မိဖုရားခေါင်ကြီး စသည်တို့၏ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်စသည်ဝယ်ကား ဆိုဖွယ်ရာ မရှိပြီ။ ထို့ကြောင့် -

“ကိံ တေ ဝက္ကလိ ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန” ---

ဝက္ကလိ၊ အို - ဝက္ကလိ။
အလံ၊ မသင့်။
ဒိဋ္ဌေန၊ မြင်အပ်သော။
ဣမိနာ ပုတိကာယေန၊ ဤပုပ်သော ကိုယ်ကာယဖြင့်။
တေ၊ သင့်အား။
ကိံ ၊ အဘယ်အကျိုး ရှိအံ့နည်း။

စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်။ (ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုဟ် ပါဠိတော် နှာ-၉၈)

ဟသိတုပ္ပါဒ်ဖြစ်ပုံ

ခင်ပုပ်ငှက် ဝက်မငယ်တို့ကို ဘုရားမြင်တော်မူရာ အရိုးစု ပြိတ္တာ စသည်တို့ကို ရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် မြင်တော်မူရာ စသည်တို့၌ သနားဖွယ် ကြောက်မက် စက်ဆုပ်ဖွယ် ဖြစ်ပါလျက် အဘယ်သို့ အာရုံ ပြောင်း၍ အဘယ် အကြောင်းကြောင့် ပြုံးရယ်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော ဟသိတုပ္ပါဒ်စိတ် ဖြစ်နိုင် လေသနည်း ဟူမူ --

ပြိတ္တာကို မြင်လျှင် အကြောင်း မကောင်းမှုကို မြင်၍ ထိုကဲ့သို့သော အစ္ဆရိယဝိစိတြ ဂတိဝိပ္ပတ္တိ၏ အကြောင်း မရှိသော မိမိသန္တာန်၏ ပြည့်စုံခြင်း သမ္ပတ္တိဂုဏ် ဣဋ္ဌာရုံကို အာရုံပြုကာ ဝမ်းသာ ရွှင်ပြယ် ပြုံးရယ်သည်ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်ဆို၏။

ဥပမာကား မုတ်ဆိတ် ဖွားရားနှင့် ကုလားကို မြင်သော လုလင်ငယ် ပြင်းစွာ ငိုကြွေး သည်ကို အမောင် … ငါ့ကို မကြောက်ပါနှင့် ဆိုရာ ခင်ဗျားကြီးကို ကြောက်၍ငိုသည် မဟုတ်ပါ၊ ခင်ဗျားကြီးကို မြင်ရာတွင် ရှေးအခါ ပျောက်သွားသော ကျွန်တော့်ဆိတ်ကို အောက်မေ့ လွမ်းဆွတ်၍ ငိုပါသည် ဆိုသကဲ့သို့တည်း။

ဟသိတုပ္ပါဒ်သည် ပြိတ္တာ၏ အဆင်းစသော အနောဠာရိက အာရုံခြောက်ပါးကို အာရုံပြုသည် ဟူ၍လည်း အဋ္ဌကထာဆရာ မိန့်ဆိုသောကြောင့် ဤလောက၌ သားနှင့် တူသောသူကို သားဟူ၍ ချစ်ခင်ကြည်ဖြူ မွေးမြူကြသကဲ့သို့ ဆိတ်ကို လွမ်းဆွတ် သော သူငယ်သည်လည်း ဆိတ်ကို ချစ်လက်စ ကူးယှက်၍ ဆိတ်နှင့် အလားတူ မုတ်ဆိတ်ထူသော ကုလားကို ချစ်ခင်စုံမက်မည်ပင်။

ထို့အတူ မိမိသန္တာန်၌ သမ္ပတ္တိဂုဏ်ကို အာရုံပြု၍ဖြစ်သော သောမနဿဟသိတုပ္ပါဒ် ရောစပ် ယှက်ကူး၍ ငါမဖြစ်ရမည့် ပြိတ္တာအဆင်းကား ဤပြိတ္တာ အဆင်းလိုပင်တည်း၊ ဤအဆင်းပင်တည်းဟု အတိသြဠာရိက ပြိတ္တာအဆင်းကို မိမိမဖြစ်ရမည့် အနောဠာရိက ပြိတ္တာအဆင်း ဖြစ်အောင် ရွှေ့ပြောင်း ပြုပြင်သည်ဟု ကြံသင့်၏။ ဆန်းကြယ်သော နာနာဂတိကား ဆန်းကြယ်ရုံမျှနှင့် ဣဋ္ဌမဖြစ်သင့်ရာ၊ အနိဋ္ဌ ဘဝ တွေလည်း ပါလေဦးမည်၊ ပါလျက်နှင့် ဆန်းကြယ်သည်ဟုဆိုလျှင် --

နာဟံ ဘိက္ခဝေ အညံ ဧကနိကာယမ္ပိ သမနုပဿာမိ၊ ယံ ဧဝံ စိတ္တံ ယထယိဒံ ဘိက္ခဝေ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါဏာ --

• ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့။
• တိရစ္ဆာနဂတာ၊ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ကုန်သော။
• ဣဒံ မေ ပါဏာ၊ ဤသတ္တဝါတို့သည်။
• စိတ္တာ ယထာ၊ ဆန်းကြယ်ကုန်သကဲ့သို့။
• ဧဝံ၊ ဤအတူ။
• စိတ္တံ၊ ဆန်းကြယ်သော။
• အညံ၊ တပါးသော။
• ဧကနိကာယမ္ပိ၊ အပေါင်းအစည်း တခုမျှကိုသော်လည်း။
• အဟံ၊ ငါဘုရားသည်။
• န သမနုပဿာမိ၊ မြင်တော်မမူ။

ဟု-ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ဒုတိယဂဒ္ဒုလဗဒ္ဓသုတ်၊ နှာ၊ ၁၂၃-၌ ဟောတော်မူသောကြောင့် ခွေးဝက်ကစ တိရစ္ဆာန်ဟူသမျှ အတိဣဋ္ဌချည်းသာ ဖြစ်ခဲ့ရာ၏။ ဖြစ်ကား မဖြစ်။

ဤဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အာရုံပြောင်းလဲ၍ နှလုံးသွင်းနဲ အကွဲကွဲ အထွေထွေ ဟောပြတော်မူပေသောကြောင့် --

“ဣဓ ဘန္တေ သစေ အာကင်္ခတိ ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရေယျန္တိ၊ အပ္ပဋိကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ” စသည်ဖြင့်လာသော သုတ္တန်ပါဠိတော်များနှင့် အဘိဓမ္မာ ကျမ်းဂန်များသည် ယမုနာရေနှင့် ဂင်္ဂါရေသည် နှစ်ထွေမကွဲပြား သကဲ့ သို့၎င်း၊ ရွှေတခဲနက်ကို ထက်ဝက်စီ ခွဲထားသကဲ့သို၎င်း၊ တသားတည်း နှီးနှောစေ့စပ် ညီညွတ်ကြပေသည်။

သို့ဖြစ်ပါလျက် “ခါချဉ်ကောင် မာန်ကြီးလို့ တောင်ကြီးကို ဖြိုမည့်ကြံ၊ ခါးက မသန်” ဟူသကဲ့သို့ ခါချဉ်ဉာဏ် မာန်ဖိစီး၍ အဋ္ဌကထာ ရွှေတောင်ကြီးကို ဖျက်ဆီးမည် မကြံကြလေလင့်။

ဇောချနည်း ပြီး၏။

အတီတဘဝင် စသည်မည်ပုံ

အဘယ့်ကြောင့် အတီတဘဝင် စသည် မည်သနည်း --

ဝတ္ထာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနံ အတိက္ကမိတွာ ဣတံ ဂတံ ပဝတ္တံ၊ တေန ဝါ အတိက္ကမိတန္တိ အတီတံ။ တဒေ၀ ဥပပတ္တိဘ၀ဿ အင်္ဂံ ကာရဏန္တိ အတီတဘဝင်္ဂံ ဟူသော ဝစနတ္ထ အတီတဘဝင် မည်၏။

ဝိသဒိသ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝေန ဘဝင်္ဂသန္တတိံ စာလေတိ တဿ ဝါ စလနံ။ ဘဝင်္ဂမေဝ ဝါ စလနန္တိ ဘဝင်္ဂစလနံ။

တထာ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇနံ ဝါ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒေါ။

စက္ခာဒိပဉ္စဒွါရေ အာပါထဂတံ ရူပါဒိပဉ္စာရမ္မဏံ အာ၀ဇ္ဇေတိ ကိံ နာမေတန္တိ ဝဒန္တံ ဝိယ အာဘုဇတီတိ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနံ။

တထာ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ။

စက္ခတိ အာစိက္ခတိ သမဝိသမံ၊ ရူပံ ဝါ အဿာဒေတိ ဝိဘာဝေတိ ဝါတိ စက္ခု။ သုဏာတီတိ သောတံ၊ ဃာယတိ ဂန္ဓောပါဒါနံ ကရောတီတိ ဃာနံ ဇီဝိတနိမိတ္တံ ရသံ အဝှါယတီတိ ဇိဝှါ။ ဝိသေသေန ကုစ္ဆိတာနံ ပါပဓမ္မာနံ ကေသာဒီနံ ဝါ အာယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ကာယော။ သဗ္ဗတ္ထ ပသာဒေါယေ၀။ တသ္မိံ နိဿိတံ ဝိညာဏန္တိ စက္ခုဝိညာဏာဒိ။

တမေဝါ’ ရမ္မဏံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ။

သမ္မာ တီရေတိ ဝီမံသန္တံ ဝိယ ဘဝတီတိ သန္တီရဏံ၊

ဝဝတ္ထပေတိ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတီတိ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ။

ဧဝတိ သီဃံ ဂစ္ဆတိ ဝေဂသာ ပဝတ္တတီတိ ဇဝနံ။

တဿ အာရမ္မဏ’ မာရမ္မဏ’ မေတဿာတိ တဒါရမ္မဏံ - ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့် ဘဝင်္ဂစလန စသည်မည်၏။

အတီတ ဘဝင်

ဝတ္ထာရမ္မဏ သံဃဋ္ဋနံ၊ ဝတ္ထု အာရုံတို့၏ ထိခိုက်ခြင်းကို။
အတိက္ကမိတွာ၊ မထိခိုက်ခင် ဆောလျင်စွာလွန်၍။
ဣတံ ဂတံ ပဝတ္တံ၊ ဖြစ်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
တေန၊ ထိုထိခိုက်ခြင်းသည်။
အတိက္ကမိတံ၊ သဟုပ္ပါဒ မထိကြပဲ ဆိုင်းတွငံ့စား လွန်သွားအပ်၏။
ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အတီတံ၊ အတီတ မည်၏။
တဒေဝ၊ ထိုအတီတ သည်သာလျှင်။
ဥပပတ္တိဘဝဿ၊ ဝိပါက်နာမ်ရုပ် သမုတ်ခေါ်ရ ဖြစ်ဆဲဘဝ၏။
အင်္ဂံကာရဏံ၊ မသေမပြတ် တစပ်တည်း ဖြစ်ကြောင်းတည်း။
ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အတီတဘ၀င်္ဂံ၊ အတီတဘဝင် မည်၏။

ဘဝင်္ဂစလန

ဝိသဒိသ ဝိညာဏုပ္ပတ္တိ ဟေတုဘာဝေန၊ ဘဝင်အစဉ်နှင့် မတူသော ဝီထိဝိညာဏ် ဖြစ်ကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဘဝင်္ဂသန္တတိံ၊ ဘဝင်အစဉ်ကို။
စာလေတိ၊ လှုပ်စေတတ်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
တဿ၊ ထိုဘဝင်၏။
စလနံ၊ လှုပ်ခြင်းတည်း။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
ဘဝင်္ဂမေဝ၊ ဘဝင်သည်သာလျှင်။
စလနံ၊ လှုပ်တတ်သည်တည်း။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဘဝင်္ဂစလနံ၊ ဘဝင်္ဂစလန မည်၏။

ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ

တထာ၊ ထို့အတူ။
ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ ဖြတ်တတ်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
ဥပစ္ဆိဇ္ဇနံ၊ ပြတ်ခြင်း ပြတ်တတ်သည်တည်း၊
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒေါ၊ ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေ မည်၏။

ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း

စက္ခာဒိ ပဉ္စဒွါရေ၊ စက္ခုစသော ပဉ္စဒွါရ၌။
အာပါထဂတံ၊ ထင်ခြင်းသို့ ရောက်လာသော။
ရူပါဒိပဉ္စာရမ္မဏံ၊ ရူပ (အဆင်း) စသော ပဉ္စာရုံကို။
အာ၀ဇ္ဇေတိ၊ ဆင်ခြင်တတ်၏၊
ဧတံ၊ ဤကား။
ကိံ နာမ၊ အဘယ်မည်သည့်ဟာနည်း။
ဣတိ ဝဒန္တံဝိယ၊ ဤသို့ဆိုသကဲ့သို့။
အာဘုဇတိ၊ နှလုံးသွင်းတတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနံ၊ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း မည်၏။

မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း

တထာ၊ ထိုနှင့် တူသော ဝစနတ်ကြောင့်။
မနောဒွါရာဝဇ္ဇနံ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း မည်၏။

စက္ခု

သမဝိသမံ၊ လမ်းကောင်း လမ်းဆိုး စသော ညီညွတ်သည် မညီညွတ်သည်ကို။
စက္ခတိ အာစိက္ခတိ၊ ပြောဆိုတတ်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
ရူပံ၊ ရူပါရုံကို။
စက္ခတိ အဿာဒေတိ၊ သာယာတတ်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
စက္ခတိ ဘာဝေတိ၊ ထင်ရှားပြတတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
စက္ခု၊ စက္ခု မည်၏။

သောတ

သုဏာတိ၊ ကြားနာတတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သောတံ၊ သောတ မည်၏။

ဃာန

ဃာယတိ ဂန္ဓောပါဒါနံ ကရောတိ၊ အနံ့ကိုကပ်၍ ယူခြင်းကို ပြုတတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဃာနံ၊ ဃာနမည်၏။

ဇိဝှါ

ဇီဝိတနိမိတ္တံ၊ အသက်၏ အကြောင်းဖြစ်သော။
ရသံ၊ ရသဓာတ်ကို။
ဝါ၊ အရသာကို။
အဝှါယတိ၊ ခေါ်ယူတတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဇိဝှါ၊ ဇိဝှါမည်၏။

ကာယ

ဝိသေသေန၊ အထူးအားဖြင့်။
ကုစ္ဆိတာနံ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်ကုန်သော။
ပါပဓမ္မာနံ၊ မေထုန်စသော တရားယုတ်တို့၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
ကေသာဒီနံ၊ ဆံစသည်တို့၏။
အာယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ၊ ဖြစ်ရာတည်း။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ကာယာ၊ ကာယမည်၏။

စက္ခုဝိညာဉ်စသည်

သဗ္ဗတ္ထ၊ ငါးပုဒ်လုံးတို့၌။
ပသာဒေါ ယေဝ၊ စက္ခုပသာဒ စသည်ကိုသာ ကောက်အပ်၏။
တသ္မိံ၊ ထို စက္ခုစသော ပသာဒရုပ်၌။
နိဿိတံ၊ မှီသော၊
ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏ်တည်း၊
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
စက္ခုဝိညာဏာဒိ၊ စက္ခုဝိညာဏ် စသည်မည်၏။

သမ္ပဋိစ္ဆန

တမေဝါရမ္မဏံ၊ ထိုပဉ္စဝိညာဏ် ယူပြီးသော အာရုံကိုသာလျှင်။
သမ္ပဋိစ္ဆတိ ပဋိဂ္ဂဏှန္တံ ဝိယ ဟောတိ၊ ခံယူသိမ်းဆည်း သကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သမ္ပဋိစ္ဆနံ၊ သမ္ပဋိစ္ဆန မည်၏။

သန္တီရဏ

သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
တီရေတိ ဝီမံသန္တံ ဝိယ ဘဝတိ၊ စုံစမ်း ဆင်ခြင်သကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သန္တီရဏံ၊ သန္တီရဏ မည်၏။

ဝုဋ္ဌော

ဝဝတ္ထပေတိ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေန္တံ ဝိယ ပဝတ္တတိ၊ ကောင်းစွာ မှတ်သား ပိုင်းခြားသကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ၊ ဝုဋ္ဌော မည်၏။

ဇော

ဇဝတိ သီဃံ ဂစ္ဆတိ၊ လျင်စွာ သွားတတ်၏။
ဝေဂသာ၊ အဟုန်ဖြင့်။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဇ၀နံ၊ ဇော မည်၏။

တဒါရုံ

တဿ၊ ထိုဇော၏။
အာရမ္မဏံ၊ အာရုံသည်။
ဧတဿ၊ ထိုပိဋ္ဌိ ဘဝင်၏။
အာရမ္မဏံ၊ အာရုံတည်း။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တဒါရမ္မဏံ၊ တဒါရုံ မည်၏။

(ဤကား ဝစနတ္ထတည်း)

ဘဝင်လှုပ်ခြင်း

ပဉ္စာရုံသည် ပဉ္စပသာဒ၌ ထိခိုက်လာလျှင် ခုတ်ရာတပါး ရှရာတခြား ဟူသကဲ့သို့ ဟဒယဝတ္ထု၌ မှီသော ဘဝင်သည် အဘယ့်ကြောင့် လှုပ်လေ ပြတ်လေသနည်း။

ပဉ္စပသာဒသည် မဟာဘုတ်၌ မှီသည်၊ မဟာဘုတ်တို့သည် အချင်းချင်း စပ်ကြသည်။ ယင်းမဟာဘုတ်၌ ဟဒယဝတ္ထုရုပ် မှီသည်၊ ဟဒယဝတ္ထု၌ ဘဝင်စိတ်မှီသည်။ ဤသို့ တစပ်တည်း တည်သောကြောင့် လှုပ်လေ ပြတ်လေသည်။

ဥပမာကား စည်မျက်နှာ တဖက်မှ တီးနှက် ရိုက်ခတ်သောအခါ တဖက်မှကပ်ထား သော သကာခဲ၌ နားသော ယင်ကောင်၏ တုန်လှုပ် ပျံသွားခြင်းကဲ့သို့တည်း။

ထို့ကြောင့် (သစ္စသင်္ခေပ အဋ္ဌကထာ၊ ဂါထာ ၁၇၆-၌) –

ဃဋ္ဋိတေ အညဝတ္ထုမှီ၊
အညနိဿိတကမ္ပနံ။
ဧကာဗဒ္ဓေန ဟောတီတိ၊
သက္ခရောပမယာ ဝဒေ။

ဟု မိန့်အပ်၏။

• အညဝတ္တုမှီ၊ တပါးသော ပဉ္စဝတ္ထုကို။
• ဃဋ္ဋိတေ၊ ပဉ္စာရုံတို့ ထိခိုက်အပ်သည်ရှိသော်။
• အညနိဿိတကမ္ပနံ၊ တပါးသော ဟဒယ ဝတ္ထု၌မှီသော ဘဝင်စိတ်၏ လှုပ်ခြင်းသည်။
• ဧကာဗဒ္ဓေန၊ တပျစ်တဆက်တည်း စပ်ခြင်းကြောင့်၊
• ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
• ဣတိဧတံ၊ ဤအနက်ကို။
• သက္ခရောပမယာ = သက္ခရောပမာယ၊ သကာခဲ ဥပမာဖြင့်။
• ၀ဒေ၊ ဆိုရာ၏။

(ဤလည်း တခန်း)

မန္ဒာယုကစသော ပသာဒသုံးမျိုးနှင့် ပဉ္စဝိညာဏ်မှီရာပသာဒ

ပဉ္စဝိညာဏ်သည် မိမိတို့ ဖြစ်သောအခါ ထင်ရှားရှိသေး မချုပ်သေးသော ဧကူနပညာသ ပသာဒ (၄၉-ပါး) တို့တွင် အတီတဘဝင် တချက်နှင့် ဥပါဒ်ပြိုင်သော ပဉ္စဝတ္ထုကိုသာ မှီ၏။ ကြွင်း လေးဆဲ့ရှစ်ခုကို မမှီ။

အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူ --

မန္ဒာယုက ပသာဒ

အတီတဘဝင်၏ ရှေး တေရသမ (တဆယ့်သုံးခုမြောက်) ဘဝင်၏ ဘင်မှ စ၍ ပဌမဘဝင်၏ ဘင် တိုင်အောင် စိတ္တက္ခဏငယ် သုံးဆယ့် ခုနှစ်ချက် နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော သတ္တတိံသ (၃၇-ပါးသော) ပသာဒတို့သည် ဒုတိယ တဒါရုံ၏ဘင်သို့ မရောက်ကုန်။ ဤဝီထိ၏ အာရုံအောက် နည်းသော အသက်ရှိခြင်းကြောင့် “မန္ဒံ အာယု ယေသန္တိ”ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်အညီ မန္ဒာယုက မည်ကုန်၏။

အမန္ဒာယုက ပသာဒ

အတီတဘဝင်၏ ဌီမှစ၍ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏ ဘင်တိုင်အောင် စိတ္တက္ခဏငယ် တဆယ့်တချက်တို့နှင့် အတူ ဥပါဒ်သော ဧကာဒသပသာဒတို့သည် ဒုတိယတဒါရုံ၏ ဘင်ကို လွန်လျက် ဤ ဝီထိ၏ အာရုံထက် များသော အသက်ရှိခြင်းကြောင့် “အမန္ဒံ အာယု ယေသန္တိ” ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့်အညီ အမန္ဒာယုက မည်ကုန်၏။

ထို့ကြောင့် ယင်းပသာဒ လေးဆဲ့ရှစ်ခုတို့ကို ပဉ္စဝိညာဏ် မမှီသည်။

မဇ္ဈိမာယုက ပသာဒ

အတီတဘဝင်၏ ဥပါဒ်ခဏ၌ ဥပါဒ်သော ပသာဒသည်ကား ဤဝီထိ၏ အာရုံနှင့် တူမျှသော အသက်ရှိခြင်းကြောင့် “မဇ္ဈိမံ အာယု ယဿာတိ”ဟူသော ဝစနတ္ထနှင့် အညီ မဇ္ဈိမာယုက မည်၏။ ထို့ကြောင့် ပဉ္စဝိညာဉ် မှီသည်။

သတ္တတိံ သ မန္ဒာယုကာ၊ ဧကံ၀ မဇ္ဈိမံ မတံ။
အမန္ဒေ' ကာဒသာ စေတိ၊ ဝိညာတဗ္ဗာ ဝိဘာဝိနာ။
(မဏိမဉ္ဇူ-ပ-နှာ-၄၄၇။)

• မန္ဒာယုကာ၊ မန္ဒာယုက ပသာဒတို့ကို။
• သတ္တတိံသ၊ ၃၇-ချက်တို့ဟူ၍၊
• မတာ၊ သိအပ်ကုန်၏။
• မဇ္ဈိမံ၊ မဇ္ဈိမာယုက ပသာဒကို။
• ဧကံ၀၊ တချက်ဟူ၍သာလျှင်။
• မတံ၊ သိအပ်၏။
• စ၊ ထိုမှတပါး။
• အမန္ဒာ၊ အမန္ဒာယုက ပသာဒတို့ကို။
• ဧကာ ဒသ ဣတိ၊ တဆယ့်တချက်တို့ဟူ၍။
• ဝိဘာဝိနာ၊ ပညာရှိသောသူသည်။
• ဝိညာတဗ္ဗာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

အနက်ကား လွယ်၏။
(မရဏာသန္နဝီထိကိုထောက်၍ ဤစကားကို ယေဘုယျ ဟူ၍ မှတ်)

တနည်း -

သင်္ခေပဝဏ္ဏနာ အလိုကား အတီတဘဝင်၏ရှေး ပဉ္စမဘဝင်၏ ဘင်နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော ပသာဒသည် ပဉ္စဝိညာဏ်ဥပါဒ်သောကာလ ခဏငယ် နှစ်ဆယ့်ခြောက် ချက် အသက် 'ဝေမဇ္ဈ' ရောက်သောကြောင့် မဇ္ဈိမာယုက မည်၏။

ထိုမှ ရှေး ခဏငယ် နှစ်ဆယ့်သုံးချက်နောက် စက္ခုဝိညာဏ်၏ ဥပါဒ်တိုင်အောင် ခဏငယ် နှစ်ဆယ့်ငါးချက်တို့နှင့်အတူ ဥပါဒ်သော ပသာဒတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အသက်တိုခြင်း ရှည်ခြင်းကြောင့် မန္ဒာယုက အမန္ဒာယုက မည်ကုန်၏။

အမန္ဒာယုကပသာဒ နှစ်ဆယ့်ငါးခုတို့တွင် အတီတဘပင်၏ ဥပါဒ်၌ဖြစ်သော အလယ် ပဿာဒ တခုကိုသာ ပဉ္စာရုံနှင့်အတူ ဥပါဒ်သဖြင့် ထိခိုက်လာ၍ ပဉ္စာရုံနှင့် အတူချုပ် သောကြောင့် ပဉ္စဝိညာဏ် မှီသည်။ ကြွင်းပသာဒ အဋ္ဌစတ္တာလီသတို့ကို မမှီ။

ဤ၌ သင်္ခေပဆရာကား ပဋိသန္ဓေစိတ် စုတိစိတ် တို့ကို ထောက်၍ လျဉ်းပါးသည်။ ယုတ္တိ ရှိပေစွ။

သင်္ဂဟဂါထာ

တေဝီသတိ မန္ဒာယုကာ၊
ဧကံဝ မဇ္ဈိမံ မတံ။
အမန္ဒာ ပဉ္စဝီသာတိ၊
အမန္ဒေ မဇ္ဈနိဿိတံ။

• မန္ဒာယုကာ၊ မန္ဒာယုကပသာဒတို့ကို။
• တေဝီသတိ၊ ၂၃-ချက်တို့ဟူ၍။
• မတာ၊ သိအပ်ကုန်၏။
• မဇ္ဈိမံ၊ မဇ္ဈိမာယုက ပသာဒကို။
• ဧကံဝ၊ တချက်ဟူ၍သာလျှင်။
• မတံ၊ သိအပ်၏။
• အမန္ဒာ၊ အမန္ဒာယုကပသာဒတို့ကို။
• ပဉ္စဝီသ၊ ၂၅-ပါးတို့ဟူ၍။
• မတာ၊ သိအပ်ကုန်၏။
• ဣတိ ဣမေသု တီသု ဝတ္ထုရူပေသု၊ ဤပသာဒဝတ္ထုရုပ် သုံးခုတို့တွင်။
• အမန္ဒေ၊ အမန္ဒာယုက နှစ်ဆယ့်ငါးခုတွင်။
• မဇ္ဈနိဿိတံ၊ အလယ် ဝတ္ထုရုပ် တခုကိုသာ (ပဉ္စဝိညာဉ်သည်) မှီ၏။

ဤကား အတိမဟန္တာရုံဝီထိကို ဆိုသည်။

မဟန္တာရုံ ပရိတ္တာရုံတို့၌ကား မဏိမဉ္ဇူ အလိုဖြင့် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ မန္ဒာယုက သုံးခု သုံးခု လျော့သည်။ အမန္ဒာယုက သုံးခု သုံးခု တိုးပွါးသည်။ ထို့ကြောင့် ပရိတ္တာရုံ ခြောက်ဝီထိတို့တွင် အဆုံးစွန် ဝီထိ၌ မန္ဒာယုက တဆယ့်သုံး၊ အမန္ဒာယုက သုံးဆယ့်ငါး ရှိ၏။

သင်္ခေပ အလိုဖြင့်ကား မထူးမပြားပြီ။ မှီရာ ဝတ္ထုရုပ်သာ ပြောင်းရွှေ့တော့သည်။ အတိပရိတ္တာရုံ ခြောက်ဝီထိ၌ကား မှီမည့် ဝိညာဏ်ပင် မရှိသောကြောင့် မှီရာပသာဒကို မရွေးချယ်ရပြီ။

မန္ဒာ မန္ဒ မဇ္ဈိမာယုက ပြီး၏။

သာဗျာကတ၊ ကာမဝီထိ၊ ပဉ်သီတိ၊ နိဋ္ဌိ ဤတွင်တာ။

အပ္ပနာထိ ၅-ပါး

အပ္ပနာဝီထိသည်လည်း ဈာနဝီထိ မဂ္ဂဝီထိ ဖလသမာပတ္တိဝီထိ အဘိညာဝီထိ နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ အားဖြင့် ငါးပါးအပြား ရှိ၏။

ဈာနဝီထိ ၂-ပါး

ထိုတွင် ဈာနဝီထိသည်လည်း အာဒိကမ္မိကဝီထိ သမာပဇ္ဇနဝီထိ အားဖြင့် နှစ်ပါး အပြားရှိ၏။

ထိုတွင် အာဒိကမ္မိကဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား - ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း မန္ဒပည ဒန္ဓာဘိညပုဂ္ဂိုလ်အား ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ ဂေါတြဘူဟု ဥပစာရသမာဓိ လေးကြိမ်၊ တိက္ခပည ခိပ္ပါဘိညပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပစာ, အနုလုံ ဂေါတြဘူဟု သုံးကြိမ်၊ အပ္ပနာသမာဓိဇောဟု ဆိုအပ်သော ဈာန်တကြိမ်၊ ဘဝင် ထိုက်သမျှဖြစ်၍ ချုပ်၏။

