ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲကျမ်း ဒုတိယတွဲ-ဒု
စာမျက်နှာ-357
အညှို့ကို ဆင်ခြင်ပုံ
အညှို့သည် လည်ချောင်းမှထွက်သော တစ်ခုတည်းသော အကြောမဖြင့် အတန်ငယ် သွားပြီးလျှင် နှစ်မွှာကွဲသော အကြောကြီးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ နှလုံးသားကို ခြံရံလျက် တည်နေ၏။ အညှာဖြင့် ဖွဲ့တွယ်ထားသော သရက်သီး နှစ်လုံးပြုတ်ရှိရာ အညှာသည် ငါက သရက်သီးနှစ်လုံးပြုတ်ကို ဖွဲ့တွယ်ထားသည်ဟု မသိ၊ သရက်သီးနှစ်လုံးပြုတ်ကလည်း ငါ့ကို အညှာက ဖွဲ့တွယ်ထားသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အကြောကြီးသည် ငါက အညှို့ကို ဖွဲ့တွယ်ထားသည်ဟု မသိ၊ အညှို့ကလည်း ငါ့ကို အကြောကြီးက ဖွဲ့တွယ်ထားသည်ဟု မသိ၊ အညှို့နှင့် အကြောကြီး ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အညှို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာ မရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
နှလုံးကို ဆင်ခြင်ပုံ
နှလုံးသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ရင်ရိုးချိုင့်၏ အလယ်၌ မှီ၍တည်နေ၏။ ဆွေးမြေ့သော သံလျင်းချိုင့်ကိုမှီ၍ သားတစ်ကို ထားလျှင် သံလျင်းချိုင့်အတွင်း အရပ်သည် ငါ့ကိုမှီ၍ သားတစ်တည်သည်ဟု မသိ၊ သားတစ်ကလည်း ငါသည် ဆွေးမြေ့သော သံလျင်းချိုင့်ကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ရင်ရိုးချိုင့်သည် ငါ့ကိုမှီ၍ နှလုံးသားတည်သည်ဟု မသိ၊ နှလုံးကလည်း ငါသည် ရင်ရိုးချိုင့်ကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ၊ နှလုံးနှင့် ရင်ရိုးချိုင့် ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
နှလုံးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အသည်းကို ဆင်ခြင်ပုံ
အသည်းသည် ကိုယ်၏အတွင်း သားမြတ်နှစ်ခုတို့၏ အကြား၌ လက်ယာနံပါးကိုမှီလျက် တည်၏။ ဟင်းအိုးနံပါး၌ အသားစိုင်အစုံ တွယ်ကပ်နေလျှင် ဟင်းအိုးနံပါးသည် ငါ၌ အသားစိုင်အစုံ တွယ်ကပ်နေသည်ဟု မသိ၊ အသားစိုင်အစုံကလည်း ငါသည် ဟင်းအိုးနံပါး၌ တွယ်ကပ်နေသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ သားမြတ်နှစ်ခုအကြား လက်ယာနံပါးသည် ငါ့ကိုမှီ၍ အသည်းတည်သည်ဟု
စာမျက်နှာ-358
မသိ၊ အသည်းကလည်း ငါသည် သားမြတ်နှစ်ခုအကြား လက်ယာနံပါးကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ၊ အသည်းနှင့် သားမြတ်နှစ်ခုအကြား လက်ယာနံပါးဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အသည်းမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အမြှေးကို ဆင်ခြင်ပုံ
အမြှေးသည် ဖုံးလွှမ်းသောအမြှေးနှင့် မဖုံးလွှမ်းသော အမြှေးဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိသည်။ ဖုံးလွှမ်းသော အမြှေးသည် နှလုံးနှင့် အညှို့ကို ဝန်းရံ ဖုံးလွှမ်း မြှေးယှက်လျက် တည်၏။ မဖုံးလွှမ်းသော အမြှေးသည် တစ်ကိုယ်လုံးရှိ အရေ၏ အောက်၌ အသားကို မြှေးယှက်လျက် တည်၏။ အသားကို ပုဆိုးကြမ်းဖြင့် ရစ်ပတ်ထားလျှင် အသားသည် ငါ့ကို ပုဆိုးကြမ်းဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်ဟု မသိ၊ ပုဆိုးကြမ်းကလည်း ငါသည် အသားကို ရစ်ပတ်ထားသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အညှို့၊ နှလုံးနှင့် တစ်ကိုယ်လုံးရှိ အသားသည် ငါ့ကို အမြှေးက ရစ်ပတ်ထားသည်ဟု မသိ၊ အမြှေးကလည်း ငါသည် အညှို့၊ နှလုံးနှင့် တစ်ကိုယ်လုံးရှိ အသားကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်ဟု မသိ၊ အမြှေးနှင့် နှလုံး၊ အညှို့၊ အသားဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အမြှေးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာ မရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အဖျဉ်းကို ဆင်ခြင်ပုံ
အဖျဉ်းသည် နှလုံးသား၏ လက်ဝဲဘက်၌ အစာသစ်အိမ် အရေလွှာ၏ အထက်နံပါးကို မှီ၍ တည်၏။ နွားချေးစိုင်သည် ကျီ၏ အထက်နံပါးကို မှီ၍ တည်နေလျှင် ကျီ၏ အထက်နံပါးသည် ငါ့ကို မှီ၍ နွားချေးစိုင် တည်သည်ဟု မသိ။ နွားချေးစိုင်ကလည်း ငါသည် ကျီ၏ အထက်နံပါးကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အစာသစ်အိမ် အရေလွှာ၏ အထက်နံပါးသည် ငါ့ကိုမှီ၍ အဖျဉ်းတည်သည်ဟု မသိ၊ အဖျဉ်းကလည်း ငါသည် အစာသစ်အိမ် အရေလွှာ၏ အထက်နံပါးကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ၊ အဖျဉ်းနှင့် အစာသစ်အိမ် အရေလွှာ အထက်နံပါးဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
စာမျက်နှာ-359
အဖျဉ်းမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အဆုတ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
အဆုတ်သည် ကိုယ်အတွင်း၌ သားမြတ်နှစ်ခုတို့၏ အကြားဝယ် နှလုံးနှင့် အသည်းကို အထက်မှ ဖုံးအုပ်ကာ တွဲလဲဆွဲလျက် တည်နေ၏။ ဆွေးမြေ့နေသော ကျီအတွင်း၌ စာပေါင်းသိုက် တွဲလဲဆွဲလျက် ရှိနေလျှင် ဆွေးမြေ့နေသော ကျီသည် ငါ၌ စာပေါင်းသိုက် တွဲလဲဆွဲလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ စာပေါင်းသိုက်ကလည်း ငါသည် ဆွေးမြေ့နေသော ကျီအတွင်း၌ တွဲလဲဆွဲလျက် တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ကိုယ်အတွင်းအရပ်သည် ငါ၌ အဆုတ်သည် တွဲလဲဆွဲလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ အဆုတ်ကလည်း ငါသည် ကိုယ်အတွင်း၌ တွဲလဲဆွဲလျက် နေသည်ဟု မသိ။ အဆုတ်နှင့် ကိုယ်တွင်းအရပ်ဟူသော ရုပ်တရား အချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အဆုတ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အူမကို ဆင်ခြင်ပုံ
အူမသည် လည်ချောင်းအစ ကျင်ကြီး (စအို) ပေါက် အဆုံးရှိသော ကိုယ်အတွင်း၌ တည်၏။ သွေးပြည့်နေသော စားကျင်း၌ ခေါင်းဖြတ်ထားသော ထန်းမြွေ (လင်းမြွေ) ၏ ကိုယ်ကို ခွေ၍ ထည့်ထားလျှင် သွေးစားကျင်းသည် ငါ၌ ထန်းမြွေ၏ကိုယ် တည်သည်ဟု မသိ၊ ထန်းမြွေ၏ ကိုယ်ကလည်း ငါသည် သွေးစားကျင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ကိုယ်၏ အတွင်းအရပ်သည် ငါ၌ အူမတည်သည်ဟု မသိ၊ အူမကလည်း ငါသည် ကိုယ်၏အတွင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ အူမနှင့် ကိုယ်၏ အတွင်းအရပ်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အူမမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
စာမျက်နှာ-360
အူသိမ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
အူသိမ်သည် အူမတို့၏ အကြား၌ အခွေပေါင်း (၂၁) ခွေဖြင့် ဖွဲ့တည်နေ၏။ ကြိုးငယ်တို့သည် ခြေသုတ်ကြိုးဝန်းကို ချုပ်စပ်လျက် တည်နေလျှင် ခြေသုတ်ကြိုးဝန်းသည် ကြိုးငယ်များက ငါ့ကိုချုပ်စပ်လျက် တည်နေကြသည်ဟု မသိ၊ ကြိုးငယ်များကလည်း ငါတို့သည် ခြေသုတ်ကြိုးဝန်းကို ချုပ်စပ်လျက် တည်ကြသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အူမသည် အူသိမ်က ငါ့ကို ဖွဲ့ခွေလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ အူသိမ်ကလည်း ငါသည် အူမကို ဖွဲ့ခွေလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ အူသိမ်နှင့် အူမ ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အူသိမ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အစာသစ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
အစာသစ်သည် စားသောက်ဝါးမျိုချလိုက်၍ အစာသစ်အိမ်၌ ရောက်ရှိတည်နေသော အစာဖြစ်သည်။ ခွေးစားခွက်၌ ခွေးအန်ဖတ် ထည့်ထားလျှင် ခွေးစားခွက်သည် ငါ၌ ခွေးအန်ဖတ် တည်နေသည်ဟု မသိ၊ ခွေးအန်ဖတ်ကလည်း ငါသည် ခွေးစားခွက်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အစာသစ်အိမ်သည် ငါ၌ အစာသစ်တည်သည်ဟု မသိ။ အစာသစ်ကလည်း ငါသည် အစာသစ်အိမ်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ အစာသစ်နှင့် အစာသစ်အိမ်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အစာသစ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
အစာဟောင်းကို ဆင်ခြင်ပုံ
အစာဟောင်း (ကျင်ကြီး) သည် လက်ရှစ်သစ်ရှိ ဝါးကျည်တောက်နှင့် တူသော ကျက်ပြီးအစာ၏ တည်ရာ အစာဟောင်းအိမ်ဟု ခေါ်သော အူမ၏ အဆုံးပိုင်း၌ တည်၏။ ဝါဖျော့သော မြေညက်နုကို ဝါးကျည်တောက်၌ နယ်သိပ်၍ ထည့်ထားလျှင် ဝါးကျည်တောက်သည် ငါ၌ ဝါဖျော့သော မြေညက်တည်သည်ဟု မသိ။ ဝါဖျော့သော မြေညက်ကလည်း ငါသည် ဝါးကျည်တောက်၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ ထို့အတူ ကျင်ကြီးအိမ် (အစာဟောင်း
စာမျက်နှာ-361
အိမ်) သည် ငါ၌ ကျင်ကြီး (အစာဟောင်း) တည်သည်ဟု မသိ၊ ကျင်ကြီးကလည်း ငါသည် ကျင်ကြီးအိမ်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ကျင်ကြီးနှင့် ကျင်ကြီးအိမ် ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အစာဟောင်း (ကျင်ကြီး) မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြား အစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
ဦးနှောက်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
ဦးနှောက်သည် ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ တည်၏။ ဟောင်းမြင်းသော ဗူးတောင်း၌ မုန့်ညက်ခဲကို ထည့်ထားလျှင် ဗူးတောင်းသည် ငါ၌ မုန့်ညက်ခဲ တည်သည်ဟု မသိ၊ မုန့်ညက်ခဲကလည်း ငါသည် ဗူးတောင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ဦးခေါင်းခွံသည် ငါ၌ ဦးနှောက်တည်သည်ဟု မသိ၊ ဦးနှောက်ကလည်း ငါသည် ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ ဦးနှောက်နှင့် ဦးခေါင်းခွံရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
ဦးနှောက်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြား အစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ နူးညံ့ခက်မာသော ပထဝီဓာတ်တည်း။
ဤကား မြေဓာတ်လွန်ကဲသော ပထဝီကောဋ္ဌာသ (၂ဝ) ၌ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းဆင်ခြင်ပုံတည်း။
သည်းခြေကို ဆင်ခြင်ပုံ
သည်းခြေသည် အဗဒ္ဓသည်းခြေ၊ ဗဒ္ဓသည်းခြေဟု နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် အသက်နှင့်စပ်၍ တစ်ကိုယ်လုံးပျံ့နှံ့ တည်နေသော သည်းခြေသည် အဗဒ္ဓသည်းခြေမည်၏။ သည်းခြေအိမ်၌ တည်သော သည်းခြေသည် ဗဒ္ဓသည်းခြေမည်၏။
ဆီသည် မုန့်ကိုပျံ့နှံ့၍နေလျှင် မုန့်သည် ဆီက ငါ့ကိုပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသည်ဟု မသိ။ ဆီကလည်း ငါသည် မုန့်ကို ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ကိုယ်သည် အဗဒ္ဓသည်းခြေက ငါ့ကို ပျံ့နှံ့လျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ အဗဒ္ဓသည်းခြေကလည်း ငါသည် ကိုယ်ကို ပျံ့နှံ့လျက် တည်သည်ဟု မသိ။
စာမျက်နှာ-362
ထို့ပြင် သပွတ်ခါးသီးအိမ်၌ မိုးရေဖြင့်ပြည့်နေလျှင် သပွတ်ခါးသီးအိမ်သည် ငါ၌ မိုးရေတည်သည်ဟု မသိ၊ မိုးရေကလည်း ငါသည် သပွတ်ခါးသီးအိမ်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ သည်းခြေအိမ်သည် ငါ၌ ဗဒ္ဓသည်းခြေတည်သည်ဟု မသိ။ ဗဒ္ဓသည်းခြေကလည်း ငါသည် သည်းခြေအိမ်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ သည်းခြေနှစ်မျိုးနှင့် တည်ရာ ရုပ်တရားများအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
သည်းခြေမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာ မရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
သလိပ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
သလိပ်သည် အစာသစ်အိမ်၏ အရေလွှာ၌ တည်နေပြီး တစ်စလယ်ပမာဏရှိ၏။ တန်စီးအိုင် (ရွှံ့ပုပ်အိုင်) တွင် အမြှုပ်တစီစီ ဖြစ်လျက်တည်နေလျှင် တန်စီးအိုင်သည် ငါ၌ အမြှုပ်တစီစီ တည်နေသည်ဟု မသိ၊ တစီစီ ပွထနေသော အမြှုပ်များကလည်း ငါသည် တန်စီးအိုင်၌ တည်နေသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အစာသစ်အိမ် အရေလွှာသည် ငါ၌ သလိပ်တည်သည်ဟု မသိ။ သလိပ်ကလည်း ငါသည် အစာသစ်အိမ်အရေလွှာ၌ တည်သည်ဟု မသိ။ သလိပ်နှင့် အစာသစ်အိမ် အရေလွှာ ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
သလိပ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
ပြည်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
ပြည်သည် အမြဲတမ်း တည်နေဆဲဟူ၍ မရှိ။ သစ်ငုတ်၊ ဆူး၊ လက်နက်၊ မီး စသည်တို့ဖြင့် ထိခိုက်ခံရသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း၌ သွေးများ စုဝေးလျက် ရင့်ကျက်လာသောအခါ ပြည်ဖြစ်လာ၏။
သစ်ပင်ကို ပုဆိန်စသည်ဖြင့် ခုတ်၍ အစေးယိုထွက်လာလျှင် ပုဆိန်စသည် ထိမိရာ သစ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်းသည် ငါ၌ အစေးတည်သည်ဟု မသိ၊ အစေးကလည်း ငါသည် အခုတ်ခံရရာ သစ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ သစ်ငုတ်စသည်ဖြင့် ထိခိုက်မိရာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းသည် ငါ၌ ပြည်တည်သည်ဟု မသိ၊ ပြည်ကလည်း ငါသည် ထိခိုက်မိရာ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ပြည်နှင့်ထိခိုက်မိရာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
စာမျက်နှာ-363
ပြည်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
သွေးကို ဆင်ခြင်ပုံ
သွေးသည် ရွေ့လျားသွားလာနေသော သွေး၊ စုဝေးရပ်တည်နေသော သွေး ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတွင် ရွေ့လျားသွားလာနေသော သွေးသည် အဗဒ္ဓသည်းခြေကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံး၌ ပျံ့နှံ့တည်နေ၏။ စုဝေးရပ်တည်နေသော သွေးသည် အသည်းတည်ရာအရပ်၌ အောက်ပိုင်းကို ပြည့်စေလျက် တစ်စလယ်ပြည့်မျှ ရှိ၏၊ အညှို့၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ အဆုတ်တို့ကို စွတ်စိုစေလျက် တည်၏။
ရွေ့လျားသွားလာနေသော သွေးကို အဗဒ္ဓသည်းခြေ၏ ဥပမာအတိုင်း သိအပ်၏။ စုဝေးရပ်တည်နေသော သွေးကိုမူ ဤသို့သိအပ်၏။
ဆွေးမြေ့နေသော အိုးကင်းကို မိုးရေစွတ်စိုထားလျှင် အိုးကင်း၌ရှိသော ရေသည် အိုးကင်းအောက်ရှိ အုတ်ခဲပိုင်းစသည်တို့ကို စွတ်စိုစေ၏။ အုတ်ခဲပိုင်းစသည်တို့သည် ငါတို့ကို အိုးကင်း၌ရှိသော ရေက စွတ်စိုစေသည်ဟု မသိ၊ ရေကလည်း ငါသည် အုတ်ခဲပိုင်းစသည်ကို စွတ်စိုစေသည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အသည်း၏ အောက်ပိုင်းအရပ်သည် လည်းကောင်း၊ အညှို့ စသည်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ငါ၌ သွေးတည်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ငါတို့ကို စွတ်စိုစေလျက် သွေးတည်သည်ဟု လည်းကောင်း မသိ၊ သွေးကလည်း ငါသည် အသည်း၏ အောက်ပိုင်းကို ပြည့်စေပြီး အညှို့ စသည်တို့ကို စွတ်စိုစေလျက် တည်သည်ဟု မသိ။ သွေးနှင့်တည်ရာအရပ်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
သွေးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
ချွေးကို ဆင်ခြင်ပုံ
ချွေးသည် မီးစသည်ဖြင့် ပူလောင်သောကာလတို့၌ ဆံပင်တွင်း မွေးညင်းတွင်း အပေါက်တို့ကို ပြည့်စေလျက် တည်နေသည်လည်း ရှိ၏၊ ယိုထွက်လာသည်လည်း ရှိ၏။ ကြာစွယ်ကြာရင်းတို့ကို ရေထဲမှဆွဲနုတ်လိုက်လျှင် ကြာစွယ်ကြာရင်း အပေါက်တို့သည် ငါတို့ထဲမှ ရေယိုထွက်သည်ဟုမသိ။ ရေကလည်း ငါသည်
စာမျက်နှာ-364
ကြာစွယ် ကြာရင်း အပေါက်တို့မှ ယိုထွက်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ဆံပင်တွင်း မွေးညင်းတွင်း အပေါက်တို့သည် ငါတို့မှ ချွေးယိုထွက်သည်ဟု မသိ၊ ချွေးကလည်း ငါသည် ဆံပင်တွင်း၊ မွေးညင်းတွင်းပေါက်တို့မှ ယိုထွက်သည်ဟု မသိ။ ချွေးနှင့် ဆံပင်တွင်း၊ မွေးညင်းတွင်းပေါက်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
ချွေးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
အဆီခဲကို ဆင်ခြင်ပုံ
အဆီခဲသည် ဝသောသူ၌ တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့နေ၍ ပိန်သောသူ၌ ခြေသလုံးအသားပုံစသည်တို့ကို မှီလျက် ပြစ်ခဲစွာ တည်နေသည်။ အသားပုံကို နနွင်းရောင် ပုဆိုးကြမ်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားလျှင် အသားပုံသည် ငါ့ကိုမှီ၍ နနွင်းရောင် ပုဆိုးကြမ်း တည်သည်ဟု မသိ။ နနွင်းရောင်ပုဆိုးကြမ်းကလည်း ငါသည် အသားပုံကို မှီ၍ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ တစ်ကိုယ်လုံး၌သော်လည်းကောင်း၊ ခြေသလုံး၌သော်လည်းကောင်း တည်ရှိသော အသားသည် ငါ့ကိုမှီ၍ အဆီခဲတည်သည်ဟု မသိ၊ အဆီခဲကလည်း ငါသည် ထိုအသားကိုမှီ၍ တည်သည်ဟုမသိ။ အဆီခဲနှင့် မှီရာအသား ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အဆီခဲမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
မျက်ရည်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
မျက်ရည်သည် ဖြစ်ပေါ်ရန်အကြောင်း ကြုံကြိုက်သောအခါ မျက်တွင်းတို့ကို ပြည့်စေလျက် တည်နေသည်လည်း ရှိ၏။ ယိုထွက်လာသည်လည်း ရှိ၏။ နုသော ထန်းသီးစေ့တွင်းငယ် (ထန်းသီးစေ့အိမ်) တို့တွင် ရေဖြင့်ပြည့်နေလျှင် ထိုတွင်းငယ်တို့သည် ငါတို့၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ ရေသည်လည်း ငါသည် နုသောထန်းသီးစေ့တွင်းငယ်တို့တွင် တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ မျက်တွင်းတို့သည် ငါတို့၌ မျက်ရည်တည်သည်ဟု မသိ၊ မျက်ရည်ကလည်း ငါသည် မျက်တွင်း၌ တည်သည်ဟု မသိ။ မျက်ရည်နှင့် မျက်တွင်း ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
စာမျက်နှာ-365
မျက်ရည်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
ဆီကြည်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
ဆီကြည်သည် မီးစသည်ဖြင့် ပူလောင်သောကာလ၌ လက်ဖဝါးပြင်၊ လက်ဖမိုး၊ ခြေဖဝါးပြင်၊ ခြေဖမိုး၊ နှာခေါင်းဖု၊ နဖူး၊ ပခုံးစွန်းတို့၌ တည်ရှိလာသည့် ကြည်လင်သော အဆီဖြစ်သည်။ ထမင်းချိုးကို ဆီဆမ်းထားလျှင် ထမင်းချိုးသည် ငါ့ကို ဆီက လွှမ်းမိုးလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ ဆီကလည်း ငါသည် ထမင်းချိုးကို လွှမ်းမိုးလျက် တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ လက်ဖဝါးပြင်စသော အရပ်သည် ငါ့ကို ဆီကြည်က လွှမ်းမိုးလျက် တည်သည်ဟု မသိ၊ ဆီကြည်ကလည်း ငါသည် လက်ဖဝါးပြင်စသော အရပ်ကို လွှမ်းမိုးလျက် တည်သည်ဟု မသိ။ ဆီကြည်နှင့် တည်ရာအရပ်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
ဆီကြည်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
တံတွေးကို ဆင်ခြင်ပုံ
တံတွေးသည် တံတွေးဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းရှိလာလျှင် ပါးစောင်နှစ်ဖက်တို့မှ ဆင်းသက်၍ လျှာပြင်ပေါ်၌ တည်လာသည်။ မြစ်ကမ်း၌ ပြုလုပ်ထားသော လက်ယက်တွင်းငယ်သည် မပြတ်ရေထွက်နေလျှင် ထိုလက်ယက်တွင်းငယ်သည် ငါ၌ ရေတည်သည်ဟု မသိ၊ ရေကလည်း ငါသည် လက်ယက်တွင်းငယ်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ လျှာပြင်သည် ပါးစောင်နှစ်ဖက်မှ ဆင်းသက်လာသော တံတွေးသည် ငါ၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ တံတွေးကလည်း ငါသည် ပါးစောင်နှစ်ဖက်မှ ဆင်းသက်၍ လျှာအပြင်၌ တည်သည်ဟု မသိ။ တံတွေးနှင့်လျှာ ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
တံတွေးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
စာမျက်နှာ-366
နှပ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
နှပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာချိန်၌ နှာခေါင်းဖုကို ပြည့်စေလျက် တည်နေသည်လည်း ရှိ၏။ ယိုထွက်လာသည်လည်း ရှိ၏။ ယောက်သွား၌ နို့ဓမ်းပုပ်ဖြင့် ပြည့်နေလျှင် ယောက်သွားသည် ငါ၌ နို့ဓမ်းပုပ်တည်သည်ဟု မသိ၊ နို့ဓမ်းပုပ်ကလည်း ငါသည် ယောက်သွား၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ နှာခေါင်းဖုသည် ငါ၌ နှပ်တည်သည်ဟု မသိ၊ နှပ်ကလည်း ငါသည် နှာခေါင်းဖု၌ တည်သည်ဟု မသိ၊ နှပ်နှင့်နှာခေါင်းဖု ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
နှပ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
အစေးကို ဆင်ခြင်ပုံ
အစေးသည် အရိုးဆက်တို့၏ နယ်ဆီကိစ္စကို ပြီးစေလျက် တစ်ရာ့ရှစ်ဆယ်သော အရိုးဆက်တို့၌ တည်၏။ ဝင်ရိုးကို ဆီဖြင့်လူးပေးလျှင် ဝင်ရိုးသည် ငါ့ကို ဆီလူးထားသည်ဟု မသိ။ ဆီကလည်း ငါသည် ဝင်ရိုးကို လူးလျက်တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ အရိုးဆက်တို့သည် ငါတို့ကို အစေးက လူးလျက် တည်သည်ဟု မသိကြ၊ အစေးကလည်း ငါသည် အရိုးဆက်တို့ကို လူးလျက် တည်သည်ဟု မသိ။ အစေးနှင့်အရိုးဆက်များ ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
အစေးမည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
ကျင်ငယ်ကို ဆင်ခြင်ပုံ
ကျင်ငယ်သည် ဆီးအိမ်စည်ဖောင်း၏ အတွင်း၌ တည်၏။ ရေဝင်ပေါက်မရှိသည့် ရေစစ်အိုးကို တန်စီးအိုင်၌ ပစ်ချထားလျှင် ရေစစ်အိုးသည် ငါ၌ တန်စီးရည်တည်သည်ဟု မသိ၊ တန်စီးရည်ကလည်း ငါသည် ရေစစ်အိုး၌ တည်သည်ဟု မသိ။ ထို့အတူ ဆီးအိမ်သည် ငါ၌ ကျင်ငယ်တည်သည်ဟု မသိ၊ ကျင်ငယ်ကလည်း ငါသည် ဆီးအိမ်၌ တည်သည်ဟုမသိ။ ကျင်ငယ်နှင့် ဆီးအိမ်ဟူသော ရုပ်တရားအချင်းချင်း နှလုံးသွင်းခြင်း ကင်းကုန်၏။
စာမျက်နှာ-367
ကျင်ငယ်မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ စေးဖွဲ့ယိုစီးသော အာပေါဓာတ်တည်း။
ဤကား ရေဓာတ်လွန်ကဲသော အာပေါကောဋ္ဌာသ (၁၂) ပါး၌ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းဆင်ခြင်ပုံတည်း။
တေဇောဓာတ် ၄-ပါးကို ဆင်ခြင်ပုံ
တေဇောဓာတ်လေးပါးကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ရာ၌လည်း မဆင်ခြင်မီ တစပဉ္စက၊ ဝက္ကပဉ္စကစသည်တို့ကို သူ့အုပ်စုနှင့်သူ အနုလုံ ပဋိလုံ ဆင်ခြင်ရာ၏။ ထိုသို့ ဆင်ခြင်ပြီးနောက် တေဇောဓာတ်လေးပါးကို ဖော်ပြပါအတိုင်း ဆင်ခြင်ရမည်။
အကြင် အပူငွေ့ (သန္တပ္ပနတေဇော) ဖြင့် ကိုယ်သည် ပူလောင်၏။ ဤအပူသည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ ပူကျက်စေတတ်သော တေဇောဓာတ်တည်း။
အကြင်အပူငွေ့ (ဇီရဏတေဇော) ဖြင့် ကိုယ်သည် အိုမင်းရင့်ရော်၏။ ဤအပူငွေ့သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ ပူကျက်စေတတ်သော တေဇောဓာတ်တည်း။
အကြင်အပူငွေ့ (ဒဟတေဇော) ဖြင့် ကိုယ်သည် ပြင်းစွာ ပူလောင်၏။ ဤအပူငွေ့သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ ပူကျက်စေတတ်သော တေဇောဓာတ်တည်း။
အကြင်အပူငွေ့ (ပါစကတေဇော) ဖြင့် စားသောက်ထားသော အစာသည် ကောင်းစွာ ပြောင်းလဲခြင်း၊ ကျေကျက်ခြင်းသို့ရောက်၏။ ဤအပူငွေ့သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာ မရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ ပူကျက်စေတတ်သော တေဇောဓာတ်တည်း။
စာမျက်နှာ-368
ဝါယောဓာတ် ၆-ပါးကို ဆင်ခြင်ပုံ
အထက်သို့ ဆန်တက်သော လေတို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြား အစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ ထောက်ကန် တောင့်တင်း လှုပ်ရှားခြင်းသဘောရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
အောက်သို့ စုန်ဆင်းသော လေတို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ ထောက်ကန် တောင့်တင်း လှုပ်ရှားခြင်းသဘောရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
ဝမ်းတွင်းလေတို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာ မရှိ၊ ဘာမျှ မသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါ မဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ ထောက်ကန် တောင့်တင်းလှုပ်ရှားခြင်း သဘောရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
အူတွင်းလေတို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှမလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ ထောက်ကန်တောင့်တင်း လှုပ်ရှားခြင်းသဘော ရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
အင်္ဂါကြီးငယ်သို့ လျှောက်သောလေ (ကြောလျှောက်လေ) တို့ မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ် မဟုတ်၊ ထောက်ကန် တောင့်တင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်းသဘောရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
ဝင်သက်ထွက်သက် လေတို့မည်သည် ဤကိုယ်ထဲ၌ သီးခြားအစုတည်း၊ စိတ်စေတနာမရှိ၊ ဘာမျှမသိတတ်၊ ဘာမျှ မလုပ်တတ်၊ အတ္တမှ ဆိတ်သုဉ်း၏၊ သတ္တဝါမဟုတ်၊ အသက်ဝိညာဉ်မဟုတ်၊ ထောက်ကန်တောင့်တင်း လှုပ်ရှားခြင်း သဘောရှိသော ဝါယောဓာတ်တည်း။
ဤပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို လွန်ကဲထင်ရှားသော ဓာတ်တစ်ပါးပါးဖြင့် အကျယ်နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်သောယောဂီအား ကိုယ်ကာယ၌ ဓာတ်သဘောတို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဥပစာရသမာဓိကို ရရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အကျယ်အားဖြင့် ပွားများအားထုတ်ပါလျက် ဓာတ်လေးပါး
စာမျက်နှာ-369
မထင်ရှားသေးလျှင် ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောဟု သိမှတ်နေသေးလျှင် ထို ၄၂ ကောဋ္ဌာသကိုပင် ထပ်မံ၍ ဓာတ်လေးပါးလုံးဖြင့် အကျဉ်း ရှုမှတ်ဆင်ခြင် နှလုံးသွင်းရာ၏။
(ဂ) ဓာတ်လေးပါးလုံးဖြင့် အကျဉ်းဆင်ခြင်နည်း
ယောဂီသည် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော နည်းတို့ဖြင့် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ် ပွားများပါလျက် ကိုယ်ကာယ၌ ဓာတ်သဘော မထင်မြင်သေးလျှင် အောက်ပါ အတိုင်း ဆင်ခြင်ရမည်။
ဆံပင်၊ အမွေး၊ လက်သည်း ခြေသည်း (လ) ဦးနှောက်အားဖြင့် (၂၀) သော အဖို့အစုသည် ခက်မာခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ပထဝီဓာတ် တည်း။ ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ အာပေါဓာတ် တည်း။ ရင့်ကျက်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ တေဇောဓာတ် တည်း။ ထောက်ကန် တောင့်တင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ဝါယောဓာတ် တည်း။
သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ ပြည်၊ သွေး (လ) ကျင်ငယ်အားဖြင့် (၁၂) ပါးသော အဖို့အစုသည် ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ အာပေါဓာတ် တည်း။ ရင့်ကျက်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ တေဇောဓာတ် တည်း။ ထောက်ကန် တောင့်တင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ဝါယောဓာတ် တည်း။ ခက်မာခြင်း နူးညံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ပထဝီဓာတ် တည်း။
အဖျားရှိန် အပူငွေ့၊ အိုမင်းရင့်ရော်စေသော အပူ၊ လောင်ကျွမ်းသော အပူ၊ အစာကြေကျက်သော အပူအားဖြင့် (၄) ပါးသော အဖို့အစုသည် ရင့်ကျက်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ တေဇောဓာတ် တည်း။ လေးပါးသော အပူငွေ့နှင့် သီးခြားခွဲ၍ မရနိုင်အောင် ထောက်ကန် တောင့်တင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ဝါယောဓာတ် တည်း။ ခက်မာနူးညံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ပထဝီဓာတ် တည်း။ ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ အာပေါဓာတ် တည်း။
ဆန်တက်လေ၊ စုန်ဆင်းလေ၊ ဝမ်းဗိုက်လေ၊ အူတွင်းလေ၊ ကြောလျှောက်လေ၊ ဝင်သက်ထွက်သက်လေအားဖြင့် (၆) ပါးသော အဖို့အစုသည် ထောက်ကန် တောင့်တင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ဝါယောဓာတ် တည်း။ ခက်မာခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ပထဝီဓာတ် တည်း။ ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ အာပေါဓာတ် တည်း။ ရင့်ကျက်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ တေဇောဓာတ် တည်း။
စာမျက်နှာ-370
ဤနည်းအတိုင်း ၄၂-ကောဋ္ဌာသကို အစုလိုက် ဓာတ်လေးပါးလုံးဖြင့် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်သော ယောဂီအား ကိုယ်ကာယ၌ ဓာတ်သဘောများ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဥပစာရသမာဓိကို ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပွားများသော်လည်း ဓာတ်လေးပါး မထင်မြင်သေးလျှင် ထို ၄၂-ကောဋ္ဌာသ ကိုပင် တစ်ခုစီတစ်ခုစီ၌ ဓာတ်လေးပါးလုံးဖြင့် အကျယ်ရှုမှတ် ဆင်ခြင် နှလုံးသွင်းရာ၏။
(ဃ) ဓာတ်လေးပါးလုံးဖြင့် အကျယ်ဆင်ခြင်နည်း
ယောဂီသည် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော နည်းတို့ဖြင့် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ် ပွားများပါလျက် ကိုယ်ကာယ၌ ဓာတ်သဘော မထင်မြင်သေးလျှင် အောက်ပါ အတိုင်း ဆင်ခြင်ရမည်။
ဆံပင်သည် ခက်မာနူးညံ့ခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ပထဝီဓာတ် တည်း။ ဖွဲ့စည်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ အာပေါဓာတ် တည်း။ ရင့်ကျက်စေခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ တေဇောဓာတ် တည်း။ ထောက်ကန် တောင့်တင်းခြင်း သဘောလက္ခဏာရှိ၍ ဝါယောဓာတ် တည်း။
အမွေး၊ လက်သည်း ခြေသည်း စသော ကျန်ကောဋ္ဌာသတို့ကိုလည်း တစ်ခုစီတစ်ခုစီအားဖြင့် ဓာတ်လေးပါးတို့၏ သဘောလက္ခဏာများကို ပိုင်းခြား မှတ်သား၍ ဆင်ခြင် နှလုံးသွင်းရမည်။ ဤနည်းအတိုင်း ဓာတ်လေးပါးဖြင့် ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်၍ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်သော ယောဂီအား ကိုယ်ကာယ၌ ဓာတ်သဘောလက္ခဏာများ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဥပစာရသမာဓိကို ရရှိလာမည် ဖြစ်သည်။
ဤစတုတ္ထနည်းသည် ကောဋ္ဌာသ ၄၂-ပါးကို ဓာတ် ၄-ပါးဖြင့် မြှောက်၍ ဓာတ်ပေါင်း (၁၆၈) ပါးကို ဆင်ခြင်သော နည်းဖြစ်သည်။
စတုဓာတု ဝဝတ္ထာန်ပွားခြင်း၏ အကျိုးအာနိသင်
စတုဓာတုဝဝတ္ထာန် ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှုမှတ်ပွားများ အားထုတ်သော ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ် (ရဟန်း) သည် အတ္တအစွဲအလမ်း ကင်းဆိတ်၏။ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟု ထင်မှတ်သော သညာကို နုတ်ပယ်နိုင်၏။ ယင်းသို့ နုတ်ပယ်နိုင်သောကြောင့် ယောဂီသည် သားရဲ၊ ဘီလူး၊ ရက္ခိုသ်စသည်ဖြင့် တွေးတောကြံဆခြင်းသို့ မရောက်တော့ဘဲ ဘေးကြီး ဘေးငယ် အသွယ်
စာမျက်နှာ-371
သွယ်တို့ကို သည်းခံနိုင်၏။ ဘာဝနာကုသိုလ်တရား၌ မပျော်မွေ့ခြင်း၊ ကာမဂုဏ် တရား၌ ပျော်မွေ့ခြင်းကို နှိမ်နင်းနိုင်၏။ သည်းခံနိုင်၏။ ဣဋ္ဌာရုံ အနိဋ္ဌာရုံ တို့၌ ဝမ်းမြောက်တက်ကြွခြင်း၊ စိတ်ညစ်ဆုတ်နစ်ခြင်း မရှိတော့ပေ။
အထူးအားဖြင့် ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းပွားများသူသည် ပညာအမြော်အမြင်ကြီး၏။ မျက်မှောက်ဘဝ၌ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို သုံးဆောင်နိုင်၏။ ယခုဘဝ၌ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် မပြုနိုင်သေးလျှင် ကွယ်လွန်သောအခါ ကောင်းရာ သုဂတိ ဘဝသို့ကား မုချလားရောက်ရပေ၏။
အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများပုံ (သို့မဟုတ်)
ရုပ်လွန်ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများပုံ
အရူပ (ရုပ်လွန်) ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ရုပ်တရားကို အလိုမရှိသောကြောင့် ရုပ်တရားကို အပြစ်ဟု မြင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ (ရူပ=ရုပ်၊ အရူပ=ရုပ်မဟုတ်)။
ထို့ကြောင့် ရုပ်မဟုတ်သည့် နာမ်တရားနှင့် ပညတ်တရားကို အာရုံပြု၍ ပွားများ အားထုတ်ရသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အရူပကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ခေါ်ရသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ရုပ်အာရုံနိမိတ်ကို ကျော်လွန်သောကြောင့် ရုပ်လွန်ကမ္မဋ္ဌာန်း ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်။
အရူပဈာန်သည် ပဉ္စမဈာန်ဖြစ်သည်
ရူပါဝစရ ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိပြီးနောက် ဝသီဘော် ငါးပါးဖြင့် လေ့လာ ကျွမ်းကျင်ပြီးသော ဈာန်ရပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိရရှိထားသော ရူပပဉ္စမဈာန်ဖြင့် အားရတင်းတိမ် ကျေနပ်မှုမရှိဘဲ ယင်း ရူပပဉ္စမဈာန်၏ အာရုံဖြစ်သော ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ် ကို ကျော်လွန်နိုင်ရန် ကြိုးစားအားထုတ်လေသည်။
စိတ်သည် အာရုံကို မှီတွယ်၍ ဖြစ်ရသောကြောင့် အာရုံမရှိလျှင် စိတ်မရှိနိုင်ချေ။ ထို့ကြောင့် ရူပပဉ္စမဈာန် ရရှိပြီးသူသည် လက်ရှိ ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ် အာရုံကို စွန့်လွှတ်ကျော်လွှား ပယ်ရှားလိုပါက အခြားအာရုံ အသစ်တစ်ခု အစားထိုးရပေလိမ့်မည်။ စိတ်၏ မှီတွယ်ရာ အာရုံအသစ်တစ်ခု လိုအပ်လျက် ရှိလေသည်။
စာမျက်နှာ-372
ရူပါဝစရဈာန် ငါးပါးတို့၌ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် မြင့်တက်လိုပါက ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ရှားကျော်လွှားရသည်။ အရူပဈာန်၌ကား အာရုံကို ကျော်လွှား ပယ်ရှားရမည်။ ပဌမဈာန်၌ရှိသော ဝိတက်ကို ပယ်ရှား ကျော်လွှားနိုင်သောအခါ ဒုတိယဈာန်ကို ရရှိလာသည်။ ဝိစာရဟူသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ရှား ကျော်လွှားနိုင်သောအခါ တတိယဈာန်ကို ရရှိလာသည်။ ပီတိဟူသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ရှား ကျော်လွှားနိုင်သောအခါ စတုတ္ထဈာန်ကို ရရှိလာသည်။ သုခဟူသော ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ရှား ကျော်လွှားနိုင်သောအခါ ပဉ္စမဈာန်ကို ရရှိလာသည်။ ဤသို့လျှင် ရူပဈာန်ငါးပါး၌ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် မြင့်တက်လိုသောအခါ ဈာန်အင်္ဂါများကို ပယ်ခွာရသည်။
အရူပဈာန်၌မူ ဈာန်အင်္ဂါကို ပယ်ခွာခြင်း မပြုရပေ။ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးလုံး လိုက်ပါ တည်ရှိနေ၍ ယင်းအရူပဈာန်ကို ပဉ္စမဈာန်ဟူ၍ပင် ခေါ်ဆိုရသည်။ ထို့ကြောင့် အရူပဈာန်လေးပါး၌ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် မြင့်တက်လိုပါက အာရုံကို ပယ်ရှားကျော်လွှားရသည်။ ရူပဈာန်ငါးပါး လုံး၌ တောက်လျှောက် အာရုံတစ်မျိုးတည်း၊ တစ်ခုတည်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း အရူပဈာန်လေးပါး၌မူ အာရုံတစ်မျိုးစီ ဖြစ်ကြသည်။
ပရမတ်ရုပ်နှင့် ပညတ်ရုပ်
ရုပ်သည် နှစ်မျိုးရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ပရမတ်ရုပ်နှင့် ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ် ဖြစ်သည်။ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဟူသော မဟာဘုတ်တရားလေးပါး၊ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) ဟူသော ရုပ်တရားတို့သည် အမှန်တကယ် တည်ရှိနေသော ပရမတ္ထတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းရုပ်တရားများသည် ပရမတ်ရုပ်များ ဖြစ်ကြသည်။
ပညတ်ရုပ်မှာမူ စိတ်ထဲ၌ စွဲထင်တည်ရှိနေသော ရုပ်ဖြစ်သည်။ ပြင်ပလောက၌ အမှန်တကယ် မရှိချေ။ စိတ်ကူးရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ စိတ်ကူး၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခြင်း မရှိ၊ စိတ်ကူးလိုက်တိုင်း အမြဲရှိနေ၏။ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း၊ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ။ ဥပမာအားဖြင့် ပျိုရွယ်စဉ်က စွဲလမ်းမှတ်သားထားသော မိမိဇနီး၏ စိတ်ကူးရုပ်ပုံလွှာကို အသက်ရှစ်ဆယ်အရွယ်၌ ပြန်လည်တွေးတော စဉ်းစားကြည့်သောအခါ ထိုစိတ်ကူး ရုပ်ပုံလွှာသည် အိုမင်းခြင်းမရှိ၊ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိ၊ ပျိုရွယ်စဉ်အချိန်က စွဲလမ်းမှတ်သား ထားသည့်အတိုင်း ထာဝရ နုနယ်ပျိုမျစ်နေ၏။ ထို့ကြောင့် ပညတ်ရုပ်သည် အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း၊ ပြောင်းလဲဖောက်ပြန်ခြင်း မရှိ။ ဤသို့ စိတ်ကူးအတွင်း၌သာ ရှိသော ရုပ်ကို ပညတ်ရုပ်ဟု ခေါ်ရသည်။
စာမျက်နှာ-373
ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်
ပဉ္စမဈာန်တိုင်အောင် ရောက်နိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံများမှာ ကသိုဏ်းဆယ်ပါးနှင့် ဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်းသည် သတ္တဝါပညတ် အာရုံဖြစ်သောကြောင့် ရုပ်အာရုံ ရုပ်ကမ္မဋ္ဌာန်း မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ရုပ်ကို ပယ်ရှားရန် အားထုတ်သည့်အခါ ဤဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်း မပါဝင်နိုင်ချေ။ ကသိုဏ်းဆယ်ပါး၌ ပထဝီကသိုဏ်း၊ အာပေါကသိုဏ်း၊ တေဇောကသိုဏ်း၊ ဝါယောကသိုဏ်း ဤလေးပါးတို့ကို မဟာဘုတ်ရုပ် လေးပါးကို စတင် အာရုံပြုရသောကြောင့် မဟာဘူတကသိုဏ်း ဟု ခေါ်သည်။ နီလကသိုဏ်း၊ ပီတကသိုဏ်း၊ လောဟိတကသိုဏ်း၊ ဩဒါတကသိုဏ်း ဤလေးပါးတို့ကို အဆင်းအရောင် အမျိုးအစားများဖြစ်၍ ဝဏ္ဏကသိုဏ်း လေးပါး ဟု ခေါ်ရသည်။ ဟင်းရှစ်ပါးနှင့် အလင်းရောင်-အာလောကကသိုဏ်း၊ ကောင်းကင်ပညတ်-အာကာသကသိုဏ်း ဟူ၍ ကသိုဏ်း ဆယ်မျိုးရှိသည်။ ယင်းကသိုဏ်းဆယ်မျိုးအနက် အာကာသကသိုဏ်း (ဟင်းလင်းပြင်ကောင်းကင် ကသိုဏ်း) မှ တစ်ပါး ကျန်ကသိုဏ်းကိုးပါး၏ ပဋိဘာဂနိမိတ်ဟု ဆိုအပ်သော ပုံတူရိပ်ကို ပယ်ရှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဟင်းလင်းပြင် အာကာသကို အာရုံပြုနိုင်မှသာလျှင် ပဌမအရူပဈာန်ကို ရနိုင်ပေသည်။
ရုပ်ကို စက်ဆုပ်ခြင်း
ဤခန္ဓာကိုယ်တည်းဟူသော ရုပ်သည် ကိုးဆယ့်ခြောက်ပါးသော ရောဂါတို့၏ တည်ရာဖြစ်၏။ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရှိနေခြင်းကြောင့်သာလျှင် ဒဏ်ပေးခံရသည်။ ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ခံရသည်။ ရိုက်ပုတ်ခံရသည်။ ဓားခုတ်လှံထိုးခံရသည်။ သေနတ်ပစ်ခံရသည်။ အချုပ်အနှောင်ခံရသည်။ မီးလောင်၊ ရေနစ်၊ မြွေကိုက်ခံရခြင်း စသော အန္တရာယ်အမျိုးမျိုး တွေ့ကြုံနေရသည်။ အကယ်၍သာ ရုပ်ခန္ဓာကြီး မရှိပါက ဖော်ပြပြီးသော ဘေးဒဏ်ရန်အန္တရာယ်များ ရမည်မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ပဉ္စမဈာန်ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်ကို စက်ဆုပ်၏။ ရွံမုန်း၏။ ငြီးငွေ့၏။ ရုပ်အပေါ် စိတ်ကုန်ခန်းနေ၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်မှ လွတ်မြောက်လို၏၊ ရုပ်မှ ဝေးကွာလို၏၊ ရုပ်ကို ပယ်ရှားလို၏၊ ရုပ်ကို ရွံမုန်းကြောက်သင့်၏။ ထိုပရမတ္ထရုပ်ခန္ဓာ၏ အနာအဆာအပြစ်ကို ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်ပေါ်၌ တင်စား၍ ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်ကိုလည်း စက်ဆုပ်ရွံမုန်းငြီးငွေ့လေသည်။ ထိုအခါ ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်ကိုလည်း ပယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းလေတော့သည်။ ယင်းကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်ကို မနှစ်သက်သဖြင့် အာရုံမပြုတော့ဘဲ ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်၏ မရှိခြင်းသဘော ဟင်းလင်းပြင် အာကာသကို အာရုံပြု ပွားများ အားထုတ်လေသည်။
စာမျက်နှာ-374
ဥပမာအားဖြင့် မြွေကြောက်တတ်သူသည် တောထဲ၌ မြွေအလိုက်ခံရ၍ လျင်မြန်စွာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာပြီးမှ တစ်ခုသော အရပ်၌ အမည်း အဝါ စသည့် ဆေးဖြင့် ရေးခြယ်၍ ထန်းရွက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော မြွေရုပ်ကို ဖြစ်စေ၊ နွယ်ကိုဖြစ်စေ၊ ကြိုးကိုဖြစ်စေ၊ မြေကြီး အက်ကွဲကြောင်းကို ဖြစ်စေ မြင်တွေ့ရလျှင် ကြောက်လန့်သည်သာ ဖြစ်၏။ မြွေနှင့်တူသော ထိုအရာမျိုးကို မမြင်လို၊ မတွေ့လိုပေ။
ဥပမာတစ်နည်းအားဖြင့် သူတစ်ပါးအကျိုးမဲ့ကို ပြုလုပ်လေ့ရှိသော ရန်သူနှင့်အတူ ရွာတစ်ရွာတည်း၌ နေထိုင်ရသူသည် ထိုရန်သူ၏ ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ခြင်း၊ ဖမ်းဆီးတုပ်နှောင်ခြင်း၊ အိမ်မီးရှို့ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် အနှိပ်စက် ခံရသောကြောင့် အခြား ရွာတစ်ရွာ၌ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လေသည်။ ထိုရွာ၌လည်း ထိုရန်သူနှင့်တူသော အဆင်း အသံ အကျင့်ရှိသူကို ထပ်မံ တွေ့မြင်ရလျှင် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ထိုသူကို မတွေ့လို မမြင်လိုပေ။
ဤဥပမာနှစ်မျိုးတွင် မြွေကြောက်သူ၊ ရန်သူကြောက်သူ နှစ်ဦးတို့အား မြွေနှင့်ရန်သူက နှိပ်စက်နေသော ကာလကဲ့သို့ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အာရုံပြုနေသည့် ရုပ်ကြမ်းခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပြည့်စုံနေသောကာလကို မှတ်သားအပ်၏။ မြွေအန္တရာယ်မှ ထွက်ပြေး လွတ်မြောက်လာခြင်း၊ အခြားရွာသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းကို ကဲ့သို့ ရူပါဝစရ စတုတ္ထဈာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ရုပ်ကြမ်းများမှ လွတ်မြောက်သော ကာလကို မှတ်သားအပ်၏။ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သော အရပ်၌ မြွေရုပ်၊ နွယ်၊ မြေအက်ကြောင်းကို မြင်၍ လန့်ဖျပ်ခြင်း၊ ပြောင်းရွှေ့သွားသော ရွာ၌ ရန်သူနှင့်တူသူကို မြင်၍ ကြောက်ရွံ့ခြင်း မမြင်လိုခြင်းကို ကဲ့သို့ ပထဝီစသော ကသိုဏ်းရုပ်ကိုလည်း “ဤကသိုဏ်းရုပ်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကောင် ရုပ်နှင့် အလားတူပင် ဖြစ်၏” ဟု မှတ်၍ ထိုကသိုဏ်းရုပ်မှ လွန်မြောက်လိုခြင်းကို မှတ်သားအပ်၏။
ကောင်းကင် (အာကာသ) သုံးမျိုး
အာကာသ ကောင်းကင်သည်—
(၁) ပရိစ္ဆိန္နာကာသ၊
(၂) အဇဋာကာသ၊
(၃) ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ
ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
စာမျက်နှာ-375
ပရိစ္ဆိန္နာကာသ (အပိုင်းအခြားရှိ ကောင်းကင်)
ရုပ်ဝတ္ထုတစ်စုံတစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော အာကာသ ကောင်းကင်ကို ပရိစ္ဆိန္နာကာသဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာ တွင်းပေါက်၊ တံခါးပေါက်၊ အိုးနှုတ်ခမ်းဝ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တွင်းပေါက်တွင်းဝမှာ မြေသားဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ် ထားသော အခေါင်းအပေါက်ဖြစ်သည်။ တံခါးပေါက်မှာလည်း သစ်သား၊ အုတ်စသည် တစ်ခုခုဖြင့် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသော အပေါက်အဝ ဖြစ်သည်။ အိုးနှုတ်ခမ်းဝမှာလည်း မြေထည် စသည်ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းကဲ့သို့ ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ခံရသော လိုဏ်ပေါက်အခေါင်း ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်ကို ပရိစ္ဆိန္နာကာသဟု ခေါ်သည်။ (ပရိစ္ဆိန္န=ပိုင်းခြား ပိုင်းဖြတ် အပ်သော)
အဇဋာကာသ (ဟင်းလင်းပြင် လဟာပြင်)
ဤကမ္ဘာမြေမှတစ်ပါး နေလ နက္ခတ် တာရာတို့ သွားလာရွေ့လျားနေကြသော အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသည့် ကောင်းကင်ကြီးသည် အဇဋာကာသ မည်၏။ (အဇဋာ=အ+ဇဋာ၊ ဇဋာ=ရှုပ်ထွေးမှု၊ ငြိတွယ်မှု၊ အ=မရှိ။ အရှုပ်ထွေးငြိတွယ်မှုမရှိဘဲ လွတ်လပ်စွာ သွားလာ ရွေ့လျားနိုင်သည့် ကောင်းကင်)
ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ (ကသိုဏ်းရုပ်ကို ပယ်ခွာ ဖွင့်လှစ်၍ ဖြစ်လာသော ကောင်းကင်)
အာကာသကသိုဏ်းမှ တစ်ပါးသော ပထဝီကသိုဏ်း အစရှိသော ကသိုဏ်းပဋိဘာဂနိမိတ် ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်ကို ပယ်ခွာသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်ရရှိလာသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသဟု ဆိုသည်။ (ကသိဏ=ကသိုဏ်း ပညတ်+ဥဂ္ဃါဋိတ=ခွာလှန်ဖယ်ရှားအပ်သော+ အာကာသ=ကောင်းကင်)
ပထဝီကသိုဏ်းကို အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ပွားများအားထုတ်သူအား မူလပထဝီကသိုဏ်းဝန်းရုပ်၏ ပဋိဘာဂနိမိတ် ပုံတူရိပ်သည် စိတ်ထဲ၌ စွဲထင်ကျန်နေရစ်သည်။ ယင်းစွဲထင် ကျန်နေရစ်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းပုံတူ ရိပ်သည် စိတ်ထဲ၌သာ ရှိသည်။ ပြင်ပ၌ တကယ်မရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ပရမတ်ရုပ်မဟုတ်၊ ပညတ်ရုပ်သာ ဖြစ်သည်။ စိတ်က ဖန်တီးထားသည့် ပညတ်ရုပ်ဖြစ်၍ စိတ်၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း ကျယ်ပြန့်ခြင်း၊ ကျဉ်းခြင်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ပြောင်းခြင်း ပြုလုပ်၍ ရနိုင်သည်။ ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်ကို ကစားရာ၌ အထက်အောက် ရွှေ့လျားစေခြင်း၊ ဘေးတိုက် ရွေ့လျားစေခြင်း၊ အပ်ဖျားတမျှ သေးအောင် ကျုံ့စေခြင်း ကျယ်စေခြင်း စသည်ဖြင့် အနန္တစကြဝဠာ တစ်ခုလုံး
စာမျက်နှာ-376
ဖုံးအုပ်ပျံ့နှံ့သွားအောင် ကသိုဏ်းဝန်း နိမိတ်ကို (ပညတ်ရုပ်ကို) ပွားများနိုင်သည်။ ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်ကို အဆုံးမရှိ အပိုင်းအခြားမရှိအောင် ကြီးမားကျယ်ဝန်း ကျယ်ပြန့်စေနိုင်သည်။ ထိုအခါ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်၌ အရပ်လေးမျက်နှာ အရပ်ဆယ်မျက်နှာအပြည့် ပထဝီအထိ ဖြစ်နေတော့သည်။
အလားတူပင် နီလကသိုဏ်းစသော ဝဏ္ဏကသိုဏ်းလေးမျိုးကိုလည်း ဤနည်းအတူ ပဋိဘာဂနိမိတ် ပညတ်အာရုံကို အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်ဆယ်မျက်နှာ ကြီးကျယ်ပျံ့နှံ့ ပြန့်ကားစေနိုင်သည်။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိခန္ဓာကိုယ် အပါအဝင် တစ်လောကလုံး မရှိတော့ဘဲ ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်ကြီး တစ်ခုကိုသာလျှင် သိနေပေသည်။ ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်မှ တစ်ပါး အခြားဘာကိုမျှ မသိတော့ချေ။ ထိုသို့ မသိသောကြောင့် ထိုယောဂီအတွက် ထိုထို အခိုက်အတန့်တွင် ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်မှ တစ်ပါး အခြားဘာမျှမရှိဟု ဆိုရပေမည်။
ဤသို့ ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ် (ပညတ်ရုပ်) ကို အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိ စကြဝဠာတစ်ခုလုံး အရပ်ဆယ်မျက်နှာအပြည့် ဆန့်ထုတ် ဖြန့်ထုတ်နိုင်ရန်မှာ ပဌမဈာန်မှ ပဉ္စမဈာန်အထိ ဝသီဘော်ငါးပါးဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ လေ့ကျင့်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာလျှင် စွမ်းဆောင်နိုင်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤအရူပဈာန်သို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်မှာ အလွန် သမာဓိအားကြီး၍ ဝီရိယကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာလျှင် ဖြစ်နိုင်ပေသည်။ ထိုကဲ့သို့ စကြဝဠာအဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိအောင် ဆန့်ထုတ် ဖြန့်ထုတ်ထားသော ကသိုဏ်းဝန်း ပဋိဘာဂနိမိတ် (ပညတ်ရုပ်) ကို ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်အဖြစ် စတင်ရှုမှတ်ရသည်။
ပါဠိဘာသာဖြင့် အာကာသော အနန္တော = ကောင်းကင်ကြီးသည် အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိ ဟူသော (ကောင်းကင်ကို သိသည့်) အသိဉာဏ်ကို အစားထိုးရမည်။ ဤကဲ့သို့ အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော ကသိုဏ်းရုပ် ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို အာရုံပြုလျက် အာကာသော အနန္တော = ကောင်းကင်သည် အဆုံးမရှိ ဟူ၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ စူးစိုက်ပွားများ အားထုတ်သောအခါ ကသိုဏ်းရုပ် ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ဗြုန်းစားကြီး ပျောက်ကွယ်သွား၍ ဟင်းလင်းပြင်ကြီး ပေါ်လာသည်။ လိုက်ကာချထားသော ပြတင်းပေါက် တစ်ခု၌ လိုက်ကာကို မ-တင်လိုက်သောအခါ ဟင်းလင်းပေါက် အာကာသကို တွေ့မြင်ရသကဲ့သို့ ကသိုဏ်းရုပ် ပဋိဘာဂနိမိတ်သည် ပျောက်ကွယ်သွား၍ ထိုကသိုဏ်းရုပ်နေရာ၌ အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော ဟင်းလင်းပြင် အာကာသ ပေါ်လာတော့သည်။ ဤအာကာသသည် ပြင်ပ ရုပ်လောက၌ တည်ရှိနေသော ကောင်းကင် အာကာသ မဟုတ်ချေ။ စိတ်တွင်း၌ ထင်မြင်နေသော ကောင်းကင် အာကာသ ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-377
အရူပဈာန်ကို ရရှိရန် ပြင်ပ၌ရှိသော အာကာသကောင်းကင်ကို ရှုမှတ်ပွားများ၍ မရနိုင်၊ ဤကသိုဏ်းရုပ်ကို ဖယ်ခွာ ဖွင့်လှစ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ထင်မြင်လာသော ကောင်းကင် အာကာသကိုသာ အာရုံပြု ပွားများရမည် ဖြစ်သည်။ ဤကောင်းကင်မျိုးကို ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ ဟု ခေါ်ရသည်။ ကသိုဏ်းရုပ်ကို ဖယ်ခွာ ဖွင့်လှစ်ခြင်းကြောင့် ထင်မြင်လာသော ကောင်းကင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ပဌမအရူပဈာန် ရရှိရန်ပွားများအားထုတ်ရာ၌ ပရိစ္ဆိန္နာကာသနှင့် အဇဋာကာသကို အာရုံမပြုရ၊ ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသကိုသာ အာရုံပြု၍ ပွားများအားထုတ်ရသည်။
ပဌမအရူပဈာန်ရအောင် အားထုတ်ပုံ
ရူပပဉ္စမဈာန်အထိ ရရှိပြီးသူသည် မိမိရရှိထားသောဈာန် ရုန့်ရင်း ကြမ်းတမ်းသေး၍ ထို့ထက်သိမ်မွေ့သော အရူပဈာန်ကို ရလို၏။ ထိုသို့ အလိုရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အာကာသကသိုဏ်းမှတစ်ပါး ကသိုဏ်း ၉-ပါး တို့တွင် တစ်ပါးပါးသော ကသိုဏ်းဝန်းကို အလိုရှိသလောက်မှန်း၍ ဖြန့်ထားရာ၏။ ယောဂီ၏ စိတ်၌လည်း ကသိုဏ်းဝန်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကြီး ထင်နေလိမ့်မည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ဖြန့်ထားမည်ဆိုလျှင် ကောင်းကင်တစ်ပြင်လုံး မြေကသိုဏ်းဝန်း ထင်နေပေမည်။
ယောဂီသည် မိမိ၏ စိတ်မျက်စိ၌ ကသိုဏ်းဝန်း ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်နေသော်လည်း ထိုကသိုဏ်းဝန်းကိုပင် ကောင်းကင်ဖြစ်လာစေရန်—
“အနန္တော အာကာသော = အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်”
“အနန္တော အာကာသော = အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်”
ဟု ကြိမ်ဖန်များစွာ စိတ်ဖြင့် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ပွားများရသည်။
ဤကဲ့သို့ ကသိုဏ်းဝန်း ပဋိဘာဂနိမိတ် အာရုံကို ကောင်းကင်ဖြင့် အစားထိုး၍ “အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်” ဟု ဆင်ခြင်ပွားများခြင်းကိုပင် ကသိုဏ်းမှ ခွာသည်။ ကသိုဏ်းကို ပယ်ဖျောက်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ခွာသည်ဟု ဆိုသော်လည်း ဖျာကိုလိပ်၍ ကြမ်းပြင်မှ ခွာယူခြင်း၊ အိုးကင်းမှ မုန့်ကိုထိုးခွာခြင်း၊ နံရံ၌ ကပ်ထားသည်ကို ခွာခြင်းတို့ကဲ့သို့ မဟုတ်ပေ။ ခွာအပ်သော ကသိုဏ်းရုပ်သည်လည်း ကြွတက်လာခြင်း၊ ကွာတက်လာခြင်း မရှိပေ။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ကောင်းကင်၌ ဖြန့်ထားသော ကသိုဏ်းရုပ်ကို နှလုံးမသွင်းခြင်း၊ အာရုံမပြုခြင်း၊ စိတ်၌ မထားခြင်း၊ မဆင်ခြင်ခြင်းကိုပင် ခွာသည်ဟု
စာမျက်နှာ-378
ဆိုသည်။ ယင်းသို့ ကသိုဏ်းရုပ်ကို အာရုံမပြု နှလုံးမသွင်း မဆင်ခြင်ဘဲ “အနန္တော အာကာသော” ဟု ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများခြင်းအားဖြင့် ကသိုဏ်းရုပ်မှာ တစ်စတစ်စ မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ်၍ သွားလေတော့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပြတင်းပေါက်ကို လိုက်ကာဖြင့် ကာလျက် ကြည့်ရှုနေစဉ် လေတိုက်၍ လိုက်ကာ လွင့်ကျသွားသောအခါ ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်ကို မြင်ရသကဲ့သို့တည်း။
ထိုအခါ ပကတိ မျက်စိဖြင့် ဖြစ်စေ၊ စိတ်မျက်စိဖြင့် ဖြစ်စေ ဘယ်ကိုကြည့်ကြည့် ထိုယောဂီမှာ ဟင်းလင်းအပြင် ကောင်းကင်ကိုသာ မြင်နေရတော့သည်။ ထိုကောင်းကင်ကိုပင်—
(၁) ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ = ကသိုဏ်းရုပ်ကို ခွာခြင်းဖြင့် ပြီးစီးသော (ရအပ်သော) ကောင်းကင်၊
(၂) ကသိဏဖုဋ္ဌောကာသ = ကသိုဏ်းရုပ် ထိရာ ပြန့်ရာ ကောင်းကင်၊
(၃) ကသိဏဝိဝိတ္တာကာသ = ကသိုဏ်းရုပ် ကင်းဆိတ်ရာ ကောင်းကင်
ဟုလည်း ခေါ်ဆိုလေသည်။ ထိုသုံးမျိုးမှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ပဌမအရူပဈာန်ကို ရခြင်း
ယောဂီ၏ စိတ်အာရုံ၌ မူလကသိုဏ်းရုပ် ကွယ်ပျောက်သွားသောအခါ ဟင်းလင်းအပြင် ဟူသော ကောင်းကင်ပညတ်သာ ကျန်ရှိနေပေမည်။ ထိုဟင်းလင်းအပြင် ကောင်းကင်ကို “အနန္တော အာကာသော” ဟု အထပ်ထပ် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်လျှင် ရူပ (ပဉ္စမဈာန်) အပေါ်၌ နှစ်သက်မှု ကင်းကွာလာသည့်အခါ ဥပစာရဘာဝနာအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလေတော့၏။ ထို့နောက် ဆက်လက်၍ ကောင်းကင်ကိုပင် အာရုံပြုလျက် တိုးတက်အားထုတ် ပွားများသည့်အခါ ပဌမအရူပဝိညာဉ် ခေါ်သော အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (အပ္ပနာဘာဝနာ) ကို ရရှိလေသည်။ ယင်းဈာန်ကို ပထမဆုံး ရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့် ပဌမအရူပဈာန်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
“အနန္တော အာကာသော” ၌ “အနန္တော” အရ အပိုင်းအခြားမရှိ ဆိုသည်မှာ ကောင်းကင်ပညတ်သည် ပရမတ်တရား မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်) ဟူသော အစ အပိုင်းအခြားလည်း မရှိ၊ ပျက်ခြင်း (ဘင်) ဟူသောအဆုံး အပိုင်းအခြားလည်း မရှိသည်ကို ဆိုလိုသည်။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်
စာမျက်နှာ-379
ကို ရအောင် ပွားများရာ၌ “အနန္တော” ဟု မဆိုဘဲ “အာကာသော၊ အာကာသော = ကောင်းကင်သက်သက်ပါလား၊ ကောင်းကင်ချည်းပါလား” ဟုလည်း ပွားများနိုင်သည်။
အာကာသကသိုဏ်းကို ကြဉ်ရခြင်းအကြောင်း
ကသိုဏ်းရုပ်ကို ခွာရာ၌ ကသိုဏ်း ဆယ်ပါးအနက် အာကာသကသိုဏ်းကို ကြဉ်ရခြင်း အကြောင်းမှာ အာကာသကသိုဏ်းသည် ခွာထိုက်သောကသိုဏ်း၊ ခွဲ၍ ရကောင်းသော ကသိုဏ်း မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အာကာသကသိုဏ်းသည် ပင်ကိုကပင် ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင် ဖြစ်နေသောကြောင့် အာကာသကသိုဏ်းကို အာရုံမပြုဘဲ ခွာလိုက်သော်လည်း မူလကောင်းကင် အတိုင်း ဖြစ်၍ ထူးခြားမှု မရှိချေ။
အောက်က ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံကို လွန်မြောက်နိုင်ပါမှ အထက်က အရူပဈာန်ကို ရနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ အာကာသကသိုဏ်းကို ခွာမရလျှင် ထိုအာကာသကသိုဏ်းကိုပင် ထပ်မံ၍ အာရုံပြုရာ ရောက်နေသောကြောင့် အောက်ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံမှ လွန်မြောက်နိုင်တော့မည် မဟုတ်ပေ။ အောက်ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံကို မလွန်မြောက်နိုင်လျှင် အထက်အရူပဈာန်သို့ မရောက်နိုင်သောကြောင့် ကသိုဏ်းရုပ်ကို ခွာနိုင်ရန်အတွက် တစ်နည်းအားဖြင့် ကောင်းကင်အာရုံနှစ်ခု ရောထွေးမနေ စေရန်အတွက် အာကာသကသိုဏ်းကို ကြဉ်ဖယ်ထားရလေသည်။