သမာပဇ္ဇနဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား -- ရပြီးသော ဈာန်ကို သမာပဇ္ဇန အဓိဋ္ဌာန ဝုဋ္ဌာန- ဝသီဘော် သုံးပါးတို့ဖြင့် ဝင်စားလို ဆောက်တည်လို ထလိုသည်ရှိသော် ရှေးအတိုင်း ဖြစ်၏။ ဈာန်အကြိမ်များစွာ ကျသည်သာ ထူးပြားသည်။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား -- ရပြီး ဝင်စားပြီးသော ဈာန်၌ရှိသော ဝိတက်စသော ဈာန်အင်္ဂါကို အာဝဇ္ဇနဝသီ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ နှစ်ပါးတို့ဖြင့် အစိတ် အစိတ် ဆင်ခြင် လိုလတ်သော် ဘဝင်္ဂစလန, ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ, မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း, ပစ္စဝေက္ခဏာ (ကာမဇော) ဇောငါးကြိမ်, ဘဝင်ဖြစ်ထိုက်သမျှဖြစ်၍ ချုပ်၏။

ဈာနဝီထိပေါင်း ၇၂-ပါး

ရူပဈာန်ငါးပါး အရူပဈာန်လေးပါး၊ ဤကိုးပါးကို ကုသိုလ်, ကြိယာနှစ်ပါးနှင့် မြှောက် တဆယ့်ရှစ် ဖြစ်၏၊ ၎င်းတဆယ့်ရှစ်ကို အာဒိကမ္မိက သမာပဇ္ဇန နှစ်ပါးနှင့် မြှောက် ပြန်သော် သုံးဆယ့်ခြောက် ဖြစ်၏။ ၎င်းသုံးဆယ့်ခြောက်ကို တိက္ခ မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်ပြန်သော် ဈာနဝီထိပေါင်း ခုနစ်ဆယ့်နှစ် ဝီထိ ဖြစ်၏။

ဤ၌ ပထမဈာန်ဝီထိ ရှစ် ။ပ။ စတုတ္ထဈာန်ဝီထိ ရှစ်၊ ပဉ္စမဈာန်ဝီထိ လေးဆယ် ရှိ၏။

ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝီထိ ၁၉၂-ပါး

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိကား ဈာန်အင်္ဂါ တပါးတပါး၌ တဝီထိ ကဝီထိစီ ရကောင်း သောကြောင့် --

• ပထမဈာန် ရှစ်ဝီထိနောင် လေးဆယ်၊
• ဒုတိယဈာန် ရှစ်ဝီထိနောင် သုံးဆယ့်နှစ်၊
• တတိယဈာန် ရှစ်ဝီထိနောင် နှစ်ဆယ့်လေး၊
• စတုတ္ထဈာန် ရှစ်ဝီထိနောင် တဆယ့်ခြောက်၊
• ပဉ္စမဈာန်ဝီထိ လေးဆယ်နောင် ရှစ်ဆယ်၊

ပေါင်း တရာ့ကိုးဆယ့်နှစ် ဝီထိ ဖြစ်၏။

(သင်္ဂဟကဗျာ)

ဈာန်ကိုးခုကို၊ ကု ကိ အာ သံ၊
တိက် မန် မြှောက်ရေး၊ ဒွေး သတ္တရိ၊
ဈာန်ဝီထိပြား၊ အင်တပါး၌၊
တပါးရကောင်း၊ ပစ္စဝေက်ပေါင်းမှာ၊
များပြားစွာသည်။ တရာကိုးဆယ် နှစ် စွန်းတည်း။

ဈာနဝီထိ၌ဖြစ်သော စိတ်သရုပ် အာရုံစသည် လင်္ကာ

ထိုဝီထိတို့တွင် ရူပဈာနဝီထိ၌ စိတ်သရုပ်စသည်ကို ဤသို့ သိအပ်၏။

ပထမဈာန်၊ အာဒိကမ်၌၊
ချရန်မနော၊ တိဇောကာမ၊
သောမနနှင့်၊ ပထမဈာန်၊
ခုနစ်တန်သာ [၁]၊ အာရုံမှာမူ၊
ဘွင်ဟူသမျှ၊ သုံး၀အတိတ်၊
ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ်ခုနစ်၊
ဥပေက္ခာကြဉ်၊ ပဉ္စဝီသတိ၊
ပညတ္တိကို၊ ပြုဘိမြဲစွာ၊
မှီရာမှတ်ရှု၊ ရှေးရှေးဥသည့်၊
ဝတ္ထုဟဒယ၊ စွဲမှီကြသည်။
ဒွိဟ လွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

[၁။ လောကီပထမဈာန် ၃-ပါး (ကုသိုလ် ဝိပါက် ကြိယာ)၊ ဖိုလ်ပထမဈာန် ၄-ပါး (သောတာပတ္တိဖိုလ် ။ပ။ အရဟတ္တဖိုလ်)။]

လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊
ကာမသုဂတိ၊ ဘူမိ၌သာ၊
ဖလာတိဇန်၊ ငါးတန်တွက်စစ်၊
ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

ကာမတိဟိတ် ဘဝင်လေးခုကို ချဟူလို။ “ဥပေက္ခာ ကြဉ်”ဆိုသည်ကား ဌာနျူ, ဖလူတည်း။

ထက်ဈာန်မှာလည်း၊ တူစွာဤနှင့်၊
ဆင့်ကာမြှင့်၍၊ ထည့်လင့်ဘွင်ဘုံ၊
အာရုံမှာလည်း၊ အာရမ္မဏ၊
သင်္ဂဟက၊ ပြခဲ့သည့်တိုင်း၊
ကသိုဏ်းဆယ်၀၊ အသုဘနှင့်၊
ကာယဂတာ၊ အာနာပါန၊
လေးဝ ဗြဟ္မစိုရ်၊ ကျမ်းဆိုလျော်ညီ၊
ဆဗွီသတိ၊ ပညတ္တိသည်။
ရုံးညှိမကျန် ခပင်းတည်း။

သမာပဇ္ဇန၊ ဟူသမျှလည်း၊
ရူပဘွင်ကုန်၊ ဘုံအကုန်ကို၊
ဆိုရုံမျှသာ၊ အထူးလာသည်။
သေသာအာဒိ မယင်းတည်း။

ဝီထိလက်ရိုးဆရာကား သမာပဇ္ဇနဝီထိတို့၌ ဘဝင်ချ ဘုံဖြစ်တို့ကို အဆင့်ဆင့် တိုးပွါး ၍ ဆို၏။ ယုတ္တိမရှိ၊ ရာသီစုနှင့်လည်း မညီလေ။

ရူပဈာနဝီထိ၌ စိတ်သရုပ်စသည် ပြီး၏။

အရူပဈာနဝီထိ၌ကား လွယ်လှပြီ။

စတုဓာ သုခပုညမှာ၊
ပဉ္စဓာ’ ပေက္ခကာ’ ပရံ။
သုခကြိယတော စတုဓာ၊
ပဉ္စု’ပေက္ခာ မဟဂ္ဂတေ။

• သုခပုညမှာ၊ မဟာကုသိုလ် သောမနဿ နှစ်ခုနောင်မှ။
• စတုဓာ၊ ရူပါဝစကုသိုလ် သောမနဿ ဈာန်ဇောဟူသော လေးပါးအပြားရှိ၏။
• ဥပေက္ခကာ၊ မဟာကုသိုလ်တိဟိတ် ဥပေက္ခာနှစ်ခုမှ။
• ပရံ၊ နောက်၌။
• ပဉ္စဓာ၊ ရူပကုသိုလ် ဥပေက္ခာဈာန်ဇော-၁ အရူပကုသိုလ် ဈာန်ဇော-၄ ဟူသော ငါးပါး အပြားရှိ၏၊
• သုခကြိယတော၊ မဟာကြိယာ တိဟိတ်သောမနဿ နှစ်ခုနောင်မှ။
• စတုဓာ၊ ရူပါဝစရ ကြိယာသောမနဿ ဈာန်ဇော ဟူသော လေးပါး အပြားရှိ၏၊
• မဟဂ္ဂတေ၊ မဟဂ္ဂုတ်၌။
• ဥပေက္ခာ၊ မဟာကြိယာတိဟိတ် ဥပေက္ခာနှစ်ခု နောင်မှ။
• ပဉ္စ၊ ရူပကြိယာဥပေက္ခာဈာန်ဇော-၁ အရူပကြိယာဥပေက္ခာဈာန်-၄ ဟူသော ငါးပါး အပြားရှိကုန်၏။

ဤဂါထာကို သဘောကျစေ။

ပစ္စဝေက္ခဏာ၊ ချရာ မနော၊
ကာဇော သောဘန၊ သတ္တရသာ၊
အာရုံမှာမူ၊ ဘဝင်ဟူသမျှ၊
သုံးဝအတိတ်၊ ကံနိမိတ်တည်း၊
ကြွင်းစိတ်များမှာ၊ ဈာန်အင်္ဂါကို၊
ကြွင်းသမာပဇ်၊ နည်းတူဖြစ်သည်။
သစ်သစ် ယုံကြည် မငြင်းတည်း။

နိမိတ် ဘာဝနာ စသည် ၃-ပါးစီ

ပရိကမ္မနိမိတ် ဥဂ္ဂဟနိမိတ် ပဋိဘာဂနိမိတ် ဟု နိမိတ်သုံးပါး၊ ပရိကမ္မဘာဝနာ ဥပစာရဘာဝနာ အပ္ပနာဘာဝနာဟု ဘာဝနာသုံးပါး။ သမာဓိလည်း နည်းတူ သုံးပါး တို့ကို ပိုင်းခြား၍မှတ်။

ရှေ့ချင်းနှစ်တစ်၊ နောက်တစ်နှစ်၊ ယှဉ်လစ် စပ်ယူပါ။
ဒွေသတ္တရိ၊ ဈာန်ဝီထိ၊ နိဋ္ဌိ ဤတွင်တာ။

ဈာနဝီထိ ပြီး၏။

မဂ္ဂဝီထိ ၄-ပါး

မဂ္ဂဝီထိသည်လည်း --

• သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိ
• သကဒါဂါမိမဂ္ဂဝီထိ
• အနာဂါမိမဂ္ဂဝီထိ
• အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိ

အားဖြင့် လေးပါး အပြားရှိ၏။

သောတာပတ္တိမဂ္ဂ ဈာနဝီထိ ၅-ပါး

ထိုတွင် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝီထိ သည်လည်း ပထမဈာနဝီထိ ဒုတိယဈာနဝီထိ တတိယ ဈာနဝီထိ စတုတ္ထ ဈာနဝီထိ ပဉ္စမဈာနဝီထိ အားဖြင့် ငါးပါး အပြားရှိ၏။

ထိုတွင် ပထမဈာနဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား -- ဈာနဝီထိ အတိုင်းတွင် ဂေါတြဘူ နောင် မဂ်တကြိမ်၊ မန္ဒပည ဒန္ဓာဘိညပုဂ္ဂိုလ်အား ဖိုလ်နှစ်ကြိမ်၊ တိက္ခပည ခိပ္ပါဘိညပုဂ္ဂိုလ်အား ဖိုလ်သုံးကြိမ်၊ ဘဝင် ထိုက်သမျှ ဖြစ်၏။

မဂ္ဂဝီထိ၌ သမာပဇ္ဇနဝီထိ မရှိ။ “ကသ္မာ မဂ္ဂဿ ဧကစိတ္တက္ခဏိကတ္တာ (အဘယ့် ကြောင့်နည်း ဟူမူကား -- မဂ်သည် စိတ္တက္ခဏ တချက်မျှသာ အသက်ရှည်သည် ဖြစ်သောကြောင့်တည်း)။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ငါးမျိုး

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ ဖြစ်ဟန်တား -- ရအပ်ပြီးသော မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်၊ ပယ်ပြီးသော ကိလေသာ (ပဟီန ကိလေသာ), မပယ်ရသေးသော ကိလေသာ (အပ္ပဟီနကိလေသာ) ဤငါးပါးကို ဆင်ခြင်လိုလတ်သော် ဈာနဝီထိနောင် ကျသော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ အတိုင်း ချ။ ဤ၌ လျင်မြန်ခြင်းကို အလိုမရှိ အပ်ရကား ပစ္စဝေက္ခဏာဇော ခုနှစ်ကြိမ် ကျခြင်းသာ ထူးပြားသည်။ ပစ္စဝေက္ခဏာ ငါးဝီထိတည်း။

ဒုတိယဈာနဝီထိ စသည်လည်း ဤနည်းတူ။ အထက်မဂ် သုံးခုလည်း ဂေါကြဘူ အရာ၌ ဝေါဒါန်ချရ သည်သာ ထူးသည်။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိလည်း အရဟတ္တမဂ်နောင် ဆင်ခြင်ဖို့ရာ ကိလေသာကြွင်း မရှိရကား လေးဝီထိ စီသာ ဖြစ်သည်။

သောတာပတ္တိမဂ် ဈာနဝီထိ ငါးပါးကို တိက္ခ မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးနှင့်မြောက်၊ တဆယ် ဖြစ်၏။ ယင်းတဆယ်ကို ပါဒကဈာန် သမ္မသိတဈာန် ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယ သုံးပါးနှင့် မြှောက်ပြန်လျှင် သုံးဆယ်ဖြစ်၏။ ဤသို့လျှင် ဂေါတြဘူကျသော “ဝေါ-ဝါရ” သုံးဆယ်၊ အထက်မဂ် သုံးခုကိုလည်း ဤနည်းတူ မြှောက်၍ ဝေါဒါန် ကျသော “ဝေါ-ဝါရ” ကိုးဆယ်။ ပေါင်း မဂ္ဂဝီထိ တရာ့နှစ်ဆယ်ဖြစ်၏။

ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိကား အကျဉ်းတခုယုတ် နှစ်ဆယ်၊ အကျယ်အားဖြင့် အောက်မဂ် သုံးခုနောင် တရာ့ငါးဆယ်စီ၊ အရဟတ္တမဂ်နောင် တရာ့နှစ်ဆယ်၊ ပေါင်း ငါးရာ့ ခုနစ်ဆယ် ဖြစ်၏။

(သင်္ဂဟသံပေါက်)
မဂ်လေးတန်ကို၊ ဈာန်တိက် မန္ဒ၊
ပါဒကနှင့်၊ သမ္မ ပုဂ္ဂလဇ်၊
တွက်စစ် မြှောက်က၊ တရာ့နှစ်ဆယ်၊
များကျယ် သောင်းသောင်း၊ ပစ္စဝေက် ပေါင်းမှာ၊
ရသင်္ချာ၊ ငါးရာခုနစ်ဆယ်။

လောကီဈာန်ကို မရသော သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်၊ ရသော်လည်း ထိုဈာန်ကို ပါဒက သမ္မသိတ မပြုသော ဈာနလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် အနုလောမ ဉာဏ် ဟု ဆိုအပ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ နိယမအားဖြင့် ပထမဈာန် မဂ် ဖိုလ်ကိုသာ ရကုန်၏။

ပါဒကဈာန် သမ္မသိတဈာန် နှစ်ပါးစုံ ရှိလျက်နှင့် ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယ မရှိခဲ့လျှင် အထက်ဈာန်နှင့်တူ မဂ်ဖိုလ်ကို ရ၏။

ဤမဂ္ဂဝီထိ၌ စိတ်သရုပ် စသည်ကား --
သောတာမဂ္ဂ၊ ပထမဈာန်၊
ချရန်မနော၊ တိဇောကာမတ်၊
သောမနသ်[၁]ကုသိုလ်၊ မိမိဖိုလ်မဂ်၊
ဤငါးချက်သာ၊ အာရုံမှာမူ၊
ဘွင်ဟူသမျှ၊ သုံး၀ အတိတ်၊
ကံနိမိတ်တည်း၊ ကြွင်းစိတ် နုတိုင်၊
သုံးဆိုင်ဘူမ၊ သင်္ခါရတည်း၊
ကြွင်းထနိဗ္ဗာန်၊ မှီရန်မှတ်ရှု၊
ရှေးရှေးဥသည့်၊ ဝတ္တုဟဒယ၊
စွဲမှီရသည်။ ဒွိဟလွတ်ကင်း ရှင်းလေတည်း။

[၁။ ပထမဈာန်မှ စတုတ္ထဈာန်အထိ ဥပစာရဇောဟုခေါ်သော ပရိကံ, ဥပစာ အနုလုံ ဂေါတြဘူ ကာမဇော တို့မှာ သောမနဿ ဖြစ်သည်။]

မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ တို့သည် တေဘူမိက သင်္ခါရကို အာရုံပြုကုန်၏၊ ဂေါတြဘူ ဝေါဒါန် မဂ် ဖိုလ် တို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်၏ ဟူလိုသည်။

လွတ်ကင်းဒွိဟ၊ ရှင်းရှင်းပလော၊
ကာမ သုဂတိ၊ ဘူမိရူပေ၊
တိဟေ သက၊ မဂ္ဂဖလဋ္ဌံ၊
သုံးတန်တွက်စစ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
စိစစ်ဘဝင် သွင်းလေတည်း။

ပဉ္စဝေါကာရ တိဟိတ်ဘဝင် ကိုးခုကို ချ ဟူလိုသည်။

ဒုတိယဈာန်စသည် ဤနည်းတူ။

အထက်မဂ်သုံးခု၌ကား စတုဝေါကာရဘုံ၌လည်း ဖြစ်ရကား တိဟိတ်ဘဝင် တေရသကို ချအပ်၏။ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌လည်း မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်ရာ၌ ဉာဏသမ္ပယုတ်ဇောကိုသာ ချအပ်၏။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ပဉ္စဝေက္ခဏာ ဇောတို့သည် --

မဂ္ဂ ဖလဉ္စ နိဗ္ဗာနံ၊
ပစ္စဝေက္ခတိ ပဏ္ဍိတော။
ဟီနေ ကိလေသ သေသေ စ၊
ပစ္စဝေက္ခတိ ဝါ န ဝါ။

ဟူ၍ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊ နှာ-၁၆၂ ၌ လာသော ငါးပါးကို အာရုံပြုကုန်၏။
ဖလဋ္ဌံ ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်၌သာ ဖြစ်၏။ ဤမျှသာ ထူးသည်။

သတံ ဝီသတိ၊ မဂ်ဝီထိ၊ နိဋ္ဌိ ဤတွင်တာ။

(မဂ္ဂဝီထိ ပြီး၏။)

ဖလသမာပတ္တိဝီထိ

ဖလသမာပတ္တိဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား -
ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း ပန္ဒပညပုဂ္ဂိုလ်အား အနုလုံလေးကြိမ်။ တိက္ခပညပုဂ္ဂိုလ်အား သုံးကြိမ်။ ဖိုလ်အလိုရှိတိုင်း များစွာ၊ ဘဝင် များစွာဖြစ်၍ ချုပ်၏။

ဤ၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း အနုလုံတို့သည် တေဘူမကသင်္ခါရကို အာရုံပြုကုန်၏။ ဖိုလ်ဇောတို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်၏။ မိမိ ဖလဋ္ဌံပုဂ္ဂိုလ်တယောက်စီ၌သာ ဖြစ်၏။ အကြွင်း မဂ္ဂဝီထိနှင့် နည်းတူ။

အစွန်းတရာ၊ နှစ်ဆယ်သာ၊ ဖလာဝီထိပေါင်း။

မဂ် ဖိုလ်နှစ်ပါး ပေါင်းမူကား --

အဋ္ဌဝီသ သုခါပုညာ၊ သတ္တဓာ ပေက္ခကာ’ ပရံ။
သုခကြိယတော စတုဓာ၊ ဧကော’ ပေက္ခာ အနုတ္တရေ။

သုခါပုညာ၊ သောမနဿသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ်ဇော ၂-ခု မှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
အဋ္ဌဝီသ၊ မဂ်သောမနဿ ၁၆၊ အောက်ဖိုလ်သောမနဿ ၁၂-အားဖြင့် ၂၈-ပါးသော လောကုတ္တရာ အပ္ပနာဇောတို့သည်။
(ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။)
ဥပေက္ခကာ၊ ဥပေက္ခာသဟဂုတ် ဉာဏသမ္ပယုတ် မဟာကုသိုလ်ဇော ၂- ခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌
(အပ္ပနာ လောကုတ္တရာ အပ္ပနာဇောတို့သည်။)
သတ္တဓာ၊ မဂ်ဥပေက္ခာ ၄, အောက်ဖိုလ်ဥပေက္ခာ ၃-အားဖြင့် ၇-ပါးအပြားရှိကုန်၏။
သုခကြိယတော၊ မဟာကြိယာ တိဟိတ် သောမနဿ ဇော ၂-ခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
(အပ္ပနာ၊ လောကုတ္တရာ အပ္ပနာဇောတို့သည်။)
စတုဓာ၊ အရဟတ္တဖိုလ် သောမနဿ အားဖြင့် ၄-ပါးအပြားရှိကုန်၏။
အနုတ္တရေ၊ လောကုတ္တရာစိတ်၌။
ဥပေက္ခာ၊ မဟာကြိယာတိဟိတ် ဥပေက္ခာ ၂-ခုမှ။
ပရံ၊ နောက်၌။
ဧကော၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဥပေက္ခာ အပ္ပနာဇော တပါးသည်။
(ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။)

ဤဂါထာကို သဘောကျစေ။

မဟဂ္ဂုတ်နှင့် ရောပြန်လျှင် “ဒွတ္တိံသ သုခပုညမှာ” စသော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ ဂါထာ အတိုင်း ထွက်၏။ သဘောကျစေ။

(သင်္ဂဟကဗျာ)
ဂေါတြဘူ၊ နောက်မူ စံထုံး၊
နှစ်ဆယ့်သုံး မှန်၊ ဝေါဒါန် နောက်ပါး၊
ဆယ့်ငါးကြိုက်ကြုံ၊ အနုလုံ နောက်၊
ရောက်သည် နှစ်ဆယ်၊ အကျယ် ရွေးစစ်၊
ငါးဆယ့်ရှစ်လီ၊ ဆဗ္ဗီခေပါ၊
အပ္ပနာသည်။ သင်္ချာပေါင်းစု အခွဲတည်း။

ဝီထိပေါင်းကား --
ဒုဝေသတ၊ တာလီသ၊ လောကဥတ္တရာ။
တြိသတ၊ ဒွါဒသ၊ ပေါင်းက အပ္ပနာ။
စတုသဟ၊ တိဦန၊ ရောထ သဗ္ဗကာ။

အဘိညာဉ်ဝီထိ

ဆိုလတ္တံ့သော အဘိညာဝီထိ၊ နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ တို့သည်လည်း ဤ၌ ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ဝင်ကုန်ပြီ။ ဖြစ်ဟန် ထူးသောကြောင့်သာ အသီး ထုတ်၍ ဆိုရသည်။

အဘိညာဉ်ဝီထိ ၇-ပါး

ထိုအဘိညာဝီထိသည် ဒိဗ္ဗစက္ခု ဒိဗ္ဗသောတ ဣဒ္ဓိဝိဓ ပရစိတ္တဝိဇာနန ပုဗ္ဗေနိဝါသာ- နုဿတိ ယထာကမ္မုပဂ အနာဂတံသ အဘိညာဝီထိ အားဖြင့် ခုနစ်ပါး အပြားရှိ၏။

ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ဝီထိ

ထိုတွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား --

ယေဘုယျအားဖြင့် သမာပတ် ရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဒူရ ပဋိစ္ဆန္န သဏှ သုခုမဖြစ်သော ရူပါရုံကိုသော်လည်း မြင်လိုလတ်သော် တေဇော’ ဒါတာ’ လောက ကသိုဏ်း (တေဇောကသိုဏ်း သြဒါတကသိုဏ်း, အာလောကကသိုဏ်း) သုံးပါးတို့တွင် တပါးပါး၌ ရူပပဉ္စမဈာန်ကို ဝင်စား၏။

(ဤကား ပရိကံ၏ အခြေဖြစ်သော ပါဒကဈာနဝီထိတည်း။)

ထို့နောင် မမြင်ရသေးသော အနာဂတ်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ “ဧတဿ ရူပံ ပဿာမိ၊ ဧတံ ရူပံ ပဿာမိ”ဟု ဆောက်တည်သောအားဖြင့် ကာမ မနောဒွါရဝီထိ တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

(ဤကား ပရိကမ္မဝီထိတည်း။)

ထို့နောင် ရှေးအတိုင်း ကသိုဏ်းသုံးပါးတို့တွင် တပါးပါး၌ ရူပ ပဉ္စမဈာန်ကို ဝင်စား ပြန်၏။

(ဤကား အဘိညာဉ်၏ အခြေဖြစ်သော ပါဒကဈာနဝီထိတည်း။)

ထို့နောင်မှ အဓိဋ္ဌာန်အပ်ပြီးသော ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံကို အာရုံပြု၍ အလွန်အကျူး အထူး သိတတ်သော ဈာန်တကြိမ်ကျသော ရူပပဉ္စမဈာန်အဘိညာဝီထိ ဖြစ်၏။ ဤသို့ လေးဝီထိ ချအပ်၏။

ကြွင်း အဘိညာခြောက်ပါး၌လည်း နည်းတူ။

ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်၏ ပါဒကဈာန် နှစ်ဝီထိမှာ ကသိုဏ်းဆယ်ပါးတွင် ထိုက်ရာ တပါးပါးကို ဆို။ ဝီထိလက်ရိုးဆရာကား ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာမှာ ပထဝီ ကသိုဏ်းကို အာရုံပြုရ၏ဟု ဆို၏။ ကြွင်း အဘိညာခြောက်ပါးမှာ အာလောက ကသိုဏ်းကို အာရုံပြုရ၏ဟု ဆို၏။ သာဓကလည်း မရှိ၊ ယုတ္တိလည်း မရသောကြောင့် ဥပလက္ခဏ နိဒဿနနည်းအားဖြင့် ဆိုသည်ဟု ယူရန်ရှိသည်။ [အကျယ်ကို သိလိုမူ အထက် စုဒ္ဒသမကဏ္ဍ သမထအရာ အဘိညာ အခန်းမှာမှ သိရလတ္တံ့။]

ကျန်အဘိညာဉ်များ၌ အဓိဌာန်ပုံများ

ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်၌ “ဧတဿ သဒ္ဒံ သုဏောမိ”။

ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်၌ “သတံ ဟောမိ သဟဿံ ဟောမိ”။

ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ်၌ “ဧတဿ စိတ္တံ ဇာနာမိ”။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်၌ “ပုဗ္ဗေ နိဝုတ္တံ ခန္ဓံ ဇာနာမိ”။

ယထာကမ္မုပဂ အဘိညာဉ်၌ “အတီတံ ကမ္မံ ဇာနာမိ”။

အနာဂတံသ အဘိညာဉ်၌ “အနာဂတံ ခန္ဓံ ဇာနာမိ”။

ဤသို့ စသည်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်သည်။

အဘိညာဉ်တို့၏ အာရုံများ

ဒိဗ္ဗသောတသည် ပစ္စုပ္ပန်သဒ္ဒါရုံကို အာရုံပြု၏။

ဣဒ္ဓိဝိဓသည် ပါဒကဈာန်နှင့် နိမ္မိတရုပ်တို့ကို အာရုံပြု၏။

ပရစိတ္တဝိဇာနနသည် ရှေ့ ခုနစ်ရက် နောက် ခုနစ်ရက်အတွင်း သူတပါးတို့၏ စိတ် စေတသိက်ကို အာရုံပြု၏။

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိသည် ရှေးအနန္တရ ဘဝ စုတိမှစ၍ အဇ္ဈာဝုတ္ထနိုဝါသ ဂေါစရနိဝါသ အားဖြင့် နေခဲ့ဘူး သုံးခဲ့ဘူး (အာရုံပြုခဲ့ဘူး) သော မိမိ သူတပါး တို့၏ ခန္ဓာငါးပါး၊ ထိုခန္ဓာငါးပါးနှင့်စပ်သော အမည်အမျိုး စသော ပညတ် နိဗ္ဗာန်၊ ဤအာရုံခြောက်ပါးကို အာရုံပြု၏။

ယထာကမ္မုပဂသည် အတိတ်ဖြစ်သော လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ စိတ္တုပ္ပါဒ်ကို အာရုံပြု၏။

အနာဂတံသသည် အနာဂတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး, ထိုခန္ဓာငါးပါးနှင့် စပ်သော အမည် အမျိုးစသော ပညတ် နိဗ္ဗာန် ဤအာရုံခြောက်ပါးကို အာရုံပြု၏။

ဤအဘိညာဉ် ခုနစ်ပါးကို ကုသိုလ် ကြိယာ နှစ်ပါးနှင့်မြှောက် တဆဲ့လေး ဖြစ်၏။ ၎င်းကို တိက္ခ မန္ဒ နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်ပြန်သော် နှစ်ဆဲ့ရှစ်ဝီထိ ဖြစ်၏။ စိတ် သရုပ် စသည် လွယ်ပြီ။

အဘိညာဉ်ငါးပါးဟူရာ၌ ဒိဗ္ဗစက္ခုနှင့်ကင်း၍ ပရိကမ် အသီးအခြား မရှိရကား ယထာကမ္မုပဂ, အနာဂတံသ နှစ်ပါးကို ဒိဗ္ဗစက္ခု၌ သွင်းသည်။

အနာဂတံသ ဉာဏဉ္စ၊
ယထာကမ္မုပဂံ တထာ
တန္နိဿိတတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ၊
ဒိဗ္ဗစက္ခုမှီ သင်္ဂဟံ။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒ(ဂါထာ-၁၄၉၃။)

အနာဂတံသ ဉာဏဉ္စ၊ အနာဂတံသဉာဏ်သည်၎င်း။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
ယထာကမ္မုပဂံ စ၊ ယထာကမ္မုပဂဉာဏ်သည်၎င်း။
တန္နိဿိတတ္တာ၊ ထိုဒိဗ္ဗစက္ခုလျှင် မှီရာရှိသည့် အဖြစ်ကြောင့်။
ဒိဗ္ဗစက္ခုမှီ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်၌။
သင်္ဂဟံ၊ ရေတွက်ပေါင်းရုံးခြင်းသို့။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏၊
(ကျန်ဂါထာအနက်လွယ်)။

အဘိညာဉ် ခြောက်ပါး ဟူရာ၌ အာသဝက္ခယ အဘိညာကို ထည့်သည်။

ဣဒ္ဓိဝိဓံ ဒိဗ္ဗသောတံ၊
ပရစိတ္တဝိဇာနနာ။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ၊
ဒိဗ္ဗစက္ခာ’သဝက္ခယော။
ဆဠာဘိညေဟိ သမ္ပန္နံ၊
ဝန္ဒေ ပုရိသကုဉ္ဇရံ။
(သုတဝန္ဒနာ။)

(သင်္ဂဟသံပေါက်)
စ သော ဣဒ် ပ၊ ပုဗ် ယ အ-ဟု၊
သတ္တဘိညာ၊ ငါးဖြာဖြစ်က၊
ယ-နှင့် အ-ကို၊ စ-၌ သွင်းယူ၊
ခြောက်မူ အာသဝက်၊ ထိုဝယ်စွက်၊
သုံးချက် နားလည်စေ။

အဓိဋ္ဌာန, ဝိကုဗ္ဗန, မနောမယ, ဉာဏဝိပ္ဖါရ, သမာဓိဝိပ္ဖါရ, အရိယ, ကမ္မဝိပါကဇ, ပုညဝတော, ဝိဇ္ဇာမယ, တတ္ထတတ္ထသမ္မာပယောဂပစ္စယဣဒ္ဓိ အားဖြင့် တန်းခိုး ဆယ်ပါးတို့တွင် အစသုံးပါးကိုသာ ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ဟူရာ၌ ယူအပ်၏။

အ ဝိ မ ဉာဏ်၊ အ သ ကံ၊ ပုညံ ဝိဇ္ဇာ တတ်။
ဣဒ္ဓိဝိဓာ၊ ဘိညာမှာ၊ စစွာ သုံးပါးမှတ်။
ဝီထိဘိညာ၊ ဋ္ဌဝီသာ၊ ဤခါ အပြီးသတ်။

အဘိညာဉ်ဝီထိ ပြီး၏။

နိရောဓ သမာပတ္တိဝီထိ

နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ ဖြစ်ဟန်ကား -- သမာပတ် ရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် “ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ” (သံ-၂၊ ၂၂) လေးလံစွာသော ခန္ဓာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် လွန်စွာငြီးငွေ့လှ၍ ဒိဋ္ဌဓမ္မ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ခံစား လိုလတ်သော် လောကီ ပထမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး၍ ထိုဈာန်၌ရှိသော သင်္ခါရကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ဝိပဿနာရှု၏။

[ဟဝေ၊ စင်စစ်။
ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည်။
ဘာရာ၊ လေးလံလှသော ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးကြီးတို့ မည်ကုန်၏။]

ဤနည်းတူစွာ အာကိဉ္စညာယတနဈာန် တိုင်အောင် ဝင်စားပြီးလျှင် အာကိဉ္စညာ- ယတနဈာန် မှထ၍ နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန သံဃပဋိမာနန သတ္ထုပက္ကောသန အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ - ဤပုဗ္ဗကိစ္စ လေးပါးကို ပြုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမမနောဒွါရဝီထိ တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ရူပဘုံ၌ကား-ဤလေးကိစ္စကို ပြုဖွယ်မရှိ။

[ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါး-
(၁) နာနာဗဒ္ဓ အဝိကောပန (နာနာ + အဗဒ္ဓ + အဝိကောပန) = မိမိကိုယ်နှင့် ကင်းကွာနေသည့် ကျောင်း သင်္ကန်းစသော ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးတို့ မပျက်စီး ပါစေ သတည်း၊
(၂) သံဃပဋိမာနန = သံဃာတို့ တောင့်တ အလိုရှိအပ်လျှင် (သမာပတ်မှ ထပါစေ သတည်း)။
(၃) သတ္ထုပက္ကောသန = ဘုရားခေါ်တော်မူလျှင် (သမာပတ်မှ ထပါစေသတည်း)။
(၄) အဒ္ဓါန ပရိစ္ဆေဒ = နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနေစဉ် (၇-ရက်အဘွင်း) သေမည် မသေမည် အသက်အပိုင်းအခြားကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုခြင်း။]

ထို့နောင် နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်ကို ၀င်စား၏၊ ယင်းဈာန် နှစ်ကြိမ် အဆုံး၌ ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ၌ဖြစ်လျှင် ခုနှစ်ရက်၊ ရူပဘုံ၌ ဖြစ်လျှင် အလိုရှိတိုင်း စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်၏၊ တိဇရုပ် ဒွိဇရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း တည်ခြင်းသည် ရှိသေး၏၊ ဤသို့ချုပ်ခြင်းသည် နိရောဓသမာပတ် မည်၏။

သမာပတ်မှ ထသောအခါ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ အနာဂါမိဖိုလ်တကြိမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်မှာ အရဟတ္တဖိုလ် တကြိမ် ဖြစ်ပြီးနောက် ဘဝင် အကြိမ်များစွာဖြစ်၍ ချုပ်၏။

နိရောဓဝီထိကို ကာမ ရူပဘုံ နှစ်ပါးနှင့်မြှောက် နှစ်ပါး၊ ၎င်းကို အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်ပြန်သော် လေးပါး၊ ၎င်းကို တိက္ခ မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်ပြန် သော် ရှစ်ပါးဖြစ်၏။

စိတ်သရုပ်စသည် လွယ်ပြီ။

သင်္ချာအဋ္ဌ၊ နိရောဓ၊ ဤမျှနိဋ္ဌိတာ။

စိတ်တို့၏ တကြိမ်ဖြစ်ခြင်း စသောနည်းဖြင့် သရုပ်ခွဲခြင်း

ဤဝီထိသင်္ဂဟ၌ သရုပ်ခွဲပုံကား -- ဒွိပဉ္စဝိညာဏ် မနောဓာတ် မဂ်စိတ်၊ ဤ တဆယ့်ခုနစ်ခုသော စိတ်တို့သည် တကြိမ်သာ ဖြစ်ကုန်၏။

သုခသန္တီရဏသည် တကြိမ်၎င်း နှစ်ကြိမ်၎င်း ဖြစ်၏။ (သန္တီရဏကိစ္စနှင့် တဒါရုံကိစ္စ)

နေဝသညာနာသညာယတန ကုသိုလ် ကြိယာကြဉ်သော မဟဂ္ဂုတ်စိတ် နှစ်ဆယ့်ငါးခု တို့သည် တကြိမ်၎င်း အကြိမ်များစွာ၎င်း ဖြစ်ကုန်၏။ (အာဒိကမ္မိကဈာန်နှင့် သမာပဇ္ဇနဈာန်)

မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတခုသည် တကြိမ်၎င်း နှစ်ကြိမ်၎င်း သုံးကြိမ်၎င်း ဖြစ်၏။ (အာဝဇ္ဇနကိစ္စ၊ ဝုဋ္ဌောကိစ္စ)

ကာမပဋိသန္ဓေ ၁ဝ-ပါးနှင့် နေဝသညာနာသညာယတန ကုသိုလ် ကြိယာ၊ ဤ တဆယ့်နှစ်ခုတို့သည် တကြိမ်၎င်း နှစ်ကြိမ်၎င်း အကြိမ်များစွာ၎င်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ပဋိသန္ဓေကိစ္စ တဒါရုံကိစ္စ ဘဝင်ကိစ္စ အာဒိကမ္မိကဈာန် သမာပဇ္ဇနဈာန်)

အောက်ဖိုလ်နှစ်ခုသည် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်၏။ (မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် တိက္ခပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မဂ်ဝီထိ ဖလသမာပတ္တိဝီထိ)

အထက်ဖိုလ်နှစ်ခုတို့သည် တကြိမ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် အကြိမ်များစွာဖြစ် ကုန်၏။ (နိရောဓသမာပတ် မှထချိန် မန္ဒပုဂ္ဂိုလ် တိက္ခပုဂ္ဂိုလ် ဖလသမာပတ္တိဝီထိ)

အကုသိုလ် မဟာကုသိုလ် ကြိယာဝိပ္ပယုတ် ဟသိတုပ္ပါဒ်၊ ဤ နှစ်ဆယ့်တခုတို့သည် ငါးကြိမ် ခြောက်ကြိမ် ခုနစ်ကြိမ် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဇောကိစ္စ)

မဟာကုသိုလ် ကြိယာဉာဏသမ္ပယုတ် ရှစ်ခုတို့သည် သုံးကြိမ် လေးကြိမ် ငါးကြိမ် ခြောက်ကြိမ် ခုနှစ်ကြိမ် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပစာရသမာဓိဇော ပစ္စဝေက္ခဏာဇော မရဏာသန္နဇော ပကတိဇော) ပေါင်းသော် စိတ်တခုယုတ်ကိုးဆယ် ဖြစ်၏။

ဤအရာဝယ်၊ အလွယ်တကူ၊ ဆောင်ယူရန်ဘို့ ကဗျာပျို့ကား -- ဤသို့တက်။

တကြိမ်သာဖြစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်တည်း။
တစ်နှစ်တပါး။တစ် အများကား။ နှစ်ဆယ့်ငါးဖြစ်။
တစ်နှစ်သုံးမှာ၊ တခုသာတည်း။
တခါနှစ်များ၊ ဆယ့်နှစ်ပါးလုံး။
နှစ်သုံးများမြောက်၊ ဒွေးဟုကောက်လေ။
ငါးခြောက်ခုနစ်၊ နှစ်ဆယ့်တစ်မှတ်။
တစ်နှစ်သုံးများ၊ နှစ်ပါးဟုရေး။
သုံး လေး ငါး ခြောက်၊ ခုနစ်မြောက်မှာ၊ ရှစ်ခုလာ၏။
ဖွေရှာရွေးနုတ်၊ အကုန်ထုတ်သည်။
ဧက်ယုတ် ကိုးဆယ် စိတ်ပေါင်းတည်း။

ဝါရဘေဒ

တနည်းလည်း --

တကြိမ် ဖြစ်ကောင်းသောစိတ် ငါးဆယ့်ရှစ်၊
နှစ်ကြိမ် ဖြစ်ကောင်းသောစိတ် တဆယ့်ရှစ်၊
သုံးကြိမ် တဆယ့်သုံး၊
လေးကြိမ် ရှစ်၊
ငါးကြိမ် နှစ်ဆယ့်ကိုး၊
ခြောက်ကြိမ် ခုနစ်ကြိမ် နည်းတူ၊ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ကောင်းသောစိတ် လေးဆယ့် တခုရှိ၏။
ရှေးနည်းကိုကြည့်၍ ခွဲလေ၊ မခဲ။

မဏိမဉ္ဇူ၌ကား ပဋိသန္ဓေနောင် ဘဝင် တဆယ့်သုံးကြိမ် တဆယ့်လေးကြိမ်၊ တဆယ့် ငါးကြိမ် တဆယ့်ခြောက်ကြိမ်၊ မဂ္ဂဝီထိ၌ ဖိုလ်တကြိမ် နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် နိရောဓ သမာပတ်၏ရှေ့ နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်တကြိမ် နှစ်ကြိမ်ကျသည်ဟု ဆို၏။ ဆရာတို့ ချရိုးမရှိ၍ မဆိုလိုက်ပြီ။ (ဤကား ဝါရဘေဒ)

ဥပ္ပတ္တိက္ကမ

တနည်း -- အနန္တရပစ္စည်း ပဋ္ဌာန်းနည်းဖြင့်လည်း ခွဲအပ်၏၊ ခွဲဟန်ကား –

ပဋိသန္ဓေနောင် ဘဝင်ဖြစ်၏၊ ဘဝင်နောင် ဘဝင်, အာဝဇ္ဇန်း, စုတိဖြစ်၏။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်းနောင် ပဉ္စဝိညာဏ်၊ ၎င်းနောက် သမ္ပဋိစ္ဆိန်း၊ ၎င်းနောက် သန္တီရဏ၊ ၎င်း နောက် ဝုဋ္ဌော၊ ဝုဋ္ဌောနောက် ဝုဋ္ဌော ကာမဇော ပဉ္စဝေါကာရဘဝင်၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းနောက် ကာမဇော၊ ကာမဇောနောက် ကာမဇော, မဟဂ္ဂုတ်ဇော, လောကုတ္တရာဇော, တဒါရုံ, ဘဝင်, စုတိ၊ အပ္ပနာဇောနောက် အပ္ပနာဇော, တိဟိတ်ဘဝင်၊ တဒါရုံနောက် တဒါရုံ, ကာမဘဝင်, စုတီ၊ စုတိနောက် ပဋိသန္ဓေ ဖြစ်၏။

ဤအရာဝယ် မှတ်လွယ်ဘို့ရာ ကဗျာအချုပ်ကား----

သန္ဓေဘဝင်၊ ပဉ္စဒွါရာ၊
ပဉ္စာသမ္ပ၊ တီရဏ ဝုဋ္ဌော၊
မနောဇဝါ၊ တဒါစုတိ၊
ဖြစ်ဘိကမ၊ ဧက်ဒသနောက်၊
ကျရောက်စိတ်ကို၊ ရွေးကောက် ဆိုက။
မငြင်မငြို ကွဲလိမ့်တည်း၊
(ဤကား ဥပ္ပတ္တိက္ကမ)

ဘူမိဇာတိဘေဒ

တနည်းလည်း။ ။(ကာမရူပ အရူပဘုံတို့၌ အကုသိုလ်ဇော စောခဲ့သော်) အကုသိုလ် ဇောနောက် အကုသိုလ်ဇော, ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်, အရူပဝိပါက်၊ ဤလေးမျိုး (တို့သည် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ဇော, တဒါရုံ, ဘဝင်, စုတိ အဖြစ်ဖြင့်) ဖြစ်၏။

ကာမကုသိုလ်နောက် ကာမ, ရူပ, အရူပ, အနုတ္တရကုသိုလ်, ဝိပါက်၊ ဤရှစ်မျိုး (ဇော, တဒါရုံ, ဘဝင်, စုတိ, အဖြစ်ဖြင့် ထိုက်သည်အားလျော်စွာ) ဖြစ်၏။

ကာမဝိပါက်နောက် ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်, အရူပဝိပါက်, ကာမကြိယာ ဤ လေးမျိုးဖြစ်၏။ (ပဉ္စဒွါရဝီထိ၊ မနောဒွါရဝီထိ၊ ကာမဘုံမှ စုတေသွားသည့် ပဋိသန္ဓေဝီထိများ)

ကာမကြိယာနောက် အကုသိုလ်, ကာမကုသိုလ်, ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်, အရူပဝိပါက်, အနုတ္တရဝိပါက်၊ ကာမ, ရူပါ, ရူပကြိယာ၊ ဤကိုးမျိုးဖြစ်၏။

ရူပကုသိုလ်နောက် ရူပကုသိုလ်, ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်၊ ဤသုံးမျိုး ဖြစ်၏။

ရူပဝိပါက်နောက် ကာမ, ရူပါ, ရူပဝိပါက်, ကာမကြိယာ၊ ဤလေးမျိုး ဖြစ်၏။

ရူပကြိယာနောက် ရူပကြိယာ, ကာမ, ရူပဝိပါက်၊ ဤသုံးမျိုးဖြစ်၏။

အရူပကုသိုလ်နောက် အရူပကုသိုလ်, ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်, အရူပဝိပါက်, အနုတ္တရဝိပါက်၊ ဤငါးမျိုးဖြစ်၏။

အရူပဝိပါက်နောက် ကာမဝိပါက်, အရူပဝိပါက်, ကာမကြိယာ၊ ဤသုံးမျိုးဖြစ်၏။

အရူပကြိယာနောက် ကာမဝိပါက်, ရူပဝိပါက်, အရူပဝိပါက်, အနုတ္တရဝိပါက်, အရူပကြိယာ၊ ဤငါးမျိုး ဖြစ်၏။

လောကုတ္တရကုသိုလ်နောက် လောကုတ္တရဝိပါက် တမျိုးသာ ဖြစ်၏၊

လောကုတ္တရဝိပါက်နောက် ကာမ, ရူပါ, အရူပါ, နုတ္တရဝိပါက်၊ ဤလေးမျိုး ဖြစ်၏။

ဤအရာဝယ် မှတ်ဖွယ် ချုံးချဉ်း ကဗျာကျဉ်းကား --

အကုသလ၊ ကာမ ရူပါ၊
နုတ္တရာဝိပါက်၊ နောက်ဆက်လေးဝ၊
ကာမ ကုသိုလ်၊ နောက်ကို ရှစ်ဖြာ၊
ကြိမှာ နဝ၊ ရူပပုညာ၊
ကိရိယာနှင့်၊ အရူပါဝိပါက်၊
နောက်သုံးချက်ကျ၊ အရူပ၌၊
ပုညကြိယာ၊ နောက်မှာ ငါးထုတ်၊
လောကုတ် ကုသိုလ်၊ နောက်ကို တမျိုး၊
မော်ကွန်းထိုးသည်။
ရှေးရိုးကျမ်းညီ မလွဲတည်း။
(ဤကား ဘူမိဇာတိဘေဒ)

သရူပဘေဒ

တနည်းလည်း။ ။ လောဘမူနောက် လောဘမူ သန္တီရဏ မဟာဝိပါက် မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၊ ဤ နှစ်ဆယ့်ရှစ် ဖြစ်၏။

ဒေါသမူနောက် ဒေါသမူ ဥပေက္ခာသန္တီရဏ မဟာဝိပါက်ဥပေက္ခာ၊ ဤရှစ်ခု ဖြစ်၏။

မောဟမူနောက် မောဟမူ သန္တီရဏ မဟာဝိပါက် မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၊ ဤနှစ်ဆယ့်နှစ် ဖြစ်၏။

ကာမကုသိုလ်နောက် သန္တီရဏ မဟာကုသိုလ် မဟာဝိပါက် ရူပါ ရူပကုသိုလ် ဝိပါက် မဂ်စိတ်နှစ်ဆယ် အောက်ဖိုလ်တဆယ့်ငါး၊ ဤ ခုနစ်ဆယ့်နှစ်ခု ဖြစ်၏။

ကာမဝိပါက်နောက် အာဝဇ္ဇန်း ပဉ္စဝိညာဏ်ကြဉ်သော လောကီဝိပါက် ဤ နှစ်ဆယ့်လေးခု ဖြစ်၏။

ကာမကြိယာနောက် အကုသိုလ် ကာမကုသိုလ် မနောဓာတ်ကြဉ်သော ကာမ ရူပါ ရူပဝိပါက် ကြိယာ အရဟတ္တဖိုလ် ငါး၊ ဤ ခုနှစ်ဆယ့်လေးခု ဖြစ်၏။

ရူပကုသိုလ်နောက် ရူပကုသိုလ် ပဉ္စဝေါကာရတိဟိတ် ဝိပါက်၊ ဤ တဆယ့်လေးခု ဖြစ်၏။ ရူပဝိပါက်နောက် အာဝဇ္ဇန်း မဟာဝိပါက် ရူပါ ရူပဝိပါက်၊ ဤတဆယ့်ကိုးခု ဖြစ်၏။ ရူပကြိယာနောက် ရူပကြိယာ ပဉ္စဝေါကာရတိဟိတ် ဝိပါက်၊ ဤ တဆယ့်လေးခု ဖြစ်၏။

အရူပကုသိုလ်နောက် အရူပကုသိုလ် တိဟိတ်ဘဝင် အနာဂါမိဖိုလ်၊ ဤ တဆယ့်ရှစ်ခု ဖြစ်၏။ အရူပဝိပါက်နောက် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း သမ္ပယုတ်မဟာဝိပါက် အရူပဝိပါက်၊ ဤကိုးခု ဖြစ်၏။ အရူပကြိယာနောက် အရူပကြိယာ တိဟိတ်ဘဝင် အရဟတ္တဖိုလ်၊ ဤတဆယ့်ရှစ်ခု ဖြစ်၏။ -

မဂ်နောင် ဖိုလ်လေးခုဖြစ်၏၊ ဖိုလ်နောင် ဖိုလ် တိဟိတ်ဘဝင်၊ ဤတဆယ့်ခုနစ်ခု ဖြစ်၏။

တနည်းလည်း -

လောဘမူ ပထမအသင်္ခါရိက တခုနောက် ယင်း အသင်္ခါရိက သန္တီရဏ မဟာဝိပါက် မဟဂ္ဂုတ်ဝိပါက်၊ ဤနှစ်ဆယ့်တခုသော စိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ဤသို့ စသည်ဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ် ပဉ္စမဈာန်တိုင်အောင် စိတ်တခု တခုနောင် ကျသော စိတ်ကို ရေတွက်ရမည်၊ မခဲလှပြီ။

တနည်းလည်း --

လောဘမူနောက်၌သာ ဖြစ်၍ ဒေါသမူနောက်၌ မဖြစ်၊
ဒေါသမူနောက်၌သာ ဖြစ်၍ လောဘမူနောက်၌ မဖြစ်၊
နှစ်ပါးလုံးနောင် ဖြစ်၊
နှစ်ပါးလုံးနောင် မဖြစ်။
ဤသို့ စသည်ဖြင့် သပွတ်အူပမာ ပွေချာရစ်ပတ် အထပ်ထပ် ခွဲလေ။

ဤအရာဝယ် မှတ်ဖွယ်သိမ်းအုပ် ကဗျာချုပ်ကား --

လောနောက် နှစ်ဆယ့်ရှစ်၊ ဒေါနောက် ရှစ်တည်း၊
နှစ်ဆယ့်နှစ်၀၊ မောနောက်ကျ၏၊
ကာမပုညာ၊ ဒွါသတ္တရိ၊
ယင်းဝိနှစ်ဆယ့်လေး၊ ခုနစ်ဆယ့်လေး ကိ၊
ဆယ့်လေး ရူပိ၊ ကုနှင့် ကိတည်း၊
ဝိဆယ့်ကိုးဖြစ်၊ ဆယ့်ရှစ် အရူပ၊
ပုညကိရိ၊ ဝိမှာ နဝ၊
မဂ်မှ လေးဖြစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်ဖိုလ်၊
ထိုမှတဆူ၊ လောဘမူလ၊
ပထမ တစ်၊ နောက်မှာဖြစ်သည်၊
နှစ်ဆယ့်တစ် ဆို၊ ဤနည်းကိုလျှင်၊
ထက်ဖိုလ် တိုင်အောင်၊ နည်းယူဆောင်လေ၊
ထို့နောင် မှာဖြစ်၊ ဤမဖြစ်ဟူ၊
သပွတ်အူခက်၊ ပွေချာယှက်အောင်၊
စက်လှည့်လေဘိ၊ ဤနည်းသိက။
ဝီထိထိုထို မခဲတည်း။
(ဤကား သရူပဘေဒ)

ဝီထိသရုပ်ခွဲပုံ ပြီး၏။

ဝီထိပိုင်းဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

▬▬▬▬▬▬▬

ဤဝီထိသင်္ဂဟဝယ် ယုံဖွယ်အမှန် ကျက်မှတ်ရန်ကား -

ကာမ ဝီထိ ဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

▬▬▬▬▬▬

ရူပသဒ္ဒါ အနေကာဝ၊
သကဋ္ဌာနာ ပဒိဿရေ။
န ပန သမုဒါယေန၊
အလ္လိနေကာပိ သေသကာ။

ပသာဒါပိ စ ဧကာပိ၊
ဟောန္တိ ဝိညာဏနိဿယာ။
“စက္ခုံ ပဋိစ္စ ရူပေ စ၊
ဥပ္ပဇ္ဇတီ”တိ ပါဌတော။
(ဋီကာကျော် နှာ၊ ၁၄၁။)

ယဒိ စေ’တံ ဒွယံ အတ္တ၊
သမီပံယေဝ ဂဏှတိ။
အက္ခိဝဏ္ဏံ တထာ မူလံ၊
ပဿေယျ ဘမုကဿ စ။
(ဋီကာကျော်၊ ၂၀၆။)

ဒိသာဒေသ ဝဝတ္ထာနံ၊
သဒ္ဒဿ န ဘဝေယျ စ။
သိယာ စ သရဝေဓိဿ၊
သကဏ္ဏေ သရပါတနံ။
(ဋီကာကျော် -၂၀၆။)

ယထာ ဝေဂေန ဓာဝန္တော၊
ဌာတုကာမော န တိဋ္ဌတိ။
ဧဝံ ဒွိက္ခတ္တုံ ဘဝင်္ဂံ၊
ဥပ္ပဇ္ဇိတွာဝ ဆိဇ္ဇတိ။
(ဋီကာကျော် -၁၄၁။)

ဒွိဝါရတ္တာ နိရုဒ္ဓတ္တာ၊
တဒါလမ္ဗံ န ဇာယတိ၊
အတီတေပိ စ အာလမ္ဗေ၊
နာနာရမ္မဏ ဘာဝတော။
န ဟိ မဂ္ဂဖလာ’ညကြ၊
နာနာရမ္မဏာ သမ္ဘဝေါ။
(ဋီကာကျော်-၁၄၄။)

ဥတု ဗီဇနိယာမော စ၊
ကမ္မ ဓမ္မနိယာမတာ။
စိတ္တဿ စ နိယာမောတိ၊
ဉေယျာ ပဉ္စ နိယာမတာ။
(အဘိဓမ္မဝတာရ ဂါထာ ၄၆၈။)

ပုပ္ဖါဒိဓာရဏံ တုလျ၊
ဖလုပ္ပါဒေါ ဝိပါကဒေါ။
မဟီကမ္ပော စိတ္တုပ္ပတ္တိ၊
နိဒဿန’မိဒံ ကမာ။

မဏိန္ဓနာတပေ အဂ္ဂိ၊
အသန္တောပိ သမာဂမေ။
ယထာ ဟောတိ တထာ စိတ္တံ၊
ဝတ္ထာလမ္ဗာဒိသင်္ဂမေ။
(သစ္စသံခိပ် အဋ္ဌကထာ ဂါထာ-၃၁၁။)

ဇနကံ တံသမာနံ ဝါ၊
ဇဝနံ အနုဗန္ဓတိ။
န တု အညံ တဒါလဗ္ဗံ၊
ဗာလဒါရကလီလယာ။

သမ္ဘဝတ္တာ စ ဗီဇဿ၊
ကာမေ တဏှာဝသေန ဝါ။
(ဋီကာကျော်-၁၅၄။)

က္ကဋ္ဌာ’ နိဋ္ဌာနိ မဇ္ဈဿ၊
၀သာ ဒွါရဝသေန ဝါ။
ပယောဂဿ ၀သေနာပိ၊
နိစ္ဆိတာနီတိ အာဂတံ။
(သမ္မောဟဝိနောဒနီ ဋ္ဌ၊ ဒု၊ နှာ၊ ၈-၁၁)

(မရဏာသန္နဘာဝေန မန္ဒီဘူတဝေဂတ္တာ ပဉ္စေဝ ဇဝနာနိ)။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဋ္ဌ၊ နှာ၊ ၁၈၁။

အဝိဇ္ဇာတဏှာသင်္ခါရ-
သဟဇေဟိ အပါယိနံ။
ဝိသယာဒီ နဝစ္ဆာဒံ၊
နာမနံ ခိပနမ္ပိ စ။
(သစ္စသံခိပ်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၆၄။)

အပ္ပတီနေဟိ သေသာနံ၊
ဆာဒနံ နာမနမ္ပိ စ။
ခိပကာ ပန သင်္ခါရာ၊
ကုသလာ’ဝ ဘဝန္တိ’ဟ။
(သစ္စသံခိပ်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၆၅။)

ဥပရူ’ပရိ အာရုပ္ပါ၊
န အာယူဟန္တိ ဟေဋ္ဌိမံ။
ဗလိတ္တာ စုပစာရဿ၊
တိဟေတုကာ၀ သန္ဓိယော။

ဘဝန္တရကတံ ကမ္မံ၊
ယ’မောကာသံ လဘေ တတော။
ဟောတိ သာ သန္ဓိ တေနေ၀၊
ဥပဋ္ဌာပိတဂေါစရေ။
(သစ္စသံခိပ်၊ ဋ္ဌ၊ ၁၇၁။)

---

အနက်ကား

▬▬▬▬▬

ရူပ သဒ္ဒါ၊ ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံတို့သည်။
အနေကာဝ၊ နှလုံးသွင်း အားလျော်စွာ အပေါင်းများသာလျှင်။
သကဋ္ဌာနာ၊ မိမိတို့တည်ရာ အရပ်မှ။
ပဒိဿရေ၊ ထမ်းစင် ထမ်းသောအသွင် ထင်လာကုန်၏။
ပန တထာပိ၊ ထိုသို့ အပေါင်းများစွာ ထင်လာ ကုန်ငြားသော်လည်း။
သမုဒါယေန၊ အပေါင်းအားဖြင့်၊
န၊ အာရုံ မပြုတတ်။
သေသကာ၊ ကြွင်းသော ဂန္ဓ ရသ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ တို့သည်ကား။
အလ္လိနာ၊ ဝိညာဏ်၏မှီရာ ပသာဒရုပ်ကလာပ်၌ ကပ်ငြိကုန်ရကား။
ဧကာပိ၊ တခုတည်းသော ကလာပ်၌ တည်ကုန်သော အာရုံတို့သည်လည်း။
ပဒိဿရေ၊ ထင်လာကုန်၏။