ဤ၌ အာကာသာနဉ္စာယတနကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ခြင်းသည် အာကာသကသိုဏ်းကို အားထုတ်ခြင်းနှင့် မတူပေ၊ အာကာသကသိုဏ်းထက်လည်း အဆင့်မြင့်ပေသည်။ အာကာသကသိုဏ်းကို အားထုတ်ရှုမှတ်ရာ၌ အမိုးပေါက်၊ နံရံပေါက်၊ ပြတင်းပေါက် စသည်မှ ကြည့်၍ “ကောင်းကင်၊ ကောင်းကင်” ဟု ရှုမှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အာကာသာနဉ္စာယတနကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ရာ၌ကား တစ်ထွာ လက်လေးသစ်ခန့်မှ စကြဝဠာ တံတိုင်းအထိသော ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်ကို ရှုမှတ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ ရှုမှတ်ရာ၌လည်း စစချင်း ကောင်းကင်ကို ရှုမှတ်ရသည် မဟုတ်၊ ထိုကောင်းကင်၌ ပထဝီစသော ကသိုဏ်းဝန်း တစ်ခုခုဖြင့် ဖြန့်ကျက် လွှမ်းခြုံပြီး ထိုကသိုဏ်းဝန်း ကွာကျသွား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက်မှ “ကောင်းကင်၊ ကောင်းကင်” ဟု ရှုမှတ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။
အာကာသာနဉ္စာယတနံ မည်ပုံ
ကသိုဏ်းရုပ်ကို ခွာခြင်းဖြင့် ပြီးစီးသော ဟင်းလင်းအပြင် ကောင်းကင်ကို ဤ၌ အာကာသဟု ဆိုသည်။ ထိုအာကာသ၌ ဖြစ်ခြင်း အပိုင်းအခြား၊ ပျက်ခြင်း
စာမျက်နှာ-380
အပိုင်းအခြား (အန္တ) မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် အာကာသသည် အနန္တ (န+အန္တ) မည်၏။ (အနန္တ = အပိုင်းအခြား မရှိ)
အပိုင်းအခြားမရှိသော ကောင်းကင်သည် အာကာသာနန္တ မည်၏။ ထိုအာကာသာနန္တသည်ပင်လျှင် အာကာသာနဉ္စ မည်၏။ ယှဉ်ဘက်တရားတို့နှင့် တကွ အာရုံပြုသော ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် အာယတန မည်၏။ အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို ယှဉ်ဘက်တရားတို့နှင့်တကွ အာရုံပြုသော ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် အာကာသာနဉ္စာယတန မည်၏။
အာကာသ + အနန္တ = အာကာသာနန္တ
အာကာသ + အနန္တ = အာကာသာနဉ္စ
အာယတန = ဈာန်စိတ်၏တည်ရာ
အာကာသ + အာနဉ္စ + အာယတန = အာကာသာနဉ္စာယတန
ဒုတိယအရူပဈာန် ရအောင် အားထုတ်ပုံ
ဒုတိယအရူပဈာန်ကို အလိုရှိသော ယောဂီသည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (ပဌမအရူပဈာန်) ကို ထက်သန်အောင် အားကောင်းအောင် မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင် ဝသီဘော် နိုင်နင်းအောင် အသားကျအောင် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပွားများအားထုတ်ရမည်။ ပဌမအရူပဈာန်ကို ဝင်စားခြင်း ထိုဈာန်မှ ထခြင်း တို့ကို အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်နေရမည်။ ဈာန်မှထခြင်း ဆိုသည်မှာ ထိုဈာန်ကို ဆက်တိုက်မဝင်စားသေးဘဲ ရပ်နားနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အိပ်ပျော်နေရာမှ နိုးလာသူကို ထသည်ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့တည်း။
ဤကဲ့သို့ ပဌမအရူပဈာန်ကို ဝင်စားမှု ထမှု ကြိမ်ဖန်များလာသောအခါ ထိုဈာန်၌ ငြီးငွေ့လာသည်။ အောက်ဈာန်ထက် သာလွန် မြင့်မြတ်ကောင်းမွန်သော အထက်ဈာန်ကို လိုချင်တောင့်တလာသည်။ ငါရအပ်ပြီးသော ပဌမအရူပဈာန်သည် ရူပပဉ္စမဈာန်တည်းဟူသော ရန်သူနှင့် နီးလှ၏။ မလေ့ကျက် မဝင်စားဘဲ ထားလိုက်လျှင် အမှတ်တမဲ့ နေလိုက်လျှင် ရူပပဉ္စမဈာန်သို့ လျှောကျသွားနိုင်သည်။ ဒုတိယအရူပဈာန်လောက်လည်း မတည်ငြိမ်ပေဟု ရရှိပြီးသော ပဌမအရူပဈာန် အပေါ်အပြစ်မြင်လာသည်။
စာမျက်နှာ-381
ထိုအခါ ပဌမအရူပဈာန်ကို ဝင်စားနေရာမှ ထလျှင်ထချင်း ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံမပြုတော့ဘဲ ချုပ်လေပြီးသော ပဌမ အရူပဈာန်စိတ် (ဝိညာဉ်) ကို အာရုံပြုလျက် “အော် ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း (အစအဆုံး) မရှိသော ကောင်းကင်ကို အာရုံပြုသော ဝိညာဉ်ပါတကား၊ ဝိညာဉ်၊ ဝိညာဉ်။ အနန္တံ ဝိညာဏံ၊ အနန္တံ ဝိညာဏံ = အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ဝိညာဉ်” ဟု ရှုမှတ်ပွားများရ၏။
ယင်းကဲ့သို့ ပဌမအရူပဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်ကလေးကို အာရုံပြုလျက် “ဝိညာဉ်၊ ဝိညာဉ်၊ အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ဝိညာဉ်” ဟု ကြိမ်ဖန်များစွာ ရှုမှတ်ပွားများနေလျှင် အနန္တအာကာသပညတ်အာရုံအပေါ်၌ နှစ်သက်မှု ကင်းကွာလာမည်။ ထိုအခါ ဥပစာရဘာဝနာအဆင့်သို့ ရောက်ရှိတော့သည်။ ထို့နောက် ဆက်လက်၍ ထိုဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်ကိုပင် အာရုံပြုလျက် တိုးတက်ပွားများ အားထုတ်သည့်အခါ ဒုတိယအရူပဝိညာဉ်ဟု ခေါ်သော ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် ကို ရရှိလာလေသည်။
ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ရရှိအောင် အားထုတ်သောအခါ ပဌမအရူပဝိညာဉ်အပေါ်၌ အပြစ်ဟု ရှုမြင်ထားသော်လည်း ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ရရှိရေးအတွက် ပဌမအရူပဝိညာဉ်မှတစ်ပါး အခြားအာရုံပြုစရာမရှိပေ။ ဘာဝနာအစဉ်အားဖြင့် ပဌမအရူပဝိညာဉ်ကိုသာ မလွှဲသာ၍ အာရုံပြုရလေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရှင်ဘုရင်အပေါ်၌ အပြစ်မြင်နေသော မင်းမှုထမ်းတစ်ဦးသည် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းအရေး၌ ဘုရင်ကို ခစားခြင်းမှတစ်ပါး အခြားလုပ်ငန်း မရှိသောကြောင့် အပြစ်မြင်သော်လည်း ဘုရင်ကိုပင် မလွှဲသာ၍ ခစားနေရသကဲ့သို့ပင်တည်း။
ဝိညာဏဉ္စာယတန မည်ပုံ
ဤနေရာ၌ ဝိညာဏ (ဝိညာဉ်) ဟူသည် အာကာသာနဉ္စာယတန ခေါ်သော ပဌမအရူပဈာန်စိတ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုအာကာသာနဉ္စာယတန ဝိညာဉ် (ပဌမအရူပဝိညာဉ်) မှာလည်း အဆုံးအပိုင်းအခြား (အန္တ) ရှိသည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ယင်းဝိညာဉ်သည်လည်း အနန္တ မည်၏။ အနန္တကို အာနဉ္စ ဟု သဒ္ဒါနည်းအရ ပြောင်းလဲရ၏။ ဝိညာဏ+အာနဉ္စ = ဝိညာဏာနဉ္စ ဟု ဆိုသင့်သော်လည်း သဒ္ဒါစည်းကမ်းအရ (အာ) ကို ချေ၍ “ဝိညာဏဉ္စ” ဟု ဆိုထားသည်။ ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် အာယတန မည်၏။ အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ပဌမအရူပဝိညာဉ်သည် ဒုတိယအရူပဈာန် စိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် ဝိညာဏဉ္စာယတန မည်၏။
(ဝိညာဏ + အာနဉ္စ + အာယတန = ဝိညာဏဉ္စာယတန)
စာမျက်နှာ-382
တတိယအရူပဈာန် ရအောင် အားထုတ်ပုံ
တတိယအရူပဈာန်ကို အလိုရှိသော ယောဂီသည် ဒုတိယအရူပဈာန်ကို ထက်သန်အောင် အားကောင်းအောင် မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင် ဝသီဘော်နိုင်အောင် အသားကျအောင် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ပွားများ အားထုတ်ရမည်။ ထိုဈာန်ကို ဝင်စားခြင်း၊ ဈာန်မှ ထခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ရမည်။ ထိုအခါ ထိုဈာန်၌ ငြီးငွေ့လာပြီး အထက်ဈာန်ကို လိုချင်တောင့်တလာမည်။ ဈာန်မှအထတွင် “ငါ ရထားသော ဒုတိယအရူပဈာန်သည် ပဌမအရူပဈာန်ဟူသော ရန်သူနှင့်နီး၏။ တတိယအရူပဈာန်လောက်လည်း မငြိမ်သက်” ဟု ဒုတိယအရူပဈာန်အပေါ်၌ အပြစ်မြင်လာမည်။ ထိုအခါ (ဒုတိယ အရူပဈာန်) ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်၌ နှစ်သက်တွယ်တာမှု ကုန်ခန်းလာမည်။ ထိုစဉ် ပဌမအရူပဈာန် ဝိညာဉ်၏ ဘာမျှမရှိခြင်း ကင်းဆိတ်ခြင်းသဘောကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ရမည်။
ဆင်ခြင်ပုံမှာ— ထိုအာကာသာနဉ္စာယတန (ပဌမအရူပ) ဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်၏ မရှိခြင်း ကင်းဆိတ်ခြင်းသဘော (နတ္ထိဘောပညတ်) ကို အာရုံပြု၍ “ပဌမအရူပဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်ဆိုသည်မှာလည်း တစ်စုံတစ်ရာဘာမျှ မရှိပါလား၊ နတ္ထိ ကိဉ္စိ၊ နတ္ထိ ကိဉ္စိ = ဘာမျှမရှိ၊ ဘာမျှမရှိ” ဟု ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများ ဆင်ခြင်ရမည်။ ထိုအခါ ဘာမျှမရှိခြင်း အာရုံ၌ စွဲမြဲလာပြီး ဒုတိယအရူပဈာန်အပေါ် တွယ်တာ နှစ်သက်မှု ကင်းကွာလာကာ ဥပစာရဘာဝနာအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလေတော့၏။ ထိုနည်းအတိုင်းပင် အဆက်မပြတ် ထပ်ခါထပ်ခါ အကြိမ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာ ပွားများ အားထုတ်ပါလျှင် တတိယအရူပဈာန် ခေါ်သော အာကိဉ္စညာယတနဈာန် ကို ရရှိလေတော့သည်။
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ဒုတိယအရူပဈာန်သည် ပဌမအရူပဈာန်စိတ်ဝိညာဉ်ကို အာရုံပြုနေရ၏။ ယင်းပဌမအရူပဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်အာရုံကို လွန်မြောက်နိုင်မှသာ တတိယအရူပဈာန်ကို ရမည်။ လွန်မြောက်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ထိုပဌမအရူပဈာန်စိတ် ဝိညာဉ်ကို အာရုံမပြုဘဲ အခြား အာရုံတစ်ခုကို တိုးတက်၍ အာရုံပြုခြင်းကို ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ပဌမအရူပဈာန်ဝိညာဉ်ကို အာရုံမပြုတော့ဘဲ “နတ္ထိ ကိဉ္စိ = ဘာမျှမရှိ” ဟု ကြိမ်ဖန်များစွာ ဆင်ခြင်သောအခါ ထိုပဌမအရူပဈာန်ဝိညာဉ်၏ မရှိခြင်းသာ စိတ်အာရုံ၌ စွဲထင်ကျန်ရစ်တော့သည်။
ဥပမာအားဖြင့် လူတစ်ယောက်သည် အစည်းအဝေး ပြုလုပ်နေသော သံဃာ့ပရိသတ်ကို မဏ္ဍပ်တစ်ခုမှာ တွေ့မြင်ရပြီးနောက် ကိစ္စတစ်ခုဖြင့် အပြင်သို့ ထွက်သွား၏။ ထိုအခိုက် သံဃာတော်များလည်း အစည်းအဝေး ပြီးဆုံး၍
စာမျက်နှာ-383
မဏ္ဍပ်မှ ပြန်ကြွသွားကြသည်။ ထိုလူသည် သံဃာ့အစည်းအဝေး ရှိရာသို့ ပြန်လာခဲ့ရာ သံဃာတော်များကို မတွေ့ရတော့ဘဲ သံဃာတော်များ အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ရာ မဏ္ဍပ်၌ ဘာမျှ မရှိခြင်းကိုသာ တွေ့ရတော့သကဲ့သို့ပင်တည်း။
ဤဥပမာကဲ့သို့ပင် “နတ္ထိ ကိဉ္စိ = ဘာမျှ မရှိ” ဟု အကြိမ်များစွာ ပွားများသောအခါ ပဌမအရူပဝိညာဉ် ပျောက်ကွယ်၍ ထိုပဌမအရူပဝိညာဉ်၏ နေရာဝယ် ထင်ရှား ကျန်ရစ်သော “ဘာမျှမရှိခြင်း” ကိုပင် အာရုံပြုကာ တတိယအရူပဈာန် ဖြစ်ပေါ်လာရလေသည်။
အာကိဉ္စညာယတန မည်ပုံ
ပဌမအရူပဈာန်စိတ် အနည်းငယ်မျှ တစိုးတစိ အကြွင်းအကျန် မရှိသော အဖြစ်သည် အာကိဉ္စည မည်၏။ ယင်းကဲ့သို့ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (ပဌမအရူပဝိညာဉ်) ၏ အနည်းငယ်မျှ တစိုးတစိ အကြွင်းအကျန် မရှိတော့သည့် အဖြစ်ကို ပါဠိလို နတ္ထိဘာဝ ဟု ခေါ်ပြီး ပါဠိသက် မြန်မာလို “နတ္ထိဘော” ဟု ခေါ်ကြသည်။ အဘာဝပညတ် ဖြစ်သောကြောင့် “နတ္ထိဘောပညတ်” ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုခဲ့ကြသည်။ ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် အာယတန မည်၏။ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်စိတ် (ပဌမအရူပဝိညာဉ်) အနည်းငယ်မျှပင် တစိုးတစိ အကြွင်းအကျန် မရှိတော့သည်၏ အဖြစ်တည်းဟူသော နတ္ထိဘောပညတ်ကို ယှဉ်ဘက် တရားများနှင့်တကွ အာရုံပြုသော ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် အာကိဉ္စညာယတန မည်၏။ (အာကိဉ္စည + အာယတန = အာကိဉ္စညာယတန)
စတုတ္ထအရူပဈာန် ရအောင် အားထုတ်ပုံ
စတုတ္ထအရူပဈာန်ကို အလိုရှိသော ယောဂီသည် တတိယအရူပဈာန်ကို ထက်သန်အောင် အားကောင်းအောင် မြဲမြံခိုင်ခံ့အောင် ဝသီဘော် နိုင်နင်းအောင်၊ အသားကျအောင် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ပွားများအားထုတ်ရမည်။ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားခြင်း၊ ထိုဈာန်မှ ထခြင်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုလုပ်ရမည်။ ထိုအခါ လက်ရှိဈာန်၌ ငြီးငွေ့လာပြီး အထက်ဈာန်ကို လိုချင်တောင့်တလာမည်။ ထိုဈာန်မှအထတွင် “ငါ ရထားသော တတိယအရူပဈာန်သည် ဝိညာဉ်ဟူသော ရန်သူနှင့် နီးကပ်၏။ စတုတ္ထအရူပဈာန်လောက်လည်း မငြိမ်သက်၊ သညာသည် အိုင်းအမာဆူးငြောင့်နှင့် တူ၏။
စာမျက်နှာ-384
နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်သမာပတ် ကား မွန်မြတ်လှ၏” ဟု အာကိဉ္စညာယတနဈာန်အပေါ်၌ အပြစ်မြင်လာပြီး နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို မွန်မြတ်သည်ဟု ထင်လာမည်။
ထိုအခါ ပဌမအရူပဈာန်စိတ်ဝိညာဉ်၏ မရှိခြင်း ကင်းဆိတ်ခြင်း ဟူသော နတ္ထိဘောပညတ်ကို အာရုံမပြုတော့ဘဲ ယင်းအာရုံကို လွန်မြောက်၍ တတိယ အရူပဈာန်စိတ်ဝိညာဉ်ကို အာရုံပြုကာ—
“သန္တမေတံ၊ သန္တိ ဧတံ = ဤတတိယအရူပဈာန်သည် ငြိမ်သက်ပါပေစွ”
“ပဏီတမေတံ၊ ပဏီတံ ဧတံ = ဤတတိယအရူပဈာန်သည် မွန်မြတ်ပါပေစွ”
ဟု အဖန်ဖန် ပွားများအားထုတ်ရမည်။ ယင်းသို့ ပွားများ၍ တတိယအရူပဈာန် အပေါ်၌ နှစ်သက်မှု ကင်းကွာလာသည့်အခါ ဥပစာရဘာဝနာ အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။ ဆက်လက်၍ ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများ အားထုတ်လျှင် စတုတ္ထအရူပဈာန်ခေါ် နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် ကို ရရှိလေတော့သည်။
အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်း
များစွာသော စိတ်တို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ရုပ်နာမ်ပရမတ်ကို အာရုံပြုနေရမှ ကြာရှည်စွာ မွေ့လျော်နိုင်ကြသည်။ ဤတတိယအရူပဈာန်ကား ဘာမျှမရှိခြင်း (နတ္ထိဘာဝ) ပညတ်ကိုပင် အာရုံပြုနိုင်သောကြောင့် (သန္တမေတံ၊ ပဏီတမေတံ) အလွန်တရာ ငြိမ်သက်မွန်မြတ်ပေသည်ဟု ချီးမွမ်းခံရသည်။ သို့သော် ထိုတတိယအရူပဈာန်ကိုပင် စတုတ္ထအရူပဈာန်၌ ရှိသော စိတ် စေတသိက်များလောက် မငြိမ်သက်သေးသောကြောင့် “မငြိမ်သက်” ဟု အပြစ်တင်ပြန်သည်။ ထို့ကြောင့် တတိယအရူပဈာန် တစ်ခုတည်းကိုပင် အပြစ်အားလျော်စွာ အပြစ်တင်၍ ဂုဏ်အားလျော်စွာ ချီးမွမ်းခြင်း၌ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်သည်ဟု မထင်မှတ်သင့်။ ဥပမာအားဖြင့် အရုပ်ဆိုး၍ လိမ္မာသော မိန်းကလေးအား အရုပ်ဆိုးခြင်းအတွက် ကဲ့ရဲ့၍ လိမ္မာခြင်းအတွက် ချီးမွမ်းသကဲ့သို့တည်း။
စာမျက်နှာ-385
စတုတ္ထအရူပဈာန်သို့ တက်လိုသော ယောဂီသည် တတိယအရူပဈာန်ကို နှစ်သက်မှုမရှိ မဝင်စားချင် ဖြစ်လာသည်။ တတိယအရူပဈာန်ကို လွန်မြောက်မှ စတုတ္ထအရူပဈာန်ကို ရောက်မည်ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းဈာန်ကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးစားနေရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် လက်မှုပညာပြပွဲကို လှည့်လည်ရှုစားသော ဘုရင်တစ်ပါးသည် ပုဆိုးတစ်ထည်ကို ခေါင်းပေါင်းလျက် ခါးတောင်းမြှောင်အောင်ကျိုက်၍ တစ်ကိုယ်လုံး ဆင်စွယ်မှုန့်တို့ဖြင့် ပေကျံကာ ကြိုးကြိုးစားစား သားနား သပ်ရပ်သော ဆင်စွယ်ရုပ်ကလေးများကို ပြုလုပ်နေသည့် ဆင်စွယ်ပွတ်သမား (ပန်းပုသမား) ကို မြင်တော်မူရာ “တော်ပေစွ၊ စွမ်းပေစွ” ဟု ပန်းပုလက်ရာကို အားရနှစ်သက် မြိန်ရှက်စွာ ချီးမွမ်းသော်လည်း ကိုယ်တိုင်မူကား ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်၍ ဆင်စွယ်ပွတ်သမား မဖြစ်လိုပေ။ ထိုကဲ့သို့ ချီးမွမ်းလျက်ပင် ဆင်စွယ်ပွတ်သမားကို ကျော်လွန်၍ နန်းတော်သို့ ရောက်အောင် ကြွမြန်းလေသကဲ့သို့တည်း။
အဆင့်ဆင့် သာလွန်မြင့်မြတ်ခြင်း
အရူပဈာန် သမာပတ် ၄-ပါးလုံးတို့၌ ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာအားဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ ၂-ပါးစီ ညီမျှနေသောကြောင့် တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး မထူးခြားဟု ယူဆရန် ရှိသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် အောက်ဈာန်သမာပတ်ထက် အထက်ဈာန်သမာပတ်က တိုးတက်ကြိုးစား၍ ပွားများအပ်သော ဘာဝနာစွမ်းရည်ကြောင့် သာလွန် မွန်မြတ်ပေသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ၄-ထပ်တိုက် တစ်လုံးတွင် အောက်ဆုံးအထပ်၌ စားသောက်ဖွယ်ရာနှင့်တကွ ယုယဖြေဖျော်မည့် ကချေသည်တို့ဖြင့် လှပမွှေးကြိုင် တစ်ထပ်လုံး လှိုင်နေအောင် ပြင်ဆင်ထား၏။ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထထပ်တို့၌လည်း ထိုအတိုင်းပင် ပြင်ဆင်ထား၏။ သို့သော် အောက်အောက်အထပ်ထက် အထက်အထက်အထပ်က ပိုမိုသားနားသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ရက်ကန်းသည် တစ်ယောက်သည် ကြမ်းသောချည်၊ နုသောချည်၊ ထို့ထက် နုသောချည်၊ ထို့ထက် အလွန်နုသောချည် ဟူသော ချည် ၄-မျိုးဖြင့် ပုဆိုး ၄-ထည်ကို ရက်လုပ်ရာ၌ အလျားအနံတူမျှသော်လည်း တစ်ထည်ထက် တစ်ထည် သာလွန် နူးညံ့သကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ထို့အတူပင် အရူပဈာန်သမာပတ် ၄-ပါးတို့သည် တစ်ပါးထက်တစ်ပါး ထူးခြား၍ သာလွန်မြင့်မြတ်ကြလေသည်။
စာမျက်နှာ-386
နေဝသညာနာသညာယတန မည်ပုံ (နေဝ + သညာ + န + အသညာ)
နေဝသညာ = သညာ (အသိစိတ်) ရှိသည်လည်း မဟုတ်၊
န + အသညာ = သညာ (အသိစိတ်) မရှိသည်လည်း မဟုတ်။
ဤ၌ သညာဟု ဆိုသော်လည်း သိခြင်းသဘောဆောင်သော စိတ် စေတသိက်အားလုံးကို ဆိုသည်။ ဤ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန် (စတုတ္ထအရူပဈာန်စိတ်ဝိညာဉ်) သည် အလွန်သိမ်မွေ့သောကြောင့် ၎င်းကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးချက်တင်ကာ သုံးသပ်၍ မရနိုင်။ သုံးသပ်သော်လည်း အနိစ္စ စသည့်သဘော မထင်နိုင်ပေ။ ဤကဲ့သို့ အနိစ္စ စသည် မထင်နိုင်လောက်အောင် သိမ်မွေ့သောကြောင့် နေဝသညာ (သညာရှိသည်) ဟုပင် မဟုတ်နိုင်လောက်တော့ပါလားဟု ဆိုလိုသည်။ သို့သော် ပရမတ္ထသဘောအားဖြင့် အလွန်သိမ်မွေ့စွာ ထင်ရှားရှိနေသောကြောင့် နာသညာ (သညာမဟုတ်ဘူး) ဟုလည်း ငြင်းပယ်၍ မရ၊ ဟုတ်သလောက်တော့ ဟုတ်သေးသည်ဟု ဆိုရပြန်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ကိုရင်တစ်ပါးသည် သပိတ်ကို ဆီဖြင့် သုတ်ထားသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ မထေရ်ကြီးက ယာဂုသောက်မည့်အချိန်၌ “ကိုရင် သပိတ်ယူခဲ့” ဟု မိန့်ဆို၏။ ထိုအခါ ကိုရင်က “သပိတ်၌ ဆီရှိနေပါသည်ဘုရား” ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်ကြီးက “ကိုရင် ဆီကို ယူလာခဲ့၊ ဆီကျည် (ဆီပုလင်း) ထဲ ထည့်ထားရအောင်” ဟု မိန့်လျှင် ကိုရင်က တစ်ဖန် “ဆီမရှိပါဘုရား” ဟု လျှောက်ပြန်၏။
ဤဥပမာ၌ သပိတ်တွင် သုတ်ထားသော ဆီကို (ဆီသုတ်ထားသော သပိတ်ကို) အကပ္ပိယကုဋီ (မအပ်သော ကျောင်းငယ်) ထဲ၌ တစ်ညဉ့် စသည်ကြာအောင် သိမ်းထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ရဟန်းသည် ၎င်းဆီကို ယာဂုနှင့် တွေ့၍ မသောက်ကောင်းတော့ပေ။ ယင်းကို ရည်ရွယ်၍ ကိုရင်က ဆီရှိနေပါသည်ဟု လျှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယင်းဆီမှာ ပုလင်းထဲ ထည့်ရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဆီမရှိပါဟု လျှောက်ထားရပြန်သည်။
ရဟန်းတော်တို့ မည်သည်မှာ ထောပတ်၊ ဆီ စသည်ကို အကပ်ခံပြီးလျှင် ထိုညနေပိုင်းမှ စ၍ (၇) ရက်အတွင်း ဆေးအတွက်သာ သုံးဆောင်ကောင်းတော့သည်။ အကပ်ခံသည့် နောက်ရက် (ဒုတိယရက်) စသည်တို့၌ ဆွမ်း ယာဂု စသော (ယာဝကာလိက) နှင့် ရော၍ မသုံးဆောင်
စာမျက်နှာ-387
ကောင်းတော့ပေ။ အကပ်မခံရသေးသော ထောပတ်၊ ဆီ စသည်တို့ကိုလည်း အကပ္ပိယကုဋီ၌ တစ်ညဉ့်မျှ သိမ်းထားလျှင် ၎င်းထောပတ်ဆီ စသည်ကို ဆွမ်း၊ ယာဂု စသည်တို့နှင့် ရော၍ မသုံးဆောင်ကောင်းတော့ပေ၊ သုံးဆောင်မိလျှင် အပြစ်ရှိပေသည်။
အထက်ပါ ဥပမာကဲ့သို့ပင် နေဝသညာနာသညာ၌ ပါနေသော သညာသည် ထင်ရှားသော သညာကိစ္စကို ပြုလုပ်ရန် မစွမ်းနိုင်သောကြောင့် သညာလည်း မဟုတ်ပေ။ ရုန့်ရင်းသော သင်္ခါရတို့မှ ကြွင်းကျန်သော သိမ်မွေ့သော သင်္ခါရအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားရှိနေသောကြောင့် သညာမဟုတ်ဟုလည်း ဆို၍မရပေ။
ဤနေရာ၌ သညာ၏ ကိစ္စမှာ အာရုံကို အမှတ်ပြု၍သိခြင်း၊ ဝိပဿနာ၏ အာရုံဖြစ်လျက် ငြီးငွေ့ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေသည်။ ဥပမာ ရေအေးထဲ၌ ရှိနေသော တေဇောဓာတ်သည် ပူလောင်စေခြင်းကိစ္စကိုပြုရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ ဤစတုတ္ထအရူပဈာန်သညာသည်လည်း အမှတ်အသားပြု၍ သိခြင်းကိစ္စကို ထင်ရှားအောင်ပြရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပေ။ ထို့ပြင် အခြားဈာန်သမာပတ်တို့၌ ပါသော ပညာကဲ့သို့ ဝိပဿနာ၏အာရုံဖြစ်လျက် ငြီးငွေ့သောဉာဏ်ကို ဖြစ်စေခြင်းငှာလည်း မစွမ်းဆောင်နိုင်ပေ။
ဤစတုတ္ထအရူပဈာန်၌ သညာသက်သက်သည်သာ ဤသို့သဘောရှိနေသည် မဟုတ်သေးပေ။ ဖဿ၊ ဝေဒနာစသော စေတသိက်များလည်း အလွန်သိမ်မွေ့သောကြောင့် “နော ဖဿော နာဖဿော၊ နော ဝေဒနာ နာဝေဒနာ” စသည်ဖြင့် ဆိုနိုင်၏။ သို့သော် ထင်လွယ်မြင်လွယ်ရာ သညာတစ်ခုတည်းကိုသာ မှတ်ထား၍ “နေဝသညာနာသညာ” ဟု ဆိုလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဤစတုတ္ထအရူပဈာန်စိတ်ကို နေဝသညာ = သညာ (အသိစိတ်) ထင်ရှား ပီပြင်စွာရှိသည်လည်းမဟုတ်၊ နာသညာ = န အသညာ = သညာ (အသိစိတ်) လုံးဝမရှိသည်ကားမဟုတ်၊ မထင်ရှားသော အလွန်သိမ်မွေ့သော သညာ (အသိစိတ်) ကားရှိ၏ဟု ဆိုလိုသည်။
လောကီစိတ် ၈၁ ပါးတို့တွင် ဤနေဝသညာနာသညာယတနစိတ်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော စတုတ္ထအရူပဈာန်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အသိမ်မွေ့ဆုံးဖြစ်ပေသည်။
စာမျက်နှာ-388
သမထအကျိုးနှင့် တန်ခိုးအာနိသင်များ
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သမထကမ္မဋ္ဌာန်း (၄၀) အနက် တစ်ပါးပါးကို ပွားများအားထုတ်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ၏ အားထုတ်နိုင်မှု စွမ်းအားအလျောက် သမာဓိကိုလည်းကောင်း၊ ဈာန်စသည်ကို လည်းကောင်း ရရှိနိုင်ပေသည်။
သမာဓိ နှစ်မျိုး
သမာဓိသည် ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ အပ္ပနာသမာဓိကို ဈာန်ဟုခေါ်ရသည်၊ ဈာန်သို့မရောက်မီ ဈာန်၏ရှေးအဖို့၊ ဈာန်၏ အနီးအနားတိုင်အောင်သော သမာဓိကို ဥပစာရသမာဓိဟု ခေါ်ရသည်။
(က) ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သမထကမ္မဋ္ဌာန်း လေးဆယ်အနက် အောက်ဖော်ပြပါ ကမ္မဋ္ဌာန်း (၁၀) ပါးသည် ဥပစာရသမာဓိမျှကိုသာ ရရှိ ရောက်ရှိနိုင်၏၊ အာရုံသည် နက်နဲသောကြောင့် အပ္ပနာသမာဓိဟု ခေါ်သော ဈာန်သို့ မရောက်နိုင်—
ဗုဒ္ဓါနုဿတိမှ မရဏာနုဿတိတိုင်အောင် အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း (၈ ပါး)
အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ (၁ ပါး)
စတုဓာတု ဝဝတ္ထာန် (ဓာတ်လေးပါး ပိုင်းခြားရှုမှတ်ခြင်း) (၁ ပါး)
စုစုပေါင်း ၁၀ ပါး
(ခ) အောက်ဖော်ပြပါ ကမ္မဋ္ဌာန်း (၁၁) ပါးသည် ပဌမဈာန်မျှကိုသာ ရစေနိုင်သည်—
အသုဘ (၁၀ ပါး)
ကာယဂတာသတိ (၁ ပါး)
စုစုပေါင်း ၁၁ ပါး
(ဂ) အောက်ဖော်ပြပါ ကမ္မဋ္ဌာန်း (၁၁) ပါးတို့သည် ပဌမဈာန်မှ ပဉ္စမဈာန်အထိ ဈာန် (၅) ပါးလုံး ရစေနိုင်၏—
ကသိုဏ်း (၁၀ ပါး)
အာနာပါန (၁ ပါး)
စုစုပေါင်း ၁၁ ပါး
စာမျက်နှာ-389
(ဃ) အောက်ဖော်ပြပါ ကမ္မဋ္ဌာန်း (၃) ပါးတို့သည် ပဌမဈာန်မှ စတုတ္ထဈာန်တိုင်အောင် ဈာန် (၄) ပါးကို ရစေနိုင်၏—
မေတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရ (၁ ပါး)
ကရုဏာ (၁ ပါး)
မုဒိတာ (၁ ပါး)
စုစုပေါင်း ၃ ပါး
(င) ဥပေက္ခာဗြဟ္မဝိဟာရ (၁) ပါးသည် ပဉ္စမဈာန်တစ်ခုကို ရစေနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ပဌမဈာန်မှ စတုတ္ထဈာန်အထိ ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များသာလျှင် ဥပေက္ခာကို ပွားများ၍ ပဉ္စမဈာန်သို့ တက်ရောက်နိုင်ပေလိမ့်မည်။
(စ) အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း (၄) ပါးတို့သည် သက်ဆိုင်ရာ အရူပဈာန်တစ်ပါးစီကို ရစေနိုင်၏။
သမထဘာဝနာ၏ အကျိုးများ
သမထဘာဝနာ ပွားများ၍ ရရှိသော သမာဓိ၏ အကျိုး (၅) ပါးကို ဖော်ပြပါဦးမည်—
(၁) မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေရခြင်း “ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ” အကျိုး၊
(၂) ဝိပဿနာအခြေခံ ကောင်းခြင်း အကျိုး၊
(၃) အဘိညာဉ်ရရှိခြင်း အကျိုး၊
(၄) ဘဝအထူးကို ရရှိခြင်း အကျိုး၊
(၅) နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနိုင်ခြင်း အကျိုး။
(၁) မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေရခြင်း အကျိုး
အာသဝေါကုန်ခန်းပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဈာန်ဝင်စား၍ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ တစ်နေ့လုံး ချမ်းချမ်းသာသာ နေမည်ဟု ရည်ရွယ်လျက် ဈာန်သမာဓိကို ပွားစေကုန်၏။ ဈာန်သမာဓိကို ပွားစေခြင်းဆိုသည်မှာ ဈာန်ကို အထပ်ထပ် ဝင်စားခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုသို့ ဈာန်ဝင်စားသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အပ္ပနာသမာဓိသည် “ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ” ဟု ဆိုအပ်သော မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း အကျိုးအာနိသင် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်က—
စာမျက်နှာ-390
ချစ်သား စုန္ဒ၊ ဤရူပါဝစရဈာန်တို့ကို ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ ကိလေသာကို ခေါင်းပါးစေတတ်သည့် အကျင့်တရားတို့ဟူ၍ မဆိုအပ်ကုန်၊ ဤရူပါဝစရဈာန်တို့ကို ဤသာသနာတော်၌ မျက်မှောက် အတ္တဘောမှာ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း ဟူသော ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတို့ ဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏—
ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။
(၂) ဝိပဿနာအခြေခံ ကောင်းခြင်း အကျိုး
ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမြင်သုံးသပ်မှုကို ဝိပဿနာဟု ခေါ်၏။ ယင်း ဝိပဿနာရှုမှု မပြုမီ စိတ်၏ တည်ကြည်မှု သမာဓိ အားကောင်းစေရန် ဤပြဆိုခဲ့ပြီးသော သမထကမ္မဋ္ဌာန်းများကို အားထုတ်၍ သမာဓိကို ထူထောင်ယူရမည်။ သမာဓိအားကောင်းလာသောအခါ ဉာဏ်ပညာ ပိုမိုထက်မြက် စူးရှလာ၍ အမှန်တရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် လွယ်ကူလာ၏။ သမာဓိသည် ပညာကို အထောက်အကူပြုပေးသောကြောင့် သမထဘာဝနာသည် ဝိပဿနာ၏ အခြေခံဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က—
ရဟန်းတို့၊ စိတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိတရားကို ပွားများအားထုတ်ကြလော့၊ စိတ်တည်ကြည်သော (သမာဓိရှိသော) ရဟန်းသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏—
ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။
(၃) အဘိညာဉ်ရရှိခြင်း အကျိုး
ဤဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ဈာန်အားလုံးကို ရရှိပြီးမှသာ အဘိညာဉ်တန်ခိုး အမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်၏။ ပထမဈာန်မှ စ၍ စတုတ္ထအရူပဈာန်တိုင်အောင် အစအဆုံး ဈာန်အားလုံးကို ရရှိရုံမျှသာမက ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းလာသော အခါမှသာ အဘိညာဉ်အဆင့်သို့ လှမ်းတက်နိုင်ကြသည်။ အဘိညာဉ်ရအောင် ဆက်လက်အားထုတ်နည်းကို နောက်၌ ပြလတ္တံ့။ ထို့ကြောင့် ဤသမထကမ္မဋ္ဌာန်း (ဈာန်သမာဓိ) သည် အဘိညာဉ်ရရှိခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ ဈာန်သမာဓိရလျှင် အဘိညာဉ်ကို ရနိုင်သည်။
(၄) ဘဝအထူးကို ရရှိခြင်းအကျိုး
ဈာန်မလျှောဘဲ (ဈာန်မပျက်ဘဲ) ကွယ်လွန်လျှင် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ရမည်ဟု ဗြဟ္မာလောက ဗြဟ္မာဘဝကို တောင့်တ၍သော်လည်းကောင်း၊ မတောင့်တဘဲသော်လည်းကောင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်၍ ရရှိထားသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏
စာမျက်နှာ-391
အပ္ပနာသမာဓိသည် ဘဝအထူးကို ဖြစ်စေခြင်း၊ ဘဝအထူးကို ရရှိခြင်းအကျိုး ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က—
ပဌမဈာန်ကို အာနုဘော် အနည်းငယ်မျှ ရရှိရုံ ပွားများနိုင်လျှင် အဘယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သနည်း၊ ဗြဟ္မာပရိသတ်ဟု ဆိုအပ်သော ဗြဟ္မာနတ်တို့၏ အဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏—
ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများအားထုတ်၍ ဥပစာရသမာဓိအဆင့်ကို ရရှိထားလျှင် လူ့ဘဝ နတ်ဘဝဟူသော ကာမဘဝကို ရနိုင်၏။ အပ္ပနာသမာဓိ (ဈာန်သမာဓိ) အဆင့်ကို ရရှိထားလျှင် ဗြဟ္မာဘဝကို ရနိုင်၏။ ဘုရားအလောင်း ဖွားတော်မူစဉ်က ရှိသော ဒေဝီလရသေ့သည် လည်းကောင်း၊ တောထွက်တော်မူစဉ်က လောကီဈာန်အရာ၌ ဆရာဖြစ်ခဲ့သော အာဠာရကာလာမနှင့် ဥဒကရာမပုတ္တရသေ့တို့သည် လည်းကောင်း အရူပဈာန်ရသူများ ဖြစ်ကြ၍ ကွယ်လွန်သောအခါ အရူပဗြဟ္မာဘုံသို့ ရောက်ကြသည်။
(၅) နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခြင်း အကျိုး
ဤဈာန်များကို အစအဆုံးရရှိဝင်စားနိုင်သော အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်သာလျှင် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ကြသည်။ ထိုသို့ ဝင်စားရာ၌ (၇) ရက်လုံးလုံး စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်တို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေပြီး မျက်မှောက်ဘဝ၌ အေးငြိမ်းဓာတ် (နိဗ္ဗာန်) သို့ ရောက်၍ ချမ်းသာစွာ နေကြသည်။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဈာန်သမာဓိသည် နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားခြင်းအကျိုး အာနိသင် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က—
တစ်ဆယ့်ခြောက်မျိုးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးမျိုးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော ပညာသည် နိရောဓသမာပတ်၌ ဉာဏ်မည်၏—
ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။
စာမျက်နှာ-392
အခန်း (၉)
တန်ခိုး အဘိညာဉ်များ
အဘိညာဉ် ဆိုသည်မှာ အလွန်အကြူး အထူးသိတတ်သောဉာဏ် (ဉာဏ်အထူး) ကို ခေါ်သည်။ (အဘိ + ဉာဏ = အဘိဉာဏ = အဘိညာဉ်၊ အဘိ = ထူးခြားသော + ဉာဏ = ဉာဏ်)
ထို့ကြောင့် လွန်ကဲစွာ သိခြင်း၊ လက္ခဏာရေးသုံးပါးသို့ တင်၍ သိခြင်း၊ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်း၊ အဘိညေယျတရားတို့ကို သိခြင်း၊ မြတ်သောဉာဏ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တို့ကို လည်းကောင်း၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဥပစာရဈာန်မှစ၍ အပ္ပနာဈာန်တိုင်အောင် ဖြစ်သော ပညာဉာဏ်ကို လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း၌ ဝိပဿနာဉာဏ် အားလုံးကို လည်းကောင်း အဘိညာဉ်ဟု ခေါ်နိုင်ပါသည်။ (အဘိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊၂၂၇)
သို့ရာတွင် ယခုဖော်ပြမည့် အဘိညာဉ်မှာ ဈာန်အားလုံးကို ရပြီးနောက် ထိုဈာန်များ၏ အစွမ်းဖြင့် တန်ခိုးဖန်ဆင်းနိုင်သော ပဉ္စမဈာန်စိတ် ဖြစ်သည်။
ဈာနသမာပတ်
သမာပတ်ဆိုသည်မှာ “သမာပတ္တိ” ဟူသော ပါဠိကို ပါဠိသက် မြန်မာ ဝေါဟာရ အနေဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်း ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပါယ်အားဖြင့် “ကောင်းစွာ ရောက်ရှိခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း၊ အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ဖြစ်စေခြင်း” ဟု ဆိုလိုသည်။
ဈာန်စိတ်ကိုပင် သမာပတ်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အဘိညာဉ်ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဦးဖြစ်သော (အစအဦး ရရှိသော) ဈာန်စိတ်ကို ဈာန်ဟူ၍ သာမန်အားဖြင့် ခေါ်ရသည်။ ယင်းဈာန်စိတ်ကိုပင် ထပ်မံ၍ ဒုတိယအကြိမ် တတိယအကြိမ် စသည်ဖြင့် အကြိမ်များစွာ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်စေမှုကို ဈာနသမာပတ် (ဈာန်သမာပတ်) ဟု ခေါ်သည်။ ဈာန်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအတွက် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ဈာန်စိတ်ဖြစ်ရာ၌ တစ်ကြိမ်သာ (စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်သာ) ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။ နောက်ထပ်တစ်ဖန် ထိုဈာန်စိတ်မျိုး ဖြစ်ပေါ်အောင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်ရာ (ဈာန်ဝင်စားရာ) ၌မူ သမာဓိစွမ်းအား ရှိသလောက် ကြာရှည်စွာ ဈာန်စိတ်များ အကြိမ်တစ်ရာ၊ အကြိမ်တစ်ထောင်
စာမျက်နှာ-393
မက တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းလာသည့် အခါတွင်မူ တစ်နာရီ နှစ်နာရီမှစ၍ တစ်နေ့လုံး တစ်ညဉ့်လုံး အများဆုံး (၇) ရက်အထိ ဈာန်စိတ်များ တောက်လျှောက် အဆက်မပြတ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဤသို့ ဈာန်စိတ်များ အဆက်မပြတ် တောက်လျှောက် ကြာရှည်စွာ ဖြစ်နေခြင်းကို သမာပတ် (ဝင်စားသည်) ဟု ခေါ်ရသည်။
ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့် ရူပါဝစရဈာန်များနှင့် အရူပါဝစရဈာန်များကို ဝင်စားနိုင်မှုသည် လောကီသမာပတ် မည်၏၊ ဈာန်သမာပတ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဖလသမာပတ်
သောတာပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော ဖိုလ်လေးပါးကို အကြိမ်များစွာ ထပ်မံဖြစ်ပေါ်စေခြင်းကို ဖလသမာပတ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုဖလသမာပတ်ကို လောကုတ္တရာသမာပတ် ဟု ခေါ်သည်။
နိရောဓသမာပတ်
ဈာန်ရသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များသည် စတုတ္ထအရူပဈာန်တိုင်အောင် အစဉ်အတိုင်း ဝင်စား၍ ယင်းဈာန်၏ အဆုံး၌ စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်များ ဖြစ်ပေါ်မှု ရပ်စဲနေခြင်းကို နိရောဓသမာပတ် ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနိရောဓသမာပတ်သည် လောကီလည်းမဟုတ်၊ လောကုတ္တရာလည်း မဟုတ်ပေ။
လောကီသမာပတ်များ
လောကီသမာပတ်သည် (၈) ပါး သို့မဟုတ် (၉) ပါး ရှိသည်။ ရူပါဝစရဈာန်ကို စတုတ္ထနည်း (၄) ပါး၊ ပဉ္စကနည်း (၅) ပါးရေတွက်မှု အကြောင်းပြု၍ ဤသို့ သမာပတ် (၈) ပါး၊ (၉) ပါး ဖြစ်ရသည်။ ရူပါဝစရဈာန် (၄) ပါး၊ (၅) ပါး ရေတွက်နည်း ကွဲပြားပုံကိုလည်း ဤကျမ်း၏ စာမျက်နှာ (၆၈) ၌ ရှင်းပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
သမာပတ် (၈) ပါး သို့မဟုတ် (၉) ပါး သမာပတ်သည် စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်—
(၁) ရူပ ပဌမဈာန်၊
(၂) ရူပ ဒုတိယဈာန်၊
(၃) ရူပ တတိယဈာန်၊
စာမျက်နှာ-394
(၄) ရူပ စတုတ္ထဈာန်၊
(၅) ပဌမ အရူပဈာန်၊
(၆) ဒုတိယ အရူပဈာန်၊
(၇) တတိယ အရူပဈာန်၊
(၈) စတုတ္ထ အရူပဈာန်
ဟူ၍ (၈) ပါး ရှိသည်။
ပဉ္စက နည်းအားဖြင့်
(၁) ရူပ ပဌမဈာန်၊
(၂) ရူပ ဒုတိယဈာန်၊
(၃) ရူပ တတိယဈာန်၊
(၄) ရူပ စတုတ္ထဈာန်၊
(၅) ရူပ ပဉ္စမဈာန်၊
(၆) ပဌမ အရူပဈာန်၊
(၇) ဒုတိယ အရူပဈာန်၊
(၈) တတိယ အရူပဈာန်၊
(၉) စတုတ္ထ အရူပဈာန်
ဟူ၍ (၉) ပါး ရှိသည်။
ဗဟုသုတဖြစ်စေရန် သမာပတ် (၉) ပါးကို ရေတွက်ပြထားသော်လည်း တကယ်ဝင်စားရာ၌ သမာပတ် (၈) ပါးသာ ဝင်စားတော်မူကြသည်။ ဈာန်ဝင်စားမှု အလေ့အကျင့်ရလာသောအခါ ဝိတက်နှင့် ဝိစာရကို တစ်ပြိုင်နက် တစ်ခါတည်း ကျော်လှန်ဖယ်ရှားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤမှ နောက်တွင် သမာပတ် (၈) ပါးဟု သုံးနှုန်းဖော်ပြပါမည်။
အဘိညာဉ်ရနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း
ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀ အနက် ဈာန်ရနိုင်-မရနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများကို ဤကျမ်းစာအုပ် စာမျက်နှာ (၂၄) ၌ ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဈာန်မရနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများသည် အဘိညာဉ်ကိုလည်း မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ ဈာန်ရနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းများတွင်လည်း အချို့မှာ အဘိညာဉ်ကို မဖြစ်စေနိုင်ပေ။ ဈာန်ရစေနိုင်သော
စာမျက်နှာ-395
ကမ္မဋ္ဌာန်းများအနက် ကသိုဏ်း (၁၀) ပါးကို ရှုမှတ်ပွားများ အားထုတ်မှသာလျှင် အဘိညာဉ်ကို ရရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကသိုဏ်း (၁၀) ပါးကို အဘိညာဉ် ရရှိနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း ဟု မှတ်သားအပ်၏။
အဘိညာဉ်ရရန် ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု (ပရိကံ) ၁၄-မျိုး
ရူပပဌမဈာန်မှ အရူပစတုတ္ထဈာန်အထိ ဈာန်ရပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သမာပတ် (၈) ပါးလုံးကို သြဒါတကသိုဏ်း အဆုံးရှိသော ကသိုဏ်း (၈) ပါးတို့၌ ကြိုတင်လေ့ကျင့်မှု (ပရိကံ) ၁၄-မျိုးတို့ကို ပြုလုပ်ရမည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆင်တန်ဆာ အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်လိုသော ရွှေပန်းထိမ်ဆရာသည် ရှေးဦးစွာ ရွှေကို နူးညံ့အောင် လိုသလို နန်းဆွဲ၍ ရအောင် မီးပူတိုက် ထုရိုက်မှု ပြုသကဲ့သို့ ပင်တည်း။
ထို့ကြောင့် အဘိညာဉ်တန်ခိုး အမျိုးမျိုး ရရှိလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အောက်ဖော်ပြပါ အခြင်းအရာ ၁၄-မျိုးတို့ဖြင့် စိတ်ကို ယဉ်ကျေးနူးညံ့အောင် အမှု၌ ခံ့အောင် ကြိုတင် ဆုံးမအပ်၏။ ၎င်းတို့မှာ—
(၁) ကသိုဏ်း အနုလုံ
(၂) ကသိုဏ်း ပဋိလုံ
(၃) ကသိုဏ်း အနုလုံ ပဋိလုံ
(၄) ဈာန် အနုလုံ
(၅) ဈာန် ပဋိလုံ
(၆) ဈာန် အနုလုံ ပဋိလုံ
(၇) ဈာန်ကို ခုန်ကျော်ခြင်း
(၈) ကသိုဏ်းကို ခုန်ကျော်ခြင်း
(၉) ဈာန်နှင့် ကသိုဏ်းတို့ကို ခုန်ကျော်ခြင်း
(၁၀) ဈာန်အင်္ဂါ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း
(၁၁) အာရုံ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း
(၁၂) ဈာန်အင်္ဂါနှင့် အာရုံတို့ကို ပြောင်းရွှေ့ခြင်း
(၁၃) ဈာန်အင်္ဂါကို မှတ်ခြင်း
(၁၄) အာရုံကို မှတ်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-396
(၁) ကသိုဏ်းအနုလုံ = ပထဝီကသိုဏ်းမှ သြဒါတကသိုဏ်းအထိ အစဉ်အတိုင်း အကြိမ်တစ်ရာ၊ တစ်ထောင် ဝင်စားရမည်။
(၂) ကသိုဏ်းပဋိလုံ = သြဒါတကသိုဏ်းမှ ပထဝီကသိုဏ်းသို့တိုင် နောက်ပြန် အစဉ်အားဖြင့် အကြိမ်တစ်ရာ၊ တစ်ထောင် ဝင်စားရမည်။
(၃) ကသိုဏ်းအနုလုံပဋိလုံ = ပထဝီကသိုဏ်းမှ သြဒါတကသိုဏ်းသို့၊ သြဒါတကသိုဏ်းမှ ပထဝီကသိုဏ်းသို့ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အကြိမ်တစ်ရာ၊ တစ်ထောင် ဝင်စားရမည်။
(၄) ဈာန်အနုလုံ = ရူပပဌမဈာန်မှ စတုတ္ထအရူပဈာန်တိုင်အောင် အစဉ်အတိုင်း မြင့်တက်၍ အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။
(၅) ဈာန်ပဋိလုံ = စတုတ္ထအရူပဈာန်မှ ရူပပဌမဈာန်အထိ နောက်ပြန်အစဉ်အတိုင်း ဆင်းသက်၍ အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။
(၆) ဈာန်အနုလုံပဋိလုံ = ရူပပဌမဈာန်မှ စတုတ္ထအရူပဈာန်သို့၊ စတုတ္ထအရူပဈာန်မှ ရူပပဌမဈာန်သို့ အပြန်အလှန်အားဖြင့် အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။
(၇) ဈာန်ကို ခုန်ကျော်ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ဒုတိယဈာန်ကို ခုန်ကျော်၍ တတိယဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ထို့နောက် ပထဝီကသိုဏ်း နိမိတ်ကို ခွာ၍ စတုတ္ထဈာန်ကို ခုန်ကျော်ပြီး ပဌမအရူပဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ထို့နောက် တတိယအရူပဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ဤနည်းဖြင့် ကသိုဏ်းကို မူသေထား၍ ဈာန်ကို တစ်ခုခြား ခုန်ကျော်၍ အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။ ထို့အတူ အာပေါကသိုဏ်း စသည်တို့၌လည်း ဝင်စားရမည်။
စာမျက်နှာ-397
(ဂ) ကသိုဏ်းကို ခုန်ကျော်ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး တေဇောကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန် ဝင်စား၊ ထို့နောက် နီလကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန် ဝင်စား၊ ထို့နောက် လောဟိတကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန် ဝင်စား၊ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်ကို မခုန်ကျော်ဘဲ ကသိုဏ်းကို တစ်ခုခြား ခုန်ကျော်၍ အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။
(၉) ဈာန်နှင့် ကသိုဏ်းတို့ကို ခုန်ကျော်ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး၊ တေဇောကသိုဏ်း၌ တတိယဈာန်ဝင်စားသည်။ ထို့နောက် နီလကသိုဏ်းကို ခွာ၍ ပဌမအရူပဈာန်ကို ဝင်စား၊ ထို့နောက် လောဟိတကသိုဏ်းမှ တတိယအရူပဈာန်ကို ဝင်စား၊ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်ကို၊ ကသိုဏ်းကို ခုန်ကျော်၍ အကြိမ် ရာထောင် ဝင်စားရမည်။
(၁၀) ဈာန်အင်္ဂါ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားရာ ဈာန်အင်္ဂါ (၅) ပါး ပါရှိသည်။ ယင်း ဈာန်အင်္ဂါများကို တစ်ခုချင်း နှစ်ခုတွဲ ပယ်နုတ်ခြင်း၊ ထပ်ပေါင်းခြင်းဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ ပြောင်းရွှေ့၍ ဝင်စားရမည်။
(၁၁) အာရုံပြောင်းရွှေ့ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း အာရုံ၌ ပဌမဈာန် ဝင်စားနေစဉ် အာပေါကသိုဏ်း အာရုံသို့ ပြောင်းရွှေ့ ကူးပြောင်း၍ ပဌမဈာန်ကိုပင် ဝင်စား၏။ ဤနည်းအားဖြင့် တစ်ခုတည်းသော ဈာန်ဖြင့် ကသိုဏ်းအာရုံ ပြောင်း၍ ဝင်စားရမည်။
(၁၂) ဈာန်အင်္ဂါနှင့် အာရုံတို့ကို ပြောင်းရွှေ့ခြင်း = ပထဝီကသိုဏ်း၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားပြီး၊ အာပေါကသိုဏ်း၌ ဒုတိယဈာန်ကို၊ တေဇောကသိုဏ်း၌ တတိယဈာန်ကို၊ ဝါယောကသိုဏ်း၌ စတုတ္ထဈာန်ကို၊ နီလကသိုဏ်းကို ခွာ၍ ပဌမအရူပဈာန်ကို
စာမျက်နှာ-398
ဝင်စား၏။ ဤနည်းဖြင့် ကသိုဏ်းနှင့် ဈာန်အင်္ဂါကို တစ်ခုကျော် ဝင်စားခြင်းဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါ နှင့် ကသိုဏ်းအာရုံတို့ကို ပြောင်းရွှေ့ဝင်စားရမည်။
(၁၃) ဈာန်အင်္ဂါကို မှတ်ခြင်း = ဈာန်ဝင်စားပြီးတိုင်း ပြီးတိုင်း ထိုဈာန်များကို အာရုံပြု၍ ပဌမဈာန်၌ အင်္ဂါငါးပါးရှိ၏ဟု၊ ဒုတိယဈာန်၌ အင်္ဂါသုံးပါးရှိ၏ဟု၊ တတိယဈာန်၌ အင်္ဂါနှစ်ပါး ရှိ၏ဟု၊ ထို့အတူ စတုတ္ထဈာန်နှင့် ပဌမအရူပဈာန် စသည်တို့၌ ဈာန်အင်္ဂါ နှစ်ပါးစီ ရှိ၏ဟု ဈာန်အင်္ဂါမျှကိုသာ အကြိမ် ရာထောင် မှတ်သားရမည်။
(၁၄) အာရုံကို မှတ်ခြင်း - ဤကား ပထဝီကသိုဏ်းတည်း၊ ဤကား အာပေါကသိုဏ်းတည်း စသည်ဖြင့် ကသိုဏ်းအာရုံကို အကြိမ်ရာထောင် တိတိကျကျ ခွဲခြား မှတ်သားရမည်။
မလွယ်ကူသော အရာများ
ဤ ၁၄-မျိုးသော ပရိကံ အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ယဉ်ကျေးနူးညံ့အောင် ကြိုတင်ဆုံးမထားခြင်း မရှိသော ယောဂီသည် တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ရန် အကြောင်းမရှိချေ။ မှန်၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခါစ ယောဂီသည် ကသိုဏ်းပရိကံပြုရန် ဝန်လေး၏။ တစ်ရာမှာ တစ်ယောက်၊ တစ်ထောင်မှာ တစ်ယောက်သာ စွမ်းနိုင်၏။ ကသိုဏ်းပရိကံပြုပြီးသူသည်လည်း ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို ဖြစ်စေရန် ဝန်လေး၏။ ပဋိဘာဂနိမိတ် ဖြစ်ပေါ်ပြီးသူသည်လည်း ထိုနိမိတ်ကို ပွားစေ၍ ဈာန်သမာပတ် (၈) ပါးကို ရရှိရန် ဝန်လေး၏။ ဈာန်သမာပတ် (၈) ပါးကို ရပြီးသူသည်လည်း ၁၄-မျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် စိတ်ကို ယဉ်ကျေးနူးညံ့အောင် ကြိုတင်ဆုံးမ လေ့ကျက်နိုင်ရန် ဝန်လေး၏။ ထို ၁၄-မျိုးတို့ဖြင့် စိတ်ကို ကြိုတင်ဆုံးမပြီးသူသည်လည်း တန်ခိုး ဖန်ဆင်းနိုင်ရန် ဝန်လေး၏။ တန်ခိုးဖန်ဆင်းနိုင်သူသည်လည်း လျင်မြန်စွာ ရှုနိုင်ခြင်း၊ ဝင်စားနိုင်ခြင်း၊ ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း၌ ဝန်လေး၏။ အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် တစ်ရာမှာ တစ်ယောက်၊ တစ်ထောင်မှာ တစ်ယောက်သော သူသည်သာလျှင် ဝန်မလေးဘဲ လွယ်လင့်တကူ ပြုလုပ်နိုင်စွမ်းရှိကြလေသည်။
စာမျက်နှာ-399
သို့ရာတွင် ပါရမီထူးရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ပစ္ဆိမဘဝိက ဘုရားအလောင်းပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား ပရိကံမပြုဘဲ ရူပပဉ္စမဈာန်ကို ရရုံဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဂ်ကိုရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်လည်းကောင်း အဘိညာဉ်တန်ခိုး အမျိုးမျိုးကို လွယ်လင့်တကူ ပြုလုပ် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြသည်။
အဘိညာဉ်ဝီထိကျမှ တန်ခိုးဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း
အဘိညာဉ်ရရှိပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တန်ခိုးတစ်မျိုးမျိုးကိုဖန်ဆင်းလိုသော အခါ ရှေးဦးစွာ သတ်မှတ်ထားသည့် ကသိုဏ်းတစ်ပါးပါးကို အာရုံပြု၍ စတုတ္ထဈာန် သို့မဟုတ် ပဉ္စမဈာန်ကို ဝင်စားရ၏။ ထိုသို့ ဝင်စားခိုက်၌ “အဘိညာပါဒက သမာပဇ္ဇနဝီထိ” ဖြစ်၏။ ယင်းဝီထိကို အဘိညာဉ်၏ အခြေခံစိတ်ဖြစ်စဉ် “အဘိညာပါဒကဈာနဝီထိ” ဟု ခေါ်သည်။
ထို့နောက် မိမိကိုယ်ကို အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းလိုလျှင် အများကို အာရုံပြု၍ “တစ်ရာ ဖြစ်စေသတည်း၊ တစ်ထောင် ဖြစ်စေသတည်း” ဟု ကြိုတင်မှု ပရိကံပြုရမည်။ ယင်းကို နှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော “စိတ်ဖြစ်စဉ် ဝီထိ” ဟုခေါ်သည်။
ထို့နောက် ကသိုဏ်းတစ်ပါးပါးကို အာရုံပြု၍ စတုတ္ထဈာန် သို့မဟုတ် ပဉ္စမဈာန်ကို နောက်ထပ်ဝင်စားရမည်။ ယင်းကိုလည်း “သမာပဇ္ဇနဝီထိ” ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ “ပါဒကဈာနဝီထိ” ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ ယင်း (စိတ်ဖြစ်စဉ်) ဝီထိသည် သုံးခုမြောက်သော ဝီထိဖြစ်သည်။
ထို့နောက် မိမိဖန်ဆင်းလိုသည့် တန်ခိုးကို အာရုံပြု၍ ဤလေးကြိမ်မြောက် အဘိညာဉ်ဝီထိစိတ် ဖြစ်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် မိမိဖန်ဆင်းလိုသော တန်ခိုး အမျိုးမျိုးကို အလိုရှိတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာစေနိုင်တော့သည်။ ထိုသို့ တန်ခိုး အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သော စိတ်အစဉ်ကို အဘိညာဉ်ဝီထိ ဟု ခေါ်၏။
အဘိညာဉ် ၅-ပါး
ဘုရားအစရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းကြီးများသည် ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ချေချွတ်တော်မူရာ၌လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါတို့၏ အသက်အိုးအိမ် စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ အန္တရာယ်နှင့် မျက်မှောက်ပြုရမည့် မဂ်ဖိုလ်တို့၏ အန္တရာယ် အမျိုးမျိုးမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရာ၌လည်းကောင်း၊ သာသနာတော်စည်ပင် ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်တော်မူရာ၌ လည်းကောင်း အဘိညာဉ် တန်ခိုး အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုတော်မူခဲ့ကြသည်။ တန်ခိုးပြတော်မူခဲ့ကြသည်။ ထိုတန်ခိုး အဘိညာဉ်သည် အောက်ပါအတိုင်း ၅-မျိုးရှိ၏—
စာမျက်နှာ-400
(၁) ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ် = မြေလျှိုးမိုးပျံ ရုပ်သွင် အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း၊
(၂) ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ် = အသံအားလုံးကို ကြားနိုင်ခြင်း၊
(၃) စေတောပရိယအဘိညာဉ် = သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိနိုင်ခြင်း၊ (ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ်)
(၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသအဘိညာဉ် = ရှေးဘဝများကို သိနိုင်ခြင်း၊
(၅) ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် = အနီး အဝေး အကြီး အသေး အဆင်း အားလုံးကို မြင်နိုင်ခြင်း၊ ပဋိသန္ဓေနေဆဲ၊ သေဆုံးဆဲသတ္တဝါတို့ကို သိမြင်နိုင်သောကြောင့် စုတူပပါတအဘိညာဉ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဤအဘိညာဉ် ၅-ပါးကို “လောကီအဘိညာဉ်” ဟု ခေါ်သည်။
အဘိညာဉ် ၆-ပါး
အထက်ပါ အဘိညာဉ် ၅-ပါးတွင် ကိလေသာအာသဝေါတရားတို့ကို ကုန်ခန်းစေနိုင်သည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဟု ခေါ်သော “အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်” ကို ထည့်၍ရေတွက်လျှင် အဘိညာဉ် ၆-ပါးဖြစ်သည်။ ဤအာသဝက္ခယ အဘိညာဉ်ကို လောကုတ္တရာအဘိညာဉ်ဟု ခေါ်သည်။
အဘိညာဉ် ၇-ပါး
အထက်ပါ အဘိညာဉ် ၅-ပါးတွင် “ယထာကမ္မူပဂအဘိညာဉ်နှင့် အနာဂတံသအဘိညာဉ်” ၂-ပါးကို ပေါင်းထည့်လျှင် အဘိညာဉ် ၇-ပါး ဖြစ်သည်။ ဤအဘိညာဉ်နှစ်ပါးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်မှ ဖြာထွက်လာသော အဘိညာဉ် ဖြစ်သည်။ ထိုအဘိညာဉ်များကို နောက်၌ အကျယ်ပြပါမည်။
စာမျက်နှာ-401
တန်ခိုးဣဒ္ဓိ ၁၀-မျိုး
တန်ခိုးဣဒ္ဓိကို အမျိုးမျိုးဖြစ်စေနိုင်သော ဖန်ဆင်းနိုင်သော စွမ်းအား အလျောက် အောက်ပါအတိုင်း ၁၀-မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်—
(က) အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ = အဓိဋ္ဌာန်တန်ခိုး၊
(ခ) ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ = ရုပ်ပြောင်း ရုပ်လွှဲ ဖန်ဆင်းခြင်းတန်ခိုး၊
(ဂ) မနောမယိဒ္ဓိ = စိတ်ဖြင့် ကိုယ်တွင်း၌ ကိုယ်ပွား ဖန်ဆင်းခြင်း တန်ခိုး၊
(ဃ) ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ = ဉာဏ်ပျံ့နှံ့ခြင်းတန်ခိုး၊
(င) သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ = သမာဓိပျံ့နှံ့ခြင်းတန်ခိုး၊
(စ) အရိယိဒ္ဓိ = အရိယာတို့တန်ခိုး၊
(ဆ) ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ = ကံအကျိုးကြောင့် ရသောတန်ခိုး၊
(ဇ) ပုညဝတောဣဒ္ဓိ = ကုသိုလ်တန်ခိုး (ဘုန်းတန်ခိုး)၊
(ဈ) ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ = ဝိဇ္ဇာမန္တန် တန်ခိုး၊
(ည) သမ္မာပယောဂပစ္စယိဒ္ဓိ = နည်းမှန်လမ်းမှန် အားထုတ်မှုတန်ခိုး။
၎င်း ၁၀-မျိုးအနက် ရှေ့သုံးမျိုး အမှတ်စဉ် (က၊ ခ၊ ဂ) သည် ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။
(က) အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ
ဤတန်ခိုးဖြင့် တစ်ယောက်တည်းကို အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။ တစ်ရာ၊ တစ်ထောင်၊ တစ်သောင်း၊ တစ်သိန်းစသည်ဖြစ်အောင် အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ဖန်ဆင်းနိုင်၏။ သာဓကအားဖြင့် အရှင်စူဠပန်သည် သမာပတ် (၈) ပါးကို ဝင်စားပြီးနောက် စတုတ္ထဈာန်ကို ပြန်လည်ဝင်စား၍ “သတံ ဟောမိ၊ သဟဿံ ဟောမိ၊ မိမိကိုယ်ကို တစ်ရာဖြစ်စေသတည်း၊ တစ်ထောင်ဖြစ်စေ သတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုလျက် အရှင်စူဠပန်ပေါင်း ရာထောင် ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ ဤသို့ တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိဟု ခေါ်၏။ (အဓိဋ္ဌာန+ဣဒ္ဓိ၊ အဓိဋ္ဌာန = အဓိဋ္ဌာန်ပြုခြင်းဖြင့် + ဣဒ္ဓိ = အပြီးပြည့်စုံစေခြင်း)
စာမျက်နှာ-402
ယင်းသို့ ဖန်ဆင်းရာ၌ မူလဖန်ဆင်းရှင်နှင့် တစ်ထေရာတည်း တူအောင် ဖန်ဆင်းသည်လည်း ရှိသည်။ မတူအောင် ပုံအမျိုးမျိုး ပြုလုပ် ဖန်ဆင်းသည်လည်း ရှိသည်။ အရှင်စူဠပန်တစ်ပါးက သင်္ကန်းချုပ်နေ၏။ အခြား စူဠပန်က သင်္ကန်းလျှော်နေသည်။ ဤသို့ စူဠပန်ပေါင်း တစ်ထောင်တို့က တစ်မျိုးစီ ဆောင်ရွက်နေပုံ ဖန်ဆင်းပြနိုင်သည်။
(ခ) ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ (ရုပ်ပြောင်း ရုပ်လွှဲ)
ဤတန်ခိုးဖြင့် ပကတိသော ရဟန်းအသွင်ကို ပယ်စွန့်၍ လုလင်ပျို အသွင်၊ နဂါး အသွင်၊ ဂဠုန် အသွင်၊ ဘီလူး အသွင်၊ သိကြား၊ နတ်၊ ဗြဟ္မာ အသွင်၊ သမုဒ္ဒရာ၊ တော၊ တောင်၊ ခြင်္သေ့၊ သစ်၊ ကျား၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား၊ ခြေလျင်တပ်၊ စစ်တပ်စသည် အသွင်အမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သည်။
ပကတိအသွင်ကို ပယ်စွန့်၍ ပြောင်းလဲသော အသွင်သဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်သောကြောင့် ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိဟု ခေါ်သည် (ဝိ+ကုဗ္ဗန၊ ဝိ = အမျိုးမျိုး + ကုဗ္ဗန = ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်း)
သာဓကအားဖြင့် အရှင်မဟာရောဟဏဂုတ္တမထေရ်သည် ထေရမ္ဗကုန်း (မထေရ်တို့ သီတင်းသုံးရာ သရက်ကုန်း) ၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် မကျန်းမမာဖြစ်နေတော်မူသည်။ နဂါးမင်းသည် ထိုအရှင်ကို ပြုစုနေသည်။ ဂဠုန်တစ်ကောင်သည် အရှင်မြတ်အား ပြုစုနေသော နဂါးလုလင်ကို ချီသုတ်ဖမ်းယူရန် ကောင်းကင်မှ သက်ဆင်းလာသည်။ ထိုအခါ တန်ခိုးရှင် ရဟန်း သုံးသောင်းတို့ အလယ်၌ ရဟန်း (၈) ဝါရ အရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတသည် နဂါးပုန်းခိုရန် တောင်ကြီးအသွင် လျင်မြန်စွာ ဖန်ဆင်းပေး၍ ဂဠုန်၏ရန်မှ ကာကွယ်လိုက်သည်။ မိမိကိုယ်ကို ကျောက်တောင်ကြီးအသွင် ပြောင်းလိုက်ခြင်းတည်း။
(ဂ) မနောမယိဒ္ဓိ
ဤမနောမယိဒ္ဓိသည် အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိကဲ့သို့ ကိုယ်၏ အပြင်ဘက်၌ အရာအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းခြင်းလည်း မဟုတ်၊ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို အသွင်တစ်မျိုး ပြောင်းလဲ၍ ဖန်ဆင်းခြင်းလည်း မဟုတ်၊ ပကတိကိုယ်အတွင်း၌ အဘိညာဉ်စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော အခြားပုံတူကိုယ်ကို ဖန်ဆင်းခြင်းဖြစ်သည်။ မိမိ၏ မူလကိုယ်ကို မူလအတိုင်းထားကာ စိတ်အလိုရှိသလောက် ပုံတူကိုယ်ငယ်အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဖန်ဆင်းမှုမှာ ပို၍ခက်ခဲသည်။ အဘိညာဉ်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်များအနေဖြင့် မိမိတို့စွမ်းရည်ကို စမ်းသပ်သည့်အနေဖြင့် ဤကဲ့သို့ ကိုယ်နှစ်ထပ် ဖန်ဆင်းကြခြင်းဖြစ်သည်။
(မနော+မယ၊ မနော = စိတ်ဖြင့် + မယ = ပြီးစီးသော)
စာမျက်နှာ-403
(ဃ) ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ
အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြစ်သည်မှ ရှေ့၌လည်းကောင်း၊ နောက်၌ လည်းကောင်း၊ ထိုဉာဏ်ဖြစ်ဆဲခဏ၌ လည်းကောင်း ဉာဏ်၏အစွမ်းအာနုဘော် ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဖြစ်သော တန်ခိုးကို ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိဟုခေါ်သည်။ (ဉာဏ+ဝိပ္ဖါရ = ဉာဏ = ဉာဏ် + ဝိပ္ဖါရ = ပျံ့နှံ့မှု)
ထို့ပြင် အနိစ္စာနုပဿနာစသည်ဖြင့် နိစ္စသညာစသည်ကို ပယ်ခြင်းသဘော ပြီးမြောက်မှု၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းသဘော ပြီးမြောက်မှုတို့သည်လည်း ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိမည်၏။ သာဓကအားဖြင့် အရှင်ဗာကုလ၊ အရှင်သံကိစ္စတို့၏ ဉာဏဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိဖြစ်ပုံများကို အကျဉ်းအားဖြင့် ဖော်ပြပါဦးမည်။
အရှင်ဗာကုလ
ကောသမ္ဘီသေဋ္ဌေးကြီး၏ မွေးကင်းစသား အရှင်ဗာကုလလောင်းလျာ ဖြစ်သော ငါးရက်သား ကလေးငယ်သည် မင်္ဂလာနေ့မြတ်အခါတွင် ယမုနာမြစ်ဆိပ်၌ ရေချိုးပေးနေစဉ် ကလေးထိန်း၏ ပေါ့ပေါ့ဆဆ ပြုမှုကြောင့် မြစ်ရေစီးကြောင်း၌ လိမ့်ကျ မျောပါသွားလေသည်။
ကံအားလျော်စွာပင် ထိုကလေးငယ်ကို ငါးကြီးက တွေ့ရှိမျိုချကာ ဗာရာဏသီ ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ထိုငါးကြီးကို တံငါသည်က ဖမ်းမိ၍ ဗာရာဏသီ သေဋ္ဌေးကတော်တစ်ဦးအား ရောင်းချလိုက်သည်။ သေဋ္ဌေးကတော်သည် ထိုငါးအပေါ်၌ နှစ်သက်လှသဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် ကိုင်တွယ်ချက်ပြုတ်မည် ကြံရွယ်ကာ ငါးဝမ်းကို ခွဲလေသည်။