ပသာဒါပိ စ၊ ပသာဒရုပ်တို့သည်လည်း။
ဧကာပိ၊ တခုတည်းသောကလာပ်၌ တည်ကုန်သော်လည်း။
ဝိညာဏနိဿယာ၊ ပဉ္စဝိညာဏ်၏ မှီရာတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်နိုင်ကုန်၏။
ကသ္မာ၊ အဘယ် သာဓကကြောင့် သိရသနည်းဟူမူ။
“စက္ခုံ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ”တိ ပါဌတော၊ ဟူသော သာဓကပါဌ်ကြောင့်တည်း။
(ဋီကာသင်္ဂဟ)

ဧတံ ဒွယံ၊ ဤစက္ခု သောတ နှစ်ပါးသည်။
အတ္တသမီပံယေဝ၊ မိမိအနီးသို့ ရောက်လာသော အဆင်း အသံကိုသာ။
ယဒိ စ ဂဏှတိ၊ အကယ်၍ ယူသည် ဖြစ်အံ့။
အက္ခိဝဏ္ဏံ၊ မျက်လုံး၏အဆင်းကို။
ပဿေယျ၊ မြင်ရရာ၏။
တထာ၊ ထို့အတူ၊
ဘမုကဿ စ၊ မျက်မှောင်၏လည်း။
မူလံ၊ အရင်းကို။
ပဿေယျ၊ မြင်ရရာ၏။

သဒ္ဒဿ၊ အသံ၏။
ဒိသာဒေသဝဝတ္ထာနံ စ၊ အရပ်အကွက်ကို ပိုင်းခြား နိုင်ခြင်းသည်လည်း။
န ဘဝေယျ၊ မဖြစ်ရာ။
သရဝေဓိဿ၊ အသံကိုနားထောင်၍ ပစ်သော လေးသမား ကန်း၏။
သကဏ္ဏေ၊ မိမိနားတွင်း၌။
သရပါတနဉ္စ၊ မြားကိုပစ်ချခြင်းသည်လည်း။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
(ဋီကာကျော်)

ဝေဂေန၊ အဟုန်ဖြင့်။
ဓာဝန္တော၊ ပြေးသောသူသည်။
ဌာတုကာမော၊ ရပ်လိုပါလျက်။
န တိဋ္ဌတိ ယထာ၊ မရပ်တည်နိုင်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
ဘဝင်္ဂံ၊ ဘဝင်သည်။
ဒွိက္ခတ္တုံ၊ နှစ်ကြိမ်။
ဥပ္ပဇ္ဇိတွာဝ၊ ဖြစ်၍သာလျှင်။
ဆိဇ္ဇတိ၊ ပြတ်၏။

တဒါလမ္ဗံ၊ တဒါရုံသည်။
ဒွိဝါရတ္တာ၊ နှစ်ကြိမ်ကျရိုး ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း။
နိရုဒ္ဓတ္တာ၊ အာရုံချုပ်နှင့်လေသောကြောင့်၎င်း။
န ဇာယတိ၊ မဟန္တာရုံစသည်၌ မဖြစ်။

အတီတေပိ စ အာလမ္ဗေ၊ ချုပ်လေပြီးသော အာရုံ၌လည်း။
နာနာရမ္မဏဘာဝတော၊ အာဝဇ္ဇန်း စသည်တို့နှင့် ကာလအားဖြင့် ပြားသော အာရုံ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
န ဇာယတိ၊ တဒါရုံမဖြစ်။
ဟိ သစ္စံ၊ မှန်၏။
မဂ္ဂ ဖလာ၊ မဂ္ဂဝီထိ ဖလသမာပတ္တိဝီထိမှ။
အညတြ၊ တပါးသောဝီထိ၌။
နာနာရမ္မဏသမ္ဘဝေါ၊ အာရုံပြားသော ဖြစ်ခြင်းသည်။
န၊ မရှိ။

ဥတု ဗီဇနိယာမော စ၊ ဥတု၏မြဲခြင်း မျိုးစေ့၏မြဲခြင်း၎င်း။
ကမ္မ ဓမ္မနိယာမတာ၊ ကံ၏မြဲခြင်း တရား၏မြဲခြင်း၎င်း၊
စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။
နိယာမော စ၊ မြဲခြင်း၎င်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပဉ္စ၊ ငါးပါးကုန်သော။
နိယာမတာ၊ မြဲသော အဖြစ်တို့ကို။
ဉေယျာ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ပုပ္ဖါဒိဓာရဏံ၊ သစ်ပင်တို့၏ တပြိုင်နက် အပွင့်စသည်ကို ဆောင်ခြင်း။
တုလျဖလုပ္ပါဒေါ၊ တူသောအသီးကို ဖြစ်စေခြင်း၊
ဝိပါကဒေါ၊ လျော်သောအကျိုးကို ပေးခြင်း။
မဟီကမ္ပော၊ ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေ နေတော်မူခါ စသည်တို့၌ မြေကြီးတုန်လှုပ်ခြင်း၊
စိတ္တုပ္ပတ္တိ၊ ဝီထိစိတ်တို့၏ ရှေ့နောက်ဖြစ်ခြင်း၊
ဣဒံ၊ ဤသည်ကား။
ကမာ၊ အစဉ်အတိုင်း။
နိဒဿနံ၊ သက်သေတည်း။
(အဘိဓမ္မာဝတာရ သင်္ဂဟ)

မဏိန္ဓနာတပေ၊ ကျောက် လောင်စာ နေပူသည်။
သမာဂမေ၊ ပေါင်းစုမိလတ်သော်။
အသန္တောပိ၊ စကတဲက မရှိပဲလည်း။
အဂ္ဂိ၊ မီးသည်၊
ဟောတိ ယထာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့။
တထာ၊ ထို့အတူ။
ဝတ္ထာလမ္ဗာဒိသင်္ဂမေ၊ ဝတ္ထု အာရုံစသည်တို့ ပေါင်းဆုံမိလတ်သော်။
အသန္တံပိ၊ စကတဲက မရှိပဲလည်း။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(သစ္စသံခိပ်)

တဒါလဗ္ဗံ၊ တဒါရုံသည်။
ဗာလဒါရကလီလယာ = ဗာလဒါရကလီလာယ၊ သူငယ်၏ စမ္ပာယ်နည်းဖြင့်။
ဇနကံ ဝါ၊ မိမိကို ဖြစ်စေတတ်သော ကာမကုသိုလ် အကုသိုလ်ဇောသို့၎င်း။
တံသမာနံ၊ ထိုဇောနှင့်တူသော။
ဇ၀နံ ဝါ၊ ကာမ ကြိယာဇောသို့၎င်း။
ဝါ၊ ကာမကုသိုလ် အကုသိုလ် ကြိယာဇာသို့၎င်း။
အနုဗန္ဓတိ၊ အစဉ်လိုက်၏။
အညံတု၊ တပါးသော မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာဇောသို့ကား။
န အနုဗန္ဓတိ၊ မလိုက်။

ဗီဇဿ စ၊ ကာမပဋိသန္ဓေ တည်းဟူသော မျိုးစေ့၏လည်း။
သမ္ဘဝတ္တာ၊ ရှိခြင်းကြောင့်။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
တဏှာဝသေန၊ ကာမတဏှာ၏ အစွမ်းကြောင့်။
ကာမေ၊ ကာမဘုံ၌သာ။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
(ဋီကာကျော် သင်္ဂဟ နှာ-၁၅၄)

က္ကဋ္ဌာ နိဋ္ဌာနိ၊ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံတို့ကို။
မဇ္ဈဿ၊ အလတ်ပုဂ္ဂိုလ်၏။
၀သာ၊ အစွမ်းဖြင့်၎င်း။
ဒွါရဝသေန ဝါ၊ ဒွါရ၏ အစွမ်းဖြင့်၎င်း၊
ပယောဂဿ၊ အလျော့အတင်း ထိခိုက်ခြင်းစသော လုံ့လ၏။
ဝသေနာပိ၊ အစွမ်းဖြင့်၎င်း။
နိစ္ဆိတာနိ၊ ဆုံးဖြတ်အပ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အာဂတံ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ ဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ၌ လာ၏။

မရဏာသန္နဘာဝေန၊ သေခြင်းနီးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
မန္ဒီဘူတဝေဂတ္တာ၊ နုန့်နှေးသော အဟုန်ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပဉ္စေဝ၊ ငါးကြိမ်သာလျှင်ဖြစ်ကုန်သော။
ဇဝနာနိ၊ ဇောတို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ဒု၊ နှာ-၁၈၁)

အဝိဇ္ဇာတဏှာသင်္ခါရ သဟဇေဟိ၊ မရဏာသန္နဇောနှင့် တကွ ဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာ တဏှာ ကံတို့သည်။
အပါယိနံ၊ အပါယ်လားမည့်သူတို့အား။
ဝိသယာဒီနဝစ္ဆာဒံ၊ အာရုံ၏အပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်းသည်၎င်း။
နာမနံ၊ ဘဝသို့ ညွှတ်စေခြင်းသည်၎င်း၊
ခိပနမ္ပိ စ၊ ဘဝ၌ ပစ်ချခြင်းသည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

သေသာနံ၊ သုဂတိသို့ လားမည့်သူတို့အား။
အပ္ပဟီနေဟိ၊ မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသော အဝိဇ္ဇာတို့သည်။
ဆာဒနံ၊ အာရုံ၏အပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်းသည်၎င်း။
နာမနမ္ပိ စ၊ ညွတ်စေခြင်းသည်၎င်း။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ခိပကာပနသင်္ခါရာ၊ ပစ်ချတတ်သော သင်္ခါရတို့သည်ကား။
ဣဟ၊ ဤသုဂတိသို့ လားရာ၌။
ကုသလာ၀၊ မရဏာသန္နဇောနှင့်တကွဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံတို့သည်သာလျှင်။
ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
(သစ္စသံခိပ်)

ဥပရူပရိ အာရုပ္ပါ၊ အထက်အထက် အရူပဘုံသို့ ရောက်ကုန်သော ဗြဟ္မာတို့သည်။
ဟေဋ္ဌိမံ၊ အောက်အောက် ရူပါ ရူပဈာန်ကို။
န အာယူဟန္တိ၊ အားမထုတ်ကုန်။
တသ္မာ စ၊ ထို့ကြောင့်၎င်း၊
ဥပစာရဿ၊ ဥပစာရဈာန်၏။
ဗလိတ္တာ စ၊ အားရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်၎င်း။
တိဟေတုကာ၀ သန္ဓိယော၊ မိမိ ပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ အထက် အရူပပဋိသန္ဓေ ကာမတိဟိတ် ပဠိသန္ဓေ တို့သည်သာလျှင်။
ဘဝန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
(ဋီကာသင်္ဂဟ)

ဘဝန္တရကတံ၊ အခြားမဲ့ ကာမသုဂတိ ဘဝက ပြုခဲ့သော။
ယံ ကမ္မံ၊ အကြင် ဥပစာရဈာန စေတနာကံသည်။
ဩကာသံ၊ အခွင့်ကို။
လဘေ၊ ရ၏။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
သာ သန္ဓိ၊ ထိုအသညသတ်ဘုံမှ စုတေသောသတ္တဝါ၏ ကာမပဋိသန္ဓေသည်။
တေနေဝ၊ ထိုဥပစာရဈာန စေတနာကံသည်သာလျှင်။
ဥပဋ္ဌာပိတဂေါစရေ၊ ထင်စေအပ်သော အာရုံ၌။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ကာမဝီထိ၌ ဆိုင်ရာမှတ်ဖွယ် ပြီး၏။

---

ဈာနဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

▬▬▬▬▬▬▬

ပပါတာ’ ဘိမုခေါ ဓာဝံ၊
ဌာတုကာမောပိ နု’ ဿဟေ။
ဧဝံ ဆဋ္ဌေ သတ္တမေ ဝါ၊
အပ္ပေေတုံ န စ သက္ကတိ။
(ဘဝင်္ဂါ သန္နတ္တာ)

အလဒ္ဓါသေဝနံ စိတ္တံ၊
ဒုဗ္ဗလတ္တာ’ ဝ ဂေါတြဘုံ၊
ဥပ္ပါဒေတုံ န သက္ကာ’ တိ၊
တတိယေပိ န သက္ကတိ။

အပ္ပနာ’ဘိသင်္ခါရတ္တာ၊
နာ’တိဒူရာ စ တဿ တု။
ပုဗ္ဗာ’ပရာ’နုလောမတ္တာ၊
ကာမဂေါတ္တာဒိဘိဘဝါ။
ပရိကမ္မာဒိနာမာနိ၊
လဘန္တီတိ ပကာသိတာ။

ဥပနိဇ္ဈာနကိစ္စတ္တာ၊
ကာမာဒိပဋိပက္ခတော။
သန္တေသွ’ပိစ အညေသု၊
ပဉ္စေ’၀ ဈာနသညိတာ။

ဝိတက္ကော ထိနမိဒ္ဓဿ၊
ဝိစိကိစ္ဆာယ ဝိစာရော။
ပီတိ စာပိ ဗျာပါဒဿ၊
သုခံ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စံ ၊

သမာဓိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ၊
ပဋိပက္ခော’တိ ပေဋကေ။
တသ္မာ ပဉ္စေ’ဝ တေ ဓမ္မာ၊
ပဟာန’င်္ဂေ နိယာမိတာ။

သဘာဝတ္တာ စ နေကတ္တာ၊
ဧကဿာပိ စ ဂမ္ဘိရာ။
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ အာဒီသု၊
ဥပစာရော’ ၀’ နာပ္ပနာ။
ပရမတ္ထေပိ ဘာဝနာ၊
ဗလေနာ’ ရုပ္ပ’နုတ္တရာ။

နာဝါ အရိတ္တဗလေန၊
သီဃသောတမှိ တိဋ္ဌတိ။
ဧဝါသုဘေသု စိတ္တမ္ပိ၊
တက္ကဗလေန တိဋ္ဌတိ၊
တေနေတ္ထ ပထမံ ဈာနံ၊
န ဟောန္တိ ဒုတိယာဒိနိ။

လက္ခဏေ ကာပျ ပ္ပမညာ၊
တိဿော ပုရာ စတုက္ကဇာ။
သောမနဿာ’ ဝိပ္ပယောဂါ၊
ဒေါမနဿဇ နိဿရာ။

မဇ္ဈတ္တဝေဒနာယောဂါ၊
ပဉ္စမေ ဇာတု’ပေက္ခကာ။
မေတ္တာဒီသု စ လဒ္ဓဇ္ဈာ၊
နိကဿေဝေ’သ ဝတ္တတိ။

ယထာ ပိသာစဘီရုကော၊
ရတ္တိံ ခါဏုမ္ပိ ဘာယတိ။
ဧဝံ ကရဇဘီရုကော၊
ယောဂီ ကသိဏရူပကံ။

အနန္တတာ ပန’ဿ ဥပ္ပါဒဝယန္တာဘာဝတော အနန္တ မနသီကာရဝသေန ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ။

သန္တတော စေ မနသိကရောတိ၊
ကထံ သမတိက္ကမောတိ။
အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာယ။

အာလမ္ဗနံ ကရောတေ၀၊
အညာဘာဝေန တံ ဣဒံ။
ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ ရာဇာနံ၊
ဝုတ္တိဟေတု ဇနော ယထာ။

အပ္ပေတိ အာရမ္မဏေ အပ္ပေန္တောဝိယ ပဝတ္တတီတိ ဝိတက္ကော အပ္ပနာ။
တံ မုခတာဝသေန သဗ္ဗေပိ မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဈာနဓမ္မာ အပ္ပနာတိ ဝုစ္စန္တိ။
(ဋီကာကျော် နှာ- ၂၅၈)

ပဉ္စသု ဈာနင်္ဂေသု ဧကေကာရမ္မဏေ ဥပ္ပန္နာ’ဝဇ္ဇနာနန္တရံ စတု ပဉ္စဇဝနကတိပယ- ဘဝင်္ဂတော ပရံ အဂန္တွာ အပရာပရံ ဈာနင်္ဂါဝဇ္ဇနသမတ္ထတာ ‘အာဝဇ္ဇနဝသိတာ’နာမ။
သမာပဇ္ဇိတုကာမတာနန္တရံ ကတိပယဘဝင်္ဂတော ပရံ အဂန္တွာ ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ သမာပဇ္ဇိတုံ သမတ္ထတာ ‘သမာပဇ္ဇန ဝသီတာ’နာမ။
သေတု ဝိယ သီဃ သောတာယ နဒိယာ ဩဃံ ဘဝင်္ဂဝေဂံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ယထာ ပရိစ္ဆိန္နကာလံ ဈာနံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ ဘဝင်္ဂပါတတော ရက္ခဏယောဂျတာ ‘အဓိဋ္ဌာနဝသိတာ’နာမ။
ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ အနတိက္ကမိတွာ ဈာနတော ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထတာ ‘ဝုဋ္ဌာန ဝသိတာ’နာမ ။ပ။ ‘ပစ္စဝေက္ခဏဝသိတာ’ အာဝဇ္ဇနဝသိတာယ ဧ၀ သိဒ္ဓါ။
အာဝဇ္ဇနာနန္တရံ ဥပ္ပန္နဇဝနာနေ၀ ဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနိနာမ။
(ဋီကာကျော် နှာ၊ ၂၆၃)

---

အနက်ကား

▬▬▬▬

ပပါတာဘိမုခေါ၊ ချောက်ကမ်းပြတ်သို့ ရှေးရှု။
ဓာဝံ၊ ပြေးသသူသည်။
ဌာတုကာမောပိ၊ ရပ်တည်လိုပါသော်လည်း။
နုဿဟေ ယထာ၊ မစွမ်းနိုင်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
ဆဋ္ဌေ ဝါ၊ ခြောက်ကြိမ်မြောက်၌၎င်း။
သတ္တမေ ဝါ၊ ခုနစ်ကြိမ်မြောက်၌၎င်း။
အပ္ပေေတုံ၊ အပ္ပနာဖြစ်ခြင်းငှါ။
န စ သက္ကတိ၊ မစွမ်းနိုင်သည်သာတည်း။
ကသ္မာ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား။
ဘဝင်္ဂါသန္နတ္တာ၊ ဘဝင် နီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသင်္ဂဟ)

အလဒ္ဓါသေဝနံ၊ အာသေဝနပစ္စည်းကို မရသော။
စိတ္တံ၊ စိတ်သည်။
ဒုဗ္ဗလတ္တာဝ၊ အားနည်းသောကြောင့်သာလျှင်။
ဂေါတြဘုံ၊ ဂေါတြဘူကို။
ဥပ္ပါဒေတုံ၊ ဖြစ်စေခြင်းငှါ။
န သက္ကာ၊ မတတ်နိုင်။
ဣတိတသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
တတိယေပိ၊ သုံးကြိမ်မြောက်၌လည်း။
အပ္ပေေတုံ၊ အပ္ပနာဖြစ်ခြင်းငှါ၊
န သက္ကတိ၊ မစွမ်းနိုင်။
(ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာ သင်္ဂဟ)။

အပ္ပနာဘိသင်္ခါရတ္တာ၊ အပ္ပနာကို ပြုပြင်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
တု၊ ထိုမှတပါး။
တဿ၊ ထိုအပ္ပနာ၏။
နာတိဒူရာ စ၊ အနီးဖြစ်သောကြောင့်၎င်း။
(စ-သဒ္ဒါဖြင့် “အပ္ပနံ ဥပေစ္စ စရတီတိ ဥပစာရံ”ဟူသော ဋီကာကျော် ဒုတိယ ဝိကပ်ကို ဆည်းသည်)
ပုဗ္ဗာပရာ နုလောမတ္တာ၊ ရှေ့ဇော , နောက် အပ္ပနာတို့ အားလျော်ခြင်းကြောင့်။
(ရှေးရှေး ပရိကံ နောက်နောက် အပ္ပနာဇော အားလျော်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်)
ကာမဂေါတ္တာဒိဘိဘဝါ၊ ကာမအနွယ် စသည်ကို လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ခြင်းကြောင့်။
ပရိကမ္မာဒိနာမာနိ၊ ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ ဂေါတြဘူ ဟူသော အမည်တို့ကို။
လဘန္တိ၊ အစဉ်အတိုင်း ရကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပကာသိတာ၊ ဋီကာကျော် စသည်၌ ပြအပ်ကုန်၏။

---

ဈာန်မည်ပုံ

▬▬▬▬

အညေသု၊ ဖဿစသော တပါးသောတရားတို့သည်။
သန္တေ သု ပိ စ၊ ရှိကုန်သော်လည်း။
ပဉ္စေဝ၊ ဝိတက်စသော ငါးပါး တို့ကိုသာလျှင်။
ဥပနိဇ္ဈာန ကိစ္စတ္တာ၊ ကပ်၍ရှုခြင်း ကိစ္စ ရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ကာမာဒိ ပဋိပက္ခတော၊ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ စသည်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်။
ဈာနသညိတာ၊ ဈာန်ဟု မှတ်အပ်ကုန်၏။
(ရှေးဆရာ)

---

နီဝရဏငါးပါးကို ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးဖြင့် ပယ်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ပိတ္တက္ကော၊ ဝိတက်သည်။
ထိနမိဒ္ဓဿ၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၏။
ပဋိပက္ခော၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တည်း။
ဝိစာရော၊ ဝိစာရသည်။
ဝိစိကိစ္ဆာယ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ၏။
ပီတိစာပိ၊ ပီတိသည်လည်း။
ဗျာပါဒဿ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏ၏။
သုခံ၊ သုခသည်။
ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ - ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ၊ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၏။
သမာဓိ၊ သမာဓိသည်။
ကာမစ္ဆန္ဒဿ၊ ကာမစ္ဆန္ဒ နီဝရဏ၏။
ပဋိပက္ခော၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ပေဋကေ၊ နေတ္တိကျမ်း၌။
ဝုတ္တံ၊ မိန့်အပ်၏။
တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ပဉ္စေဝ တေ ဓမ္မာ၊ ငါးပါးသာလျှင်ဖြစ်ကုန်သော ထိုဈာန်အင်္ဂါတရားတို့ကို။
ပဟာနင်္ဂေ၊ ပယ်ကြောင်းအင်္ဂါ၌။
နိယာမိတာ၊ မှတ်အပ်ကုန်၏။

သဘာဝတ္တာ စ၊ ပရမတ်ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း။
နေကတ္တာ စ၊ များခြင်းကြောင့်၎င်း။
ဧကဿပိ၊ တခုတည်းသော အာရုံ၏လည်း။
ဂမ္ဘီရာ=ဂမ္ဘီရတ္တာ စ၊ နက်နဲခြင်းကြောင့်၎င်း။
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ အာဒီသု၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌။
ဥပစာရော၀၊ ဥပစာရ သည်သာလျှင်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
အပ္ပနာ၊ အပ္ပနာသည်။
န၊ မဖြစ်။
အာရုပ္ပနုတ္တရာ၊ ဝိညာ, နေဝါ, လောကုတ္တရာတို့သည်ကား။
ပရမတ္ထေပိ ၊ ပရမတ္တ၌လည်း။
ဘာဝနာဗလေန၊ ဘာဝနာအစွမ်းဖြင့်။
အပ္ပနံ၊ အပ္ပနာသို့။
ပါပုဏန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။

---

အသုဘအာရုံ၌ ပထမဈာန်သာ ဖြစ်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

နာဝါ၊ လှေသည်။
အရိတ္တဗလေန၊ ထိုးဝါးအစွမ်းကြောင့်။
သီဃသောတမှိ၊ လျင်မြန်သောရေယဉ်၌။
တိဋ္ဌတိယထာ၊ တည်လေသကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ။
အသုဘေသု၊ အသုဘအာရုံတို့၌။
စိတ္တမ္ပိ၊ စိတ်သည်လည်း။
တက္ကဗလေန၊ ဝိတက်စွမ်းကြောင့်။
တိဋ္ဌတိ၊ တည်၏။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤအသုဘအာရုံ၌။
ပထမံ ဈာနံ၊ ပထမဈာန် သည်သာလျှင်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ဒုတိယာဒီနိ၊ ဒုတိယဈာန် စသည်တို့သည်။
န ဟောန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်။

အပ္ပမညာ၊ အပ္ပမညာတို့သည်။
လက္ခဏေကာပိ၊ အပ္ပမာဏဂေါစရချင်း လက္ခဏာ တူကြကုန်သော်လည်း။
တိဿောပုရာ၊ ရှေ့သုံးပါးတို့သည်။
သောမနဿာ ဝိပ္ပယောဂါ၊ သောမနဿ ဝေဒနာနှင့် မကွေမကွာ ယှဉ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
ဒေါမနဿဇ နိဿရာ၊ ဒေါမနဿကြောင့်ဖြစ်သော ဗျာပါဒ စသည်တို့၏ ထွက်မြောက် ရာ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း။
စတုက္ကဇာ၊ ဈာန်လေးပါး၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ဥပေက္ခကာ၊ ဥပေက္ခာအပ္ပမညာသည်။
မဇ္ဈတ္တဝေဒနာယောဂါ၊ ဥပေက္ခာ ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့်။
ပဉ္စမေ၊ ပဉ္စမဈာန်၌။
ဇာတာ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
မေတ္တာဒီသုစ၊ မေတ္တာစသည်တို့၌လည်း။
လဒ္ဓဇ္ဈာနိကဿေဝ၊ ရအပ်သောဈာန် ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်အားသာလျှင်။
ဧသ ဧသော၊ ဤဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရသည်။
ဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။

ပိသာစဘီရုကော၊ ဘီလူးကိုကြောက်တတ်သသူသည်။
ရတ္တိံ ၊ ညဉ့် မှောင်မိုက်၌။
ခါဏုမ္ပိ၊ သစ်ငုတ်ကိုလည်း။
ဘာယတိ ယထာ၊ ကြောက်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ ဤအတူ၊
ကရဇဘီရုကော၊ ကရဇရုပ်ကို ကြောက်သော။
(ကရဇကာယန္တိ စတုသန္တတိရူပမာဟ။ သုတ်ဋီကာ)
ယောဂီ၊ အားထုတ်ခြင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
ကသိဏရူပကမ္ပိ၊ ကသိုဏ်းရုပ်ကိုလည်း။
ဘာယတိ၊ ကြောက်ထိတ်လန့် ရွံလွန်လေ၏။
(အဋ္ဌကထာသင်္ဂဟ)

အဿ၊ ထိုကောင်းကင်ပညတ်၏။
အနန္တတာ ပန၊ အဆုံးမရှိခြင်းကိုကား။
ဥပ္ပါဒ ဝယန္တာဘာဝတော၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း အပိုင်းအခြား မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
အနန္တ မနသီကာရဝသေန၊ အဆုံးမရှိဟု နှလုံးသွင်းသည့် အစွမ်းဖြင့်။
ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိအပ်၏။
(အဘိဓမ္မတ္ထဝိကာသိနီ)

သန္တတော၊ ငြိမ်သက်၏ဟု။
စေ မနသိကရောတိ၊ အကယ်၍ နှလုံးသွင်းသည် ဖြစ်အံ့။
ကထံ၊ အဘယ်အခြင်းအရာဖြင့်။
သမတိက္ကမော၊ လွန်ခြင်း ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း၊
ဣတိ စောဒနာ၊ ဤကား စောဒနာချက်တည်း၊
အသမာပဇ္ဇိတုကာမတာယ၊ မဝင်စားလိုသည့် အဖြစ်ဖြင့်။
သမတိက္ကမော၊ လွန်ခြင်းဖြစ်နိုင်၏။
(တတ်သိလိမ္မာလှသော ဆင်စွယ်ပွတ်သမားကို မြင်သော ပြည့်ရှင်မင်း၏သို့ ဟူလို)

ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ၊ မြင်အပ်သောအပြစ် ရှိပါသော်လည်း။
ရာဇာနံ၊ မင်းဆိုးကို။
ဇနော၊ မင်းခယောက်ျားသည်။
ဝုတ္တိဟေတု၊ အသက်မွေးခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်။
နိဿာယ၊ အမှီပြု၍။
ပဝတ္တတိ ယထာ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။
ဣဒံ၊ ဤနေဝသညာဈာန်သည်။
အညာဘာဝေန၊ အာရုံပြုစရာတပါး မရှိခြင်းကြောင့်။
တံ၊ ထိုအာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို။
ဒိဋ္ဌဒေါသမ္ပိ၊ မြင်အပ်သောအပြစ် ရှိသော်လည်း။
အာလမ္ဗနံ ကရောတေ၀၊ အာရုံပြုရသလျှင်ကတည်း။
(အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၂၅၆)

---

အပ္ပနာ မည်ခြင်း

▬▬▬▬▬▬

အာရမ္မဏေ၊ ကသိုဏ်းစသောအာရုံ၌။
အပ္ပတိ အပ္ပေန္တောဝိယ ပဝတ္တတိ၊ ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက် သကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဝိတက္ကော၊ ဝိတက်သည်။
အပ္ပနာ၊ အပ္ပနာ မည်၏။
တံ မုခတာဝသေန၊ ထိုဝိတက်အရင်း ရှိခြင်းအစွမ်းကြောင့်။
သဗ္ဗေပိ၊ အလုံးစုံလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
မဟဂ္ဂတာနုတ္တရဈာနဓမ္မာ၊ မဟဂ္ဂုတ် လောကုတ္တရာ ဈာန်တရားတို့ကို၊
အပ္ပနာတိ၊ အပ္ပနာတို့ဟူ၍၊
ဝုစ္စန္တိ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။