ထိုအခါ ငါးဝမ်းထဲ၌ ရွှေရုပ်သဖွယ် အလွန်တင့်တယ်သော သူငယ်ကလေးကို တွေ့ရသဖြင့် “ငါ သားရပြီ ငါ သားရပြီ” ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်လေသည်။
သာမန်ကလေးတစ်ယောက်သာဆိုလျှင် မြစ်ရေစီးကြောင်းထဲ ကျသွားပြီ ဆိုကတည်းက အသက်ရှင်နိုင်ရန် မျှော်လင့်စရာအကြောင်း မရှိတော့ပေ၊ သို့သော် ပစ္ဆိမဘဝိက (နောက်ဆုံးဘဝ) အဖြစ်၌တည်သော အရှင်ဗာကုလလောင်းလျာကလေးကား ငါးဝမ်းထဲ၌ နာကျင်ပင်ပန်း ဆင်းရဲမှုမရှိဘဲ အသက်ရှင်နေခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ အသက်ရှင်နေရခြင်းသည် နောင်အခါ မုချရရှိမည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ (ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၃၅)
စာမျက်နှာ-404
အရှင်သံကိစ္စမထေရ်
အရှင်သံကိစ္စလောင်းလျာသည်လည်း မိခင်ဝမ်း၌ ကိန်းအောင်းနေစဉ်မှာပင် မိခင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ မိခင်၏အလောင်းကို မီးရှို့သင်္ဂြိုဟ်ကြရာ အခြားသော ကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ မီးလောင်ကျွမ်းသွားကြသော်လည်း ထိုသူငယ်ရှိနေသော ဝမ်းဗိုက်ပိုင်းမှာမူ မီးမလောင်ကျွမ်းဘဲ ကျန်ရှိနေလေသည်။ ဤကဲ့သို့ မီးမလောင်ကျွမ်းဘဲ အေးချမ်းစွာ အသက်ရှင်နေခြင်းသည် နောင်အခါတွင် မုချရရှိမည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ တန်ခိုးအစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ (ဓမ္မပဒ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၄၂၆။ အရှင်သံကိစ္စအကြောင်းကို ဤကျမ်းစာအုပ် စာမျက်နှာ ၁၃၅-၌ ရှုပါ။)
(င) သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ
သမာဓိ၏ ရှေ့၌လည်းကောင်း၊ နောက်၌လည်းကောင်း၊ ဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားခါနီး၌လည်းကောင်း၊ ဝင်စားဆဲခဏ၌လည်းကောင်း သမာဓိ၏ တန်ခိုး အာနုဘော် ပျံ့နှံ့မှုကြောင့်ဖြစ်သော ပြီးပြည့်စုံမှုကို သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိဟုခေါ်သည်။ (သမာဓိ+ဝိပ္ဖါရ၊ သမာဓိ = ဈာန်သမာဓိ + ဝိပ္ဖါရ = ပျံ့နှံ့မှု) ထို့ပြင် ပဌမဈာန် စသည်ဖြင့် နီဝရဏတို့ကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊ စတုတ္ထအရူပဈာန်သမာပတ်ဖြင့် အာကိဉ္စညာယတနသညာကို ပယ်နိုင်ခြင်းတို့သည်လည်း သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိမည်၏။
သာဓကအားဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ အရှင်သဉ္ဇီဝ၊ အရှင်ခါဏုကောဏ္ဍည၊ ဥတ္တရာ၊ သာမာဝတီတို့၏ သမာဓိတန်ခိုးများကို အကျဉ်းမျှ ဖော်ပြပါဦးမည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာ
လသာသော ညတစ်ညတွင် အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့သည် ကပေါတချောက်ကမ်းအနီး လေဟာပြင်၌ ထိုင်လျက် သမာပတ်ဝင်စားနေသည်။ ရိတ်ထားပြီးစဖြစ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဦးခေါင်းတော်မှာ လရောင်ဖြင့် အရောင်ဟပ်လျက် တောက်ပနေသည်။
ဘီလူးကြီးတစ်ကောင်သည် လရောင်ဖြင့် တောက်ပနေသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဦးခေါင်းတော်ကို မြင်ရ၍ လက်ယားလာသဖြင့် တင်းပုတ်ဖြင့် ထုနှက်လိုက်သည်။ အသံမှာ မိုးကြိုးသံကဲ့သို့ မြည်လေသည်။
အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားနေချိန်ဖြစ်၍ ဘီလူးရိုက်ပုတ်သည့်အတွက် ဦးခေါင်းတော် နာကျင်မှု လုံးဝ မဖြစ်ပေ။ ဤသည်မှာ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ သမာဓိပျံ့နှံ့မှု တန်ခိုးကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ (ဥဒါန၊ ၁၂၃)။
စာမျက်နှာ-405
အရှင်သဉ္ဇီဝ
အရှင်သဉ္ဇီဝသည် ပဌမဈာနသမာပတ္တိမှစ၍ စတုတ္ထအရူပဈာန်သမာပတ် အထိ အစဉ်အတိုင်း ဝင်စားလာပြီး စတုတ္ထအရူပဈာန်သမာပတ်သို့ ရောက်သောအခါ နိရောဓသမာပတ်ကို ကူးပြောင်းဝင်စားတော်မူသည်။ အရှင်သဉ္ဇီဝ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသောနေရာမှာ လမ်းဘေး တစ်နေရာ ဖြစ်သည်။
အရှင်သဉ္ဇီဝသည် နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနေသဖြင့် စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်တို့ချုပ်ငြိမ်းကာ မလှုပ်မယှက် ငုတ်တုတ်သေနေသူကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ ထိုသို့ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနေသော အရှင်သဉ္ဇီဝကို နွားကျောင်းသားတို့ တွေ့မြင်ကြသောအခါ တကယ်သေနေပြီ မှတ်ထင်၍ မြက်၊ သစ်ခြောက်၊ ထင်း၊ နွားချေး စသည်တို့ဖြင့် စုပုံကာ မီးရှို့ကြသည်။ သို့သော် အရှင်မြတ်၏ သင်္ကန်းချည်မျှင်တစ်မျှင်မျှပင် မီးမလောင်ပေ။ ဤကဲ့သို့ မီးမလောင်ခြင်းသည် သမာဓိ၏ ပျံ့နှံ့မှု သမထအာနုဘော်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ (မူလပဏ္ဏာသ၊ ၄ဝ၉)
အရှင်ခါဏုကောဏ္ဍည
အရှင်ခါဏုကောဏ္ဍညသည် များသောအားဖြင့် ဈာနသမာပတ် ဝင်စားလျက် နေလေ့ရှိသည်။ ညတစ်ညတွင် မထေရ်သည် တောအုပ်ငယ်တစ်ခု၌ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားလျက် ထိုင်နေတော်မူသည်။
ထိုညမှာပင် ခိုးသား (၅၀၀) တို့သည် ရွာထဲမှ ပစ္စည်းများကို ခိုးယူလာခဲ့ကြ၍ တောတစ်နေရာသို့ ရောက်သောအခါ အပန်းဖြေနားနေကြသောကြောင့် သစ်ငုတ်ဟု ထင်ရသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုပေါ်၌ ဥစ္စာထုပ် (၅၀၀) ကို စုပုံတင်ထားလိုက်ကြသည်။ အပန်းဖြေပြီးနောက် ခရီးဆက်ရန်အတွက် ဥစ္စာထုပ်များကို ယူငင်ကြသည်။
ထိုအခိုက်တွင် အရှင်မြတ်သည်လည်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုထားသော အချိန်ကာလ စေ့သဖြင့် သမာပတ်မှထကာ လှုပ်ရှားလာတော်မူသည်။ ထိုသို့ မထေရ်လှုပ်ရှားလာသည်ကို သူခိုးတို့ တွေ့မြင်ကြသောအခါ ကြောက်လန့်၍ အော်ဟစ်ထွက်ပြေးကြသည်။ မထေရ်က “ဒကာတို့ မကြောက်ကြနှင့်၊ ငါ ရဟန်းပါ” ပြောမှ မထေရ်ထံ လာရောက် ရှိခိုးကန်တော့ကြပြီး မထေရ်အား ကြည်ညိုသောကြောင့် သူခိုးတို့သည် ရှင်ရဟန်းပြုပြီးနောက် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြသည်။
ဤသာဓက၌ ဥစ္စာထုပ်များစွာဖြင့် အဖိခံရသော်လည်း နာကျင်ထိခိုက်မှုတစ်စုံတစ်ရာ မဖြစ်ခြင်းသည် သမာဓိတန်ခိုး အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
စာမျက်နှာ-406
ထို့အတူ ဥတ္တရာအား ဆီပူမလောင်ခြင်း၊ သာမာဝတီအား မြားပစ်၍ မရခြင်းတို့သည်လည်း ၎င်းတို့၏ မေတ္တာဈာန်သမာဓိ၏ တန်ခိုးအစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ကြလေသည်။ (ဥတ္တရာအကြောင်းကို ဤကျမ်းစာအုပ် စာမျက်နှာ ၂၅၈-၌ လည်းကောင်း၊ သာမာဝတီအကြောင်းကို စာမျက်နှာ ၂၇၀-၌လည်းကောင်း ဖော်ပြပြီး)
(စ) အရိယိဒ္ဓိ
အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဥစ္စာဖြစ်သော ပြီးမြောက်မှုတန်ခိုးကို အရိယိဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်။ (အရိယ+ဣဒ္ဓိ၊ အရိယ = အရိယာတို့၏ + ဣဒ္ဓိ = ပြီးမြောက်မှု)။ ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် စက်ဆုပ်ဖွယ်အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်ဟု အမှတ်ရှိလျက် နေလိုလျှင်လည်း နေနိုင်၏။ စက်ဆုပ်ဖွယ် မဟုတ်သော အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု အမှတ်ရှိလျက် နေလိုလျှင်လည်း နေနိုင်၏။ စက်ဆုပ်ဖွယ်အာရုံ၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်သော အာရုံနှစ်မျိုးလုံးကို လျစ်လျူရှုလျက် နေလိုလျှင်လည်း နေနိုင်၏။
ဤကဲ့သို့ အလိုရှိတိုင်း စိတ်ကို ထားနိုင်ခြင်းသည် စိတ်၏ ဝသီဘော်သို့ ရောက်ကုန်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အားသာလျှင် ဖြစ်သင့်သောကြောင့် အရိယိဒ္ဓိဟု ဆိုအပ်ပေသည်။ ဤ၌ သာဓကတစ်ခုကို ထုတ်ပြပါဦးမည်။
လက်ချောင်းပြတ်ပါသော ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးနိုင်ခြင်း
အရှင်မဟာကဿပသည် အနာကြီးရောဂါ (နူနာ) စွဲကပ်နေသူတစ်ဦးအား ချီးမြှောက်လိုသဖြင့် မိမိသီတင်းသုံးရာ တောင်ပေါ်မှနေ၍ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူသည်။ ရွာတွင်းသို့ ရောက်လျှင် ထိုရောဂါသည်၏ အိမ်ဝတွင် ဆွမ်းရပ်တော်မူသည်။ ရောဂါသည်သည် ထွက်၍ ဆွမ်းလောင်း၏။ ယင်းသို့ ဆွမ်းလောင်းစဉ် သွေးပြည်များ ယိုစီးလျက် ပုပ်ပွဆဲရှိနေသော လက်ချောင်းတစ်ချောင်းသည် သပိတ်ထဲ၌ ပြုတ်ကျ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ပြုတ်ကျခဲ့သည်ကို အရှင်မြတ် သိတော်မူသည်။
အရှင်မြတ်သည် ဆွမ်းဒကာ ရောဂါသည် စေတနာ၊ သဒ္ဓါ တိုးပွားစေရန်အတွက် ထိုအနီးနားမှာပင် ထိုင်လျက် ဆွမ်းထဲမှ လက်ချောင်းပြတ်ကလေး ဖယ်ကာ ဖယ်ကာ မြိန်ရှက်စွာ ဘုဉ်းပေးတော်မူသည်။ ပုထုဇဉ်တို့ဆိုလျှင်ကား ထိုအဖြစ်မျိုး၌ အူအခွေလိုက် ထွက်လောက်အောင် ပျို့အန်ကြမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ကြီးသည်လည်း ကိုယ်ပျက်နေသော ကပ္ပိယက ဆွမ်းပြင်ပေးသည်ကို ဘုဉ်းပေးတော်မူသတဲ့။
စာမျက်နှာ-407
ဤသို့ သည်းခံနိုင်ခြင်းမျိုး၊ လျစ်လျူရှုနိုင်ခြင်းမျိုးကို အရိယာ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သာ ပြုလုပ်နိုင်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပြီးပြည့်စုံခြင်း သဘောကို အရိယိဒ္ဓိ ဟု ခေါ်ဆိုရလေသည်။
(ဆ) ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ
ကံ၏ အကျိုးကို မှီ၍ ဖြစ်သော ပြီးမြောက်ခြင်းသဘောသည် ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ မည်၏။ (ကမ္မ+ဝိပါက+ဇ+ဣဒ္ဓိ။ ကမ္မ = ကံ + ဝိပါက = အကျိုး + ဇ = ဖြစ်သော + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး)
သာဓကအားဖြင့် ကောင်းကင်၌ ပျံသန်း သွားလာနိုင်သော ငှက်များ၊ အလုံးစုံသော နတ်များ၊ အချို့သော ကမ္ဘာဦး လူသားများ၊ အချို့သော ဝိနိပါတိက ဘုမ္မစိုးနတ်များ၊ နတ်နဂါးများ စသည်တို့သည် ကံ၏ အကျိုးကို မှီ၍ ပြီးမြောက်မှု တန်ခိုးကို ရရှိနေကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။
မှန်၏။ ထိုငှက်များ၊ နတ်များ၊ အချို့သော ကမ္ဘာဦး လူသားများ၊ ဝိနိပါတိကနတ်များ၊ နတ်နဂါးများ စသည်တို့သည် ဈာန်လည်း မရှိ၊ ဝိပဿနာလည်း မရှိဘဲ ကောင်းကင်၌ သွားလာနိုင်ခြင်း၊ တန်ခိုးဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်းသည် ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ အစွမ်းသတ္တိကြောင့် ဖြစ်သည်။
(ဇ) ပုညဝတောဣဒ္ဓိ
ထူးခြားသော ကောင်းမှု ကုသိုလ်ရှင်၏ ပြီးမြောက်ခြင်း တန်ခိုးကို ပုညဝတောဣဒ္ဓိ (ပုညဝန္တဣဒ္ဓိ) ဟု ခေါ်သည်။
သာဓကအားဖြင့် စကြဝတေးမင်းတို့ ကောင်းကင်ဖြင့် သွားသောအခါ ယုတ်စွအဆုံး မြင်းထိန်း နွားထိန်းတို့မှ အစ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်တပ်ပါ မကျန် လိုက်ပါသွားနိုင်ခြင်းသည် စကြဝတေးမင်း၏ ကောင်းမှု ပြည့်စုံ ပြီးမြောက်ခြင်း ပုညဝတောဣဒ္ဓိကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
သေဋ္ဌေးကြီး ၅-ဦး
ထို့ပြင် ဇောတိက သေဋ္ဌေးကြီးအတွက် မြေကြီးကို ဖောက်ခွဲ၍ ပတ္တမြား ပြာသာဒ်နှင့် ပဒေသာပင် ၆၄-ခု ထွက်ပေါ်လာခြင်း၊ မြောက်ကျွန်းသူ တုလကာယီ သေဋ္ဌေးကတော်အဖြစ် ရောက်လာခြင်း၊ ဇဋိလသေဋ္ဌေးအတွက် အတောင်ရှစ်ဆယ်ရှိသော ရွှေတောင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း၊ ဃောသကသေဋ္ဌေးအား ခုနစ်နေရာ၌ သေကြောင်းကြံသော်လည်း ရောဂါမရှိ သေဘေး မငြိခြင်း၊ မေဏ္ဍကသေဋ္ဌေးအား တစ်ပယ်မျှ အရပ်၌ ရတနာခုနစ်ပါး ပြီးပြည့်စုံသော ဆိတ်ရုပ်၊ သိုးရုပ်များ ပေါ်ပေါက်ခြင်းတို့သည် ထိုသေဋ္ဌေးကြီးတို့၏ ပုညဝတောဣဒ္ဓိကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-408
ဘုန်းကံကြီးမားသူ ၅-ဦး
(၁) မေဏ္ဍကသေဋ္ဌေး၊
(၂) ၎င်း၏ သေဋ္ဌေးကတော် စန္ဒပဒုမသိရီ၊
(၃) ၎င်းတို့၏ သား ဓနဉ္စယသေဋ္ဌေး၊
(၄) ၎င်းတို့၏ ချွေးမ သုမနာဒေဝီ (ဓနဉ္စယသေဋ္ဌေး ကတော်)၊
(၅) ၎င်းတို့၏ ကျွန် ပုဏ္ဏ၊
ဤ ၅-ဦးတို့သည် ဘုန်းကံကြီးမားသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ ဘုန်းကံ ကြီးမားပုံမှာ ဤသို့ ဖြစ်သည်။
မေဏ္ဍကသေဋ္ဌေးကြီး သည် ခေါင်းလျှော်ပြီးနောက် ကောင်းကင်ကို မော်ကြည့်သောအခါ ကောင်းကင်မှ သလေးနီစပါးများ ကျလာပြီး စပါးကျီ (၁၂၅၀၀) တစ်သောင်းနှစ်ထောင်ငါးရာတို့ကို ပြည့်စေခဲ့သည်။
သေဋ္ဌေးကတော်ကြီး စန္ဒပဒုမသိရီ သည် တစ်စလယ်ချက်မျှသော ထမင်းကို သူ့လက်ဖြင့် ကိုင်၍ ကျွေးမွေး ပေးကမ်း လှူဒါန်းလျှင် ဇမ္ဗူဒိပ် တစ်ကျွန်းလုံး နေသူအားလုံး အစေ့အငှ ရရှိ၍ လူကုန်သွားသော်လည်း ထမင်းမှာမူ မကုန်သေးဘဲ ရှိနေသည်။
သေဋ္ဌေးကြီး မေဏ္ဍကနှင့် စန္ဒပဒုမသိရီတို့၏ သားဖြစ်သူ ဓနဉ္စယသေဋ္ဌေး သည်လည်း ငွေတစ်ထောင်ထုပ်ကို ကိုင်၍ ဇမ္ဗူဒိပ်တစ်ကျွန်းလုံးရှိ လူအားလုံးကို ဝေပေးလျှင် လူအားလုံး အစေ့အငှ ရရှိပြီးသော်လည်း ငွေမှာမူ မကုန်သေးဘဲ ရှိနေလေသည်။
မေဏ္ဍကသေဋ္ဌေးကြီးတို့၏ ချွေးမဖြစ်သူ (ဓနဉ္စယ၏ ဇနီး) သုမနာဒေဝီ သည်လည်း စပါးပြည့်နေသော ပြည်တောင်းတစ်ခုကို ကိုင်၍ ဇမ္ဗူဒိပ်တစ်ကျွန်းလုံးနေ လူအားလုံးကို ဝေပေးလျှင် လူအားလုံးအား ဝေငှပြီးသော်လည်း စပါးမှာ မကုန်သေးပေ။
မေဏ္ဍကသေဋ္ဌေးကြီး၏ ကျွန်ဖြစ်သူ လယ်သမား ပုဏ္ဏ သည်လည်း ထယ်တစ်ခုတည်းဖြင့် ထယ်ထိုးလျှင် ထယ်ရေးလမ်းကြောင်းတို့သည် ထယ်၏ ဟိုဘက် ဒီဘက် ခုနစ်ကြောင်းစီအားဖြင့် ၁၅-ကြောင်းတို့ တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။
စာမျက်နှာ-409
ဤကဲ့သို့ ထူးထူးခြားခြား ပြီးမြောက်မှု သဘောများသည် ထိုသူတို့၏ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြည့်စုံမှု ပုညဝတောဣဒ္ဓိ ကြောင့် ဖြစ်ကြသည်။
(ဈ) ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ
ဝိဇ္ဇာဓိုရ် (ဝိဇ္ဇာ)၊ ဇော်ဂျီ၊ တပသီ (ရသေ့) တို့ ဂါထာ မန္တန်တန်ခိုးဖြင့် မြေလျှိုး မိုးပျံ ကောင်းကင်ယံ၌ သွားလာနိုင်ခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိမည်၏။ (ဝိဇ္ဇာ+မယ၊ ဝိဇ္ဇာ = ဂါထာ မန္တန်အတတ်ပညာဖြင့် + မယ = ပြီးစီးသော)
ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တို့သည် ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ စသော မန္တန်များကို ရွတ်ဖတ်၍ (မန္တန်စုပ်၍) ကောင်းကင်၌ သွားလာနိုင်ကြသည်။ မိုးကောင်းကင်၌ ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ခြေလျင်တပ် စသော အမျိုးမျိုးသော စစ်တပ်တို့ကို ပြနိုင်ကြသည်။
(ည) သမ္မာပယောဂပစ္စယိဒ္ဓိ
လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း နည်းမှန်လမ်းမှန် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းကြောင့် ထိုထိုအမှုကိစ္စ၏ ပြီးစီးပြည့်စုံခြင်းကို သမ္မာပယောဂပစ္စယိဒ္ဓိ ဟု ခေါ်သည်။ (သမ္မာ+ပယောဂ+ပစ္စယ။ သမ္မာ = မှန်ကန်စွာ + ပယောဂ = အားထုတ်မှု + ပစ္စယ = အကြောင်း)
ကာမဂုဏ်မှ ထွက်မြောက်လိုမှု “နေက္ခမ္မ” ဖြင့် ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်ခြင်း၊ မေတ္တာဖြင့် ဒေါသကို ပယ်ခြင်း၊ ပဌမဈာန်စသည်ဖြင့် နီဝရဏတို့ကို ပယ်ခြင်း၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်းသဘောတို့သည် အကျင့်ပဋိပတ်ကို နည်းလမ်းမှန်ကန်စွာအားထုတ်မှုကြောင့် ပြီးမြောက်ခြင်း သမ္မာပယောဂပစ္စယိဒ္ဓိပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် စစ်ပညာ၊ ဆေးပညာ၊ ဗေဒင်ပညာ၊ ပိဋကတ်သုံးပုံအတတ်ပညာ၊ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေးပညာ စသည်တို့သည်လည်း ထိုထိုအရာ၌ နည်းမှန်လမ်းမှန် ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြောင့် ပြီးမြောက်ခြင်းသဘောပင်ဖြစ်၍ သမ္မာပယောဂပစ္စယိဒ္ဓိပင် မည်၏။
ဣဒ္ဓိဝိဓတန်ခိုးဖြင့် အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်ပုံ
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ် ရရှိထားသော တန်ခိုးရှင်သည် မိမိအလိုရှိရာ တန်ခိုး ဖန်ဆင်းနိုင်ရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော အဘိညာပါဒကစတုတ္ထဈာန် (ပဉ္စမဈာန်) ကို ဝင်စားရမည်။ ထိုဈာန်မှထသော
စာမျက်နှာ-410
အခါ မိမိ ဖြစ်စေလိုသည့်အတိုင်း “သတံ ဟောမိ = တစ်ရာ ဖြစ်ပါစေ။ သဟဿံ ဟောမိ = တစ်ထောင် ဖြစ်ပါစေ” စသည်ဖြင့် ပရိကံ ပြုရသည်။ ထို့နောက် တစ်ဖန် အဘိညာပါဒက စတုတ္ထဈာန် (ပဉ္စမဈာန်) ကို ဝင်စားပြန်ရမည်။ ထိုဈာန်မှထသောအခါ သန္နိဋ္ဌာပကအဓိဋ္ဌာန် (အပြီးသတ်ဆောက်တည်မှု) အဘိညာဉ်ကို ဝင်စားရမည်၊ ထိုအခါ အဓိဋ္ဌာန်စိတ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မိမိဖြစ်လိုရာအတိုင်း ဖန်ဆင်းနိုင်တော့၏။ ထိုဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်သည်—
အနည်းကို အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
အများကို အနည်းဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
ဖုံးကွယ်ဝေးခြားသည်ကို ထင်ရှား နီးနားအောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
ထင်ရှား နီးနားကို ဖုံးကွယ်ဝေးခြားအောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
အကာအကွယ် အတားအဆီး မရှိ သွားနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
မြေလျှိုးနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
မိုးပျံနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
ရေပေါ်သွားနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
လ နေတို့ကို ကိုင်တွယ် သုံးသပ်နိုင်၏။
အနည်းကို အများ၊ အများကို အနည်း ဖန်ဆင်းခြင်း
အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်သည် အနည်း (တစ်ယောက်တည်း) ကို အများ၊ အများကို အနည်း (တစ်ယောက်တည်း) ဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းရာ၌ သာဓက အဖြစ် အရှင်စူဠပန် တန်ခိုးဖန်ဆင်းပုံကိုပင် သိအပ်၏။
တစ်နေ့သ၌ ဆရာဇီဝက ဆွမ်းစားပင့်ဖိတ်ထားသဖြင့် မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော သံဃာတော်များ ဆရာဇီဝကအိမ်သို့ ဆွမ်းစားကြွတော်မူကြသည်။ ဘုရားရှင်အား ဆရာဇီဝက ယာဂုဆက်ကပ်သောအခါ ဘုရားရှင်က သပိတ်ကို လက်တော်ဖြင့် ပိတ်ထားလိုက်သည်။ ဇီဝကက အကြောင်းကို မေးမြန်း လျှောက်ထားရာ ကျောင်း၌ ရဟန်းတစ်ပါး ကျန်ရှိနေသေးကြောင်း ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူသည်။ ဇီဝကသည် ထိုရဟန်းအား သွားရောက်ပင့်ဆောင်ရန် အမျိုးသား တစ်ဦးကို အမြန်စေလွှတ်လိုက်၏။
စာမျက်နှာ-411
အရှင်စူဠပန်သည် မိမိအား လာရောက် ပင့်ဆောင်သူ ဒကာ ကျောင်းသို့ မရောက်မီ မိမိတစ်ပါးတည်းကို မိမိနှင့် ရုပ်သွင်သဏ္ဌာန်တူ ရဟန်းပေါင်း တစ်ထောင်အဖြစ် အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် ဖန်ဆင်းထားသည်။ ထိုရဟန်းများ အနက် အချို့မှာ သင်္ကန်းချုပ်နေပုံ၊ အချို့မှာ သင်္ကန်းဆေးဆိုးနေပုံ၊ အချို့မှာ စာပြန်နေပုံ စသည်ဖြင့် တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှု မတူအောင် ဖန်ဆင်းထားသည်။
ထိုဒကာသည် မိမိအား အပင့်ခိုင်းစဉ်က ရဟန်းတစ်ပါးတည်းသာဟု ပြောလိုက်သော်လည်း ယခု ကျောင်း၌ တွေ့မြင်ရသည်မှာ ရဟန်းတစ်ထောင်ခန့် ရှိနေသဖြင့် ဘုရားရှင်ထံ ပြန်၍ အကျိုးအကြောင်း လျှောက်ထားရပြန်သည်။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “အရှင်စူဠပန်ကို ဘုရားရှင် ခေါ်နေပါသည်” ဟု လျှောက်ရန် မိန့်တော်မူသဖြင့် ကျောင်းသို့ သွားရောက် လျှောက်ထားရာ ရဟန်းအားလုံးက “ငါ စူဠပန်၊ ငါ စူဠပန်” ဟု ဝိုင်းအုံ၍ နှုတ်ခွန်းဆက်ကြပြန်သည်။
ထိုဒကာအနေဖြင့် အဘယ်ကိုယ်တော်သည် ရှင်စူဠပန်အစစ် ဖြစ်သည်ကို မဝေခွဲနိုင်ကြောင်း ပြန်လည် လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က “ပထမဆုံး ပြောသော ရဟန်းကို သင်္ကန်းစဆွဲပြီး ‘အရှင့်အား ဘုရားရှင် ခေါ်တော်မူသည်’ ဟု ပြော၍ ပင့်လာရန် မိန့်ကြားတော်မူသည့်အတိုင်း တစ်ဖန် သွားရောက်၍ ပင့်ရပြန်သည်။ “ငါ စူဠပန်” ဟု ပထမဦးဆုံး ပြောသော ရဟန်း၏ သင်္ကန်းစကို ဆွဲကိုင်လိုက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဖန်ဆင်းထားသော နိမ္မိတရုပ်ပွား ရဟန်းများ အားလုံး ကွယ်ပျောက်သွားလေတော့သည်။
ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ် တန်ခိုးဖြင့် တစ်ယောက်တည်းမှ အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းရာ၌ “သတံ ဟောမိ = တစ်ရာဖြစ်ပါစေ၊ သဟဿံ ဟောမိ = တစ်ထောင်ဖြစ်ပါစေ” စသည်ဖြင့် ပရိကံပြု၍ ဖန်ဆင်းရသည်။
တစ်ဖန် ထိုဖန်ဆင်းထားသော ရဟန်းတို့တွင် တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ရုပ်အသွင်သဏ္ဌာန် တူကြသော်လည်း လုပ်ဆောင်ပုံချင်း မတူအောင်—
“ဤမျှလောက်သော ရဟန်းတို့ ပထမအရွယ် ဖြစ်ကြပါစေသတည်း”
“ဤမျှလောက်သော ရဟန်းတို့ သင်္ကန်းချုပ်နေကြပါစေသတည်း”
စသည်ဖြင့် မိမိဖန်ဆင်းလိုတိုင်း ပရိကံတစ်ခုစီကို ပြု၍ ဖန်ဆင်းရသည်။
စာမျက်နှာ-412
တစ်ပါးတည်းမှ အများဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းထားသည်ကို ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလ မစေ့ရောက်မီ တန်ခိုးကို ရုပ်သိမ်းလိုမှု (ဝါ) အများကို တစ်ပါးတည်း ဖြစ်စေလိုမှု “ဧကော ဟောမိ = တစ်ပါးတည်း ဖြစ်စေသတည်း” ဟု ပရိကံပြု၍ ဖန်ဆင်းရသည်။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင်လည်း ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားသော တန်ခိုး ဖန်ဆင်းရာ အချိန်ကာလ စေ့ရောက်ပါက ဖန်ဆင်းထားသည့် နိမ္မိတရုပ်ပွား အားလုံး အလိုအလျောက် ကွယ်ပျောက်သွားကြသည်။
ဖုံးကွယ်သည်ကို ထင်ရှားအောင်၊ ဝေးကွာသည်ကို နီးလာအောင် ဖန်ဆင်းခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ် ရရှိထားသော တန်ခိုးရှင်သည် အမိုက်မှောင်ကိုလည်း အလင်းရောင် ဖြစ်အောင် ပြုနိုင်၏။ ဖုံးကွယ်နေသည်ကိုလည်း ဟင်းလင်း ပွင့်အောင် ထင်ရှားအောင် ပြုနိုင်၏။ ဝေးခြားနေသည်ကိုလည်း အနီးအနား ဖြစ်အောင် ပြုနိုင်၏။ ယင်းသို့ပြုရာ၌ အဘိညာပါဒက စတုတ္ထဈာန်မှထ၍ အမိုက်မှောင်သည် အလင်းဖြစ်စေသတည်း၊ ဖုံးကွယ်နေသော အရာသည် ဟင်းလင်း ထင်ရှားစေသတည်း၊ ဝေးခြားနေသောအရာသည် အနီးအနား၌ ဖြစ်စေသတည်းဟု ပရိကံပြု၍ ဖန်ဆင်းရသည်။ ထိုအခါ အမိုက်မှောင်မှ အလင်းရောင် ဖြစ်လာသည်၊ ဖုံးကွယ်နေရာမှ ဟင်းလင်းပွင့်၍ ထင်ရှားလာသည်၊ ဝေးခြားနေရာမှ အနီးအနားသို့ ရောက်ရှိလာသည်။ သူတစ်ပါးကလည်း မိမိကို မြင်စေရန်၊ မိမိကလည်း သူတစ်ပါးကိုမြင်ရန် ဖန်ဆင်းနိုင်၏။
သာဓကအားဖြင့် ဘုရားရှင်သည် အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေး၏ သမီးဖြစ်သူ စူဠသုဘဒ္ဒါ ပင့်လျှောက်သဖြင့် ဝိသကြုံနတ်သား ဖန်ဆင်းသည့် ပြာသာဒ် ယာဉ်ပျံ ငါးရာတို့ဖြင့် သာဝတ္ထိမြို့မှ ခုနစ်ယူဇနာဝေးသော သာကေတမြို့သို့ ကြွတော်မူသည်။ ထိုအခါ သာကေတ မြို့သူမြို့သားများနှင့် သာဝတ္ထိ မြို့သူမြို့သားများ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် မြင်ရအောင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် အဓိဋ္ဌာန် ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ သာကေတမြို့အလယ်၌ ပြာသာဒ်ယာဉ်ပျံမှ သက်ဆင်းတော်မူပြီးနောက် အဝီစိငရဲကို မြင်ရအောင် မြေကို နှစ်ခြမ်းခွဲ၍ ပြတော်မူသည်။ ကောင်းကင်၌လည်း ဗြဟ္မာ့ပြည်ကို မြင်ရအောင် ပြတော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-413
ထင်ရှားသည်ကို ဖုံးကွယ်အောင်၊ နီးသည်ကို ဝေးအောင် ဖန်ဆင်းခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် ထင်ထင်ရှားရှား ရှိနေသည်ကိုလည်း ဖုံးကွယ်သွားအောင် ပြုနိုင်သည်။ အနီးအနား၌ ရှိနေသည်ကိုလည်း မမြင်ရအောင်၊ ဝေးခြားအောင် ပြုနိုင်သည်။ အနီးအနား၌ ရှိနေသော မိမိကို လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို လည်းကောင်း မမြင်ရအောင် ပြုနိုင်သည်။
ယင်းသို့ ပြုရာ၌ တန်ခိုးရှင်သည် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်မှထ၍ အမိုက်တိုက် ဖြစ်စေသတည်း၊ ထင်ရှားနေသောအရာသည် ဖုံးကွယ်သွားစေသတည်း၊ အနီးအနားသည် အဝေးအခြား ဖြစ်စေသတည်းဟု ပရိကံပြု၍ အဓိဋ္ဌာန်ရသည်။ ထိုအဓိဋ္ဌာန်စိတ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မိမိဖြစ်စေလိုသည့်အတိုင်း ဖြစ်သွားသည်။
သာဓကအားဖြင့် ဗာရာဏသီ သေဋ္ဌေးကြီးနှင့် သေဋ္ဌေးကတော် သုဇာတာတို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ယသသည် နွေ၊ မိုး၊ ဆောင်းအလိုက် စံနန်းသုံးဆောင်တို့ဖြင့် ခမ်းနား ကြီးကျယ်စွာ စည်းစိမ်ခံစား နေရသော်လည်း လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ် အပေါ်၌ ငြီးငွေ့လာသည်။ ထို့ကြောင့် တစ်နေ့သော ကာလ မိုးမလင်းမီ အချိန်တွင် အိမ်မှ ထွက်၍ မိဂဒါဝုန် တောဘက်သို့ ရွှေခြေနင်းစီးလျက် တစ်ဦးတည်း ထွက်လာခဲ့သည်။
ဘုရားရှင်သည်လည်း ယသ၏ အကြောင်းကို သိမြင်တော်မူသဖြင့် စင်္ကြံမှ သက်ကာ ယသကို စောင့်မျှော်လျက် ထိုင်နေတော်မူသည်။ ယသ သေဋ္ဌေးသားသည် ဘုရားရှင်ထံ ရောက်၍ ဘုရားရှင် ဟောကြားသော တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် သောတာပန် တည်လေသည်။ အိမ်၌ကား ယသ ပျောက်၍ မိဘများ ပူပင်သောက ရောက်နေကြပြီ။ စံနန်းသုံးဆောင် နေရာအနှံ့ ရှာသော်လည်း ယသကို မတွေ့ရပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ဖခင် သေဋ္ဌေးကြီးသည် အရပ်လေးမျက်နှာသို့ မြင်းစီးသူရဲများ လွှတ်၍ အရှာခိုင်းသည်။ ကိုယ်တိုင်မူကား မိဂဒါဝုန်တောဘက်သို့ သားကို ရှာရန် ထွက်လာခဲ့သည်။
သေဋ္ဌေးကြီးသည် တစ်နေရာသို့အရောက်တွင် သားယသ စီးနင်းသွားသော ရွှေခြေနင်းရာကို တွေ့လိုက်ရသဖြင့် မျက်ခြည်မပြတ် ခြေရာခံကာ လိုက်ရှာတော့၏။ ဘုရားရှင်သည် ယသ၏ ဖခင်သေဋ္ဌေးကြီး လာနေသည်ကို အဝေးမှပင် မြင်တော်မူသဖြင့် မဂ်ဖိုလ်အတွက် အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေရန် ယသနှင့် သားအဖ အချင်းချင်း မမြင်ရအောင် အဘိညာဉ် တန်ခိုးဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားတော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-414
သေဋ္ဌေးကြီးက “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်၏သား ယသကို တွေ့မြင်လိုက်ပါသလား” ဟု မေးရာ ဘုရားရှင်က “သင်၏ သားကို တွေ့လိုလျှင် ဤနေရာ၌ ခဏ ထိုင်ဦးလော့၊ ဤနေရာ၌ ထိုင်နေရင်းပင် အနီးအနားတွင် သင်၏ သားကို တွေ့မြင်ရလိမ့်မည်” ဟု မိန့်တော်မူသဖြင့် သေဋ္ဌေးကြီး ဝမ်းသာသွားသည်။
သေဋ္ဌေးကြီး ထိုင်ပြီးသောအခါ ဘုရားရှင်သည် တရားတော်ကို ဆက်လက်၍ ဟောကြားတော်မူရာ သေဋ္ဌေးကြီးမှာလည်း သောတာပန်တည်လေတော့သည်။ ယသသည် ဖခင်ကြီးအား ဘုရားရှင် တရားဟောနေစဉ်မှာပင် မိမိ သိမြင်ခဲ့သော တရားကျင့်စဉ် အတိုင်း သစ္စာလေးပါးကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရာ ရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထိုစဉ် ဘုရားရှင်သည် သားအဖ အချင်းချင်း မမြင်ရအောင် ဖန်ဆင်းထားသော တန်ခိုး အစီအရင်ကို ရုပ်သိမ်းတော်မူပြီး သားအဖ အချင်းချင်း မြင်ကြစေသတည်းဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော်မူလိုက်ရာ သေဋ္ဌေးကြီးမှာ မိမိနှင့် အနီးကပ် ထိုင်နေသော သားယသကို ဘွားခနဲ တွေ့မြင်လိုက်ရသဖြင့် အလွန်ပင် ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ဖြစ်ရလေတော့သည်။
အကာအကွယ် အတားအဆီးမရှိ သွားနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် ကောင်းကင်ပြင်မှာကဲ့သို့ အငြိအထွယ် မရှိဘဲ နံရံကိုလည်း ဖောက်ထွက်၍ သွားနိုင်၏။ တံတိုင်းကိုလည်း ဖောက်ထွက်၍ သွားနိုင်၏။ တောင်ကိုလည်း ဖောက်ထွက်၍ သွားနိုင်၏။ မည်သည့် အရာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော မည်မျှ ကြီးမား ထူပြောသော နံရံ တံတိုင်း ဖြစ်စေ၊ မည်မျှ ကြီးမားသော သံတောင် ကျောက်တောင်ပင် ဖြစ်စေ ဖောက်ထွင်းနိုင်၏။
သို့ရာတွင် ထိုနံရံ၊ တံတိုင်း၊ တောင်တို့ကို ဖောက်ထွင်း သွားလာလိုသော တန်ခိုးရှင်သည် အာကာသကသိုဏ်း ဈာန်ကို ဝင်စားပြီး ထိုဈာန်မှ ထလျှင် မိမိ ဖောက်ထွင်း သွားလိုသော နံရံ စသည်တို့ကို “အပေါက် အခေါင်း ဟင်းလင်း အာကာသ ဖြစ်စေသတည်း” ဟု ပရိကံ ပြု၍ အဓိဋ္ဌာန် ရသည်။ ထိုအဓိဋ္ဌာန် စိတ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နံရံ စသည်၌ တန်ခိုးရှင် အတွက် ထုတ်ချင်းပေါက်လေတော့သည်။
နံရံ၊ တံတိုင်း စသည်ကို ထုတ်ချင်းပေါက် အာကာသဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်း ရာ၌ “ပင်ကို ပကတိအားဖြင့် အာကာသ ကသိုဏ်းကို နိုင်နင်းစွာ ရရှိသူ၊ ဝင်စားနိုင်သူ ဖြစ်ရမည်” ဟု ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၌ ဖော်ပြ၏။ မဟာဋီကာ၌ကား ပထဝီကသိုဏ်းစသော ကသိုဏ်းတစ်ပါးပါး၌ ကသိုဏ်းဈာန်ဝင်စား၍ အဓိဋ္ဌာန်လျှင် ဖြစ်ကြောင်း၊ သမာပတ် ရှစ်ပါး၌ ဝသီဘော်မြောက်ခြင်း သည်သာ ပမာဏဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
စာမျက်နှာ-415
မြေလျှိုးနိုင်အောင် ဖန်ဆင်းခြင်း
မြေလျှိုးခြင်းကို ပါဠိစာပေတွင် မြေ၌ ပေါ်ခြင်း၊ ငုပ်ခြင်းဟု သုံးသည်။ ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် မြေကြီးထဲ၌လည်း ငုပ်လျှိုး သွားလာနိုင်သည်။ တစ်ဖန် မြေကြီးထဲမှလည်း ပေါ်ထွက်လာနိုင်သည်။ ထိုသို့ မြေကြီးထဲ၌ ပေါ်ခြင်း ငုပ်ခြင်းကို ဖန်ဆင်းနိုင်ရန် အတွက် အာပေါကသိုဏ်းကို အဘိညာပါဒက ဈာန်အထိ ဝင်စားရသည်။ ထိုဈာန်မှ ထလျှင် မိမိ အလိုရှိသလောက် ဤမျှသော အရပ်၌ မြေသည် ရေဖြစ်စေသတည်းဟု ပရိကံပြု၍ အဓိဋ္ဌာန် ရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မြေသည် ရေဖြစ်သွားတော့၏။
တန်ခိုးရှင်သည် ထိုရေ၌ ငုပ်ခြင်း၊ ပေါ်ခြင်းကို ပြုနိုင်လေသည်။ ဤမျှသာမက ထိုရေ၌ ရေချိုးခြင်း၊ သောက်ခြင်း၊ မျက်နှာသစ်ခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ရေသာမက အလိုရှိလျှင် ထောပတ်၊ ဆီ၊ ပျား၊ တင်လဲ စသည် ဖြစ်အောင်လည်း ဖန်ဆင်းနိုင်သည်။ ထိုဖန်ဆင်းထားသော ထောပတ် စသည်ကို စား၍လည်း ရသည်။
တန်ခိုးရှင်သည် မြေကို ဖန်ဆင်းထားသော ရေ၌ စိုစေလိုလျှင် စို၏။ မစိုစေလိုလျှင် မစို။ ထိုမြေသည် ဖန်ဆင်းရှင် အတွက်သာ ရေဖြစ်နေ၏။ အခြားသူတို့ အတွက်ကား မြေသာ ဖြစ်၏။ အခြားသူတို့ အတွက်လည်း ကာလ အပိုင်းအခြားဖြင့် မြေကို ရေအဖြစ် ဖန်ဆင်း နိုင်သည်။ အချိန် ကာလ စေ့လျှင် မြေသာလျှင် ပြန်ဖြစ်သွားသည်။
မြေ၌ ပေါ်ခြင်း၊ ငုပ်ခြင်းကို ပြုရာတွင် အရှင်အာနန္ဒာကို သာဓကအဖြစ် ထုတ်ပြပါဦးမည်။
ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံပြီးနောက် သုံးလကျော်ရောက်သော တစ်နေ့တွင် အရှင်မဟာကဿပ အမှူးရှိသော ရဟန္တာ ငါးရာတို့ ပထမ သံဂါယနာ တင်ကြမည် ဖြစ်သည်။ ထိုသံဂါယနာ တင်ပွဲတွင် အရှင်အာနန္ဒာ မပါ၍ မဖြစ်ပေ။ သို့သော် အရှင်အာနန္ဒာမှာ ရဟန္တာမဖြစ်သေးသဖြင့် ရဟန္တာ တို့ချည်း ပြုလုပ်မည့် သံဃာ့အစည်းအဝေးသို့ ကြွရောက်ရန် မသင့်လျော်ပေ။ သံဃာငါးရာအတွက် နေရာခင်းထားရာတွင် သံဃာစုံသောအခါ သံဃာ တစ်ပါးစာ နေရာ လစ်လပ်နေသည်။ အချို့သံဃာများက “ဤနေရာ မည်သူ့ အတွက်နည်း” ဟု မေးရာ တစ်ပါးက အရှင်အာနန္ဒာအတွက် ဖြစ်ကြောင်း ဖြေကြားသည်။ အရှင်အာနန္ဒာ ဘယ်ကြွနေသနည်းဟု မေးရာ ဖြေမည့်သူ မရှိတော့ချေ။
စာမျက်နှာ-416
ထိုအချိန်တွင် အရှင်အာနန္ဒာသည် ရဟန္တာဖြစ်ပြီး၍ မိမိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို ပြလိုသောကြောင့် အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် မြေကြီးထဲသို့ ငုပ်လျှိုးသွားပြီး အစည်းအဝေးအတွင်း၌ မြေမှ ဘွားခနဲပေါ်၍ မိမိအတွက် ခင်းထားသော နေရာ၌ ထိုင်တော်မူလေသည်။
ကောင်းကင်၌ သွားလာနိုင်ခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် ငှက်ကဲ့သို့ ကောင်းကင်၌ ပျံသန်း သွားလာနိုင်၏။ အလိုရှိလျှင် ထိုင်လျက်၊ လျောင်းလျက်လည်း လေထဲ၌ ရွေ့လျား သွားလာနိုင်သည်။ ပကတိလူတို့ ပကတိမြေပေါ်၌ သွား ရပ် ထိုင် လျောင်း ပြုသကဲ့သို့ ကောင်းကင်၌ သွားနိုင်၊ ရပ်နိုင်၊ ထိုင်နိုင်၊ လျောင်းနိုင် သည်။
ကောင်းကင်၌ သွားလာလိုသော တန်ခိုးရှင်သည် ပထဝီကသိုဏ်းသမာပတ်ကို နိုင်နင်းစွာ ဝင်စားနိုင်သူ ဖြစ်ရမည်။ ပထဝီကသိုဏ်းကို အဘိညာပါဒက (အဘိညာဉ်၏ အခြေခံ) စတုတ္ထဈာန်အထိ ဝင်စားပြီးနောက် ကောင်းကင်ကို “မြေဖြစ်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ ဖြစ်ပေါ် လာသော ကောင်းကင်မြေပြင်၌ အလိုရှိသလို လမ်းလျှောက်သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ လျောင်းခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
ကောင်းကင်၌ သွားလာလိုသော တန်ခိုးရှင်သည် ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ် သာမက ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ကိုပါ ရရှိရန် လိုအပ်သည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ကောင်းကင်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သော ရာသီဥတုအန္တရာယ်၊ နဂါး ဂဠုန် စသည်တို့၏ အန္တရာယ်ကို မြင်နိုင်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကောင်းကင်မှ မြေပြင်သို့ သက်ဆင်းလိုသောအခါ မသင့်လျော်သော ရေချိုးဆိပ်၊ ရွာတံခါး စသည်တို့၌ မသက်ဆင်းမိရန် ဒိဗ္ဗစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှု၍ လူသူဆိတ်ကွယ်ရာ၌ ဆင်းသက်ရမည် ဖြစ်သည်။
ရေပေါ်၌ သွားနိုင်ခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် မြေပေါ်မှာကဲ့သို့ ရေပေါ်၌လည်း သွားလာနိုင်သည်။ သွားရုံသက်သက် မဟုတ်ဘဲ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဣရိယာပုထ်ဖြင့် နေထိုင်နိုင်သည်။ ယင်းသို့ ရေပေါ်၌ သွား ရပ် ထိုင် လျောင်း လိုသော တန်ခိုးရှင်သည် ပထဝီကသိုဏ်းကို အဘိညာပါဒက (အဘိညာဉ်၏ အခြေခံ) စတုတ္ထဈာန်ထိအောင် ဝင်စား၍ “ရေပြင်သည် မြေပြင် ဖြစ်စေသတည်း” အဓိဋ္ဌာန်ရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပကတိရေပြင်သည် တန်ခိုးရှင်အတွက် မြေပြင် ဖြစ်သွားတော့သည်။ ထိုမြေပြင်၌ မိမိ
စာမျက်နှာ-417
ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ဣရိယာပုထ်ဖြင့် လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သည်။ တွေ့မြင်ရသော သူတို့အဖို့မှာ ရေပြင်၌ သွားနေသည်၊ ထိုင်နေသည်၊ ရပ်နေသည်၊ လျောင်းနေသည်ဟု ထင်မြင်ရသည်။
ရေပြင်ကို မြေပြင်ဖြစ်အောင် ဖန်ဆင်းရာတွင် မြေသက်သက်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ ထိုမြေ၌ ပတ္တမြား၊ ရွှေ၊ ငွေ၊ သစ်ပင် အလိုရှိရာကိုလည်း ဖန်ဆင်းနိုင်၏။ ထိုမြေသည် ဖန်ဆင်းသူ တန်ခိုးရှင်အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး အခြားလူများအတွက်ကား ရေသာလျှင် ဖြစ်သည်။ ထိုတန်ခိုးရှင်သည် ရေပေါ်၌သာမဟုတ်၊ ရေထဲ၌လည်း ငုပ်လျှိုးသွားလာနိုင်သည်။
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်တန်ခိုး ဖန်ဆင်းခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကိုရင် သံဃရက္ခိတ အကြောင်းကို ဖော်ပြပါမည်။
သိကြားမင်း၏ ပြာသာဒ်ကို ခြေကြားဖြင့် ညှပ်၍ လှုပ်ပြခြင်း
ကိုရင်လေး ရှင်သံဃရက္ခိတသည် အရှင်မဟာနာဂမထေရ်၏ တူဖြစ်ပြီး ရှင်ပြုရန် ဆံချစဉ်မှာပင် ရဟန္တာဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုကိုရင်လေးသည် အဘိညာဉ်တန်ခိုးနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသည်နှင့် “ကိုရင်လေး စဉ်းစားဆင်ခြင်မိသည်မှာ—
ဤသာသနာတော်၌ ရှင်ရဟန်းပြုသည့်နေ့မှာပင် ရဟန္တာဖြစ်ပြီး သိကြားမင်း၏ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကို လှုပ်ဖူးသော ရဟန်းတော်များ ရှေးက ရှိခဲ့ဖူးသလော”
ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ စဉ်းစားဆင်ခြင်ရာ တစ်ပါးမျှ မရှိခဲ့ဖူးသည်ကို သိ၍ “ငါ လှုပ်ပြမည်” ဟု ကြံကာ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် ချက်ချင်း တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွလေသည်။ တာဝတိံသာသို့ ရောက်လျှင် သိကြားမင်း၏ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ် အပေါ်၌ ရပ်ပြီး ပြာသာဒ်ကြီးကို လက်ဖြင့်လှုပ်၊ ခြေဖြင့်လှုပ်၍ စမ်းကြည့်ရာ လှုပ်မရဘဲ ဖြစ်နေသည်။ ထိုအခါ သိကြားမင်း၏ ဇနီးနှင့် နတ်သမီးတို့က—
“သားမောင် ကိုရင်လေး ... သားမောင်ဟာ ဦးခေါင်းမှာ မိခင် ဝမ်းဗိုက်နံ့တောင်မှ မပျောက်သေးဘူး (ခုမှ မွေးကင်းစဟု ဆိုလိုသည်)၊ နတ်ပြည်လာပြီး ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကြီးကို လှုပ်ရမ်းရသလား၊ အဘယ်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါမည်လဲ ကိုရင်၊ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကြီးဟာ ခိုင်မာသော အဆောက်အအုံကြီး မဟုတ်ပါလား”
ဟု ပြောဆို လှောင်ပြောင်ကြသည်။
စာမျက်နှာ-418
ကိုရင်လေးသည် နတ်သမီးများ၏ လှောင်ပြောင်မှုကို ခံရသောအခါ “ငါ ဆရာ့နည်းကို အပြည့်အစုံမရခဲ့၍သာ ဤသို့လှောင်ပြောင်ခြင်း ခံရသည်” ဟု သဘောပေါက်ကာ ဦးလေးတော် ဆရာဖြစ်သော အရှင်မဟာနာဂမထေရ်ကြီးကို သတိရလေသည်။ ဆရာမြတ် မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို အဘိညာဉ်ဖြင့် ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုရာ သမုဒ္ဒရာအတွင်း၌ လိုဏ်ဂူဖန်ဆင်း၍ သီတင်းသုံးနေတော်မူသည်ကို သိမြင်လေသည်။
ကိုရင်လေးသည် ချက်ချင်းပင် ဆရာမထေရ်မြတ် သီတင်းသုံးနေရာ သမုဒ္ဒရာထဲသို့ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် သွားရောက်၍ မထေရ်ကြီးအား ရှိခိုးကန်တော့ကာ မထေရ်ကြီးရှေ့မှောက်၌ ရပ်နေလေသည်။ ထိုအခါ မထေရ်ကြီးက—
“ချစ်သား သင်သည် စစ်ပညာမတတ်သေးဘဲ အဘယ့်ကြောင့် စစ်ကို အလျင် ထိုးချင်ဘိသနည်း”
ဟု ဆီး၍ မိန့်တော်မူပြီး “ချစ်သား၊ သင်သည် ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကြီးကို မလှုပ်နိုင်ခဲ့ဘူးမဟုတ်လား” ဟု မေးတော်မူရာ ကိုရင်လေးကလည်း “ဆရာ့နည်းကို အပြည့်အစုံမရ၍ မလှုပ်ပြနိုင်ခဲ့ပါကြောင်း” အမှန်အတိုင်း လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုအခါ မထေရ်ကြီးက—
“ချစ်သား သင်ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးမှ မလှုပ်ပြနိုင်လျှင် ဤလောက၌ အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ် လှုပ်ပြနိုင်ပါမည်နည်း၊ ချစ်သား၊ သင်မြင်ဖူးသည် မဟုတ်လော၊ ရေပေါ်၌ ပေါ်လောပေါ်ပြီး မျောနေသော နွားချေးခြောက်များ၊ ထို့ပြင် ဆီပူအိုးကင်းနှင့် မုန့်ကြော်ရာတွင် ဆီတွေ အိုးကင်းဘေးပတ်လည်၌ နယ်နိမိတ်ခြားနေသည်ကို တွေ့မြင်ဖူးသည် မဟုတ်လော၊ ဤမျှလောက် နည်းပေးလျှင် ချစ်သား နားလည်လောက်ပါပြီ”
ဟု မိန့်ကြားတော်မူသည်။
ကိုရင်လေး ရှင်သံဃရက္ခိတသည် “ဤမျှလောက်ဆိုလျှင် နည်းရပါပြီဘုရား” ဟု လျှောက်ထားကာ အာပေါကသိုဏ်း အာရုံရှိသော ဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စား၍ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်တည်ရာ တစ်ပြင်လုံးကို ရေဖြစ်အောင် အဓိဋ္ဌာန်ပြီးနောက် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ပြန်တက်လေသည်။
စာမျက်နှာ-419
နတ်သမီးများသည် ကိုရင်လေး ပြန်ကြွလာသည်ကို မြင်ကြသောအခါ “ကိုရင်လေး တစ်ခေါက်ပြန်ကြွလာပြန်ပြီလား၊ အရင်တစ်ခါ လှောင်ပြောင်လွှတ်လိုက်တာ မမှတ်မိသေးဘူးထင်တယ်” ဟု ဝိုင်း၍ ပြောဆိုကြသည်။ ထိုအခါ သိကြားမင်းက—
“ရှင်မတို့ ထိုသားတော် ကိုရင်လေးကို ယခုအထိ ပြောဆို လှောင်ပြောင်နေကြတုန်းဘဲလား၊ ကိုရင်လေး သူ့ဆရာဆီက နည်းရလာပြီ။ မကြာမီ ဤပြာသာဒ်ကြီးကို လှုပ်ရမ်းပြလိမ့်မယ်။ ကိုရင်လေးကို အထင်သေးသည့်သဘောနှင့် မထီလေးစား မပြောကြနဲ့”
ဟု တားမြစ်လေသည်။
သိကြားမင်း တားမြစ်၍ မပြီးဆုံးမီမှာပင် ကိုရင်လေးသည် ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကြီး၏ အထွက်ထုပိကာကို ခြေမကြားဖြင့်ညှပ်ကာ သွက်သွက်ခါအောင် လှုပ်ရမ်းပြလေသည်။ ထိုအခါ စောစောက လှောင်ပြောင်ကြသော နတ်သမီးများမှာ အလွန်တရာ ကြောက်လန့် တုန်လှုပ်ခြောက်ခြားကာ—
“ကိုရင်လေးဘုရား သိကတော်မူပါ၊ ဆက်ပြီး မလှုပ်ပါလေနဲ့ဘုရား၊ ရပ်ပေးတော်မူပါ၊ ကြောက်လှပါပြီ ဘုရား”
ဟု အော်ဟစ် တောင်းပန်ကြသည်။ ကိုရင်လေးသည် နတ်သမီးများတောင်းပန်သဖြင့် ပြာသာဒ်ကြီးကို နေမြဲတိုင်း တည်နေစေပြီးနောက် ပြာသာဒ်ထိပ်ဖျား၌ ရပ်တော်မူကာ—
“ငါသည် ရှင်သာမဏေပြုရာနေ့မှာပင် ရဟန္တာဖြစ်ပြီး ထိုနေ့မှာပင် သိကြားမင်း၏ ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်ကြီးကို လှုပ်ပြနိုင်ခဲ့ပေပြီ၊ ဘုရား၊ တရားနှင့် သံဃာအရှင်မြတ်တို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကား အံ့ဩဖွယ်ရာ ထူးခြား မြင့်မြတ်ပါပေစွတကား”
ဟု ဥဒါန်းကျူးတော်မူလေသည်။
နေလတို့ကို ကိုင်တွယ်သုံးသပ်နိုင်ခြင်း
ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် အလိုရှိပါက လ နေတို့ကိုလည်း လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ် သုံးသပ်နိုင်၏။ ထိုသို့ လနေတို့ကို ဤလူ့ပြည်၌ပင် ကိုင်တွယ် သုံးသပ်လိုသောအခါ ကသိုဏ်းတစ်ပါးပါး၌ အဘိညာပါဒက (အဘိညာဉ်၏ အခြေခံ) စတုတ္ထဈာန်တိုင်အောင် ဝင်စားရသည်။ ထိုဈာန်မှ ထလျှင် လနှင့်နေတို့ကို အာရုံပြု ဆင်ခြင်၍ မိမိ၏ တစ်တောင့်ထွာအတွင်း၌
စာမျက်နှာ-420
ဖြစ်စေသတည်းဟု ဉာဏ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် (အပွားဖြစ်သော) လနှင့် နေတို့သည် အညှာမှ ပြုတ်ကျသော ထန်းသီးကဲ့သို့ တန်ခိုးရှင်၏ တစ်တောင့်ထွာ အတွင်း၌ ဖြစ်လာ၏။ ထိုအခါ တန်ခိုးရှင်သည် လ၊ နေတို့ကို ထိုင်လျက်ဖြစ်စေ၊ လျောင်းလျက်ဖြစ်စေ လက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်သုံးသပ်နိုင်တော့၏။ ထိုမျှမကသေး၊ အလိုရှိလျှင် လ နေတို့ကို ခြေပွတ် အိုးခြမ်းကွဲအဖြစ် ပြု၍ ခြေတို့ကို တင်ထားနိုင်သည်။ အင်းပျဉ်ပြု၍ တက်ထိုင်နိုင်သည်။ ညောင်စောင်းပြု၍ တက်လျောင်းနိုင်သည်။ တံကဲပျဉ်ချပ်ပြု၍ မှီနေနိုင်သည်။
ဣဒ္ဓိဝိဓတန်ခိုးရှင်သည် လ နေတို့ထံသို့သွားရောက်၍ သုံးသပ်လိုလျှင်လည်း သုံးသပ်၍ ရ၏။ မိမိလက်ကို ပွားအောင် ပြု၍ ရှည်အောင်ပြု၍လည်း သုံးသပ်နိုင်၏။ လက်ကို ပွားစေ ရှည်စေရာတွင် ကိုယ်တွင်းရုပ် (ဥပါဒိန္နကရုပ်) က ပွားသလော၊ ကိုယ်ပရုပ် (အနုပါဒိန္နကရုပ်) က ပွားသလောဟု မေးလျှင် ကိုယ်တွင်းရုပ်ကို မှီ၍ ကိုယ်ပရုပ်က ပွားသည်ဟု ဖြေဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ထိုစကားရပ်၌ အရှင်တိပိဋကစူဠနာဂမထေရ်က—
“အသို့နည်း ငါ့ရှင်တို့ ကိုယ်တွင်းရုပ်သည် ငယ်သည်လည်း မဖြစ်တော့ပြီလော၊ ကြီးသည်လည်း မဖြစ်တော့ပြီလော၊ အကြင်အခါ၌ တန်ခိုးရှင်သည် သော့ပေါက် စသည်ဖြင့် ထွက်လို၏။ ထိုအခါ ကိုယ်တွင်းရုပ် သေးငယ်သွားသည် မဟုတ်လော၊ အကြင်အခါ၌ ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်ကို ပြုလို၏။ ထိုအခါ၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကဲ့သို့ ကြီးမားသည် မဟုတ်လော”
ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။
ကြီးအောင်၊ သေးအောင် ဖန်ဆင်းခြင်း
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်နှင့် နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်း
ဘုရားရှင်သည် “မနက်ဖြန် ရဟန်းငါးရာနှင့်တကွ ဆွမ်းစားကြွတော်မူပါ” ဟု အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေး ဆွမ်းစားပင့်သည်ကို လက်ခံထားတော်မူသည်။ ထိုနေ့ နံနက် မိုးသောက်ချိန်၌ လောကဓာတ် တစ်သောင်းကို ကြည့်ရှုဆင်ခြင်တော်မူရာ ဘုရားရှင်၏ ဉာဏ်တော်၌ နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်း ထင်ပေါ်လာသည်။ ထိုနဂါး၏ သရဏဂုံတည်ခြင်း အကြောင်းကို ဆင်ခြင်တော်မူရာ၌ကား “ဤနဂါးသည် မှားသောအယူရှိ၏။ ရတနာသုံးပါး၌ မကြည်ညို” ဟု မြင်တော်မူသည်။ ထိုနဂါးအား မည်သူ ဆုံးမနိုင်မည်နည်းဟု ဆင်ခြင်ပြန်ရာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကို မြင်တော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-421
ဘုရားရှင်သည် အရှင်အာနန္ဒာကို ခေါ်၍ ရဟန်းငါးရာတို့အား နတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်မည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားစေသည်။ ထိုနေ့မှာပင် နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်းသည်လည်း စားပွဲသောက်ပွဲ ကျင်းပရန် စီမံနေသည်။ နဂါးမင်းသည် နဂါးပရိသတ် ခြံရံလျက် ရတနာခွက်ဖြင့် ထည့်ထားသော နတ်သုဒ္ဓါများကို စားရန် ကြည့်ရှုနေသည်။
ဘုရားရှင်သည် နဂါးမင်း၏ ဘုံဗိမာန် မျက်နှာကြက် အထက်အရပ်မှ ရဟန်းငါးရာနှင့်တကွ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူသည်။ ထိုအခါ ရဟန်းတို့၏ ခြေမှ မြူမှုန့်များ နဂါးမင်း၏ ဦးထိပ်ပေါ်သို့ ကျကုန်၏။ နဂါးမင်းသည် စိတ်ဆိုးပြီး သူ၏ ပကတိကိုယ်ကို စွန့်၍ ဖန်ဆင်းသော ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဖြင့် မြင်းမိုရ်တောင်ကို ခုနစ်ပတ် ရစ်ပတ်၍ အထက်၌ ပါးပျဉ်းဖြင့် အုပ်မိုးကာ တာဝတိံသာ နတ်ဘုံကို မမြင်ရအောင် မှောင်အတိ ဖြစ်စေသည်။
ထိုအခါ အရှင်ရဋ္ဌပါလက “ယခင်က ဤအရပ်၌ မြင်းမိုရ်တောင်၊ တာဝတိံသာ၊ ဝေဇယန္တာပြသာဒ် စသည်တို့ကို မြင်ပြီး ယခုအခါ မမြင်ရသည်မှာ အဘယ့်ကြောင့်နည်း” ဟု ဘုရားရှင်အား မေးရာ “နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်း သင်တို့ကို အမျက်ထွက်သောကြောင့် မမြင်ရအောင် အမှောင်ချထားသည်” ဟု ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူသည်။ အရှင်ရဋ္ဌပါလ၊ အရှင်ဘဒ္ဒိယနှင့် အရှင်ရာဟုလာ စသော အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင် ရဟန်းများက ထိုနဂါးမင်းကို ဆုံးမပါမည်ဟု ခွင့်တောင်းကြသော်လည်း ဘုရားရှင်က ခွင့်ပြုတော်မမူချေ။ ထိုနဂါးကို တပည့်တော် ဆုံးမပါမည်ဟု အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် လျှောက်ထားသောအခါမှ ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူသည်။
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် မိမိ၏ ပကတိ လူ့ကိုယ်ကို ပယ်စွန့်၍ နန္ဒောပနန္ဒထက် အဆများစွာ ကြီးမားသော နဂါးအသွင်ကို ဖန်ဆင်းပြီး နန္ဒောပနန္ဒအား ကိုယ်ဖြင့် ၇-ပတ် ရစ်ပတ် ဖွဲ့ခွေလျက် နန္ဒောပနန္ဒ၏ ပါးပျဉ်းထက်၌ မိမိ၏ ပါးပျဉ်းကို ထားကာ ၎င်းအား မြင်းမိုရ်တောင်ဖြင့် ဖိညှပ်ထားလိုက်သည်။
ထိုအခါ နန္ဒောပနန္ဒက အခိုးအငွေ့ လွှတ်၏။ အရှင်မြတ်ကလည်း အခိုးအငွေ့ လွှတ်၏။ နန္ဒောပနန္ဒက မီးလျှံလွှတ်လျှင် အရှင်မြတ်ကလည်း မီးလျှံလွှတ်၏။ နန္ဒောပနန္ဒ၏ အခိုးအငွေ့ မီးလျှံတို့သည် အရှင်မြတ်အား တစ်စုံတစ်ရာ မထိခိုက်သော်လည်း အရှင်မြတ် လွှတ်သော အခိုးအငွေ့ မီးလျှံတို့မှာမူ နန္ဒောပနန္ဒအား နှိပ်စက်ထိခိုက်၍ ပင်ပန်းစေသည်။ နန္ဒောပနန္ဒသည် မခံမရပ်နိုင်တော့၍ “သင် ဘယ်သူနည်း” ဟု မေးသဖြင့် အရှင်မြတ်က “ငါ မောဂ္ဂလာန်” ဟု ပြန်ပြောရာ နဂါးမင်းက “သင်၏ ရဟန်းအသွင်ကို ပြပါ” ဟု ဆိုလေသည်။
စာမျက်နှာ-422
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် ဖန်ဆင်းထားသော နဂါးအသွင်ကို စွန့်၍ ပကတိ ရဟန်းအသွင်ဖြင့် နန္ဒောပနန္ဒ၏ လက်ယာနားပေါက်မှ ဝင်၍ လက်ဝဲနားပေါက်မှ ထွက်ပြ၏။ လက်ဝဲနားပေါက်မှ ဝင်၍ လက်ယာနားပေါက်မှ ထွက်ပြ၏။ လက်ယာနှာခေါင်းပေါက်မှ ဝင်၍ လက်ဝဲနှာခေါင်းပေါက်မှ ထွက်ပြ၏။ လက်ဝဲနှာခေါင်းပေါက်မှ ဝင်၍ လက်ယာနှာခေါင်းပေါက်မှ ထွက်ပြ၏။ ထိုအခါ နဂါးမင်းသည် ခံတွင်းကို ဖွင့်ဟထားရာ အရှင်မြတ်လည်း ခံတွင်းမှ ဝင်၍ ဝမ်းထဲ၌ စင်္ကြံလျှောက်နေသည်။
ထိုစဉ် ဘုရားရှင်က “မောဂ္ဂလာန် သတိထားလော၊ ဤနဂါးသည် တန်ခိုးကြီး၏” ဟု သတိပေးတော်မူသည်။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်က “တပည့်တော်သည် ဣဒ္ဓိပါဒ် လေးပါးတို့ကို ပွားစေပြီး အကြိမ်များစွာ ပြုထားပြီး ဖြစ်ပါသည်။ ဤနဂါးတစ်ဦးကိုသာ မက ၎င်းနှင့် တူသော နဂါးပေါင်း အရာ၊ အထောင်၊ အသောင်းကိုသော်လည်း ဆုံးမနိုင်ပါသည်” ဟု နဂါး၏ ဝမ်းတွင်းမှ နေ၍ လျှောက်ထားသည်။
နန္ဒောပနန္ဒသည် “ဤရဟန်း ဝင်စဉ်က သူ့ကို ငါ မမြင်လိုက်၊ ထွက်လာလျှင် အစွယ်ကြား၌ ထား၍ ဝါးချေပစ်မည်” ဟု ကြံစည်နေသည်။ ထို့နောက် “ရှင်မောဂ္ဂလာန် ထွက်ခဲ့ပါ၊ ဝမ်းထဲ၌ လမ်းလျှောက်လျက် ကျွန်ုပ်ကို မနှိပ်စက်ပါနဲ့” ဟု ဆိုလေသည်။ အရှင်မြတ်လည်း နဂါး၏ခံတွင်းမှ ထွက်လာခဲ့ပြီး အပြင်၌ ရပ်နေတော်မူသည်။ နဂါးမင်းသည် ဤသူကား မောဂ္ဂလာန်ပင် ဖြစ်ရမည်ဟု တွေးတော၍ နှာခေါင်းဖြင့် လေမှုတ်၏။ သို့သော် အရှင်မြတ်မှာ စတုတ္ထဈာန် ဝင်စားနေပြီးဖြစ်၍ အရှင်မြတ်၏ မွေးညင်းတွင်းမှ မွေးညင်းတစ်ပင်မျှကိုလည်း လေတိုး၍ မလှုပ်ရှားစေနိုင်ပေ။
ဘုရားရှင်နှင့်အတူ လိုက်ပါလာကြသော အရှင်ရဋ္ဌပါလ စသည့် ရဟန်းများလည်း အလုံးစုံသော တန်ခိုးပြာဋိဟာတို့ကို ပြနိုင်စွမ်းရှိကြ၏။ သို့သော် နဂါးနှာခေါင်းမှ လေမှုတ်ထုတ်သော အခိုက်၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်ကဲ့သို့ စတုတ္ထဈာန်ကို လျင်မြန်စွာ ဝင်စားနိုင်ကြမည် မဟုတ်သည်ကို သိတော်မူသောကြောင့် ထိုရဟန်းများ နဂါးကိုဆုံးမရန် ခွင့်တောင်းစဉ်က ခွင့်မပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
နန္ဒောပနန္ဒသည် “ငါ၏ နှာခေါင်းလေဖြင့် ဤရဟန်း၏ မွေးညင်းတွင်းမျှကိုသော်လည်း လှုပ်ရှားစေရန် ငါမတတ်နိုင်၊ ဤရဟန်းကား တန်ခိုးကြီးလှပေစွ” ဟု စဉ်းစားနေသည်။ ထိုစဉ် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် ရဟန်းအသွင်ကိုစွန့်၍ ဂဠုန်အသွင်ကို ဖန်ဆင်းပြီး နန္ဒောပနန္ဒကို လိုက်၏။ နန္ဒောပနန္ဒသည် နဂါး
စာမျက်နှာ-423
အသွင်ကိုစွန့်ပြီး လုလင်အသွင် ဖန်ဆင်း၍ အရှင်မြတ်၏ ခြေတော်ကို ရှိခိုးလျက် “အရှင်ဘုရား... အရှင်ဘုရားတို့ကို ကိုးကွယ်ရာဟု ဆည်းကပ်ပါ၏” ဟု လျှောက်၏။
ထိုစဉ် အရှင်မြတ်က “နန္ဒောပနန္ဒ ဘုရားရှင် ကြွလာတော်မူ၏၊ လာလော့၊ ဘုရားရှင်ထံ သွားကြစို့” ဟု နဂါးမင်းအား ပြောဆိုဆုံးမ၍ နဂါး အဆိပ်အတောက်ကင်းအောင် (ယဉ်ကျေးအောင်) ပြုပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ထံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားလေသည်။ နဂါးမင်းသည် ဘုရားရှင်အားရှိခိုး၍ “အရှင်ဘုရားတို့ကို ကိုးကွယ်ရာဟု ဆည်းကပ်ပါ၏” ဟု လျှောက်၏။ ဘုရားရှင်ကလည်း “နန္ဒောပနန္ဒ သင်သည် ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်ပါစေ” ဟု မိန့်တော်မူပြီး ရဟန်းအပေါင်း ခြံရံလျက် အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးအိမ်သို့ ဆွမ်းစားကြွတော်မူသည်။
အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးကြီးသည် အတော်နေမြင့်မှ ဆွမ်းစားကြွလာတော်မူသော ဘုရားရှင်အား “အဘယ့်ကြောင့် အလွန်နေမြင့်မှ ကြွလာတော်မူပါသနည်း” ဟု မေးလျှောက်ရာ “အရှင်မောဂ္ဂလာန်နှင့် နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်းတို့ စစ်ပွဲဖြစ်နေသောကြောင့်” ဟု ဖြေတော်မူသည်။ မည်သူရှုံး၍ မည်သူနိုင်သနည်းဟု မေးလျှောက်ပြန်ရာ နဂါးမင်းရှုံး၍ မောဂ္ဂလာန်နိုင်သည်ဟု ဖြေကြားတော်မူသည်။
ထိုအခါ အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးကြီးသည် အရှင်မောဂ္ဂလာန်အား ဂုဏ်ပြု ပူဇော်သက္ကာရကို ပြုလိုပါသောကြောင့် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး တပည့်တော်၏ ဆွမ်းကို ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းငါးရာတို့ လက်ခံတော်မူရန် ပင့်လျှောက်၍ ခုနစ်ရက်တိုင်တိုင် လှူဒါန်းပူဇော်လေသည်။
ရေတစ်ဝက်၊ မြေတစ်ဝက်လှုပ်၍ တန်ခိုးပြခြင်း
သာသနာ့ဒါယကာ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် နိဂြောဓသာမဏေငယ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့သည်။ ယခင်က အာဇီဝကတက္ကတွန်း တိတ္ထိခြောက်သောင်းတို့အား လုပ်ကျွေးလှူဒါန်းနေကျ အလှူဝတ်ကို ဖြတ်၍ ရဟန်းတို့အား နိစ္စဘတ်ဆွမ်း လှူဒါန်းပြီး အသောကာရုံကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး၏ အထောက်အပံ့ကို မရသော တိတ္ထိတို့မှာ တစ်နေ့တစ်ခြား အနေအစား ကြပ်ပြီး လာဘ်လာဘ ချို့တဲ့လာသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်သို့ ဝင်ရောက်၍ ရဟန်းတု ရဟန်းယောင်များအဖြစ်ဖြင့် နေထိုင်လာကြသည်။
စာမျက်နှာ-424
ရဟန်းစစ် ရဟန်းမှန်တို့သည် ရဟန်းတု ရဟန်းယောင်များနှင့် ဥပုသ်ပဝါရဏာ သံဃကံ စသည်တို့ကို မပြုလုပ် မပေါင်းသင်းဘဲ နေခဲ့ကြသည်မှာ (၇) နှစ် တိုင်တိုင် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ထိုအကြောင်းကို သိ၍ သာသနာတော်၌ ပေါ်ပေါက်နေသော အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးအောင်ပြု၍ ရဟန်းတော်များ အတူတကွ ဥပုသ်ကံ စသည်ပြုနိုင်ရေးအတွက် စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရန် အမတ်တစ်ဦးအား တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ ထိုအမတ်သည် မင်းကြီး၏ စကားကို အယူအဆလွဲမှားပြီး ဥပုသ်ပဝါရဏာပြုရန် ငြင်းဆန်သော ရဟန်းကောင်းများကို သတ်ဖြတ်သုတ်သင်လေသည်။
မင်းကြီးသည် ထိုကိစ္စ၌ မိမိ၏ပယောဂ ပါ မပါ သံသယဝင်ကာ စိတ်ပူပင်သောက ရောက်နေလေသည်။ မိမိ၏ ယုံမှားသံသယနှင့် ပူပင်သောကကို ပယ်ဖျောက်ပေးနိုင်မည့် ရဟန်းအား စုံစမ်းရှာဖွေရာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်သည် သင့်လျော်ကြောင်း အကြံပေးကြသည်။
မင်းကြီးသည် မိမိ၏ ယုံမှားသံသယနှင့် သာသနာတော်၌ ပေါ်ပေါက်နေသော အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်စေပြီး သာသနာတော်ကို ချီးမြှောက်နိုင်စွမ်း ရှိမရှိ သိနိုင်ရန် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်အား ဤကဲ့သို့ မေးမြန်းစုံစမ်းလေသည်။
“အရှင်ဘုရား တပည့်တော်အား တန်ခိုးပြာဋိဟာ တစ်မျိုး ပြတော်မူပါဘုရား”
“ဒကာတော် အဘယ်တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ကြည့်လိုပါသလဲ”
“အရှင်ဘုရား မြေတုန်လှုပ်ပုံကို ပြတော်မူပါ”
“ဒကာတော် မြေတစ်ပြင်လုံး တုန်လှုပ်ပုံနှင့် မြေကြီး တစ်ဝက်တစ်ခြမ်း တုန်လှုပ်ပုံ နှစ်မျိုးအနက် အဘယ်ကို ကြည့်လိုပါသလဲ”
“အရှင်မြတ် အဘယ်အရာက ပိုမိုခက်ခဲပါသလဲ ဘုရား”
“ဒကာတော် ရေအပြည့်ထည့်ထားသော ခွက်ထဲရှိ ရေအားလုံးကို လှုပ်ပြခြင်းနှင့် ရေတစ်ဝက်ကိုသာ လှုပ်ပြခြင်းသည် အဘယ်အရာက ပိုမိုခက်ခဲသည်ဟု သင် ထင်သလဲ”
“အရှင်မြတ် ရေတစ်ဝက်ကို လှုပ်ပြခြင်းက ပိုမို၍ ခက်ခဲပါလိမ့်မည် ဘုရား”
စာမျက်နှာ-425
“ဒကာတော် ထို့အတူဘဲ မြေတစ်ပြင်လုံးကို လှုပ်ပြခြင်းထက် မြေတစ်ဝက်တစ်ခြမ်းကို လှုပ်ပြခြင်းက ပိုမို၍ ခက်ခဲပေတယ်”
“အရှင်မြတ် သို့ဖြစ်လျှင် မြေတစ်ဝက်တစ်ခြမ်း လှုပ်ပုံကို ပြသတော်မူပါ ဘုရား”
“ဒကာတော်၊ သို့ဖြစ်လျှင် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ယူဇနာအရပ်တွင် အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာ၌ မျဉ်းတစ်ကြောင်းသား၍ မျဉ်း၏ အပြင်ဘက်၌ ရထားဘီးတစ်ခု၊ အတွင်းဘက်၌ ရထားဘီးတစ်ခု ထားပြီး ရထားကို ရပ်နေပါစေ၊ တောင်ဘက်မျက်နှာစာ၌ မျဉ်းတစ်ခုသား၍ မျဉ်း၏ အပြင်ဘက်၌ ခြေနှစ်ချောင်း၊ အတွင်းဘက်၌ ခြေနှစ်ချောင်း ထားပြီး မြင်းတစ်ကောင်ကို ရပ်နေပါစေ၊ အနောက်ဘက်မျက်နှာစာ၌ မျဉ်းတစ်ခုသား၍ မျဉ်း၏ အပြင်ဘက်၌ ခြေတစ်ချောင်း၊ အတွင်းဘက်၌ ခြေတစ်ချောင်း ထားပြီး လူတစ်ယောက်ကို ရပ်နေပါစေ၊ မြောက်ဘက်မျက်နှာစာ၌ မျဉ်းတစ်ခုသား၍ ရေအပြည့်ထည့်ထားသော ရေခွက်တစ်ခွက်ကို မျဉ်း၏ အပြင်ဘက် အတွင်းဘက် အညီအမျှ ကျအောင် ထားပါ”
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်မြတ် မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်ပေးပြီးနောက် “အရှင်ဘုရား တန်ခိုးပြချိန် တန်ပါပြီ” ဟု လျှောက်ထားသည်။
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော အဘိညာပါဒက စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူပြီး ထိုဈာန်မှထ၍ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် တစ်ယူဇနာအတွင်းရှိ မြေပြင်ကို တုန်လှုပ်ပြကာ “ဒကာတော်မင်းကြီး မြင်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည်။
ထိုအခါ အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာမျဉ်း၌ အတွင်းဘက်ရှိ ရထားဘီးသာ တုန်လှုပ်ပြီး အပြင်ဘက်ရှိ ရထားဘီးမှာ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေသည်။ ထို့အတူ တောင်ဘက်မျက်နှာစာမျဉ်း၌ ရပ်နေသော မြင်း၏ မျဉ်းအတွင်းရှိ ခြေနှစ်ချောင်းသာ လှုပ်ပြီး အပြင်ဘက်ရှိ ခြေနှစ်ချောင်းမှာ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေသည်။ အနောက်ဘက်မျက်နှာစာမျဉ်း၌ ရပ်နေသောလူ၏ မျဉ်းအတွင်းရှိ ခြေတစ်ချောင်းသာ လှုပ်ပြီး အပြင်ဘက်ရှိ ခြေတစ်ချောင်းမှာ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေသည်။ မြောက်ဘက်မျက်နှာစာ မျဉ်းပေါ်၌
စာမျက်နှာ-426
တည်ထားသော ရေပြည့်ခွက် တစ်လုံးထဲရှိ ရေတို့သည် မျဉ်း၏ အတွင်းဘက်၌သာ တုန်လှုပ်နေပြီး မျဉ်းအပြင်ဘက်ရှိ ရေတို့မှာ မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်နေသည်။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် အလွန်တရာ ခက်ခဲနက်နဲလှသည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြသမှုကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မြင်ရတွေ့ရသောအခါ ဤအရှင်မြတ် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် ငါ၏ ယုံမှားသံသယနှင့် ပူပင်သောကကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သူ ဖြစ်ပြီ၊ သာသနာတော်၌ ပေါ်ပေါက်နေသော အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းအေးစေနိုင်သူ ဖြစ်ပြီ၊ သာသနာတော်အား ချီးမြှောက်နိုင်သူ ဖြစ်ပြီဟု ယုံကြည်အားကိုးကာ မိမိ၏ စိတ်ထဲရှိသမျှ သံသယအားလုံးကို မေးမြန်းလျှောက်ထားလေတော့သည်။
ဤဗုဒ္ဓသာသနာတော်တွင် ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်ဖြင့် တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ပြသနိုင်သော ရဟန်းတော်ပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည့်အနက် ဤ၌ အချို့အဝက်ကိုသာ သာဓကအဖြစ် ထုတ်ဆောင်ပြခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်
နတ်တို့၏ နားသည် လူဖြစ်စဉ်က ပြုလုပ်ဆည်းပူး အားထုတ်အပ်သော ကောင်းမှုကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ သွေး စသော အပိတ်အပင် အနှောင့်အယှက်များ မရှိပေ။ ထိုထို ညစ်ညူးကြောင်း အညစ်အကြေးတို့မှ ကင်းဝေးသောကြောင့် နတ်တို့၏ နားသည် အဝေးမှ အသံနှင့် အလွန်တိုးသော အသံတို့ကို ကြားနိုင်ကြသည်။
ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်၏ နားသည်လည်း ဈာန်သမာဓိ စွမ်းအားကြောင့် လူသာမန်တို့ နားထက် ထူးခြားသော စွမ်းရည် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ အဝေးမှ အသံ၊ အလွန်တိုးသော အသံတို့ကို ကြားနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်၏ နားအကြားစွမ်းအင်သည် နတ်တို့၏ နားအကြား စွမ်းအင်နှင့် တူညီသည်။ (ဒိဗ္ဗ+သောတ၊ ဒိဗ္ဗ = နတ်တို့၏ နားနှင့် တူသော + သောတ = နား)
ဒိဗ္ဗသောတ အဘိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်ပုံ
စတုတ္ထဈာန်ရပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်မှ ထပြီးနောက် ကြိုတင် ပြင်ဆင်မှု (ပရိကံ) ကို ပြုရသည်။ ရှေးဦးစွာ ပကတိနားဖြင့် ကြားနိုင်လောက်သည့် ကျောင်းတိုက်မှ
စာမျက်နှာ-427
ခေါင်းလောင်းထိုးသံ၊ စည်သံ၊ ခရုသင်းသံ၊ ရဟန်းသာမဏေငယ်တို့၏ စာရွတ်ဆိုသံ၊ သာမန်စကားပြောသံ၊ ရေနွေးဆူသံ၊ နေပူကျဲကျဲ၌ သစ်ရွက်ခြောက် ဖျစ်ဖျစ်မြည်သံ၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ခြ၊ သန်း၊ ကြမ်းပိုးတို့ မြည်သံ စသည်အားဖြင့် အကြမ်းဆုံး အကျယ်ဆုံး အသံမှ အနူးညံ့ဆုံး အတိုးဆုံး အသံအထိ အသံအာရုံများကို နှလုံးသွင်းရမည်။ ထိုအသံတို့ကို အရပ်ဆယ်မျက်နှာလုံး၌ နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ ထိုသို့ နှလုံးသွင်းသောအခါ ထိုအသံတို့သည် ပကတိစိတ်၌ပင် ထင်ရှားလာကုန်၏။ ပရိကံပြုသော သမာဓိစိတ်၌မူကား ပိုမိုပေါ်လွင် ထင်ရှားလာကုန်၏။
အရပ်ဆယ်မျက်နှာရှိသည့်အနက် အရပ်မျက်နှာတစ်ခုစီကို စိတ်အာရုံစူးစိုက်၍ အဓိဋ္ဌာန်ပြုရမည်။ ဥပမာ—အရှေ့အရပ်၌ရှိ နတ်တို့၏ အသံကို ကြားရစေသတည်း၊ သို့မဟုတ် ပဲခူးမြို့ရှိ မည်သည့်ကျောင်း၊ မည်သည့်နေအိမ်မှ အသံကို ကြားရစေသတည်း စသည်ဖြင့် အလိုရှိသလို အဓိဋ္ဌာန်ပြု၍ စတုတ္ထဈာန်ကို ပြန်လည်ဝင်စားရသည်၊ ထိုစတုတ္ထဈာန်မှာ အဘိညာဉ်ဇော တစ်ကြိမ်သာဖြစ်၍ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဟု ခေါ်ရသည်။
ထိုအဘိညာဉ်ကို အားကောင်းအောင် ပြုလုပ်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အသံကို မိမိကြားလိုသော အရပ်ဖြင့် ပိုင်းခြားရမည်။ လက်တစ်သစ်၊ နှစ်သစ်၊ လေးသစ်၊ ရှစ်သစ်၊ တစ်ထွာ၊ တစ်တောင်၊ အခန်းတွင်း၊ ကျောင်းဦးပြာသာဒ်၊ ပရိဝုဏ်၊ သံဃာ့ရံ၊ ဆွမ်းခံရွာ၊ ဇနပုဒ် စသည်ဖြင့် စကြဝဠာတံတိုင်းတိုင်အောင် လည်းကောင်း၊ ထို့ထက်ကျော်လွန်၍လည်းကောင်း ကြားလိုရာအရပ်ကို ပိုင်းခြား၍ အဘိညာပါဒကဈာန်ကို ပွားများဝင်စားရာ၏။ အကြိမ်များစွာ လေ့ကျင့်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာမူ အဘိညာပါဒကဈာန်ကို တစ်ဖန် မဝင်စားတော့ဘဲ အဓိဋ္ဌာန်ပြုပြီးနောက် ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်စိတ် တိုက်ရိုက်ဖြစ်ပေါ်၍ ကြားနိုင်ကြသည်။ ဤသို့ကြားရာ၌လည်း အသံတို့သည် ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် ပျံတက်လျက် ခရုသင်း၊ ထက်စည်၊ အိုးစည်၊ မောင်း စသော အသံများဖြင့် အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ရောယှက်ဆူပွက်နေစေကာမူ မိမိကြားလိုသော အသံကို ဤကား ခရုသင်းသံ၊ ဤကား ထက်စည်သံ စသည်ဖြင့် ခွဲခြားစစ်ထုတ်၍ အလိုရှိရာ အသံကို ပြတ်ပြတ်သားသား ကြားနိုင်စွမ်းရှိသည်။
နားပင်းနေသူ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ် မရနိုင်
ပကတိအားဖြင့် နားကောင်းသူသည် သင့်လျော်ရာအရပ်မှ အသံများကို ကြားနိုင်စွမ်းရှိသည်။ ပင်ကိုက နားမကောင်းသူ၊ နားပင်းသူများမှာ မည်သည့်အသံကိုမျှ ကြားနိုင်စွမ်းမရှိပေ။ အလားတူပင် ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဖြင့်
စာမျက်နှာ-428
ဝေးသောအသံ၊ နီးသောအသံ၊ တိုးတိုးသံ၊ သိမ်မွေ့သောအသံ စသည်တို့ကို အလိုရှိသလို ကြားနိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း မူလ (ပဋိသန္ဓေ) က နားပင်းလာသူများမှာ ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ကို မရနိုင်ပေ။
ဘာသာခြား စကားသံကို ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဖြင့် သိနိုင်ပါသလား
ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် မည်သည့် ဗြဟ္မာ၊ လူ၊ နတ်တို့က ပြောသည်ဖြစ်စေ ကျယ်ကျယ်၊ တိုးတိုး အမျိုးမျိုးသော အသံကို အမှန်ပင် ကြားနိုင်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘာသာခြားစကားသံများကို ကြားလျှင် သိပါသလား၊ အဓိပ္ပာယ် နားလည်ပါသလားဟု မေးငြားအံ့။ မသိနိုင်ချေ။ အဓိပ္ပာယ်ကို နားမလည်ချေ။ သို့သော် ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဉ် ဖြင့် စကားပြောသူ၏ စိတ်အလိုကို သိအောင်ပြု၍ ဘာသာခြားစကားသံ၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သိရှိနားလည်နိုင်ပေသည်။ (ပဏ္ဍိတဝေဒနိယကျမ်း)
ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဖြင့် ဆွမ်းဒကာအား ချီးမြှောက်ခြင်း
ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးသည် စစ်ရှုံးသဖြင့် တိဿအမတ်နှင့်အတူ မြင်းမတစ်ကောင်ကို စီးလျက် ထွက်ပြေးလာကြသည်။ မင်းကြီးသည် လမ်းခရီး၌ ဆာလောင်မွတ်သိပ်လှသဖြင့် တိဿအမတ်အား “နောင်တော်ရယ် ငါကိုယ်တော် ဆာလောင်လှပြီ၊ ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲ” ဟု မေးမြန်းလျက် ညည်းညူလေသည်။
ထိုအခါ တိဿအမတ်က ရွှေခွက်ဖြင့် ထည့်ယူလာသော တစ်ယောက်စာ ထမင်းရှိနေသေးကြောင်း သံတော်ဦးတင်ရာ မင်းကြီးက လေးပုံ အညီအမျှ ပုံရန် မိန့်ကြားလေသည်။ ထိုစဉ် တိဿအမတ်က “မင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့မှာ မြင်းနှင့်ပါမှ သုံးဦးတည်းရှိရာ အဘယ်ကြောင့် လေးပုံ ပုံရပါမည်နည်း” ဟု မေး၏။ မင်းကြီးက—
“နောင်တော်၊ ငါကိုယ်တော်မြတ်သည် သိတတ်သော အရွယ်မှစ၍ သံဃာတော် အရှင်မြတ်များအား ဆွမ်းဦးမလှူဒါန်းဘဲ မစားဖူးပါ၊ ယခုလည်း မလှူရသေးဘဲ မစားလိုပါ”
ဟု ပြောလေသည်။
တိဿအမတ်သည် မင်းကြီး၏ အမိန့်အတိုင်း ထမင်းကို လေးပုံ ပုံ၏။ တစ်ပုံကိုမူ “သံဃာတော် အရှင်မြတ်တို့ဘုရား၊ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရန် အချိန်တန်ပါပြီ၊ ဆွမ်းစားကြွတော်မူပါဘုရား” ဟု ဆိုပြီး သံဃာတော်အား ဆွမ်းတော်တင်၍
စာမျက်နှာ-429
ပင့်ဖိတ်လေသည်။ ထိုသို့ ပင့်ဖိတ်ပြီးနောက် တိဿအမတ်က “အရှင်မင်းကြီး အခုလို တောကြီးမျက်မည်းထဲမှာ ဘယ်ကလာ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် ရနိုင်ပါမည်နည်း” ဟု လျှောက်ထားရာ မင်းကြီးက “ကျွန်ုပ်၏ စေတနာသဒ္ဓါတရား ရှိရိုးမှန်လျှင် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် ကြွလာပါလိမ့်မည်” ဟု မိန့်ကြားလေသည်။
တိဿအမတ်သည် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပင့်ဖိတ်၍ ဆွမ်းတော်ကပ်သည်၊ ထိုခဏတွင် ပိယင်္ဂုကျွန်း၌ သီတင်းသုံးနေသော အရှင်ဗောဓိမာတုတိဿမထေရ်ကြီးသည် ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြားတော်မူ၍ မင်းကြီးအား ချီးမြှောက်ရန် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာတော်မူသည်။
မင်းကြီးသည် သပိတ်ပိုက်လျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဆွမ်းခံကြွလာတော်မူသော အရှင်မြတ်အား မြင်ရလျှင် ပိုမိုသဒ္ဓါတရားဖြစ်ကာ သပိတ်ကို လှမ်းယူပြီး မိမိအတွက် ဝေစုကိုပါ လှူဒါန်းလိုက်သည်။ ထို့နောက် “ဤကောင်းမှုကြောင့် အစားအသောက်အတွက် တစ်စုံတစ်ရာ အနှောင့်အယှက် မတွေ့ရ မကြုံရပါလို၏” ဟု ဆုတောင်းလိုက်သည်။ တိဿအမတ်သည်လည်း သူ၏ဝေစုကို မထေရ်မြတ်အား လှူဒါန်းလိုက်သည်။ မြင်းမသည်လည်း သူ၏ဝေစုကို လောင်းလှူလိုသည့် အရိပ်လက္ခဏာ ပြသနေသဖြင့် မြင်းမ၏ ဝေစုကိုပါ အရှင်မြတ်အား လှူဒါန်းလိုက်သည်။
မထေရ်မြတ်သည် ဆွမ်းအားလုံးကို အလှူခံ၍ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ပြန်ကြွတော်မူပြီး သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းသို့ ရောက်လျှင် သံဃာ (၁၂၀၀၀) တစ်သောင်းနှစ်ထောင်နှင့်အတူ ဘုဉ်းပေးတော်မူလေသည်၊
မင်းကြီးသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လှသဖြင့် “ဆွမ်းကျန်များကို စွန့်ကြဲပို့လွှတ်တော်မူလျှင် ကောင်းလေစွ” ဟု စဉ်းစားကြံစည်နေမိသည်။ ထိုအကြံအစည်ကို အရှင်မြတ် သိတော်မူသဖြင့် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးအပြီးတွင် ဆွမ်းကျန်များကို သပိတ်နှင့်အတူ တန်ခိုးဖြင့် ကောင်းကင်မှ စေလွှတ်ပို့ပေးလိုက်သည်။ မင်းကြီး၊ တိဿအမတ်နှင့် မြင်းမတို့ သုံးဦးသား ဝအောင် စားကြရလေသည်။
မင်းကြီးသည် သပိတ်တော်ကို ကိုယ်တိုင်ဆေးကြော၍ သပိတ်ထဲသို့ သပိတ်သုတ်ရန် တဘက်တစ်ထည်ကိုပါ ထည့်ပြီးလျှင် “မထေရ်မြတ်ထံ ပြန်ရောက်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ မြှောက်တင်လိုက်ရာ သပိတ်သည် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ မထေရ်မြတ်၏ လက်တော်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၅။)
စာမျက်နှာ-430
စေတောပရိယအဘိညာဉ် (ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဉ်)
သူတစ်ပါးတို့၏ စိတ်အကြံကို သိစွမ်းနိုင်သော ဉာဏ်ကို စေတောပရိယအဘိညာဉ် ဟုလည်းကောင်း၊ ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဉ် ဟု လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ (စေတော+ပရိယ၊ စေတော=စိတ်ကို + ပရိယ=ပိုင်းခြား၍သိသော ဉာဏ်။ ပရ+စိတ္တ+ဝိဇာနန၊ ပရ=သူတစ်ပါး၏ + စိတ္တ=စိတ်ကို + ဝိဇာနန=သိခြင်း)
သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိအောင်ပြုလုပ်ပုံ
ဤစေတောပရိယဉာဏ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရပြီးမှသာ ပြည့်စုံနိုင်၏။ ထိုဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်သည် ဤစေတောပရိယဉာဏ်၏ ပရိကံ (ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု) ဖြစ်သည်။
စေတောပရိယအဘိညာဉ်ဖြင့် သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိအောင် ပြုလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးဦးစွာ အာလောက (အလင်း) ကသိုဏ်းကို ပွားများဝင်စား၍ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် သူတစ်ပါး၏ နှလုံးသားရုပ်ဝတ္ထုကို မှီတွယ်၍ ဖြစ်နေသော သွေး၏ အရောင်အဆင်းကို ကြည့်ရှု၍ ထိုသူ၏စိတ်ကို ရှာအပ်၏။
ယင်းသို့ ရှာရာတွင် ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်စိတ် ဖြစ်နေသောသူ၏ နှလုံးသွေးသည် နီမြန်းနေပြီး ပညောင်သီးမှည့် အဆင်းနှင့်တူ၏။ နှလုံးမသာယာစိတ် ဖြစ်နေသူ၏ နှလုံးသွေးသည် မည်းနက်နေပြီး သပြေသီးမှည့် အဆင်းနှင့် တူ၏။ မရွှင်မမည်း အလယ်အလတ်စိတ် ဖြစ်နေသူ၏ နှလုံးသွေးသည် ကြည်လင်နေပြီး နှမ်းဆီအဆင်းနှင့်တူ၏။
နီသော နှလုံးသွေးရုပ်သည် ဝမ်းသာမှု (သောမနဿ) ကြောင့် ဖြစ်၏။ မည်းနက်သော နှလုံးသွေးရုပ်သည် နှလုံးမသာယာမှု (ဒေါမနဿ) ကြောင့် ဖြစ်၏။ ကြည်လင်သော နှလုံးသွေးရုပ်သည် အလယ်အလတ်စိတ်ရှိမှု (ဥပေက္ခာ) ကြောင့် ဖြစ်၏။ ဤသို့အားဖြင့် သူတစ်ပါး၏ နှလုံးသွေးရုပ် အဆင်းအရောင်ကို ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှု၍ ထိုသူ၏စိတ်ကို ရှာပြီး စေတောပရိယဉာဏ် အားကောင်းအောင် ပြုလျက် စိတ်ကိုသိလေ၏။
စေတောပရိယအဘိညာဉ် ဉာဏ်အားကောင်းလာသောအခါ နှလုံးသွေးရုပ်ကို မကြည့်ရှုရတော့ဘဲ စိတ်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ပြောင်းရွှေ့လျက် ထိုသူ၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်နေသော ကာမာဝစရစိတ်အားလုံးကို လည်းကောင်း၊ ရူပါဝစရစိတ် အားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ အရူပါဝစရစိတ် အားလုံးကိုလည်းကောင်း သိနိုင်လေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-431
ထိုကဲ့သို့ နှလုံးသွေးရုပ်ဝတ္ထုကို ကြည့်ရှုရန် သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိအောင် ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှေးအဋ္ဌကထာ၌ အောက်ပါအတိုင်း မိန့်ဆိုထားသည်—
အရူပဘုံ၌ သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိလိုသော အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်သူ၏ နှလုံးသွေးရုပ်ကို ကြည့်ရှုရသေးသနည်း၊ အဘယ်သူ၏ ဣန္ဒြေဖောက်ပြန်ပုံကို ကြည့်ရှုရသေးသနည်းဟု မေးလျှင် တစ်စုံတစ်ယောက်၏ နှလုံးသားရုပ်ကို ဣန္ဒြေဖောက်ပြန်ပုံကိုမျှ မကြည့်ရှုရတော့ပါ၊ အမှတ်မရှိ တစ်ပါးပါးသောဘုံ၌ အမှတ်မရှိ တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူ၏ စိတ်ကို နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်လျှင် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါး အပြားရှိသော စိတ်ကို သိခြင်းသည် စေတောပရိယအဘိညာဉ်တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အရာပေတည်း၊ သို့သော် ယခုပြဆိုခဲ့သော နှလုံးသွေးရုပ်ကို ကြည့်၍ ရှာပုံစကားသည် ဤစေတောပရိယအဘိညာဉ်၌ နှလုံးသွင်းလေ့လာမှုကို မပြုဖူးသေးသော အားထုတ်ခါစ ပုဂ္ဂိုလ်အတွက်သာ ဖြစ်ပေသည်။
ထို့ကြောင့် သူတစ်ပါး၏ နှလုံးသွေးရောင် အဆင်းကို ကြည့်၍ စိတ်ကို သိအောင်ပြုခြင်းသည် စေတောပရိယအဘိညာဉ်၌ နှလုံးမသွင်းဖူးသေးသူ အတွက်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုအဘိညာဉ်၌ အဖန်ဖန် နှလုံးသွင်းလေ့ကျက်ဖူးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကား အာရုံပြုရုံမျှဖြင့် သူတစ်ပါးစိတ်ကိုသိနိုင်၏။
သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိပုံ
စေတောပရိယအဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်သည် သူတစ်ပါးစိတ် ဖြစ်နေပုံ အမျိုးမျိုးကို သိနိုင်သည်။ အဘယ်သို့နည်း—
ရာဂနှင့်တကွ ဖြစ်သောစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း ရာဂစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ ရာဂကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း ရာဂကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
ဒေါသစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း ဒေါသစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ ဒေါသကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း ဒေါသကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
မောဟစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း မောဟစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ မောဟကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း မောဟကင်းသောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
စာမျက်နှာ-432
တွန့်ဆုတ်သောစိတ် ဖြစ်နေလျှင်လည်း တွန့်ဆုတ်သောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ ပျံလွှင့်သောစိတ် ဖြစ်နေလျှင် ပျံလွှင့်သောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ဖြစ်နေလျှင် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ မဟဂ္ဂုတ်စိတ် မဟုတ်လျှင် မဟဂ္ဂုတ်စိတ် မဟုတ်ကြောင်း သိ၏။
အမြတ်ဆုံး မဟုတ်သော စိတ်ဖြစ်နေလျှင်လည်း အမြတ်ဆုံးမဟုတ်သောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။ အမြတ်ဆုံး (အနုတ္တရ) စိတ် ဖြစ်နေလျှင် အမြတ်ဆုံး (အနုတ္တရ) စိတ်ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
တည်ကြည်စိတ် ဖြစ်နေလျှင် တည်ကြည်စိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏၊ တည်ကြည်စိတ် မဟုတ်လျှင် တည်ကြည်စိတ် မဟုတ်ကြောင်း သိ၏။
လွတ်မြောက်သောစိတ် ဖြစ်နေလျှင် လွတ်မြောက်သောစိတ်ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏၊ မလွတ်မြောက်သောစိတ် ဖြစ်နေလျှင် မလွတ်မြောက်သောစိတ် ဖြစ်နေကြောင်း သိ၏။
အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးကြီး၏ စိတ်အကြံကို သိတော်မူပုံ
ဘုရားရှင်သည် နောင်တွင် ကျောင်းဒကာ ဖြစ်လာမည့် အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးကြီးအား စေတောပရိယအဘိညာဉ်ဖြင့် ကိုယ်တော်မြတ်အပေါ်၌ ဗုဒ္ဓအစစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်ဝင် ယုံကြည်စေခဲ့သည်။
အနာထပိဏ်သေဋ္ဌေးကြီးသည် အရောင်းအဝယ် ကိစ္စဖြင့် ရာဇဂြိုဟ်သို့ ရောက်ခိုက် ဘုရားပွင့်တော်မူကြောင်း သိရ၍ ဘုရားရှင် အထံတော်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။
လောက၌ ဘုရားအမည်ခံ ပုရာဏကဿပ အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်များစွာ ရှိသည်။ ငါကဲ့သို့ ထင်ရှားသော သေဋ္ဌေးကြီး တစ်ယောက်အဖို့ ဘုရားကိုးကွယ်မှားလျှင် လူကဲ့ရဲ့ရာ ဖြစ်ပေတော့မည်။
သို့အတွက် ဘုရားရှင်ထံ မရောက်ခင် ကြိုတင်၍ စိတ်အကြံဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ခဲ့သည်မှာ “ငါ၏ မိဘများ ပေးလိုက်သည့် သုဒတ္ထ ဟူသော ငယ်နာမည်ကို အခြားမည်သူမျှ မသိရှိကြ၊ အနာထပိဏ်ဟူသော အမည်ကိုသာ လူများစု သိရှိကြသည်။ ယခု ဖူးတွေ့ရမည့် ဘုရားရှင်သည် သဗ္ဗညု ဗုဒ္ဓအစစ် ဧကန် ဖြစ်ပါက ငါ့အား ‘သုဒတ္ထ’ ဟူသော ငယ်နာမည်ဖြင့် မိန့်မြွက် ခေါ်တော်မူပါစေ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-433
ဘုရားရှင်သည် သေဋ္ဌေးကြီး၏ စိတ်အကြံကို စေတောပရိယ တန်ခိုး အဘိညာဉ်ဖြင့် သိတော်မူ၍ သေဋ္ဌေးကြီး ရောက်လာသည့်အခါ “လာ လာ သုဒတ္ထ” ဟု ကြိုဆို နှုတ်ဆက် မိန့်မြွက်တော်မူလိုက်ရာ သေဋ္ဌေးကြီးမှာ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ဘုရားစင်စစ် ဧကန် ဖြစ်ကြောင်းကို စိတ်ချလက်ချ သက်ဝင် ယုံကြည်သွားလေသည်။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်
ရှေးရှေးဘဝတို့၌ မြင်ဖူး၊ တွေ့ဖူး၊ ကြားဖူး၊ အာရုံပြုဖူးသော မိမိခန္ဓာ၊ သူတစ်ပါးခန္ဓာ၊ ထိုခန္ဓာတို့နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော အမျိုး၊ အမည်၊ အနွယ်၊ နိဗ္ဗာန်စံပြီးသူ ဖြစ်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ နိဗ္ဗာန် စသည်တို့—ဤတရားအားလုံးသည် စိတ်ဖြင့် စွဲမှီအပ် အာရုံပြုအပ်ဖူးသောကြောင့် “ပုဗ္ဗေနိဝါသ” မည်၏။ ထိုပုဗ္ဗေနိဝါသ အမည်ရသော တရားအားလုံးကို ပြန်ပြောင်း၍ အောက်မေ့နိုင်သော သတိနှင့် ယှဉ်သည့် ဉာဏ်သည် “ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်” မည်၏။ (ပုဗ္ဗေ = ရှေး၌ + နိဝါသ = နေဖူးသည်ကို + အနုဿတိ = အစဉ်အောက်မေ့နိုင်သော အသိ)
ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ပုံ
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ်ဖြင့် ရှေးဖြစ်ဟောင်းများကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့ သတိရနိုင်သော တန်ခိုးရှင်သည် လွန်ခဲ့ပြီးသော တစ်ဘဝ၊ နှစ်ဘဝ၊ သုံးဘဝ၊ လေးဘဝ၊ ငါးဘဝ၊ ဆယ်ဘဝ၊ ဘဝနှစ်ဆယ်၊ ဘဝသုံးဆယ်၊ ဘဝလေးဆယ်၊ ဘဝငါးဆယ်၊ ဘဝတစ်ရာ၊ ဘဝတစ်ထောင်၊ ဘဝတစ်သိန်းနှင့် များစွာသော ကမ္ဘာတို့ကို မှတ်မိသည်။
ထိုသို့ မှတ်မိရာတွင် ငါသည် မည်သည့်ဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ ထိုဘဝ၌ ငါ၏အမည်ကား မည်သူ၊ ငါ၏အနွယ်ကား ဂေါတမနွယ်၊ ငါ၏အဆင်းကား ဖြူသည်၊ မည်းသည်။ ထိုဘဝ၌ မည်သည့်အစာကို စားခဲ့ရသည်။ မည်သို့ ချမ်းသာသည်၊ ဆင်းရဲသည်၊ အသက် မည်မျှ ရှည်သည်၊ ထိုဘဝမှ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မည်သည့်ဘဝ၌ ဖြစ်ရသည်။ ထိုဘဝ၌ အမည်ကား ဤသို့၊ အဆင်းကား ဤပုံ စသည်ဖြင့် ဖြစ်ခဲ့သမျှ ကြုံခဲ့သမျှ အရာအားလုံးကို အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် အမျိုးသားတစ်ယောက်သည် မိမိရွာမှ အခြားရွာသို့ သွားရာ၏။ ထိုရွာမှ အခြားရွာသို့ ဆက်သွားပြန်၏။ အလိုရှိသမျှ သွားပြီးနောက် မိမိအိမ်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့၏။ ထိုသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက်တွင် မိမိ
စာမျက်နှာ-434
သွားရောက်ခဲ့သော ခရီးစဉ်ကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့ဆင်ခြင်သောအခါ တစိမ့်စိမ့်တွေး၍ တရေးရေး မှတ်မိနေသည်။ မြင်ယောင်နေသည်။ ယခုပင် သွားနေရသကဲ့သို့ ခံစားနေရသည်။
ထိုအတူပင် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း ရှေးရှေးဘဝများစွာက မိမိနေထိုင် တွေ့ကြုံခဲ့ရသမျှ အားလုံးကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့ ဆင်ခြင်၍ ထိုထိုဘဝ၌ တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရသမျှ အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို အရှိအတိုင်း အမှန်အတိုင်း သိမြင်နိုင်လေသည်။
ရှေးဖြစ်ဟောင်းကို အောက်မေ့နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ် ၆ ဦး
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်ရ၍ ရှေးဖြစ်ဟောင်းများကို ပြန်ပြောင်း အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ် ၆-ဦး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ—
၁။ သာသနာပ ရသေ့ (တိတ္ထိ)
၂။ ပကတိသာဝက
၃။ မဟာသာဝက
၄။ အဂ္ဂသာဝက
၅။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
၆။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်
တို့ ဖြစ်သည်။
သိနိုင်သောကမ္ဘာ အပိုင်းအခြား
ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့သိမြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ် ၆-ဦးအနက် သာသနာပ ရသေ့ (တိတ္ထိ) တို့သည် ကမ္ဘာ (၄၀) ကိုသာ အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ကြသည်။ ထို့ထက်ပို၍ မသိနိုင်ကုန်၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သမထဘာဝနာ သက်သက်ကိုသာ အားထုတ်၍ အဘိညာဉ်ရသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးကို ပိုင်းခြား သိမြင်သော ဝိပဿနာတရား အားထုတ်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ပညာအားနည်းကြသည်။ အကယ်၍ နာမ်ခန္ဓာ ဖြစ်စဉ်မရှိသည့် အသညသတ်ဘုံသို့ ရောက်ခဲ့သည့် ဘဝတစ်ခု ကြားခံရှိနေပါက သာသနာပရသေ့တို့၏ ဉာဏ်သည် ရှေ့မတိုးနိုင်တော့ဘဲ ရပ်ဆိုင်းသွားကြ၍ ထိုခဏမှ ဘဝသံသရာ စတင်သည်ဟု ယူဆကြလေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-435
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ တပည့် သာဝကများမှာကား ဘုရားရှင်ထံမှ နည်းပညာ ရရှိထားကြသောကြောင့် ထိုအသညသတ် ကြားခံကို ကျော်၍ ရှေ့သို့ ကမ္ဘာ (၅၀၀) ခုန်ကျော်၍ အာရုံပြုနိုင်ကြသည်။
ပကတိသာဝကတို့သည် သမထဝိပဿနာပညာအားကောင်းသောကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ရာမှ ကမ္ဘာတစ်ထောင်အထိ အောက်မေ့သိမြင်နိုင်ကြသည်။
ရှစ်ကျိပ်သော မဟာသာဝကတို့သည် ထို့ထက် ပညာဉာဏ် အားကောင်းသောကြောင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထိ အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ကြသည်။ အဂ္ဂသာဝကနှစ်ပါး (အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်) တို့သည် ကမ္ဘာပေါင်း တစ်အသင်္ချေနှင့် တစ်သိန်းတိုင်အောင် အောက်မေ့သိမြင်နိုင်ကြသည်။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါင်း နှစ်အသင်္ချေနှင့် တစ်သိန်းတိုင်အောင် အောက်မေ့ သိမြင်နိုင်ကြသည်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်တို့ကား ကမ္ဘာအပိုင်းအခြား အတိုင်းအဆမရှိ အောက်မေ့ သိမြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။
သိပုံ အခြင်းအရာ
ရှေးဖြစ်ဟောင်းကို ပြန်ပြောင်း၍ အောက်မေ့ဆင်ခြင်ရာ၌ သိပုံအခြင်းအရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူကြပေ။ ဉာဏ်ပါရမီအလိုက် ကွာခြားကြသည်။
သာသနာပ ရသေ့ (တိတ္ထိ) တို့သည် ခန္ဓာစဉ်ကို လျှောက်၍သာ အောက်မေ့နိုင်ကြသည်။ “ခန္ဓာအစဉ်ကိုလွှတ်၍ ဘဝတစ်ခု၏ အဆုံး စုတိကို အောက်မေ့ပြီးနောက် ထိုဘဝ၏အလယ်ပိုင်းကို မဆင်ခြင်တော့ဘဲ ခုန်ကျော်ကာ ထိုဘဝ၏ အစ ပဋိသန္ဓေကို အောက်မေ့ခြင်း” ဟု ဆိုအပ်သော စုတိပဋိသန္ဓေနှစ်ခုကို အာရုံပြု၍ အောက်မေ့ခြင်း မပြုနိုင်ကြကုန်။ ဥပမာ—မျက်စိမမြင်သူသည် တောင်ဝှေးကိုလွှတ်၍ မိမိအလိုရှိရာသို့ မသွားရောက်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ သာသနာပ ရသေ့ (တိတ္ထိ) တို့သည် ခန္ဓာအစဉ်ကိုလွှတ်၍ မိမိအလိုရှိရာကို ခုန်ကျော်လျက် မအောက်မေ့ မဆင်ခြင်နိုင်ကြပေ။
ပကတိသာဝကများနှင့် ရှစ်ကျိပ်သော မဟာသာဝကကြီးတို့သည် ခန္ဓာအစဉ်ကိုလျှောက်၍လည်း အောက်မေ့နိုင်ကြသည်။ ခန္ဓာအစဉ်ကိုလွှတ်၍ စုတိပဋိသန္ဓေအလိုအားဖြင့်လည်း ပြောင်းရွှေ့၍ အောက်မေ့နိုင်ကြသည်။
စာမျက်နှာ-436
အဂ္ဂသာဝကနှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့သည် မျက်စိအမြင်ကောင်းသူ တောင်ဝှေးမပါဘဲ လမ်းလျှောက်နိုင်သကဲ့သို့ ခန္ဓာအစဉ်ကိုလျှောက်၍ ဆင်ခြင်ဖွယ် အောက်မေ့ဖွယ် မလိုတော့ပေ။ ဘဝတစ်ခု၏ စုတိကို မြင်ပြီးလျှင် ပဋိသန္ဓေကို မြင်တော်မူနိုင်ကြသည်။ တစ်ဖန် အခြားဘဝတစ်ခု၏ စုတိကိုမြင်ပြီးလျှင် ပဋိသန္ဓေအလိုအားဖြင့်သာလျှင် ပြောင်းရွှေ့ဆက်စပ်လျက် အောက်မေ့တော်မူနိုင်ကြပေသည်။
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကား ခန္ဓာအစဉ်ဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စလည်း မရှိ၊ စုတိပဋိသန္ဓေအလိုအားဖြင့် ပြောင်းရွှေ့၍ ဆင်ခြင်ဖွယ်လည်း မလိုတော့ပေ။
မှန်ပေသည်။ ဘုရားရှင်တို့အဖို့ အောက်မေ့ ဆင်ခြင်တော်မူလိုက ကမ္ဘာပေါင်းများစွာတို့၌ အောက်မှအထက်၊ အထက်မှအောက် အလိုရှိတော်မူရာ ဌာန၊ ဘုံ၊ ဘဝသည် ထင်ရှားလျက် ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာပေါင်း များစွာတို့ကိုသော်လည်း အလိုရှိရာ အလိုရှိရာကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့်သက်ရောက်၍ ခြင်္သေ့များ ခုန်သွားပုံကဲ့သို့ ခုန်ကျော်၍ အောက်မေ့ဆင်ခြင်တော်မူနိုင်ကြပေသည်။
ထိုသို့ အောက်မေ့ဆင်ခြင်တော်မူရာ၌ ဘုရားရှင်တို့၏ ဉာဏ်တော်ကို ဥပမာအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားပါသည်။
သားမြီးမျှင်ကို ထိမှန်အောင် ပစ်နိုင်သော ဘုရားအလောင်းတော် သရဘင်္ဂပညာရှိကဲ့သို့သော လေးသည်ကျော် ပစ်လိုက်သောမြားသည် အကြား၌ သစ်ပင် ခြုံနွယ်စသည်တို့၌ မငြိကပ်ဘဲ ပစ်မှတ်၌သာ ကျရောက်ထိမှန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ အကြားအကြားသော ဘဝတို့၌ မကပ် မလွှဲချော်ဘဲ မလိုအပ်သည့်ဘဝကို ကျော်လွန်ချန်ထားခဲ့၍ အလိုရှိရာ အလိုရှိရာ ဘဝ ဘုံ ဌာနကိုသာ အောက်မေ့နိုင် သိတော်မူနိုင်ပေသည်။
ပုဂ္ဂိုလ်အလိုက် အလင်းကွဲပြားခြင်း
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ်ဖြင့် ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပါရမီလိုက်၍ အမြင်အင်အားချင်း၊ အလင်းရောင်အင်အားချင်း မတူကြပေ။
သာသနာပ တိတ္ထိတို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် ပိုးစုန်းကြူး၏ အလင်းရောင်နှင့် တူ၏။
ပကတိသာဝကတို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် ဆီမီးခွက် အလင်းရောင်နှင့် တူ၏။
မဟာသာဝကတို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် မီးရှူးတန်ဆောင် (မီးရှူးတိုင်) မီးဒုတ် အလင်းရောင်နှင့် တူ၏
စာမျက်နှာ-437
အဂ္ဂသာဝကတို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် သောက်ရှူးကြယ် (သောကြာကြယ်) အလင်းရောင်နှင့် တူ၏။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် လရောင်နှင့် တူ၏။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့၏ အမြင်စွမ်းအား အလင်းရောင်သည် သရဖီဥတု (တန်ဆောင်မုန်းလ) အခါ တောက်ပသော နေမင်း၏ အလင်းရောင်နှင့် တူ၏။
ထို့ကြောင့် သာသနာပရသေ့ (တိတ္ထိ) တို့၏ ရှေးဖြစ်ဟောင်း (ပုဗ္ဗေနိဝါသ) ကို အောက်မေ့ခြင်းသည် မျက်မမြင်ပုဂ္ဂိုလ်များ တောင်ဝှေးနှုန်းဖြင့် (ထောက်၍ စမ်း၍) သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
ပကတိသာဝကတို့၏ အောက်မေ့ခြင်းသည် သစ်တုံးတစ်ခုဖြင့် ခင်းထားသော ချောင်းငယ်တံတားကို သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
မဟာသာဝကတို့၏ အောက်မေ့ခြင်းသည် လူလေးငါးယောက်သွားလောက်သည့် ပျဉ်ခင်းတံတားကို သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
အဂ္ဂသာဝကတို့၏ အောက်မေ့ခြင်းသည် လှည်းလမ်းတံတားကို သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ အောက်မေ့ခြင်းသည် ကုန်သည်များသွားရာ လမ်းမကြီးကို သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်တို့၏ အောက်မေ့ခြင်းသည် လှည်းအစီး နှစ်ဆယ်၊ သုံးဆယ် တစ်ပြိုင်နက် သွားလောက်သည့် လှည်းလမ်းမကြီး (အဝေးပြေးကားလမ်းမကြီး) ကို သွားခြင်းနှင့် တူ၏။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်ဖြင့် အောက်မေ့သိမြင်ခြင်း
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်ဖြင့် ရှေးဖြစ်ဟောင်းတို့ကို အောက်မေ့လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အစဉ်အတိုင်း ဈာန်လေးပါးတို့ကို ဝင်စားပြီးလျှင် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်မှ ထ၍ မိမိနောက်ဆုံးဖြစ်သော ထိုင်နေခဲ့ခြင်းကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ နောက်ကြောင်းပြန်၍ ဤတစ်နေ့တာ အမျိုးမျိုး အထွေထွေ လှုပ်ရှား သွားလာခဲ့သော အချိန်ကာလ၊ နေရာဌာနတို့ကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။
ထို့နောက် ဒုတိယနေ့၊ တတိယနေ့၊ စတုတ္ထနေ့၊ ပဉ္စမနေ့၊ ဆယ်ရက်မြောက်နေ့၊ လခွဲ၊ တစ်လ၊ တစ်နှစ်၊ ဆယ်နှစ်၊ နှစ်နှစ်ဆယ် စသည်ဖြင့် ဤဘဝ၌ မိမိ၏ ပဋိသန္ဓေကာလတိုင်အောင် နောက်ကြောင်းပြန်၍ နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။
စာမျက်နှာ-438
ထို့နောက် ရှေးဘဝစုတိခဏ၌ ဖြစ်ခဲ့သော ရုပ်နာမ်တို့ကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ ပညာထက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်မှ ပထမအကြိမ်ဖြင့်ပင် ပဋိသန္ဓေကိုခွာ၍ စုတိခဏ၌ နာမ်ရုပ်ကို အာရုံပြုခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏။ မစွမ်းနိုင်ခဲ့သော် လက်မြှောက်အရှုံးမပေးအပ်။ အဘိညာပါဒကဈာန်ကိုပင် အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ဝင်စားအပ်၏။ ထိုဈာန်မှ ထတိုင်းထတိုင်း စုတိဌာနကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်၏။ ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ရှေး၌ နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ပြီးသည်ကို မဆင်ခြင်ရတော့ဘဲ ပဋိသန္ဓေကိုသာ ဆင်ခြင်ကာ မကြာမီ ထိုပဋိသန္ဓေကိုခွာ၍ စုတိခဏ၌ ဖြစ်ခဲ့သော နာမ်ရုပ်ကို အာရုံပြုနိုင်တော့၏။
ထိုကဲ့သို့ နောက်ဆုံးထိုင်နေခြင်းမှစ၍ ဤဘဝပဋိသန္ဓေတိုင်အောင် အာရုံပြု၍ ဖြစ်သော ဉာဏ်သည်လည်း ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် မဟုတ်သေးပေ။ ယင်းဉာဏ်သည်ကား ပရိကံသမာဓိနှင့် ယှဉ်သော ဉာဏ်သာ ဖြစ်၏။
အကြင်အခါ၌ ပဋိသန္ဓေကို ကျော်လွန်၍ လွန်ခဲ့သော ဘဝစုတိခဏ၌ ဖြစ်သော နာမ်ရုပ်ကို အာရုံပြုလျက် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်စိတ် ဖြစ်ပေါ်၏။ ထို့နောက် စတုတ္ထဈာန်ဇော ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအခါ ထိုဉာဏ်၌ ယှဉ်သော သတိဖြင့်သာ များပြားလှစွာသော ရှေး၌ နေခဲ့ဖူးသည့် ခန္ဓာအစဉ်ကို အောက်မေ့နိုင်သည်။
ထိုပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်ဖြင့် ဘဝတစ်ခုမှစ၍ ဘဝပေါင်း ရာ၊ ထောင်၊ သိန်း၊ သန်း၊ ကုဋေ၊ ကုဋာနှင့်တကွ ကပ်ကမ္ဘာတည်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း၊ ကမ္ဘာသစ်တည်ပုံ စသည်တို့ကို အလိုရှိတိုင်း အောက်မေ့သိမြင်နိုင်သည်။
ဇာတိဿရဉာဏ်
ဇာတိဿရဉာဏ်သည် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ အဘိညာဉ်နှင့် ဆင်တူ၏။ သို့သော် ထိုအဘိညာဉ်လောက်ကား တန်ခိုးအစွမ်းမရှိပေ။ ဇာတိဿရဉာဏ်သည် သမထစွမ်းအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်မဟုတ်။ ရှေးဆုတောင်းနှင့် ကာမာဝစရ ကုသိုလ်ကံအထူးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ (ဇာတိ = ရှေးဘဝကို + သရ = အောက်မေ့ခြင်း။)
ဇာတိဿရဉာဏ်ရသူသည် မိမိဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရှေးဘဝတို့ကို တစ်ဘဝမှ ဘဝငါးရာအထိ အောက်မေ့နိုင်သည်။ ယင်းသို့ အောက်မေ့ရာတွင် အချို့မှာ အမိဝမ်းထဲကပင် အောက်မေ့နိုင်ကြသည်။ အချို့မှာ မွေးဖွားစကလည်းကောင်း၊ အချို့မှာ မိမိနေခဲ့ဖူးသော အရပ်ကို မြင်ရမှလည်းကောင်း၊ အချို့မှာ အကြောင်းတိုက်ဆိုင်မှလည်းကောင်း၊ အချို့မှာ တစ်ဘဝနှစ်ဘဝကို ခုန်ကျော်၍လည်းကောင်း အောက်မေ့သိမြင်နိုင်ကြသည်။ ဇာတိဿရဉာဏ်ရသူသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်လျှင် (၈) ဘဝထက်ပို၍ မအောက်မေ့နိုင်။ (မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၅။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၁၇။ မ၊ဋီ၊၃၊၂၃၅။)
စာမျက်နှာ-439
ဇာတိဿရဉာဏ်ရသူများ
ဇာတိဿရဉာဏ်ရသူများအနက် အချို့ကို သာဓကအဖြစ် အကျဉ်းချုပ် ဖော်ပြပါမည်။
ပတိပူဇိကာမာလာ: သာဝတ္ထိပြည်သူ ပတိပူဇိကာသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည် မာလာဘာရီနတ်သား၏ ဇနီး နတ်သမီးဘဝမှ စုတေကာ လူဖြစ်လာသည်ကို သိမြင်လေသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၉။)
ကုမ္မာသပိဏ္ဍိဇာတ်လမ်း: ဘုရားအလောင်းတော် ဗြဟ္မဒတ်မင်းသားသည် သွားတတ်စအရွယ်ကပင် ဇာတိဿရဉာဏ်ရ၍ ဆင်းရဲသားဘဝမှ စုတေကာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား မုယောမုန့် လှူဒါန်းခဲ့သော အကျိုးကြောင့် ဤဘဝ၌ မင်းသားဖြစ်ရသည်ကို သိမြင်လေသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၈၆။)
တေမိမင်းသား: အလောင်းတော် တေမိမင်းသားသည် တစ်လသားအရွယ်တွင် ခမည်းတော်မင်းကြီး၏ ရင်ခွင်၌ နေစဉ် ခမည်းတော်မင်းကြီးက သူခိုးလေးယောက်အား သတ်မိန့်စီရင်ချက်ချရာတွင် “ငါသည် ခိုးသူသတ်ရာ ဤအိမ်သို့ အဘယ်ဘဝမှ ရောက်လာလေသနည်း” ဟု ဆင်ခြင်ရာ တာဝတိံသာမှ ရောက်လာခဲ့သည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဥဿဒငရဲငယ်၌ အနှစ်ရှစ်သောင်း ဖြစ်ခဲ့ရသော ဘဝကိုလည်းကောင်း၊ ဗာရာဏသီ၌ အနှစ်နှစ်ဆယ် မင်းပြုခဲ့ရသည်ကိုလည်းကောင်း သိမြင်လေသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၆၊၄။)
သူငယ်လေးတစ်ဦး: သူငယ်လေးတစ်ယောက်သည် မမွေးဖွားမီ မိခင်ဝမ်းတွင်းကပင် ဇာတိဿရဉာဏ်ရရှိပြီး အစဉ်အတိုင်း မိမိဖြစ်ခဲ့ရသော နွားဘဝ၊ ခွေးဘဝ၊ လင်းမြွေဘဝ၊ ညီငယ်နှင့် ချစ်ကြိုက်နေသည့် မိမိမယား၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ညီငယ်၏ သတ်ဖြတ်မှုကို ခံခဲ့ရသော လူ့ဘဝတို့ကို သိမြင်လေသည်။ ထိုလူငယ်လေးသည် မိခင်ဝမ်းမှ ကျွတ်လာသည့်အခါ မိခင်လက်နှင့်ထိလျှင် ငို၏။ မိခင်နို့ကိုလည်း မစို့၊ ထို့ကြောင့် အဖိုးအဖွားများက မွေးမြူခဲ့ရသည်။ (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၉။)
ယခုမျက်မှောက်ဘဝ လူဝင်စားအချို့တို့လည်း ရှေးကဖြစ်ခဲ့ဖူးသော တစ်ဘဝ၊ နှစ်ဘဝ စသည်ကို အောက်မေ့သိမြင်နိုင်သည့် ဇာတိဿရဉာဏ်ရှင်များ ဖြစ်ကြသည်။
ဇာတိဿရဉာဏ်ကို လူသားများသာမက တိရစ္ဆာန်များလည်း ရှိကြသည်။ သာဓကအားဖြင့် မတကဘတ္တဇာတ်လာ သိုးတစ်ကောင်သည် ဘဝငါးရာ ခေါင်းဖြတ်အသတ်ခံရပြီး ယဇ်ပူဇော်ခံခဲ့ရကြောင်း သိမြင်သည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၆၃။)
ဘုရားအလောင်း ရွှေဟင်္သာမင်းသည် လူ့ပြည်လောက ပုဏ္ဏားဘဝမှ ကွယ်လွန်ပြီး ဟင်္သာမျိုး၌ ဖြစ်လာကြောင်း သိမြင်လေသည်။ (ဇာ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၅၀။)
စာမျက်နှာ-440
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ် (စုတူပပါတ အဘိညာဉ်)
နတ်တို့၏ မျက်စိသည် လူဖြစ်စဉ် ဘဝက ပြုလုပ် ဆည်းပူး အားထုတ်အပ်သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် သည်းခြေ၊ သလိပ်၊ သွေး စသော အပိတ်အပင် အတားအဆီး အနှောင့်အယှက်များ မရှိပေ။ ထိုထို ညစ်ညူးကြောင်း အညစ်အကြေး အပြစ်ဒေါသတို့မှ ကင်းလွတ်သောကြောင့် မည်မျှဝေးကွာသော သေးငယ်သော အရာဝတ္ထု၊ အဆင်းအမျိုးမျိုးကို ဖြစ်စေ မြင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်၏ မျက်စိသည် ဈာန်သမာဓိ စွမ်းအားကြောင့် သာမန်လူတို့၏ မျက်စိထက် ပိုမိုထူးခြားသော စွမ်းအားရှိသည်။ နတ်တို့၏ မျက်စိကဲ့သို့ အလွန်ဝေးကွာနေသော ရုပ်အဆင်း၊ သေးငယ်မှုန်မွှားသော ရုပ်အဆင်းတို့ကို မြင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ရ တန်ခိုးရှင်၏ အမြင်စွမ်းအားသည် နတ်တို့၏ အမြင်စွမ်းအားနှင့် ဆင်တူသည်။ (ဒိဗ္ဗ+စက္ခု၊ ဒိဗ္ဗ = နတ်တို့၏ မျက်စိနှင့်တူသော + စက္ခု = မျက်စိ)
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ကိုပင် စုတူပပါတ အဘိညာဉ် ဟုလည်း ခေါ်သည်။ အခေါ်အဝေါ်ကွဲသော်လည်း တန်ခိုးစွမ်းအား အမြင်စွမ်းအားချင်း တူညီသည်။ သေဆဲနှင့် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါတို့ကို သိမြင်သော ဉာဏ်ကို စုတူပပါတ အဘိညာဉ်ဟု ခေါ်သည်။ (စုတိ + ဥပပါတ၊ စုတိ = သေဆဲ + ဥပပါတ = ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ဆဲ)
သတ္တဝါ အမျိုးမျိုးကို မြင်ပုံ
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ရသော တန်ခိုးရှင်သည် သေဆဲသတ္တဝါ၊ ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ဆဲသတ္တဝါ၊ အမျိုးယုတ်သူ၊ မြတ်သူ၊ အဆင်းလှသူ၊ မလှသူ၊ သုဂတိရောက်သူ၊ ဒုဂ္ဂတိရောက်သူ၊ ဒုစရိုက်ကျူးလွန်သူ၊ သုစရိုက်နှင့် ပြည့်စုံသူ၊ ကံကောင်းသူ၊ ကံဆိုးသူ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲသူ၊ မှားယွင်းသော အယူရှိသူ စသည်ဖြင့် သတ္တဝါအမျိုးမျိုးနှင့် ၎င်းတို့၏ ကံအမျိုးမျိုးကို သိမြင်တော်မူသည်။ ထို့ပြင် နံရံတစ်ဘက်၊ တံတိုင်းတစ်ဘက်၊ စကြဝဠာ အနားစွန်း၊ ထိုထက်မက ဝေးကွာသော အရပ်တို့၌ ရှိသည့် အဆင်းရူပါရုံ၊ အရာဝတ္ထုအမျိုးမျိုး၊ သတ္တဝါအမျိုးမျိုးတို့ကို သိမြင်တော်မူသည်။
အရိယာကို စွပ်စွဲသူ
အရိယာကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲသူသည် အရိယူပဝါဒကံ ထိုက်သည်။ ထိုကံထိုက်ပြီးသူသည် သောတာပန်ပင် ဖြစ်သော်လည်း အထက်မဂ်တို့ကို မရနိုင်တော့ပေ။
စာမျက်နှာ-441
ထိုသို့သော ဒုစရိုက်မှ ကျူးလွန်သူတို့၏ မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံကို ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ဖြင့် သိမြင်တော်မူကြသည်။
သာဓကအားဖြင့် ရွာတစ်ရွာ၌ မထေရ်ကြီးတစ်ပါးနှင့် ရဟန်းငယ်တစ်ပါးတို့သည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်နေကြ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့သည် ပထမအိမ်၌ပင် ပူပူနွေးနွေး ယာဂုတစ်ခွက်စီ ရရှိကြ၏။ မထေရ်ကြီးမှာ လေနာရောဂါရှိသဖြင့် ဝမ်းထဲ၌ လေထိုးကျင်နှိပ်စက်ခြင်း ခံနေရသဖြင့် ဗိုက်အောင့်နေသည်။
ထို့ကြောင့် မထေရ်ကြီးသည် “ဤယာဂုသည် ငါ့အား သင့်လျော်၏၊ မအေးမီ ယာဂုကို သောက်တော့မည်” ဟု ကြံကာ တံခါးခုံပြုလုပ်ရန် လူတို့ချထားသော သစ်တုံးပေါ်၌ ထိုင်၍ ယာဂုကို သောက်တော်မူသည်။
ရဟန်းငယ်သည် မထေရ်ကြီးက ရွာလမ်းမ၌ ထိုင်၍ ယာဂုသောက်နေသည်ကို စက်ဆုပ်ရှက်နိုးသဖြင့် “ကိုယ်တော်ကြီး ဆာလောင်မှုအားကြီးပေ (ငတ်ကြီးကျပေစွ)၊ ငါတို့အား အရှက်ကွဲအောင် ပြုလုပ်ဘိ၏” ဟု ဆိုလေသည်။
မထေရ်ကြီးသည် ဆွမ်းခံပြီးနောက် ကျောင်းသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ရဟန်းငယ်ကို ခေါ်၍ “ငါ့ရှင်၊ ဤသာသနာ၌ သင့်မှာ ထောက်တည်ရာရှိပါ၏လော့ (မဂ်ရပြီလော)” ဟု မေးသည်။ ထိုအခါ ရဟန်းငယ်က “အရှင်ဘုရား တပည့်တော် သောတာပန်ပါ” ဟု လျှောက်၏။ ထိုအခါ မထေရ်ကြီးက “ငါ့ရှင် သို့ဖြစ်လျှင် အထက်မဂ်အတွက် မကျင့်လေနှင့်တော့၊ သင် ရဟန္တာကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲမိပြီ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။
သို့ရာတွင် ရဟန်းငယ်သည် ထိတ်လန့်လျက် မထေရ်ကြီးအား ရှိခိုးကန်တော့ တောင်းပန်ရာ မထေရ်ကြီးက သည်းခံခွင့်လွှတ်တော်မူသဖြင့် ထိုစွပ်စွဲမှုကံသည် အပြစ်မရှိတော့ဘဲ ပကတိအတိုင်းပင် ဖြစ်လေတော့သည်။
ပုထုဇဉ်အတွက် အန္တရာယ်
ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်သည် ထိုအဘိညာဉ်ရ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်တတ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအဘိညာဉ်ရ ပုထုဇဉ်သည် သမုဒ္ဒရာ၊ တော၊ တောင်တို့ကို ဖောက်ထွင်းသွားလိုသောအခါ သွားလိုရာအရပ်၌ အရောင်အလင်း ဟင်းလင်းဖြစ်စေရန် ဦးစွာ ဖန်ဆင်းရသည်။ ထိုသို့ ဖန်ဆင်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အလင်းနေရာအရပ်၌ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဘီလူး၊ ရက္ခိုသ် စသည်တို့၏ အဆင်းကို မြင်ရတတ်သည်။ ထိုအခါ ပုထုဇဉ်အား ကြောက်လန့်မှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး စိတ်ပျံ့လွင့်ဖောက်ပြန်၍ ဈာန်လျောသွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဘိညာဉ်ရပုထုဇဉ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် အဆင်းကို ကြည့်ရှုရာ၌ မမေ့မလျော့ သတိဖြင့် ပြုလုပ်ရာ၏။
စာမျက်နှာ-442
အာသဝက္ခယ အဘိညာဉ်
ဤအာသဝက္ခယအဘိညာဉ်ကို အာသဝေါတရား လေးပါးတို့ ကုန်ခန်းချုပ်ငြိမ်းပြီးသော ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သာ ရရှိနိုင်ကြကုန်၏။ ပုထုဇဉ်နှင့် သောတာပန် စသော ကျင့်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်များ အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်ကို မရနိုင်ကြချေ။ အာသဝေါတရား လေးပါးတို့ကို ကုန်ခန်းစေနိုင်သည့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်ဟု ခေါ်သည်။ (အာသဝ + ခယ၊ အာသဝ = အာသဝေါတရားလေးပါး + ခယ = ကုန်ခန်းခြင်း)
ယထာကမ္မူပဂ အဘိညာဉ်
ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍ မြင်အပ်ပြီးသော သတ္တဝါတို့၏ ရှေးကပြုဖူးခဲ့သည့်ကံကို သိမြင်ခြင်းနှင့် ကံအားလျော်စွာ လားရောက်ရမည့် ဘုံဘဝစသည်တို့ကို သိမြင်နိုင်ရန် ဤယထာကမ္မူပဂအဘိညာဉ်ကို ဝင်စားရသည်။
ဤယထာကမ္မူပဂအဘိညာဉ် တန်ခိုးဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ရှေးကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ၊ ထိုကံအားလျော်စွာ လားရောက်ရမည့် ဘုံဌာနစသည်တို့ကို သိမြင်နိုင်သည်။ (ယထာ + ကမ္မ + ဥပဂမန၊ ယထာ = အားလျော်စွာ၊ အလျောက် + ကမ္မ = ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံ + ဥပဂမန = ကပ်ရောက်ခြင်း)
အနာဂတံသ အဘိညာဉ်
ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်၍ မြင်အပ်ပြီးသော သတ္တဝါတို့၏ အနာဂတ်ကာလနှင့် စပ်ဆိုင်သမျှကို သိခြင်းသည် အနာဂတံသအဘိညာဉ် မည်၏။ ဉာဏ်စွမ်းအားအလျောက် အနာဂတ်တစ်ဘဝ၊ နှစ်ဘဝ၊ တစ်ကမ္ဘာ၊ နှစ်ကမ္ဘာ စသည်ကို ကြိုတင်သိမြင်နိုင်ကြသည်။
ယထာကမ္မူပဂအဘိညာဉ်နှင့် အနာဂတံသအဘိညာဉ် နှစ်ပါးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်နှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဤအဘိညာဉ်နှစ်ပါးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ကို ဝင်စားပြီးသည့်နောက် ကောက်ကာငင်ကာ ဝင်စားလိုက်ရုံသာဖြစ်သည်။ ယင်းအဘိညာဉ်နှစ်ပါးအတွက် ပရိကံ သီးခြားပြုလုပ်ရန် မလိုတော့ပေ။ ဤအဘိညာဉ်နှစ်ပါးသည်လည်း လောကီအဘိညာဉ်ပင် ဖြစ်၏။
စာမျက်နှာ-443
အနာဂတ်ကို ဟောကြားတော်မူခြင်း
အနာဂတံသအဘိညာဉ်ဖြင့် နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ ဖြစ်မည့် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ် အစုတို့ကို အပိတ်အပင် အတားအဆီးမရှိ သိမြင်နိုင်သည်။
ဘုရားရှင်တို့သည် အနာဂတံသအဘိညာဉ် ဉာဏ်တော်ဖြင့် အနာဂတ်ကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်မှုမှန်သမျှကို ဧကန်ဒိဋ္ဌ သိမြင်ကြသော်လည်း အသေးအမွှားများ၊ အကျိုးမရှိသောအရာများကို ဟောတော်မမူကြပေ။ အနာဂတ်အတွက် ဘုရားရှင်တို့ မိန့်ကြားတော်မူအပ်သော စကားတော်ကို “ဗျာဒိတ်” ဟု ခေါ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ဒီပင်္ကရာဘုရားရှင်သည် သုမေဓာရှင်ရသေ့အား ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူရာတွင် “ဤရသေ့သည် ဤကမ္ဘာမှနောက် လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်၌ ဂေါတမအမည်ဖြင့် ဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်” စသည်ဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။
ဒေဝဒတ်သည် ဘုရားရှင်အား ပြစ်မှား၍ မြေမျိုခံရသည်။ ယင်းသို့ မြေမျိုရာတွင် လည်ပင်းတိုင်အောင် နှစ်မြုပ်၍ မေးရိုးနစ်မြုပ်တော့မည့် ဆဲဆဲအချိန်တွင် ဒေဝဒတ်သည်—
“အကျွန်ုပ်သည် ဤအရိုးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျန်ရှိနေသော အသက်တို့ဖြင့် လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏၊ ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏”
ဟု နောက်ဆုံး ဝန်ချကန်တော့ တောင်းပန်သော ကောင်းမှုကြောင့် ဤကမ္ဘာမှနောက် ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်၌ “အဂ္ဂိဿရ” အမည်ဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု အနာဂတံသအဘိညာဉ် ဉာဏ်တော်ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
အရှင်ပိဏ္ဍောလ တန်ခိုးပြခြင်း
ရာဇဂြိုဟ်သူဌေးကြီးသည် သမ္မာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူလည်း မဟုတ်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူလည်း မဟုတ်၊ ဘာသာရေး လက်လွှတ်နေသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ဖြစ်သည်။ သူ၏အိမ်တွင် စန္ဒကူးနံ့သာနီတုံးကြီး တစ်တုံးရှိသည်။ ယင်းကို အဘယ်အသုံးအဆောင် ပြုလုပ်ရအံ့နည်းဟု စဉ်းစားနေသည်။ ဆက်လက်၍ ဤသို့ စဉ်းစားမိပြန်သည်—
“ဤလောက၌ ငါတို့သည် ရဟန္တာဟု ဝန်ခံပြောဆိုကြသူတို့ကား များလှ၏၊ သို့သော် မည်သူသည် ရဟန္တာအစစ် ဖြစ်သည်ဟု ဝေဖန်ပိုင်းခြား၍ မသိနိုင်ချေ၊ ဤစန္ဒကူးတုံးကို သပိတ်လုပ်ပြီး အတောင် (၆၀) ခန့်ရှိသော ဝါးလုံးကို စိုက်ထောင်၍ အဖျား၌ ထိုသပိတ်ကို
စာမျက်နှာ-444
ဆွဲထားကာ ရဟန္တာဖြစ်သူသည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွပြီးလျှင် ဤစန္ဒကူးသပိတ်ကို ယူဆောင်ပါစေဟု ကြေညာမည်။ ဤစန္ဒကူးသပိတ်ကို ဈာန်ပျံ၍ ယူဆောင်နိုင်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ငါသည် သားမယားနှင့်တကွ ကိုးကွယ်မည်”။
ထိုအကြံအတိုင်း စန္ဒကူးသပိတ် ပြုလုပ်ပြီး အတောင် (၆၀) ခန့်ရှိ ဝါးလုံးကို စိုက်ထောင်၍ အဖျား၌ ချိတ်ဆွဲထား၏။ “ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များ ဤစန္ဒကူးသပိတ်ကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ယူဆောင်တော်မူကြပါ” ဟုလည်း ကြေညာသည်။
ပုရာဏကဿပစသော တိတ္ထိဆရာကြီး ၆-ဦးတို့သည် ထိုစန္ဒကူးသပိတ်ကို ရယူရန် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကြိုးစားကြသည်။ ဂိုဏ်းဆရာကြီးက ခြေမြှောက်လက်မြှောက်၍ ကောင်းကင်ပျံတက်တော့မည့် ပုံသဏ္ဌာန် လုပ်ပြနေစဉ် တပည့်များက သစ်သားခွက်တစ်လုံးအတွက် လျှို့ဝှက်အပ်သော အဖိုးတန်တန်ခိုးကို မပြရန် ဆွဲထားကြသည်။ သူဌေးကြီးအား စန္ဒကူးသပိတ်ကို ဖြုတ်လှူရန် တိုက်တွန်းကြ၏။ သူဌေးကြီးကိုလည်း အမျိုးမျိုး ဖြောင့်ဖျဖြားယောင်း သိမ်းသွင်းကြသည်။ သို့သော် သူဌေးကြီးက လက်မခံပေ။
ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်နှင့် အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇတို့ နှစ်ပါးသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်ရန် ကျောက်ဖျာတစ်ခုပေါ်၌ သင်္ကန်းရုံနေတော်မူကြသည်။ ထိုစဉ် အရက်မူးသမားနှစ်ယောက်က—
“ဤလောက၌ မိမိကိုယ်ကို ရဟန္တာဟု ဝန်ခံပြောဆိုနေကြသူများ ရှိသော်လည်း ယခုအခါ ရဟန္တာမရှိကြောင်းကို ကောင်းကောင်းသိရပြီ၊ ရာဇဂြိုဟ်သူဌေး၏ စန္ဒကူးသပိတ်ကို ယူနိုင်သည့် ရဟန္တာမရှိ၊ ယနေ့ ခုနစ်ရက်မြောက် ရောက်နေပြီ” —
စသည်ဖြင့် အားလုံးကို ထိပါးပုတ်ခတ်၍ ပြောဆိုနေကြသည်။
အရက်မူးသမားတို့ ပြောကြသော စကားကို ကြားရသောအခါ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇအား “ငါ့ရှင် ကြားရဲ့လား၊ ဤအရက်မူးသမားတို့သည် ဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်ကိုပါ ထိပါးပုတ်ခတ် ပြောဆိုကြပြီ၊ ငါ့ရှင်လည်း တန်ခိုးရှင်ပင် ဖြစ်သည်၊ ထိုစန္ဒကူးသပိတ်ကို ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွား၍ ယူဆောင်ပါလေ” ဟု တိုက်တွန်းတော်မူသည်။
အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၏ တိုက်တွန်းချက်ဖြင့် အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇသည် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်ဝင်စားပြီး ထိုဈာန်မှထ၍ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် မိမိတို့ သင်္ကန်းဝတ်ရုံသည့် နေရာမှ သုံးဂါဝုတ်ပမာဏရှိ ကျောက်ဖျာ
စာမျက်နှာ-445
ကြီးကို ကောင်းကင်သို့ တက်စေပြီး ရာဇဂြိုဟ်မြို့ပေါ်၌ ခုနစ်ကြိမ်၊ ခုနစ်ပတ် လှည့်လည်စေသည်။
ရာဇဂြိုဟ်မြို့နေ လူထုကြီးသည် အရှင်ပိဏ္ဍောလကို မြင်ကြသဖြင့် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ကြကာ “အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇဘုရား၊ ကျောက်ဖျာကြီးကို မြဲမြဲကိုင်ထားတော်မူပါ၊ လူအားလုံးကို မပျက်ပြုန်းပါစေလင့်” ဟု အော်ဟစ်လျှောက်ထားကြသည်။ ထိုစဉ် အရှင်မြတ်သည် ကျောက်ဖျာကြီးကို ခြေစွန်းဖြင့် တွန်းကန်၍ မူလနေရာသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။
အရှင်ပိဏ္ဍောလသည် ရာဇဂြိုဟ်သူဌေး၏ အိမ်အထက် ကောင်းကင်ပြင်၌ ရပ်တည်ကာ နေတော်မူသည်။ သူဌေးကြီးသည် မြေ၌ဝပ်တွားဦးချလျက် “သက်ဆင်းတော်မူပါ အရှင်မြတ်ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားလေသည်။ အရှင်မြတ်လည်း မြေသို့ သက်ဆင်းတော်မူသည်။ သူဌေးကြီးသည် အရှင်မြတ်အား အိမ်ထဲ၌ ပင့်ဆောင်ထိုင်နေစေပြီး စန္ဒကူးသပိတ်ကို ကောင်းကင်မှချကာ စတုမဓုအပြည့်ထည့်၍ အရှင်မြတ်အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းလေသည်။
အရှင်ပိဏ္ဍောလ စန္ဒကူးသပိတ်ကို အလှူခံ၍ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြွလာရာတွင် အရှင်မြတ် တန်ခိုးပြစဉ်က မမြင်မတွေ့လိုက်ရသောသူများသည် အရှင်မြတ်နောက်သို့ အုပ်ဖွဲ့ဝိုင်းအုံ၍ လိုက်လာကာ တန်ခိုးပြရန် တောင်းပန်ကြသည်။ အရှင်မြတ်လည်း လူထုပရိသတ်ကြီးအား တန်ခိုးပြလျက် ကျောင်းတော်သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။
တန်ခိုးမပြရန် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူခြင်း
ထိုလူအုပ်ကြီး၏ အသံများမှာ ဆူညံနေသည်။ ဘုရားရှင်သည် အရှင်အာနန္ဒာအား အကျိုးအကြောင်း မေးမြန်းတော်မူရာ အရှင်အာနန္ဒာကလည်း အရှင်ပိဏ္ဍောလ တန်ခိုးပြသည့် အကြောင်းကို လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် အရှင်ပိဏ္ဍောလအား ခေါ်ယူ၍ ဟုတ်-မဟုတ် မေးမြန်းတော်မူရာ အရှင်ပိဏ္ဍောလကလည်း ဟုတ်မှန်ကြောင်း လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် အရှင်ပိဏ္ဍောလအား ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီး တရားဟောတော်မူကာ——
“ရဟန်းတို့ တန်ခိုးပြာဋိဟာကို မပြအပ်၊ တန်ခိုးပြသော ရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်စေ”
ဟု သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူသည်။ ထို့နောက် စန္ဒကူးသပိတ်ကို အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ခွဲစေပြီး မျက်စဉ်းအဖြစ် အသုံးပြုရန် ရဟန်းတို့အား ဝေငှပေးလိုက်သည်။ ထိုကဲ့သို့သော သစ်သားသပိတ်မျိုးကို အသုံးမပြုရန်နှင့် အသုံးပြုပါက “ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်စေ” ဟု သိက္ခာပုဒ် ပညတ်တော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-446
ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြပွဲကြီး ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပမည်
တိတ္ထိတို့သည် ဘုရားရှင်က ရဟန်းများ တန်ခိုးပြာဋိဟာ မပြရန် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်လိုက်ခြင်းကို အခွင့်ကောင်းယူကာ “ငါတို့သည် ရဟန်းဂေါတမနှင့် တန်ခိုးပြိုင်မည်” ဟု လှည့်လည်ကြွားဝါ ကြေညာနေကြလေသည်။
ထိုအကြောင်းကို ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး ကြားသိသောအခါ ဘုရားရှင်ထံမှောက် သွားရောက်၍ အကျိုးအကြောင်း ဆွေးနွေးမေးမြန်း လျှောက်ထားလေသည်။
“မြတ်စွာဘုရား တန်ခိုးပြာဋိဟာ မပြရန် တပည့်ရဟန်းများအား သိက္ခာပုဒ် ပညတ်အပ်ပါပြီလားဘုရား”
“ပညတ်အပ်ပြီ ဒကာတော်”
“ယခု တိတ္ထိတို့က အရှင်ဘုရားတို့နှင့် တန်ခိုးပြိုင်မည်ဟု ပြောနေကြပြီ၊ ဘယ်လိုလုပ်ကြမလဲ အရှင်ဘုရား”
“ဒကာတော်၊ သို့ဖြစ်လျှင် ငါဘုရား တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြမည်”
“အရှင်ဘုရား တန်ခိုးမပြရန် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ပြီး မဟုတ်ပါလား”
“ဒကာတော်၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်ကို ငါဘုရားအတွက် ပညတ်သည်မဟုတ်၊ သာဝကများအတွက်သာ ပညတ်ခြင်းဖြစ်သည်”
“အရှင်ဘုရား၊ မိမိကိုဖယ်ရှား၍ အခြားသူတို့အတွက်သာ တွက်ပြီး ပညတ်ခြင်းသည် ဖြစ်နိုင်ပါသလား”
“ဒကာတော်၊ သင့်ကိုပင် ပြန်၍မေးဦးမည်၊ သင်၏ဥယျာဉ်ထဲမှ သရက်သီးများကို အခြားသူတို့ ခူးစားလျှင် မည်သို့ပြုမည်နည်း”
“မင်းပြစ်မင်းဒဏ် ခတ်ရပါမည်ဘုရား”
“ဒကာတော်ကိုယ်တိုင်ကော စားခွင့်ရပါသလား”
“ရပါတယ်ဘုရား၊ တပည့်တော်အား ဒဏ်ခတ်ရန်မလိုပါ”
“ဒကာတော်၊ သင်၏အာဏာစက်သည် ယူဇနာသုံးရာကျယ်ဝန်းသော ဤပြည်အဝန်း၌ ပျံ့နှံ့သကဲ့သို့ ငါဘုရား၏ အာဏာစက်သည်လည်း စကြဝဠာကုဋေတစ်သိန်း (အာဏာခေတ်) ၌ ပျံ့နှံ့သည်။ ငါဘုရားအတွက် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ရိုးမရှိ၊ သာဝကတို့အတွက်သာ ပညတ်ရိုးရှိ၍ ငါဘုရားသည် ယနေ့မှနောက် လေးလမြောက်ဖြစ်သော ဝါဆိုလပြည့်နေ့၌ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြမည်။”
စာမျက်နှာ-447
“ဘယ်အရပ်မှာ ပြတော်မူမည်လဲဘုရား”
“သာဝတ္ထိပြည် ကဏ္ဍမ္ဗသရက်ပင်အနီးမှာ ပြမည် ဒကာတော်”
တိတ္ထိတို့ ပျက်စီးခြင်း
ဤကဲ့သို့ ဘုရားရှင်က တန်ခိုးပြာဋိဟာပြမည်ဟု ကြေညာလိုက်သောအခါ တိတ္ထိတို့သည် မိမိတို့ရှုံးမည်ကို သိကြသော်လည်း အမူအရာမပျက် ဟန်ဆောင်လှုပ်ရှား ဝါကြွားနေကြသည်။ ပြာဋိဟာမဏ္ဍပ် ဆောက်လုပ်ရန် ဒါယကာများထံတွင် အလှူခံနေကြသည်။ ယင်းသို့ အလှူခံရာ အသပြာတစ်သိန်း ရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုအသပြာတစ်သိန်းဖြင့် မဏ္ဍပ်ဆောက်လုပ်ပြီး အဆန်းတကြယ် မွမ်းမံခြယ်မှုန်းထားကြသည်။
ဘုရားရှင်အတွက် မဏ္ဍပ်ကိုမူ သိကြားမင်းက ဆောက်လုပ်ဖန်ဆင်းပေးသည်။ သိကြားမင်းသည် တိတ္ထိတို့၏မဏ္ဍပ် ပျက်စီးစေရန်အတွက် လေနတ်သားအား လေတိုက်ဖျက်ဆီးစေသည်။ နေနတ်သားကလည်း တိတ္ထိတို့မဏ္ဍပ်ပေါ်တွင် ကွက်၍ ပြင်းစွာပူလောင်စေသည်။ တိတ္ထိတို့မှာ နေပူရှိန်ကြောင့် ချွေးဒီးဒီးကျနေကြသည်။ ထိုအခါ လေနတ်သားသည် လေဗွေတိုက်ခတ်၍ ချွေးယိုနေသော တိတ္ထိတို့ကိုယ်တွင် မြူမှုန်အလိမ်းလိမ်း ကပ်စေသည်။ မိုးနတ်သားကလည်း မိုးသီးမိုးပေါက် ရွာသွန်းချသည်။
တိတ္ထိတို့သည် မဏ္ဍပ်လည်းပျက်၊ နေကလည်းပူ၊ လေဗွေလည်းထ၊ မိုးသီးမိုးပေါက်လည်းကျသဖြင့် ကိုးကွယ်ရာမရဖြစ်ကာ ဦးတည့်ရာသို့ ထွက်ပြေးကြတော့သည်။ ဂိုဏ်းဆရာကြီး ပုရာဏကဿပသည်လည်း ဦးတည့်ရာသို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ရာ လမ်းတွင် သူ၏တပည့် လယ်သမားတစ်ယောက်နှင့် တွေ့လေသည်။ ထိုစဉ် လယ်သမားထံတွင် အသင့်ပါလာသော အိုးနှင့်ကြိုးကို တောင်းယူကာ အိုးထဲသို့ သဲအပြည့်ထည့်ပြီး အိုးနှုတ်ခမ်းတွင် ကြိုးကွင်းချည်ကာ မိမိလည်ပင်း၌ ကြိုးကွင်းစွပ်လျက် ရေစီးသန်သော ချောင်းထဲသို့ ခုန်ဆင်းနစ်မြုပ်ကာ သေလွန်ပြီးနောက် အဝီစိငရဲသို့ ရောက်လေတော့၏။
ဘုရားတပည့်များ တန်ခိုးပြရန် ခွင့်တောင်းကြခြင်း
ထိုတန်ခိုးပြာဋိဟာပြပွဲတွင် အနာဂါမ်အမျိုးသမီး သုမ္မနာ၊ အနာဂါမ်အမျိုးသား စူဠအနာထပိဏ်၊ ခုနစ်နှစ်အရွယ် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ သာမဏေရီမလေး ရှင်မစိရာ၊ ခုနစ်နှစ်အရွယ် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ ကိုရင်လေး ရှင်စုန္ဒ၊ ရဟန္တာထေရီမကြီး အရှင်မဥပ္ပလဝဏ်၊ ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီး အရှင်မဟာ
စာမျက်နှာ-448
မောဂ္ဂလာန်စသော တန်ခိုးရှင်တို့က “ဤတန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြခြင်းကိစ္စတွင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် အပင်ပန်းခံရန်မလိုပါ၊ တပည့်တော် တပည့်တော်မတို့ တန်ခိုးပြပါမည်” ဟု တောင်းပန်လျှောက်ထားကြသော်လည်း ဘုရားရှင်က ခွင့်ပေးတော်မမူပေ။
ရတနာစင်္ကြံ ဖန်ဆင်းတော်မူခြင်း
ဝါဆိုလပြည့်နေ့သို့ ရောက်ပြီ။ ဘုရားရှင်သည် တန်ခိုးပြာဋိဟာပြရန်အတွက် အရှေ့နှင့်အနောက် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်း အလျားရှိသော ရတနာစင်္ကြံကို ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ ထိုသို့ ဖန်ဆင်းရာတွင် စကြဝဠာတိုက်တစ်သောင်းရှိ မြင်းမိုရ်တောင်ပေါင်း တစ်သောင်းတို့ကို တိုင်အဖြစ်စိုက်ထူလျက် ထိုမြင်းမိုရ်တိုင်များပေါ်တွင် ရတနာစင်္ကြံလမ်းမကြီးကို ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ အနံပမာဏမှာ ၁၂-ယူဇနာရှိပြီး နံပါးနှစ်ဘက်မှာ ရွှေသားအတိဖြစ်သည်။ ထုပ်၊ လျောက်၊ ဒိုင်း၊ မြားတို့မှာ ရတနာဆယ်ပါးဖြင့် ပြီးနေပြီး၊ အမိုးကို ရွှေပျဉ်ချပ်များဖြင့် မိုးထားပုံ ဖန်ဆင်းထားသည်။ စင်္ကြံလမ်း၌ ပတ္တမြား၊ ပုလဲရတနာတို့ကို သဲအဖြစ် ခင်းထားသည်။
အရှေ့နောက်ဝဲယာ အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ ကြည့်ရှုရန် ရောက်ရှိနေကြသော လူထုပရိသတ် ပမာဏမှာ ၁၂-ယူဇနာစီ ရှည်လျားသည်။ နတ် ဗြဟ္မာ ပရိသတ်ကား အပိုင်းအခြားမရှိ များပြားလှဘိ၏။
ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြပြီ
ယခု ဘုရားရှင်ပြတော်မူမည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို “ယမကပါဋိဟာရိယ - ယမိုက်ပြာဋိဟာ” ဟု ခေါ်သည်။ ရေမီးအစုံအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြပွဲကြီးဟု ခေါ်သည်။ (ယမက + ပါဋိဟာရိယ၊ ယမက = အစုံ = ရေမီးအစုံ + ပါဋိဟာရိယ = ပြာဋိဟာ = တန်ခိုး)။ ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြတော်မူပုံမှာ ဤသို့တည်း ——
(၁) အထက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အောက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ အောက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အထက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၂) ရှေ့ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ နောက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ နောက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ ရှေ့ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
စာမျက်နှာ-449
(၃) လက်ယာမျက်လုံးတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲမျက်လုံးတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲမျက်လုံးတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာမျက်လုံးတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၄) လက်ယာနားတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲနားတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲနားတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာနားတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၅) လက်ယာနှာခေါင်းတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲနှာခေါင်းတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲနှာခေါင်းတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာနှာခေါင်းတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၆) လက်ယာပခုံးစွန်းတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲပခုံးစွန်းတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲပခုံးစွန်းတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာပခုံးစွန်းတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၇) လက်ယာလက်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲလက်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲလက်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာလက်တော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(ဂ) လက်ယာနံပါးတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲနံပါးတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲနံပါးတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာနံပါးတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၉) လက်ယာခြေတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ဝဲခြေတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ဝဲခြေတော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ယာခြေတော်မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
စာမျက်နှာ-450
(၁၀) လက်ချောင်းခြေချောင်းတော်တို့မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ချောင်းခြေချောင်းတော်တို့၏ အကြားအကြားမှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။ လက်ချောင်းခြေချောင်းတော်တို့၏ အကြားအကြားမှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ လက်ချောင်းခြေချောင်းတော်တို့မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၁၁) အချို့သော မွေးညင်းတော်တို့မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အချို့သော မွေးညင်းတော်တို့မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၁၂) အချို့သော မွေးညင်းတွင်းတို့မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အချို့သော မွေးညင်းတွင်းတို့မှ ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးနေ၏။
(၁၃) ထိုထို ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ ကိုယ်တော်အစိတ်အပိုင်းမှ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်သွယ်တို့သည် အစုံလိုက် အစုံလိုက်၊ အသွယ်လိုက် အသွယ်လိုက်၊ အစုလိုက် အစုလိုက် ကွန့်မြူးထွက်ပေါ်ကုန်၏။
ဤကဲ့သို့ ဘုရားရှင်ပြတော်မူသည့် “မီးအလျှံ ရေအလျဉ်၊ မီးအလျှံ ရေအလျဉ်” အားဖြင့် အစုံအစုံသော ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ဘုရားရှင်မှတစ်ပါး အခြားသော တပည့်သာဝကတို့ မပြနိုင်ကြကုန်။ ထိုသို့ပြရာတွင် မီးအလျှံသည် ရေအလျဉ်နှင့် မရော၊ ရေအလျဉ်သည်လည်း မီးအလျှံနှင့်မရောဘဲ သန့်လျက် သန့်လျက် ကန့်လျက် ကန့်လျက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။
မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မဆို တစ်ချိန်တည်း၌ စိတ်နှစ်မျိုး တစ်ပြိုင်နက် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဘုရားရှင်အနေဖြင့် ဤယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြရာတွင် မီးအလျှံကို ဖန်ဆင်းသည်က တစ်ချိန်၊ ရေအလျဉ်ကို ဖန်ဆင်းသည်က တစ်ချိန် ဤသို့ သူ့အချိန်နှင့်သူ ဖန်ဆင်းတော်မူသည်။
မီးလျှံများ ထွက်ပေါ်လာနိုင်စေရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ တေဇောကသိုဏ်းကို အာရုံပြု၍ ရူပါဝစရစတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူသည်။ ထိုဈာန်မှထသောအခါ ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသည့်အနက် တစ်ပါးစီကို အာရုံပြု၍ ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ရသည်။ ယင်း ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌ ကာမာဝစရ (မဟာကြိယာ) ဇောစိတ်များဖြစ်၍ ဇောလေးကြိမ်၊ သို့မဟုတ် ငါးကြိမ်သာ ဖြစ်ရသည်။ ထို့နောက် လိုအပ်သည့် ကိုယ်တော်အစိတ်အပိုင်းမှ မီးအလျှံများ ထွက်ပေါ်
စာမျက်နှာ-451
စေသတည်းဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော်မူသည်။ အဓိဋ္ဌာနဝီထိ တစ်ဝီထိ ဖြစ်ရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ကိုယ်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းများမှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွား ထွက်ပေါ်လာလေတော့သည်။
အလားတူပင် ရေအလျဉ် တသွင်သွင် စီးထွက်စေနိုင်ရန် အာပေါကသိုဏ်းကို အာရုံပြု၍ ရူပါဝစရ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူသည်။ ထိုဈာန်မှ ထလျှင် ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီး ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ရသည်။ ထို့နောက် လိုအပ်သည့် ကိုယ်တော်အစိတ်အပိုင်းမှ ရေအလျဉ်များ တသွင်သွင် စီးထွက်စေသတည်းဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော်မူရသည်။ ယင်းသို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေအလျဉ်များ တသွင်သွင် စီးဆင်းထွက်ပေါ်လာသည်။
ဤကဲ့သို့ ဖန်ဆင်းမှု အချိန်ကာလ ကွာခြားသော်လည်း ဘုရားရှင်တို့မှာ တစ်ဝီထိနှင့် တစ်ဝီထိကြား ဘဝင်ခြားမှု နှစ်ကြိမ်ခန့်သာဖြစ်၍ ဘဝင်ခြားမှု နည်းပါးသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ဝီထိအတွင်း၌လည်း ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌ ပစ္စဝေက္ခဏာဇော လေးကြိမ်သာ စောသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဝသီဘော် နိုင်နင်းမှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ပြီးသောကြောင့်လည်းကောင်း အလွန်မြန်ဆန်လှသဖြင့် ထိုပြာဋိဟာကို ဖူးမြင်ရသူတို့၏ စိတ်သန္တာန်၌ကား မီးအလျှံနှင့် ရေအလျဉ် တစ်ချိန်တည်း၊ တစ်ခဏတည်း၊ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြရသည်။ အမှန်စင်စစ် ထက်အောက် ဘယ်ညာ ရွှေ့ပြောင်းတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းတိုင်း တေဇောကသိုဏ်း သမာပတ်၊ အာပေါကသိုဏ်း သမာပတ်နှင့် ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၊ အဓိဋ္ဌာန်ဝီထိများ အသီးသီး ဖြစ်ကြရသည်။ တစ်ကြိမ်တည်း တစ်ခါတည်း ဈာန်ဝင်စားရုံမျှဖြင့် တောက်လျှောက်ဖြစ်ပေါ်နေသည် မဟုတ်ဟု မှတ်ရမည်။
ဘုရားရှင် ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြတော်မူအပ်သော မီးအလျှံနှင့် ရေအလျဉ်တို့သည် ဘုရားရှင်၏ ကိုယ်တော်အရပ်ရပ်တို့မှ ထွက်ကြပြီးလျှင် အထက်ဘဝဂ်တိုင်အောင် ပျံတက်၍ ဇာတိခေတ် စကြဝဠာတစ်သောင်းတို့တွင် အစွန်အဖျား စကြဝဠာတိုက်များ၏ အနားရေး၌ သက်ဆင်းကျရောက်လျက် ရှိကြလေသည်။
လောကဝိဝရဏ တန်ခိုးပြခြင်း
ဘုရားရှင်သည် ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြတော်မူပြီးနောက် သြဒါတကသိုဏ်းလျှင် အာရုံရှိသော ရူပါဝစရကြိယာစတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူပြီး စကြဝဠာတိုက် တစ်သောင်း၌ အလင်းရောင်အတိ ဖြစ်စေသတည်းဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည်။ ထိုသို့ အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မဟာပထဝီ မြေကြီးမှစ၍
စာမျက်နှာ-452
အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် တစ်ပြင်တည်း ဟင်းလင်းပွင့်၍ အလင်းရောင် ဖြစ်သွားလေတော့သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်သွားခြင်းကို “လောကဝိဝရဏ” ဟု ခေါ်သည်။ (လောက + ဝိဝရဏ။ လောက = စကြဝဠာ ကမ္ဘာလောကကို + ဝိဝရဏ = ဖွင့်ပြခြင်း။)
ထိုအခါ လူတို့သည် မိမိတို့နေရာအသီးသီးမှနေ၍ အထက်၌ စတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်မှစ၍ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာ့ပြည်အထိလည်းကောင်း၊ အောက်၌ ငရဲကြီး ငရဲငယ်တို့မှစ၍ အဝီစိငရဲအထိလည်းကောင်း အားလုံးကို မြင်တွေ့နေကြရသည်။
ဘုရားရှင်သည် ဖန်ဆင်းထားသော ရတနာစင်္ကြံတော်၌ စင်္ကြံကြွတော်မူရင်း ရေမီးအစုံအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြတော်မူရင်း အကြားအကြား၌ တရားဟောတော်မူသည်။ ထိုတရားတော်ကို နာကြားရ၍ လူ နတ် ဗြဟ္မာ သတ္တဝါပေါင်း ကုဋေနှစ်ဆယ် ကျွတ်တမ်းဝင်ကြသည်။ ဤတရားပွဲကြီးသည် အလွန်ကြီးကျယ်လှသောကြောင့် “ဓမ္မာဘိသမယ = တရားအောင်ပွဲကြီး” ဖြစ်ပေ၏။
နိမ္မိတဘုရားရှင်များ ပြာဋိဟာ ပြတော်မူခြင်း
ဘုရားရှင်သည် ဤပြာဋိဟာပြပွဲကြီး၌ ပြဿနာ မေးလျှောက်မည့်သူ ရှိမရှိ ဆင်ခြင်တော်မူရာ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မရှိကြောင်း သိရှိရသဖြင့် ရာပေါင်းများစွာသော ကိုယ်တော်ပွား နိမ္မိတဘုရားများကို ဖန်ဆင်းတော်မူကာ နိမ္မိတဘုရားရှင်များက မေးအပ်သော ပြဿနာကို ပကတိဘုရားရှင်က ဖြေကြားခြင်း၊ ပကတိဘုရားရှင်က မေးအပ်သော ပြဿနာကို နိမ္မိတဘုရားများက ဖြေကြားခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်တော်မူသည်။ နိမ္မိတရုပ်ပွား ဘုရားရှင်များသည် အချို့စင်္ကြံကြွလျက်၊ အချို့ထိုင်လျက်၊ အချို့ရပ်လျက်၊ အချို့လျောင်းစက်လျက် နေတော်မူကြသည်။ ထိုနိမ္မိတဘုရားရှင်တို့၏ ကိုယ်တော်အရပ်ရပ်မှလည်း ရောင်ခြည်တော်ခြောက်သွယ် ကွန့်မြူးလွှတ်ပြန့်လျက် ရေမီးအစုံအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာတို့ကို ပြတော်မူကြသည်။
တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ဝါဆိုတော်မူခြင်း
ဘုရားရှင်သည် “ရှေးနောင်တော်ဘုရားရှင်များ ယမိုက်ပြာဋိဟာပြပြီးနောက် မည်သည့်အရပ်၌ ဝါဆိုကြသနည်း” ဟု ဆင်ခြင်တော်မူရာ “တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ဝါကပ်တော်မူကြပြီး မယ်တော်နတ်သားအား အဘိဓမ္မာတရား ဟောမြဲဖြစ်ကုန်၏” ဟု သိမြင်တော်မူသဖြင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွရောက်၍ ဝါဆိုတော်မူကာ မယ်တော်နတ်သားအား ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး အဘိဓမ္မာတရား ဟောကြားတော်မူလေသည်။
စာမျက်နှာ-453
တန်ခိုးအဘိညာဉ်ဖြင့် အချိန်မကုန်သင့်ကြောင်း
ဘုရားရှင်၏ အလိုဆန္ဒတော်ကား ဝေနေယျသတ္တဝါတို့အတွက်၊ သာသနာတော်အတွက် အကျိုးမများရာ၌ တန်ခိုးအဘိညာဉ် အသုံးပြုခြင်းကို နှစ်သက်တော်မမူပေ။ ဤကိစ္စနှင့်စပ်၍ အရှင်မဟာကဿပမထေရ်မြတ်ကြီးအား မိန့်ကြားတော်မူသည့် ဩဝါဒတော်မှာ တပည့်သာဝကများ လိုက်နာသတိပြုဖွယ် ဖြစ်ပေသည်။
တစ်နေ့တွင် အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်ကြီးသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့ကို ဂေါစရဂါမ်ပြုလျက် ပိပ္ပလိလိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ အရှင်မြတ်သည် ဆွမ်းကိစ္စပြီးစီးတော်မူပြီးနောက် နေ့ပိုင်းအချိန်တွင် အာလောကကသိုဏ်းကို ပွားတော်မူ၍ မေ့မေ့လျော့လျော့ နေကြသော သတ္တဝါများနှင့် မမေ့မလျော့ဘဲ အပ္ပမာဒတရား လက်ကိုင်ထားကြသော သတ္တဝါများကိုလည်းကောင်း၊ ရှေ့မြေတောတောင် အစရှိသည်တို့၌ နေကြသည့် စုတေခါနီးသတ္တဝါနှင့် ပဋိသန္ဓေနေပြီးစသတ္တဝါများကိုလည်းကောင်း ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် ကြည့်ရှုတော်မူလျက် နေတော်မူလေသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ နေထိုင်တော်မူလျက်ပင် “ငါ့သားတော်ကြီး ကဿပမထေရ် အဘယ်နေခြင်းမျိုးဖြင့် နေလေသနည်း” ဟု ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှုဆင်ခြင်တော်မူရာ “သတ္တဝါတို့ စုတေခြင်းနှင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို ကြည့်ရှုလျက် နေထိုင်ကြောင်း” ကို သိတော်မူလေသည်။ ထိုသို့သိတော်မူသဖြင့် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်မြတ်ကြီးအား အောက်ပါအတိုင်း ဩဝါဒ မိန့်ကြားတော်မူပါသည် -
“ကဿပ၊ သတ္တဝါတို့၏ စုတေခြင်းနှင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းမည်သည်ကို ဘုရားရှင်တို့၏ ဉာဏ်တော်ဖြင့်သော်မှ မပိုင်းခြားနိုင်ပေ၊ မိခင်ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေပြီး မိဘများ မသိလိုက်ဘဲ စုတေကွယ်လွန်သွားကြသည့် သတ္တဝါများကား မရေတွက်နိုင်အောင်ပင် များပြားလှပေသည်၊ ထိုသို့ သတ္တဝါတို့၏ စုတေခြင်းနှင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် သိအောင် ကြည့်ရှုနေခြင်းသည် သင်တို့ ပြုလုပ်ရမည့်အရာ မဟုတ်ချေ၊ ကဿပ၊ မမေ့မလျော့နေခြင်းသည်သာ သင်သားတော်ကြီးတို့၏ ပြုလုပ်ရမည့်အရာ ဖြစ်ပေသည်။ အချင်းခပ်သိမ်း သတ္တဝါတို့၏ စုတေခြင်းနှင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို သိဖို့၊ ကြည့်ဖို့မှာ ငါဘုရား၏ အရာသာ ဖြစ်ပေသည်”
ဟု မိန့်ကြားတော်မူလေသည်။
စာမျက်နှာ-454
ဤသို့ အရှင်မြတ်ကြီး ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ် ဝင်စား၍ အချိန်ကုန်လွန်သည်ကို အလိုရှိတော်မမူကြောင်း ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ဆန္ဒတော်မှာ တန်ခိုးအဘိညာဉ် ဝင်စား၍ အချိန်ကုန်လွန်ခြင်းထက် မမေ့မလျော့ နေထိုင်ခြင်း အပ္ပမာဒတရားဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်ခြင်းကိုသာ အထူးနှစ်သက်တော်မူသည်။
တန်ခိုးပြ၍ သာသနာပြုနည်းကို ပယ်တော်မူခြင်း
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဤသို့ ရေမီးအစုံအစုံသော အလွန်ခက်ခဲသည့် တန်ခိုးပြာဋိဟာတို့ကို ဖန်ဆင်းနိုင်ငြားသော်လည်း တန်ခိုးပြ၍ သာသနာပြုနည်းကို နှစ်သက်တော်မမူချေ။ ဤတန်ခိုးများသည် ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ် ဖြစ်သော်လည်း ဉာဏ်ပညာ အဆင့်အတန်းမြင့်သူများအနေဖြင့် “မြတ်စွာဘုရားလည်း မျက်လှည့်ဆရာနှင့် ဘာထူးလဲ၊ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာဓိုရ်နှင့် ဘာထူးလဲ” စသည်ဖြင့် ပြောစရာ ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဆုံးမဩဝါဒပေး၍ နည်းလမ်းညွှန်ပြကာ တရားဟောနည်းဖြင့်သာလျှင် သာသနာပြုတော်မူသည်။
တစ်နေ့သ၌ ဘုရားရှင်သည် နာဠန္ဓာမြို့၊ ပါဝါရိကသူဌေး၏ သရက်ဥယျာဉ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသည်။ ထိုအခါ ကေဝဋ္ဋ အမည်ရှိ သူကြွယ်သားသည် ဘုရားရှင်ထံ လာရောက်ချဉ်းကပ်ရှိခိုးပြီး ဤသို့ လျှောက်ထားသည်။
“အရှင်ဘုရား ဤနာဠန္ဓာမြို့သည် ပြည့်စုံကြွယ်ဝပါ၏၊ စည်ပင်ဝပြောပါ၏၊ လူဦးရေ များပြားပါ၏၊ လူအသွားအလာ ထူထပ်ပါ၏၊ ဘုရားရှင်၌ အလွန်ကြည်ညိုပါ၏၊ အရှင်ဘုရား တောင်းပန်ပါ၏၊ လူတို့၏ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးထက် လွန်မြတ်သော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူရန် ရဟန်းတစ်ပါးအား တာဝန်ပေးတော်မူပါ၊ ဤသို့ တန်ခိုးပြလျှင် ဤနာဠန္ဓာမြို့နေ လူထုသည် ဘုရားရှင်၌ အတိုင်းထက်အလွန် ကြည်ညိုကြပါလိမ့်မည်”
ကေဝဋ္ဋသည် တန်ခိုးပြပါရန်ဟူသော ဤစကားကို ဘုရားရှင်အား သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်ကလည်း သုံးကြိမ်လုံးပင် ပယ်မြစ်တော်မူခဲ့သည်။
ပြာဋိဟာ (၃) ပါး
ဘုရားရှင်သည် တန်ခိုးပြရန် လျှောက်ထားသော ကေဝဋ္ဋ၏ စကားကို ပယ်မြစ်တော်မူပြီးနောက် ပြာဋိဟာသုံးပါးအကြောင်းကို ဆက်လက်ဟောကြားတော်မူသည်။ ထိုသုံးပါးမှာ —
စာမျက်နှာ-455
(၁) ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ = တန်ခိုးပြခြင်း ပြာဋိဟာ၊
(၂) အာဒေသနာပါဋိဟာရိယ = အတပ်ဟောခြင်း ပြာဋိဟာ၊
(၃) အနုသာသနီပါဋိဟာရိယ = ဆုံးမခြင်း ပြာဋိဟာ တို့ ဖြစ်သည်။ (ဒီ၊ ၁၊ ၂၀၆)
(၁) တန်ခိုးပြခြင်း ပြာဋိဟာ
ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်း အမျိုးမျိုးကို ပြီးစေနိုင်၏။ တစ်ယောက်တည်းမှအများ၊ အများမှ တစ်ယောက်တည်း၊ နံရံတံတိုင်းတို့ကို ဖောက်ထွင်းခြင်း၊ ကောင်းကင်၌ သွား၍ မြေ၌ ငုပ်ခြင်း ပေါ်ခြင်း၊ ရေပေါ်၌သွားခြင်း၊ လနေတို့ကို သုံးသပ်ခြင်း စသည်တို့သည် ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ မည်၏။
ထိုသို့သော တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြခြင်းကို မြင်ရလျှင် သာသနာကို ကြည်ညိုသောသူတို့က အံ့ဩချီးမွမ်းကြမည်။ သာသနာတော်ကို မကြည်ညိုသောသူတို့ကား “ဤဂန္ဓာရီမည်သော အတတ်ပညာသည် ရှိ၏၊ ထိုအတတ်ဖြင့် တန်ခိုးအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်၏” ဟု ပြောကြမည်။
(၂) အတပ်ဟောခြင်း ပြာဋိဟာ
ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် “သင်၏ စိတ်သည် ဤသို့ သဘောရှိ၏၊ သင်၏ စိတ်သည် ဤသို့ အခြင်းအရာရှိ၏၊ သင်၏ စိတ်အကြံသည် ဤသို့ဖြစ်၏” ဟု တစ်ပါးသောပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကိုလည်း အတပ်ဟောနိုင်၏၊ စိတ်၌ ဖြစ်သည်ကိုလည်း အတပ်ဟောနိုင်၏၊ ကြံစည်သည်ကိုလည်း အတပ်ဟောနိုင်၏၊ ဆင်ခြင်သည်ကိုလည်း အတပ်ဟောနိုင်၏။
ထိုသို့သော အတပ်ဟောခြင်း ပြာဋိဟာကို မြင်ရလျှင် သာသနာတော်ကို ကြည်ညိုသောသူတို့က အံ့ဩချီးမွမ်း ကြည်ညိုကြမည်။ သာသနာတော်ကို မကြည်ညိုသောသူတို့ကား “ဤစိန္တာမဏိမည်သော အတတ်ပညာသည် ရှိ၏၊ ထိုအတတ်ဖြင့် သူတစ်ပါး၏ စိတ်ကူးအကြံအစည်ကို သိနိုင်၏” ဟု ပြောကြမည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်က ထိုတန်ခိုးပြခြင်း ပြာဋိဟာနှင့် အတပ်ဟောခြင်း ပြာဋိဟာကို ပြသရန် ဝန်လေးပါကြောင်း၊ ရှက်ပါကြောင်း၊ စက်ဆုပ်ပါကြောင်း ကေဝဋ္ဋအား မိန့်ကြားတော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-456
(၃) ဆုံးမခြင်း ပြာဋိဟာ
ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းသည် ဤသို့ ဆုံးမ၏။ “ဤသို့ ကြံကုန်လော့၊ ဤသို့ မကြံကုန်လင့်၊ ဤသို့ နှလုံးသွင်းကုန်လော့၊ ဤသို့ နှလုံးမသွင်းကုန်လင့်၊ ဤတရားကို ပယ်ကုန်လော့၊ ဤတရားသို့ ရောက်၍ နေကုန်လော့” ဟု ဆုံးမ၏။ ဤသို့ ဆုံးမခြင်းသည် ဆုံးမခြင်း ပြာဋိဟာမည်၏။
ထိုသုံးမျိုးသော ပြာဋိဟာတို့အနက် ဤဆုံးမခြင်း ပြာဋိဟာကို ပြသကြရန်၊ တရားဟော၍ သာသနာပြုကြရန် ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူသည်။
တန်ခိုးပြရန် တိုက်တွန်းတော်မူခြင်း
ဘုရားရှင်သည် အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇပြသည့် တန်ခိုးကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့အား အကျိုးမများသော တန်ခိုးပြခြင်းမျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ကေဝဋ္ဋသူကြွယ် တောင်းပန်သော တန်ခိုးပြခြင်းမျိုးကိုလည်းကောင်း၊ အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်အောင် ကြံဆောင်၍ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ၊ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယတို့ဖြင့် တန်ခိုးပြခြင်းမျိုးကိုလည်းကောင်း ဤကဲ့သို့သော အကျိုးမများသည့် တန်ခိုးပြခြင်းမျိုးတို့ကို ဘုရားရှင် ကဲ့ရဲ့တော်မူသည်။ “တန်ခိုးရှိမှန်း လူမသိစေရ” ဟုပင် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် ဝေနေယျဇ္ဈာသယ (ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ) တို့၏ အလိုဆန္ဒအားလျော်စွာ တန်ခိုးပြခြင်းကိုကား ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။
သာဓကအားဖြင့် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်သာဂတသည် ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးအဖြစ်ဖြင့် ရှိနေ၏။ စမ္ပာမြို့နေ ကောဠိဝိသအမျိုးအနွယ် သူဌေးသား သောဏသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့၏။ သူ၏ ခြေဖဝါးပြင်၌ အမွေးနုများ ပေါက်နေ၏။
ဗိမ္မိသာရမင်းကြီးသည် သူအုပ်ချုပ်သော ရွာပေါင်း ရှစ်သောင်းတို့မှ လူထုအား အစည်းအဝေး ခေါ်၏။ သောဏကိုလည်း အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန် ဆင့်ခေါ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် သောဏအား ဆွေမျိုးများက ထမ်းစင်ဖြင့် ထမ်း၍ မင်းကြီးထံ ပို့ပေးကြသည်။ သူ၏ မိဘများကလည်း “ချစ်သား၊ သင်၏ ခြေတို့ကို မင်းကြီးကြည့်ရှုလို၍ ခေါ်တာဖြစ်လိမ့်မည်၊ မင်းကြီးဘက်သို့ ခြေမဆန့်လင့်၊ မင်းကြီးရှေ့၌ ခြေကို မြင်ရအောင် တင်ပျဉ်ခွေ ထိုင်ပါ” ဟု မှာလိုက်ကြသည်။
စာမျက်နှာ-457
ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် သောဏ၏ ခြေဖဝါးမှ အမွေးတို့ကို ကြည့်ရှု၍ အစည်းအဝေး တက်ရောက်လာသော လူထုကြီးအား ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ ခံစားရသော အကျိုးတရားတို့ကို ပြောပြဆုံးမ၏။ တမလွန်ဘဝ၌ ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့ကို သိလိုပါမူ ဘုရားရှင်ထံသို့ သွားရောက်ချဉ်းကပ်ကြပါဟု ဆုံးမ၍ ဘုရားရှင်ထံ လွှတ်လိုက်သည်။
ထိုလူများသည် အရှင်သာဂတထံ ချဉ်းကပ်၍ ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်လိုပါကြောင်း လျှောက်ထားကြသည်။ အရှင်သာဂတသည် လူထုကြီးရှေ့မှောက်မှာပင် လှေခါးဦး၌ ခင်းထားသော ကျောက်ဖျာ၌ ငုပ်လျှိုး၍ ဘုရားရှင်ရှေ့တော်မှောက်၌ ပေါ်ပေါက်ပြီး ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားလေသည်။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်က “သာဂတ၊ ထိုသို့ ဖူးမြော်လိုကြမူ ကျောင်းစွန်းအရိပ်၌ နေရာခင်းလော့” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ အရှင်သာဂတသည် နေရာခင်းရန် အင်းပျဉ်ကိုယူ၍ ဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်မှ မြေ၌ ငုပ်လျှိုးကာ လူထုပရိသတ်ရှေ့ လှေခါးဦးကျောက်ဖျာ၌ ပေါ်၍ ကျောင်းစွန်းအရိပ်တွင် နေရာခင်းလေသည်။
ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် ကျောင်းတော်မှ ထွက်၍ ခင်းထားသော နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူသည်။ သို့ရာတွင် လူထုပရိသတ်ကြီးမှာ အရှင်သာဂတအပေါ်သာ အာရုံညွတ် စိတ်ဝင်စားနေကြပြီး၊ ဘုရားရှင်အပေါ် စိတ်မဝင်စားနိုင်ဘဲ ဖြစ်နေကြသည်။ ဘုရားရှင်သည် အရှင်သာဂတအား “ချစ်သား သာဂတ၊ သို့ဖြစ်လျှင် အတိုင်းထက်အလွန် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြဦးလော့” ဟု တိုက်တွန်းတော်မူသည်။
ဘုရားရှင်၏ တိုက်တွန်းခွင့်ပြုတော်မူချက်အရ အရှင်သည် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ ကောင်းကင်ပြင်၌ စင်္ကြံသွား၏၊ ရပ်၏၊ ထိုင်၏၊ လျောင်း၏။ အခိုးအလျှံကိုလည်း လွှတ်၏၊ ကွယ်ပျောက်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် တန်ခိုးအမျိုးမျိုးတို့ကို ပြပြီးနောက် ကောင်းကင်မှ ကွယ်ပျောက်၍ ဘုရားရှင်၏ ခြေတော်ရင်း၌ ဝပ်စင်းဦးခိုက်လျက် “မြတ်စွာဘုရား... မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်တော်၏ ဆရာပါတည်း” ဟု သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှောက်ထား၏။
ထိုအခါ လူထုပရိသတ်ကြီးသည် “အချင်းတို့ အံ့ဖွယ်ရှိပေစွ၊ မဖြစ်ဖူးမြဲ ဖြစ်ပေစွ၊ တပည့်တောင်မှ ဤမျှလောက် တန်ခိုးကြီးနေသေးလျှင် ဆရာမူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိတော့အံ့နည်း။ သာလွန်၍ အံ့ဩဖွယ်ရာ တန်ခိုးကြီးမည်သာတည်း” ဟု အောက်မေ့ကြကာ ဘုရားရှင်၌ အာရုံစိုက် စိတ်ဝင်စားလာကြလေသည်။ (ဝိ၊ ၃၊ ၂၆၅)
စာမျက်နှာ-458
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆအလောင်း သူတော်ကောင်းသည် ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင် လက်ထက်တွင် ဟံသာဝတီနေပြည်တော်ဝယ် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပေါများသော အမျိုး၌ ဖြစ်ခဲ့သည်။
တရားပွဲတစ်ခု၌ ဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတစ်ပါးအား “နတ်တို့ချစ်မြတ်နိုးခံရခြင်း” ၌ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူး ပေးတော်မူသည်။ ထိုတရားပွဲ၌ တရားနာနေသော ပိလိန္ဒဝစ္ဆလောင်းလျာသည် ထိုရဟန်းကို အားကျ၍ ထိုဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးမျိုး ရရှိရန် ဆုပန်ခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်ကလည်း ဆုတောင်းပြည့်မည်ကို သိမြင်တော်မူသောကြောင့် “ထိုဧတဒဂ်မျိုးကို ရမည်” ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့သည်။
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆလောင်းလျာသည် သုမေဓဘုရားရှင်လက်ထက်၌ လူဖြစ်၍ ထိုဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါ ဘုရားရှင်၏ စေတီတော်အား ကြီးစွာပူဇော်သက္ကာရပြုခဲ့ပြီး သံဃာတော်၌လည်း ကြီးစွာသောအလှူဒါနပြုခဲ့သည်။ ထိုဘဝမှ စုတေသောအခါ လူ့ပြည်နတ်ပြည်တို့၌ ကျင်လည်ခဲ့ရပြီး တစ်ခုသော ဘဝဝယ် စကြဝတေးမင်းအဖြစ်ဖြင့် လူအပေါင်းကို ငါးပါးသီလ မြဲစေပြီး နတ်ရွာသုဂတိသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။
ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ အတတ်ပညာရှင်
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆလောင်းလျာသည် ဂေါတမဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူသောအခါ၌ သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်လာပြီး အမျိုးအနွယ်အားဖြင့် “ပိလိန္ဒဝစ္ဆ” အမည်ရခဲ့သည်။ သူသည် ပရိဗိုဇ်ရဟန်းအဖြစ် ခံယူပြီး စူဠဂန္ဓာရီမန္တန်အတတ်ကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ထိုအတတ်ပညာဖြင့် ကောင်းကင်၌ ပျံသန်းသွားလာနိုင်သူ၊ သူတစ်ပါး၏စိတ်အကြံကိုသိသူ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တစ်ဦးဖြစ်လျက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ထင်ရှားကျော်ကြားကာ လာဘ်လာဘနှင့် အခြွေအရံပေါများသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။
ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်သို့ ရောက်တော်မူသော နေ့မှစ၍ ဝိဇ္ဇာဓိုရ် ပိလိန္ဒဝစ္ဆပရိဗိုဇ်၏ စူဠဂန္ဓာရီအတတ်ပညာမှာ မိမိလိုရာကို မပြီးစေနိုင်ဘဲ ဖြစ်လေသည်။ မန္တန်ရွတ်သော်လည်း ကောင်းကင်သို့ မပျံနိုင်၊ သူတစ်ပါးစိတ်ကိုလည်း မသိနိုင်တော့ပေ။
ထိုအခါ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် “မဟာဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာရှိသောအရပ်၌ စူဠဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ မပြည့်စုံနိုင်” ဟု ဆရာ့ဆရာတို့ မိန့်မှာဖူးသည်ကို သတိရလာသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို မဟာဂန္ဓာရီအတတ်ကို တတ်သူဟု
စာမျက်နှာ-459
ယုံမှားမရှိ သိလိုက်တော့၏။ ထို့ပြင် ထိုမြတ်စွာဘုရားရှင်ကို ဆည်းကပ်၍ မဟာဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာအတတ်ကို သင်ယူရပါမူ ကောင်းလေစွဟု စဉ်းစားနေသည်။ ထို့နောက် ဘုရားရှင်ထံ သွားရောက်ပြီး မဟာဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာအတတ်ကို သင်ကြားလို၍ ရဟန်းပြုခဲ့ရာ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၏ အထုံဝါသနာ
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် လွန်ခဲ့သော ဘဝပေါင်းငါးရာ (၅၀၀) တိုင်တိုင် နှုတ်ကြမ်းသော ပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ထိုပုဏ္ဏားမျိုးသည် သူတစ်ဖက်သားအား “ဝသလ = သူယုတ်” ဟု ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ ထိုအထုံဝါသနာကြောင့် ယခုဘဝ ရဟန္တာဖြစ်ပြီးသော အခါ၌လည်း လူနှင့်ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းနှင့်ဖြစ်စေ စကားပြောလျှင် “သူယုတ် လာ၊ သူယုတ် သွား၊ သူယုတ်” စသည်ဖြင့် ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း အရှင်မြတ်၏ စိတ်စေတနာကား မကြမ်းတမ်းပေ။
ပိတ်ချင်းသီးအစစ်မှ ကြွက်ချေးဖြစ်ရခြင်း
တစ်နေ့တွင် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်လာစဉ် ပိတ်ချင်းသီးများကို ခွက်အပြည့်ထည့်ယူ၍ မြို့တွင်းသို့ဝင်လာသော ပိတ်ချင်းသီးကုန်သည် အမျိုးသားတစ်ယောက်နှင့် တွေ့ဆုံသည်။ ထိုအခါ အရှင်မြတ်က “သူယုတ်၊ သင့်ခွက်ထဲက ဘာတွေလဲ” ဟု မေးသည်။ ပိတ်ချင်းသီးကုန်သည်က “စောစောစီးစီး နိမိတ်မရှိ မင်္ဂလာမရှိ သူယုတ်ဟု ကြမ်းတမ်းရိုင်းပြစွာ ပြောဆိုရကောင်းလား” ဟု အောက်မေ့ကာ စိတ်တိုတိုဖြင့် “ကြွက်ချေးတွေ” ဟု ဘုကျကျ ခပ်ရိုင်းရိုင်းပင် ပြန်ပြောလိုက်သည်။ ထိုဘုကျကျ စကားသည်ပင် ဒေါသအငွေ့အသက်ပါ၍ ဖရုသဝါစာဖြစ်ကာ အရှင်မြတ်အား ပြစ်မှားရာ ရောက်လေသည်။
အရှင်မြတ်သည် သူ၏အထုံဝါသနာအတိုင်းပင် “အော်... ကြွက်ချေးဆိုရင်လဲ ကြွက်ချေးပဲ ဖြစ်မှာပေါ့” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ခွက်ထဲမှ ပိတ်ချင်းသီးများသည် မထေရ်မြတ် မျက်ကွယ်သို့ ရောက်သောအခါ အားလုံးကြွက်ချေးများ ဖြစ်သွားတော့သည်။
ထိုသူသည် ပိတ်ချင်းသီးတစ်တောင့်ကိုယူ၍ လက်ဖြင့်နှိပ်ကြည့်ရာ ကြွက်ချေးမှ ကြွက်ချေးအစစ် ဖြစ်နေတော့သည်။ ထိုသူသည် စိတ်မချမ်းမသာဖြင့် ကပျာကယာ ပိတ်ချင်းသီးများ တင်ဆောင်လာသော လှည်းဆီသို့ သွားကြည့်ရာ လှည်းပေါ်ပါ ပိတ်ချင်းသီးများလည်း ကြွက်ချေးများချည်း ဖြစ်နေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-460
ထိုအကြောင်းကို ဟိုလူ့ပြော ဒီလူပြော ပြောပြမိရာ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၏ ဒကာအား ပြောမိလျက်သားဖြစ်လေသည်။ ထိုဒကာ အကြံပေးသဖြင့် ပိတ်ချင်းသီးကုန်သည်သည် ကြွက်ချေးများဖြစ်နေသော ပိတ်ချင်းသီးခွက်ကို ကိုင်လျက် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆထံသို့ သွားရောက်ပြန်သည်။ အရှင်မြတ်သည် ထိုဒကာကိုမြင်လျှင် “သူယုတ်၊ သင့်ခွက်ထဲက ဘာတွေလဲ” ဟု သူ့ဝါသနာအတိုင်း မေးမြန်းရာ ဒကာက “ပိတ်ချင်းသီးတွေပါ ဘုရား” ဟု ရိုရိုသေသေ လျှောက်၏။ အရှင်မြတ်က “သူယုတ်၊ သင်ပြောတဲ့အတိုင်း ပိတ်ချင်းသီးတွေပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ထိုသို့ မိန့်တော်မူလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ကြွက်ချေးများအားလုံး ဇာတိရုပ်ပြန်၍ ပိတ်ချင်းသီးများ ဖြစ်သွားကြလေသည်။
ထိုအရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် သူ၏ ရှေးဆုတောင်းအတိုင်း နတ်တို့က ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သူတို့တွင် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးကို ရရှိတော်မူခဲ့သည်။
အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် ပြန်ပေးလက်မှ ကယ်တင်ခြင်း
တစ်နေ့သောအခါတွင် ဗာရာဏသီပြည်ရှိ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၏ ဒါယကာအိမ်ကို ခိုးသူတို့ ဝင်ရောက်နှိပ်စက် လုယက်ကြသည်။ ခိုးသူတို့သည် ထိုအိမ်မှ ကလေးငယ်နှစ်ယောက်ကို ပြန်ပေးဖမ်းသွားကြသည်။
ထိုအကြောင်းကို ဒါယကာတို့က အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆထံ သွားရောက်လျှောက်ထားရာ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ပြန်ပေးဆွဲခံရသော ကလေးနှစ်ယောက်ကို ခိုးသူတို့ထံမှ တန်ခိုးအဘိညာဉ်ဖြင့် ဆောင်ယူ၍ ဒါယကာတို့၏ နေအိမ်ပေါ်၌ ပြန်ပို့ထားတော်မူသည်။ ဤကား အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဟု လူတို့ သိရှိရ၍ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆအား အလွန်ကြည်ညိုကြသည်။
မြက်ကရွတ်ခွေမှ ရွှေပန်းကုံးအဖြစ်သို့
ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆအား ကြည်ညိုလှသဖြင့် အရှင်မြတ်၏ ဝေယျာဝစ္စ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် အရံစောင့် ငါးရာကို လှူဒါန်းလေသည်။ ထိုအရံစောင့် ငါးရာကို ရွာသီးခြား တည်ထောင်စေကာ ထိုရွာအား “ပိလိန္ဒဝစ္ဆရွာ” ဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် နေ့စဉ် ထိုရွာထဲသို့ ဆွမ်းခံကြွ၏။ တစ်နေ့သောအခါ ထိုရွာ၌ ပွဲလမ်းသဘင် ရှိသည်။ ကလေးသူငယ်တို့သည် အဝတ်အစားကောင်းများ လှလှပပ ဝတ်ဆင်၍ ပန်းကုံးများ ပန်ဆင်ကာ ပျော်မြူးနေကြသည်။
စာမျက်နှာ-461
ထိုအချိန်တွင် ဆင်းရဲသား အိမ်တစ်အိမ်မှ သမီးငယ်သည် အခြားကလေးငယ်များ လှလှပပ ဝတ်ဆင်၍ ပန်းကုံးများ ပန်ဆင်ကာ ပျော်မြူးနေကြသည်ကို မြင်သဖြင့် “ပန်းကုံး ဝယ်ပေးပါ၊ အဝတ်တန်ဆာ ဆင်ပေးပါ” ဟု ပြော၍ ငိုနေရှာသည်။ မိဘများက “ငါတို့မှာ ဆင်းရဲကြလို့ ဘယ်ကလာ ပန်းတွေ အဝတ်အစားတွေ ဝယ်ပေးနိုင်မလဲ... သမီးရယ်” ဟု ဖျောင်းဖျ ချော့မော့ကြသည်။ သို့သော် ကလေးမကား ငိုမြဲငိုနေ၏။
ထိုအခိုက်တွင် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ထိုအိမ်သို့ ဆွမ်းခံဝင်၍ ခင်းထားသော နေရာ၌ ထိုင်နေသည်။ အရှင်မြတ်က “ဒီကလေးမ ဘာကြောင့် ငိုတာလဲ” မေးရာ မိဘများက အမှန်အတိုင်း လျှောက်ထားကြသည်။ ထိုအခါ အရှင်မြတ်သည် မြက်ကရွတ်ခွေတစ်ခုကို ယူစေပြီး ကလေးမ၏ ဦးခေါင်း၌ လှုပ်ပေးခိုင်းလိုက်သည်။ အရှင်မြတ်၏တန်ခိုးကြောင့် မြက်ကရွတ်ခွေမှ အလွန်လှပဆန်းကြယ် ရှုချင်ဖွယ်ကောင်းသော ရွှေပန်းကုံး ဖြစ်သွားလေတော့သည်။ ထိုရွှေပန်းကုံးမျိုး ဗိမ္ဗိသာရမင်း၏ နန်းတော်၌ပင် မရှိချေ။
ထိုကလေးမ ရွှေပန်းကုံးဆွဲထားသည်ကို မြင်ရသော သူတို့က မင်းကြီးနား ပေါက်ကြားအောင် လျှောက်ထားကြသည်။ “ခိုးယူသိမ်းဆည်းထားသည်” ဟုလည်း စွပ်စွဲပြောဆိုကြသည်။ မင်းကြီးသည် ထိုသူဆင်းရဲ အရံစောင့်မိသားစုကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်စေသည်။
နောက်တစ်နေ့ နံနက်တွင် ထိုအရံစောင့်အိမ်သို့ အရှင်မြတ် ဆွမ်းခံကြွရာ အကြောင်းစုံ သိရှိရသည်။ အရှင်မြတ်သည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ နန်းတော်သို့ ချက်ချင်းကြွရောက်ပြီး “ဘာကြောင့် ဤအရံစောင့်ကို ဖမ်းဆီးရသနည်း” ဟု မေးရာ မင်းကြီးကလည်း အမှန်အတိုင်း လျှောက်ထားသည်။
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ ပြာသာဒ်နန်းဆောင်ကို “ရွှေဖြစ်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်လိုက်ရာ နန်းတော်တစ်ခုလုံး ရွှေနန်းတော်ကြီး ဖြစ်သွားသည်။ ထိုစဉ် အရှင်မြတ်က “မင်းကြီး၊ ရွှေတွေ များလှချည့်လား၊ ဘယ်က ရထားသလဲ” ဟု မေးတော်မူရာ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးက “တပည့်တော် သဘောပေါက်ပါပြီ ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားကာ ဖမ်းဆီးထားသော အရံစောင့် သူဆင်းရဲကိုလည်း ပြန်လည်လွှတ်ပေးလိုက်သည်။
သမထမှ ဝိပဿနာသို့
သမထကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်၍ သမထယာနိကလမ်းဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဈာန်စခန်း၌သာ နစ်မွန်းပျော်မွေ့နေလျှင် နိဗ္ဗာန်နန်းသို့
စာမျက်နှာ-462
ထက်လှမ်းနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သမထ၏ ပန်းတိုင်၊ သမထ၏ လမ်းဆုံးသည် ဈာနီအဘိညာဉ်တန်ခိုးရခြင်းနှင့် ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်းတို့သာ နောက်ဆုံးပန်းတိုင် ဖြစ်သည်။ ဈာန်အဘိညာဉ်ရသူသည်လည်း ဈာန်အဘိညာဉ်မှ လျောကျနိုင်သည်။ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်သူသည်လည်း နတ်ပြည်၊ လူပြည်၊ အပါယ်ငရဲသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်သည်။ သံသရာလမ်းဆုံး နိဗ္ဗာန်ကုန်းသို့ မတက်ရောက်နိုင်သေးသမျှ သံသရာထဲ၌ တဝဲလည်လည် ကျင်လည်နေကြရဦးမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သံသရာလမ်းဆုံး နိဗ္ဗာန်ကုန်းသို့ တက်ရောက်၍ အမြတ်ဆုံး ငြိမ်းအေးဓာတ်ကို ရယူခံစားလိုသူတို့သည် အားထုတ်ပွားများအပ်ပြီးသော သမထ (ဈာန်သမာဓိ) ကို အခြေခံအုတ်မြစ်အဖြစ်ပြု၍ ပရမတ်အစစ် ဓာတ်အနှစ်ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ကို လက္ခဏာယာဉ် သုံးပါးထင်၍ ဆင်ခြင်ပွားများကာ ဝိပဿနာတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်ကြရာ၏။
စာမျက်နှာ-463
အပိုင်း (၂)
အခန်း (၁၀)
ဝိပဿနာဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်ခြင်း
ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ
သမထ
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်တို့သည် မိမိတို့၏ နောက်ဆုံးပန်းတိုင်ဖြစ်သော “နိဗ္ဗာန်” သို့ အရောက်သွားကြရာတွင် ဈာန်ယာဉ်စီး၍ သွားသော “သမထယာနိက” ကျင့်စဉ်လမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ယာဉ်စီး၍ သွားသော “ဝိပဿနာယာနိက” ကျင့်စဉ်လမ်းဖြင့်လည်းကောင်း သွားနိုင်ကြသည်။
ယင်းလမ်းနှစ်သွယ်အနက် သမထယာနိကလမ်းဖြစ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း (၄၀) ကျင့်ကြံဖွယ်တို့ကို အပိုင်း (၁) ၌ ရှင်းလင်းပြဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သမထယာနိကလမ်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရာ ကျင့်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း သမထအားထုတ်ခြင်း သက်သက်၌သာ အားရတင်းတိမ် ကျေနပ်နေပါက နိဗ္ဗာန်သို့ အရောက်ကူးမြောက်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သမထလုပ်ငန်း၏ အမြင့်ဆုံးအကျိုးရလဒ်သည် ဈာန်အဘိညာဉ်ရခြင်းနှင့် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်ရခြင်းသာ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်ခြင်းသည် ဝိပဿနာအခြေခံကောင်းခြင်းအတွက်သာလျှင် ဖြစ်၏။ သမထအခြေခံ အင်အားကောင်းသူသည် ဝိပဿနာသို့ ကူးပြောင်း အားထုတ်ပါက လျင်မြန်လွယ်ကူစွာ ပေါက်ရောက်အောင်မြင်နိုင်သည်။
လမ်း နှစ်သွယ်
နိဗ္ဗာန်သို့ သွားသောလမ်းသည် —
သမထယာနိကလမ်း၊
ဝိပဿနာယာနိကလမ်း
ဟူ၍ လမ်းနှစ်သွယ်ရှိသည်။
သမထယာနိကလမ်းဖြင့် သွားသော သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်သည် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုခုကို ဦးစွာ ပွားများအားထုတ်၍ ဥပစာရသမာဓိကိုဖြစ်စေ၊ အပ္ပနာသမာဓိ (ဈာန်) ကိုဖြစ်စေ ရရှိပြီးနောက် ထိုသမာဓိကို အခြေခံ၍
စာမျက်နှာ-464
ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ဝိပဿနာရှုသည်။ ထိုသို့ရှုရာတွင် ဈာန်ရသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထမဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်ကို ဝိပဿနာရှု၏၊ တစ်ဖန် ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်ကို ဝိပဿနာရှု၏။ ဤနည်းဖြင့် ဈာန်ကို အစဉ်အတိုင်း တစ်ကြိမ်စီ ဝင်စား၍ တစ်ကြိမ်စီ ဝိပဿနာရှုသည်။
ဤကဲ့သို့ သမထနှင့် ဝိပဿနာကို ဒွန်တွဲလျက် အစုံအစုံတွဲလျက် မဂ်ဖြစ်ပေါ်သည်တိုင်အောင် ပွားများအပ်သော နည်းကို “ယုဂနဒ္ဓဘာဝနာနည်း” ဟု ခေါ်သည်။ (ယုဂ = စုံတွဲ၊ နဒ္ဓ = ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ တွဲစပ်ခြင်း)။ သမထကို ရှေ့သွားပြု၍ ဝိပဿနာရှုသောကြောင့် “သမထပုဗ္ဗင်္ဂမနည်း” ဟုလည်း ခေါ်သည်။ သမထယာနိကလမ်းစဉ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဝိပဿနာယာနိကလမ်းဖြင့် သွားသော ဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ ရရှိရန် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုခုကို ပွားများအားထုတ်မှုမပြုဘဲ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ဆင်ခြင်၍ ရရှိလာသော ခဏိကသမာဓိကို အခြေခံလျက် ဝိပဿနာသက်သက်ကိုသာ ရှုသည်။ ထိုသို့ သမထမဖက် ဝိပဿနာသက်သက် ရှုသောနည်းကို သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိကလမ်း ဟု ခေါ်သည်။ (သုဒ္ဓ = သက်သက်။)
ဤကဲ့သို့ ဝိပဿနာယာနိကပုဂ္ဂိုလ်တို့ ဝိပဿနာပွားများသောနည်းကို ဝိပဿနာရှေ့သွားပြု၍ ပွားများသောကြောင့် (ဝိပဿနာကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ ပွားများသောကြောင့်) “ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမနည်း” ဟု ခေါ်သည်။ ဝိပဿနာယာနိကလမ်းစဉ်ဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဝိပဿနာ အားမထုတ်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ယခုဘဝမှာပင် မဂ်၊ ဖိုလ်၊ နိဗ္ဗာန် ဆိုက်ရောက်အောင် ဝိပဿနာကို တကယ်တမ်း အားထုတ်တော့မည်ဆိုလျှင် ဤကျမ်းစာအုပ် စာမျက်နှာ (၂၅) ၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အနှောင့်အယှက် (ပလိဗောဓ) တို့ကို ကြိုတင်၍ ပယ်ဖြတ်ထားရမည်။ ထို့နောက် ——
သင့်လျော်သော နေရာကို ရွေးချယ်ခြင်း၊
သင့်လျော်သော အချိန်ကို ရွေးချယ်ခြင်း၊
ဘုရားရှိခိုးခြင်း၊
သရဏဂုံသီလ ဆောက်တည်ခြင်း၊
မေတ္တာပို့ အမျှဝေခြင်း၊
စာမျက်နှာ-465
ဆရာသမားထံ၌ ဝိပဿနာတောင်းခံခြင်း၊
ပြစ်မှားမိသော အပြစ်ကြီးငယ်တို့ကို ခွင့်လွှတ်ရန် တောင်းပန်ခြင်း၊
မိမိနှင့် သင့်လျော်သော ထိုင်နည်းကို ရွေးချယ်ခြင်း၊
မဂ်ဖိုလ်၌ စိတ်ညွတ်ခြင်း ——
တို့ကို ကြိုတင်ပြုလုပ်ရမည်။
ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါး ကျင့်စဉ်တရား
ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများအားထုတ်မည့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထူးဖြူစင်သန့်ရှင်း စင်ကြယ်ခြင်း ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါးနှင့် ပြည့်စုံရမည်။ (ဝိ + သုဒ္ဓိ။ ဝိ = အထူး + သုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း)၊ ၎င်းတို့မှာ —
သီလဝိသုဒ္ဓိ = သီလစင်ကြယ်ခြင်း၊
စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ = စိတ်စင်ကြယ်ခြင်း၊
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ = အယူအမြင် စင်ကြယ်ခြင်း၊
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ = ယုံမှားသံသယကို လွန်မြောက်သော ဉာဏ်၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ = လမ်းမှန် မမှန်ကို သိသော ဉာဏ်အမြင်၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ = မဂ်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင်၏ စင်ကြယ်ခြင်း၊
ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ = သစ္စာလေးပါးကို သိသော ဉာဏ်အမြင်၏ စင်ကြယ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
(၁) သီလဝိသုဒ္ဓိ
ဤဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါးအနက် နံပါတ် ၁-ဖြစ်သော သီလဝိသုဒ္ဓိကို ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာ အားမထုတ်မီကပင် ဖြူစင်သန့်ရှင်းစေရမည်။ သီလပြည့်စုံရမည်။ သီလနှင့်ပတ်သက်၍ အကျယ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာ လက်စွဲကျမ်း ပထမတွဲ၊ စာမျက်နှာ (၃၆၉) အပိုင်း (၄) ၌ ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ကိုယ်ကျင့်သီလစင်ကြယ်ခြင်းကို သီလဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-466
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုလျှင် ရဟန်းသည် ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလဟူသော ဤသီလ (၄) ပါးကို ထက်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုအပ်၏။
ရှင်သာမဏေသည် ဆယ်ပါးသီလကို ထက်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုအပ်၏။
လူပုဂ္ဂိုလ်ယောဂီသည် ငါးပါးသီလ၊ သို့မဟုတ် အာဇီဝဋ္ဌမကသီလကို ထက်ဝန်းကျင် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ပြုအပ်၏။
အန္တရာယ်ငါးပါး ကင်းဝေးရန်
ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်မည့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထူးအားဖြင့် အောက်ဖော်ပြပါ အန္တရာယ်ငါးပါးကို မကျူးလွန်စေရ၊ မကျရောက်စေရ။ ကျူးလွန်ကျရောက်သူဖြစ်ပါက မဂ်ဖိုလ်ကို ရနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတို့မှာ —
(က) ကမ္မန္တရာယ် = ပဉ္စာနန္တရိယကံ စသည်ကို ကျူးလွန်ခြင်း၊
(ခ) ကိလေသန္တရာယ် = နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိခြင်း၊
(ဂ) ဝိပါကန္တရာယ် = အဟိတ်၊ ဒွိဟိတ် ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း၊
(ဃ) အရိယူပဝါဒန္တရာယ် = အရိယာကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်း၊
(င) အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ် = ရဟန်းတော်များ အာပတ် (၇) ပုံ ကျူးလွန်ခြင်း —— တို့ဖြစ်သည်။
(က) ကမ္မန္တရာယ်
ကံငါးပါး၊ သို့မဟုတ် ကံ (၆) ပါးကို ကျူးလွန်ခြင်းကြောင့် ကျရောက်သော အန္တရာယ်ကို ကမ္မန္တရာယ်ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအတိုင်း (၆) ပါးရှိပါသည် ——
မာတုဃာတက = မိခင်ကို သတ်ခြင်း၊
ပိတုဃာတက = ဖခင်ကို သတ်ခြင်း၊
အရဟန္တဃာတက = ရဟန္တာကို သတ်ခြင်း၊
လောဟိတုပ္ပါဒက = ဘုရားရှင်၌ သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုခြင်း၊
စာမျက်နှာ-467
(၅) သံဃဘေဒက = သံဃာအချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲအောင် ပြုခြင်း၊
(၆) ဘိက္ခုနီဒူသက = သီလရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ဗလက္ကာရပြု၍ ဖျက်ဆီးခြင်း။
ဤ ၆-ပါးအနက် ရှေ့ငါးပါး (ပဉ္စာနန္တရိယကံ) သည် သဂ္ဂန္တရာယ် = နတ်ရွာသုဂတိအတွက်လည်း အန္တရာယ်ဖြစ်၏။ မဂ္ဂန္တရာယ် = မဂ်ဖိုလ်အတွက်လည်း အန္တရာယ်ဖြစ်၏။ ဤငါးပါးကို ကျူးလွန်မိသူသည် နတ်ရွာသုဂတိသို့လည်း မရောက်နိုင်၊ သောတာပတ္တိစသော မဂ်ဖိုလ်ကိုလည်း မရနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဘိက္ခုနီဒူသကကံသည် မဂ္ဂန္တရာယ် = မဂ်ဖိုလ်အန္တရာယ်အတွက်သာ ဖြစ်စေသည်။
(ခ) ကိလေသန္တရာယ်
အယူမှား၌ စွဲမြဲစွာယူခြင်းဟု ဆိုအပ်သော နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ကို ကိလေသန္တရာယ်ဟု ခေါ်သည်။ ထိုနိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသည် အောက်ပါအတိုင်း (၃) မျိုး ရှိ၏ —
(၁) အကိရိယဒိဋ္ဌိ = ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုကို ပြုသော်လည်း ပြုရာမရောက်ဟု မြဲမြံစွာ ယူခြင်း၊
(၂) နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ = သတ္တဝါသည် သေလျှင်ပြတ်၏၊ ဘဝတစ်ပါးမရှိ၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုတို့၏ ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုးမရှိဟု မြဲမြံစွာ ယူခြင်း၊
(၃) အဟေတုကဒိဋ္ဌိ = ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံဟူ၍ မရှိ၊ အကြောင်းမရှိဘဲ အလိုလို ချမ်းသာကြသည်၊ ဆင်းရဲကြသည်ဟု မြဲမြံစွာ ယူခြင်း။
ဤနိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသော သူသည် နတ်ပြည်သို့လည်း မရောက်နိုင်၊ မဂ်ကိုလည်း မရနိုင်။
(ဂ) ဝိပါကန္တရာယ်
နဂါး၊ ဂဠုန်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ငရဲသူ၊ ငရဲသား၊ အမိဝမ်းတွင်းမှ အင်္ဂါချို့တဲ့သူများသည် အဟိတ်ပဋိသန္ဓေ နေရသူများ ဖြစ်ကြ၏။ လူဖြစ်သော်လည်း ဉာဏ်ပညာ လေးလုံးထိုင်းမှိုင်းသူများသည် ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေ နေရသူများ
စာမျက်နှာ-468
ဖြစ်ကြ၏။ ဤပုဂ္ဂိုလ်များသည် ပဋိသန္ဓေဉာဏ်ကင်းသည့်အတွက် မဂ်ဖိုလ်ကို မရနိုင်ချေ။ လူ့အဖြစ် နတ်အဖြစ်သို့သာ ရောက်နိုင်ကြသည်။ အတိတ်ကံ၏ အကျိုးဝိပါကက မဂ်ဖိုလ်မရအောင် အန္တရာယ်ပြု တားဆီးထား၏။
(ဃ) အရိယူပဝါဒန္တရာယ်