---

ဝသီဘော်ငါးပါး

▬▬▬▬▬▬

ပဉ္စသု ဈာနင်္ဂေသု၊ ငါးပါးကုန်သော ဈာန်အင်္ဂါတို့တွင်။
ဧကေကာရမ္မဏေ၊ တပါး တပါးသောအင်္ဂါ၌။
ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ၊ ဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်း၏ အခြားမဲ့၌။
စတု ပဉ္စဇဝနကတိပယဘဝင်္ဂတော၊ လေးချက် ငါးချက်သောဇော နှစ်ချက် သုံးချက်သော ဘဝင်ထက်။
ပရံ၊ အလွန်။
အဂန္တွာ၊ မသွားမူ၍။
အပရာပရံ၊ အဆင့်ဆင့် အထပ်ထပ်။
ဈာနင်္ဂါဝဇ္ဇနသမတ္ထတာ၊ ဈာနင်ကို ဆင်ခြင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော အဖြစ်သည်။
အာဝဇ္ဇနဝသိတာနာမ၊ ဆင်ခြင်ခြင်း၌ လေ့လာကျေပွန်သော အဖြစ်မည်၏။
(နောက်သို့ လွယ်ပြီ) [၁]
သမာပဇ္ဇနဝသိတာနာမ၊ ဝင်စားခြင်း၌ လေ့လာကျေပွန်ခြင်းမည်၏။
အဓိဋ္ဌာန၀သိတာနာမ၊ ဆောက်တည်ထားခြင်း၌ ကျေပွန်ခြင်း မည်၏။
ဝုဋ္ဌာနဝသိတာနာမ၊ ထမြောက်ခြင်း၌ ကျေပွန်ခြင်းမည်၏။
ပစ္စဝေက္ခဏဝသိတာ၊ ရှေးရှုသက်ဝင်ဆင်ခြင်ခြင်း၌ စိတ်တက်ကျေပွန် အလွန်လေ့လာခြင်းသည်။
(ဟူ၍အနက်ပေး)

ဈာနဝီထိ၌ မှတ်ဖွယ် သာဓက ပြီး၏။

[၁။ သမာပဇ္ဇိတုကာမတာနန္တရံ၊ ဈာန်ကိုဝင်စားခြင်းငှါ အလိုရှိသည်၏ အခြားမဲ့၌။
ကတိပယ ဘဝင်္ဂတော၊ နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်သော ဘဝင်ထက်။
ပရံ၊ အလွန်။
အဂန္တွာ၊ မသွားမူ (မဖြစ်မူ)၍။
ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ၊ ဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်း၏ အခြားမဲ့၌။
သမာပဇ္ဇိတုံ၊ ဝင်စားခြင်းငှါ။
သမတ္ထတာ၊ စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်သည်။
သမာပဇ္ဇနဝသိတာနာမ၊ ဝင်စားခြင်း၌ လေ့လာကျေပွန်သော အဖြစ်မည်၏။
သေတု၊ တံတားသည်။
ဒီဃသောတာယ၊ လျင်မြန်သော အယဉ်ရှိသော။
နဒိယာ၊ မြစ်၏။
ဩဃံ၊ ရေအယဉ်ကို။
ဥပစ္ဆိန္ဒတိ ဝိယ၊ ဖြတ်သကဲ့သို့။
ဘဝင်္ဂဝေဂံ၊ ဘဝင်၏အယဉ်ကို။
ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ဖြတ်၍။
ယထာ ပရိစ္ဆိန္နကာလံ၊ ပိုင်းခြင်းအပ်သော ကာလပတ်လုံး (ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထား သည့် ကာလအတိုင်း)။
ဈာနံ၊ စျာန်ကို။
ဌပေတုံ၊ ထားခြင်းငှါ။
သမတ္ထတာ၊ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။ (ဝါ-စွမ်းနိုင်သည့်အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော)။
ဘဝင်္ဂပါတတော၊ ဘဝင်ကျခြင်းမှ။
ရက္ခဏယောဂျတာ၊ ဈာန်ကို စောင့်ထိန်းခြင်းငှါ သင့်လျော် လျောက်ပတ်သည့် အဖြစ် သည်။
အဓိဋ္ဌာနဝသိတာနာမ၊ ဆောက်တည်ထားခြင်း၌ ကျေပွန်သည် မည်၏။
ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ၊ သတ်မှတ်ပိုင်းခြားတိုင်း ဖြစ်သည့်ကာလကို။
အနတိက္ကမိတွာ၊ မလွန်မူ၍။
ဈာနတော၊ ဈာန်မှ။
ဝုဋ္ဌာနသမတ္ထတာ၊ ထခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။
ဝုဋ္ဌာနဝသိတာနာမ၊ ထခြင်း၌ကျေပွန်သည်၏အဖြစ် မည်၏။ပ။
ပစ္စဝေက္ခဏဝသိတာ၊ ပစ္စဝေက္ခဏ ဝသီဘော်သည်။
အာဝဇ္ဇနဝသိတာယ ဧဝ၊ အာဝဇ္ဇန ဝသီဘော်ဖြင့်သာလျှင်၊
သိဒ္ဓါ၊ ပြီးလေတော့၏။
ဟိ၊ ပြီးပုံကား။
အာဝဇ္ဇနာနန္တရံ၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၏အခြားမဲ့၌။
ဥပ္ပန္နဇဝနာနေ၀၊ ဖြစ်သောဇောတို့သည်သာလျှင်။
ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနိနာမ၊ ပစ္စဝေက္ခဏာဇောတို့ မည်ကုန်၏။]

---

မဂ္ဂဖလဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

▬▬▬▬▬▬▬

ယထာ ဘိန္နဇာတိကဿ၊
နတ္ထာသေဝနပစ္စယော။
ဘိန္နဝေဒနိကဿာပိ၊
တေန ဒွတ္တိံ သအာဒိကော။

သမာပဇ္ဇိယ ယံ ဈာနံ၊
သင်္ခါရံ သမ္မသန္တဿ။
ဇာတာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၊
တဒိဒံ ပါဒကဇ္ဈာနံ။

သမ္မသန္တဿ ယံ ဈာနံ၊
သာ ဇာတာ သမ္မသိတကံ။
ဒွီသု ယံ ဣစ္ဆတေ ယောဂီ၊
ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယံ မတံ။
သစေ အဇ္ဈာသယော နတ္ထိ၊
ဥပရီမံဝ လဗ္ဘတိ။

ဝေဒနာ နိယမော ဧတ္ထ၊
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၀သာ။
သုက္ခဝိပဿကဿာပိ၊
ဈာနင်္ဂနိယမော တထာ။

---

အနက်ကား

▬▬▬▬

ဘိန္နဇာတိကဿ၊ ဇာတ်ပြားသော ဇောအား။
အာသေဝန ပစ္စယော၊ အာသေဝန ပစ္စည်းသည်။
နတ္ထိယာ၊ မရှိသကဲ့သို့။
ဘိန္နဝေဒနိကဿာပိ၊ ဝေဒနာပြားသော ဇောအားလည်း။
အာသေ၀နပစ္စယော၊ အာသေဝနပစ္စည်းသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
တေန၊ ထို့ကြောင့်။
ဒွတ္တိံ သ အာဒိကော၊ “ဒွတ္တိံ သ သုခပုညမှာ” စသော အစီအရင်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ယံ ဈာနံ၊ အကြင်ဈာန်ကို။
သမာပဇ္ဇိယ၊ ဝင်စားပြီး၍။
သင်္ခါရံ၊ သင်္ခါရ ဓမ္မကို။
သမ္မသန္တဿ၊ သုံးသပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၊ မဂ်သို့ရောက်ကြောင်း ဝိပဿနာသည်။
ဇာတာ၊ ဖြစ်၏။
တဒိဒံ၊ ထိုဝင်စားအပ်သော ဈာန်သည်။
ပါဒကဇ္ဈာနံ၊ ပါဒကဈာန် မည်၏။

ယံ ဈာနံ၊ အကြင်ဈာန်ကို။
သမ္မသန္တဿ၊ သုံးသပ်သောပုဂ္ဂိုလ်အား။
သာ၊ ထိုဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာသည်။
ဇာတာ၊ ဖြစ်၏။
တံ၊ ထိုသုံးသပ်အပ်သော ဈာန်သည်။
သမ္မသိတကံ၊ သမ္မသိတ ဈာန်မည်၏။
ဒွီသု၊ ပါဒက သမ္မသိတဈာန် နှစ်ပါးရှိရာတို့တွင်။
ယံ၊ အကြင် တပါးပါးကို။
ယောဂီ၊ ယောဂီသည်။
ဣစ္ဆတေ၊ လိုချင်၏။
တံ၊ ထိုဈာန်ကို။
ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယံ၊ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဟူ၍။
မတံ၊ သိအပ်၏။
(ပုဂ္ဂလေန အဇ္ဈာသိယတေတိ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယံ ပြု)

အဇ္ဈာသယော၊ အလိုသည်။
သစေ နတ္ထိ၊ အကယ်၍ မရှိအံ့။
ဥပရိမံ၀၊ အထက်ဈာန်ကိုသာလျှင်။
လဗ္ဗတိ၊ ရအပ်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤမဂ္ဂဖလဝီထိ၌။
ဝေဒနာနိယမော၊ ဝေဒနာကိုမှတ်ခြင်းသည်။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ၀သာ၊ မဂ်သို့ရောက်ကြောင်း ဝိပဿနာ၏အစွမ်းဖြင့်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
သုက္ခဝိပဿကဿာပိ၊ သမထ အစေးခြောက်သော ဝိပဿနာယောဂီလည်း။
ဈာနင်္ဂနိယမော၊ ဈာန်အင်္ဂါကို မှတ်ခြင်းသည်။
တထာ၊ ထို့အတူတည်း။
(ဋီကာကျော်သင်္ဂဟချည်း)

မဂ္ဂဖလဝီထိ၌ ကျက်မှတ်ဖွယ် ပြီး၏။

---

အဘိညာဏ်ဝီထိဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

▬▬▬▬▬▬▬

ပုဗ္ဗေ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနံ ပရိကမ္မစိတ္တဿ သမာဓာနတ္ထံ။
ပုန သမာပဇ္ဇနံ အမိဋ္ဌာနစိတ္တဿ ဗလဂ္ဂါဟတ္ထံ။
အဓိဋ္ဌာနန္တိ ဟိ သဗ္ဗတ္ထ အဘိညာဉာဏံ ဝုစ္စတိ။

ပရိကမ္မစိတ္တံ အဿုတဿ ဂဟဏတော သဒ္ဒမတ္တံ ဂဏှာတိ။
အဘိညာစိတ္တံ ပန အဿုတမ္ပိ ဂဏှန္ထံ သဝနာကာရေန ဂဟဏတော အတ္ထာဝဗောဓဿာပိ ပစ္စယဘာဝေနေဝ ဂဏှာတီတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော။

န ဟိ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စုဒ္ဒသဟာကာရေဟိ စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ ဝိနာ ဥပရိ အဘိညာဓိဂမော ဟောတိ၊

---

အနက်ကား

▬▬▬▬

ပုဗ္ဗေ၊ ရှေးဦးစွာ၌။
အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနံ၊ အဘိညာဉ်၏ အခြေဖြစ်သော ဈာန်ကိုဝင်စားခြင်း သည်။
ပရိကမ္မစိတ္တဿ၊ “သတံ ဟောမိ”စသည်ဖြင့် ပြုပြင်သော ပရိကံစိတ်ကို။
သမာဓာနတ္ထံ၊ ကောင်းစွာ ထားနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။
ပုန သမာပဇ္ဇနံ၊ တဖန်ဝင်စားခြင်းသည်။
အဓိဋ္ဌာနစိတ္တဿ၊ အဘိညာဉ်စိတ်ကို။
ဗလဂ္ဂါဟတ္ထံ၊ အားကိုယူစေခြင်းအကျိုးရှိ၏။
ဟိ၊ သင့်စွ။
အဓိဋ္ဌာနန္တိ၊ အဓိဋ္ဌာန်ဟူသည်။
သဗ္ဗတ္ထ၊ ခပ်သိမ်းသော အရာ၌။
အဘိညာဉာဏံ၊ အဘိညာဉ်ဉာဏ်ကို။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။

ပရိကံစိတ်နှင့် အဘိညာဉ်စိတ်

ပရိကမ္မစိတ္တံ၊ ပရိကံစိတ်သည်။
အဿုတဿ၊ မကြားရသော အသံကို။
ဂဟဏတော၊ ယူခြင်းကြောင့်။
သဒ္ဒမတ္တံ၊ အသံသာမန်ကို။
ဂဏှာတိ၊ ယူ၏။
အဘိညာစိတ္တံ ပန၊ အဘိညာဉ်စိတ်သည်ကား။
အဿုတံ၊ မကြားရသော အသံကို။
ဂဏှန္ထမ္ပိ၊ ယူသော်လည်း။
သဝနာကာရေန၊ ကြားသော အခြင်းအရာဖြင့်။
ဂဟဏတော၊ ယူခြင်းကြောင့်။
အတ္ထာဝဗောဓဿာပိ၊ အနက်ကို သိသောဉာဏ်၏လည်း။
ပစ္စယဘာဝေနေ၀၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင်။
ဂဏှာတိ၊ ယူ၏။
အယံ၊ ဤသည်ကား။
ဧတေသံ၊ ထိုပရိကမ္မစိတ်နှင့် အဘိညာဉ်စိတ် နှစ်မျိုးတို့၏။
ဝိသေသော၊ ထူးခြားပုံတည်း။
(အဘိဓမ္မတ္ထဝိကာသိနီ၊ ဒု၊ နှာ-၂၇၁-၃)

ဟိ၊ သင့်စွ။
အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု၊ ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့၌။
စုဒ္ဒသဟိကာကာရေဟိ၊ ၁၄-ပါးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် [၁]။
စိဏ္ဏဝသီဘာဝံ၊ လေ့လာ ကျေပွန်လွန်သော ဝသီဘော်ကို။
ဝိနာ၊ ကြဉ်၍။
ဥပရိ၊ အထက်ဈာန်၌။
အဘိညာဓိဂမော၊ အဘိညာဉ်ကိုရခြင်းမည်သည်။
နဟောတိ၊ မဖြစ်။

(သုမင်္ဂလ ဝိလာသိနီခေါ် သီလက္ခန်၊ ဋ္ဌ၊ နှာ-၁၉၆)

အဘိညာဏ်ဝီထိ၌ ကျက်မှတ်ဖွယ် ပြီး၏။

[၁။ အဘိညာဉ်အရာ၌ စိတ်ကို ဆုံးမကြောင်း အခြင်းအရာ ၁၄-ပါး။
(၁) ကသိဏာနုလောမ = ပထဝီကသိုဏ်းအစ သြဒါတကသိုဏ်း အဆုံးရှိသော ကသိုဏ်း ၈-ပါးတို့၌ အစဉ်အတိုင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၂) ကသိဏပဋိလောမ = သြဒါတကသိုဏ်းမှစ၍ နောက်ပြန်အားဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၃) ကသိဏာနုလောမ ပဋိလောမ = ပထဝီကသိုဏ်းမှစ၍ ဩဒါတ ကသိုဏ်း တိုင် အောင်၎င်း သြဒါတကသိုဏ်းမှစ၍ ပထဝီကသိုဏ်း တိုင်အောင်၎င်း အစဉ်အတိုင်း အပြန်အလှန် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၄) ဈာနာနုလောမ = ပထမဈာန်မှစ၍ နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်တိုင်အောင် အစဉ်အတိုင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၅) ဈာနပဋိလောမ = နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်မှ စ၍ ပထမဈာန်တိုင်အောင် နောက်ပြန်အားဖြင့် အစဉ်အတိုင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၆) ဈာနာနုလောမ ပဋိလောမ = ပထမဈာန်မှစ၍ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် တိုင်အောင်၎င်း နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်မှစ၍ ပထမဈာန်တိုင်အောင်၎င်း အစဉ်အတိုင်း အပြန်အလှန် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၇) ဈာနုက္ကန္တိက = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပထမဈာန်ကို ၀င်စားပြီး၍ ထိုကသိုဏ်း၌ပင် တတိယဈာန်ကို ၀င်စား၏၊ ထိုတတိယဈာန်မှ ထပြီးလျှင် ပထဝီကသိုဏ်းကိုခွါ၍ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ထို့နောက် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ၀င်စား၏။ ဤသို့ ကသိုဏ်းစဉ် မပျက်စေပဲ ဈာန်အစဉ်ကို ခုန်ကျော်၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု (ဈာန + ဥ + ကန္တိက) [ဥ = အထက် + ကန္တိက = သွားသည်။ ဥက္ကန္တိက = ခုန်ကျော်သွားခြင်း]။
(၈) ကသိဏုက္ကန္တိက = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပထမဈာန် ဝင်စားပြီး၍ တဖန် ထိုဈာန်ကိုပင် တေဇောကသိုဏ်း၌ ဝင်စား၏၊ ဤနည်းဖြင့် ဈာန် အစဉ်မပျက်စေပဲ ကသိုဏ်းအစဉ်ကို ခုန်ကျော်၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်၀င်စားမှု။
(၉) ဈာနကသိဏုက္ကန္တိက = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပထမဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထို့နောင် တေဇောကသိုဏ်း၌ တတိယဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်အစဉ် ကသိုဏ်း အစဉ် နှစ်မျိုးလုံးကို ခုန်ကျော်၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၁၀) အင်္ဂသင်္ကန္တိက = ပထဝီကသိုဏ်း တခုတည်း၌ပင် ပထမဈာန်ကို ၀င်စား၍ အခြားသော ဈာန်တို့ကိုလည်း ဝင်စား၏။ ဤနည်းဖြင့် ကသိုဏ်းတခုတည်း၌ပင် ဈာန် အင်္ဂါကို ပြောင်းရွှေ့၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု (အင်္ဂ + သင်္ကန္တိက) (အင်္ဂ = ဈာန်အင်္ဂါ + သင်္ကန္တိက = ပြောင်းရွှေ့ခြင်း)။
(၁၁) အာရမ္မဏသင်္ကန္တိက = ပထမဈာန် တခုတည်းကိုပင် ပထဝီကသိုဏ်း၌ ဝင်စား၍ အခြားသော ကသိုဏ်းများ၌လည်း ဝင်စား၏၊ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်တခုတည်းကိုပင် ကသိုဏ်းအာရုံပြောင်းရွှေ့၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၁၂) အင်္ဂါရမ္မဏသင်္ကန္တိက = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပထမဈာန်ကို ဝင်စား၍ အာပေါ ကသိုဏ်း၌ ဒုတိယဈာန်ကို ၀င်စား၏၊ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ ကသိုဏ်းအာရုံ နှစ်မျိုး လုံးကို ပြောင်းရွှေ့၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဈာန်ဝင်စားမှု။
(၁၃) အင်္ဂဝဝတ္ထာပန = ပထမဈာန်သည် အင်္ဂါ ၅-ပါးရှိ၏၊ ဒုတိယဈာန်သည် အင်္ဂါ ၄-ပါးရှိ၏။ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါကို ပိုင်းခြားမှတ်သားမှု (အင်္ဂ = ဈာန်အင်္ဂါ + ဝဝတ္ထာပန = ပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်း)။
(၁၄) အာရမ္မဏဝဝတ္ထာပန = ဤ အာရုံကား ပထဝီကသိုဏ်းတည်း၊ ဤ အာရုံကား အာပေါကသိုဏ်းတည်း၊ ဤနည်းဖြင့် ကသိုဏ်းအာရုံကို ပိုင်းခြားမှတ်သားမှု။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၂၂၃။)

နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိ

ဆိုင်ရာ ကျက်မှတ်ဖွယ်များ

သမာဓိပရိဗန္ဓဿ၊
ကာမရာဂဿ ဟာယိနံ။
အတ္ထိတ္တာ စာနုပုဗ္ဗာယ၊
နိရောဓော ကာမရူပိနံ။

ဥဒယဗ္ဗယသင်္ခါရေ၊
ဥက္ကဏ္ဌိတွာန ယောနိသော။
ဖာသုံ ဝိဟရိဿာမာတိ၊
သမာပဇ္ဇန္တိ တေ ဣမံ။

အာဟာရမုပဇီဝီနံ၊
ဘုတ္တာဿ ဧကဒီဝသံ။
သတ္တာဟံဝ ယာပနတော၊
ကာမေ သတ္တာဟမေဝ စ။

အနက်ကား

သမာဓိပရိဗန္ဓဿ၊ သမာဓိကို တားမြစ်တတ်သော။
ကာမရာဂဿ၊ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂကို။
ဟာယိနံ၊ ပယ်ပြီးကုန်သော။
ကာမရူပီနံ၊ ကာမ ရူပ အနာဂါမ် ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား။
အနုပုဗ္ဗာယ၊ အစဉ်အတိုင်းသော သမာပတ်ရှစ်ပါး၏။
အတ္ထိတ္တာ စ၊ ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်း။
နိရောဓော၊ နိရောဓသမာပတ်သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။

ဥဒယဗ္ဗယသင်္ခါရေ၊ ဖြစ်တုံပျက်ထ သင်္ခါရ၌။
ယောနိသော၊ သင့်သော အကြောင်းဖြင့်။
ဥက္ကဏ္ဌိတွာန၊ ဆန့်ကျင် ငြီးငွေ့ မပျော်မွေ့ကုန်၍။
ဖာသုံ၊ ချမ်းသာစွာ။
ဝိဟရိဿာမ၊ နေကုန်အံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တေ၊ ထိုကာမ ရူပ အနာဂါမ် ရဟန္တာတို့သည်။
ဣမံ၊ ဤနိရောဓသမာပတ်ကို။
သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ဝင်စားကြကုန်၏။
(ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသင်္ဂဟ)

အာဟာရံ၊ အာဟာရကို။
ဥပဇီဝီနံ၊ မှီ၍ အသက်ရှည်ရကုန်သော ကာမဘုံသားတို့အား။
ဧကဒိဝသံ၊ တနေ့၌။
ဘုတ္တဿ၊ စားအပ်သော လူ့အစာ၏။
သတ္တာဟံ၀၊ ခုနစ်ရက်သာလျှင်။
ယာပနတော၊ မျှခြင်းကြောင့်။
ကာမေ၊ ကာမဘုံ၌။
သတ္တာဟမေဝ စ၊ ခုနှစ်ရက်သာလျှင်လည်း၊
သမာပဇ္ဇန္တိ၊ ဝင်စားကြကုန်၏။
(သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၊ ပ၊ နှာ-၃၈၀၊ သင်္ဂဟဂါထာ)

နိရောဓသမာပတ္တိဝီထိဝယ် ကျက်မှတ်ဖွယ် သာဓက ပြီး၏။

ဣတိ ဝီထိသင်္ဂဟနယော သတ္တမော။

ဝီထိပိုင်း သရုပ်ခွဲနည်း

[ဇယား - ၂၄]

[ဇယား - ၂၅]

၅-ဘုံပိုင်း

ဣဒါနိ ဘူမိပုဂ္ဂလနယော ဝုစ္စတေ။

ဤ ဘူမိပုဂ္ဂလနည်း၌ ရှေးဦးစွာ ပုဂ္ဂိုလ်သရုပ် ဘုံသရုပ် ဘုံဝိဂြိုဟ် ဘုံခြား ဘုံသက် တို့ကို လေ့ကျက် ဖွေနည် ကြံစည်ခွဲစစ် အားသစ်ရမည်ကား --

ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂

ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် သုဂတိအဟိတ် ဒွိဟိတ် တိဟိတ် - ဟူ၍ ပုထုဇန် လေးယောက်၊ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌံ သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌံ ။ပ။ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌံ အရဟတ္တဖလဋ္ဌံ ဟူ၍ အရိယာ ရှစ်ယောက်အားဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ် သည် တကျိပ်နှစ်ယောက် အပြားရှိ၏။

ကာမ ရူပ၊ အရူပ၊ တိံ သ ပုဂ္ဂလာ။
သုံးဆဲ့တဘုံ၊ မြှောက်ပြန်တုံ၊ မှတ်ယုံ ဝါကရာ [၁]။

“အရိယာ - ၉၆”

သောတာပန် ၂၄

ထိုတွင် သောတာပန်သည် ဧကဗီဇီ, ကောလံကောလ သတ္တက္ခတ္တုပရမ အားဖြင့် သုံးယောက်၊ ၎င်းကို ပဋိပဒါလေးပါး [၂] နှင့် မြှောက် တကျိပ်နှစ်ယောက်၊ ၎င်းကို ဓုရ [၃]နှစ်ပါးနှင့်မြှောက် နှစ်ကျိပ် လေးယောက် ဖြစ်၏။

သကဒါဂါမ် ၁၂

သကဒါဂါမ်သည် -

ဣဓ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ,
တတ္ထ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ
ဣဓ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ
တတ္ထ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ,
ဣဓ ပတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ [၄]
အားဖြင့် ငါးယောက်။

ထိုတွင် နောက်ဆုံး တယောက်ကိုသာ ဤ၌ လိုအပ်၏။ ၎င်းကို ဝိမောက္ခ [၅] သုံးပါးနှင့် မြှောက် သုံးယောက်၊ ၎င်းကို ပဋိပဒါလေးနှင့် မြှောက် တကျိပ်နှစ်ယောက် ဖြစ်၏။

[၁။ ဝါကရာ=၂၁၄ (ပိဋကတ်သင်္ချာနည်း)

( သောတာပန် (၃)မျိုး)
၁။ တစ်ဘဝသာ ပဋိသန္ဓေနေခွင့်ရှိသော ဧကဗီဇီသောတာပန်၊
၂။ နှစ်ဘဝမှ ခြောက်ဘဝအတွင်း သင့်သလို ပဋိသန္ဓေနေခွင့်ရှိသော ကောလံကောလ- သောတာပန်၊
၃။ ခုနှစ်ဘဝပဋိသန္ဓေနေခွင့်ရှိသော သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်၊

၂။ (ပဋိပဒါမျိုး ၄-ပါး)
မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ရခြင်း၏ ကျင့်ရပုံ အတန်းအစားများ ခြားနားခြင်း ၄-ပါး။
(၁) သုခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ - ချမ်းသာစွာကျင့် လျင်မြန်စွာရ၊
(၂) သုခပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ - ချမ်းသာစွာကျင့် ကြာမြင့်မှရ၊
(၃) ဒုက္ခပဋိပဒါ ခိပ္ပါဘိညာ - ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာကျင့် လျင်မြန်စွာရ၊
(၄) ဒုက္ခ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ - ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာကျင့် ကြာမြင့်သော နှစ်ကာလတို့မှရ၊

၃။ ဓုရ = ပရိယတ္တိတာဝန် (ဂန္ထဓုရ) နှင့်
ပဋိပတ္တိတာဝန် (ဝိပဿနာဓုရ)

၄။ ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ် သို့ရောက်၍ ဤလူ့ပြည်၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုခြင်းရှိသော သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
ထိုနတ်ပြည်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ထိုနတ်ပြည်၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခြင်းရှိသော သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်၊
ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ထိုနတ်ပြည်၌ ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခြင်းရှိသော သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
ထိုနတ်ပြည်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ်သို့ရောက်၍ ဤလူ့ပြည်၌ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုခြင်းရှိသော သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ်သို့ရောက်၍ ထိုနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ပြီး၍ ဤလူ့ပြည်၌ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုခြင်းရှိသော သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်၊
(အဘိ၊ဋ္ဌ၊ ၃၊ နှာ -၄၈)

၅။ သုညဝိမောက္ခ၊ အနိမိတ္တဝိမောက္ခ၊ အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခ။ ]
(မမြဲသော အခြင်းအရာအားဖြင့် နှလုံးသွင်းသော သူသည် ယုံကြည် ဆုံးဖြတ်မှု - အဓိမောက္ခ အဖြစ်များသည်ဖြစ်၍ အနိမိတ္တ မည်သော ဝိမောက္ခကို ရ၏။
ဆင်းရဲသော အခြင်းအရာအားဖြင့် နှလုံးသွင်းသော သူသည် ငြိမ်းအေးခြင်း - ပဿဒ္ဓိ အဖြစ်များသည် ဖြစ်၍ အပ္ပဏိဟိတ ဝိမောက္ခကို ရ၏။
အတ္တ မဟုတ်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် နှလုံးသွင်းသော သူသည် ဉာဏ်ပညာ အဖြစ် များသည် ဖြစ်၍ သုညတဝိမောက္ခကို ရ၏။)

အနာဂါမ် ၄၈

အနာဂါမ် [၁] သည်လည်း အဝိဟာဘုံ၌ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ သုံးယောက် [၂] ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ တယောက်၊ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ တယောက် အားဖြင့် ငါးယောက်၊ ၎င်းကို အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နှစ်ပါးနှင့်မြှောက် တကျိပ်၊ အတပ္ပါ, သုဒဿာ သုဒဿီဘုံ တို့၌လည်း နည်းတူ တကျိပ်စီ၊ အကနိဋ္ဌဘုံ၌ကား ဥဒ္ဓံသောတ မရှိသောကြောင့် ရှစ်ယောက်၊ ပေါင်း လေးကျိပ်ရှစ်ယောက် ဖြစ်၏။

ရဟန္တာ ၁၂

ရဟန္တာလည်း သကဒါဂါမ်ကဲ့သို့ [၃] မြှောက်၍ တကျိပ်နှစ်ယောက် ဖြစ်၏။ ပေါင်း အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ကိုးကျိပ်ခြောက်ယောက် ရှိ၏ဟု ပုဂ္ဂလပညတ် အဋ္ဌကထာ (နှာ ၄၅-၅၃) ၌ လာ၏။

(အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ = ဆင်းဆင်းရဲရဲ အလွန်လုံ့လမပြုဘဲ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်။
သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ = ဆင်းဆင်းရဲရဲ ငြိုငြင်ပင်ပန်းစွာ အလွန် လုံ့လပြုပြီးမှ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသော အနာဂါမ်။)

[၁။ သုဒ္ဓါဝါသ ၅-ဘုံ၌ရှိသော အနာဂါမ်ကိုသာ ရေတွက်ပြထားသည်။
၂။ (၁) ပဋိသန္ဓေ နေပြီးနောက် အခြားမဲ့ တဆက်တည်းပင် ရဟန္တာဖြစ်သော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။
(၂) အသက်ပမာဏ၏ ရှေ့ထက်ဝက် (အလယ်မရောက်မီ) ၌ ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။
(၃) အသက်ပမာဏ၏ထက်ဝက် အလယ်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။
၃။ ရဟန္တာ တပါးကို ဝိမောက္ခ ၃-ပါး၊ ပဋိပဒါ ၄-ပါးတို့နှင့် မြှောက်ပွါးရမည်။]

ဧကမေဝ ခန္တဗီဇံ ပဋိသန္ဓိဗီဇံ ဝါ ယဿာတိ ဧကဗီဇီ၊ ကုလံကုလံ ကုလတော ဝါ ကုလံ ဂစ္ဆတီတိ ကောလံကောလော၊ သတ္တသု ဝါရေသု ပရမံ အဿာတိ သတ္တက္ခတ္တုပရမော။ (သောတာပန် ၃-မျိုး အဖွင့်)

ယဿ၊ အကြင် သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ဧကမေဝ၊ တဘဝသာဖြစ်သော။
ခန္ဓဗီဇံ၊ ခန္ဓာမျိုးစေ့သည်။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ပဋိသန္ဓိဗီဇံ၊ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထိုသို့ တဘဝ၌သာ ခန္ဓာမျိုးစေ့ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ ရှိသောကြောင့်။
ဧကဗီဇီ၊ ဧကဗီဇီသောတာပန် မည်၏။

ကုလံ ကုလံ၊ တမျိုးတမျိုးသို့။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ကုလတော၊ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော အမျိုးမှ။
ဝါ၊ ဘဝမှ။
ကုလံ၊ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော အမျိုးသို့။
ဝါ၊ ဘဝသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ လူ့ပြည်၌ဖြစ်စေ နတ်ပြည်၌ဖြစ်စေ၊ လူ့ပြည် နတ်ပြည် နှစ်ပါးစုံတို့၌ဖြစ်စေ၊ အများဆုံး ၆-ကြိမ်တိုင်အောင်သာ သွားလာတတ်၏။
ဝါ၊ ပဋိသန္ဓေ နေ၏၊
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ကောလံကောလော၊ ကောလံကောလ သောတာပန် မည်၏။

အဿ၊ ထိုသောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်အား။
ပရမံ၊ ပဋိသန္ဓေယူခြင်းဟူသော အလွန်ဆုံး အတိုင်းအရှည်သည်။
သတ္တသု ဝါရေသု၊ ခုနှစ်ကြိမ်တို့၌။
ဝါ၊ ခုနစ်ကြိမ် တိုင်အောင်သာ။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
သတ္တက္ခတ္တုပရမော၊ သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန် မည်၏။
(ပုဂ္ဂလပညတ်၊ နှာ ၁၁၀၊ ၁၁၉၊ ပုဂ္ဂလပညတ်၊ ဋ္ဌ၊ နှာ ၄၆-၄၇။ အဘိ၊ ဋ္ဌ၊၂၊ နှာ-၄၁၁။)

အဝိဟာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ အာယုဝေမဇ္ဈ’ မပ္ပတွာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယနသီလောတိ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ။ တံ ဥပဟစ္စ ဥပဂန္တွာ၊ အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန စသည်ဖြင့် ဝစနတ္ထပြု။ ဥဒ္ဓံ ဥပရူပရိ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပတ္တိ သောတာ ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော၊ သော ဧ၀ ပဋိသန္ဓိယာ အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ (ဝိဂြိုဟ်ပြု) (အနာဂါမ် ၅-မျိုးအဖွင့်)။

ဤကား ပုဂ္ဂိုလ်သရုပ်တည်း။

အဝိဟာဒီသု၊ အဝိဟာ စသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံတို့တွင်။
တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထိုသော သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌။
အာယုဝေမဇ္ဈံ၊ အသက်အပိုင်းအခြား အလယ်သို့။
အပတွာ၊ မရောက်မူ၍။
အန္တရာ၊ အကြား၌။
ပရိနိဗ္ဗာယနသီလော၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေ့ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ၊ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ် မည်၏။

တံ၊ အသက်အပိုင်းအခြား ရှေ့ထက်ဝက် လွန်ပြီး၍ နောက်ထက်ဝက် အတွင်းသို့။
ဥပဟစ္စ ဥပဂန္တွာ၊ ရောက်၍။
ပရိနိဗ္ဗာယနသီလော၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေ့ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ် မည်၏။

အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန၊ အနည်းငယ်သော လုံ့လဖြင့်။
ဝါ ၊ လွန်စွာ အားမထုတ်ရ အနည်းငယ်သောဒုက္ခဖြင့်။
ပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုလေ့ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဂါမ်မည်၏။

ဥဒ္ဓံ ဥပရူပရိဗြဟ္မလောကေ၊ အထက်အထက်သော ဗြဟ္မာပြည်၌။
ဥပ္ပတ္တိ၊ ဖြစ်သော။
သောတာ၊ တဏှာတည်းဟူသော အယဉ်သည်။
ဧတဿ၊ ထိုအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အား။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဥဒ္ဓံသောတော၊ ဥဒ္ဓံသောတ မည်၏။
သော ဧဝ၊ ထို ဥဒ္ဓံသောတ အနာဂါမ်သည်ပင်လျှင်။
ပဋိသန္ဓိယာ ၊ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့်။
အကနိဋ္ဌံ၊ အကနိဋ္ဌ ဘုံသို့။
ဂစ္ဆတိ၊ ရောက်၏။
(ထိုအကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်မှသာ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်)
ဣတိ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။
ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ၊ ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌဂါမီ အနာဂါမ်မည်၏။
(ပုဂ္ဂလပညတ်၊ နှာ ၁၁၉၊ ၁၂ဝ။ ပုဂ္ဂလပညတ်၊ ဋ္ဌ၊ နှာ ၄၈၊ ၄၉။)

၃၁-ဘုံ ရေတွက်ပုံ

ကာမ ၁၁-ဘုံ

အပါယ်လေးဘုံ (ငရဲကြီး-၈)

သဉ္ဇိုဝ်း ကာလသုတ် သင်္ဃာတ ရောရုဝ မဟာရောရုဝ တာပန မဟာတာပန အဝီစိ အားဖြင့် - ငရဲကြီးရှစ်ထပ်။

ငရဲငယ်များ

ဣစ္ဆေ’တေ အဋ္ဌ နိရယာ၊
အက္ခာတာ ဒုရတိက္ကမာ။
အာကိဏ္ဏာ လုဒ္ဒကမ္မေဟိ၊
ပစ္စေကာ သောဠသု' ဿဒါ။

သဋ္ဌိနိပါတ်၊ သံကိစ္စဇာတ်ပါဠိတော် (ဇာတက၊ ဒု၊ နှာ-၆၀)

ဣတိ၊ ဤသို့။
အဋ္ဌ၊ ရှစ်မျိုးကုန်သော။
ဧတေ နိရယာ၊ ထိုငရဲကြီးတို့ကို။
အက္ခာတာ ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်၏။ (သင်တို့ကို ယခု ငါဟောသကဲ့သို့ ရှေးပညာရှိတို့လည်း ဟောအပ်ကုန်၏)
ဒုရတိက္ကမာ၊ လွန်မြောက်နိုင်ခဲကုန်၏။
လုဒ္ဒကမ္မေဟိ၊ (ကြမ်းကြုတ်မှုကို ပြုတတ်ကုန်သော) ငရဲထိန်းတို့ဖြင့်။
အာကိဏ္ဏာ၊ ပြွမ်းကုန်၏၊ ဝါ- ပြည့်နှက်၍ နေကုန်၏။
(ယင်း အဋ္ဌကထာ၊ ၂၈၉-၌ “အာကိဏ္ဏာတိ ပရိပုဏ္ဏာ”ဟု ဖွင့်သည်)။
ပစ္စေကာ၊ အသီးအသီး တခုစီ တခုစီ။
သောဠသုဿဒ၊ တဆယ့်ခြောက်ပါးကုန်သော ဥဿဒငရဲငယ်တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။

ဧကေ’ကဿ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ဒွါရာနိ ဟောန္တိ။ ဧကေ’ကသ္မိံ ဒွါရေ စတ္တာရော စတ္တာရော ဥဿဒနိရယာ ဧကေ’ကော ယမရာဇာ။

ဒေဝဒူတသုတ်အဋ္ဌကထာ စသည်လာတိုင်း ဂူထ ကုက္ကုလ သိမ္ဗလိဝန အသိပတ္တ၀န ဟုဆိုအပ်သော ဘင်ပုပ်ငရဲ ပြာပူငရဲ လက်ပံပင်တောငရဲ သန်လျက်ရွက်တောငရဲ အားဖြင့် တမျက်နှာ တမျက်နှာ၌ ဥဿဒငရဲ လေးလုံးစီဖြစ်၍ ငရဲကြီး တထပ်လျှင် ငရဲငယ် တဆဲ့ခြောက်လုံး၊ ငရဲကြီးရှစ်ထပ်လျှင် ဥဿဒ ငရဲငယ် တရာ့နှစ်ဆဲ့ရှစ်လုံး။

လောကပညတ္တိကျမ်း၌ကား မီးရည် သံရည် ပြာပူ ရေပူ ကြေးနီ ဘင်ပုပ် လက်ပံပင် ကြိမ်ပိုက်ချောင်း အားဖြင့် တမျက်နှာ တမျက်နှာ၌ ရှစ်လုံးစီဖြစ်၍ ငရဲကြီးတထပ်လျှင် သုံးဆဲ့နှစ်လုံး၊ ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်လျှင် ဥသာဒငရဲငယ် နှစ်ရာ့ငါးဆဲ့ ခြောက်လုံးဟု ဆို၏။

ထိုမှတပါးလည်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ ပတ်ချာ သမုဒြာလယ်ကျွန်း စသည်တို့၌ ငရဲငယ် ကား များလေသေး၏။ ဤအလုံးစုံသောငရဲ။ ထိုမှတပါး အသုရကာယ် ပြိတ္တာ တိရစ္ဆာန် ဟူ၍ အပါယ်လေးဘုံ။

ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ

လူ့ဘုံ စတုမဟာရာဇ် တာဝတိံသာ, ယာမာ တုသိတာ နိမ္မာနရတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိ ဘုံဟူ၍ ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ၊ ပေါင်း ကာမတဆဲ့တဘုံ။

ဗြဟ္မာ-၂၀ (ရူပ ၁၆-ဘုံ)

ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ, ဗြဟ္မပုရောဟိတာ မဟာဗြဟ္မာဟု ပထမဈာန်သုံးဘုံ၊
ပရိတ္တာဘာ, အပ္ပမာဏာဘာ အာဘဿရာ-ဟု ဒုတီယဈာန်သုံးဘုံ။
ပရိတ္တသုဘာ၊ အပ္ပမာဏသုဘာ၊ သုဘကိဏှာ-ဟု တတိယဈာန်သုံးဘုံ။
ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ အသညသတ်ဘုံ။ အဝိဟာ အတပ္ပါ သုဒဿာ သုဒဿီ အကနိဋ္ဌ၊ ဤ သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ နှင့်တကွ စတုတ္ထဈာန် ခုနစ်ဘုံ၊ ပေါင်း ရူပတဆယ့်ခြောက်ဘုံ။

အရူပ ၄-ဘုံ

အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံ
ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံ
အာကိဉ္စညာယတနဘုံ
နေဝသညာနာသညာယတနဘုံ
ဟူ၍ အရူပ လေးဘုံ၊ ပေါင်း ဗြဟ္မာနှစ်ဆယ်။

ဤသို့လျှင် ဘုံပေါင်း သုံးဆဲ့တဘုံရှိ၏။

တနည်း ၃၁-ဘုံ ရေတွက်ပုံ

တနည်းလည်း။ ။ အသညသတ်ဘုံသည် ဧကဝေါကာရဘုံ မည်၏။
အရူပ လေးဘုံသည် စတုဝေါကာရဘုံ မည်၏။
ကြွင်း နှစ်ဆဲ့ခြောက်ဘုံသည် ပဉ္စဝေါကာရဘုံ မည်၏၊
ဤသို့လည်း ဘုံပေါင်း သုံးဆဲ့တဘုံ ရှိ၏။

တနည်း ၃၁-ဘုံ ရေတွက်ပုံ

တနည်းလည်း။ ။ ဒုတိယဈာန်သုံးဘုံသည် ရူပကာယသာ တူ၍ ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ် ပြားသောကြောင့် ဧကတ္တကာယ နာနတ္တသညီဘုံ မည်၏။
ပထမဈာန်သုံးဘုံ အပါယ်လေးဘုံတို့သည် ရူပကာယ သဏ္ဌာန်ပြား၍ ပဋိသန္ဓေ ဝိညာဏ်သာ တူသောကြောင့် နာနတ္တကာယ ဧကတ္တသညီဘုံ မည်ကုန်၏။
တတိယဈာန်သုံးဘုံ စတုတ္ထဈာန် ခြောက်ဘုံတို့သည် နှစ်ပါးလုံး တူသောကြောင့် ဧကတ္တကာယ ဧကတ္တသညီဘုံ မည်ကုန်၏။
ကာမသုဂတိခုနစ်ဘုံတို့သည် နှစ်ပါးလုံး ပြားသောကြောင့် နာနတ္တကာယ နာနတ္တသညီ ဘုံ မည်ကုန်၏။

ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ၇-ဘုံ

ရူပ အောက်သုံးဘုံနှင့်တကွ (အထက် ဖော်ပြပါ ဘုံ ၄-မျိုးတို့သည်) ဝိညာဏ်၏ တည်ရာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဘုံ ခုနစ်ဖြစ်၏ ။

အသညသတ်ဘုံ နေဝသညာဘုံတို့သည် ဝိညာဏဋ္ဌိတိဘုံသို့ မဝင်ကုန်။

သတ္တဝါသ ဘုံကိုးဝ

သတ္တဝါ၏ နေရာ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် “သတ္တဝါသ” ဟူရာ၌ကား ၎င်းနှစ်ဘုံကို ထည့်၍ သတ္တဝါသ ကိုးဘုံ ဖြစ်၏။ ဤသို့လည်း ဘုံပေါင်း သုံးဆဲ့တဘုံ ရှိ၏။

ဤ၌ ကမ္ဘာ သုံးသောင်းတထောင် ပတ်လုံး ဘုရားမပွင့်မူ၍ သုည ခံသောအခါ ဗြဟ္မာဆက် ပြတ်သောကြောင့် ရံခါသာ သတ္တဝါ ရှိရကား သုဒ္ဓါဝါသ ငါးဘုံတို့သည် ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ခုနစ်ဘုံ၊ သတ္တဝါသ ကိုးဘုံ တို့သို့ မဝင်ကုန်ဟူ၏။ (ကေစိဝါဒ)

ကမ္ဘာပျက်ပုံ

ထို ၃၁-ဘုံတို့တွင် --

သတ္တသတ္တဂ္ဂိနာ ဝါ၊
အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ ဒကာ။
စတုသဋ္ဌိ ယဒါ ပုဏ္ဏာ၊
ဧကော ဝါယုဝရော သိယာ။

အဂ္ဂိနာဘဿရာ ဟေဋ္ဌာ၊
အာပေန သုဘကိဏှတော။
ဝေဟပ္ဖလတော ဝတေန၊
ဧဝံ လောကော ဝိနဿတိ။

(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဒု၊နှာ-၂၅) (ဋီကာကျော်-၁၆၇၊၁၆၈)

သတ္တ သတ္တ ဝါရာ၊ ခုနစ်ကြိမ် ခုနစ်ကြိမ်တို့တိုင်တိုင်။
အဂ္ဂိနာ၊ မီးဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
အဋ္ဌမေ အဋ္ဌမေ၊ ရှစ်ခုမြောက် ရှစ်ခုမြောက် တကြိမ်၌။
ဒကာ ဒကေန၊ ရေငန်ဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ယဒါ၊ အကြင်အခါ၌။
စတုသဋ္ဌိ၊ ခြောက်ဆဲ့လေးကြိမ်သည်။
ပုဏ္ဏာ၊ ပြည့်၏။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌။
ဧကော၊ တကြိမ်သော။
ဝါယုဝါရော၊ လေဖျက်သော အကြိမ်သည်။
သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။
('ဝါယုဝရော' ၌ ဆန်းကြောင့် ရဿ)

အာဘဿရာ၊ အာဘဿရဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
အဂ္ဂိနာ၊ မီးဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
သုဘကိဏှတော၊ သုဘကိဏ်ဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
အာပေန၊ ရေဖြင့်၊
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ဝေဟပ္ဖလတော၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံမှ။
ဟေဋ္ဌာ၊ အောက်တလျှောက်သည်။
ဝါတေန၊ လေဖြင့်။
ဝိနဿတိ၊ ကျေပျက်၏။
ဧဝံ၊ ဤသို့သော သင်္ချာကရိုဏ်း အပိုင်း အခြားအားဖြင့်။
လောကော၊ ဩကာသလောကသည်။
ဝိနဿတိ၊ ကြေမွ ပြုန်းတီး ပျက်စီး၏။

ဤသို့ကျမ်းဂန်လာသည်နှင့်အညီ မီးခုနစ်ကြိမ် ဖျက်သောအခါ ပထမဈာန် သုံးဘုံ နှင့်တကွ စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းပျက်၏။ ရှစ်ကြိမ်မြောက် ရေတကြိမ် ဖျက်သော အခါ ဒုတိယဈာန် သုံးဘုံနှင့်တကွ ပျက်၏။

ဤနည်းတူ အလှည့်စီ အလှည့်စီ မီးငါးဆဲ့ခြောက်ကြိမ်၊ ရေခုနစ်ကြိမ်ဖျက်၍ ခြောက်ဆဲ့သုံးကြိမ် စေ့သည့်နောက် ခြောက်ဆဲ့လေးကြိမ်မြောက် လေတကြိမ် ဖျက်သောအခါ တတိယဈာန် သုံးဘုံနှင့်တကွ ပျက်၏။

ဤနည်းတူစွာ ကမ္ဘာပျက်ရသည်ကား အစလည်း မရှိ အဆုံးလည်း မရှိချေ။ ယင်း ကမ္ဘာ၌ ဖြစ်ကြသော သက္ကဝါတို့လည်း အစအဆုံး မရှိချေ။

အနုသာသနီဌာနဂတ သံဝေဂဂါထာ

ဧဝံ မေ အဓုဝါ နိစ္စာ၊
သင်္ခါရာ ဗာလလာပနာ။
န ကဿစိ ဝသော တတ္ထ၊
ဣဒ္ဓိမဿာပိ ဝတ္တတိ။
ဧတံ ဉာတွာ ယထာဘူတံ၊
နိဗ္ဗိန္ဒေ သဗ္ဗသင်္ခတံ။

ဧဝံ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း။
ဣမေ သင်္ခါရာ၊ ဤသင်္ခါရတရားတို့သည်။
အဓုဝါ၊ အကျိတ်အခဲ မတည်ကုန်။
အနိစ္စာ၊ အမြဲ မရှိကုန်။
ဗာလလာပနာ၊ အကျိတ်အခဲ မြဲယောင်အလား လူမိုက်များကို ဖြားယောင်းလှည့်ပတ်၍ မြဲ၏ဟု ဆိုစေတတ်ကုန်၏။
တတ္ထ၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၌။
ကဿစိ၊ တစုံတယောက်သော။
ဣဒ္ဓိမဿာပိ၊ တန်းခိုးကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်၏သော်လည်း။
ဝသော၊ အလို အစွမ်းသည်။
န ဝတ္တတိ၊ မဖြစ်နိုင်။
ဧတံ၊ ဤသို့မမြဲ ဆင်းရဲစွာလှ စိုးမရသော သဘောကို။
ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း။
ဉာတွာ၊ သိ၍။
သဗ္ဗသင်္ခတံ၊ ရှိမဲ့ချက်ကုန် ဇီဝသုဉ်သော လုံးစုံသဗ္ဗ သင်္ခါရကို။
ဝါ၊ သင်္ခါရ၌။
နိဗ္ဗိန္ဒေ၊ ငြီးငွေ့သင့်လှပြီ။

ဤကား ဘုံသရုပ်တည်း။

ဘုံအဖွင့်ဝစနတ္ထများ

▬▬▬▬▬▬▬

အပါယ်ဆိုင်ရာ အဖွင့်၀စနတ္ထများ

ငရဲကြီးရှစ်ထပ်၊
▬▬▬▬▬▬

သံ ပုနပ္ပုနံ ဇီဝန္တိ ဧတ္ထာတိ သဉ္ဇီဝေါ။

ကာလသုတ္တံ ပါတေတွာ အဋ္ဌံသာဒိနာ တစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ကာလသုတ္တော။

သံဃာတေန္တိ အယပဗ္ဗဟာ ဧတ္ထာတိ သံဃာတော။

ရုရု လောဟိတဇာလာ ပုဏ္ဏာ ဧတ္ထာတိ ရောရုဝေါ။

သော ဧဝ မဟန္တော မဟာရောရုဝေါ။

နိစ္စလေ သတ္တေ တာပေတီတိ တာပနော။

သော ဧo မဟန္တော မဟာတာပနော။

အဂ္ဂိဇာလာနံ သတ္တာနံ ဒုက္ခဿ ဝါ နတ္ထိ ဝီစိ အန္တရံ ဧတ္ထာတိ အဝီစိ။

အသုရာ
▬▬▬

အယာ သုခါ နိဂ္ဂတောတိ နိရယော။

န သုရန္တိ န ဒိဗ္ဗန္တီတိ အသုရာ၊ ပေတာသုရာ၊ တေသံ နိကာယော အသူရကာယော။

တာဝတိံ သေသု ဒေဝေသု ဝေပစိတ္တာ သုရာဂတာ။

ပြိတ္တာ
▬▬

သုခတော ပကဋ္ဌေန ဣတာ ဂတာတိ ပေတာ။

တိရစ္ဆာန်
▬▬▬

တိရန္တိ အဓောဘာဂေန ဂစ္ဆန္တိ တိရော ဝါ အဉ္ဆိ တာတိ တိရစ္ဆာနာ။

အပါယ်
▬▬

အယာ ပုညာ အပဂတော အပါယော၊ သောယေဝ ဘဝန္တိ ဧတ္ထာတိ အပါယဘူမိ၊

---

“ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံဆိုင်ရာ အဖွင့်၀စနတ္ထများ”

မနုဿ လူ့ဘုံ
▬▬▬▬▬

မနန္တိ ဇာနန္တိ မနုနော ဝါ အပစ္စံ မနော ဝါ ဥဿန္နံ ဧတေသန္တိ မနုဿ၊ တေသံ နိဝါသာ မာနုဿာ။

စတုမဟာရာဇ်
▬▬▬▬▬

စတုမဟာရာဇေ ဘဝါ စတူသု ဝါ မဟာရာဇေသု ဘတ္တိ ဧတေသန္တိ စာတုမဟာရာဇိကာ။

တာဝတိံသာ
▬▬▬▬▬

တေတ္တိံ သ ဧတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာတိ တာဝတိံသာ။

ယာမာ
▬▬▬

အမာ ဒုက္ခာ ယာတာ အပယာတာတိ ယာမာ။

တုသိတာ
▬▬▬▬

တုသံ ပီတိံ ဣတာ ဂတာတိ တုသိတာ။

နိမ္မာနရတိ
▬▬▬▬

နိမ္မာနေ ရတိ ဧတေသန္တိ နိမ္မာနရတိနော။

ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိ
▬▬▬▬▬▬▬

ပရေဟိ နိမ္မိတေသု ဘောဂေသု အတ္တနော ၀သံ ဝတ္တေန္တီတိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော။

---

“ဗြဟ္မာဘုံဆိုင်ရာ အဖွင့်၀စနတ္ထများ”

ပထမဈာန် ၃-ဘုံ
▬▬▬▬▬▬

ဂုဏဝိသေသေဟိ ဗြူဟိတာတိ ဗြဟ္မာနော၊ မဟာဗြဟ္မာနံ ပရိသတိ ဘဝါတိ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ၊ တေသံ ပုရောဟိတာတိ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ။

ဒုတိယဈာန် ၃-ဘုံ
▬▬▬▬▬▬

ပရိတ္တာ အာဘာ ဧတေသန္တိ ပရိတ္တာဘာ၊ ဧဝံ အပ္ပမာဏာဘာ၊ အာဘာ သရတိ ဧတေသန္တိ အာဘဿရာ၊ အာဘာသနသီလာတိ ဝါ တထာ။

တတိယဈာန် ၃-ဘုံ
▬▬▬▬▬▬▬

သုဘာ ဝုစ္စန္တိ ဧကဂ္ဃနာ အစလာ သရီရာဘာ။ တာဟိ ကိဏ္ဏာတိ သုဘကိဏှာ။

စတုတ္ထဈာန်ဘုံများ
▬▬▬▬▬▬▬

ဝိပုလံ ဖလံ ဧတေသန္တိ ဝေဟပ္ဖလာ။
နတ္ထိ သညာ ဧတေသံ သတ္တာနန္တိ အသညသတ္တာ။

သုဒ္ဓါဝါသ ၅-ဘုံ
▬▬▬▬▬▬

သကဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟန္တီတိ အဝိဟာ။
န ကေနစိ တပ္ပန္တီတိ အတပ္ပါ။
သုခေန ဒိဿန္တီတိ သုဒဿာ။
သုခံ ပဿန္တီတိ သုဒဿိနော။
နတ္ထိ ကနိဋ္ဌဘာဝေါ ဧတေသန္တိ အကနိဋ္ဌာ။ ရူပဿ ဘဝေါ ရူပံ။

အရူပ ၄-ဘုံ
▬▬▬▬

အနန္တော အာကာသောယေဝ အာယတနံ ဣမဿ ဈာနဿာတိ အာကာသာနဉ္စာ-ယတနံ၊ သေသံ ဥတ္တာနမေဝ။ နတ္တိ ရူပါနိ ဧတ္ထာတိ အရူပံ၊ အရူပဿ ဝါ ဘဝေါ အရူပံ အာရုပ္ပံ ဝါ၊ (ပါဌ်)

---

ရဲကြီးရှစ်ထပ်နှင့် အပါယ် ၄-ဘုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

အနက်ကား -

ဧတ္ထ၊ ဤငရဲ၌။
(မရန္တာပိ၊ သေကုန်သော်လည်း။
ကမ္မဖလာနုဘဝနတ္ထံ၊ အကုသိုလ်ကံ၏အကျိုးကို ခံရခြင်းငှါ။)
သံ ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်တလဲလဲ။
ဇီဝန္တိ၊ အသက်ရှင်ကုန်၏၊
ဣတိတသ္မာ၊ ထိုသို့အသက်ရှင်ရာ သတ္တိကြောင့်။
သော၊ ထိုငရဲသည်။
သဉ္ဇီဝေါ၊ သဉ္ဇိုဝ်း မည်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤငရဲ၌။
ကာလသုတ္တံ၊ တမျဉ်းချည်ကို။
ပါတေတွာ၊ ချ၍၊
အဋ္ဌံသာဒိနာ၊ ရှစ်မြှောင့် စသည်ဖြင့်။
တစ္ဆန္တိ၊ ရွေကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ကာလသုတ္တော၊ ကာလသုတ် မည်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤငရဲ၌။
အယပဗ္ဗတာ၊ သံတောင်တို့သည်။
သံဃာတေန္တိ ၊ လိမ့်၍ လိမ့်၍ ကြိတ်ချေကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သံဃာတော၊ သံဃာတ မည်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤငရဲ၌။
ပုဏ္ဏာ၊ ပြည့်သော။
ရုရု လောဟိတဇာလာ၊ သွေးလျှံသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ရောရုဝေါ၊ ရောရုဝ မည်၏။

သော ဧ၀၊ ထိုရောရုဝ သည်သာလျှင်။
မဟန္တော၊ ကြီးရကား။
မဟာရောရုဝေါ၊ မဟာရောရုဝ မည်၏။

နိစ္စလေ၊ မတုန်မလှုပ်နိုင်ကုန်သော။
သတ္တေ၊ သတ္တဝါတို့ကို။
တာပေတိ၊ ပူစေတတ်၏၊
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တာပနော၊ တာပန မည်၏။

မဟန္တော၊ ကြီးသော။
သော ဧ၀၊ ထိုတာပနငရဲသည်သာလျှင်။
မဟာတာပနော၊ မဟာတာပန မည်၏။

ဧတ္ထ၊ ဤငရဲ၌။
အဂ္ဂိဇာလာနံ ဝါ၊ မီးလျှံတို့၏၎င်း။
သတ္တာနံ ဝါ၊ ငရဲသူတို့၏၎င်း။
ဒုက္ခဿ ဝါ၊ ဆင်းရဲ၏၎င်း။
ဝီစိ အန္တရံ၊ အကြားအပေါက် အလပ်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အဝီစိ၊ အဝီစိ မည်၏။