အရိယာဟု သိလျက်ဖြစ်စေ၊ မသိဘဲဖြစ်စေ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်အား ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်းသည် အရိယူပဝါဒန္တရာယ် မည်၏။ အရိယာကို စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့သူအား သဂ္ဂန္တရာယ်၊ မဂ္ဂန္တရာယ် နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်၏။ သို့သော် အရိယာအား ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲပြီးနောက် ကန်တော့တောင်းပန်လျှင် ထိုအန္တရာယ်မှ လွတ်ကင်း၏။ (အရိယာ = အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ကို + ဥပဝါဒ = စွပ်စွဲမှု)
(င) အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ်
မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူအပ်သော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်များနှင့် အာပတ် (၇) ပုံကို သိလျက် လွန်ကျူးသော ရဟန်းအား အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ် ကျရောက်၏။ ထိုရဟန်းအား သဂ္ဂန္တရာယ်၊ မဂ္ဂန္တရာယ် နှစ်ပါးလုံးဖြစ်၏။ သို့သော် ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ကုစားပြီးသောအခါ၌ ထိုအန္တရာယ်မှ ကင်းလွှတ်၏။ (အာဏာ = မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အာဏာတော်ကို + ဝီတိက္ကမ = ကျူးလွန်မှု)
ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာရှုမည့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မဂ်ဖိုလ်ကို ရနိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်ကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံရမည့်အပြင် အန္တရာယ်ငါးပါးကိုလည်း မကျူးလွန်သူ ဖြစ်ရမည်။
အန္တရာယ်ကို ကုစားခြင်း
ဤအန္တရာယ်ငါးမျိုးအနက် ကမ္မန္တရာယ်ကို ကျူးလွန်သူနှင့် ကိလေသန္တရာယ်၊ ဝိပါကန္တရာယ် ကျရောက်နေသူတို့သည် ဤဘဝအတွက် ထိုအန္တရာယ်များ ကင်းပျောက်ရန် ကုစား၍ မရနိုင်ပေ။ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဝီစိငရဲ၊ သို့မဟုတ် ငရဲတစ်ခုခုသို့ မုချ ကျရောက်ရပေမည်။ အရိယူပဝါဒန္တရာယ်နှင့် အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ်မှာ ကုစား၍ ရကောင်းပေသည်။
သာဓကအားဖြင့် အဇာတသတ်မင်းသည် ဖခင် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးအား သတ်ပြီးနောက် နောင်တရ၍ ဘုရားရှင်ထံမှောက်သို့ ရောက်ရှိကာ သရဏဂုံတည်ခဲ့သည်။ အဇာတသတ်မင်းသည် အကယ်၍သာ ပိတုဃာတက (အဖသတ်) ကံကို မကျူးလွန်ခဲ့ပါက ဤနေရာမှာပင် သောတာပန်ဖြစ်လေရာ၏ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည်။
စာမျက်နှာ-469
အဇာတသတ်မင်းသည် သရဏဂုံတည်ပြီးနောက် ဘုရားဒကာ၊ ကျောင်းဒကာအဖြစ်ဖြင့် သာသနာတော်ကို ပူဇော်သက္ကာရ ပြုခဲ့သည်။ ရတနာသုံးပါးကို ကြည်ညိုယုံကြည်သော ပုထုဇဉ်တို့တွင် အဇာတသတ်မင်း၏ သဒ္ဓါတရားနှင့် တူသူ တစ်ဦးမျှ မရှိချေ။ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်များကို ပင့်ဆောင်ခြင်း၊ ပူဇော်ခြင်းတို့၌လည်း သူမတူတန်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ပထမသံဂါယနာတင်ပွဲကြီးတွင်လည်း သာသနာ့ဒါယကာအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။
ဤကဲ့သို့ ကြီးကျယ်များပြားသော အလှူဒါနများ၊ ကောင်းမှုများကို သဒ္ဓါတရားထက်သန်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ပိတုဃာတက (အဖသတ်) ကံကြောင့် တမလွန်၌ အပါယ်ငရဲဘေးမှ မလွတ်ခဲ့ပေ။ သို့ရာတွင် အဇာတသတ်မင်းသည် ပိတုဃာတကကံကြောင့် အဝီစိငရဲ၌ ဖြစ်ရမည့်အစား ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တည်းဟူသော အမှီကောင်းကို ရရှိခဲ့သောကြောင့် အဝီစိငရဲထက် သက်သာသော လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌သာ ဖြစ်ရလေသည်။ အဇာတသတ်မင်းသည် လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ အနှစ်ခြောက်သောင်းကျခံပြီးနောက် ထိုငရဲမှ လွတ်မြောက်၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ ကျေးဇူးကြောင့် “ဝိဇိတာဝီ” အမည်ဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်ပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဤဘဝအတွက် ကုစား၍ မရသော်လည်း သံသရာအတွက်မူ ကုစား၍ သက်သာရာ ရနိုင်ပေသည်။
ကိလေသန္တရာယ်သို့ ကျရောက်၍ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (မှားယွင်းသော အယူ၌ စွဲမြဲခြင်း) ကို မစွန့်လွှတ်နိုင်သော သူတို့သည်လည်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အဝီစိငရဲသို့ မုချလားရောက်ရပေမည်။ သာဓကအားဖြင့် ပုရာဏကဿပစသော တိတ္ထိဂိုဏ်းဆရာကြီးများသည် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘဲ ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသဖြင့် အဝီစိငရဲသို့ ရောက်ကြရသည်။
ဝိပါကန္တရာယ်ကျရောက်၍ အဟိတ်ပဋိသန္ဓေ၊ ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေနေသူများသည် ဤဘဝ၌ မည်မျှပင် ကုသိုလ်ပြု၍ တရားအားထုတ်စေကာမူ မဂ်ဖိုလ်ကိုရနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပြုလုပ်သော ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကောင်းမှုကုသိုလ်များသည် လူကောင်း နတ်ကောင်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် ပါရမီရင့်ကျက်၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ရရန်အတွက် အထောက်အပံ့လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤအန္တရာယ်သုံးမျိုး ဆိုက်ရောက်နေသူတို့မှာ ဤဘဝ၌ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား၊ နိဗ္ဗာန်တရားကို မရနိုင်ချေ။
အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲမိ၍ အရိယူပဝါဒန္တရာယ် ကျရောက်သူသည် ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်အား ကန်တော့တောင်းပန်လျှင် ထိုအန္တရာယ်မှ ကင်းလွတ်နိုင်သည်။ သာဓကကို ဤကျမ်းစာအုပ် စာမျက်နှာ (၄၄၀) ၌ ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-470
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အာဏာတော်ဖြစ်သော ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်ကို ကျူးလွန်ခြင်း (အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ်) သို့ ကျရောက်သော ရဟန်းအား ထိုအန္တရာယ်မှ ကင်းလွတ်ရန် ကုစား၍ ရသည်။ ယင်းသို့ ကုစားရာ၌ ပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်သော ရဟန်းသည် ပရိသုဒ္ဓပြု (လူဝတ်လဲ) မှသာ ထိုအပြစ်အန္တရာယ်မှ ကင်းလွတ်သည်။ ပါရာဇိကကို ကျူးလွန်ပြီး ဖြစ်ပါလျက် လူဝတ်မလဲဘဲ ရဟန်းအသွင် အယောင်ဆောင်နေပါက အခြား ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုသော်လည်း လူ့ဘဝ နတ်ဘဝဟူသော သုဂတိဘဝသို့ မရောက်နိုင်။ တရားအားထုတ်သော်လည်း မဂ်ဖိုလ်ကို မရနိုင်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ် လားရောက်ရမည့် ဘုံဘဝမှာ အပါယ်လေးပါးသာ ဖြစ်သည်။
ပါရာဇိကကျူးလွန်သော ရဟန်းသည် လူဝတ်လဲပြီးနောက် သီလဆောက်တည်၍ ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်ပါက ကောင်းရာသုဂတိဘဝသို့ ရောက်နိုင်သည်။ တရားအားထုတ်ပါက မဂ်ဖိုလ်ကိုလည်း ရနိုင်သည်။
သံဃာဒိသိသ်အာပတ် ကျူးလွန်သော ရဟန်းသည် ပရိဝါသ်၊ မာနတ် ဆောက်တည်ခြင်း စသည်ဖြင့် ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ကုစားပါက ထိုအပြစ်အန္တရာယ်မှ ကင်းလွတ်သည်။ ပါစိတ်၊ ဒုက္ကဋ်စသော အာပတ်များကို ကျူးလွန်သော ရဟန်းသည် ဒေသနာကြားခြင်းစသည် ပြုလုပ်၍ ကုစားပါက ထိုအပြစ်များမှ ကင်းလွတ်သည်။ ထိုထိုအာပတ်များကို ကျူးလွန်သော ရဟန်းသည် ဝိနည်းတရားတော်နှင့်အညီ မကုစားပါက (ဝါ) အပြစ်ကင်းစင်အောင် မပြုလုပ်ပါက သဂ္ဂန္တရာယ်၊ မဂ္ဂန္တရာယ်ဖြစ်၏။ ထိုအာပတ်တန်းလန်းဖြင့် ကွယ်လွန်သွားပါက အပါယ်ဘုံဘဝသို့ မုချလားရောက်ရမည် ဖြစ်သည်။
သာဓကအားဖြင့် ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်က အနှစ်နှစ်သောင်း ရဟန်းတရား အားထုတ်နေသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် လှေဖြင့် ခရီးသွားရင်း ပြိန်းမြက်ပင်ကို ဆွဲဖြတ်မိသဖြင့် ပါစိတ်အာပတ် သင့်ခဲ့သည်။ ထိုအာပတ်ကို ဒေသနာမကြားမိဘဲ ဝိပ္ပဋိသာရ - နှလုံးမသာယာစိတ်ဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသောကြောင့် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံ၌ တိရစ္ဆာန်နဂါး ဖြစ်ရလေသည်။
ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်မည့် ယောဂီ (ရဟန်း) သည် အန္တရာယ်ငါးပါးမှ ကင်းဝေးရန် အထူးလိုအပ်သည်။ အန္တရာယ်တစ်ပါးပါးကို ကျရောက်ကျူးလွန်မိသူ ဖြစ်ပါက ကုစား၍ ရသော အန္တရာယ်ဖြစ်လျှင် သီလဝိသုဒ္ဓိဖြစ်စေရန်အတွက် နည်းမှန်လမ်းမှန်ဖြင့် ကုစားထားပြီး ဖြစ်စေရမည်။
စာမျက်နှာ-471
(၂) စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ
ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်လိုသူသည် သီလဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေပြီးနောက် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိကို ပြည့်စုံစေရမည်။ ကာမဂုဏ်အာရုံတို့ကို တပ်မက်မှုစသော နီဝရဏအညစ်အကြေးတို့မှ စိတ်၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်းသည် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။
အကျဉ်းအားဖြင့် မှတ်သားရန်မှာ ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့် သမထကမ္မဋ္ဌာန်း (၄၀) အနက် ကမ္မဋ္ဌာန်းတစ်ခုခုကို ပွားများအားထုတ်၍ ရရှိအပ်သော ဥပစာရသမာဓိနှင့် အပ္ပနာသမာဓိ (ဈာန်သမာဓိ) သည် သမထယာနိကပုဂ္ဂိုလ်အတွက် စိတ်စင်ကြယ်မှု စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။ (ဝါ) ပထမဈာန်မှစ၍ စတုတ္ထအရူပဈာန် (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်) အထိ ဈာန် (၈) ပါးအနက် ဈာန်တစ်ခုခုကို ရရှိထားခြင်းသည် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။
သမထမဖက် ဝိပဿနာသက်သက်ဖြင့် ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမှတ်ပွားများ အားထုတ်၍ ရရှိအပ်သော “ခဏိကသမာဓိ” သည် ဝိပဿနာလမ်းစဉ် ပုဂ္ဂိုလ်အတွက် စိတ်စင်ကြယ်မှု စိတ္တဝိသုဒ္ဓိမည်၏။
ဝိပဿနာအားထုတ်သော ယောဂီအား သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့ ထက်သန်ညီမျှသောအခါ၌ ရှုမှတ်မှုချည်းသာ တစ်စပ်တည်း ဆက်စပ်လျက် စင်ကြယ်စွာ ဖြစ်နေ၏။ ထိုထိုအာရုံကို ကြံစည်မှု နီဝရဏတို့သည် အကြားအကြား၌ ကြားဝင်၍ မဖြစ်ကြ။ ထိုသို့သော ကာလ၌ ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်း ရုပ်နာမ်အာရုံအပေါ်၌ တည်ကြည်စူးစိုက်နေသော သမာဓိကို “ခဏိကသမာဓိ” ဟု ခေါ်သည်။ ဝိပဿနာစိတ်၏ အခိုက်အတန့်မျှ၌ တည်ကြည်မှု ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာရှုမည့် ယောဂီသည် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ရန်အတွက် သမထလမ်းစဉ် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပါက သမထကမ္မဋ္ဌာန်း တစ်ခုခုကို ဥပစာရသမာဓိ၊ သို့မဟုတ် အပ္ပနာသမာဓိ ရအောင် အားထုတ်ရမည်။ ဝိပဿနာသက်သက် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပါက ခဏိကသမာဓိရအောင် ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့ကို လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ ရှုမှတ်ရမည်။
(၃) ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ
ဒိဋ္ဌိဆိုသည်မှာ အယူဝါဒဖြစ်သည်။ မှားသည်ဖြစ်စေ၊ မှန်သည်ဖြစ်စေ မိမိတို့၏ ဉာဏ်အမြင်၌မူ မှန်သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆ စွဲလမ်းယုံကြည်မှု တစ်ရပ်ကို ဒိဋ္ဌိဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ ဒဿနဟူ၍လည်းကောင်း၊ သဘောတရားရေး အယူအဆ သဘောတရားရေးအမြင်ဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုကြသည်။
စာမျက်နှာ-472
သတ္တဝါတစ်ယောက်၏ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် အယူအဆ၊ အယူဝါဒကို ဤ၌ အဓိကထား၍ မဆိုလိုပါ။ အတိတ်ဘဝ၊ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၊ အနာဂတ်ဘဝ ဟူသော ဘဝအဆက်ဆက် ကျင်လည်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ် တွေးခေါ်မြော်မြင်မှုကို ဤနေရာ၌ ဒိဋ္ဌိဟု ဆိုလိုသည်။
သတ္တဝါတို့သည် ဘဝသံသရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း၊ အကြောင်းအကျိုးနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်းကောင်း အတိတ်ကြောင့် ဖြစ်သလော၊ အနာဂတ်ကြောင့် ဖြစ်သလော၊ ပစ္စုပ္ပန်ကြောင့် ဖြစ်သလော၊ အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သလော၊ အကျိုးကြောင့်ဖြစ်သလော၊ အကြောင်းမဲ့ဖြစ်သလော စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး အထွေထွေ ကြံစည်ယူဆကြသည်။
ယင်းဒိဋ္ဌိသည် မှန်သောအယူဝါဒ = သမ္မာဒိဋ္ဌိ နှင့် လွဲမှားသော အယူဝါဒ = မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ (သမ္မာ = မှန်ကန်သော၊ မိစ္ဆာ = လွဲမှားသော။)
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကြီး ၃-မျိုး
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် အကြီးမားဆုံး မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသုံးမျိုးတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် —
(၁) အကိရိယဒိဋ္ဌိ = ပြုသော်လည်း ပြုရာမရောက်ဟု ယူဆခြင်း၊
(၂) နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ = ကောင်းမှု မကောင်းမှုသည် အကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု ယူဆခြင်း၊
(၃) အဟေတုကဒိဋ္ဌိ = အကြောင်းမဲ့ အလိုလို ဆင်းရဲချမ်းသာကြသည်ဟု ယူဆခြင်း။
အကိရိယဒိဋ္ဌိ
အသက်ဝိညာဉ်ဟု ခေါ်သော အတ္တသည် မပျက်မစီးဘဲ အမြဲတည်နေသောကြောင့် မည်သူကမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်၊ မသတ်ဖြတ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတစ်စုံတစ်ခုကို သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း သတ်ဖြတ်ဖျက်ဆီးရာမရောက်၊ အသက်ဝိညာဉ်သည် မသေဘဲ ရုပ်ဟောင်း ရုပ်သစ်လဲခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ လူတစ်ယောက်သည် အဝတ်ဟောင်းကိုချွတ်၍ အဝတ်သစ်ကို ပြောင်းလဲဝတ်ဆင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ အသက်ဝိညာဉ်ဟုခေါ်သော အတ္တသည် တည်မြဲသောကြောင့် မည်သို့မျှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေနိုင်။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါကို သတ်ဖြတ်ညှဉ်းဆဲသည်ဟု ဆိုရာ၌ အသက်ဝိညာဉ်အတ္တသည် ချို့ယွင်းပျက်စီးမှု
စာမျက်နှာ-473
မရှိသောကြောင့် အမှန်စင်စစ် သတ်ဖြတ်ညှဉ်းဆဲရာ မရောက်ဟု ယူဆယုံကြည်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် သတ်ဖြတ်ညှဉ်းဆဲမှုစသော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်များကို ဆည်းပူးစုဆောင်းလေတော့သည်။ (အ + ကိရိယ၊ အ = မဟုတ် + ကိရိယ = ပြုလုပ်ခြင်း။)
နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ
ကောင်းမှု မကောင်းမှု (ဝါ) ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးမည်သည် မရှိဟုယူဆခြင်းသည် နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ မည်၏။ လောက၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ခံစားရမှုနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ခံစားရမှုများသည် ကုသိုလ်အကုသိုလ်၏ အကျိုးမဟုတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဉာဏ်ဝီရိယ၏ အကျိုးဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် တန်ခိုးရှင်၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ၊ နတ်များက ဖန်တီးပေး၍ ရရှိခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကုသိုလ်၏ အကျိုး၊ အကုသိုလ်၏ အကျိုးများမရှိဟု ယုံကြည်ယူဆမှုကို နတ္ထိကဒိဋ္ဌိဟု ခေါ်သည်။ ဤဝါဒသည် ကုသိုလ်၏ အကျိုးပေးရာဘုံဌာနဖြစ်သော နတ်ပြည် ဗြဟ္မာ့ပြည်များ မရှိ၊ အကုသိုလ်၏ အကျိုးပေးရာဘုံဌာနဖြစ်သော အပါယ်ငရဲမရှိဟု အကျိုးတရားကို ပယ်မြစ်သည့် ဝါဒဖြစ်သည်။
အဟေတုကဒိဋ္ဌိ
အကြောင်းမဲ့သက်သက် ဖြစ်ချင်လျှင် ဖြစ်တတ်၏၊ ပျက်ချင်လျှင် ပျက်တတ်၏။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုမရှိ၊ မတော်တဆ တိုက်ဆိုင်မှုများသာ ရှိသည်၊ “ညောင်ဦးကမ်းပါးပြိုတာနှင့် စမ္ပာနဂိုရ်ကနွားမကြီး ပေါင်ကျိုး” ဆိုသကဲ့သို့ မတော်တဆ တိုက်ဆိုင်မှုသာ ရှိသည်။ မကောင်းကျိုးခံစားရခြင်းသည် မကောင်းမှုပြုခြင်းကြောင့် မဟုတ်၊ ကောင်းကျိုးခံစားရခြင်းသည် ကောင်းမှုပြုခြင်းကြောင့် မဟုတ်၊ အဖြစ်အပျက်အားလုံးသည် အကြောင်းကင်းမဲ့လျက် ရှိကြသည်ဟု ယူဆယုံကြည်သည်။ ထိုကဲ့သို့ အယူရှိသူသည် မကောင်းမှုကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ကောင်းမှုကို ဆည်းပူးခြင်း မပြုလုပ်တော့ဘဲ ပေါက်လွှတ်ပဲစား စိတ်အလိုလိုက် ပြုကျင့်လေတော့သည်။ ဤဝါဒသည် အကြောင်းတရားကို ပယ်မြစ်သည့်ဝါဒ ဖြစ်သည်။ (အ + ဟေတုက၊ အ = မရှိ + ဟေတုက = အကြောင်း။)
ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ
ဤဖော်ပြပါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအကြီးစား အယူဝါဒကြီးသုံးခုအနက် တစ်ခုခုကို လက်ခံ စွဲလမ်းယုံကြည် ယူဆနေပါက ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်သော်လည်း မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တရားထူးကို မရနိုင်။ ဤမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူဝါဒကြီးက
စာမျက်နှာ-474
တားဆီးထားသည်။ ဤမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူဝါဒကြီးသုံးမျိုးမှ စင်ကြယ်ပါလျှင် ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ (ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို လက်ခံယုံကြည်သည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ဖြစ်ပြီဟု ဆိုရပေသည်။
ထိုမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကြီးသုံးမျိုးမှ ကင်းလွတ်ပြီးနောက် ကံသာလျှင် အမိ၊ ကံသာလျှင် အဖ၊ ကံသာလျှင် ဆွေမျိုး၊ ကောင်းတာလုပ်လျှင် ကောင်းကျိုးရမည်၊ မကောင်းတာလုပ်လျှင် မကောင်းကျိုးရမည်ဟု ယုံကြည်ယူဆခြင်းသည် ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိမည်၏။ (ကမ္မ + သကတာ၊ ကမ္မ = ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ + သကတာ = ကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာရှိခြင်း။) ကံသာလျှင် မိမိကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ
ဤဝိသုဒ္ဓိခုနစ်ပါးကျင့်စဉ်၌ ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ရုံမျှဖြင့် အယူဝါဒစင်ကြယ်ပြီ၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပြီဟု မဆိုနိုင်သေးချေ။ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်သော အခါမှသာလျှင် အယူဝါဒစင်ကြယ်မှု ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟူသည်မှာ စကားအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုလွယ်ရုံ ထားရှိသော ဝေါဟာရ၊ စကားလုံး၊ ပညတ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိချေ။ အဟုတ်ရှိ၊ အမှန်ရှိသော တရားများမှာ ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး၊ တစ်နည်း ခန္ဓာငါးပါး၊ တစ်နည်း အာယတန ၁၂-ပါး၊ တစ်နည်း ဓာတ် ၁၈-ပါးတို့သာ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိကြသည်။ ဤကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ပိုင်းခြား၍ သိတတ်သော ဉာဏ်အမြင် (ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိ) ကို ရရှိသည့်အခါမှသာလျှင် အယူဝါဒစင်ကြယ်ပြီ၊ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပြီဟု ဆိုနိုင်သည်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်
မိမိကိုယ်ကို ဤကား ငါဖြစ်သည်၊ ငါရှိသည်၊ ငါ့စိတ်နှင့် ငါ့ကိုယ်၊ ငါစိုး ငါပိုင်၊ ငါထင်သလိုလုပ်မည်၊ ငါလုပ်တတ်သည်၊ ငါလုပ်နိုင်သည်၊ ငါခံစားနိုင်သည်၊ ခံစားခြင်းသည် ငါဖြစ်သည် — ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်၍ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်ပျက်နေမှုကို ငါဟုစွဲလမ်းထင်မှတ်နေကြသည်။ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါဟု စွဲလမ်းထင်မှတ်ကြသည်။ ယောက်ျား မိန်းမဟု စွဲလမ်းထင်မှတ်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏အသိဉာဏ်သည် အမှန်အတိုင်း သိမြင်ခြင်းမရှိ။
စာမျက်နှာ-475
အဖြူကို မြင်ပါလျက် အဖြူဟု မသိချေ။ ဥပမာ - မိန်းမပျို၏ ဖြူဖွေးဝင်းလက်သော သွားများကို မြင်ရာ၌ အမှန်စင်စစ် ဖြူသော အရောင်အဆင်းကိုသာ တွေ့မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် လှပသော သွားများအဖြစ် ရှုမြင်မှတ်သားကြသည်။ ထိုသို့အမှတ်မှားခြင်း၊ အသိမှားခြင်းကြောင့် လှပသည်ဟု ယူဆလျက် ထပ်ကာထပ်ကာ တွေ့မြင်လိုမှု၊ အပိုင်ရလိုမှု၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုစသည့် နောက်ဆက်တွဲများ အဆုံးမရှိ တိုးပွားများပြားလာလေတော့သည်။
ထိုနည်းအတူ အနီရောင်ကို တွေ့မြင်လျှင် အနီရောင်အဖြစ်သာ ရှုမြင်ရမည်။ ထိုသို့ မရှုမြင်ဘဲ - ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါအစွဲ ဝင်ရောက်လာသောအခါ သံသရာမဆုံးနိုင်အောင် အကျယ်ချဲ့လေတော့သည်။ ဥပမာ - အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ နီရဲနေသော နှုတ်ခမ်းကို တွေ့မြင်ရာ၌ မျက်စိသည် အနီရောင်မျှကိုသာ အမှန်တကယ်မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ကြည့်ရှုသော လူ၏စိတ်သည် အနီကို အနီအတိုင်းမမြင်ဘဲ မိန်းမပျို၏နှုတ်ခမ်း နီတျာတျာဟု ရှုမြင်မှတ်သားလေတော့၏။ ထိုကဲ့သို့ အနီရောင်ကို ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါအဖြစ်၊ ယောက်ျား မိန်းမအဖြစ် ရှုမြင်မှတ်သားမှုကြောင့် ယင်းနှုတ်ခမ်းနီတျာတျာကို ကြိမ်ဖန်များစွာ ရှုမြင်လိုခြင်း၊ အပိုင်ရလိုခြင်း၊ ရရှိအောင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း၊ ရရှိပြီးနောက် ထိန်းသိမ်းကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရခြင်း စသည်ဖြင့် မဆုံးနိုင်အောင် သံသရာရှည်ရလေတော့သည်။
ထို့ကြောင့် နာမ်ရုပ်တရားများကို ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတစ်ပါး ယောက်ျား မိန်းမဟု ရှုမြင်မှတ်သားစွဲလမ်းမှုမပြုဘဲ နာမ်တရားကို နာမ်တရားအဖြစ် သိမှတ်ရမည်။ ရုပ်တရားကို ရုပ်တရားအဖြစ် သိမှတ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာရှုရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့ ငယ်စဉ်ကာလမှစ၍ ယခုအချိန်အထိ သိနားလည်ခဲ့သော အသိဉာဏ်အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ရမည်။ လူသစ်၊ စိတ်သစ်၊ အတွေးသစ်၊ အသိဉာဏ်သစ်ဖြင့် စတင်လေ့လာရမည်၊ မွေးရာပါ အစွဲအလမ်းများကို စွန့်လွှတ်ရမည်၊ သို့မှသာလျှင် နာမ်တရား၊ ရုပ်တရားများကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ (နာမရူပပရိစ္ဆေဒ = နာမ + ရူပ + ပရိစ္ဆေဒ၊ နာမ = နာမ်တရား + ရူပ = ရုပ်တရား + ပရိစ္ဆေဒ = ပိုင်းခြားဝေဖန် ခွဲခြမ်းနိုင်ခြင်း။)
နာမ်နှင့်ရုပ်
မိမိကိုယ်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည့်အခါ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် အပိုင်းနှစ်ပိုင်းတွေ့မည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ နာမ်ပိုင်းနှင့် ရုပ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် နာလျှင် နာသည်ဟု သိတတ်ကြသည်၊ သက်သာလျှင် သက်သာသည်ဟု
စာမျက်နှာ-476
သိတတ်ကြသည်။ ကောင်းမကောင်းကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ ဖြူနီကြောင်ကြား အရောင်အဆင်းများကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ လေးထောင့်၊ သုံးမြှောင့်၊ အဝိုင်းစသော ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ အသံကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ အနံ့၊ အရသာကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ အပူအအေး လှုပ်ရှားငြိမ်သက်မှု၊ ခက်မာနူးညံ့မှုစသော အတွေ့အထိအာရုံကိုလည်း သိတတ်ကြသည်။ စဉ်းစားတွေးခေါ်၍လည်း သိတတ်ကြသည်။ ဤသို့ အာရုံခြောက်ပါးကို သိတတ်သောသဘော သိနေသောသဘောကို နာမ်တရား ဟု ခေါ်သည်။ ထိုသိတတ်သော သဘောကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟူ၍ မထင်မှတ်ရ၊ နာမ်တရား နာမ်သဘောဟူ၍သာ သိမှတ်ရမည်။
ထိုနာမ်တရား၏ မှီရာ တည်ရာ ရုပ်ခန္ဓာကြီးကိုလည်း ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟူ၍ မရှုမြင်ရ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် အာရုံပြုရှုမှတ်သည့်အခါ ပူခြင်းသဘော၊ အေးခြင်းသဘောကို တွေ့ရမည်။ ယင်းပူခြင်း၊ အေးခြင်းသည် ရုပ်တရားဖြစ်သည်။ အပူအအေးကို သိခြင်းသည် နာမ်တရားဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိတို့ကိုင်တွယ် စမ်းသပ်ကြည့်သည့်အခါ မာခြင်းသဘော ပျော့ခြင်းသဘောကို တွေ့ရမည်။ ယင်းမာခြင်း ပျော့ခြင်းသည် ရုပ်တရားဖြစ်သည်။ မာသည် ပျော့သည်ဟု သိခြင်းသည် နာမ်တရားဖြစ်သည်။ လှုပ်ရှားခြင်းသဘော ငြိမ်သက်ခြင်းသဘော ထောက်ကန်ခြင်းသဘောကိုလည်း တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းလှုပ်ရှားငြိမ်သက်မှု ထောက်ကန်မှုသည် ရုပ်တရားဖြစ်သည်။ ယင်းကို သိခြင်းသည် နာမ်တရားဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် တွေ့ထိခံစားနေရသော အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ တို့သည် ရုပ်တရားဖြစ်သည်။ ယင်းအဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ တို့ကို သိတတ်သော သဘောသည် နာမ်တရားဖြစ်သည်။
အချမ်းအပူစသော ဆန့်ကျင်ဘက်အကြောင်းများကြောင့် ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောကို ရုပ်တရား ဟု ခေါ်သည်။ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ချမ်းရာမှ အပူသို့ ကူးပြောင်းသွားလျှင် ဖောက်ပြန်တတ်သည်။ ပူရာမှ အချမ်းသို့ ကူးပြောင်းသွားလျှင် ဖောက်ပြန်တတ်သည်။ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော နွေရာသီမှ စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းသော မိုးရာသီသို့၊ မိုးရာသီမှ အေးမြသော ဆောင်းရာသီသို့ ကူးပြောင်းသွားသောအခါ ဥတုပြောင်း နှာစေး၊ ချောင်းဆိုး၊ ကျောက်ရောဂါ၊ ဝက်သက်ရောဂါစသည်ဖြင့် ဖျားနာကြသည်ကို ကြည့်ရှုပါက ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် အချမ်းအပူကြောင့် ဖောက်ပြန်တတ်သည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ထမင်းဆာ၊ ရေဆာသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်ပင်ပန်းနွမ်းလျနေ၍ အစာဝ ရေဝသည့်အခါ ခန္ဓာကိုယ်...
စာမျက်နှာ-477
အင်အားပြည့်ဖြိုးနေသည်ကို တွေ့နိုင်သည်။ မှက်၊ ခြင်၊ ယင်၊ မြွေ၊ ကင်း၊ သန်းတို့ ကိုက်ခဲခြင်းခံရလျှင်လည်း ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ဖောက်ပြန်လာတတ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သိသာထင်ရှားစွာ ဖောက်ပြန်တတ်သောကြောင့် ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ရုပ်တရားဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။ ဤခန္ဓာကိုယ်ကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟူ၍ မှတ်သားမထားရ၊ စွဲလမ်းမထားရ။
ရုပ်နှင့်နာမ် ခွဲခြားသိရန် ဥပမာများ
ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ သိနိုင်အောင် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရာ၌ ဖော်ပြပါ ဥပမာများဖြင့် နှိုင်းယှဉ်စဉ်းစား ဝေဖန်သုံးသပ်ကြရသည်။ ဤအတ္တဘောသည် သစ်သားယန္တရားရုပ် (ရုပ်သေးရုပ်) နှင့် တူ၏။ နာမ်တရားသည် ကြိုးဆွဲသူနှင့်တူ၏။ ရုပ်သေးရုပ်သည် ရုပ်သေး၌ တပ်ဆင်ထားသော ကြိုးကို ဆွဲငင်ပေးမှ လှုပ်ရှားသည်။
ဥပမာတစ်နည်းအားဖြင့် ကျူစည်းနှစ်စည်းကို မှီလျက် ထောင်ထားရာတွင် ကျူစည်းတစ်ခုသည် ကျူစည်းတစ်ခု မလဲစေရန် အထောက်အပံ့ အကူအညီ ပေးနေသည်။ ကျူစည်းတစ်ခု လဲသွားလျှင် အခြားကျူစည်းလည်း လဲသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ ဤရုပ်နှင့်နာမ်သည် အချင်းချင်း တစ်ခုကိုတစ်ခု အထောက်အပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ တစ်ပါးပါး ပျက်စီးသွားလျှင် ကျန်တစ်ပါးလည်း ပျက်စီးသွားရလေသည်။
ထို့ပြင် စည်သံဥပမာ၌ လက်ခတ်ဖြင့် စည်ကို တီးခတ်သောအခါ စည်သံဖြစ်ပေါ်လာရာတွင် စည်ကတစ်ခြား အသံကတစ်ခြား ဖြစ်၏။ စည်နှင့် အသံသည် ရောနှောနေသည် မဟုတ်၊ စည်သည် အသံမဟုတ်၊ အသံသည်လည်း စည်မဟုတ်ချေ။ ထို့အတူ ဝတ္ထု၊ ဒွါရ၊ အာရုံဟု ဆိုအပ်သော ရုပ်ကိုမှီ၍ နာမ်ဖြစ်ပေါ်လာရာတွင် ရုပ်ကတစ်ခြား၊ နာမ်ကတစ်ခြား ဖြစ်၏။ ရုပ်နှင့်နာမ်တို့သည် အချင်းချင်း မရောနှောကြချေ။ ရုပ်ထဲ၌ နာမ်မပါချေ။ နာမ်ထဲ၌လည်း ရုပ်မပါချေ၊ စင်စစ်အားဖြင့် စည်ကိုစွဲ၍ အသံဖြစ်ပေါ်ရသကဲ့သို့ ရုပ်ကိုစွဲ၍ နာမ်ဖြစ်ပေါ်လာရလေသည်။
ရုပ်နာမ်နှစ်ပါးတို့တွင် နာမ်သည် မိမိဘာသာ သက်သက် တန်ခိုးအာနုဘော် အစွမ်းသတ္တိမရှိ။ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ခိုး၊ ကိုယ်ပိုင်အစွမ်းသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ခြင်းငှာ မတတ်နိုင်၊ မစားနိုင်၊ မသောက်နိုင်၊ စကားမပြောဆိုနိုင်၊ ဣရိယာပုထ်ကို မပြုပြင်နိုင်။ ထို့အတူ ရုပ်သည်လည်း မိမိချည်းသက်သက် တန်ခိုးအာနုဘော် အစွမ်းသတ္တိမရှိ၊ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်တန်ခိုး၊ ကိုယ်ပိုင်အစွမ်းသတ္တိဖြင့် ဖြစ်ခြင်းငှာ
စာမျက်နှာ-478
မတတ်နိုင်၊ ထိုရုပ်သည် စားလိုခြင်း၊ သောက်လိုခြင်း၊ စကားပြောဆိုလိုခြင်း၊ ဣရိယာပုထ်ကို ပြုပြင်လိုခြင်း မရှိပေ။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် နာမ်ကိုမှီ၍ ရုပ်ဖြစ်ရသည်၊ ရုပ်ကိုမှီ၍ နာမ်ဖြစ်ရသည်။ နာမ်က စားလိုလျှင် ရုပ်က စားပေးရ၏။ နာမ်က သောက်လိုလျှင် ရုပ်က သောက်ပေးရ၏။ နာမ်က စကားပြောဆိုလိုလျှင် ရုပ်က ပြောဆိုပေးရ၏။ နာမ်က ဣရိယာပုထ်ကို ပြုပြင်လိုလျှင် ရုပ်က ပြုပြင်ပေးရ၏။
ဥပမာအားဖြင့် သူကန်းနှင့်သူဆွံ့ (ငကန်းနှင့်ငကျိုး) လူနှစ်ယောက်ရှိရာ၌ သူကန်းသည် ခြေထောက်က သွားနိုင်သော်လည်း မျက်စိမမြင်သဖြင့် သွား၍ မဖြစ်။ သူဆွံ့သည် မျက်စိမြင်သော်လည်း ခြေကျိုးနေသဖြင့် သူတစ်ဦးတည်း သွား၍မဖြစ်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသည် အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားလိုသဖြင့် ဤသို့ တိုင်ပင်ကြသည် —
သူကန်း။ ။ “မိတ်ဆွေ၊ ကျွန်ုပ်သည် ခြေဖြင့်သွားနိုင်သော်လည်း မျက်စိကန်းနေသောကြောင့် လမ်းမြေညီ မညီကို မမြင်နိုင်ပါ”
သူဆွံ့။ ။ “မိတ်ဆွေ၊ ကျွန်ုပ်သည် မျက်စိမြင်သော်လည်း ခြေထောက်ကျိုးနေသောကြောင့် မသွားနိုင်ပါ”
သူကန်း။ ။ “မိတ်ဆွေ၊ ဒါဆိုလျှင် ငါတို့နှစ်ဦး ပေါင်းစပ်ပြီး လိုရာခရီး ကိစ္စပြီးအောင် ပြုကြစို့”
ငကန်းနှင့် ငဆွံ့သည် ဤသို့တိုင်ပင်၍ နှစ်သက်ရွှင်လန်း ဝမ်းသာစွာဖြင့် ငဆွံ့က ငကန်း၏ ပခုံးပေါ်၌ လည်ပင်းကို ခြေခွထိုင်ကာ ခရီးသွားရန် လုပ်ငန်းစကြလေတော့သည်။ ငဆွံ့သည် ငကန်း၏ပခုံးပေါ်တွင် ထိုင်လျက် “ဘယ်ခြေကို လှမ်းပါ၊ ညာခြေကို လှမ်းပါ” စသည်ဖြင့် သွားရမည့်လမ်းကို ကြည့်၍ လမ်းညွှန်လေတော့သည်။
ဤဥပမာ၌ ငကန်းနှင့်ငဆွံ့ နှစ်ဦးစလုံး လမ်းခရီးသွားရန်အတွက် အစွမ်းသတ္တိမရှိကြချေ၊ နှစ်ဦးလုံး အားနည်းချက်ရှိနေကြသည်။ မိမိတို့၏ အစွမ်းသတ္တိဖြင့် လမ်းခရီးကို မသွားနိုင်ကြပေ။ သူတို့နှစ်ဦးသည် နှစ်ယောက်ပေါင်းမှ ခရီးသွားနိုင်သည်။ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အမှီပြုရသည်။ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အထောက်အပံ့ပေးရသည်။ ငကန်းသည်လည်း တစ်ယောက်တည်း ခရီးမသွားနိုင်၊ ငဆွံ့သည်လည်း တစ်ယောက်တည်း ခရီးမသွားနိုင်။
စာမျက်နှာ-479
ဤဥပမာနည်းတူ ရုပ်သည်လည်း မိမိဘာသာ အစွမ်းသတ္တိမရှိ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အစွမ်းသတ္တိဖြင့် မဖြစ်နိုင်။ နာမ်သည်လည်း မိမိဘာသာ အစွမ်းသတ္တိမရှိ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အစွမ်းသတ္တိဖြင့် မဖြစ်နိုင်။ ရုပ်နှင့်နာမ်သည် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် အမှီသဟဲပြုကြ၍ အစွမ်းသတ္တိ ထွက်ပေါ်လာကြလေသည်။ ဤ၌ ရုပ်သည် သူကန်းနှင့်တူ၍ နာမ်သည် သူဆွံ့နှင့်တူ၏။
လှေဥပမာ၌ လူတို့သည် လှေ၌ တည်၍ သမုဒ္ဒရာကို ကူးကုန်သကဲ့သို့ လှေသည်လည်း ပဲ့ကိုင်လှော်ခတ်သူ လူကို အမှီပြု၍ သမုဒ္ဒရာကို ကူးနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်တရားသည် လှေနှင့်တူ၍ နာမ်တရားသည် ပဲ့ကိုင်လှော်ခတ်သူလူနှင့် တူ၏။
ဤကဲ့သို့ ဥပမာများနှင့် နှိုင်းယှဉ်စဉ်းစား ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ အသက်၊ ဝိညာဉ်၊ လိပ်ပြာ၊ အတ္တ အစွဲများကို ပယ်ဖျောက်နိုင်လျှင် ရုပ်နာမ်မျှသာရှိသည်ကို ထိုးဖောက်သိမြင်နိုင်လျှင် အတ္တဒိဋ္ဌိ ကင်းကွာ၍ အယူစင်ကြယ်မှု (ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ) နှင့် ပြည့်စုံပြီဟု ဆိုရပေမည်။
ဤရုပ်တရား နာမ်တရားများအကြောင်းကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင်နိုင်ရန် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို လေ့လာကြရမည် ဖြစ်သည်။ ဤ၌ အကျဉ်းမျှသာ ပြဆိုထားပါသည်၊ အကျယ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲကျမ်း တတိယတွဲ စိတ်ပိုင်း၊ စေတသိက်ပိုင်း၊ ရုပ်ပိုင်းများ၌ အပြည့်အစုံ ရှင်းလင်းရေးသားပါမည်။
(၄) ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ
သာမန်လူသားတိုင်း ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော ယုံမှားသံသယကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်းသည် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ မည်၏။ (ကင်္ခါ = ယုံမှားသံသယ + ဝိတရဏ = လွန်မြောက်ခြင်း၊ ကျော်လွန်ခြင်း + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း)
ဆေးဆရာသည် အနာရောဂါကို တွေ့မြင်ရသော် ထိုရောဂါဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ရှာလေ့ရှိသည်။ သနားတတ်သော လူတစ်ယောက်သည်ကား လမ်းဘေး၌ ပက်လက်အိပ်တတ်ကာမျှဖြစ်သော ကလေးငယ်ကို တွေ့မြင်သောအခါ ဤကလေးငယ်သည် အဘယ်သူ၏ သားနည်းဟု ကလေး၏မိဘကို ရှာဖွေလေ့ရှိသည်။ ထို့အတူ ဝိပဿနာအားထုတ်နေသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ထိုရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းတရားကို ရှာဖွေလေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-480
ဤခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောတည်းဟူသော ရူပကာယသည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံ ဤလေးပါးသော အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။
အမှန်မသိမှု အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းထားသောကြောင့် လိုချင်မှု၊ တောင့်တမှု၊ တပ်မက်စွဲလမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ အဆင်းရူပါရုံကို တွေ့မြင်ရာ၌ အဝိဇ္ဇာဖုံးလွှမ်းမှုကြောင့် ထိုရူပါရုံကို သာယာခြင်း၊ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း တဏှာ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ထိုတဏှာ အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်လာသောအခါ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန် ဖြစ်လာရတော့သည်။ ဥပါဒါန် အစွဲအလမ်းတစ်ခုဖြစ်လာသောအခါ ထိုရူပါရုံကို ရရှိရန်၊ ပိုင်ဆိုင်ရန်၊ သိမ်းပိုက်ရန် အားထုတ်လုပ်ကိုင်မှု၊ ကောင်းသောနည်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသောနည်းဖြင့်ဖြစ်စေ အားထုတ်လုပ်ကိုင်မှု ကံ တရားကို ပြုလုပ်လေတော့သည်။ ထိုကဲ့သို့ အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံ အကြောင်းတရားလေးပါးတို့ကြောင့် ရုပ်တရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာရတော့သည်။
အဝိဇ္ဇာ၏ ဖုံးလွှမ်းမှု၊ တဏှာ၏ သာယာတပ်မက်မှု၊ ဥပါဒါန်၏ အစွဲကြီးမှု၊ ကံ၏ ပြုပြင်စီမံမှု အရှိန်အဟုန် ဤလေးမျိုးပေါင်းဆုံ၍ အမိဝမ်းတွင်း၌ သတ္တဝါ ပဋိသန္ဓေတည်ရလေတော့သည်။ ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘော စတင်ဖြစ်ပေါ်လေတော့သည်။
ယင်းဖြစ်ပေါ်လာသော ခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောကြီးကို ဆက်လက် ရှင်သန်ကြီးထွားစေရန် အစာအာဟာရဖြင့် ထောက်ပံ့ပေးရသည်။ သင့်လျော်သည့် အပူအအေး မျှတသော ဥတုကို မှီဝဲရသည်။
တစ်ဖန် နာမ်တရား၏ အကြောင်းကို ဆင်ခြင်ရာ၌ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဉ်) သည် မျက်စိအကြည်ဓာတ်နှင့် အဆင်းရူပါရုံကြောင့် ဖြစ်၏။ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဉ်) သည် နားအကြည်ဓာတ်နှင့် အသံသဒ္ဒါရုံကို စွဲမှီ၍ ဖြစ်လာ၏။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် နာမ်တရား၏ အကြောင်းတို့ကို သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်၏။ ထို့ပြင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့်လည်း ရုပ်နာမ်တို့၏ အကြောင်းတရားကို သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်၏။
အထူးအားဖြင့် ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ မူလကြောင်းရင်းမှာ ကံတရားပင် ဖြစ်၏။ ယင်း ကံတရားနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤလက်စွဲကျမ်း ပထမတွဲ စာမျက်နှာ (၆၅၀)၊ အခန်း (၂၃) ၌ ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-481
ထိုကံအကြောင်းတရားနှင့် ဝိပါက်အကျိုးတရားတို့သည် မည်သည့်အချိန်အခါက စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ကို မသိနိုင်။ အစမထင်သော သံသရာဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူခဲ့၏။ သစ်ပင်နှင့် သစ်စေ့သည် မည်သည်က စတင်ခဲ့သနည်း၊ ကြက်ဥနှင့်ကြက်မသည် မည်သည်က စတင်ခဲ့သနည်းဟု ကြံစည်လျှင် ပင်ပန်းရုံမျှသာ ရှိချေမည်။ အကျိုးထူးမည် မဟုတ်ချေ။ ဤကဲ့သို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုသည် အဆင့်ဆင့် အဆက်ဆက် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ကံကို မည်သူက ပြုလုပ်သည်ဟု ပြုလုပ်သူကို ရှာရန် မလို၊ အကျိုးဝိပါက်ကို မည်သူ ခံစားသည်ဟု ခံစားသူကို ရှာရန် မလိုချေ။ အကြောင်းကံနှင့် အကျိုးဝိပါက်သည် တသီးတခြားစီ ဖြစ်ကြသည်။ ရောနှောမှု မရှိ၊ ဥပမာအားဖြင့် ဆရာသည် တပည့်အား မန္တန်သင်ကြားပေးရာ၌ ဆရာသည် သူ၏ခံတွင်းအတွင်း၌သာ မန္တန်ကို ရွတ်ဆို၏၊ တပည့်သည်လည်း သူ၏ခံတွင်းဖြင့်သာ မန္တန်ကို ရွတ်ဆို၏၊ ဆရာ၏ အသံသည် တပည့်၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်လာခြင်း မဟုတ်။ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုသာ ဖြစ်သည်။
ဥပမာတစ်နည်းကား ပယောဂဆရာများ ဆေးကုရာ၌ ဆရာသည် ရပ်ဝေးမှ လူနာထံသို့ လိုက်ပါသွားရောက် ကုသခြင်းမပြုဘဲ ဆေးဆရာလာပင့်သူကို ရေမန်းတိုက်လိုက်၏။ ဆရာလာပင့်သူ ရေမန်းသောက်လိုက်သောအခါ ရပ်ဝေးမှာရှိသော လူနာ၏ရောဂါ ပျောက်ကင်းသွားသည်။ ထိုဥပမာ၌ ဆရာလာပင့်သူ သောက်လိုက်သော ရေမန်းသည် ရောဂါသည်၏ ဝမ်းဗိုက်အတွင်းသို့ မရောက်ချေ။ သို့သော်လည်း ထိုကဲ့သို့ ဆရာလာပင့်သူ ရေမန်းသောက်ခြင်းကြောင့် လူမမာရောဂါပျောက်ကင်းခြင်းသည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုသာ ဖြစ်သည်။
ဥပမာတစ်နည်းကား သတို့သမီးပျိုသည် မှန်တင်ခုံရှေ့၌ မျက်နှာကို ခြယ်လှယ်နေသည်။ ယင်းခြယ်လှယ်မှုသည် ကြေးမုံပြင်အတွင်းရှိ ပုံရိပ်မှာ ခြယ်လှယ်ပြီး ဖြစ်နေတော့သည်။ သတို့သမီးသည် မှန်ရိပ်ကို ခြယ်လှယ်ခြင်း မဟုတ်၊ မိမိမျက်နှာကိုသာ ခြယ်လှယ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မှန်အတွင်းရှိ မျက်နှာရိပ်မှာ ခြယ်လှယ်ပြီး ဖြစ်နေတော့သည်။
ဥပမာတစ်နည်းကား ဖယောင်းတိုင်တစ်ခုမှ မီးတောက်ကို အခြားဖယောင်းတိုင်ဖြင့် လာရောက် မီးကူးရာ၌ ဖယောင်းတိုင်နှစ်ခု မီးလျှံနှစ်ခု ဖြစ်သွားသည်။ ပထမဖယောင်းတိုင်မှ မီးလျှံသည် ဒုတိယဖယောင်းတိုင်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိုက်ပါသွားခြင်း မရှိ။ သို့ရာတွင် ပထမဖယောင်းတိုင်၏ မီးတောက်မီးလျှံကို အကြောင်းရင်းခံ၍ ဒုတိယဖယောင်းတိုင်၌ မီးတောက်မီးလျှံ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
စာမျက်နှာ-482
လူဟူ၍ဖြစ်လာလျှင် စဉ်းစားတွေးခေါ်ကြံဆလျက်ရှိသည်။ ဤခန္ဓာကိုယ် ရုပ်တရားကြီးကို “ငါ ဖြစ်သည်၊ သတ္တဝါဖြစ်သည်” ဟု ထင်မှတ်စွဲလမ်းကြသည်။ ချမ်းသာမှု သုခဝေဒနာ၊ နာကျင်မှု ဒုက္ခဝေဒနာတို့ကို ငါ ချမ်းသာသည်၊ ငါ နာကျင်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ မှတ်သားမှုသညာကို ငါ မှတ်မိသည်၊ ငါ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။ ပြုပြင်စီမံမှု သင်္ခါရကို ငါ လုပ်နိုင်သည်၊ ငါ လုပ်တတ်သည် စသည်ဖြင့် ထင်မှတ်ကြသည်။ ဝိညာဉ်ကိုလည်း ငါ သိသည်၊ ငါ နားလည်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ အရာရာ ငါမပါ ဘာမျှမဖြစ်။ ဤသို့ ငါကိုအရှိထား၍ ပြောဆိုလုပ်ကိုင် ကြံစည်ကြသည်။ ငါ ရှိသည်ဟု ယူဆယုံကြည် စွဲလမ်းမှုကြောင့် ငါကို ဗဟိုမဏ္ဍိုင်ပြု၍ တွေးခေါ်မြော်မြင် စဉ်းစားကြသည်။ ယင်း ငါကို အတ္တ ဟု ခေါ်ဆိုကြ၍ အတ္တသည် လက်မခန့်ရှိ၍ နှလုံးအိမ်အတွင်း၌ တည်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့ကလည်း အတ္တသည် အဏုမြူပမာဏမျှရှိ၍ ယင်းအတ္တ၏ အရှိန်အဝါ အရောင်အလင်းသည် သက်ဆိုင်ရာ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့တည်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အတ္တသည် မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ ခြေလက်အင်္ဂါ ပြည့်စုံစွာ ပါရှိသည်၊ ဤဘဝမှ အတ္တသည် ထိုဘဝ၊ နောက်ဘဝသို့ လိုက်ပါသွားသည်၊ ထို့ကြောင့် ဤဘဝမှ ဓားဒဏ်ရာ၊ လှံဒဏ်ရာ၊ ကြိုးတုပ်ရာများသည် နောက်ဘဝသို့ လိုက်ပါ၍ အရာထင်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က အတ္တသည် ဖြစ်ရာဘဝ ခန္ဓာကိုယ်သို့လိုက်၍ အကြီးအငယ် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းတတ်သည်ဟု ဆိုကြသည်၊ သင်၏ အတ္တသည် ကြွက်ဘဝရောက်သောအခါ သေးငယ်သွားသည်၊ ကလေးငယ်ဘဝ အတ္တသည် လူကြီးဖြစ်လာသောအခါ အတ္တလည်း ကြီးထွားလာသည်၊ ဤအတ္တကို အချို့က ရုပ်တရားဖြစ်သည်ဟု ယူဆ၍ ရုပ်ခန္ဓာပျက်စီးလျှင် အတ္တလည်း ပျက်စီးပြတ်စဲလေတော့သည်ဟု တွေးခေါ်ကြသည်။ အချို့က ယင်းအတ္တသည် နာမ်သဘောဖြစ်၍ မပျက်မစီး အမြဲတည်သည်ဟု ယူဆကြသည်။
ငါသည် အရှိတရားဖြစ်လာသောအခါ ငါ၏ကိုယ်၊ ငါ့ခြေ၊ ငါ့လက်၊ ငါ့အိုး၊ ငါ့အိမ်၊ ငါ့ပစ္စည်း၊ ငါ့သား၊ ငါ့မယား စသည်ဖြင့် ငါသိမ်းပိုက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာလေတော့သည်။ ငါရှိသောအခါ သူလည်းရှိလာရတော့သည်။ ထိုအခါ ငါနှင့်သူသည် သဟဇာတ = မိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ ပဋိပက္ခ = ရန်ဖြစ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ငါနေဖို့၊ ငါစားဖို့၊ ငါဝတ်ဖို့၊ ငါ့သားသမီးအတွက်၊ ငါ့ဆွေမျိုးအတွက်၊ ငါ့လူမျိုးအတွက်၊ ငါ့တိုင်းပြည်အတွက် စသည်ဖြင့် ငါနယ်ချဲ့လာတော့သည်။
စာမျက်နှာ-483
ယင်းငါကို အသက်ဝိညာဉ်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အတ္တဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါဟူ၍ လည်းကောင်း ထင်မှတ်မှုကြောင့် ငါ ယခုရှိသည်ဟု ယူဆ၍ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးနှင့် ဆက်စပ်လျက် ကြံစည်တွေးတောမှု ယုံမှားသံသယများ ဖြစ်ပေါ်လာလေတော့သည်။
အတိတ်ကာလ၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး
(၁) ငါသည် ဤဘဝသို့ မရောက်မီ ယခင် အတိတ်ဘဝများ၌ ဖြစ်ဖူးလေသလော၊
(၂) မဖြစ်ဖူးလေသလော၊
(၃) အကယ်၍ အတိတ်ဘဝ၌ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါက ဘယ်သူဘယ်ဝါ ဖြစ်ခဲ့လေသနည်း၊ မောင်ဖြူ၊ မောင်နီ အမည်ရှိလေသလော၊ မင်းစိုးရာဇာ၊ သို့မဟုတ် သူကြွယ်၊ သို့မဟုတ် ဆင်းရဲသား ဖြစ်ခဲ့လေသလော၊
(၄) အတိတ်ဘဝ၌ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်ဖူးလေသနည်း၊ အတိတ်ဘဝ၌ ပိန်သလော၊ ဝသလော၊ ပုသလော၊ ရှည်သလော၊ လှသလော၊ အရုပ်ဆိုးသလော၊
(၅) အတိတ်ဘဝ၌ အဘယ်သို့သောသူဖြစ်၍ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်ဖူးလေသနည်း၊ အတိတ်ဘဝများ၌ နတ်ဖြစ်ပြီးနောက် တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ခဲ့လေသလော၊ ခွေးဖြစ်ပြီးနောက် နွားဖြစ်ခဲ့လေသလော၊ နွားဖြစ်ပြီးနောက် ငှက်ဖြစ်ခဲ့လေသလော၊ ဘုရင်ဖြစ်ပြီးနောက် ဆင်းရဲသား ဖြစ်ခဲ့လေသလော။
အနာဂတ်ကာလ၌ ယုံမှားခြင်း ၅-ပါး
(၁) ငါသည် အနာဂတ်ဘဝ၌ ဖြစ်ရဦးမည်လော၊
(၂) ငါသည် အနာဂတ်ဘဝ၌ မဖြစ်တော့ဘဲ သေပြီးနောက် ဘဝပြတ်စဲပြီလော၊
(၃) အနာဂတ်ကာလ၌ ဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်လေမည်နည်း၊ နောက်ဘဝ၌ မင်းဖြစ်မည်လော၊ သူဌေးဖြစ်မည်လော၊ ဆင်းရဲသားဖြစ်မည်လော၊ နတ်ဖြစ်မည်လော၊ ဗြဟ္မာဖြစ်မည်လော၊ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်မည်လော၊
(၄) အနာဂတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်လေမည်နည်း၊ နောက်ဘဝ၌ ဝမည်လော၊ ပိန်မည်လော၊ ပုမည်လော၊ ရှည်မည်လော၊ ဖြူမည်လော၊ မည်းမည်လော၊
စာမျက်နှာ-484
(၅) အနာဂတ်ကာလ၌ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်၍ အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်ရလတ္တံ့နည်း၊ နောက်နောက် ဘဝများ၌ လူဖြစ်ပြီးနောက် နတ်ဖြစ်မည်လော၊ နတ်ဖြစ်ပြီးနောက် တိရစ္ဆာန်ဖြစ်မည်လော၊ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ပြီးနောက် ငရဲသား ဖြစ်မည်လော။
ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ ယုံမှားခြင်း ၆-ပါး
(၁) ငါသည် ငါဟုတ်ပါလေ၏လော၊ ဆင်ခြင်တုံတရားနည်းပါးသူ အတွေးခေါင်သူများမှာ ဓာတ်စီးခြင်း၊ စုန်း၊ နတ်၊ တစ္ဆေ ပူးခြင်းတို့ကို ယုံကြည်ကြသည်၊ ထိုအခါ ထိုသူတို့သည် မိမိလုပ်ကိုင်ပြောဆိုသည်ကို ငါပြောတာ၊ ငါလုပ်တာမဟုတ်၊ ဘိုးဘိုးအောင်ဓာတ်စီးပြီး ဘိုးဘိုးအောင်က ပြောသည်၊ လုပ်သည်၊ အောင်မင်းခေါင် ဓာတ်စီးပြီး အောင်မင်းခေါင်က လုပ်သည်၊ ပြောသည်၊ မင်းကြီး မင်းကလေးနှင့် ကိုကြီးကျော်တို့က ပူးကပ်၍ မင်းကြီး မင်းကလေးက ပြောသည်၊ ကိုကြီးကျော်က ပြောသည်ဟု ဆိုကြသည်၊ ဤသို့လျှင် ပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှာပင် ငါသည် ငါဟုတ်ပါလေ၏လောဟု သံသယဖြစ်သည်။
(၂) ငါသည် ငါမဟုတ်လေသလော၊ အထက်ဖော်ပြပါအတိုင်း ယုံမှားသံသယဖြစ်သည်၊
(၃) ငါသည် အဘယ်သို့သောသူ ဖြစ်လေသနည်း၊ ငါသည် ရုပ်သက်သက်လော၊ နာမ်သက်သက်လော၊ တန်ခိုးရှိသူလော၊ တန်ခိုးမဲ့သူလော၊ ငါသည် ကြောက်တတ်သူလော၊ ရဲရင့်သူလော၊ ငါသည် နှမြောသူလော၊ ရက်ရောသူလော၊
(၄) ငါသည် အဘယ်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်လေသနည်း၊ ငါဟုဆိုအပ်သော အသက်၊ ဝိညာဉ်၊ လိပ်ပြာသည် ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသလော၊ ပုပုလော၊ ရှည်ရှည်လော၊ ဝိုင်းဝိုင်းလော၊ လေးထောင့်လော၊ ဖြူဖြူလော၊ မည်းမည်းလော၊ ကြီးကြီးလော၊ ငယ်ငယ်လော၊
(၅) ငါသည် ဘယ်ဘဝမှ လာသနည်း၊ လူ့ဘဝမှ လာသလော၊ တိရစ္ဆာန်ဘဝမှ လာသလော၊ နတ်ဘဝမှ လာသူလော၊
(၆) ငါသည် ဘယ်ဘဝသို့ လားရောက်မည်နည်း၊ နတ်ဘဝသို့ ရောက်မည်လော၊ လူ့ဘဝသို့ ပြန်ရောက်မည်လော၊ တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့ ရောက်မည်လော။
စာမျက်နှာ-485
ဤ ၁၆-ပါးသော ယုံမှားခြင်းများ ဖြစ်ပွားရခြင်းမှာ အသက်၊ ဝိညာဉ်၊ လိပ်ပြာ၊ အတ္တ (ငါ) ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အခြေခံ၍ ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါရှိသည်၊ အတ္တရှိသည်ဟု စွဲလမ်းယူဆခြင်းကြောင့် ထိုသတ္တဝါ ထိုအတ္တသည် တည်မြဲသလော၊ ပြတ်စဲသလော စသည်ဖြင့် တွေးတောကြံစည်မှု ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ မိမိ၏နေ့စဉ်ဘဝ၌ တွေ့ထိခံစားဖြစ်ပျက်နေသော အဖြစ်အပျက်များကို သတ္တဝါမဟုတ်၊ အတ္တမဟုတ်၊ ရုပ်တရား နာမ်တရားမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု သိမြင်လာသောအခါတွင်မူ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် တည်မြဲသလော၊ ပြတ်စဲသလောဟူ၍ တွေးတောကြံစည်ဖွယ်မလို။ အကြောင်းတရားကြောင့် အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို သိမြင်နေ၏။ ဤရုပ်နာမ်တို့သည် ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကြောင်းတရားလေးပါးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ဖြစ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးသွားကြသည်။ အကြောင်းမကုန်သေးပါက ထပ်လောင်း၍ ဆက်ကာဆက်ကာ ဖြစ်နေကြသည်၊ မီးစာလောင်စာ ရှိနေသေးပါက မီးတောက်မီးလျှံသည် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ကို သိမြင်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ကံ၊ စိတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကြောင်းတရား လေးပါးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေကြပုံ၊ ဖြစ်ပြီးနောက် ပျက်စီးချုပ်ပျောက်သွားကြပုံကို ကိုယ်တိုင်ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့မြင်လာသောအခါ ဤရုပ် နာမ်တရားများသည် ပျက်စီးသေဆုံးပြီးနောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေသေးသလော၊ ပြတ်စဲသွားပြီလောဟု တွေးတောကြံစည်ရန် မလိုတော့ချေ။ မြဲသည်ဟု ယူဆခြင်း = သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ပြတ်စဲသည်ဟု ယူဆခြင်း = ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ တို့မှ ကင်းစင်နေတော့သည်။ ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အနန္တတန်ခိုးတော်ရှင် ဖန်ဆင်းရှင်ကြီးက ဖန်ဆင်းလိုက်သလော၊ သို့မဟုတ် အကြောင်းမဲ့သက်သက် ဖြစ်ပေါ်နေသလော စသည်ဖြင့် ကြံစည်ယူဆမှု ဣဿရနိမ္မာနဝါဒ မှလည်းကောင်း၊ အဟေတုကဒိဋ္ဌိ မှလည်းကောင်း ကင်းလွတ်လေတော့သည်။
ဤသို့လျှင် အတ္တနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တွေးခေါ်ကြံစည်မှုမပြုဘဲ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်နေပုံကို ထင်ရှားအောင် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ထို့နောက် ဤပစ္စုပ္ပန်ခန္ဓာအစဉ်သည် အတိတ်ဘဝဟောင်း ခန္ဓာအစဉ်ကို အကြောင်းရင်းခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ကို နောက်ကြောင်းပြန်သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရမည်။ ဤဘဝ၏ ပဋိသန္ဓေအချိန်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်မည်။ ထိုပဋိသန္ဓေ၏ရှေ့၌ဖြစ်သော ယခင်အတိတ်ဘဝ စုတေစိတ်ဖြစ်ပုံကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ တစ်ဖန် ဤဘဝ စုတေစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ နောက်ဘဝ ပဋိသန္ဓေစိတ် ဖြစ်ဦးမည်ကိုလည်း ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ဤကဲ့သို့ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ် ဘဝသုံးပါး အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ပြီးသောအခါတွင်မူ အထက်၌
စာမျက်နှာ-486
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ယုံမှားခြင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသည် ကင်းပျောက်လေတော့သည်။ အလားတူပင် မြတ်စွာဘုရား၌ ယုံမှားခြင်း၊ တရားတော်၌ ယုံမှားခြင်း၊ သံဃာတော်၌ ယုံမှားခြင်း၊ သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါး၌ ယုံမှားခြင်း၊ ကံ ကံ၏အကျိုး၌ ယုံမှားခြင်း ဟူသော ယုံမှားခြင်း ရှစ်ပါးတို့သည် ပျောက်ကင်းလေတော့သည်။ ၆၂-ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကင်းကွာနေတော့သည်။ ဤကဲ့သို့ ယုံမှားခြင်းအားလုံးကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သော ဉာဏ်ကို ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရသည်။
ဤအသိဉာဏ်သည် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါအစွဲမရှိ၊ ဓမ္မတရား သဘောသက်သက်၌သာ တည်နေသော ဉာဏ်ဖြစ်၍ ထိုဉာဏ်ကို ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း၊ အရှိကို အရှိအတိုင်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သော ဉာဏ်ဖြစ်၍ ယထာဘူတဉာဏ် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သမ္မာဒဿနဉာဏ် ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုရသည်။ ဤအဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၌ သက်သာရာကိုရသည်၊ ဆောက်တည်ရာ ရသည်၊ မြဲသော သုဂတိရှိသည်၊ ထို့ကြောင့် ဤယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို “စူဠသောတာပန်” ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
(၅) မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်း မှန်ကန်မှု ရှိ-မရှိ ဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်သော ဉာဏ်အမြင်၏ စင်ကြယ်မှုကို မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဟု ခေါ်သည်။ (မဂ္ဂ = ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်း + အမဂ္ဂ = ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်းမဟုတ် + ဉာဏ = သိသောဉာဏ် + ဒဿန = အမြင်)
ဝိပဿနာရှုမည့် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ကျင့်သီလစင်ကြယ်လျှင် သီလဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံပြီ။ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ၊ သို့မဟုတ် ခဏိကသမာဓိ ရလျှင် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံပြီ။ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ အသက်၊ လိပ်ပြာ၊ အတ္တ၊ ဇီဝဟု အစွဲအလမ်း မရှိတော့ဘဲ ရုပ်နာမ်မျှဟု ခွဲခြမ်းသိမြင်လျှင် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံပြီ။ ၁၆-ပါးသော ယုံမှားသံသယတို့ကို လွန်မြောက်၍ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်နေသော ရုပ်နာမ်အဆက်ဆက်မျှသာဟု သိမြင်သဘောပေါက်လျှင် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိနှင့် ပြည့်စုံပြီ။
သို့ရာတွင် ရှေ့ဝိသုဒ္ဓိလေးပါး အဆင့်၌ တကယ်တမ်း ဝိပဿနာတရား အားထုတ်သည့် အဆင့်သို့ မရောက်သေးပေ။ ဤမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိအဆင့်၌ကား ဝိပဿနာလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ရောက်ပြီး ဝိပဿနာ အားထုတ်...