အယာ သုခါ၊ ချမ်းသာမှ၊
နိဂ္ဂတော၊ ကင်းသည်တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
နိရယော၊ နိရယ မည်၏။

န သုရန္တိ န ဒိဗ္ဗန္တိ၊ မထွန်းပ မမြူးရွှင် မအောင်မြင်ကုန်။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အသုရာ၊ အသုရာ မည်ကုန်၏။
ပေတာသုရာ၊ ပြိတ္တာမျိုး အသုရာတို့ကို။
လဗ္ဘန္တိ၊ ရအပ်ကုန်၏။
တေသံ၊ ထိုပြိတ္တာ အသုရာတို့၏။
နိကာယော၊ အပေါင်းသည်။
အသုရကာယော၊ အသုရကာယ် မည်၏။

ဝေပစိတ္တာသုရာ၊ မြင်းမိုရ်အောက်မှ အသုရာတို့သည်ကား။
တာဝတိံသေသု ဒေဝေသု၊ တာဝတိံသာ နတ်တို့၌။
ဂတာ အန္တောဂတာ၊ အကျုံးဝင်ကုန်၏။

သုခတော၊ ချမ်းသာမှ။
ပကဋ္ဌေန၊ ဝေးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဣတာ ဂတာ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ပေတာ၊ ပြိတ္တာ မည်ကုန်၏။

တိရန္တိ အဓောဘာဂေန ဂစ္ဆန္တိ၊ အောက်အဘို့အားဖြင့် လားတတ်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်းလည်း။
တိရော၊ ဖီလာ လျားလျား။
အဉ္ဆိတာ၊ သွားတတ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တိရစ္ဆာနာ၊ တိရစ္ဆာန် မည်ကုန်၏။

အယာ ပုညာ၊ ကောင်းမှုမှ။
(အယာ သုခါ၊ ချမ်းသာခြင်းမှ။)
အပဂတော၊ ကင်းသည်တည်း။
အပါယော၊ ကောင်းမှုကင်းသည်။
သော ဧ၀၊ အပါယ သည်သာလျှင်။
ဘဝန္တိ ဧတ္တာတိ ဝစနတ္ထေန၊ “ဘဝန္တိဧတ္ထ” ဤ၌ဖြစ်ကုန်၏ ဟူသော ဝစနတ္ထကြောင့်။
အပါယဘူမိ၊ အပါယ်ဘုံ မည်၏။

---

ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ

▬▬▬▬▬▬▬

မနန္တိ ဇာနန္တိ၊ သိတတ်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
မနုနော၊ မနုမည်သူ ကပ်ဦးလူ၏။
အပစ္စံ၊ သားတို့တည်း။
ဝါ၊ တနည်းကား။
ဧတေသံ၊ ထိုလူတို့အား။
ဥဿန္နံ၊ များသော။
မနော၊ ကုသိုလ်စိတ်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏၊
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
မနုဿ၊ မနုဿ မည်ကုန်၏။
တေသံ၊ ထိုလူတို့၏။
နိဝါသာ၊ နေရာဘုံသည်။
မာနုဿာ၊ မာနုဿ မည်၏။

စတုမဟာရာဇေ၊ နတ်မင်းလေးတန် ပျော်ရပ်ဌာန်၌။
ဘဝါ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
စတူသု၊ လေးပါးကုန်သော။
မဟာရာဇေသု၊ နတ်မင်းကြီးတို့၌။
ဘတ္တိ၊ ခစားဆည်းကပ်ခြင်းသည်။
တေသံ၊ ထိုနတ်တို့အား။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
စာတုမဟာရာဇိကာ၊ စတုမဟာရာဇ် မည်ကုန်၏။
(ဘုံရအောင်ကား “တေသံ နိဝါသာ စာတုမဟာရာဇိကာ”ဟု နိဝါသတဒ္ဓိတ်ဆင့်)

ဧတ္ထ၊ ဤဘုံ၌။
တေတ္တိံသ၊ မာဃလွှမ်းဖုံး သုံးကျိပ်သုံးတို့သည်။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တာဝတိံသာ၊ တာဝတိံသာ မည်၏။

အမာ ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲမှ။
ယာတာ အပယာတာ၊ ကင်းသည်တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ယာမာ၊ ယာမာ မည်၏။

တုသံ ပီတိံ ၊ နှစ်သက်ပြည့်ဖြိုးခြင်းသို့။
ဣတာ ဂတာ၊ ရောက်သည်တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တုသိတာ၊ တုသိတာ မည်၏။

နိမ္မာနေ၊ တန်းခိုး ဖန်ဆင်းခြင်း၌။
ရတိ၊ မွေ့လျော်ခြင်းသည်။
ဧတေသံ၊ ထိုနတ်တို့အား။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
နိမ္မာနရတိနော၊ နိမ္မာနရတိ မည်ကုန်၏။

ပရေဟိ၊ တပါးနတ်တို့သည်။
နိမ္မိတေသု၊ ဖန်ဆင်းအပ်ကုန်ပြီးသော။
ဘောဂေသု၊ ကာမဂုဏ်တို့၌။
အတ္တနော၊ မိမိ၏။
ဝသံ၊ အလိုကို။
ဝတ္တေန္တိ၊ ဖြစ်စေတတ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိ မည်ကုန်၏။

---

ဗြဟ္မာ

▬▬

ဂုဏဝိသေသေဟိ၊ ဈာန်စသောဂုဏ် အထူးတို့ဖြင့်။
ဗြူဟိတာ၊ ပွါးကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဗြဟ္မာနော၊ ဗြဟ္မာ မည်ကုန်၏။

မဟာဗြဟ္မာနံ၊ မဟာဗြဟ္မာတို့၏။
ပရိသတိ၊ ပရိသတ်၌။
ဘဝါ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ၊ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာ မည်ကုန်၏။

တေသံ၊ ထိုမဟာဗြဟ္မာတို့၏။
ပုရောဟိတာ၊ မင်းတိုင်ပင်အမတ် အရာတို့တည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဗြဟ္မပုရောဟိတာ၊ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ မည်ကုန်၏။

ဧတေသံ၊ ဗြဟ္မာတို့အား။
ပရိတ္တာ၊ နည်းသော။
အာဘာ၊ အရောင်သည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ပရိတ္တာဘာ၊ ပရိတ္တာဘာ မည်ကုန်၏။

ဧဝံ၊ ဤနည်းတူ။
အပ္ပမာဏာဘာ၊ အပ္ပမာဏာဘာ မည်ကုန်၏။

ဧတေသံ၊ ထိုဗြဟ္မာတို့၏။
အာဘာ၊ အရောင်သည်။
သရတိ၊ လျှပ်စစ်ပြက်သို့ တလက်လက် ထွက်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အာဘဿရာ၊ အာဘဿရာ မည်၏။

ဝါ၊ တနည်းကား။
အာဘာသန သီလာ၊ ထွန်းပခြင်းအလေ့ ရှိကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
တထာ၊ ထိုအတူ အာဘဿရ မည်ကုန်၏။

ဧကဂ္ဃနာ၊ တခဲနက်ကုန်သော။
အစလာ၊ မတုန်မလှုပ်ကုန်သော။
သရီရာဘာ၊ ကိုယ်ရောင်တို့ကို၊
သုဘာ၊ သုဘာတို့ဟူ၍။
ဝုစ္စန္တိ ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။
တာဟိ၊ ထိုတခဲနက် ကိုယ်ရောင်တို့ဖြင့်။
ကိဏ္ဏာ၊ ရောပြွမ်းကုန်၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
သုဘကိဏ္ဏာ၊ သုဘကိဏ္ဏာ မည်ကုန်၏။

တေသံ၊ ထိုဗြဟ္မာတို့အား။
ဝိပုလံ၊ ပြန့်ပြောသော။
ဖလံ၊ အကျိုးသည်။
အတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဝေဟပ္ဖလာ၊ ဝေဟပ္ဖိုလ် မည်ကုန်၏။

တေသံ သတ္တာနံ၊ ထိုအသညသတ် သတ္တဝါတို့အား။
သညာ၊ သညာက္ခန္ဓာသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အသညသတ္တာ၊ အသညသတ် မည်ကုန်၏၊

---

သုဒ္ဓါဝါသ ငါးဘုံ

▬▬▬▬▬▬

သကဋ္ဌာနံ၊ မိမိနေရာကို။
န ဝိဇဟန္တိ၊ မစွန့်ကုန်။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အဝိဟာ၊ အဝိဟာ မည်ကုန်၏။

ကေနစိ၊ တစုံတခုသော အကြောင်းကြောင့်။
န တပ္ပန္တိ၊ မပူပန်ကုန် (အတပ္ပါဘုံ)။

သုခေန၊ ချမ်းသာလွယ်ကူသဖြင့်၊
ဒိဿန္တိ၊ ရှုအပ်ကုန်၏( သုဒဿာဘုံ)

သုခံ၊ ချမ်းသာလွယ်ကူသဖြင့်။
ပဿန္တိ၊ မြင်တတ်ကုန်၏ (သုဒဿီဘုံ)။

တေသံ၊ ထိုဗြဟ္မာတို့အား။
ကနိဋ္ဌဘာဝေါ၊ နည်းငယ် သိမ်ဖျင်းခြင်း ဟူသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ (အကနိဋ္ဌဘုံ)။

ရူပသ၊ ရုပ်၏။
ဘဝေါ၊ ဖြစ်ရာတည်း။
ရူပံ၊ ရုပ်၏ဖြစ်ရာ (ရူပ ၁၆-ဘုံ)။

---

အရူပ လေးဘုံ

▬▬▬▬▬

အနန္တော၊ အဆုံးမရှိသော။
အာကာသောယေဝ၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ ဟူသော ကောင်းကင်သည်သာလျှင်။
ဣမဿ ဈာနဿ၊ ဤဈာန်၏။
အာယတနံ၊ တည်ရာတည်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
အာကာသာနဉ္စာယတနံ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန မည်၏။

သေသံ၊ အကြွင်းသည်။
ဥတ္တာနမေဝ၊ ပေါ်လွင်သိသည်သာတည်း။
ဧတ္ထ၊ ဤဘုံ၌။
ရူပံ၊ ရုပ်သည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်၊
အရူပံ၊ အရူပ မည်၏။
ဝါ၊ တနည်းကား။
အရူပဿ၊ နာမ်၏။
ဘဝေါ၊ ဖြစ်ရာတည်း။
အရူပံ၊ နာမ်ဖြစ်ရာဘုံ။
အာရုပ္ပံ ဝါ၊ အာရုပ္ပလည်း မည်၏။

ဤကား ဘုံဝစနတ္ထတည်း။

---

ဘုံတို့၏ အကွာအဝေး

▬▬▬▬▬▬▬▬

လေအပြင်၌ ရေတည်၏၊ ရေအပြင်၌ လင်ပန်းသုံးချပ် စပ်သည့်ပမာ သိလာ ပထဝီ ကျောက်ခွက် တည်၏၊ ၎င်းကျောက်ခွက် အနားရေးကို စကြဝဠာတောင် ခေါ်ဝေါ် ကြ၏၊ ၎င်းကျောက်ခွက်ထဲတွင် ပံသုပထဝီ တည်၏၊ သီလာ ပံသု မြေနှစ်ခုသည် အထု ထက်ဝက်စီ နေ၏။ သိလာပထဝီ အထက် အပြင် ပံသု ပထဝီလိုဏ်ခေါင်း, တသောင်းကျယ်သော ဥမင်တွင်း၌ အဝီစိငရဲကြီး တည်၏။ ထိုမှအထက် ငရဲကြီး ခုနှစ်ရွာ အသုရာပြည် တိုင်အောင် ယူဇနာ သောင်းငါးထောင်စီ ဝေး၏။

အသုရာပြည်မှ အထက် လူ့ပြည် ရှစ်သောင်းလေးထောင် ဝေး၏။

လူ့ပြည်မှ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ် လေးသောင်းနှစ်ထောင်စီ ဝေး၏။

ဝသဝတ္တီနတ်ပြည်မှ ဗြဟ္မာပြည် နှစ်ဆယ်သည် ငါးသန်းငါးသိန်း ရှစ်ထောင်စီ ဝေးကွာ၏။

(ကျမ်းဂန်တို့၌ ငရဲကြီးရှစ်ထပ် ဇမ္ဗူဒီပါကျွန်း အောက်၌ တည်သည် ဆို၍ ဇမ္ဗူဒိပ် ကျွန်းပေါ် မြေပြင်က တာကြ၏။ ဇမ္ဗူဒီပါကျွန်းအောက်၌ ကျွန်းနှင့်အမျှ ငရဲကြီး လိုဏ်ခေါင်း ရှစ်ထပ်ရှိက ပထဝီသန္ဓာရက ရေဆိုက်ထိအောင် ဗဒ္ဓသိမ်သက်၍ တည်သည်ဟု ဆိုသော အဋ္ဌကထာစကား မသင့်နိုင်ရာသောကြောင့် အသုရာတို့ ပြည်လည်း မြေပေါ်အပြင်၌ပင် ဖြစ်၍ ဤသို့လည်း ဖြစ်သော် ဖြစ်တန်ရာ၏ဟု နှလုံးပြုမိ၍ အသုရာပြည်က တာထိုးလိုက်ပေသည်။)

ဤ၌ ပထမဈာန်သုံးဘုံ တပြင်တည်း။ ဒုတိယဈာန်သုံးဘုံ တပြင်တည်း။ တတိယ ဈာန်သုံးဘုံ တပြင်တည်း။ ဝေဟပ္ဖိုလ် အသညသတ်နှစ်ဘုံ တပြင်တည်း တည်၏။

အသုရကာယ် ပြိတ္တာ တိရစ္ဆာန် သုံးဘုံတို့ကား ဘုံအသီးအခြား မရှိကုန်။ မြင်းမိုရ် တောင်အောက် အသုရာတို့မှာ တာဝတိံသာနတ်မျိုး၌ ဝင်ကုန်၏ (ဘုံကား အသီးအသီး တခြားစီ ဖြစ်ကြ၏)။ ကြွင်းဘုံတို့ကား တဘုံစဉ်စီ တည်ကုန်၏။

(အချို့သော ဆရာတို့ကား သုဒိန္နကဏ္ဍ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တန သုတ်အဆုံး နိဂုံးတို့၌ “ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ ဒေဝါနံ သဒ္ဒံ သုတွာ ဗြဟ္မပုရောဟိတာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုံ” စသည်ဖြင့် လာသောကြောင့် ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာဘုံ စသည်တို့လည်း အောက် အထက် အဆင့်ဆင့် တည်ကုန်သည်ဟု ဆိုကုန်၏။ အချို့ဆရာ တို့လည်း ဖိုခုံလှောက်ဆိုင် တည်ကုန်သည်ဟု ဆိုကုန်၏။ “တယောပေ’တေ သမာန တလဝါသိနော” စသော အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့နှင့် မမျှ မညီ၊ သာဓကလည်း မရှိ၊ ယုတ္တိလည်း မထင်။)

အထ ခေါ သော ဗြဟ္မာ အညတရံ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ အာမန္တေသိ။
(သဂါထာဝဂ္ဂ သံယုတ်ပါဠိတော် နှာ-၁၄၈)

“ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇ’န္တိ ဗြဟ္မပါရိစာရိကံ။ ထေရာနဉှိ ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကဒဟရာ ဝိယ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ပါရိသဇ္ဇာ ဗြဟ္မာနော နာမ ဟောန္တိ။ (၎င်း သဂါထာဝဂ္ဂ သံယုတ် အဋ္ဌကထာ နှာ-၁၉၅)

တတ္ထ အနာဂါမိယော သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပန္နာ။ ဣတရာ ကာစိ တာဝတိံသေသု ကာစိ တုသိတေသု ကာစိ နိမ္မာနရတီသု ကာစိ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု ဥပ္ပန္နာ။
သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာတို့ စုတိ၍ လားရာဂတိကို ဖွင့်ဆို ပြညွှန်းသော ဥဒါန်း အဋ္ဌကထာ (၃၄၉)။

ဣတ္ထိယောပိ ပန အရိယာ ဝါ အနရိယာ ဝါ အပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနိယော ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ။
ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒအဖွင့် ဋီကာကျော် (၁၈၆) (သမ္မောအဋ္ဌကထာ ၄၁၉-စသည် တို့၌ရှု)

---

အနက်ကား -

အထ ခေါ၊ ဘုရားနှင့်တကွ ငါးဝအရဟံ လူ့ရပ်ထံသို့ ပြန်လည်တော်မူသော ထိုအခါ၌။
သော ဗြဟ္မာ၊ ထိုမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသော ဗြဟ္မာမင်းသည်။
အညတရံ၊ အမှတ်အသား မထင်ရှားသော။
ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ၊ အလုပ်အကျွေး အစေအပါး ဗြဟ္မာငယ်ကို။
အာမန္တေသိ၊ ခေါ်ဆိုလူ့ဘုံ စေလွှတ်တုံ၏။

---

ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇ

▬▬▬▬

ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇန္တိ၊ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇံ ဟူသည်ကား။
ဗြဟ္မပါရိစာရိကံ၊ အလုပ်အကျွေး အစေအပါး ဗြဟ္မာငယ်ကို (ဆိုအပ်၏)
ဟိ ယုတ္တံ၊ ထိုစကား သင့်၏။
ထေရာနံ၊ မထေရ်ကြီးတို့အား။
ဘဏ္ဍဂ္ဂါဟကဒဟရာ၊ သင်္ကန်း သပိတ် ပရိက္ခရာ ဘဏ္ဍာဆောင်တွယ် ပဉ္စင်းငယ် တို့သည်။
ဟောန္တိ ဝိယ၊ ရှိကုန်သကဲ့သို့။
ဗြဟ္မာနမ္ပိ၊ ဗြဟ္မာမင်းကြီးတို့အားလည်း။
ပါရိသဇ္ဇာ၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ အလုပ်အကျွေး အစေအပါး ဖြစ်ကုန်သော။
ဗြဟ္မာနော နာမ၊ ကျေးကျွန်သဖွယ် ဗြဟ္မာငယ်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ရှိသည်ဖြစ်ကုန်၏။

တတ္ထ၊ ထိုမိန်းမ အလဇ္ဇီ မာဂဏ္ဍီလုပ်ကြံ နတ်ပြည်စံရ ငါးရာသော မိန်းမတို့တွင်။
အနာဂါမိနိယော၊ အနာဂါမ် မိန်းမတို့သည်။
သုဒ္ဓါဝါသေသု၊ သုဒ္ဓါဝါသဘုံတို့၌။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၏။
ဣတရာ၊ ဤမှတပါးကုန်သော။
ကာစိ၊ အချို့သော မိန်းမတို့သည်။
တာဝတိံသေသု၊ တာဝတိံသာ နတ်တို့ရွာ၌။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၏။
ကာစိ၊ အချို့သော မိန်းမတို့သည်။
တုသိတေသု၊ တုသိတာမည် နတ်တို့ပြည်၌။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၏။
ကာစိ၊ အချို့သော မိန်းမတို့သည်။
နိမ္မာနရတီသု၊ နိမ္မာနရတိ နတ်ပြည်တို့၌။
ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်ကြကုန်၏။
ကာစိ၊ အချို့သော မိန်းမတို့သည်။
ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်ပြည်တို့၌။
ဥပ္ပန္န၊ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ပန၊ အဘို့တပါးကား။
ဣတ္ထိယောပိ၊ မိန်းမတို့သည်လည်း။
အရိယာ ဝါ၊ အရိယာ ဖြစ်ကုန်သော်၎င်း။
အနရိယာ ဝါ၊ အရိယာမဆံ ပုထုဇန်ဖြစ်ကုန်သော်၎င်း။
အပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနိယော = အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနိယော အပိ၊ သမာပတ် ရှစ်ပါး ရကုန်ငြားသော်လည်း။
ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇေသုယေဝ၊ အလုပ်အကျွေး အစေအပါး ဖြစ်သော ဗြဟ္မာငယ်တို့၌ သာလျှင်။
နိဗ္ဗတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့။
အဋ္ဌကထာယံ၊ ဝိဘင်းအဋ္ဌကထာ (နှာ-၄၁၉)၌။
ဝုတ္တံ၊ ဖွင့်ဆိုတော်မူအပ်၏။

ဤသို့ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ လာရကား လူ့ပြည်၌ ရာဇာ မစ္စ ဒုဂ္ဂတ တို့ကဲ့သို့ တပေါင်းတည်း ရောနှော၍နေသည် မှတ်ရမည်။ အစွန်အနား တိုင်းတပါးတို့က စကား ကို ဆင်းရဲသား မှူးမတ် ပြည့်ရှင်မင်းတို့ အဆင့်ဆင့် ကြားသကဲ့သို့ သုဒိန်၏အမှု စသည်များကို အဆင့်ဆင့်ကြားသည်ဟု ယူရမည်။

အဝီစိမှ အသုရာပြည်သို့ တသိန်းနှစ်သောင်း၊
လူ့ပြည်သို့ နှစ်သိန်းလေးထောင်၊
ဝသဝတ္တီသို့ လေးသိန်း ငါးသောင်း ခြောက်ထောင်၊
နေဝသညာဘုံသို့ ခုနစ်ကုဋေ နှစ်သန်း ခြောက်သောင်း ဝေးကွာ၏။

လူ့ပြည်မှ ဝသဝတ္တီသို့ နှစ်သိန်း ငါးသောင်း နှစ်ထောင်၊
နေဝသညာသို့ ခုနစ်ကုဋေ တသန်း ရှစ်သိန်း ငါးသောင်း ခြောက်ထောင် ကွာဝေး၏။

ဝသဝတ္တီဘုံမှ နေဝသညာဘုံသို့ ခုနစ်ကုဋေ တသန်း ခြောက်သိန်း လေးထောင် ကွာဝေး၏။

လေထုမှ အောက်ဟေဋ္ဌာ အဇဋာကာသ၊ ဘဝဂ်ဘုံမှ အထက်ဥပရိ အဇဋာကာသ၊ ဘယ်ဟာတခု ဝတ္ထုအကောင်အထည် မရှိပြီ။

---

ဘုံအကွာအဝေး ဆောင်ပုဒ်များ

▬▬▬▬▬▬

သောင်းငါးထောင်စီ၊ သင်္ချာညီ၊ ရှစ်လီ ပါယ် သုရာ (၁၅၀၀၀)။

ရှစ်သောင်း လေးထောင်၊ သင်္ချာဆောင်၊ လူ့ဘောင် အသုရာ (၈၄၀၀၀)။

လေးသောင်း နှစ်ထောင်၊ သင်္ချာဆောင်၊ လူ့ဘောင် နတ်ခြောက်ရွာ (၄၂၀၀၀)

ဗြဟ္မာနတ်နန်း၊ ရှစ်ထောင်စွန်း၊ ငါးသန်း ငါးသိန်းသာ (၅၅၀၈၀၀၀)

သုရာ ဝီစိ၊ တသိန်းရှိ၊ စွန်းဘိ နှစ်သောင်းသာ (၁၂ဝဝဝဝ)။

နှစ်သိန်းလေးထောင်၊ သင်္ချာဆောင်၊ လူ့ဘောင် ဝီစိမှာ (၂ဝ၄ဝဝဝ)။

လေးသိန်းငါးသောင်း၊ ပေါင်းခြောက်ထောင်ရှိ၊ သဒ္ဒါချိ၊ ဝီစိ နိမ္မိတာ (၄၅၆၀ဝ၀)။

ဝီစိ နေဝ၊ သတ္တကောဋိ၊ နှစ်သန်းရှိ၊ စွန်းဘိ ခြောက်သောင်းသာ (၇၂၀၆၀၀၀၀)

တြိန်းသုည၊ ဒွေးပျဉ်းဒွ၊ လူမှ နိမ္မိတာ (၂၅၂၀ဝ၀)။

နေဝနှင့် လူ၊ သုံးဆူ သုည၊ သော ပဉ္စ၊ အဋ္ဌ ဧသတ္တာ (၇၁၈၅၆ဝဝဝ)။

နိမ္မိ နေဝ၊ နော နိ န၊ ဝါန စာပထာ (၇၁၆ဝ၄၀၀၀)။

---

ပိဋကသင်္ချာယူနည်း

▬▬▬▬▬▬▬

ဤနောက်ဆုံးတပုဒ်ကား -

ကာဒီ ဋာဒီ ယကာရာဒီ၊
နဝသင်္ချာ ပကာသိတာ။
ပဉ္စသင်္ချာ ပကာရာဒီ၊
သုညာနာမ သရ ည နာ။

ကာဒီ၊ က-အစ ဈ-အဆုံး ကိုးလုံး တို့ကို၎င်း။
ဋာဒီ၊ ဋ-အစ ဓ-အဆုံး ကိုးလုံး တို့ကို၎င်း။
ယကာရာဒီ၊ ယ ရ လ ဝ ယှ ရှ သ ဟ ဠ ဟူသော ကိုးလုံးတို့ကို၎င်း။
နဝသင်္ချာ၊ အစဉ်အတိုင်း တစ် နှစ် သုံး လေး ငါး ခြောက် ခုနစ် ရှစ် ကိုး ဟူသော အနက်ကို ဟောသော သင်္ကေတ သင်္ချာသဒ္ဒါတို့ဟူ၍။
ပကာသိတာ၊ ပြအပ်ကုန်၏။
ပကာရာဒီ၊ ပ-အက္ခရာ စသော ငါးလုံးတို့ကို (ပဝဂ်-အက္ခရာ ငါးလုံးတို့ကို)
ပဉ္စ သင်္ချာ၊ အစဉ်အတိုင်း တစ် နှစ် သုံး လေး ငါး ဟူသော အနက်ကိုဟောသော သင်္ကေတ သင်္ချာသဒ္ဒါတို့ ဟူ၍။
ပကာသိတာ၊ ပြအပ်ကုန်၏။
သရ ည နာ၊ ရှစ်လီ သရ ည-နှင့်-န-တို့သည်ကား။
သညာနာမ၊ ဂဏန်းဆိတ်ထ ချပုံ-၀ဟု သုည မည်ကုန်၏။

ဤသို့ ဂါထာလာတိုင်း ပိဋက သင်္ချာတည်း။ သင်္ချာဟူသမျှကို နောက်ပြန် ချရိုး မှတ်။ (ဤအရာတွင် လောကဝိဒူအခန်းကို အကုန်သွင်း၍ ကျယ်ဝန်းစွာ ရေတွက်မှတ်သား လေ။ ဂန္ထဂရုဘေးကြောင့် မရေးမဆိုပြီ)

ဤကား ဘုံခြားတည်း။

---

ငရဲကြီးရှစ်ထပ် သက်တမ်း

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

စတုမဟာရာဇ် အနှစ်ငါးရာသည် သဉ္ဇိုဝ်းငရဲမှာ တနေ့နှင့် တညဉ့် ဖြစ်၏။ ထိုနေ့ ညဉ့်ဖြင့် ရက်သုံးဆယ်သည် တလ၊ ထိုလဖြင့် တဆယ့်နှစ်လသည် တနှစ်၊ ထိုနှစ်ဖြင့် အနှစ် ငါးရာသည် သဉ္ဇိုဝ်း ငရဲသက် ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ တာဝတိံသာ စသည်တို့နှင့် ကာလသုတ် စသည်ကို စပ်ဟပ်၍ ရေတွက်လေ။ အန္တရကပ် ထက်ဝက်သည် မဟာ တာပန ငရဲသက် ဖြစ်၏။

အန္တရကပ် တကပ်သည် အဝီစိငရဲသက် ဖြစ်၏ဟု အနုဋီကာ ဇိနာလင်္ကာရ ဋီကာ ဆရာတို့ ဆိုကုန်၏၊ သာရတ္ထဒီပနီ စသည်တို့၌ကား မဟာကပ်ကို အဘို့ ရှစ်ဆယ်ပုံ တပုံသည် အဝီစိငရဲ၏ အာယုကပ် ဖြစ်၏ဟု လာ၏။ အသင်္ချေယျကပ်ကို အဘို့ နှစ်ဆယ်ပုံ၍ တပုံ၊ အန္တရကပ်ကား သုံးကပ်သာ ကျ၏။ အသင်္ချေယျကပ်ကား အန္တရကပ် နှစ်ဆယ်သာဟု ဆိုသောဝါဒနှင့်ကား ဋီကာ ချင်းချင်း တပြေးတည်း ညီညွတ်စေ့စပ်ကြ၏။

ဤသို့ နှစ် လ နေ့ရက် အသက်တမ်း အပိုင်းအခြား ရှိသော်လည်း “အပါယေသု ဟိ ကမ္မမေဝ ပမာဏံ၊ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တာနံ ယာဝ ကမ္မံ န ဒီယတိ၊ တာဝ စဝနာဘာဝတော”[၁] ဟု ကျမ်းဂန် လာသောကြောင့် အပါယ်ဘုံတို့၌၎င်း လူ့ဘုံ ဘုမ္မစိုးနတ် ဝိနိပါတိက အသုရာနတ်တို့၌၎င်း အသက် အပိုင်းအခြားမရှိ။[၂]

[၁။ ဋီကာကျော်၊ နှာ-၁၆၆။ သမ္မောအဋ္ဌကထာ ဓမ္မဟဒယဝိဘင်း၊ နှာ -၅၀၄ (အဘိ၊ ဋ္ဌ၊ ၂၊ ၅၀၄)။