စာမျက်နှာ-487
သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ပြီး၊ ဤအဆင့်၌ ရှေ့က အကြောင်းအကျိုးနှင့်တကွ ပိုင်းခြားသိမြင်ခဲ့ပြီးသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု လက္ခဏာယာဉ်သို့တင်၍ သုံးသပ်ဆင်ခြင်လျက် ဝိပဿနာရှုနေပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဝိပဿနာရှုရာ၌ တဖြည်းဖြည်း ဉာဏ်အမြင်ရင့်ကျက်လာပြီး အောက်ဖော်ပြပါ ဝိပဿနာဉာဏ် ၁၀-ပါး အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာလေတော့သည်။
ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါး
စဉ်,ဉာဏ်အမည်,အဓိပ္ပာယ် ရှင်းလင်းချက်
(၁),သမ္မသနဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်း။
(၂),ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ရှုမြင်ခြင်း။
(၃),ဘင်္ဂဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့၏ ပျက်ခြင်းကိုသာ ရှုမြင်ခြင်း။
(၄),ဘယဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို ဘေးရန်ဟု ရှုမြင်ခြင်း။
(၅),အာဒီနဝဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ အပြစ်ဟု ရှုမြင်ခြင်း။
(၆),နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့၌ ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ရှုမြင်ခြင်း။
(၇),မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လိုခြင်း။
(၈),ပဋိသင်္ခါဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို ထပ်မံ၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမြင်ခြင်း။
(၉),သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်,နာမ်ရုပ်နှစ်ပါး သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း မရှိ၊ လျစ်လျူရှုနိုင်ခြင်း။
(၁၀),အနုလောမဉာဏ်,မဂ်ဉာဏ်၏ ရှေ့ပြေးဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ဝါ) မဂ်ဉာဏ်နှင့် ရှေ့ပိုင်းဝိပဿနာဉာဏ်များအား ဆီလျော်သောဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-488
ဖော်ပြပါ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ဆယ်ပါးအနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အခိုက်သို့ ရောက်သောအခါ အလင်းရောင် ဩဘာသ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ စသော ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားဆယ်ပါးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ယင်း ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားဆယ်ပါးကို မလွန်မြောက်မီ ရှေ့ပိုင်းဖြစ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို ဤမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၌ ထည့်သွင်း ရေတွက်အပ်၏။
ယင်း ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားဆယ်ပါးကို လွန်မြောက်ပြီးသည့်နောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နောက်ပိုင်းတစ်ပိုင်းနှင့် အထက် ဝိပဿနာဉာဏ် ရှစ်ပါးကို ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ၌ ထည့်သွင်း ရေတွက်ရမည်ဖြစ်သည်။
သမ္မသနဉာဏ်
သမ္မသနဉာဏ်သည် အကျဉ်းအားဖြင့် ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားဟူ၍ နှစ်ပါး၊ အနုစိပ်အားဖြင့် ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန ၁၂-ပါး၊ ဓာတ် ၁၈-ပါး စသည်ဖြင့် အကျယ်ချဲ့၍ ဤသင်္ခါရသဘောတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမြင်သုံးသပ်တတ်သော ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဤသမ္မသနဉာဏ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အစဦးဆုံးဖြစ်သည်။ မူလအခြေပြု ဖြစ်သည်။ ဤဉာဏ်အဆင့်၌ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် ပြတ်ပြတ်သားသား သင်္ခါရတရားအားလုံး သိမ်းကျုံး၍ ဝိပဿနာရှုရန် လိုအပ်ပေသည်။
သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် ဝိပဿနာရှု၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရာ၌ အောက်ပါအတိုင်း နည်း ၄-နည်း ရှိသည် —
သမ္မသနနည်း ၄-နည်း
(က) ကလာပသမ္မသနနည်း = ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ စသည်တို့ကို အတိတ်ကာလ၊ အနာဂတ်ကာလ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ စသည်ဖြင့် မခွဲခြားဘဲ ရုပ်နာမ်မှန်သမျှ ရုပ်နာမ်အစုအဝေး အားလုံးသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဖြစ်သည်။ ဤသို့စသည်ဖြင့် စုပေါင်း၍ သုံးသပ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-489
(ခ) အဒ္ဓါသမ္မသနနည်း = ရူပက္ခန္ဓာစသည်တို့ကို အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ အားဖြင့် ခွဲခြား၍ သုံးသပ်ခြင်း။
(ဂ) သန္တတိသမ္မသနနည်း = တစ်ဘဝတည်းမှာပင် အပူရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ အအေးရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ရုပ်ဝီထိ၊ နာမ်ဝီထိ ဖြစ်စဉ် တစ်ခုစီကို ခွဲခြား၍ သုံးသပ်ခြင်း။
(ဃ) ခဏသမ္မသနနည်း = ရုပ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခု၊ နာမ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွင်းမှာပင် ရုပ်တစ်ခုစီ၊ နာမ်တစ်ခုစီ၏ ဥပါဒ်၊ ဌီ၊ ဘင် ခဏငယ်အားဖြင့် ခွဲခြား၍ သုံးသပ်ခြင်း။
ဤနည်းလေးနည်းတို့တွင် အပေါင်းအစုလိုက် သုံးသပ်ခြင်းဟုဆိုအပ်သော ကလာပသမ္မသနနည်း သည် အလွယ်ကူဆုံးဖြစ်သည်၊ အပေါ်လွင်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အဒ္ဓါသမ္မသနနည်း စသည်တို့ကား အဆင့်ဆင့် သိမ်မွေ့သည်ထက် သိမ်မွေ့သွားကြသည်။ ထို့ကြောင့် အလွယ်ကူဆုံးဖြစ်သော ကလာပသမ္မသနနည်းကို ပိုင်နိုင်ကျေပွန်အောင် သုံးသပ်ရှုဆင်ခြင်၍ အသားကျ အထိုင်ကျလာသည့်အခါမှ အဒ္ဓါသမ္မသနနည်းစသည်တို့ကို တစ်ဆင့်ချင်း တိုးမြှင့်၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးစွာ ကလာပသမ္မသနနည်းကို ပြဆိုပါမည်။ (ကလာပ = အစုအပေါင်း + သမ္မသန = သုံးသပ်ခြင်း)
(က) ကလာပသမ္မသနနည်း
ရူပက္ခန္ဓာကို ရှုပုံ
ဦးခေါင်း၊ ခြေ၊ လက်၊ ကိုယ်ကာယအပါအဝင် ဤရုပ်ခန္ဓာ၊ ရုပ်အစုအဝေးကြီးသည် ကုန်ခန်းပျက်စီးခြင်းသဘောရှိ၍ အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ထိုပျက်စီးခြင်းသဘောဖြင့် အမြဲနှိပ်စက်နေ၍ အခံရခက်လှသောကြောင့် ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ မိမိအလိုသို့ မလိုက်သောကြောင့် အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား၊ အနတ္တ = အနှစ်သာရ အခိုင်အမာ မရှိပါတကား။ ဤရုပ်ခန္ဓာ အစုအဝေးကြီး၌ ရံခါ အပူလွန်ကဲ၍ ပူလောင်နေသည့် တေဇောဓာတ်ကို တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှုသဘော တောင့်တင်း ခက်မာမှုသဘော ပထဝီဓာတ် လွန်ကဲမှုကိုလည်း တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။ ရံခါ ပထဝီဓာတ်လျော့နည်း၍ ပျော့ခွေနွမ်းချိနေသည်ကိုလည်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ရံခါ အာပေါဓာတ် ပတ်ဖွဲ့မှု လွန်ကဲပြီး အသက်ရှူရှိုက်၍ မရခြင်းကိုလည်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ရံခါ အာပေါဓာတ် ယိုစီးမှုလွန်ကဲ၍ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဝမ်းပျက်ခြင်းတို့ကိုလည်း
စာမျက်နှာ-490
တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ရံခါ လေဓာတ် ဝါယောဓာတ် လွန်ကဲ၍ အထက်အောက် စုန်ဆန်ဖြစ်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ကြို့ထိုးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ နှလုံးတုန် ရင်ခုန်ခြင်း စသည်တို့ကို တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။ ရံခါ လေဓာတ် ဝါယောဓာတ် ယုတ်လျော့၍ ဆီးချုပ်၊ ဝမ်းချုပ်၊ လေချုပ် ဖြစ်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
ဤအခြင်းအရာများကို သတ္တဝါတိုင်း တွေ့ထိ ခံစားသိရှိနေကြသည်။ ယင်းသို့ သိရှိခံစားရသည့် အခိုက်တွင် ပထဝီဓာတ်၏ မမြဲခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း အနိစ္စ ကို ရှုမြင်သုံးသပ်ရမည်။ အလားတူပင် အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်တို့၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မမြဲခြင်း အနိစ္စသဘောကိုလည်း ရှုမြင် ဆင်ခြင် သုံးသပ်ရမည်။ အမှတ်တမဲ့နေ၍ ခေါင်းခဲသည်၊ ဝမ်းနာသည်၊ ရင်တုန်သည် စသည်ဖြင့် သိမှတ်ရုံမျှ မပြုရ။ ယင်းသို့ တွေ့နေရသော ရုပ်တို့၏ အခြေအနေ ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော၊ မမြဲခြင်းသဘောကို သတိချပ်၍ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ရမည်။
ဥပမာအားဖြင့် ခက်မာတောင့်တင်းနေလျှင် ဤခက်မာတောင့်တင်းနေသည့် ရုပ်များသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိဟု ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ရမည်။ ပေါ့ပါးသွက်လက်နေသောအခါ ဤပေါ့ပါးသွက်လက်သည့် ရုပ်များသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိဟု သတိချပ်၍ အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ရမည်။ အသက်ရှူကြပ်၍ အသက်ရှူခက်ခဲနေသော အခါတွင် လည်းကောင်း၊ အသက်ရှူချောင်နေသော အခါတွင် လည်းကောင်း သွင်းထုတ်ရှူရှိုက်လေ (ဝါယောဓာတ်) ကို အနိစ္စ = အမြဲမရှိဟု ဝင်လေ ထွက်လေနှင့် ပူးတွဲ၍ သတိချပ်ကာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ရမည်။ မိမိ၏ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်၌ ပူမှု အေးမှု ဖြစ်ပေါ်နေသည့်အခါ ယင်း ပူမှု အေးမှုသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိ စသည်ဖြင့် ရှုဆင်ခြင်ရမည်။
အလားတူပင် ဤရုပ်ခန္ဓာ ရုပ်အစုအဝေးကြီး၏ အခံရခက်သော သဘော ဆင်းရဲဒုက္ခကို လည်းကောင်း၊ အလိုသို့ မလိုက်ခြင်း အနတ္တသဘောကို လည်းကောင်း အဖန်ဖန် သုံးသပ်၍ ရှုမှတ် ပွားများ အားထုတ်ရမည်။
ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို ရှုပုံ
သတ္တဝါတို့သည် ချမ်းသာမှု သုခဝေဒနာ၊ ဆင်းရဲမှု ဒုက္ခဝေဒနာ၊ အလယ်အလတ် ခံစားမှု ဥပေက္ခာဝေဒနာတို့ကို ခံစားနေကြသည်။ ဤဝေဒနာသုံးခုတို့သည် တစ်ခုမဟုတ် တစ်ခု အလှည့်ကျ အလဲအလှယ် အဆက်မပြတ် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိကြသည်။ ထိုဝေဒနာအားလုံးတို့သည် ဖြစ်ပြီးနောက် ပျက်စီး
စာမျက်နှာ-491
ပျောက်ကွယ်သွားတတ်သောကြောင့် အမြဲ မတည်သောကြောင့် အနိစ္စ = အမြဲ မရှိပါတကား၊ ထိုသို့ မမြဲခြင်းဖြင့် အဖန်ဖန် နှိပ်စက်ခံရ၍ အခံရခက်လှသောကြောင့် ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ မိမိအလိုသို့ မလိုက်သောကြောင့် အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ပျော်ရွှင်မှု ဝမ်းမြောက်မှု ခံစားနေရချိန်၌ ယင်းပျော်ရွှင်ဝမ်းမြောက်မှု အရှိန်အဟုန်ဖြင့် မေ့မြောမနေဘဲ ဤပျော်ရွှင်ဝမ်းမြောက်မှု သုခဝေဒနာသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား စသည်ဖြင့် လက္ခဏာသုံးပါး တင်၍ ရှုဆင်ခြင်ရမည်။ စိုးရိမ်ပူဆွေး ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်နေသည့်အခိုက်၌ ဤစိုးရိမ်ပူဆွေးကြောက်ရွံ့မှု ဒုက္ခဝေဒနာသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကားဟု ဆင်ခြင် ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်စဉ်အတွင်းသို့ မေ့မြောလိုက်ပါသွားခြင်း မပြုရ။ ပျော်ရွှင်သာယာခြင်းလည်း မရှိဘဲ၊ စိုးရိမ်ကြောက်လန့်ခြင်းလည်း မရှိဘဲ၊ အလယ်အလတ် ခံစားမှုဖြစ်နေချိန်တွင်လည်း ဤအလယ်အလတ် ခံစားမှု ဥပေက္ခာဝေဒနာသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား၊ အနတ္တ = အနှစ်အရသာ မရှိပါတကား၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။ ဝေဒနာ ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်း သတိလက်လွှတ် ဉာဏ်လက်လွတ် မဖြစ်စေဘဲ အလစ်မပေးဘဲ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ရမည်။
သညာက္ခန္ဓာကို ရှုပုံ
သတ္တဝါတို့သည် အရောင်အဆင်း မတူညီမှု၊ ပုံသဏ္ဌာန် မတူညီမှု၊ အရသာ မတူညီမှု စသော ထူးခြားမှုများကို ခွဲခြားမှတ်သားလေ့ ရှိကြသည်။ ခွေး၊ နွား စသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်တို့သည်ပင်လျှင် မိမိသခင်နှင့် လူစိမ်းသူစိမ်းကို မှတ်သားတတ်ကြ၏။ မိမိနေရပ် မိမိစားကျက်၊ မိမိသွားရာ လမ်းခရီးကို မှတ်သားတတ်ကြ၏။ လူများမှာမူ တိရစ္ဆာန်များထက် အဆင့်မြင့်သဖြင့် မှတ်သားမှု သညာအရာ၌ ထက်မြက်သာလွန်ကြသည်။ ထိုသို့မှတ်သားမှုသညာ ဖြစ်တိုင်း ဖြစ်တိုင်း ဤသညာကား အနိစ္စ-အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ-ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ-အစိုးမရပါတကားဟု ရှုမှတ်ရမည်။
သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို ရှုပုံ
သတ္တဝါတို့သည် မိမိအလိုဆန္ဒရှိသလို စွမ်းဆောင်ပြုလုပ်နိုင်ကြသည်၊ ပြုပြင်ဖန်တီးနိုင်ကြသည်။ လုံ့လဝီရိယစွမ်းအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အသိဉာဏ်ပညာ စွမ်းအားဖြင့် လည်းကောင်း ပြုပြင်မှု ပြောင်းလဲမှု ဖန်တီးမှုများကို ပြုလုပ်နိုင်ကြသည်။ ထိုင်ရတာကြာ၍ ညောင်းလာလျှင် ထ၍ လမ်းလျှောက်လိုက်သည်။ လမ်းလျှောက်၍ ပင်ပန်းလာလျှင် ထိုင်၍လည်းကောင်း၊ အိပ်၍လည်းကောင်း
စာမျက်နှာ-492
အနားယူလိုက်သည်။ အိပ်ရတာကြာ၍ သွေးလေထိုင်းမှိုင်းလာလျှင် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ပြုပြင်ကြပြန်သည်။ ဝမ်းလျှော၍ လည်းကောင်း၊ ဝမ်းချုပ်၍ လည်းကောင်း၊ ဖျားနာလျှင် လည်းကောင်း ဆေးဝါးများဖြင့် ပြုပြင်စီရင်ကြသည်။ ဆာလျှင် အစာစား၍၊ အစာမကြေပြန်လျှင် အစာကြေဆေးကို မှီဝဲသည်။ နေ့စဉ် အိပ်ရာထလျှင် မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်း၊ ခေါင်းဖြီးခြင်း၊ ဆံထုံးထုံးခြင်း၊ မျက်နှာကို ချယ်သခြင်း၊ အဝတ်တန်ဆာ ဆင်ခြင်း စသော ကိုယ်ကာယ ပြုပြင်မှုကိုလည်း နေ့စဉ်ပြုနေရသည်။ စားရေး သောက်ရေး နေရေး ထိုင်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်ယာအလုပ်၊ ကုန်သည်အလုပ်၊ လက်မှုပညာ၊ စက်မှုပညာအလုပ်၊ ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းအလုပ် စသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများကိုလည်း ကြိုးပမ်းလုပ်ကိုင်နေကြရသည်။ ယင်းပြုပြင်ဖန်တီးမှု အားလုံးသည် သင်္ခါရအစုအဝေး သင်္ခါရက္ခန္ဓာ ဖြစ်သည်။ ဤပြုပြင်မှု သင်္ခါရတို့ ဖြစ်တိုင်း ဖြစ်တိုင်း ဤပြုပြင် စီမံမှုရှိသည်တို့သည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား ဟူ၍ သတိချပ်ကာ ရှုမှတ်နေရမည်။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ရှုပုံ
သတ္တဝါတို့၌ မနောဟူ၍လည်းကောင်း၊ စိတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဝိညာဏ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်သော တရားသဘောသည် သိတတ်သောသဘောရှိ၏။ ဝိညာဏ်သည် မရပ်မနား အရာရာကို သိ၍သိ၍နေ၏။ ဤကိုယ်ခန္ဓာ ပူလျှင်လည်း ပူမှန်းသိနေ၏။ အေးလျှင်လည်း အေးမှန်းသိနေ၏။ လေးလျှင်လည်း လေးမှန်းသိနေ၏။ ဤသို့ ရုပ်ခန္ဓာကိုလည်း သိ၍သိ၍ နေ၏။ ချမ်းသာခံစားမှု၊ ဆင်းရဲခံစားမှု၊ အလယ်အလတ်ခံစားမှု ဝေဒနာတို့ကိုလည်း သိ၍သိ၍ နေ၏။ မှတ်သားမှုကိုလည်း မှတ်တိုင်းမှတ်တိုင်း အသိတရားဦးဆောင်နေသည်။ ပြုပြင်ဖန်တီးမှု သင်္ခါရတရားများ ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်းလည်း အသိတရား ဝိညာဏ်က ဦးဆောင်နေ၏။
ထို့ကြောင့် ဝိညာဏ်သည် အရာရာတိုင်းကို သိတတ်သောသဘော၊ သိနေသော သဘောရှိ၏။ ဤသိဝိညာဏ် အစုအဝေးကို ဝိညာဏက္ခန္ဓာ ဟု ခေါ်သည်။ ဘာကိုပဲသိသိ သိတိုင်းသိတိုင်း ဤသိမှုဝိညာဏ်သည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား ဟူ၍ သတိချပ်ကာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်နေရမည်။ ဤသို့ ရှုမှတ်မှု မပြုပါက ငါသိသည်၊ ငါ၏ အသိသည် အလွန်ကြီးမား ကျယ်ပြန့်သည်။ ငါ၏ အသိသည် မှန်ကန်သည်၊ ယုတ္တိရှိသည်။
စာမျက်နှာ-493
ခိုင်မြဲသည်။ ဤသို့စသည်ဖြင့် သိမှုဝိညာဏ်ကို အကြောင်းပြု၍ သာယာမှု တဏှာ၊ မောက်မာမှု ဝင့်ကြွားမှု မာနနှင့် အယူလွဲမှားမှု မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများ ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
ထို့ကြောင့် ဤခန္ဓာငါးပါးတို့ ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်း၊ တွေ့တိုင်းတွေ့တိုင်း၊ သိတိုင်းသိတိုင်း အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု လက္ခဏာသုံးပါးတင်၍ ရှုဆင်ခြင်ရမည်။
အာယတနအားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ
မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ မနော ဟူသော အာရုံခြောက်ပါးတို့ လာရောက် ထင်ဟပ်ရာဌာန အတွင်းအာယတနခြောက်ပါး နှင့် အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ စိတ်ကူးထင်မြင်ရာ အာရုံဟူ၍ သိရာအာရုံ အပြင်အာယတနခြောက်ပါး ဤသို့အားဖြင့် အာယတန ၁၂-ပါးတို့ကို တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟူ၍ လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ရမည်။
မျက်စိသည် အဆင်းရူပါရုံ ထင်ဟပ်လာသည်ကို အာရုံခံယူတတ်၏။ ဓာတ်ပုံရိုက် ကင်မရာ၏ မှန်ဘီလူးကဲ့သို့ ပုံရိပ်ကို ဖမ်း၍ မြင်သိစိတ် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်၏။ ယင်းမျက်စိအကြည်ဓာတ်ကို ပသာဒရုပ် ဟုခေါ်သည်။ (ပသာဒ = ကြည်လင်ခြင်း) ထိုမျက်စိကို ငါဖြစ်သည်၊ ငါ့ဥစ္စာဖြစ်သည်ဟု မရှုမှတ်ဘဲ မျက်စိ၏ မမြဲခြင်းသဘော၊ ဆင်းရဲခြင်းသဘော၊ အစိုးမရခြင်းသဘောကို ဆင်ခြင်ရမည်။ အလားတူပင် အသံအာရုံကို ခံယူနိုင်သော နားအကြည်ဓာတ် (သောတပသာဒ )၊ အနံ့အာရုံကို ခံယူနိုင်သော နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ် (ဃာနပသာဒ )၊ အရသာအာရုံကို ခံယူနိုင်သော လျှာအကြည်ဓာတ် (ဇိဝှါပသာဒ )၊ အတွေ့အထိအာရုံကို ခံယူနိုင်သော ကိုယ်ကာယအကြည်ဓာတ် (ကာယပသာဒ )၊ အတွေးအာရုံများကို ခံယူနိုင်သော မနောအကြည်ဓာတ် (မနာယတန) အားဖြင့် ဤခြောက်ပါးတို့သည် မိမိခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ အကျုံးဝင်တည်ရှိနေသောကြောင့် အတွင်းအာယတနတို့မည်ကုန်၏။ ယင်းတို့ကို လက္ခဏာသုံးချက်ဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
ထို့နောက် မျက်စိ၌ လာရောက်ထင်ဟပ်တတ်သော အဆင်းရူပါရုံ (ရူပါယတန )၊ နား၌ လာရောက်ရိုက်ခတ်တတ်သော အသံသဒ္ဒါရုံ (သဒ္ဒါယတန )၊ နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်၌ လာရောက်ထိငြိတတ်သော အနံ့ဂန္ဓာရုံ (ဂန္ဓာယတန )၊ လျှာအကြည်ဓာတ်၌ လာရောက်ထိငြိတတ်သော အရသာအာရုံ (ရသာယတန )၊ ကိုယ်ကာယအကြည်ဓာတ်၌ လာရောက်တွေ့ထိတတ်သော အတွေ့အထိအာရုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတန )၊ မနော၌ လာရောက်ထင်မြင်တတ်သော
စာမျက်နှာ-494
စိတ်ကူးအာရုံ (ဓမ္မာယတန) ဤခြောက်ပါးသောအာယတနတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ပြင်ပ၌ တည်ရှိသောကြောင့် အပြင်အာယတနတို့မည်ကုန်၏။ ယင်းခြောက်ပါးတို့၌ လက္ခဏာယာဉ်သုံးချက်တင်၍ ရှုဆင်ခြင်ရမည်။
ဓာတ်အားဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံ
ဓာတ် ၁၈-ပါး ရေတွက်ပုံမှာ အထက်တွင် ပြဆိုခဲ့သော အတွင်းအာယတနခြောက်ပါးသည် အခံဓာတ် ဖြစ်၍ အပြင်အာယတနခြောက်ပါးသည် အတိုက်ဓာတ် ဖြစ်သည်။ အတိုက်ဓာတ်နှင့် အခံဓာတ်တို့ ဆုံမိသည့်အခါ ဆိုက်မိသည့်အခါ သိတတ်သောသဘော ဝိညာဏဓာတ် ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။ ယင်းဝိညာဏဓာတ်ကို အဖြစ်ဓာတ် ဟူ၍ ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် အခံဓာတ်ခြောက်ပါး၊ အတိုက်ဓာတ်ခြောက်ပါး၊ အဖြစ်ဓာတ်ခြောက်ပါးဟူ၍ ဓာတ် ၁၈-ပါးကို ရေတွက်နိုင်သည်။
အဆင်း ရူပါရုံ (ရူပဓာတ်) သည် မျက်စိအကြည်ဓာတ် (စက္ခုဓာတ်) ကို လာရောက်တိုက်ခိုက် ထင်ဟပ်လာသည့်အခါ မြင်သိစိတ် (စက္ခုဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
အသံ သဒ္ဒါရုံ (သဒ္ဒဓာတ်) သည် နားအကြည်ဓာတ် (သောတဓာတ်) သို့ လာရောက်ထိပါး တိုက်ခတ်လာသောအခါ ကြားသိစိတ် (သောတဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
အနံ့ ဂန္ဓာရုံ (ဂန္ဓဓာတ်) သည် နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ် (ဃာနဓာတ်) သို့ လာရောက်ထိခိုက် တိုက်ခတ်လာသောအခါ နံသိစိတ် (ဃာနဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
အရသာ ရသာရုံ (ရသဓာတ်) သည် လျှာအကြည်ဓာတ် (ဇိဝှာဓာတ်) သို့ လာရောက်ထိတွေ့သောအခါ အရသာသိစိတ် (ဇိဝှာဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
အတွေ့အထိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗအာရုံ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်) သည် ကိုယ်ကာယအကြည်ဓာတ် (ကာယဓာတ်) သို့ ထိပါးလာသောအခါ ထိသိစိတ် (ကာယဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
စိတ်ကူးအာရုံ ဓမ္မာရုံ (ဓမ္မဓာတ်) သည် မနောဓာတ်သို့ ထင်ဟပ်ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကြံသိစိတ် တွေးသိစိတ် (မနောဝိညာဏဓာတ်) ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။
စာမျက်နှာ-495
ဤဓာတ် ၁၈-ပါးတို့ ဖြစ်ပုံကို သတိချပ်၍ ပညာဉာဏ်ဖြင့် ရှုဆင်ခြင်ရမည်။ သာယာဖွယ် ရှုမျှော်ခင်း၊ ပန်းချီကား၊ လုလင်ပျို၊ လုံမပျို စသော အဆင်းရူပါရုံကို တွေ့မြင်ရသည့်အခါ သာယာတပ်မက်စိတ်၊ စွဲလမ်းစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်မစေဘဲ ဤအဆင်းရူပါရုံသည်လည်းကောင်း၊ မျက်စိအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ မြင်သိစိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
ရွံရှာဖွယ်၊ ထိတ်လန့်ဖွယ်၊ မနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သော မစင်၊ အန်ဖတ်၊ အပုပ်အသိုးများ၊ ဓား၊ လှံလက်နက်နှင့် ရန်သူများ စသော အဆင်းရူပါရုံကို တွေ့မြင်ရသည့်အခါ ရွံရှာစိတ်၊ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သည့်စိတ် မဖြစ်ပေါ်စေဘဲ ဤအဆင်းရူပါရုံသည်လည်းကောင်း၊ မျက်စိအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ မြင်သိစိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
သာယာကြည်နူးဖွယ် တူရိယာ တေးဂီတ စသော အသံများနှင့် ကြောက်လန့်ဖွယ်ရာ မနှစ်သက်ဖွယ်ရာ အသံများကို ကြားသိရသည့်အခါ သာယာကြည်နူးတပ်မက် စွဲလမ်းမှု မဖြစ်စေဘဲ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့မှု၊ မနှစ်သက်မှု မဖြစ်စေဘဲ ဤအသံသဒ္ဒါရုံသည်လည်းကောင်း၊ နားအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ ကြားသိစိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
မွှေးကြိုင်ထုံသင်းသော ပန်းနံ့၊ ရေမွှေးနံ့ စသော အနံ့များနှင့် ပုပ်ဟောင်ညှီစော်သော မကောင်းသော အနံ့များကို ရှူရှိုက်ရ၍ နံသိစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သာယာစွဲလမ်းတပ်မက်မှု မဖြစ်စေဘဲ ရွံရှာစက်ဆုပ် အော့နှလုံးနာမှု မဖြစ်စေဘဲ ဤအနံ့ဂန္ဓာရုံသည်လည်းကောင်း၊ နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ နံသိစိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
နှစ်သက်ဖွယ်ရာ ချိုမြိန်သော စားကောင်းသောက်ဖွယ် အရသာအာရုံများနှင့် ပူလောင် စပ်ခါးသော မနှစ်သက်ဖွယ် အရသာအာရုံများကို စားသောက်ရသည့်အခါ၌ စားသိစိတ်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သာယာစွဲလမ်းတပ်မက်မှု မဖြစ်စေဘဲ ရွံရှာစက်ဆုပ် အော့နှလုံးနာမှု မဖြစ်စေဘဲ ဤအရသာရသာရုံသည်လည်းကောင်း၊ လျှာအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ အရသာသိသော
စာမျက်နှာ-496
စိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ-အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
နူးညံ့သော အတွေ့အထိ၊ ပူအိုက်သည့်အခါ၌ အအေးဓာတ်၊ အေးလွန်းသည့်အခါ၌ အနွေးဓာတ် စသော သာယာနှစ်သက်ဖွယ် အတွေ့အထိအာရုံ၊ အခံရခက် စူးရှနာကျင်သော မနှစ်သက်ဖွယ် အတွေ့အထိအာရုံတို့နှင့် တွေ့ထိရ၍ ထိသိစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ သာယာစွဲလမ်းတပ်မက်မှု မဖြစ်စေဘဲ စိတ်နှလုံးမသာယာမှု၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု မဖြစ်စေဘဲ ဤအတွေ့အထိအာရုံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗအာရုံသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကာယအကြည်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ ထိသိစိတ်သည်လည်းကောင်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရမည်။
ပစ္စည်းဥစ္စာ လာဘိလာဘ ရရှိခြင်း၊ အောင်မြင်ခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း စသော နှစ်သက်ဖွယ်သော စိတ်ကူးများ၊ မနှစ်သက်ဖွယ်သော စိတ်ကူးများ မနော၌ ပေါ်လာသောအခါ ထိုအာရုံ၌ နစ်မျော မေ့မြောနေခြင်း မပြုဘဲ စိတ်ကူးအာရုံသည်လည်းကောင်း၊ ထိုအာရုံကိုခံယူတတ်သည့် မနောဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ တွေးသိကြံသိစိတ် မနောဝိညာဏဓာတ်သည်လည်းကောင်း၊ အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ရမည်။
(ခ) အဒ္ဓါသမ္မသနနည်း
အထက်တွင် ဖော်ပြပြီးသော ကလာပသမ္မသနနည်းမှာ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ဓာတ် တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး တည်းဟူသော သင်္ခါရတရားတို့ကို လက်ငင်းဒိဋ္ဌ တွေ့ကြုံရသော ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌သာလျှင် ပစ္စက္ခဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ လက်ငင်းဒိဋ္ဌတွေ့ကြုံနေရသော သင်္ခါရတရားတို့၏ မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘော၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ သဘော၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တ သဘောတို့ကို အဖန်ဖန်ရှုမြင်သုံးသပ်ပြီးသောအခါ အတိတ်ကာလနှင့် အနာဂတ်ကာလသို့ ဉာဏ်ကိုစေစား၍ အနုမာန (မှန်းဆ) ဉာဏ်ဖြင့် လက္ခဏာယာဉ် သုံးချက်တင်ရမည်။ ပစ္စုပ္ပန်ကာလရှိ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့နှင့် အလားတူစွာ အတိတ်ကာလက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့သည်လည်း မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘော၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ သဘော၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တ သဘောရှိကုန်၏ဟု ဉာဏ်ဖြင့်ဆင်ခြင် ခြုံငုံသုံးသပ်ရမည်။ အနာဂတ်ကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတရားတို့သည်လည်း မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘော၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ သဘော၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တ သဘော ရှိကုန်၏ဟု အနုမာနဉာဏ်ဖြင့်ဆင်ခြင် ခြုံငုံသုံးသပ်ရမည်။
စာမျက်နှာ-497
ဥပမာအားဖြင့် မိမိ အိမ်သူ အိမ်သားတစ်ယောက် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သည်ကို တွေ့ကြုံရသည်ဆိုပါစို့၊ အခြားသူများသည် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ခြင်း ရှိမရှိ လေ့လာရမည်။ ထိုအခါ မိမိမိတ်ဆွေများ၊ အိမ်နီးချင်းများ၊ ရပ်သူရွာသားများ၊ မြို့သူမြို့သားများ သေဆုံးကွယ်လွန်သည်ကိုလည်း တွေ့မြင်လာရမည်ဖြစ်သည်။ အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်က သေဆုံးသူများ၊ အသက်အရွယ် အလယ်အလတ်တွင် သေဆုံးသူများ၊ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်အိုမင်းမှ သေဆုံးသူများကို တွေ့ရှိရ၍ ကြီးငယ်မရွေး အရွယ်သုံးပါး၌ သေဆုံးတတ်သည့် သဘောကို တွေ့မြင်သိရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ မိမိမျက်မှောက် ပစ္စုပ္ပန်ကာလတွင် လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များ၊ သက်ရှိသတ္တဝါများ တစ်ဖွဲ့ဖွဲ့ သေဆုံးနေသည်ကို တွေ့မြင်သိရှိလာရတော့သည်။ ထိုကဲ့သို့ မျက်မှောက်ပစ္စုပ္ပန် အတွေ့အကြုံ အသိပစ္စက္ခဉာဏ်ပေါ် အခြေခံပြု၍ အတိတ်ကာလကရှိခဲ့သော အဘိုးအဘွားများ သေဆုံးသည်ကိုလည်း သိမြင်လာတော့သည်။ ယင်းအဘိုးအဘွား မိဘတို့၏ အဆက်ဆက်သောမိဘများ၊ ဘိုးဘေးဘီဘင်များ အဆက်အနွယ်ပေါင်း ထောင်သောင်းမက ဘိုးဘေးဘီဘင်များလည်း သေဆုံးခဲ့သည်ကို အနုမာနဉာဏ်ဖြင့် မှန်းဆဆင်ခြင် သိမြင်နိုင်တော့သည်။ ဤသို့လျှင် အစမထင်သော အတိတ်ကာလသို့ ဉာဏ်ကို စေစားကာ ခြုံငုံသုံးသပ်၍ အတိတ်ကာလက သက်ရှိသတ္တဝါ အားလုံးသည်လည်း သေဆုံးတတ်သော သဘောရှိကုန်၏ဟု သိမြင်လာတော့သည်။
အလားတူပင် အနာဂတ်ကာလ၌ မွေးဖွားလတ္တံ့သော၊ ပေါက်ဖွားလတ္တံ့သော၊ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့သော သက်ရှိသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သေဆုံးကြမည် ဧကန်ဖြစ်၏ဟု ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်လာတော့သည်။
ဤနည်းဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကိသာဂေါတမီအား သေခြင်းတရား အကြောင်း အနိစ္စတရားအကြောင်းကို သဘောပေါက် နားလည်စေခဲ့သည်။
ဤသို့ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ် ကာလသုံးပါးလုံးကို ခြုံငုံ၍ သတ္တဝါ အားလုံးတို့သည် သေဆုံးတတ်သော သဘောရှိကုန်၏။ အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲခြင်းပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား ဟူ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
တစ်ဖန် မိမိရှေ့မှောက်၌ သစ်ရွက်တစ်ရွက် ကြွေကျလာသည်ကို တွေ့ရှိရသည် ဆိုပါစို့၊ အခြားသစ်ရွက်များ ကြွေကျခြင်း ရှိမရှိကို လေ့လာရမည်။ ထိုအခါ သစ်ပင်တိုင်း သစ်ပင်တိုင်း၌ ရင့်ရော်သော သစ်ရွက်များ ကြွေနေသည်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရမည်။ စိမ်းစိုသော ရွက်ရင့်များ၊ ရွက်နုများ ကြွေနေသည်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရမည်။ ဖြူရောင်၊ နီရောင်၊ ဝါရောင်သန်းနေသော ရွက်ဖူး
စာမျက်နှာ-498
ရွက်နုများ အညွန့်အဖူးများ ကြွေနေသည်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဤသစ်ပင်များ၏ အရွက်တို့သည် ယခင့်ယခင် နှစ်များကလည်း ဤကဲ့သို့ ကြွေခဲ့ကြလေပြီ၊ ရှေးနှစ်ပေါင်း သိန်းသန်းကုဋေ အသင်္ချေကလည်း သစ်ရွက်များ ကြွေခဲ့ကြလေပြီ၊ နောင်အနာဂတ်တွင်လည်း သစ်ရွက်များ ဆက်လက် ကြွေကြဦးမည် ဧကန်အမှန် ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ်ကာလ သုံးပါးရှိ သစ်ရွက်များသည် ကြွေခြင်းသဘော ရှိကုန်၏။ မမြဲခြင်းသဘောရှိကုန်၏။ အလားတူ သစ်ပင်၊ ပန်းပင်၊ မြက်ပင် အားလုံးတို့သည်လည်း သေဆုံး ပျက်စီးတတ်ကုန်၏။
ဤသို့ သစ်ရွက်ကလေးတစ်ရွက် ကြွေကျသည်ကို တွေ့မြင်မိရာမှ ဉာဏ်ဆင့်ပွားကာ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ် ကာလသုံးပါးရှိ သစ်ရွက်အားလုံးသည် ကြွေတတ်သော သဘောရှိသည်။ သစ်ပင်၊ ပန်းပင်၊ မြက်ပင်တို့သည်လည်း သေကြေပျက်စီးတတ်ကြသည်။ သက်ရှိ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် သက်မဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုဟု ဆိုအပ်သော အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသဘော ရှိကုန်၏၊ မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘော ရှိကုန်၏။ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ သဘော ရှိကုန်၏၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တ သဘော ရှိကုန်၏ ဟူ၍ လူ့ဘုံ၊ နတ်ဘုံ၊ ဗြဟ္မာ့ဘုံဟု ဆိုအပ်သော ဘုံသုံးပါး၊ သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောကဟု ဆိုအပ်သော လောကသုံးပါးတို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအဖြစ် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
ထိုအခါ လောကသုံးပါး ဘုံသုံးပါး၌ နှစ်သက်ကြည်နူးဖွယ်ရာ တွယ်တာတပ်မက်ဖွယ်ရာ ရှာမတွေ့သဖြင့် လူ့ဘဝ၊ သူဌေးသူကြွယ်ဘဝလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ။ ဘုရင်မင်းစိုးရာဇာလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ။ ရေသတ္တဝါ၊ ကုန်းသတ္တဝါ၊ ကောင်းကင်ပျံသတ္တဝါလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ။ ဆင် မြင်း ကျွဲ နွား စသော အခြေလေးချောင်းသတ္တဝါလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ။ ကြက် ငှက် စသော အခြေနှစ်ချောင်းသတ္တဝါလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ။ မှက် ခြင် ယင် ဖြုတ် စသော ပိုးမွှားလည်း မဖြစ်လိုတော့ချေ၊ နတ်ဘဝ၊ ဗြဟ္မာ့ဘဝကိုလည်း မတောင့်တတော့ချေ။ ဘဝတစ်ခုလုံးကို ငြီးငွေ့စက်ဆုပ်လာတော့သည်။ သို့မှသာလျှင် လောကီကို ပယ်စွန့်၍ လောကုတ္တရာသို့ တက်လှမ်းကူးမြောက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ လောကီဘုံဘဝ တစ်ခုခုကို အကောင်းထင်နေပါက သာယာစွဲလမ်းလိုလား နှစ်သက်နေပါက ယင်းလောကီဘုံဘဝကို မစွန့်လွှတ်နိုင်၊ မလွန်မြောက်နိုင်ချေ။ လောကုတ္တရာအဆင့်သို့ ကူးမြောက်နိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာရှုရာ၌ သင်္ခါရတရား အားလုံးကို မခြွင်းမချန် သိမ်းကျုံး၍ လက္ခဏာယာဉ် သုံးချက်ဖြင့် ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-499
ပဋာစာရီထေရီ၏ ရှုမြင်သုံးသပ်ပုံ
မြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က ပဋာစာရီထေရီမသည် ခြေဆေးသော နေရာ၌ ဖလားဖြင့် ရေကို ခပ်၍ ခြေများပေါ်သို့ ရေလောင်းချလိုက်သည်။ ရေသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် အနည်းငယ် စီးသွား၍ စိမ့်ဝင် ခန်းခြောက်သွား၏။ ဒုတိယအကြိမ် ရေတစ်ဖလားကို လောင်းချလိုက်သောအခါ ရေသည် မြေပေါ်တွင် ပထမအကြိမ်ကထက် အနည်းငယ် ဝေးစွာစီးသွား၍ စိမ့်ဝင် ခန်းခြောက်သွား၏။ တတိယအကြိမ် ရေတစ်ဖလားခပ်၍ ခြေများပေါ်သို့ လောင်းချလိုက်သောအခါ ဒုတိယအကြိမ်ကထက် ပို၍ ဝေးစွာ စီးသွားပြီးနောက် စိမ့်ဝင် ခန်းခြောက်သွား၏။
ဤသို့ ရေများပျောက်၍ ပျောက်၍ သွားသည်ကို ဥပမာပြု၍ သတ္တဝါတို့ သေခြင်းတရားအပေါ် ဆင်ခြင်သုံးသပ်လိုက်သောအခါ ပထမအကြိမ်လောင်းသောရေကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့သည် ပထမအရွယ်၌ သေဆုံးကုန်၏။ ဒုတိယအကြိမ် လောင်းသော ရေသည် ပထမအကြိမ်ကထက် ပို၍ဝေးစွာ စီးသွားပြီးနောက် ပျောက်ကွယ်သွားသကဲ့သို့ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ပထမအရွယ်ကို လွန်မြောက်၍ ဒုတိယအရွယ် လူလတ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာမှ သေဆုံးကြသည်လည်း ရှိ၏။ တတိယအကြိမ် လောင်းချသော ရေများသည် ဒုတိယရေထက် ပိုမိုဝေးစွာ စီးသွားပြီးနောက် ပျောက်ကွယ်သွားသကဲ့သို့ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ဒုတိယအရွယ်ကို လွန်မြောက်၍ ပစ္ဆိမအရွယ် လူအိုလူမင်းဘဝရောက်မှ သေဆုံးကြရသည်လည်း ရှိ၏။ ဤသို့ ဆင်ခြင်သုံးသပ်လျက် သတ္တဝါအားလုံးတို့သည် သေရခြင်းသဘော ရှိကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ ပဋာစာရီထေရီမသည် ခြေဆေးရေများ ပျောက်ကွယ်သွားရာမှ အဓိပ္ပာယ်ဆက်စပ်ကာ သတ္တဝါသင်္ခါရအားလုံး သေဆုံးခြင်းသဘော၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းသဘော၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘောကို သိမ်းကျုံးခြုံငုံ သုံးသပ်ဆင်ခြင်နိုင်မှုကြောင့် ကိလေသာ အာသဝေါ် ကုန်ခန်း၍ ရဟန္တာထေရီမအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူခဲ့သည်။
အိမ်ရှင်မတစ်ဦး ရှုမြင်သုံးသပ်ပုံ
မြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က ဝိပဿနာ ဘာဝနာ ပွားများလေ့ ရှိသော အိမ်ရှင်မတစ်ဦးသည် မီးဖိုချောင်၌ ဟင်းချက်နေစဉ် မီးတောက် မီးလျှံများကိုစူးစိုက်ကြည့်၍ မီးတောက်မီးလျှံများကြောင့် ဟင်းရွက်များ ညှိုးနွမ်းသွားပုံ၊ ဟင်းရည်များ ပွက်ပွက်ဆူပြီးနောက် တဖျစ်ဖျစ်မြည်ကာ ခန်းခြောက်သွားပုံတို့ကို စူးစိုက်ကြည့်နေလျက် ကုန်ခန်းခြင်းသဘော၊ မမြဲခြင်း
စာမျက်နှာ-500
သဘော အနိစ္စ၊ ဆင်းရဲခြင်းသဘော ဒုက္ခ၊ အစိုးမရခြင်းသဘော အနတ္တ ဟု ရှုမြင် ဆင်ခြင်လိုက်ရာ အနာဂါမ် အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားကြောင်းကို ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ (
စာမျက်နှာ-၅) ၌ ဖော်ပြထားပေသည်။
ဓမ္မာထေရီမကြီး ရှုမြင်သုံးသပ်ပုံ
အလားတူပင် မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်က ဓမ္မာ အမည်ရှိသော ထေရီမကြီးသည် သက်ကြီးရွယ်အိုဖြစ်၍ တုန်တုန်ယင်ယင် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ရာ ချော်လဲ၍ တလိမ့်ခေါက်ကွေး လိမ့်သွားသည်။ ထိုအခါ ခန္ဓာကိုယ်၏ ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ပုံ၊ ခန္ဓာဝန် ထမ်းဆောင်ရခြင်း၏ ဝန်လေးပုံကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်၍ ဒုက္ခလက္ခဏာကို အခြေခံပြီး အနိစ္စလက္ခဏာ၊ အနတ္တလက္ခဏာတို့ကိုလည်း ဆင်ခြင်သုံးသပ်သဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားလေသည်။ ဤသို့ ခြေချော်လဲရုံမျှဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်အောင် ဆင်ခြင်သုံးသပ်နိုင်ခြင်းမှာ မူလကပင် ကြိုတင်၍ ဝိပဿနာဉာဏ် ပွားများရင့်သန်နေပြီး ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။
အဇ္ဈတ္တိက ဗဟိဒ္ဓ (အတွင်း အပြင်) ခွဲခြား သုံးသပ်ခြင်း
ဤခန္ဓာကိုယ်တွင်း၌ တည်ရှိနေသော ခန္ဓာကိုယ်၌ အကျုံးဝင်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့သည် အဇ္ဈတ္တိက (အတွင်း) ရုပ်နာမ်တို့ မည်ကုန်၏။ မိမိခန္ဓာကိုယ်၏ အပ၌ ရှိသော ရုပ်တရား နာမ်တရား အားလုံးတို့သည် ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်) ရုပ်နာမ်တို့ မည်ကုန်၏။ အဇ္ဈတ္တိက (အတွင်း) ရုပ်နာမ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ဗဟိဒ္ဓ (အပြင်) ရုပ်နာမ်တို့သည် လည်းကောင်း မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘော၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခ သဘော၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တ သဘော ရှိကုန်၏ဟု ဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင် ခြုံငုံသုံးသပ်ရမည်။
သြဠာရိက သုခုမ (ရုပ်ကြမ်း ရုပ်နု) ခွဲခြားသုံးသပ်ခြင်း
ကြီးမားသော ထင်ရှားသော အဆင်းရုပ်၊ အသံရုပ်၊ စူးရှပြင်းထန်သော အနံ့ရုပ်၊ အရသာရုပ်၊ ရုန့်ရင်းကြမ်းကမ်းပြင်းထန်သော အတွေ့အထိ ရုပ်တို့ကို တွေ့ကြုံရသည့်အခါ ထိုရုပ်များကို အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟူ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
သေးငယ်မှုန်မှေးသော မထင်ရှားသော သိမ်မွေ့သော အဆင်းရုပ်၊ အသံရုပ်၊ အနံ့ရုပ်၊ အရသာရုပ်၊ အတွေ့အထိရုပ်တို့ကို တွေ့မြင်ရသည့်အခါ ဤသိမ်မွေ့သော ရုပ်တို့သည်လည်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟူ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
စာမျက်နှာ-501
ဟီန၊ ပဏီတ (အညံ့ အကောင်း) ခွဲခြားသုံးသပ်ခြင်း
အရုပ်ဆိုး အကျည်းတန်သော ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရုပ်၊ အသံရုပ်၊ အနံ့ရုပ်၊ အရသာရုပ်၊ အတွေ့အထိရုပ်တို့သည် ညံ့ဖျင်းယုတ်နိမ့်သော ဟီနရုပ် တို့ မည်ကုန်၏။ သန့်ရှင်းကြည်လင်သော လှပသော သာယာဖွယ် ကောင်းသော အဆင်းရုပ်၊ အသံရုပ်၊ အနံ့ရုပ်၊ အရသာရုပ်၊ အတွေ့အထိရုပ် တို့သည်ကောင်းမြတ်သော ပဏီတရုပ် တို့ မည်ကုန်၏။ ရုပ်ဆိုးရုပ်ညံ့များသည် ရုပ်ကောင်း ရုပ်သန့်အဖြစ်သို့ မရောက်မူ၍ ထိုရုပ်ဆိုး ရုပ်ညံ့အဖြစ်မှာပင် ပျက်စီးချုပ်ငြိမ်းသွားကုန်၏။ ရုပ်ကောင်း ရုပ်သန့်တို့သည်လည်း ရုပ်ဆိုး ရုပ်ညံ့ အဖြစ်သို့ မရောက်မူ၍ ကောင်းမွန်ဆဲမှာပင် ကုန်ဆုံးပျက်စီးသွားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ရုပ်ဆိုး ရုပ်ညံ့နှင့် ရုပ်ကောင်း ရုပ်သန့်တို့သည်လည်း အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား ဟူ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
ဒူရ သန္တိက (အဝေး အနီး) ခွဲခြားသုံးသပ်ခြင်း
မိမိလက်တစ်ကမ်းအတွင်းရှိသော ရုပ်ဝတ္ထုများသည် အနီးရုပ် တို့ မည်ကုန်၏။ မိမိလက်တစ်ကမ်းအပ၌ ရှိသော ရုပ်ဝတ္ထုများသည် အဝေးရုပ် တို့ မည်ကုန်၏။ တစ်နည်း — ပကတိအားဖြင့် မြင်ရန် ကြားရန် လွယ်ကူ ထင်ရှားသော ၁၂-တောင် ဥပစာအတွင်း၌ ရှိသော အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ ရုပ်များသည် အနီးရုပ်များ မည်ကုန်၏။ ယင်းထောင်မှ အပဖြစ်သော ရုပ်များသည် အဝေးရုပ်များ မည်ကုန်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ပကတိမျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်ကာယတို့ဖြင့် အာရုံခံ သိနိုင်စွမ်းသော အရပ်ဒေသ အပိုင်းအခြားအတွင်းရှိ ရုပ်များသည် အနီးရုပ်များ မည်ကုန်၏။
ထို့ကြောင့် မျက်စိ တမျှော်တခေါ် မြင်ကွင်းအတွင်းရှိ အဆင်းရူပါရုံများ၊ နားဖြင့် ကြားနိုင်လောက်သည့် ဒေသအပိုင်းအခြား အတွင်းရှိ အသံရုပ်များ၊ နှာဝသို့ အနံ့ရောက်ရှိအောင် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည့် ဒေသအတွင်းရှိ အနံ့ရုပ်များ၊ လျှာနှင့် ကိုယ်ကာယသို့ ရောက်ရှိ တွေ့ထိလာသော အရသာရုပ်များ၊ အတွေ့အထိရုပ်များသည် အနီးရုပ်များ မည်ကုန်၏။ မမြင်နိုင်လောက်အောင် ကွာဝေးသော အရပ်ရှိ အဆင်းရူပါရုံများ၊ မကြားနိုင်လောက်အောင် ကွာဝေးသောအရပ် ဒေသရှိ အသံရုပ်များ၊ အနံ့ခံယူ၍ မရနိုင်လောက်အောင် ကွာဝေးသော အရပ်ဒေသရှိ အနံ့ရုပ်များ၊ လျှာနှင့် ကိုယ်ကာယသို့ မရောက်ရှိ မတွေ့ထိနိုင်လောက်အောင် ကွာဝေးသော အရပ်ဒေသရှိ အရသာရုပ်များ၊ အတွေ့အထိ
စာမျက်နှာ-502
ရုပ်များသည် ဝေးသော ရုပ်များ မည်ကုန်၏။ ထိုနီးသောရုပ် ဝေးသောရုပ် တို့သည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကား ဟူ၍ ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရမည်။
(ဂ) သန္တတိသမ္မသနနည်း
သန္တတိ ဟူသည် အစဉ်အတန်းတစ်ခု၊ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဟု ဆိုလိုသည်။ ရုပ်တရားတို့သည် အပူရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ အအေးရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ခံ့ကျန်းသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ မကျန်းမာသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ပေါ့ပါးသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ပျော့ပျောင်းသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ခက်ထန်မာကျော တောင့်တင်းသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်ဟူ၍ ရုပ်ဖြစ်စဉ် (ရူပသန္တတိ) အမျိုးမျိုးရှိသည်။ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူ၊ အမြဲပြောင်းလဲနေသည်။
ရုပ်ဖြစ်စဉ်များ ပြောင်းလဲနေပုံကို ထင်ရှားအောင် ပြဆိုပါမည်။ လူတစ်ယောက်သည် နေပူကျဲကျဲ၌ ကြာရှည်ရပ်နေပါက ချွေးသံများ ယိုရွှဲ၍ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပူလောင်နေမည်။ နေရိပ်ထဲသို့ ဝင်လိုက်သောအခါ ချွေးများ တိတ်သွားပြီး ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန် လျော့နည်းသွားမည်။ ထို့ကြောင့် နေပူထဲ၌ နေစဉ် အပူရုပ် ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ နေရိပ်ထဲသို့ ဝင်လိုက်သော အခါ အပူရုပ်ဖြစ်စဉ် ပျောက်၍ အအေးရုပ်ဖြစ်စဉ် ရောက်လာသည်။ မီးမှိတ်ထားသော ရုပ်ရှင်ရုံအတွင်းသို့ အပြင်မှ ဝင်လာသော သူသည် ရုတ်တရက် ဘာကိုမှ မမြင်ရချေ။ တစ်မိနစ်ခန့် ကြာသောအခါ ယင်းရုပ်ရှင်ရုံအတွင်းရှိ လူများ၊ အရာဝတ္ထုများကို မြင်နိုင်လာတော့သည်။ ဤသည်မှာ မျက်စိ၏ မြင်နိုင်စွမ်းအား အပြောင်းအလဲ ရှိပုံကို ထင်ရှားအောင် ပြဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အလင်းအားကောင်းသော ရုပ်ရှင်ရုံပြင်ပ၌ နေစဉ် မျက်စိအကြည်ဓာတ်သည် ဖြစ်စဉ်တစ်မျိုး၊ မီးမှိတ်ထားသော ရုပ်ရှင်ရုံအတွင်း၌ မျက်စိအကြည်ဓာတ်သည် ဖြစ်စဉ်တစ်မျိုး၊ ဤကဲ့သို့ ရုပ်ဖြစ်စဉ်နှစ်ခု ကွဲပြားခြားနားပုံကို လေ့လာရမည်။
မကျန်းမာသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်နှင့် ကျန်းမာသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်တို့သည် မတူ ထူးခြား ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ အလားတူ ထိုင်သောရုပ်နှင့် ထသောရုပ်၊ ကွေးသောရုပ်နှင့် ဆန့်သောရုပ် မတူထူးခြား ကွဲပြားပုံကို သိရမည်။ ဤသို့ ရုပ်အခြေအနေ ပြောင်းတိုင်း ရုပ်ဖြစ်စဉ် ပြောင်းလဲမှုရှိသည်ကို သိရမည်။ ၎င်းရုပ်ဖြစ်စဉ်များ ပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်၍ အပူရုပ်ဖြစ်စဉ်သည် အအေးရုပ်ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်လာဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ကျန်းမာသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်သည် မကျန်းမာသော ရုပ်ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်လာဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ထိုင်ရုပ်သည် ထရုပ်သို့ မရောက်လာဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ဆန့်ရုပ်သည် ကွေးရုပ်သို့
စာမျက်နှာ-503
မရောက်လာဘဲ ချုပ်ပျောက်သွားသည်။ ဤရုပ်ဖြစ်စဉ်များသည် အနိစ္စ = အမြဲမရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ရှုဆင်ခြင်ရမည်။
တစ်ဖန် စိတ်ဖြစ်စဉ်များကို လေ့လာရာ၌ မြင်သိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ၊ ကြားသိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ၊ နံသိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ၊ အရသာသိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ၊ ထိသိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ၊ ကြံသိစိတ် ဖြစ်စဉ်များ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူ ထူးခြားကွဲပြားကြ၏။ ထိသိစိတ် တစ်မျိုးတည်းမှာပင် ခြေထောက်၌ ထိသိစိတ် ဖြစ်နေပါက ရင်ဘတ်၌ ထိသည်ကို မသိနိုင်ချေ။ ထိတွေ့မှုနှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်သောအခါ ပြင်းထန် အားကောင်းသော ထိတွေ့မှုကိုသာ သိနိုင်၍ အားနည်းသော ထိတွေ့မှုကို မသိနိုင်တော့ချေ။
ထို့ကြောင့် ခါးပိုက်နှိုက်တစ်ယောက်သည် ဘတ်စ်ကားပေါ်၌ ခရီးသည်တစ်ဦး၏ခြေချောင်းပေါ်ကို ဖိနပ်ဖြင့်နင်းချလိုက်ပြီး ခရီးသည်၏စိတ်အာရုံသည် ခြေထောက်နာကျင်မှုသို့ ရောက်ရှိနေစဉ် အိတ်ကပ်ထဲမှ ပိုက်ဆံကို နှိုက်ယူလိုက်တော့သည်။ အိတ်ကပ်၏ လှုပ်ရှားထိတွေ့မှုကို ခရီးသည်သည် မသိနိုင်တော့ချေ။ အလားတူပင် ကပွဲများ၌ မင်းသား၊ မင်းသမီးကို အာရုံဇောကျနေသော သူများသည် ခါးပိုက်နှိုက်၏ ပစ္စည်းနှိုက်ယူလိုက်သော တွေ့ထိမှုအာရုံကို မသိလိုက်တော့ချေ။ ဤသည်မှာ စိတ်ဖြစ်စဉ် တစ်ခုအတွင်း၌ အသိစိတ် တစ်မျိုးသာ ရှိ၍ အသိစိတ်နှစ်မျိုး တစ်ပြိုင်နက် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သက်သေ အထောက်အထား ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် စိတ်ဖြစ်စဉ် တစ်ခုပြီးမှ အခြားစိတ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခွင့် ရှိသည်။ မြင်သိစိတ် ဖြစ်စဉ်သည် ကြားသိစိတ် ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ ကြားသိစိတ် ဖြစ်စဉ်သည်လည်း နံသိစိတ် ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ အလားတူပင် သုခဝေဒနာ ဖြစ်စဉ်သည် ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်စဉ်သည်လည်း သုခဝေဒနာ ဖြစ်စဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ ချစ်စိတ်အစဉ်သည် မုန်းစိတ်အစဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ သာယာကြည်နူးစိတ် အစဉ်သည် ရွံရှာကြောက်လန့်စိတ်အစဉ်သို့ မရောက်မီ ချုပ်ပျောက်ခဲ့သည်။ ဤသို့စသည်ဖြင့် စိတ်ဖြစ်စဉ်များ ပြောင်းလဲပျက်စီး ချုပ်ပျောက်ပုံကို ကြည့်၍ အနိစ္စ = အမြဲ မရှိပါတကား၊ ဒုက္ခ = ဆင်းရဲပါတကား၊ အနတ္တ = အစိုးမရပါတကားဟု ဆင်ခြင်ပွားများရမည်။
စာမျက်နှာ-504
(ဃ) ခဏသမ္မသနနည်း
ရုပ်တရား၌ လည်းကောင်း၊ နာမ်တရား၌ လည်းကောင်း ဖြစ်ဆဲခဏ ဥပါဒ်၊ တည်ဆဲခဏ ဌီ၊ ပျက်ဆဲခဏ ဘင် ဟူ၍ ခဏသုံးပါး၊ အခိုက်အတန့်သုံးပါး ရှိသည်။ ဖြစ်ဆဲဥပါဒ်ခဏ၌ ရုပ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဘင်ခဏသို့ ရောက်သောအခါ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီး၏။ ဖြစ်ဆဲဥပါဒ်ခဏ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော နာမ်တရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် ဘင်ခဏသို့ ရောက်သောအခါ ချုပ်ပျောက်ပျက်စီး၏။
ဤသို့ ခဏငယ်အားဖြင့် မမြဲခြင်း အနိစ္စ သဘောကို သုံးသပ် ဆင်ခြင်ရန်မှာ ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်ကျက်၍ ထက်မြက်လာမှသာ ပြုလုပ်နိုင်ပေမည်။
သတိပဋ္ဌာန်နည်းဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း
သတိဗလ၊ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်နှင့် သမ္မာသတိမဂ္ဂင်ဟူသော ဗောဓိပက္ခိယတရား၌ ပါဝင်သည့် သတိကို ဆိုလိုသည်။ သတိတရားသည် အမြဲစောင့်ကြည့်နေသည့် သဘောရှိသည်။ ရုပ်တရား၊ နာမ်တရားတို့ကို မျက်ချည်မပြတ် စောင့်ကြည့်နေခြင်းကို သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာရှုနည်းဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (သတိပဋ္ဌာန် = သတိ + ပဋ္ဌာန၊ သတိ + တည်ရာအာရုံ)
ယင်းသတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာရှုနည်းသည် အကျဉ်းအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ၄-မျိုး ရှိသည် —
(က) ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် = ကာယကို အဖန်ဖန် အမြဲတစေ စူးစိုက်ရှုမှတ်နည်း။
(ခ) ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် = ဝေဒနာကို အဖန်ဖန် အမြဲတစေ စူးစိုက်ရှုမှတ်နည်း။
(ဂ) စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် = စိတ်ကို အဖန်ဖန် အမြဲတစေ စူးစိုက်ရှုမှတ်နည်း။
(ဃ) ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် = အထက်ပါ သတိပဋ္ဌာန်နည်း သုံးနည်းကို ပွားများအားထုတ်ရာမှ ဉာဏ်အဆင့် မြင့်လာသော အခါ တွေ့ကြုံရသည့် အတားအဆီးများ၊ အစွဲအလမ်းများ၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်ထွန်းလာသော ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို သတိတရားဖြင့် အဖန်ဖန်အမြဲတစေ စူးစိုက်ရှုမှတ်နည်း။
စာမျက်နှာ-505
တစ်နည်းအားဖြင့် ရူပက္ခန္ဓာကို ရှုမှတ်နည်းသည် ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် မည်၏။ ဝေဒနာက္ခန္ဓာကို ရှုမှတ်ခြင်းသည် ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် မည်၏။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာကို ရှုမှတ်ခြင်းသည် စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် မည်၏။ ကြွင်းသော သညာက္ခန္ဓာနှင့် သင်္ခါရက္ခန္ဓာတို့ကို ရှုမှတ်ခြင်းသည် ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် မည်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကာယာနုပဿနာဖြင့် ရုပ်သက်သက်ကို သိမ်းဆည်းခြင်းကို ပြသည်။ ဝေဒနာနုပဿနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာဖြင့် နာမ်သက်သက် သိမ်းဆည်းခြင်းကို ပြသည်။ ဓမ္မာနုပဿနာဖြင့် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး ရောလျက် သုံးသပ်ခြင်းကို ပြသည်။
အလွယ်အခက် အတိမ်အနက်အားဖြင့် သတ်မှတ်ရာ၌ ကာယာနုပဿနာနည်းသည် ရှုမှတ်ရန် လွယ်ကူ၏။ ပေါ်လွင်ထင်ရှား၏။ ထို့နောက် ဝေဒနာနုပဿနာနည်းသည် အနည်းငယ် ခက်လာ၍ ကာယာနုပဿနာကဲ့သို့ အမြဲပေါ်လွင်ထင်ရှားမှု မရှိ။ အင်အားသေးငယ်သော သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာများနှင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာတို့ကို ရှုမှတ်ရာ၌ သိမြင်ရန် တွေ့မြင်ရန် နက်နဲခက်ခဲလာ၏။ ထို့ထက် စိတ္တာနုပဿနာကို ရှုမှတ်ရန်မှာ ပိုမိုခက်ခဲလာ၏။ ထို့ထက် ဓမ္မာနုပဿနာမှာ ပိုမိုသိမ်မွေ့ နက်နဲလာသည်။
ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ ဤအနုပဿနာသုံးမျိုးကို ရှုမှတ်၍ ဉာဏ်အသင့်အတင့် ရင့်ကျက်လာမှသာ ဓမ္မာနုပဿနာကို ရှုနိုင်ပေလိမ့်မည်။
ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်
ရှေးဦးစွာ ကာယာနုပဿနာကို ပြဆိုပါ့မည်။ ကာယာနုပဿာနာကာယကို ရှုမှတ်နည်း ၁၄-မျိုး ရှိသည် —
အာနာပါန = ထွက်သက် ဝင်သက်ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
ဣရိယာပုတ် ၄-မျိုး ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
ကိုယ်၊ နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုများ ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်များ ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
ဓာတ်ကြီး ၄-ပါး ဖြင့် ခွဲဝေရှုမှတ်ခြင်း။
(၆-၁၄) သူသေကောင် အနေအထား ၉-မျိုး ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-506
အာနာပါန-ထွက်သက် ဝင်သက်ကို ရှုမှတ်ခြင်း
ထွက်သက် ဝင်သက်ရှုမှတ်နည်းကို ဤကျမ်း (ဒုတိယတွဲ) မှာ အခန်း (၆) စာမျက်နှာ (၁၆၁ မှ ၂၃၂) အထိ ရေးသားဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ဈာန်လမ်းစဉ်၊ သမထလမ်းစဉ်အရ ဈာန်ရအောင် ရှုမှတ်နည်းကိုသာ အဓိက ထား၍ ပြဆိုခဲ့ပါသည်။ ဝိပဿနာနည်းအရ ထွက်သက် ဝင်သက်ကို ရှုမှတ်နည်း မပြရသေးသဖြင့် ဤ၌ ဆက်လက်ပြဆိုပါမည်။
ထွက်သက်ဝင်သက်ကို ရှည်လျားစွာ ရှုသွင်း ရှုထုတ်ခြင်း၊ တိုကောင်းစွာ ရှူသွင်း ရှူထုတ်ခြင်း၊ ထွက်သက် ဝင်သက်၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး သုံးပါးကို သိလျက် ရှူသွင်း ရှူထုတ်ခြင်း၊ ထွက်သက် ဝင်သက်ကို သိမ်မွေ့စွာ ရှူသွင်း ရှူထုတ်ခြင်း၊ (၄) နည်းမှာမူ သမထဘာဝနာ၊ အာနာပါနဈာန် အားထုတ်နည်းတွင် ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ထပ်တူထပ်မျှ တူညီပါသည်။
ဤသို့ ထွက်သက် ဝင်သက် ထွက်လေ ဝင်လေများကို အတို အရှည် အကြမ်း အနု စိတ်ထင်သလို စမ်းသပ်ရှူရှိုက်၍ အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် သုံးသပ်လိုက်သောအခါ ရှူရှိုက်မှုကို စိတ်ကဦးဆောင်နေသည်ဟု သိလာရသည်။ ဝင်လေသည် အမြဲမတည်နိုင်၊ ထွက်သွားရသည်။ ထွက်လေသည်လည်း အမြဲမတည်နိုင်၊ ဝင်လာရပြန်သည်။ လေထုထည်တစ်ခု ဝင်ချည်ထွက်ချည် လှုပ်ရှား ရွေ့လျားနေသည်ကို တွေ့လာရသည်။ ယင်းလေများ ဝင်လိုက် ထွက်လိုက် ဖြစ်နေစေရန် ရင်ခေါင်း၊ ဗိုက်ခေါင်းဟု ဆိုအပ်သော ဤကိုယ်ကာယကြီးသည် ဖောင်းလိုက် ပိန်လိုက် ဖြစ်နေသည်။ ရင်ခေါင်း၊ ဗိုက်ခေါင်းကို ကျုံ့လိုက် ရှုံ့လိုက်သောအခါ နှာဝမှ လေများ ပြန်ထွက်သွားသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ပန်းပဲသမား၊ ပန်းထိမ်သမားတို့ အသုံးပြုသည့် ဖားဖိုနှင့် တူနေသည်ဟု ထင်မြင်လာသည်။ ဖားဖိုကို ဖောင်းပွ ဖွင့်ပေးလိုက်သောအခါ အောက်ဘက်ရှိ လေဝင်ပေါက်မှ လေများ ဝင်လာသည်။ ဖားဖိုကို ပြန်လည် ကျုံ့လိုက်ပိတ်လိုက်သောအခါ လေများသည် မီးဖိုဘက်ရှိနှာဝမှ ထွက်သွားကြသည်။ ဤသို့ ဖားဖိုအတွင်းသို့ လေများ ဝင်လာလိုက် ထွက်သွားလိုက် ဖြစ်နေသကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ဖောင်းလိုက် ပိန်လိုက် လေများ ဝင်လာလိုက် ထွက်သွားလိုက် ဖြစ်နေရာ ဖားဖိုကြီးနှင့် တူညီနေတော့သည်။ မိမိအသက်ရှူနေသည်ကို ဖားဖိုကြီးဥပမာ ရှုမှတ်သကဲ့သို့ မိမိအနီးနား ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များ အသက်ရှူနေသည်ကိုလည်း ဖားဖိုကြီးနှင့် ဥပမာတင်၍ ရှုမှတ်ရမည်။
ထိုထွက်သက်ဝင်သက် ထွက်လေဝင်လေများသည် အသက်ရှူရှိုက်လိုသည့် စိတ်ရှိနေသောကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ရှူရှိုက်လိုစိတ် မရှိပါက ...