ဟိ၊ မှန်၏။
ဝါ၊ ချဲ့၍ဆိုဦးအံ့။
အပါယေသု၊ အပါယ်သတ္တဝါတို့၌။
ကမ္မမေ၀၊ အကုသိုလ်ကံ သည်သာလျှင်။
ပမာဏံ၊ အသက်အတိုင်းအရှည် ပမာဏတည်း။
(ကသ္မာ ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း ဟူမူကား။)
တတ္ထ၊ ထိုအပါယ်ဘုံ၌။
နိဗ္ဗတ္တာနံ၊ ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့အား။
ဝါ၊ တို့၏။
ယာ၀၊ အကြင်မျှလောက်။
ကမ္မံ၊ အကုသိုလ်ကံသည်။
န ခီယတိ၊ မကုန်သေး။
တာဝ၊ ထိုအကုသိုလ်ကံ မကုန်သေးသမျှ၊။
စ၀နာဘာဝတော၊ စုတေခြင်း မရှိသောကြောင့်တည်း။

၂။ ဤဘုံတို့၌ မိမိတို့ကံ အရှိန်ရှိသမျှ အသက်ရှည်ကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နတ်ပြည် ၆-ထပ်နှင့် ဗြဟ္မာ့ဘုံ ၂၀ တို့၌သာလျှင် ယေဘုယျအားဖြင့် သက်တမ်း အပိုင်းအခြား အတိုင်း နေကြရသည်။]

---

နတ်သက်ကို လူသက်အားဖြင့် ပြပုံနှင့် လေးဆတက်ပုံ

▬▬▬▬▬▬▬▬▬

ယာနိ ပညာသဝဿာနိ၊
မနုဿာနံ ဇိနော တဟိံ။
တိံ သရတ္တိဒိဝေါ မာသော၊
မာသာ ဒွါဒသ သံဝစ္ဆရံ။
တေန သံဝစ္ဆရေနာ’ယု၊
ဒိဗ္ဗံ ပဉ္စသတံ မတံ။

(ဋီကာကျော်၊ ဘုံပိုင်း၊ ၁၆၆)

မနုသာနံ၊ လူတို့၏။
ယာနိ ပညာသ ဝဿာနိ၊ အကြင် အနှစ်ငါးဆယ်တို့သည်။
သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။
တာနိ၊ ထိုလူသက် အနှစ်ငါးဆယ်တို့သည်။
တဟိံ၊ ထိုစတုမဟာရာဇ်ဘုံ၌။
ဒိနော၊ တရက်ဖြစ်ကုန်၏။
တိံသ ရတ္တိဒိဝေါ၊ ညဉ့်နေ့ သုံးဆယ်သည်။
မာသော ၊ တလဖြစ်၏။
ဒွါဒသမာသာ၊ တဆယ့်နှစ်လတို့သည်။
သံဝစ္ဆရံ၊ တနှစ်ဖြစ်၏။
တေန သံဝစ္ဆရေန၊ ထိုနှစ်ဖြင့်။
ပဉ္စသတံ၊ အနှစ်ငါးရာကို။
ဒိဗ္ဗံ၊ စတုမဟာရာဇ်နတ်၌ဖြစ်သော။
အာယု၊ အသက်တမ်းဟူ၍။
မတံ၊ သိအပ်၏။

ဤသို့ ကျမ်းဂန်လာတိုင်း လူတို့ အနှစ်ငါးဆယ်သည် စတုမဟာရာဇ်၌ တရက်၊ ထိုရက်ဖြင့် လ နှစ် ဖွဲ့၍ နှစ်ပေါင်း ငါးရာသည် စတုမဟာရာဇ် နတ်သက် ဖြစ်၏။ လူတို့ အရေအတွက်အားဖြင့် အနှစ် ကိုးသန်းရှိ၏။

လူတို့ အနှစ်တရာ စတုမဟာရာဇ် နှစ်ရက်သည် တာဝတိံသာ၌ တရက်ဖြစ်၏။ ထိုရက်ဖြင့် လ နှစ် ဖွဲ့၍ နှစ်ပေါင်းတထောင်သည် တာဝတိံသာ နတ်သက် ဖြစ်၏။ လူတို့ အရေအတွက် အားဖြင့် ကိုးသန်း လေးလီဖြစ်၍ န၀ စရ ဆတြီသ (နဝ ဇယ = ဆတြိံသ) သုံးကုဋေခြောက်သန်း ရှိ၏။

ဤနည်းတူ ရက် လ နှစ် ပမာအနှစ်ဆ - သင်္ချာနှစ်ဆအားဖြင့် လေးဆ လေးဆ တက်၍ -

• ယာမာနတ်သက် နှစ်ထောင် - လူမှာ တဆယ့်လေးကုဋေ လေးသန်း။
• တုသိတာနတ်သက် လေးထောင် - လူမှာ ငါးဆယ့်ခုနစ်ကုဋေ ခြောက်သန်း။
• နိမ္မာနရတိနတ်သက် ရှစ်ထောင် - လူမှာ ကုဋေ နှစ်ရာသုံးဆယ် အနှစ်လေးသန်း။
• ဝသဝတ္တီနတ်သက် တသောင်းခြောက်ထောင် - လူတို့ အရေအတွက်အားဖြင့် ကုဋေ ကိုးရာ နှစ်ဆယ့်တကုဋေ အနှစ်ခြောက်သန်း ရှိ၏။

---

ဆောင်ပုဒ်

မ-ကိုဋ်-ခဲ-ဝါ၊ ဟနှင့်တျာ၊
သုညာဒွေးစ၊ အောက်သုံးချ၊
ခြောက်ဝ နတ်ဘုံသက်။

ဈာန်-စ လာ၊ ဝါ-ဝါ က၊
စော-သ-မ၊ ဝင်း-နု-လာ-ခါ၊
စော-ပု -ခေ-ဠာ။

ခြောက်သုညာ၊ ညီညာထည့်စွက်။
နတ်ခြောက်ဘုံ လူကတွက်လျှင်၊ ဟော ဤမျှထွက်။

[ပိဋကတ် သင်္ချာ အရ ရေတွက်ပါလေ။ မ=၅, ကိုဋ်= ၁ ခဲ=၂ ဝါ=၄, ဟ=၈ တျာ=၁၆ စသည် တွက်ပါ။]

စတုမဟာရာဇ် အနှစ်ငါးရာကို အထက်နတ်တို့ အရေအတွက်ဖြင့် ရေတွက်မူကား -

• တာဝတိံသာ၌ နှစ်ရာ့ငါးဆယ်၊
• ယာမာ၌ တရာ့နှစ်ဆယ့်ငါးနှစ်၊
• တုသိတာ၌ ခြောက်ဆယ့်နှစ်နှစ်နှင့်ခြောက်လ၊
• နိမ္မာနရတိ၌ သုံးဆယ့်တနှစ်နှင့် သုံးလ၊
• ဝသဝတ္တီ၌ တဆယ့်ငါးနှစ်ခြောက်လ တဆယ့်ငါးရက် ဖြစ်၏။

ဝသဝတ္တီနတ်သက် တသောင်းခြောက်ထောင်ကို အောက်နတ်တို့ အရေအတွက်ဖြင့် ရေတွက်ပြန် မူကား -

• နိမ္မာနရတိ၌ သုံးသောင်းနှစ်ထောင်၊
• တုသိတာ၌ ခြောက်သောင်းလေးထောင်၊
• ယာမာ၌ တသိန်းနှစ်သောင်းရှစ်ထောင်၊
• တာဝတိံသာ၌ နှစ်သိန်းငါးသောင်းခြောက်ထောင်၊
• စတုမဟာရာဇ်၌ ငါးသိန်း တသောင်းနှစ်ထောင်ဖြစ်၏။

အလယ်လေးထပ် နတ်သက်ကိုလည်း အောက် အထက် နတ်တို့ အရေအတွက်ဖြင့် ရေတွက်လေဦး။

နတ်သက် ပြီး၏။

သက်တမ်း ဆုတ်ယုတ်ပုံ တက်ပုံ

တောင်ကျွန်းသူတို့ အသက်ဆုတ်ကပ်၌ အသင်္ချေ-မှစ၍ အနှစ်တရာကြာလျှင် တနှစ် ဆုတ်၍ တထောင်ကြာလျှင် ဆယ်နှစ်ဆုတ်သည်။ တက်ကပ်၌ကား ဆယ်နှစ်တမ်း မှစ၍ နှစ်ဆယ် လေးဆယ် ရှစ်ဆယ် စသည်ဖြင့် ထမ်းပိုး ထမ်းပိုး တက်သည်ဟု ပြောဆို ရေးသားကြ၏။

[တသင်္ချေ = ၁-ဂဏန်း နောက်မှာ သုည ၁၄ဝ-ရှိသည်။ ]

ပါထေယျဝဂ် စက္ကဝတ္တိသုတ် (နှာ-၅၆) ၌ကား-“အသီတိဝဿသဟဿာယုကာနံ မနုဿာနံ ပုတ္တာ စတ္တာရီသဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ”စသည်ဖြင့် ထမ်းပိုး ဆုတ်သည် ထမ်းပိုးတက်သည်ဟု လာ၏။

လောကပညတ္တိကျမ်း၌ကား “ဝဿသတေ နိက္ခန္တေ ဒသဝဿာနိ ဟာယန္တိ” စသည် ဖြင့် နှစ်ပေါင်း တရာကြာလျှင် ဆယ်နှစ်ဆုတ်သည် ထမ်းပိုး ထမ်းပိုး တက်သည်ဟု ဆို၏။ ယခုမျက်မြင်နှင့် ထောက်စာလျှင် ရံခါလည်း များစွာဆုတ်သည်၊ ရံခါလည်း အနည်းငယ်သာ ဆုတ်သည်၊ ဆုတ်ဟန် တက်ဟန် အမြဲမရှိဟု ယူရန်ရှိ၏။

အာယုကပ်

ဤ ဆုတ်ကပ် တက်ကပ်တို့၌ ရောက်လေရာရာ အသက်တမ်းသည် အာယုကပ် မည်၏။

အန္တရကပ်

ဆုတ်ကပ် တက်ကပ် နှစ်ခုအစုံသည် အန္တရကပ် မည်၏။

အသင်္ချေယျကပ်

ယင်း အန္တရကပ် ခြောက်ဆယ့်လေးကပ်သည် (ဝါဒ တနည်းလည်း အန္တရကပ် နှစ်ဆယ်သည်) လူနေရာ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီအသင်္ချေယျ တကပ်မည်၏။

ဤငါတို့ကမ္ဘာ၌ အန္တရကပ် တဆယ့်ငါးကပ် အလွန်တွင် အစဉ်အတိုင်း ဆုတ်ကပ် ဆုတ်ကပ်၌ ကကုသန် ကောဏာဂုမ် ကဿပ ဂေါတမ အရိမေတ္တေယျ အားဖြင့် ဘုရားငါးဆူ ပွင့်တော်မူသည်။ မေတ္တေယျ ဘုရားရှင်နောက် လေးဆယ့်လေးကပ် ရောက်မှ ကမ္ဘာပျက်လတ္တံ့။

[ဤဝါဒများအတိုင်း အန္တရကပ် ၆၄-ကပ်ပြည့်သည့်အခါ၌ ကမ္ဘာပျက်မည်ပင်တည်း။]

ဤနောက် လေးဆယ့်လေးကပ်ကို မမြင်သောကြောင့် အသင်္ချေယျကပ်ကား အန္တရကပ် နှစ်ဆယ်သာတည်းဟု ကေစိတို့ ဆိုကုန်သတတ်။

ဝါဒတနည်းကား

ယင်းကဲ့သို့သော အန္တရကပ် ကိုးကပ် အလွန်၌ ကကုသန်ဘုရား လူသုံးပါးတွင် ထင်ရှားပွင့်တော်မူလာပြီ။

ထိုမှ ဆယ်ကပ်အလွန်၌ ကောဏာဂုမ်ဘုရား၊
ထိုမှ တဆယ့်တကပ် အလွန်၌ ကဿပဘုရား၊
ထိုမှ တဆယ့်နှစ်ကပ် အလွန်၌ ဂေါတမဘုရား၊
ဤမှ တဆယ့်သုံးကပ် အလွန်၌ မေတ္တေယျဘုရား -
လူသုံးပါးတွင် ထင်ရှား ပွင့်တော်မူလတ္တံ့။ ထိုမှ ကိုးကပ် လွန်လျှင် ကမ္ဘာပျက်လတ္တံ့ဟု ပြောဆို ရေးသားကြ၏။

ဝေပုလ္လတောင် အစဉ်အတိုင်း နိမ့်သည်ကို ပြဆိုသော အနမတဂ္ဂသုတ် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ စသည်ကို ထောက်၍ ပထမအန္တရကပ်မှစ၍ ဆုတ်ကပ် ဆုတ်ကပ် လေးသောင်းတမ်း သုံးသောင်းတမ်း နှစ်သောင်းတမ်း တရာတမ်း၌ အစဉ်အတိုင်း ကကုသန်စသော ဘုရားလေးဆူ ပွင့်တော်မူကြောင်း၊ ယခု ရောက်ဆဲ ကပ်သည် စတုတ္ထ အန္တရကပ် ဖြစ်ကြောင်းကို နေယျတ္ထနည်း၊ အတ္ထာပတ္တိနည်းတို့ဖြင့် သိရသည်ဟု မဟာ ရာဇဝင်တော်ကြီး၌ ဆို၏။

သံ၀ဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ်

ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာသည်မှစ၍ သင်္ခါရမကြွင်း ဟင်းလင်းဖြစ်သည် တိုင်အောင် ပျက်ဆဲ ကပ်သည် သံ၀ဋ္ဋ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏ ။

သံဝဋ္ဋာဋ္ဌာယီကပ်

ဟင်းလင်း ဖြစ်စမှ စ၍ ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာစ တိုင်အောင် အပျက်တည်ဆဲ ကပ်သည် သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယိ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။

ဝိဝဋ္ဋကပ်

ကမ္ဘာပြုမိုး ရွာစမှစ၍ တပေါင်းလပြည့်နေ့ နေ လ နက္ခတ် ပေါ်သည်တိုင်အောင် ဖြစ်ဆဲကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋအသင်္ချေယျကပ် မည်၏။

ဝိဝဋ္ဋာဋ္ဌာယီကပ်

ထိုမှစ၍ ကမ္ဘာဖျက်မိုး ရွာစတိုင်အောင်ဖြစ်ပြီး၍ တည်ဆဲဖြစ်သော (ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော) အန္တရကပ် ခြောက်ဆဲ့လေးကပ်သည် ဝိဝဋ္ဋာဋ္ဌာယီ အသင်္ချေယျကပ် မည်၏။

မဟာကပ်

ဤ အသင်္ချေယျလေးကပ်သည် ကာလအားဖြင့် ညီမျှ၏။ ထို လေးကပ်အပေါင်းသည် မဟာကပ် မည်၏။

မဟာကပ်၏ ပမာဏ

ယင်း မဟာကပ်၏ ပမာဏကား မုန်ညင်းဖြူစေ့တို့ဖြင့် ပြည့်သော အလျား အနံ အစောက် တယူဇနာ ရှိသော တိုက်ခန်းကြီးမှ အနှစ်တရာ တခါ တစေ့ယူ၍ပစ်သဖြင့် မုန်ညင်းစေ့သာ ကုန်လေရာ၏၊ မဟာကပ်ကား မကုန်နိုင် မဆုံးနိုင်ရာ။

မဟာကပ်ခြောက်မျိုး

ထိုကပ်သည် ဘုရားတဆူသာပွင့်လျှင် သာရကပ်၊
နှစ်ဆူပွင့်လျှင် မဏ္ဍကပ်၊
သုံးဆူပွင့်လျှင် ဝရကပ်၊
လေးဆူပွင့်လျှင် သာရမဏ္ဍကပ်၊
ငါးဆူပွင့်လျှင် ဘဒ္ဒကပ်၊
ဘုရားမပွင့်မူ သုညကပ်ဟူ၍ ခြောက်ပါး ပြား၏။

ဤငါတို့ကပ်ကား ဘဒ္ဒကပ်တည်း။

ဗြဟ္မာတို့၏ သက်တမ်းများ

မီး ရေ လေ ဖျက်ရာ တရံတခါမျှ မလွတ်သောကြောင့် ပထမ ဈာန်သုံးဘုံ၌ မဟာကပ်ဖြင့် မယူအပ်၊ အထက်ဘုံတို့၌သာ ယူအပ်၏။ ထို့ကြောင့် အစဉ်အတိုင်း ပထမဈာန်သုံးဘုံသည် အသင်္ချေယျကပ် သုံးပုံတပုံ, ထက်ဝက်, တကပ်, အသက် ရှည်၏။

ဒုတိယဈာန်သုံးဘုံသည် မဟာကပ်နှစ်ကပ်, လေးကပ်, ရှစ်ကပ် အသက် ရှည်၏။

တတိယဈာန်သုံးဘုံသည် မဟာကပ် တဆဲ့ခြောက်ကပ်, သုံးဆဲ့နှစ်ကပ်, ခြောက်ဆဲ့ လေးကပ် အသက်ရှည်၏။

ဝေဟပ္ဖိုလ်, အသညသတ် နှစ်ဘုံတို့သည် မဟာကပ် ငါးရာစီ အသက်ရှည်ကုန်၏။

သုဒ္ဓါဝါသ ငါးဘုံတို့သည် မဟာကပ်တထောင်, နှစ်ထောင်, လေးထောင်, ရှစ်ထောင်, တသောင်း ခြောက်ထောင် အသက်ရှည်ကုန်၏။

အရူပ လေးဘုံတို့သည် မဟာကပ်နှစ်သောင်း, လေးသောင်း, ခြောက်သောင်း, ရှစ်သောင်းလေးထောင် အသက်ရှည်ကုန်၏။

သို့စင် အသက်ရှည်သော်လည်း ပုထုဇန်တို့ကား အေးအေးမြမြ စိတ်ချရသေးသည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် --

ဥက္ခိတ္တာ ပုညတေဇေန၊
ကာမရူပဂတိံ ဂတာ။
ဘဝဂ္ဂန္တမ္ပိ သမ္မတ္တာ၊
ပုန အာယန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
နတ္ထိ ကောစိ ဘဝေါ နိစ္စော၊
ဣတိ ဝုတ္တံ မဟေသိနာ။

ဟူ၍ မိန့်တော်မူ၏။

ပုညတေဇေန၊ ကောင်းမှုရှိန်စော် အာနုဘော်သည်။
ဥက္ခိတ္တာ၊ ချီတင် မြှောက်ပင့်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍။
ကာမရူပဂတိံ ၊ ကာမသုဂတိ ရူပသုဂတိသို့။
ဂတာ၊ လားရကုန်သော။
ဘဝဂ္ဂန္တမ္ပိ ၊ ဘုံတို့ထိပ်ချာ နေ၀သညာနာသညာ အဆုံးသို့သော်လည်း။
သမ္မတ္တာ၊ ရောက်ကုန်သော ပုထုဇန်တို့သည်။
ပုန၊ တုံ့ခေါက်တဖန်။
ဒုဂ္ဂတိံ၊ အပါယ်လေးရွာသို့။
အာယန္တိ၊ လာခဲ့ရပြန်ကုန်၏။
နိစ္စော၊ မြဲသော။
ကောစိ ဘဝေါ၊ တစုံတခုသော ဘုံဘဝသည်။
နတ္ထိ၊ မရှိ။
ဣတိ၊ ဤသို့။
မဟေသိနာ၊ မြတ်ဘုရားသည်။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။

ဗြဟ္မာသက် ပြီး၏။

ဤကား ဘုံသက်တည်း။

၈-ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်
(ဘူမိပုဂ္ဂလနည်း)

နိဒါန်းအချီး၊ ရေဝယ်မီး၊ အပြီးရောက်တော့သည်။

လိုရင်းဒါနိ၊ ဝက္ခာမိ၊ နာဘိ စိတ်ကြည်ကြည်။

အပါယ်လေးဘုံ၌ ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်ကို ရအပ်၏။

လူ့ဘုံ စတုမဟာရာဇ်ဘုံတို့၌ ယင်း ဒုဂ္ဂတိအဟိတ်ကြဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ် တကျိပ် တယောက်ကို ရအပ်၏။

အထက်နတ်ပြည် ငါးထပ်၌ အဟိတ်ကြဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တကျိပ်ကို ရအပ်၏။

ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင်အောင် ရူပဆယ်ဘုံ၌ တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကိုးယောက်ကို ရအပ်၏။

အသညသတ်ဘုံ၌ သုဂတိ အဟိတ် ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်ကို ရအပ်၏။

သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ၌ အထက်ဆုံး အရိယာပုဂ္ဂိုလ် သုံးယောက်ကို ရအပ်၏။

အရူပလေးဘုံ၌ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ကြဉ်သော တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်ကို ရအပ်၏။

ဤအရာ၌ ကဗျာအချုပ်ကား -

အပါယ် ဒု-ရ၊ လူနတ်စ၌၊
ဒုပ ဧက်ဒသ်၊ ထက်ငါးနတ်ဝယ်၊
အဟိတ် ပယ်လော၊ ဆယ်ဘုံရူပ၊
တိဟိတ်ရ၏၊ သည သုသာ၊
ငါးသုဒ္ဓါမှာ၊ ရိယာ ခေါင်ဆုံး၊
သုံးယောက်စီရ၊ အရူပဝယ်၊
စမဂ်ပယ်သည်။ ရှစ်သွယ် တိဟိတ် မကြွင်းတည်း။

ထိုတွင် ပုဂ္ဂိုလ်တယောက်သာဖြစ်ရာ ငါးဘုံ၊
သုံးယောက်သာ ဖြစ်ရာလည်း ငါးဘုံ၊
ရှစ်ယောက်သာ ဖြစ်ရာ လေးဘုံ၊
ကိုးယောက်သာဖြစ်ရာ ဆယ်ဘုံ၊
ဆယ်ယောက်သာ ဖြစ်ရာ ငါးဘုံ၊
တဆယ့် တယောက်သာ ဖြစ်ရာ နှစ်ဘုံရှိ၏။
ပေါင်း သုံးဆယ့်တဘုံ။

ကဗျာ အချုပ်ကား --

တယောက် ငါးဘုံ၊ သုံး ငါးဘုံတည်း၊
လေးဘုံ ရှစ်ယောက်၊ ကိုးယောက် ဆယ်ဘုံ၊
ငါးဘုံ ဆယ်ယောက်၊ ဆယ့်တယောက်မူ၊
ဘုံနှစ်ဆူ၊ ပေါင်းယူ သုံးဆယ့်တစ်။

ဘုံ၌ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် ပြီး၏။

ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံ၌ဖြစ်

ဒုဂ္ဂတိအဟိတ် ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပါယ်လေးဘုံ၌ ဖြစ်၏။

သုဂတိအဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် လူ့ဘုံ စတုမဟာရာဇ် အသညသတ်၊ ဤသုံးဘုံ၌ ဖြစ်၏။

ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ၌ ဖြစ်၏။

တိဟိတ်ပုထုဇန်သည် ကာမသုဂတိခုနစ်ဘုံ၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင်အောင် ရူပဆယ်ဘုံ၊ အရူပလေးဘုံ ဤနှစ်ဆယ့်တဘုံ၌ ဖြစ်၏။

ပထမ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်တိုင်အောင် ရူပဆယ်ဘုံ၊ ဤ တဆယ့်ခုနစ်ဘုံ၌ ဖြစ်၏။

အလယ် အရိယာ လေးယောက်တို့သည် တိဟိတ်ပုထုဇန်နှင့်နည်းတူ နှစ်ဆယ့်တဘုံ၌ ဖြစ်၏။

အထက်ဆုံး အရိယာ သုံးယောက်တို့သည် အပါယ်ကြဉ်သော ပဉ္စဝေါကာရ နှစ်ဆယ့် နှစ်ဘုံ၊ အရူပလေးဘုံ၊ ဤနှစ်ဆယ့်ခြောက်ဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်၏

ထိုတွင် --
သုံးဘုံ၌သာဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ် တယောက်၊
လေးဘုံ, ခုနစ်ဘုံ, တဆယ့် ခုနစ်ဘုံ တို့၌သာ ဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ်လည်း တယောက်စီ၊
နှစ်ဆယ့်တဘုံ၌သာ ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ် ငါးယောက်
နှစ်ဆယ့်ခြောက်ဘုံ၌သာ ဖြစ်သောပုဂ္ဂိုလ် သုံးယောက် ရှိ၏။
ပေါင်းပုဂ္ဂိုလ် တကျိပ်နှစ်ယောက်။

ကဗျာအချုပ်ကား ---

သုံး လေး ခုနှစ်၊ ဆယ့်ခုနစ်မှာ၊
ဧက်စီသာတည်း၊ ဧကာဝီပဉ္စ၊
ဆဗ္ဗသမှာ၊ တြိန်း လာ၊
ပေါင်းခါ တကျိပ်နှစ်။

ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုံ၌ဖြင့် ပြီး၏။

ဤသို့ နှစ်နည်း ထွက်သောကြောင့် “ဘူမိပုဂ္ဂလ”ပုဒ်ကို “ဘူမိယံ ပုဂ္ဂလော ပုဂ္ဂလဿ ဝါ ဘူမီတိ ဘူမိပုဂ္ဂလော” ဟု-ဝိဂြိုဟ်ပြု၊ နောက်နှစ်နည်းလည်း နည်းတူ။

ဣတိ ဘူမိပုဂ္ဂလနယော အဋ္ဌမော။

၉-ဘုံ၌ စိတ်ဖြစ်
(ဘူမိစိတ္တနည်း)

ဣဒါနိ ဘူမိစိတ္တနယော ဝုစ္စတေ။

အပါယ်လေးဘုံ၌ ဟသိတုပ္ပါဒ်ကြဉ်သော အသောဘနစိတ်၊ မဟာကုသိုလ်စိတ်၊ ဤ သုံးဆယ့်ခုနစ်ပါး သော စိတ်တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

ကာမသုဂတိ ခုနစ်ဘုံ၌ ဝီထိစိတ် ရှစ်ဆယ်တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

ပထမဈာန်သုံးဘုံ၌ ထိုဝီထိစိတ် ရှစ်ဆယ်တို့တွင် ဒေါသမူဒွေ၊ ဃာနာဒိဆက္က၊ မဟာဝိပါက်၊ ဤ တဆယ့်ခြောက်ခုတို့ကို နုတ်၍ ပထမဈာန်ဝိပါက်ကို ထည့်၍ စိတ် ခြောက်ဆယ့်ငါးခုတို့ကို ရအပ်ကုန်၏၊

ဒုတိယဈာန် သုံးဘုံ၌ ပထမဈာန် ဝိပါက်ကို နုတ်၍ ဒုတိယ တတိယဈာန် ဝိပါက် နှစ်ခုကိုထည့်၍ ခြောက်ဆယ့်ခြောက်ခု တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

တတိယဈာန် သုံးဘုံ၌ စတုတ္ထဈာန်ဝိပါက်ကို ဒု, တဈာန်ဝိပါက်နှင့် လဲလှယ်၍ ခြောက်ဆယ့်ငါးခုတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၌လည်း ပဉ္စမဈာန်ဝိပါက်ကို စတုတ္ထဈာန်ဝိပါက်နှင့် လဲလှယ်၍ ခြောက်ဆယ့်ငါးခု တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ကား ၎င်းတွင် ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ အောက်မဂ် သုံးခု၊ အောက် ဖိုလ်နှစ်ခု၊ ဤစိတ်ဆယ်ခုတို့ကိုလည်း နုတ်ပြန်၍ ငါးဆယ့်ငါးပါး တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

အာကာသာနဉ္စာယတနဘုံ၌ ဒေါသမူကြဉ်သော အကုသိုလ်တဆယ်၊ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း၊ မဟာကုသိုလ်၊ မဟာကြိယာ၊ အရူပကုသိုလ်၊ အရူပကြိယာ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန ဝိပါက်၊ ပထမမဂ်ကြဉ်သော လောကုတ္ထရာစိတ် ခုနစ်ခု၊ ဤ လေးဆယ့်သုံးခု တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

ဝိညာဏဉ္စာယတနဘုံ၌ ၎င်းတွင် အာကာသစိတ်သုံးခုကို နုတ်၍ ဝိညာဏဉ္စာ ဝိပါက်ကို ထည့်၍ လေးဆယ့်တခု တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

အာကိဉ္စညာယတနဘုံ၌ ဝိညာဏဉ္စာစိတ်သုံးခုကို နုတ်၍ အာကိဉ္စညာဝိပါက်ကို ထည့်၍ သုံးဆယ့်ကိုးခုတို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

နေဝသညာဘုံ၌ အာကိဉ္စညာစိတ် သုံးခုကို နုတ်၍ နေဝသညာဝိပါက်ကို ထည့်၍ သုံးဆယ့်ခုနစ်ခု တို့ကို ရအပ်ကုန်၏။

အသညသတ်ဘုံ၌ကား စိတ်ရ မရှိ။

ကဗျာအချုပ်ကား --

သုံးဆယ်ခုနစ်၊ စိတ်ဖြစ်လေရာ၊
ဘုံငါးဖြာတည်း၊ နဝါတိံသ၊
ဧက တာလီ၊ တေတာလီ၌၊
ဧက်စီ မှတ်ဖွယ်၊ ငါးဆယ်နှင့်ငါး၊
ဘုံပေါင်း ငါးပင်၊ ခြောက်ဆယ့်ငါးမှာ၊
ခုနစ်ဖြာရောက် ခြောက်ဆယ့်ခြောက်၀ယ်၊
ဘုံသုံးသွယ်တည်း၊ ရှစ်ဆယ်စိတ်ဖြစ်၊
ဘုံခုနှစ်သည်။ စိစစ် သုံးဆယ် ဘုံပေါင်းတည်း။

ဘုံ၌ စိတ်ဖြစ် ပြီး၏။