စာမျက်နှာ-507
ထွက်သက်ဝင်သက် ချုပ်ငြိမ်းသွားသည်။ သူသေကောင်များမှာ အသက်မရှူတော့သည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ထို့ပြင် ဤကိုယ်ခန္ဓာကြီး ရှိနေသောကြောင့်သာ အသက်ရှူရှိုက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤရင်ခေါင်း ဗိုက်ခေါင်းကြီးကို ဓားဖြင့် ခွဲဖွင့်ထားပါက အသက်ရှူရှိုက်မှု မရှိနိုင်တော့ချေ။ ဖားဖိုကြီး၏ လေခိုရန် သားရေအိတ်ကို ဖောက်ခဲ့ ဆုတ်ဖြဲထားပါက ဖားဖိုအတွင်းသို့ လေဝင်လေထွက် ရှိနိုင်တော့မည်မဟုတ်ချေ။ တစ်ဖန် နှာခေါင်းပေါက် တည်းဟူသော လေဝင်လေထွက်ပေါက် မရှိပါကလည်း အသက်ရှူရှိုက်မှု ဖြစ်နိုင်မည် မဟုတ်ချေ။ ထို့ကြောင့် အသက်ရှူမှုသည် ဤရင်ခေါင်း ဝမ်းခေါင်းနှင့် အခေါင်းပေါက်ကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ကိုလည်းကောင်း အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ယင်းတရားသုံးပါး မရှိပါက ထွက်သက်ဝင်သက် ချုပ်ငြိမ်းသွားမည်။
ဤသို့ ထွက်သက်ဝင်သက်တို့၏ ဖြစ်ခြင်းသဘော၊ ပျက်ခြင်းသဘော၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောတို့ကို အစဉ် ရှုမှတ်နေရမည်။ ထိုအခါ ဤရင်ခေါင်း ဝမ်းခေါင်း ဖောင်းပိန်၍ ဝင်လေထွက်လေ ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို လေများဝင်ထွက်နေသည်ဟုသာ ယောဂီ၏ ဉာဏ်တွင် ထင်မြင်လာသည်။ ဤဝင်လေထွက်လေများကို ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ငါပိုင် ငါ့ဥစ္စာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အခြားသူတစ်ပါးပိုင် ဟူ၍ လည်းကောင်း မထင်မြင်တော့ချေ။ ဝင်လေထွက်လေအပေါ်၌ သာယာစွဲလမ်း တပ်မက်မှု မရှိ၊ ထိုဝင်လေထွက်လေကို အသက်၊ ဝိညာဉ်၊ လိပ်ပြာ၊ အတ္တကောင် ဟူ၍ မယူဆတော့ချေ။
ဤဝင်လေထွက်လေများသည်လည်းကောင်း၊ ဝင်လေထွက်လေကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဤကိုယ်ကာယကြီးသည်လည်းကောင်း၊ ရှူရှိုက်လိုသည့် စိတ်သည်လည်းကောင်း အမြဲမရှိ အနိစ္စ၊ ယင်းအနိစ္စဖြင့် အဖန်ဖန် နှိပ်စက်ခံနေရသောကြောင့် ဒုက္ခ စင်စစ်ဖြစ်၏။ ဤဒုက္ခဖြစ်ရခြင်းသည် ရှေးရှေးဘဝအချိန်ကာလများက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော တဏှာသမုဒယကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယင်းဒုက္ခနှင့် သမုဒယတို့ မဖြစ်တော့ဘဲ ချုပ်ငြိမ်းသွားခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာ မည်၏။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိလျက် တဏှာသမုဒယကို ပယ်လျက်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှု နိရောဓကို အာရုံပြုသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် မဂ္ဂသစ္စာ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ထွက်သက်ဝင်သက် တစ်ခုတည်းကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ရာမှ အစပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ် နိဗ္ဗာန်တိုင်အောင် ရောက်ရှိနိုင်ပေသည်။
ဣရိယာပုထ် ၄-ပါးကို ရှုမှတ်ခြင်း
သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ လဲလျောင်းခြင်း ဤလေးမျိုးကို ဣရိယာပုထ် ဟု ခေါ်သည်။ သွားသောအခါ၌ ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း
စာမျက်နှာ-508
“သွားတယ်၊ သွားတယ်” ဟု မှတ်ရမည်၊ သို့မဟုတ် “လှမ်းတယ်၊ လှမ်းတယ်” ဟု မှတ်ရမည်၊ သို့မဟုတ် “ဘယ်လှမ်းတယ်၊ ညာလှမ်းတယ်” ဟု မှတ်ရမည်။ ရှုမှတ်ရန် အာရုံကျဲနေပါက စိတ်ကို အလုပ်များသွားစေရန် ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်းကို သုံးပိုင်း ပိုင်း၍ ရှုမှတ်ရမည်။ “ကြွတယ်၊ လှမ်းတယ်၊ ချတယ်” ဟု သုံးပိုင်းပိုင်း၍ ရှုမှတ်ရမည်။ ထို့ထက် အနုစိတ်လိုပါက ခြေလှမ်းတစ်လှမ်းကို ခြောက်ပိုင်းပိုင်း၍ ရှုမှတ်ရမည်။
ကြွတယ် (မြှောက်တယ်)
ဆွဲတယ် (တစ်ဖက်ခြေဆီသို့ ရောက်အောင် ဆွဲဆောင်ယူခြင်း)
လှမ်းတယ် (တစ်ဖက်ခြေကို လွန်၍ ရှေ့သို့ လှမ်းခြင်း)
လွှတ်တယ် (ရှေ့သို့ လှမ်းသောခြေကို ရပ်ဆိုင်းခြင်း စွန့်လွှတ်ခြင်း)
ချတယ် (မြေပြင်ပေါ်သို့ ချခြင်း)
နင်းတယ် (တစ်ဖက်ခြေကို ကြွနိုင်ရန်အတွက် လှမ်းချသောခြေကို ဖိ၍ နင်းခြင်း)
ဤသို့ သွားခြင်းဣရိယာပုထ်ကို သတိပဋ္ဌာန်ဖြင့် ရှုမှတ်ရာ၌ အစပိုင်းတွင် ခြေတစ်လှမ်းချင်း နှေးကွေးစွာ လှမ်း၍ လေ့ကျင့်ရသည်။ အသွားသင်ကာစ ကလေးကဲ့သို့ ဂရုစိုက်၍ သတိထား၍ တစ်လှမ်းချင်း နှေးကွေးစွာ လှမ်းရမည်။ ခြေလှမ်းတိုင်း ခြေလှမ်းတိုင်း၌ သတိအမြဲကပ်နေရမည်။ ခြေတစ်လှမ်းကို ခြောက်ပိုင်း ပိုင်း၍ ရှုမှတ်ရာ၌ အမှတ်စိပ်လာသဖြင့် ဂရုတစိုက် လေ့ကျင့်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ အရပ်သူ အရပ်သားများ သွားရိုးသွားစဉ် သွားသကဲ့သို့ နမော်နမဲ့ ခြေလှမ်း လှမ်းခြင်းမျိုး မပြုရ။ ခြေထောက်နှစ်ဖက်တွင် အသိဉာဏ်နှင့် သတိသည် အမြဲ ယှဉ်ကပ်နေရမည်။ ခြေထောက် လှုပ်ရှားတိုင်း လှုပ်ရှားတိုင်း ရှုမှတ်နေရမည်။ ဤနည်းကို ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန် စင်္ကြံလျှောက်လျက် လေ့ကျင့်ရမည် ဖြစ်သည်။
စင်္ကြံလျှောက်၍ မခံမရပ်နိုင်အောင် ညောင်းညာပင်ပန်း နွမ်းနယ်လာပါက ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ လျောင်းခြင်း ဣရိယာပုထ်များသို့ ပြောင်းလဲရမည်။ ရပ်နေသည့်အခါ ရပ်နေသည့်ပုံကို ကင်မရာဖြင့် အဆက်မပြတ် ဓာတ်ပုံရိုက်နေသကဲ့သို့ “ရပ်နေသည် ရပ်နေသည်” ဟု ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုင်နေလျှင်လည်း “ထိုင်သည် ထိုင်သည်” ဟု ရှုမှတ်နေရမည်၊ လဲလျောင်းနေလျှင်လည်း “လဲလျောင်းနေသည် လဲလျောင်းနေသည်” ဟု ရှုမှတ်ရမည်။ အချုပ်အားဖြင့် မိမိကိုယ်ကာယ တည်ရှိနေဟန်ကို အမြဲ စောင့်ကြည့်နေရမည်။ သိနေရမည်။ အလားတူပင်
စာမျက်နှာ-509
သူတစ်ပါးတို့ လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်၊ သွား ဣရိယာပုထ်လေးပါး ပြုပြင်ပြောင်းလဲနေပုံကိုလည်း ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုသို့ ရှုမှတ်ဖန် များလာသောအခါ ထိုထို အခိုက်အတန့်များ၌ ရုပ်အမူအရာများ ကုန်ဆုံးသွားသည်ကို တွေ့မြင်လာရသည်။
ညာခြေလှမ်းစဉ်က ရုပ်သည် တစ်မျိုး၊ ဘယ်ခြေ လှမ်းစဉ်က ရုပ်သည် တစ်မျိုး၊ ထို့ကြောင့် ညာခြေလှမ်းစဉ်က ရုပ်သည် ဘယ်ခြေလှမ်းသို့ လိုက်ပါမလာ၊ ညာခြေလှမ်းစဉ်မှာပင် ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သည်။ ဘယ်ခြေလှမ်းစဉ်က ရုပ်သည်လည်း ညာခြေလှမ်းသို့ မလိုက်ပါမူ၍ မရောက်မူ၍ ခြေတစ်လှမ်း တစ်လှမ်းအတွင်း၌ တစ်ပိုင်းစီ တစ်ဖြတ်စီ ကုန်ဆုံးသွားသည်ကို တွေ့မြင်ရသည်။ ခြေလှမ်းတစ်လှမ်းအတွင်းမှာပင် “ကြွ၊ လှမ်း၊ ချ” သုံးပိုင်းပိုင်း၍ ရှုမှတ်သည့်အခါ ကြွရုပ်သည် လှမ်းရုပ်သို့ မရောက်၊ လှမ်းရုပ်သည် ချရုပ်သို့ မရောက်၊ ချရုပ်သည်လည်း တစ်ဖက်ခြေကြွခိုက်သို့ မရောက်မူ၍ ချခိုက်၌သာလျှင် ကုန်ဆုံးသွား၏။
ခြေတစ်လှမ်းကို ခြောက်ပိုင်း ပိုင်း၍ ရှုမှတ်ရာ၌ ကြွခိုက်ရုပ်သည် ဆွဲခိုက်သို့ မရောက်၊ ဆွဲခိုက်ရုပ်သည် လှမ်းခိုက်သို့ မရောက်၊ လှမ်းခိုက်ရုပ်သည် လွှတ်ခိုက်သို့ မရောက်၊ လွှတ်ခိုက်ရုပ်သည်လည်း ချခိုက်သို့ မရောက်၊ ချခိုက်ရုပ်သည်လည်း နင်းခိုက်သို့ မရောက်၊ နင်းခိုက်ရုပ်သည်လည်း တစ်ဖက်ခြေကြွခိုက်သို့ မရောက်၊ ထိုထိုခဏ၌သာလျှင် အကန့်ကန့် အပိုင်းပိုင်း အပြတ်ပြတ် ဖြစ်လျက် ကုန်ဆုံး ချုပ်ပျက်သွားသည်ကို တွေ့မြင်လာရသည်။
ထိုအခါ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်၏ မမြဲခြင်းသဘောကို ကိုယ်တွေ့ ဖြစ်လာရမည်။ ကြံစည်တွေးခေါ်မှန်းဆခြင်း မဟုတ်၊ မျက်ဝါးထင်ထင် အနိစ္စသဘောကို တွေ့လာရတော့သည်။ အနိစ္စသဘောကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဒုက္ခဆင်းရဲခြင်းသဘော၊ အနတ္တ အစိုးမရခြင်းသဘောများကို တစ်ဆက်တည်း သိလာရတော့သည်။ ထို့ပြင် ခန္ဓာကိုယ်ကြီး၏ လှုပ်ရှားမှု၊ ရွေ့လျားမှု ဖြစ်ပေါ်ပုံ အခြင်းအရာကို အသေးစိတ် သိမြင်လာတော့သည်။
သွားသည်ဟု ဆိုရာ၌ ရှေးဦးစွာ သွားလိုစိတ် ဖြစ်၏။ ထိုသွားလိုစိတ်သည် တွန်းကန်မှု ဝါယောဓာတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဝါယောဓာတ်သည် လိုအပ်သည့် ကိုယ်ကာယ အစိတ်အပိုင်းကို ထောက်ကန် တောင့်တင်းခိုင်မာစေ၍ ရှေ့သို့ သယ်ဆောင်ခြင်း ချလှမ်းခြင်းပြုသည်ကို သွားသည် လမ်းလျှောက်သည်ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ရပ်တည်ရာ၌ ရှေးဦးစွာ ရပ်လိုစိတ် ဖြစ်၏။ ထိုစိတ်သည် ထောက်ကန်မှု ဝါယောဓာတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဝါယောဓာတ်သည် လိုအပ်သည့် ကိုယ်ကာယ အစိတ်
စာမျက်နှာ-510
အပိုင်းကို ပျံ့နှံ့ထောက်ကန်၍ တောင့်တင်းခိုင်မာအောင် အဘက်ဘက်မှ တွန်းကန်ထိန်းသိမ်းထားသည်ကို ရပ်နေသည်ဟု ဆိုရသည်။
ထိုင်သည့် အခါ၌လည်း ရှေးဦးစွာ ထိုင်လိုစိတ် ဖြစ်၍ ထိုစိတ်ကြောင့် တွန်းကန်မှု ဝါယောဓာတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုဝါယောဓာတ်သည် လိုအပ်သည့် ကိုယ်ကာယ အစိတ်အပိုင်းသို့ ပျံ့နှံ့၍ ကိုယ်အောက်ပိုင်းသည် ကွေး၍ အထက်ပိုင်းသည် မတ်ထောင်နေသည်ကို ထိုင်သည်ဟု ဆိုရသည်။
အိပ်သည့် အခါ၌လည်း အိပ်လိုစိတ် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်၍ ထိုစိတ်ကြောင့် ထောက်ကန်မှု ဝါယောဓာတ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုဝါယောဓာတ်သည် လိုအပ်သည့် ကိုယ်ကာယ အစိတ်အပိုင်းသို့ ပျံ့နှံ့၍ တစ်ကိုယ်လုံးကို ဖီလာကန့်လန့် ဆန့်တန်းခြင်း ဖြန့်ထားခြင်းကို အိပ်သည်ဟု ဆိုရသည်။
ဥပမာအားဖြင့် နွားလှည်းသည် ရပ်ခြင်းသွားခြင်းအမှုကို မပြုတတ်သော်လည်း နွားများတပ်၍ မောင်းနှင်သူက မောင်းနှင်သည်ရှိသော် လှည်းသွားသည် လှည်းရပ်သည်ဟု ပြောဆိုရသကဲ့သို့ စိတ်က မောင်းနှင်သော အခါ ဝါယောဓာတ်၏ ရုန်းကန်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် သတ္တဝါသည် သွားသည် ရပ်သည်ဟု ပြောဆိုကြရမည်။
အလားတူပင် ရွက်လှေရွေ့လျားရာ၌ လူက ပဲ့ကိုင်ပေးသည့်အတိုင်း ရွက်လှေရွေ့လျားရသည်။ လေကို လိုအပ်သလို ရွက်တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် လှေကို လိုရာအရပ်သို့ ရွေ့လျားစေသည်။ ဤဥပမာ၌ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် လှေနှင့် တူ၏၊ စိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် တိုက်ခတ်နေသော လေနှင့် တူ၏။ စိတ်သည် ပဲ့ကိုင်သူနှင့် တူ၏။
တစ်နည်း- လိုရာပစ်မှတ်ကို ချိန်၍ မြားပစ်သည့် ဥပမာ၌ မြားသည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးနှင့် တူ၏။ လေးညှို့သည် စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်နှင့် တူ၏။ လေးသမားသည် စိတ်နှင့်တူ၏။ ဤသို့ သိမြင်လာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ် လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်၊ သွားမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟူ၍ ထင်မြင်စွဲလမ်းမှု မရှိတော့ချေ။
ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံ၊ အာဟာရတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း ရှု၏။ ဣရိယာပုထ် လေးပါးအခိုက်အတန့်၌ ချုပ်ပျက်ကုန်ဆုံးသွားသော ရုပ်တရားများ၏ မမြဲခြင်း အနိစ္စသဘောကိုလည်း သိမြင်လာ၏။ အနိစ္စဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခသဘော၊ အစိုးမရခြင်း အနတ္တသဘောကိုလည်း သိမြင်လာ၏။ ထိုအခါ ဣရိယာပုထ် လေးပါး၌ အကျုံးဝင်သော ရုပ်တရား နာမ်တရားအားလုံးတို့သည် ဆင်းရဲခြင်း အစစ်
စာမျက်နှာ-511
အမှန် ဒုက္ခသစ္စာတည်း၊ ယင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော ရှေးရှေးသော တဏှာတို့သည် သမုဒယသစ္စာတည်း၊ ထိုဒုက္ခ သမုဒယနှစ်ပါး၏ မဖြစ်ခြင်းသည် နိရောဓသစ္စာတည်း၊ ဒုက္ခကို ပိုင်းခြားသိ၍ သမုဒယကို ပယ်စွန့်၍ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။ ဤသို့လျှင် အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင် ရောက်ရှိနိုင်တော့သည်။
ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုများကို ရှုမှတ်ခြင်း
ရှေ့သို့ တက်လှမ်းသော် လည်းကောင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်သော် လည်းကောင်း၊ ရှေ့သို့ တည့်တည့်ကြည့်သော် လည်းကောင်း၊ ဘေးသို့ တစောင်း ငဲ့ကြည့်သော် လည်းကောင်း၊ ခြေလက်ကို ကွေးသော် လည်းကောင်း၊ ဆန့်သော် လည်းကောင်း၊ သပိတ် သင်္ကန်း စသော အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းကို ဆောင်ယူသော် လည်းကောင်း၊ စားသော် လည်းကောင်း၊ သောက်သော် လည်းကောင်း၊ ခဲသော် လည်းကောင်း၊ လျက်သော် လည်းကောင်း၊ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် အမှုပြုသော် လည်းကောင်း၊ သွားသော် လည်းကောင်း၊ ရပ်သော် လည်းကောင်း၊ ထိုင်သော် လည်းကောင်း၊ အိပ်ပျော်သော် လည်းကောင်း၊ နိုးကြားသော် လည်းကောင်း၊ စကားပြောသော် လည်းကောင်း၊ စကားမပြော တုဏှိဘောနေသော် လည်းကောင်း ပညာဉာဏ်ဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ ပြုအပ်၏။
ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ပုံမှာ- တက်အံ့ ဆုတ်အံ့ဟု စိတ်ဖြစ်သည့်ရှိသော် ထိုစိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ် ပျံ့နှံ့သဖြင့် ကိုယ်ကာယဟု ဆိုအပ်သော အရိုးစုသာ ရှေ့သို့ တက်၏၊ နောက်သို့ ဆုတ်၏။ တက်တတ် ဆုတ်တတ်သော သတ္တဝါမည်သည် မရှိ။ ရှေ့သို့ တက်အံ့ဟု ခြေကို ကြွစဉ် ကာလဖြစ်သော ရုပ်နာမ်သည် ခြေချသည့်တိုင်အောင် မတည်ရှိဘဲ ကြွဆဲ ခဏမှာပင် ချုပ်ပျောက်လေ၏။
တူရူကြည့်အံ့ တစောင်း ကြည့်အံ့ဟု စိတ်ဖြစ်သောအခါ၌လည်း ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် အောက်မျက်လွှာအောက်သို့ ကျခြင်း အထက်မျက်လွှာ အထက်သို့ တက်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ တစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ ယန္တရားဖြင့် မျက်လွှာကို ဖွင့်လှစ်ပေးသည် မဟုတ်ပေ။
ခြေလက်တို့ကို ကွေးလို ဆန့်လိုစိတ်ဖြစ်သော အခါ၌လည်း ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် ခြေလက်ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်း ဖြစ်လာသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရုပ်သေးရုပ်၌ တပ်ဆင်ထားသော ရုပ်သေးကြိုးများကို ဆွဲငင်လိုက်သောအခါ ထိုအရုပ်ကလေးများ၏ လက် ခြေ
စာမျက်နှာ-512
စသော ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများ ကွေးခြင်း ဆန့်ခြင်း ဖြစ်ရသကဲ့သို့ ပင်တည်း။
သင်္ကန်း၊ အဝတ်၊ ပုဆိုး၊ အင်္ကျီကို ဝတ်မည်ဟု စိတ်ဖြစ်သောအခါ ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သို့ ပျံ့နှံ့သဖြင့် အဝတ်ပုဆိုး စသည်ကို ဝတ်ခြင်း ဖြစ်လာ၏။ အဝတ်ပုဆိုးကလည်း ငါသည် ကိုယ်ကို ဝတ်ရုံ ဖုံးလွှမ်းထား၏ဟု မသိ၊ ကိုယ်ကာယကလည်း ငါ့ကို အဝတ်ပုဆိုးက ဝတ်ရုံဖုံးလွှမ်းထား၏ဟု မသိ။ ဥပမာအားဖြင့် ယမင်းရုပ်ကို အဝတ်တန်ဆာ ဝတ်ဆင်ထားသောအခါ ယမင်းရုပ်ကလည်း ငါ့ကို အဝတ်တန်ဆာ ဝတ်ဆင်ထား၏ဟု မသိ၊ အဝတ်တန်ဆာကလည်း ငါသည် ယမင်းရုပ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသည်ဟု မသိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ဓာတ်ပေါင်းတစ်ခုသည် ဓာတ်ပေါင်းတစ်ခုအား ဖုံးလွှမ်းထားရုံမျှသာ ဖြစ်၏။
အစာအာဟာရကို စားသောက်လိုစိတ် ဖြစ်သောအခါ၌လည်း ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သို့ ပျံ့နှံ့သဖြင့် ထမင်းခွက်ကို ယူခြင်း၊ ထမင်းခွက်၌ လက်ချခြင်း၊ ထမင်းလုတ်ပြုခြင်း၊ ထမင်းလုတ်ကို ယူခြင်း၊ ခံတွင်းသို့ ထည့်သွင်းခြင်းသည် ဖြစ်လာ၏။ တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူကမျှ သံကောက်ဖြင့် မေးရိုးကို ဖွင့်လှစ်၍ ထမင်းစားအောင် ပြုလုပ်သည်မဟုတ်။ ဝါယောဓာတ် ပျံ့နှံ့သောကြောင့် ထမင်းလုတ်ကို ခံတွင်း၌ ထည့်ခြင်း၊ အထက်သွားများက ကျည်ပွေ့ ကိစ္စကို ပြီးစေလျက် အောက်သွားများက ဆုံကိစ္စကို ပြီးစေလျက် လျှာက လက်ကိစ္စကို ပြီးစေလျက် အစာအာဟာရ စားသောက်ခြင်း ဖြစ်ရ၏။
ကျင်ကြီးကျင်ငယ်အမှုကို ပြုလိုသောအခါ၌လည်း ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ခန္ဓာကိုယ်သို့ ပျံ့နှံ့၍ တွန်းကန်ပေးမှုကြောင့် အနာမှည့်၍ ပြည်ပေါက်သောအခါ သွေး ပြည်ယိုထွက်သကဲ့သို့ အစာအိမ် ကျင်ငယ်အိမ်၌ စုဝေးနေသော ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်သည် ဝါယောဓာတ်၏ တွန်းကန်အားကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ ဒွါရပေါက်တို့မှ ယိုစီးထွက်ကျလာ၏။
သွားခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ လျောင်းခြင်းတို့ကို ပြုလိုသောအခါ၌လည်း ထိုစိတ်များကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ကိုယ်ကာယသို့ ပျံ့နှံ့၍ သွားခြင်း စသည် ဖြစ်လာ၏။ သွားခြင်း စသည်၌ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်သည် ရပ်ခြင်း စသည်သို့ မရောက်မီ ထိုထိုခဏ၌ပင် ချုပ်ပျောက်လေ၏။ အိပ်စဉ် ကာလ၌ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်သည် အိပ်စဉ်ကာလ၌ပင် ချုပ်ပျောက်၏။ နိုးစဉ် ခဏ၌ ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်သည် နိုးစဉ်ခဏ၌ပင် ချုပ်ပျောက်၏။
စာမျက်နှာ-513
စကားပြောလိုသောအခါ၌ ထိုစိတ်ကြောင့် ဖြစ်သော ဝါယောဓာတ်သည် ကိုယ်ကာယသို့ ပျံ့နှံ့သောကြောင့် လည်၊ အာ၊ လျှာ၊ သွား၊ နှုတ်ခမ်းတို့ဖြင့် စကားပြောဆိုရန် လျောက်ပတ်သောအကြောင်းကို စွဲ၍ အသံဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို စကားပြောသည်ဟု ဆို၏၊ အသံမပြုခြင်းကို စကားမပြော တုဏှိဘောဟု ဆို၏။ စကားပြောစဉ် ရုပ်နာမ်သည် စကားပြောဆဲခဏ၌ပင် ချုပ်ပျောက်သွား၏။ ဆိတ်ဆိတ်နေစဉ် ရုပ်နာမ်သည်လည်း ဆိတ်ဆိတ်နေသော ခဏ၌ပင် ချုပ်ပျောက်သွား၏။
ဤကဲ့သို့ ပညာဖြင့် ရှုမှတ်ဆင်ခြင်လိုက်သောအခါ ရှေ့သို့ တက်လှမ်းခြင်း စသော ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟူ၍ ထင်မြင် စွဲလမ်းမှု မရှိတော့ချေ။
ဤပြဆိုခဲ့သော ဣရိယာပုထ်လေးပါးကို ရှုမှတ်နည်း (ဣရိယာပထနည်း) နှင့် ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုများကို ရှုမှတ်နည်း (သမ္ပဇညနည်း) တို့မှာ အလွန် လျင်မြန်စွာ ရွှေ့လျား ပြောင်းလဲနေသော ရုပ်ခန္ဓာကြီး၏ လှုပ်ရှားဟန်များကို နှေးကွေးသွားအောင် အရှိန်လျှော့၍ ဟန်အမူအရာ တစ်ခုချင်းကို ပြန်လည် စစ်ဆေးပြီး အပြစ်အနာအဆာ ရှာခြင်းဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် ရုပ်ရှင်ဖလင် ကော်ပြား၏ ရွှေ့လျားမှု မြန်ဆန်ခြင်းကြောင့် ပိတ်ကားပေါ်တွင် ဇာတ်ကောင်များသည် ဟန်ချက်ညီညီ လှုပ်ရှားရွေ့လျားနေသည်။ ယင်းအခြေအနေ၌ ဇာတ်ကောင်များ ရွေ့လျားလှုပ်ရှားဟန်ကို အနုစိတ် စစ်ဆေးကြည့်ရှုရန် မလွယ်ကူချေ။ ထိုသို့ စစ်ဆေးကြည့်လိုပါက ဖလင်ကော်ပြားကို ဖြည်းနှေးစွာ ရွှေ့လျားစေရမည်။ ထိုအခါ ဇာတ်ကောင်များ၏ လက်ဟန် ခြေဟန်များ နှေးကွေးသွား၍ တစ်ကွက်ချင်း အသေးစိတ် ပြန်လည် စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဤပြဆိုခဲ့သော ဣရိယာပထနည်းနှင့် သမ္ပဇည ရှုနည်းတို့သည် အစကနဦး ရှုခါစ၌ ဖလင်ကော်ပြားကို နှေးကွေးစွာ ရွှေ့လျားမှု (Slow Motion) ပြကွက်ကဲ့သို့ ကြည့်မြင်ရသူများ အရသာခံစား၍ မရနိုင်၊ အစာစားသည့်အခါ လက်က ထမင်းဟင်းကို ပြုပြင်ခြင်း၊ ထမင်းလုတ်ကို ယူခြင်း ခွံ့ခြင်း ဝါးခြင်း၊ လျှာဖြင့်မွှေနှောက်ခြင်းတို့ကို တစ်ချက်ချင်း အသေးစိတ် ရှုမှတ်နိုင်ရန် ဖြည်းနှေးစွာ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရမည်။ ဤနည်းဖြင့် ဖြည်းနှေးစွာ သတိထား စားကြည့် ဝါးကြည့်ပါက ဘာမျှ အရသာတွေ့တော့မည် မဟုတ်ချေ။ တစ်ဖန် ရှုမှတ်ဖန်များ၍ ဉာဏ်ထက်မြက်လာသောအခါ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်မှုများ စိပ်လာ၍ အလွန် လျင်မြန်လာသည်။ မြင်ကွင်း မြင်ကွက်များ၊ ပုံရိပ်များသည် တရိပ်ရိပ် ပြေးသွား၍ လျင်မြန်စွာ ကွယ်ပျောက် ကုန်လွန်သွားသဖြင့် အရသာ
စာမျက်နှာ-514
ခံ၍ မရနိုင်၊ ရုပ်ရှင်ဖလင် ကော်ပြားကို မူလပုံမှန်နှုန်းထားထက် ကျော်လွန်၍ အလွန်လျင်မြန်စွာ ရွှေ့လျားစေပါက ဇာတ်ကောင်များ (ပုံရိပ်များ) သည် လိုအပ်သည့် အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်အောင် သရုပ်မဆောင်နိုင်၊ သရုပ်မဖော်နိုင်သဖြင့် ကြည့်ရှုသူအား အလွမ်းအဆွေး အရသာကို မပေးနိုင်တော့ချေ။
ထို့ကြောင့် အလွန်လျင်မြန်စွာ ရိပ်ခနဲ ပေါ်လာပြီး ရိပ်ခနဲ ပျောက်သွား၍ မမြဲခြင်း အနိစ္စသဘော ထင်မြင်လာသည်။ ဣရိယာပထနည်းနှင့် သမ္ပဇညနည်းကို အားထုတ်သူအား အစကနဦးပိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်နုစဉ် အရသာ ခံစားမှုများ လျော့ပါးသွား၍ နောက်ပိုင်းတွင် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက် ထက်မြက်လာသောအခါ ရုပ်တရားများ ရိပ်ခနဲ ပေါ်လာပြီး ရိပ်ခနဲ လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကွယ်သွားပုံ အနိစ္စသဘောကို အလိုအလျောက် ကိုယ်တိုင်သိမြင်လာတော့သည်။ အနိစ္စလက္ခဏာ ထင်လာပါက ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ အနတ္တလက္ခဏာတို့လည်း ဆက်တိုက် ထင်လာ၍ ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်ဆင့် မြင့်တက်သွားလေတော့သည်။
ဤကဲ့သို့ ရုပ်များ ရှေ့နောက်ဖြစ်စဉ် အစဉ်အတန်းကြီးကို သန္တတိ ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသန္တတိဖြစ်စဉ်က ဖုံးလွှမ်းထားသောကြောင့် မမြဲခြင်းသဘော ပြောင်းလဲခြင်းသဘောကို မသိမမြင်နိုင် ဖြစ်နေကြသည်။ သန္တတိဖြစ်စဉ်ကြီးကို တစ်ခုချင်း ခွဲခြမ်း၍ စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင်သည့်အခါ အနိစ္စသဘောသည် အလိုလို ပေါ်လာတော့သည်။
ထို့ကြောင့် အနိစ္စလက္ခဏာကို သန္တတိက ဖုံးကာထားသည်ဟု မှတ်ယူရမည်။
ပဋိကူလ = ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု ရှုနည်း
အောက်ခြေဖျားမှ အထက်ဆံဖျားတိုင်အောင် ဤတစ်လံမျှလောက်သော ကိုယ်ကာယ၌ ဆံပင်၊ မွေးညင်း စသော ၃၂-ပါးသော အဖို့အစု (၃၂-ကောဋ္ဌာသ) တို့သည် တည်ရှိကုန်၏။ ယင်း ၃၂-ပါးသော ကောဋ္ဌာသတို့ကို ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ်အဖြစ် ရှုမှတ်နည်းကို ဤကျမ်း (ဒုတိယတွဲ) စာအုပ် စာမျက်နှာ (၁၄၀) ၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ဤ၌ အကျယ် မပြတော့ပြီ။
ဤ ၃၂-ကောဋ္ဌာသကို ရှုဖန်များသောအခါ ဤသို့ ထင်မြင်လာ၏။ နှစ်ဖက် အဝရှိသော အိတ်တစ်ခု၌ သလေးစပါး၊ ကောက်စပါး၊ ပဲနောက်၊ မတ်ပဲ၊ နှမ်း၊ ဆန် တည်းဟူသော ကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးမျိုး ထည့်ထားသည်။ မျက်စိကောင်းသော ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် လာလတ်၍ ထိုအိတ်ကို ဖြေပြီးလျှင် အိတ်တွင်းရှိ ပစ္စည်းများကို တစ်ခုချင်း ကြည့်ရှုမှတ်သား၏။ ဤကား သလေးစပါး၊ ဤကား ပဲနောက် စသည်ဖြင့် ကြည့်ရှုမှတ်သား၏။ ထို့အတူ ယောဂီ
စာမျက်နှာ-515
ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်လံမျှလောက်သော ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး၌ ဆံပင်၊ မွေးညင်း အစရှိသော ၃၂-ကောဋ္ဌာသတို့ ရှိကုန်၏ဟု တစ်ခုချင်း ကြည့်ရှုရေတွက်၏။ နောက်ဆုံးတွင် ၃၂-ကောဋ္ဌာသ၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကို မြင်၍ ငြီးငွေ့လာ၏။ တပ်မက်ခြင်း ကင်းသွား၏။ ယင်း ၃၂-ကောဋ္ဌာသအပေါ် တွယ်တာတပ်မက်မှုများမှ ကင်းလွတ်ထွက်မြောက်နိုင်လေတော့သည်။
ဓာတုမနသိကာရ = ဓာတ်ကြီးလေးပါး ခွဲဝေ ရှုမှတ်ခြင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး၌ ရှိသော နူးညံ့ခက်မာမှု (ပထဝီဓာတ် )၊ ဖွဲ့စည်းယိုစီးမှု (အာပေါဓာတ် )၊ ပူမှု အေးမှု လောင်ကျွမ်းမှု (တေဇောဓာတ် )၊ ထောက်ကန် လှုပ်ရှား ငြိမ်သက်မှု (ဝါယောဓာတ် ) တို့ကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်၏။ ဤသို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ဖန်များသောအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါဟု ထင်မြင်ယူဆမှု ပျောက်သွား၏။ ခေါင်း၊ ခါး၊ ခြေ၊ လက်၊ ဝမ်းဗိုက်စသည်ဖြင့် ထင်မြင်ယူဆမှုများ ပပျောက်ကင်းပျောက်သွား၍ ဓာတ်လေးပါး အစုအဝေးမျှသာဟု ထင်မြင်လာ၏။
ဥပမာ- နွားသတ်ယောက်ျားသည် နွားကို အစာကျွေး၍ မွေးသော် လည်းကောင်း၊ သတ်ရာအရပ်သို့ ဆောင်သော်လည်းကောင်း၊ သတ်ရာအရပ်၌ ထားသော်လည်းကောင်း၊ သတ်သော်လည်းကောင်း၊ သတ်၍ သေသည်ကို မြင်သော်လည်းကောင်း ထိုခဏ၌ နွားဟူသော အမှတ်သညာ မကွယ်မပျောက်သေးပေ၊ အတုံးအပိုင်း ခုတ်ဖြတ်လှီးဖျက်၍ အဖို့အစု ပြုပြီးသော်မှကား နွားဟူသော အမှတ်သညာ ကွယ်ပျောက်၍ အမဲဟူသော အမှတ်သညာသာ ဖြစ်၏။
ယင်းသို့ အမဲဖြစ်ပြီးသောအခါ ငါ အမဲသားရောင်း၏။ ဤသူတို့ကား အမဲသားဝယ်ကြ၏ ဟူသော အမှတ်သညာသာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဓာတ်လေးပါး အားဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်၍ မဆင်ခြင် မအောက်မေ့သောအခါ သတ္တဝါဟူသော အမှတ်သညာ၊ ငါ ဟူသော အမှတ်သညာ ဖြစ်၏။ ဓာတ်လေးပါးအားဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်၍ ဆင်ခြင် အောက်မေ့သောအခါ သတ္တဝါဟူသော အမှတ်သညာ၊ ငါ ဟူသော အမှတ်သညာ ကွယ်ပျောက်၍ ဓာတ်လေးပါးမျှသာ ဟူသော အမှတ်သညာ ဖြစ်၏။
သူသေကောင်အနေအထား (၉) မျိုး ရှုမှတ်ခြင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ချိုင်းသို့ သွားရောက်၍ သူသေကောင်များကို ကြည့်ရှုပြီးလျှင် ငါ၏ ကိုယ်သည်လည်း ဤသို့ သဘောရှိ၏။ ငါ တွေ့မြင်နေရသော အခြားသူများ၏ ကိုယ်ကာယသည်လည်း ဤသို့ သဘောရှိ၏ဟု
စာမျက်နှာ-516
သူသေကောင်ကို သက်ရှိ လူအရှင်နှင့် ကပ်ယှဉ်၍ ရှုမှတ်ရမည်။ သူသေကောင်များကို အောက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေ (၉) မျိုးဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်၏ —
သေပြီးနောက် နှစ်ရက်သုံးရက်ကြူး၍ ဖူးဖူးရောင်ပုပ် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော သူသေကောင်။
ကျီး၊ လင်းတ၊ စွန်ရဲ၊ တောခွေး၊ အိမ်ခွေးနှင့် သစ် ကျားတို့ ကိုက်ခဲစားသောက်ခံရ၍ ပိုးလောက်ကျနေသော သူသေကောင်။
အကြောဖြင့် ဖွဲ့ထား၍ အရိုးအဆက်များ မပြုတ်သေးသော အသွေးအသား ကျန်ရှိနေသေးသည့် သူသေကောင်။
အကြောဖြင့် ဖွဲ့ထား၍ အရိုးဆက်များ မပြုတ်သေးသော အသားမရှိ သွေးလိမ်းကျံသည့် သူသေကောင်။
အကြောဖြင့် ဖွဲ့ထား၍ အရိုးဆက်များ မပြုတ်သေးသော အသားအသွေး မရှိသည့် သူသေကောင်။
အကြောများပြတ်နေ၍ အရိုးဆက်များ ပြုတ်ထွက်ကာ အရိုးများ ဖရိုဖရဲ ကျဲနေသော သူသေကောင်။
သေဆုံးခဲ့သည်မှာ နှစ်ကာလ ကြာပြီဖြစ်၍ ဖြူဖွေးသော အရိုးတို့သာ ရှိသည့် သူသေကောင်။
သေဆုံးပြီးနောက် သုံးနှစ်ကြာ မိုးစွတ်ခဲ့သည့် အရိုးပုပ်၊ အရိုးဆွေးများသာ ကျန်သည့် သူသေကောင်။
ဆွေးမြေ့ ကြွေမှုန်နေသော အရိုးများသာ ရှိတော့သည့် သူသေကောင်။
ဤသူသေကောင်များကို ကြည့်၍ မိမိကိုယ်နှင့် ယှဉ်တွဲ ဟပ်စပ်ကာ ငါသည်လည်း ဤသို့သဘောရှိ၏ဟု ရှုဆင်ခြင်ရမည်။ သူတစ်ပါးကိုလည်း ဤသို့ သဘောရှိ၏ဟု ရှုဆင်ခြင်ရမည်။ ဤသို့ ဆင်ခြင်ဖန် များသောအခါ လူပကတိကိုပင် အသုဘဟု ထင်မြင်လာ၍ သာယာတပ်မက်မှုများ မဖြစ်တော့ချေ။ မိမိခန္ဓာကိုယ်နှင့် သူတစ်ပါး ခန္ဓာကိုယ်တို့အပေါ် ငြီးငွေ့စက်ဆုပ်လာ၍ တပ်မက်ခြင်း ကင်းလေတော့သည်။ ထို့နောက် ကိလေသာ အာသဝေါတရားတို့မှ လွတ်မြောက်လေတော့သည်။ ဤကား ကိုယ်ကာယကို ဝိပဿနာရှုနည်း ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-517
ဝေဒနာတို့ကို စူးစိုက်ရှုမှတ်မှုသည် ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် မည်၏။ ခံစားခြင်းကို ဝေဒနာ ဟု ခေါ်သည်။ ခံစားခြင်းမှာ ချမ်းသာကို ခံစားခြင်း သုခဝေဒနာ၊ ဆင်းရဲကို ခံစားခြင်း ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဆင်းရဲ ချမ်းသာမဟုတ် အလယ်အလတ်ဖြစ်သော ဥပေက္ခာဝေဒနာ ဟူ၍ သုံးမျိုး သုံးစား ရှိသည်။ ကောင်းမြတ်သော သာယာဖွယ်အာရုံကို ခံစားရသည့်အခါ သုခဝေဒနာ ဖြစ်သည်။ ဆိုးရွားသော မနှစ်သက်အပ်သော အာရုံကို ရရှိခံစားရသည့်အခါ ဒုက္ခဝေဒနာ ဖြစ်သည်။ ကောင်းသည်လည်း မဟုတ်၊ ဆိုးသည်လည်း မဟုတ် အလယ်အလတ်ဖြစ်သော အာရုံကို ခံစားရသည့်အခါ ဥပေက္ခာဝေဒနာဖြစ်သည်။
လှပသော သာယာနှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ဥယျာဉ်ပန်းခြံ၊ ပန်းချီကား၊ လုလင်ပျို၊ လုံမပျို စသည်တို့ကို မြင်ရသောအခါ မျက်စိချမ်းသာသည်။ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အပုပ်အသိုး၊ သူသေကောင်၊ ကြောက်လန့်ဖွယ် လက်နက်၊ ရန်သူတို့ကို မြင်တွေ့ရသောအခါ မျက်စိဆင်းရဲမှု ဖြစ်ရသည်။
ချိုသာသော သီဆိုတီးမှုတ်သံ စသည်ကို ကြားရသောအခါ နားချမ်းသာသည်။ ဆဲဆို ရေရွတ် ကြိမ်းမောင်းသံများ ကြားရသောအခါ နားမချမ်းသာ ဖြစ်ရသည်။ မွှေးကြိုင်သော ပန်းနံ့၊ ရေမွှေးနံ့များ နမ်းရှူရသည့်အခါ နှာခေါင်း ချမ်းသာမှု ဖြစ်ရသည်။ ပုပ်ဟောင်နံစော်သော အနံ့များကို ရှူရှိုက်ရသည့်အခါ နှာခေါင်း မချမ်းသာမှု ဆင်းရဲမှုဖြစ်ရသည်။
ချိုမြိန် အီဆိမ့်သော အရသာအာရုံကို ရရှိသည့်အခါ လျှာ ချမ်းသာမှု ဖြစ်ရသည်။ ပူလောင်စူးရှ စပ်ခါးသော အရသာအာရုံကို ရရှိသည့်အခါ လျှာ မချမ်းသာမှု ဖြစ်ရသည်။
အိစက်နူးညံ့ နွေးထွေးသော အတွေ့အထိအာရုံကို ရရှိသည့်အခါ ကိုယ်ကာယ ချမ်းသာမှု ဖြစ်ရသည်။ ကြမ်းတမ်းမာကျော စူးရှသော၊ ပူလောင်သော အတွေ့အထိကို ရရှိသည့်အခါ ကိုယ်ကာယ မချမ်းသာမှု ဖြစ်ရသည်။
သာယာကြည်နူးဖွယ် စိတ်ကူးအာရုံများကို ရရှိသည့်အခါ စိတ်ချမ်းသာမှု ခံစားရသည်။ စိုးရိမ် ကြောက်လန့်ဖွယ် စိတ်ကူးအာရုံများကို ရရှိသည့်အခါ စိတ်ဆင်းရဲမှု ခံစားရသည်။ ဤသို့လျှင် အာရုံခြောက်ပါးနှင့် တွေ့ထိတိုင်း တွေ့ထိတိုင်း ကြုံတိုင်း ဆုံတိုင်း ချမ်းသာမှု သုခဝေဒနာ၊ ဆင်းရဲမှု ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ချမ်းသာဆင်းရဲ မဟုတ်သည့် အလယ်အလတ် ဥပေက္ခာဝေဒနာ ဤဝေဒနာ သုံးခုတို့သည် တစ်ခုမဟုတ် တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေမည်သာ ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-518
ထိုဝေဒနာများကို ခံစားရာ၌ သိ၍ သိ၍ ခံစားရသည်၊ ခံစားမှုကို သိရှိနေရမည်။ သုခဝေဒနာကို ခံစားနေပါသည်၊ သို့မဟုတ် ဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားနေပါသည်၊ သို့မဟုတ် အလယ်အလတ် ဥပေက္ခာဝေဒနာကို ခံစားနေပါသည် ဟူ၍ သိနေရမည်။ ကာမဂုဏ်ငါးပါးနှင့် ဆက်စပ်နေသော ချမ်းသာမှု သုခဝေဒနာကို ခံစားရသည့်အခါ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို ခံစားရသည်ဟု သိရမည်။ ကာမဂုဏ်နှင့် မပတ်သက်သော ချမ်းသာကို ခံစားနေရသောအခါ ကာမဂုဏ်နှင့် မပတ်သက်သော ချမ်းသာကို ခံစားနေရသည်ဟု သိရမည်။ လူမှုကိစ္စနှင့် ပတ်သက်သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရသည့်အခါ လူမှုဒုက္ခကို ခံစားနေရသည် ဟု သိရမည်။ ကာမဂုဏ်စွန့်လွှတ်မှုကြောင့် ဒုက္ခဝေဒနာ ခံစားရသောအခါ ကာမဂုဏ်စွန့်လွှတ်မှု ဒုက္ခကို ခံစားနေရသည်ဟု သိရမည်။ အလားတူပင် အလယ်အလတ် ဥပေက္ခာဝေဒနာခံစားမှုကိုလည်း သိရမည်။ မိမိကိုယ်တွင်း၌ ဖြစ်သော ခံစားမှုဝေဒနာတို့ကိုလည်း ရှုမှတ်ရမည်။ သူတစ်ပါးသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ဝေဒနာတို့ကိုလည်း ရှုမှတ်ရမည်။ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးလုံး၏ ခံစားမှုဝေဒနာကိုလည်း ရှုမှတ်ရမည်။ ဤဝေဒနာတို့သည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကံနှင့် အတိတ်ကာလ အကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းအကြောင်းတရားများ မရှိခဲ့သော် ဝေဒနာတို့သည် ကုန်ခန်းပျက်စီးကုန်၍ မဖြစ်ပေါ်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဝေဒနာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း၊ ပျက်ခြင်းအကြောင်း၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းအကြောင်းတို့ကို ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုအခါ ဝေဒနာတို့၌ ငြီးငွေ့လာသည်။ စိတ်ကုန်လာသည်။ ငြီးငွေ့မှုကြောင့် တွယ်တာ တပ်မက်မှု ကင်းလာသည်။ တွယ်တာတပ်မက်မှု မရှိခြင်းကြောင့် လွတ်မြောက်မှု အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရရှိလေတော့သည်။
ဤ၌ ချမ်းသာမှု ဝေဒနာကို ချမ်းသာမှု ဝေဒနာ ဟူ၍ သိခြင်းသည် ပက်လက် အိပ်တတ်ကာစ ကလေးငယ်သည်ပင် မိခင်နို့စို့ရသောအခါ၌ ချမ်းသာခံစားနေရသည်ဟု သိနေရသည် မဟုတ်ပါလော။ ထို့ကြောင့် ဤအသိသည် ကလေးသိ ခွေးသိ ဖြစ်မနေပါလော ဟု မေးငြားအံ့။ ဤနေရာ၌ ဤသို့သော ကလေးသိမျိုးကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်။ ကလေးငယ်၏ သိမှုသည် သတ္တဝါဟူသော အစွဲအယူအဆကို မစွန့်နိုင်၊ ငါဟု ထင်မှတ်ခြင်းကို မပယ်ခွာနိုင်၊ သတိပဋ္ဌာန် ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများခြင်းလည်းမဟုတ်။ ဤယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ သုခဝေဒနာစသည်ကို ပိုင်းခြားသိမှုသည်ကား သတ္တဝါဟူသော အယူဝါဒစွဲကို စွန့်နိုင်၏။ ငါဟု ထင်မှတ်ခြင်းကို ပယ်ခွာနိုင်၏။ သတိပဋ္ဌာန်ကမ္မဋ္ဌာန်း ပွားများခြင်းလည်း ဖြစ်၏။
အဘယ်သူသည် ခံစားသနည်းဟု မေးငြားအံ့၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါသည် ခံစားသည်မဟုတ်ဟု ဖြေရပေမည်။ အဘယ်သူ၏ ခံစားခြင်း ဖြစ်သနည်းဟု မေးငြားအံ့၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ၏ ခံစားခြင်း
စာမျက်နှာ-519
မဟုတ်။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ခံစားသနည်းဟု မေးငြားအံ့။ အာရုံနှင့် ဒွါရတို့၏ ထင်ဟပ်တိုက်ဆိုင်မှုကြောင့် ခံစားခြင်း ဝေဒနာဖြစ်ရသည်။ ဝေဒနာဖြစ်ခြင်းအကြောင်း အာရုံကို အာရုံပြု၍ ဝေဒနာသည်သာလျှင် ခံစား၏။ အခြား ခံစားတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး မရှိ၊ ဤသို့ ရှုမှတ်ရမည်။
ဝေဒနာကို သည်းခံခြင်း
သီဟိုဠ်ကျွန်း စိတ္တလတောင်၌ သီတင်းသုံးသော မထေရ်ကြီးတစ်ပါးသည် မကျန်းမမာ ဖြစ်သောအခါ၌ ဝေဒနာပြင်းထန်စွာ ခံစားရသည်ဖြစ်၍ လူးလိမ့် ညည်းညူနေ၏။ ထိုအခါ ရဟန်းငယ်တစ်ပါးက လာ၍ “အရှင်ဘုရား ဘယ်နေရာက နာပါသလဲ ဘုရား”ဟု မေးလျှောက်ရာ “ငါ့ရှင် သီးခြားနာကျင်ရာ ဌာနမရှိ၊ လေထိုးကျင့်သည့် နေရာကို အာရုံပြု၍ ဝေဒနာခံစားမှုဖြစ်၏”ဟု ဖြေကြား၏။ ထိုအခါ ရဟန်းငယ်က “ခံစားမှုဟူသည် ဝေဒနာမျှသာတည်းဟု ဤသို့သိသော ကာလမှစ၍ သည်းခံရန် မသင့်ပါလားဘုရား”ဟု လျှောက်ထားရာ “ငါ့ရှင် ဝေဒနာကို ငါသည်းခံ၏”ဟု ဖြေကြား၏။ ရဟန်းငယ်က “သည်းခံခြင်းသည် မွန်မြတ်ပါသည်ဘုရား” ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်သည် ဝေဒနာကို ကြိတ်မှိတ် သည်းခံနေရာ ထိုးကျင့်နေသော ဝမ်းတွင်းလေသည် နှလုံးတိုင်အောင်ရောက်၍ ဝမ်းဗိုက်ကို ခွဲလေ၏။ ခုတင်ညောင်စောင်းပေါ်၌ အူခွေများ အပုံလိုက် ကျလာကုန်၏။ မထေရ်ကြီးသည် ရဟန်းငယ်အား အူခွေများကို ပြ၍ “ဤမျှလောက် ဝေဒနာကို သည်းခံလျှင် တော်လောက်ပါပြီလော ငါ့ရှင်”ဟု မေး၏။ ရဟန်းငယ်သည် ဆိတ်ဆိတ်နေ၏။ မထေရ်ကြီးသည် သဒ္ဓါနှင့်ပညာ၊ ဝီရိယနှင့်သမာဓိကို မျှတစွာ ထား၍ ဝိပဿနာရှုဆင်ခြင်ရာ ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးနှင့်တကွ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသည်။ ဤရဟန္တာမျိုးကို ဇီဝိတသမသီသီ (ရဟန္တာဖြစ်ခြင်းနှင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခြင်း အတူတကွ ဖြစ်သည်) ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ ဤကား ဝေဒနာကို ဝိပဿနာရှုခြင်း ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ဖြစ်သည်။
စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်
စိတ်ကို စူးစိုက်ရှုမှတ်မှုသည် စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် မည်၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိစိတ်ကို အမြဲစောင့်ကြည့်နေရမည်။ မသင်္ကာဖွယ်ရာ လူတစ်ယောက်ကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းလိုသော စုံထောက်တစ်ယောက်သည် ထိုလူ ဝင်ထွက်သွားလာ လှုပ်ရှားမှုများကို လည်းကောင်း၊ ထိုလူ၏ အပေါင်းအသင်း မိတ်ဆွေများကို လည်းကောင်း ထက်ချပ်မကွာ လိုက်လံ ကြည့်ရှုမှတ်သားနေပါက လူဆိုးလော လူကောင်းလော ခွဲခြား သတ်မှတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-520
ထို့အတူ မိမိစိတ်ကို သတိချပ်၍ အမြဲရှုမှတ်နေပါက ချစ်စိတ်လော၊ အချစ်ကင်းသော စိတ်လော၊ မုန်းစိတ်လော၊ အမုန်းကင်းသော စိတ်လော၊ ပျံ့လွင့်တွေဝေသော စိတ်လော၊ ပျံ့လွင့်တွေဝေမှု ကင်းသော စိတ်လော၊ ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းသော စိတ်လော၊ မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားနေသော စိတ်လော၊ ကြီးကျယ်အားကောင်းသော စိတ်လော၊ ရိုးရိုးသာမန် အားနည်းသော စိတ်လော၊ ပြိုင်ဘက်ကင်းသော စိတ်လော၊ ပြိုင်ဘက်ရှိသော စိတ်လော၊ တည်ကြည်သော စိတ်လော၊ မတည်ကြည်သော စိတ်လော၊ လွတ်မြောက်သော စိတ်လော၊ မလွတ်မြောက်သော စိတ်လော။ ဤသို့ တစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးသော အခြင်းအရာဖြင့် မိမိကိုယ်တွင်းသန္တာန်၌ စိတ်ကို စိစစ်ရှုမှတ်၏။
မိမိစိတ်ကို ရှုမှတ်ရုံမျှမက သူတစ်ပါးစိတ်ကိုပါ ရှုမှတ်၏။ မိမိသူတစ်ပါး ကိုယ်တွင်း ကိုယ်ပ နှစ်ဌာနတို့၌ စိတ်ကို ရှုမှတ်၏။ ထိုဖြစ်ပေါ်လာသမျှ စိတ်အားလုံးသည် အဝိဇ္ဇာအကြောင်းခံ၍ လည်းကောင်း၊ တဏှာအကြောင်းခံ၍ လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည် စသည်ဖြင့် စိတ်ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားများကို သိမ်းဆည်း၍ ရှုမှတ်၏။ စိတ်တို့၏ ပျက်စီး ချို့ယွင်းခြင်းကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ စိတ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း နှစ်ပါးကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ ထိုသို့စိတ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ရှုမှတ်နေသော်လည်း တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ကပ်ငြိမှုမရှိ။ စိတ်ကို အဦးထား၍ သင်္ခါရတရား အားလုံးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်သော အခါ ငြီးငွေ့လာ၏။ ငြီးငွေ့မှုကြောင့် တပ်မက်ခြင်း ကင်းသွား၏။ တပ်မက်ခြင်း ကင်းသောကြောင့် ကိလေသာ အာသဝေါတို့မှ လွတ်မြောက်လေသည်။
ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်
ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်၌ အောက်ပါအတိုင်း အပိုင်း ၅-ပိုင်း ခွဲခြား ရှုမှတ်ရမည်-
(က) နီဝရဏပိုင်း = ဝိပဿနာတရားကို အားထုတ်ရှုမှတ်သည့်အခါ တွေ့ကြုံရသည့် အတားအဆီးများကို ရှုမှတ်ခြင်း။
(ခ) ခန္ဓာပိုင်း = ဥပါဒါန်ဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုမှတ်ခြင်း။
(ဂ) အာယတနပိုင်း = အတွင်းအာယတန ခြောက်ပါး၊ အပြင် အာယတနခြောက်ပါးတို့ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
(ဃ) ဗောဇ္ဈင်အပိုင်း = ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့် မြင့်လာသော အခါ ဗောဇ္ဈင်တရား ခုနစ်ပါးကို ရရှိခံစားလာရသည်။ ယင်းဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ရှုမှတ်ခြင်း။
(င) သစ္စာလေးပါးအပိုင်း = ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်မြင့်လာသော အခါ သစ္စာလေးပါးကို ရှုမှတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-521
ယင်းအပိုင်း ၅-ပိုင်းအနက် နီဝရဏငါးပါး ရှုမှတ်ပုံကို ရှေးဦးစွာ ပြဆိုပါမည်။ နီဝရဏငါးပါး အဓိပ္ပာယ်အကျယ်ကို ဤကျမ်းစာ (ဒုတိယတွဲ)၊ စာမျက်နှာ (၄၇) မှ (၅၁) အထိ ရှင်းလင်းပြဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တွင်း၌ ကာမစ္ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ကာမစ္ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဟု သိ၏။ ကာမစ္ဆန္ဒ မရှိသည့်အခိုက်တွင်မူ ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ကာမစ္ဆန္ဒ မရှိဟု သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော ကာမစ္ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပေါ်ဖူးသော ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်နိုင်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒ၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တွင်း၌ ဒေါသ ဗျာပါဒ ဖြစ်နေသည့်အခိုက် ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ဒေါသ ဗျာပါဒ ရှိ၏ဟု သိ၏။ ဒေါသ ဗျာပါဒ မဖြစ်သည့်အခိုက်တွင် ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ဒေါသ ဗျာပါဒ မရှိဟု သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော ဒေါသ ဗျာပါဒ ဖြစ်လာလျှင်လည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော ဒေါသ ဗျာပါဒကို ပယ်နိုင်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော ဒေါသ ဗျာပါဒ၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တွင်း၌ (ငိုက်မျဉ်း ထိုင်းမှိုင်းမှု) ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်နေသော အခိုက်၌ ငါ၏ ကိုယ်တွင်း၌ ထိနမိဒ္ဓဖြစ်နေသည် ဟု သိ၏။ မိမိကိုယ်တွင်း၌ ထိနမိဒ္ဓ မရှိသည့်အခိုက် ငါ၏ ကိုယ်တွင်း၌ ထိနမိဒ္ဓ မရှိဟု သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်လာခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်နိုင်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော ထိနမိဒ္ဓ၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တွင်း၌ (ပျံ့လွင့်မှု နောင်တပူပန်မှု) ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ဖြစ်နေသည့်အခိုက် ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ဖြစ်နေ၏ ဟု သိ၏။ မိမိကိုယ်တွင်း၌ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ မရှိသည့်အခိုက်၌ ငါ၏ ကိုယ်တွင်း၌ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ မရှိဟု
စာမျက်နှာ-522
သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ဖြစ်လာခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စကို ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိကိုယ်တွင်း၌ (ယုံမှားသံသယ) ဝိစိကိစ္ဆာ ရှိလျှင် ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ဝိစိကိစ္ဆာ ရှိ၏ဟု သိ၏။ မိမိကိုယ်တွင်း၌ ဝိစိကိစ္ဆာ မရှိလျှင် ငါ၏ကိုယ်တွင်း၌ ဝိစိကိစ္ဆာ မရှိဟု သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်လာသည်ကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော ဝိစိကိစ္ဆာကို ပယ်နိုင်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော ဝိစိကိစ္ဆာ၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
တင့်တယ် ကောင်းမြတ် သာယာဖွယ် အာရုံနိမိတ်ကို မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းသောအခါ မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကာမစ္ဆန္ဒများ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ဖြစ်ပေါ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒများ တိုးပွားလာသည်။ ထိုအခါ မတင့်တယ်သော အသုဘ အာရုံနိမိတ်ကို ရှု၍ မမြဲခြင်း = အနိစ္စ၊ ဆင်းရဲခြင်း = ဒုက္ခ၊ အစိုးမရခြင်း = အနတ္တ၊ မတင့်တယ်ခြင်း = အသုဘ ဤသို့ နှလုံးသွင်းသည်ရှိသော် ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်နိုင်လာ၏။ မဖြစ်သေးသော ကာမစ္ဆန္ဒများ မဖြစ်ပေါ် စေရန် တားမြစ်၍ ဖြစ်ပြီးသော ကာမစ္ဆန္ဒများကို ပယ်နိုင်သည်။ ကာမစ္ဆန္ဒကို ပယ်နိုင်ရန် အသုဘနိမိတ်ကို အာရုံယူရမည်။ အသုဘဘာဝနာကို အားထုတ်ရမည်။ မျက်စိ နား နှာခေါင်း စသော ဣန္ဒြေတို့ကို ပိတ်ဆို့ စောင့်ရှောက်ရမည်။ အစာအာဟာရ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိရမည်။ မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်း ရှိရမည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံအား လျောက်ပတ်သော တရားစကားကို ကြားနာရမည်။ ထမင်း စားသည့်အခါ ဝခါနီး လေးလုတ် ငါးလုတ်အလို၌ ရေကို သောက်၍ မျှတအောင် နေခြင်းကို အစာအာဟာရ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဒေါသဖြစ်ဖွယ် အာရုံနိမိတ်ကို မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဒေါသ ဗျာပါဒ ဖြစ်တတ်သည်။ ထိုအာရုံကို အကြိမ်များစွာ အာရုံပြုလျှင်လည်း ဒေါသ ဗျာပါဒများ တိုးပွားလာ၏။ ယင်း ဒေါသ ဗျာပါဒကို မေတ္တာတရားဖြင့် ပယ်ဖျောက်ရမည်။ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိခေါ်သော မေတ္တာဈာန်ကို ပွားလျှင် ဒေါသ ဗျာပါဒကို ပယ်နိုင်သည်။
ဒေါသ ပယ်နည်း ၆-ပါး
တစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ဖော်ပြပါ တရားခြောက်ပါးတို့သည် ဒေါသ ဗျာပါဒကို ပယ်ခြင်းငှာ ဖြစ်ကုန်၏—
ချစ်မြတ်နိုးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို နိမိတ်အာရုံပြု၍ ယူခြင်း။
မေတ္တာဘာဝနာကို အမြဲ အားထုတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-523
ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာရှိ၏ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
ပညာဉာဏ်ဖြင့် နှိုင်းချိန်မှု ရှိခြင်း။
မိတ်ဆွေကောင်း ရှိခြင်း။
လျောက်ပတ်သော တရားစကားကို နာကြားရခြင်း။
ထိနမိဒ္ဓ ပယ်နည်း ၆-ပါး
ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ၌ မပျော်မွေ့ခြင်းကြောင့် ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်တတ်သည်။ ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်ရန် အောက်ပါအတိုင်း နည်းခြောက်နည်းရှိသည်—
အစာအာဟာရ၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိရမည်။
ထိနမိဒ္ဓဖြစ်သော ဣရိယာပုထ်ကို အခြား ဣရိယာပုထ်သို့ ပြောင်းရမည်။
အရောင်အလင်းကို နှလုံးသွင်းရမည်။
လွင်တီးခေါင်၌ နေရမည်။
ထိနမိဒ္ဓ မရှိသော အဆွေခင်ပွန်းကောင်းကို ဆည်းကပ်ရမည်။
လျောက်ပတ်သော တရားစကားကို ကြားနာရမည်။
ထိနမိဒ္ဓ ဖြစ်ခြင်းသည် ဝီရိယဓာတ် အားနည်းသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဝီရိယဓာတ် ၃-မျိုး ရှိသည်—
(၁) အာရမ္ဘဓာတု = ပထမဦးစွာ အားထုတ်ခြင်း။
(၂) နိက္ကမဓာတု = ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်ခွာနိုင်အောင် အရှိန်မြှင့်တင်ပေးသော ဒုတိယအဆင့် ဝီရိယ။
(၃) ပရက္ကမဓာတု = အခက်အခဲမှန်သမျှ ဖြတ်ကျော်သွားနိုင်သော အလွန်အားကောင်းသည့် ဝီရိယဓာတ်။
ဤဝီရိယဓာတ် ၃-မျိုးဖြင့် စိတ်ကို အင်အား ဖြည့်တင်းလိုက်သောအခါ ထိနမိဒ္ဓ ပျောက်ကင်းသွားသည်။
စာမျက်နှာ-524
ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ ပယ်နည်း ၆-ပါး
အကြားအမြင်များခြင်း။
ပြန်လှန်မေးမြန်းခြင်း။
ဝိနည်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်ခြင်း။
မထေရ်ကြီးများကို ချဉ်းကပ်ခြင်း။
ဝိနည်းတတ်ကျွမ်းသော မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း။
လျောက်ပတ်သော တရားစကားကို ကြားနာရခြင်း။
ဝိစိကိစ္ဆာ ပယ်နည်း ၆-ပါး
အကြားအမြင်များခြင်း။
ရတနာသုံးပါးကို အကြောင်းပြု၍ အပြန်ပြန်အလှန်လှန် မေးမြန်းခြင်း။
ဝိနည်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်ခြင်း။
ရတနာသုံးပါး၌ သက်ဝင်ကြည်ညိုခြင်း။
သဒ္ဓါလွန်ကဲသော အဆွေခင်ပွန်းကောင်းကို မှီဝဲခြင်း။
လျောက်ပတ်သော တရားစကားကို နာကြားခြင်း။
ဤသို့လျှင် နီဝရဏငါးပါးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးလုံး၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ ထိုနီဝရဏငါးပါးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းအကြောင်းကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ နီဝရဏငါးပါး ကုန်ခန်းခြင်းကိုလည်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ နီဝရဏတို့၏ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း နှစ်ပါးကိုလည်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ နီဝရဏငါးပါးတို့ကို ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ထင်ရှား တွေ့မြင်နေရ၏။ သို့သော်လည်း ယင်းနီဝရဏတို့ကို တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းခြင်း မရှိ။ ထို့ပြင် လောက၌ ဘာကိုမျှ စွဲလမ်းခြင်း မရှိ။ ဤသို့ ရှုမြင်လျက် နေခြင်းကို နီဝရဏတရားတို့၌ ရှုမှတ်ခြင်း ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် ဟု ခေါ်သည်။
ခန္ဓာအားဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် စွဲလမ်းတပ်မက်ဖွယ်ရာ ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ဤသို့ ရှု၏။ ရူပက္ခန္ဓာကို ရှုရာ၌ ရုပ်သည် ဤမျှ အတိုင်းအရှည် ရှိ၏။ ဤကား ရုပ်တည်း၊
စာမျက်နှာ-525
ဤကား ရုပ်၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း၊ ဤကား ရုပ်၏ ချုပ်ငြိမ်းကြောင်းတည်း၊ ဤကား ဝေဒနာတည်း၊ ဤကား ဝေဒနာ၏ ဖြစ်ကြောင်းတည်း၊ ဤကား ဝေဒနာ၏ ချုပ်ငြိမ်းကြောင်းတည်း။ ဤနည်းတူ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ် တို့ကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ မိမိကိုယ်တွင်း၌ ရှိသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ သူတစ်ပါး သန္တာန်၌ ရှိသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးလုံး၌ ရှိသော ခန္ဓာတို့ကိုလည်း ရှုမှတ်၏။ ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အဖြစ်အပျက် နှစ်ပါးကိုလည်းကောင်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ခန္ဓာငါးပါးသည် ထင်ရှား ပေါ်လွင် နေ၍ သတိဖြင့် အဖန်ဖန် ရှုမှတ်၏။ သို့ရာတွင် ခန္ဓာငါးပါးကို တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲယူခြင်း မရှိ၊ တစ်လောကလုံး ဘာကိုမျှ စွဲယူခြင်း မရှိ။ ဤသို့လျှင် ခန္ဓာငါးပါးကို ရှုမှတ်ခြင်းသည် ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် မည်၏။
အာယတနအားဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အတွင်း အာယတန ခြောက်ပါး၊ အပြင် အာယတန ခြောက်ပါးတို့၌ ဤသို့ ရှုမှတ်၏။ မျက်စိအကြည်ဓာတ်ကို သိ၏။ အဆင်း ရူပါရုံကို သိ၏။ ထိုတရားနှစ်ပါးကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံယောဇဉ် အနှောအဖွဲ့ကိုလည်း သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော သံယောဇဉ်ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော သံယောဇဉ် ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော သံယောဇဉ်၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
နားအကြည်ဓာတ်ကို သိ၏။ အသံသဒ္ဒါရုံကို သိ၏။ ထိုနှစ်ပါးကို အစွဲပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော သံယောဇဉ် ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော သံယောဇဉ် ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော သံယောဇဉ် နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
နှာခေါင်းအကြည်ဓာတ်ကိုလည်း သိ၏။ အနံ့အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ထိုတရားနှစ်ပါးကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော သံယောဇဉ် ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော သံယောဇဉ် နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
လျှာအကြည်ဓာတ်ကိုလည်း သိ၏။ အရသာအာရုံကိုလည်း သိ၏။ ထိုတရားနှစ်ပါးကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော သံယောဇဉ် ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော သံယောဇဉ် နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
စာမျက်နှာ-526
ကိုယ်အကြည်ဓာတ်ကိုလည်း သိ၏။ အတွေ့အထိ အာရုံကိုလည်း သိ၏။ ထိုနှစ်ပါးကို စွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ စိတ်မနောကိုလည်း သိ၏။ စိတ်ကူးအာရုံများကိုလည်း သိ၏။ ထိုနှစ်ပါးကို စွဲ၍ သံယောဇဉ် ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ မဖြစ်ဖူးသေးသော သံယောဇဉ်ကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော သံယောဇဉ် ပယ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ပယ်ပြီးသော သံယောဇဉ်၏ နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။
ဤသို့လျှင် မိမိသန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးသန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးလုံး၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း အာယတနတရားတို့ကို ရှုဆင်ခြင်၍ နေ၏။ ထိုအာယတနတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ရှုမှတ်၏။ ထိုအာယတနတရားတို့သည် ဉာဏ်၌ ထင်ရှားလာ၍ သတိချပ်ကာ ရှုမှတ်နေ၏။ ထိုအာယတနတို့ကို တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲယူခြင်း မရှိ။ လောက၌ ဘာကိုမျှ စွဲယူခြင်း မရှိတော့ချေ။
ဗောဇ္ဈင်အားဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း
ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်၍ ဉာဏ်ရင့်ကျက်လာသောအခါ အောက်ဖော်ပြပါ ဗောဇ္ဈင်တရား ၇-ပါးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်-
သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် = ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့ကို မလစ်လပ်အောင် မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်တတ်သော သတိ။
ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင် = သန့်ရှင်းကြည်လင်သော ဉာဏ်ပညာ။
ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် = တက်တက်ကြွကြွ အရှိန်ကောင်းနေသော ဝီရိယ။
ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင် = ရွှင်လန်းကြည်နူး နှစ်သက်သော ပီတိ။
ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် = ငြိမ်သက်အေးချမ်းမှု ပဿဒ္ဓိ။
သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် = မလှုပ်မယှက် တည်ငြိမ်စူးစိုက်မှု သမာဓိ။
ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင် = အတူတကွ ဖြစ်ဖော် ဖြစ်ဖက် တရားတို့ကို အယုတ်အလွန် မရှိစေရ၊ လိုအပ်သည့် အတိုင်းအတာ အထိသာ ရှိစေရန် ဟန်ချက်ညီညီ ထိန်းထားသော ဥပေက္ခာ။
စာမျက်နှာ-527
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤဗောဇ္ဈင် (၇)ပါး တရားတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ ရှိ၏ ဟူ၍ သိ၏။ မရှိလျှင် မရှိ ဟူ၍ သိ၏။ မဖြစ်သေးသော ဗောဇ္ဈင်တရားများ၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကိုလည်း သိ၏။ ဖြစ်ပြီးသော ဗောဇ္ဈင်တရားတို့၏ ပွားများပြည့်စုံလာမှုကိုလည်း သိ၏။ ဤသို့လျှင် မိမိ၌လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၌လည်းကောင်း၊ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးတို့၌လည်းကောင်း ဗောဇ္ဈင်တရားများကို ရှုမှတ်၍ နေ၏။ ထိုဗောဇ္ဈင်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ ထိုဗောဇ္ဈင်တရားတို့သည် ဉာဏ်၌ ထင်မြင်လာ၏။ သို့ရာတွင် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲယူခြင်း မရှိ၊ လောက၌ ဘာကိုမျှ စွဲယူခြင်း မရှိတော့ချေ။
ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ခြင်း ပွားများခြင်း၏ အကြောင်းတရားများကို ဖော်ပြပါဦးမည်-
သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၄-ပါး
(၁) ရှေ့သို့ တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ ဆုတ်ခြင်းစသော ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာတို့၌ အမြဲမပြတ် သတိချပ်၍ ရှုမှတ်ခြင်း။
(၂) သတိလက်လွှတ်နေသည်ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၃) သတိကောင်းသူကို မှီဝဲခြင်း။
(၄) သတိဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၇-ပါး
(၁) ခန္ဓာ၊ အာယတန စသည်ကို အဖန်ဖန် မေးမြန်းခြင်း။
(၂) ကိုယ်တွင်းကိုယ်ပ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း။
(၃) သဒ္ဓါနှင့်ပညာ၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိကို ညီမျှစေခြင်း။
(၄) ပညာမဲ့သူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၅) ပညာရှိကို မှီဝဲခြင်း။
(၆) နက်နဲခက်ခဲသော ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ်တို့ကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း။
(၇) ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင် ဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
စာမျက်နှာ-528
ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၁၁-ပါး
(၁) အပါယ်ဘေးကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၂) ဝီရိယ၏ အကျိုးကို ရှုမျှော်ခြင်း။
(၃) သူတော်ကောင်းတို့၏ လမ်းခရီးကို လိုက်သင့်သည်ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၄) ဆွမ်းအလှူရှင်တို့၏ စေတနာကို ထောက်ထားခြင်း။
(၅) ဘုရားရှင်၏ အမွေဖြစ်သောမဂ်ဖိုလ်တို့၏ ကြီးမြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၆) ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ ကြီးမြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၇) ဘုရားသားတော် တည်းဟူသော အမျိုးအနွယ် မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၈) အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် စသော သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ မြင့်မြတ်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၉) ပျင်းရိသူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၁၀) ဝီရိယကောင်းသူကို ဆည်းကပ်ခြင်း။
(၁၁) ဝီရိယဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၁၁-ပါး
(၁) ဘုရားဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၂) တရားဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၃) သံဃာ့ဂုဏ်တော်ကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၄) သီလဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၅) အလှူဒါနကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၆) နတ်တို့၏ ကုသိုလ်ပြုခဲ့ပုံကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၇) နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းအေးမှုကို အောက်မေ့ခြင်း။
(၈) သဒ္ဓါတရား နည်းပါး၍ ကပ်စေးနှဲသူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၉) သဒ္ဓါတရား အားကောင်းသူကို မှီဝဲခြင်း။
(၁၀) ကြည်ညိုဖွယ် သုတ္တန်များကို ရွတ်ဖတ် ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၁၁) ပီတိဖြစ်စေခြင်းငှာ စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
စာမျက်နှာ-529
ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၇-ပါး
(၁) မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်ကို မှီဝဲခြင်း။
(၂) လျောက်ပတ်သော ဥတုကို မှီဝဲခြင်း။
(၃) ချမ်းသာသော ဣရိယာပုထ်ကို မှီဝဲခြင်း။
(၄) ကံသာလျှင် ဥစ္စာရှိသည်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၅) သူတစ်ပါးအား နှိပ်စက်တတ်သူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၆) ငြိမ်းချမ်းသော ကိုယ်စိတ်ရှိသူကို မှီဝဲခြင်း။
(၇) ပဿဒ္ဓိဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွှတ်ကိုင်းထားခြင်း။
သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၁၁-ပါး
(၁) ကိုယ်တွင်းကိုယ်ပ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း။
(၂) သဒ္ဓါနှင့်ပညာ၊ ဝီရိယနှင့်သမာဓိကို ညီမျှစေခြင်း။
(၃) ကသိုဏ်းဝန်းနိမိတ်ကို အာရုံယူရာ၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်း။
(၄) ဆုတ်နစ်သောစိတ် အားလျော့သောစိတ်ကို ပညာ၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ တို့ဖြင့် ချီးပခြင်း။
(၅) ပျံ့လွင့်သောစိတ်ကို ပဿဒ္ဓိ၊ သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာတို့ဖြင့် နှိပ်ခြင်း။
(၆) စိတ်မသက်သာသောအခါ သံဝေဂဝတ္ထုကို ဆင်ခြင်၍လည်းကောင်း၊ ရတနာသုံးပါးဂုဏ်ကို အောက်မေ့၍လည်းကောင်း စိတ်ကိုရွှင်စေခြင်း။
(၇) အတူတကွဖြစ်ဖက်တရားများ ဟန်ချက်ညီညီ မျှမျှတတ ဖြစ်နေသော အခါ တစ်စုံတစ်ရာ ကြောင့်ကြမစိုက်ဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်း။
(၈) ပျံ့လွှင့်သောသူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၉) တည်ကြည်သောသူကို မှီဝဲခြင်း။
(၁၀) လွတ်မြောက်မှုကို ဆင်ခြင်ခြင်း။
(၁၁) သမာဓိဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
စာမျက်နှာ-530
ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ဖြစ်ကြောင်း ၅-ပါး
(၁) ကံသာလျှင် ဥစ္စာရှိ၏ဟု ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သတ္တဝါ မရှိသဖြင့် ချစ်ခြင်း၊ မုန်းခြင်း မပြုဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်း။
(၂) သင်္ခါရတရားတို့၏ ယာယီအခိုက်အတန့်သဘောကိုရှု၍ သင်္ကန်းစသော ပစ္စည်းများ အပေါ်၌ လျစ်လျူရှုခြင်း။
(၃) သားသမီးစသော သတ္တဝါကို ချစ်ခင်တတ်သူနှင့် ဥစ္စာပစ္စည်းချစ်ခင် တတ်သူကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
(၄) သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့၌ လျစ်လျူရှုတတ်သူကို ဆည်းကပ်ခြင်း။
(၅) ဥပေက္ခာ ဖြစ်စေရန် စိတ်ကို ညွတ်ကိုင်းထားခြင်း။
သစ္စာလေးပါးအားဖြင့် ရှုမှတ်ခြင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်လာသောအခါ သစ္စာလေးပါးကို အာရုံပြု၍ ဤသို့ဆင်ခြင်၏။ ဤကား ဒုက္ခသစ္စာတည်း၊ ဤကား သမုဒယသစ္စာတည်း၊ ဤကား နိရောဓသစ္စာတည်း၊ ဤကား မဂ္ဂသစ္စာတည်းဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ထိုသစ္စာ လေးပါးအနက် ရှေးဦးစွာ ဒုက္ခသစ္စာကို အကျယ်ပြဆိုပါအံ့။
ဒုက္ခသစ္စာကို ရှုမှတ်ခြင်း
ဒုက္ခသစ္စာကို သရုပ်အဓိပ္ပာယ် ရေတွက်ရလျှင် အောက်ပါအတိုင်း (၁၂)မျိုး ခွဲခြား၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်-
(၁) ဇာတိ = ပဋိသန္ဓေနေခြင်း။
(၂) ဇရာ = အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း။
(၃) မရဏ = သေဆုံးခြင်း။
(၄) သောက = စိုးရိမ်ခြင်း။
(၅) ပရိဒေဝ = ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း။
(၆) ဒုက္ခ = ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း။
(၇) ဒေါမနဿ = စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း။
(၈) ဥပါယာသ = လွန်စွာ စိတ်ပင်ပန်းခြင်း။
စာမျက်နှာ-531
(၉) အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ = မချစ်မနှစ်သက်အပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရ တို့နှင့် တွေ့ကြုံပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရခြင်း။
(၁၀) ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ = ချစ်နှစ်သက်သော သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့နှင့် ကွေကွင်းခွဲခွာရခြင်း။
(၁၁) ယံ ပိစ္ဆံ န လဘတိ = လိုတာ မရနိုင်ခြင်း၊ မရနိုင်သည်ကို လိုချင်ခြင်း။
(၁၂) ပဥ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ = စွဲလမ်းတပ်မက်ဖွယ် ခန္ဓာငါးပါး။
ဇာတိ၏ အဓိပ္ပာယ်
ထိုထိုဘဝ၌ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ ပထမဦးစွာ ဖြစ်ခြင်း၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အမိဝမ်း၌ ကိန်းအောင်းခြင်း၊ ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ခြင်း၊ ရုပ်အစုအဝေး နာမ်အစုအဝေးတို့၏ ထင်ရှားဖြစ်ခြင်း၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်းစသော အာယတနတို့ကို ရရှိခြင်း၊ ဤသည်ကို ဇာတိ = ပဋိသန္ဓေနေခြင်းဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ဇရာ၏ အဓိပ္ပာယ်
သတ္တဝါတို့၏ အိုခြင်းသဘော၊ အိုသော အခြင်းအစု၊ သွားကျိုးဆံဖြူ ဖြစ်ခြင်း၊ အရေတွန့်ခြင်း၊ အသက်ဓာတ်အင်အား ဆုတ်လျော့ခြင်း၊ မျက်စိ၊ နားစသည်တို့ ရင့်ရော်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်ကို ဇရာ = အိုခြင်းဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
မရဏ၏ အဓိပ္ပာယ်
ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ လက်ရှိဘဝမှ ရွေ့လျော့ခြင်းသဘော၊ ရွေ့လျော့သော အခြင်းအရာ၊ ခန္ဓာပျက်စီးခြင်း၊ ခန္ဓာကွယ်ပျောက်ခြင်း၊ သေခြင်း၊ အသက်ကို စွန့်ခြင်း၊ သေခြင်းကို ပြုခြင်း၊ ခန္ဓာကို ချခဲ့ခြင်း၊ အသက်၏ ချုပ်ပြတ်ခြင်း ဤသည်ကို မရဏ ဟု ဆိုအပ်၏။
သောက၏ အဓိပ္ပာယ်
ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းစသည်ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသောသူ၏ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်းဖြင့် ထိတွေ့သောသတ္တဝါ၏ စိုးရိမ်ခြင်းသဘော၊ စိုးရိမ်သော အခြင်းအရာ၊ စိုးရိမ်မှု၊ အတွင်း၌ စိုးရိမ်ခြင်း၊ အတွင်း၌ ပြင်းစွာ စိုးရိမ်ခြင်း ဤသည်တို့ကို သောက ဟု ဆိုအပ်၏။
စာမျက်နှာ-532
ပရိဒေဝ၏ အဓိပ္ပာယ်
ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်းစသော အကြောင်းဖြင့် ထိတွေ့အပ်သော သတ္တဝါသည် ပျက်စီးသေဆုံးသူကို ရည်ညွှန်း၍ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဆို၍ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသော အခြင်းအရာ၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းမှု ဤသည်တို့ကို ပရိဒေဝ ဟု ဆိုအပ်၏။
ဒုက္ခ၏ အဓိပ္ပာယ်
ကာယပသာဒ၌ ဖြစ်သော နာကျင်မှု၊ ဆင်းရဲမှု၊ မသာယာခြင်း၊ ကိုယ်ကာယ၌ ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ဆင်းရဲဝေဒနာ၊ ဤသည်တို့ကို ဒုက္ခ ဟု ဆိုအပ်၏။
ဒေါမနဿ၏ အဓိပ္ပာယ်
စိတ်၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်း၊ စိတ်၌ မှီသော မသာယာခြင်း၊ စိတ်၌ ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲ၊ သာယာဖွယ်မရှိသော ဝေဒနာ၊ ဤသည်တို့ကို ဒေါမနဿ ဟု ဆိုအပ်၏။
ဥပါယာသ၏ အဓိပ္ပာယ်
ဆွေမျိုးတို့၏ ပျက်စီးခြင်း စသော အကြောင်းဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသော သူ၏ ဆင်းရဲခြင်းသဘော၊ ဆွေမျိုးပျက်စီးမှု စသည်နှင့် တွေ့ထိခံရသော သတ္တဝါ၏ စိတ်ပင်ပန်းခြင်း၊ လွန်စွာပင်ပန်းခြင်း၊ လွန်စွာ စိတ်ပင်ပန်းမှု၊ ဤသည်တို့ကို ဥပါယာသ ဟု ဆိုအပ်၏။
အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ၏ အဓိပ္ပာယ်
မိမိမလိုလား မနှစ်သက်သော ရူပါရုံ စသော အာရုံ ခြောက်ပါးတို့ကို ရရှိနေခြင်း၊ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားမဲ့ကို၊ မချမ်းသာခြင်းကို၊ ဘေးကင်းခြင်းကို အလိုရှိသော သတ္တဝါတို့နှင့် ပေါင်းဆုံရခြင်း၊ စုဝေးရခြင်း၊ ပေါင်းဖော်ရခြင်း၊ ရောနှောရခြင်း၊ ဤသည်ကား မချစ်မနှစ်သက်အပ်သော သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောဆင်းရဲ အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ မည်၏။
ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ၏ အဓိပ္ပာယ်
မိမိအလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် တောင့်တအပ်သော အာရုံ ခြောက်ပါးတို့နှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၊ အမိ၊ အဘ၊ ညီ၊ အစ်ကို၊ မောင်နှမ၊ ဆွေမျိုး မိတ်သင်္ဂဟ၊ မိကြီး၊ မိထွေး၊ ဘကြီး၊ ဘထွေး စသော သားချင်း ပေါက်ဖော်တို့သည်
စာမျက်နှာ-533
မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိကြကုန်၏။ ချမ်းသာခြင်း၊ ဘေးကင်းခြင်း ကို အလိုရှိကြကုန်၏။ ထိုအလိုရှိအပ် တောင့်တအပ် မြတ်နိုးအပ်သော သတ္တဝါ သင်္ခါရတို့နှင့် တစ်ပေါင်းတည်း မဖြစ်ရခြင်း၊ အတူတကွ မဆုံစည်းရခြင်း၊ မပေါင်းဖော်ရခြင်း၊ မရောနှောရခြင်း၊ ဤသည်တို့ကို ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဟု ဆိုအပ်၏။
ယံ ပိစ္ဆံ န လဘတိ၏ အဓိပ္ပာယ်
ပဋိသန္ဓေ နေရခြင်းသဘော ရှိသော သတ္တဝါတို့အား ငါတို့သည် ပဋိသန္ဓေ မနေရပါမူ ကောင်းလေစွ၊ ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းသည် ငါတို့ထံ မလာမူ ကောင်းလေစွ၊ ဤသို့ လိုချင်တောင့်တခြင်းသည် မရအပ် မရနိုင်သည်ကို တောင့်တခြင်းဖြစ်၍ ဆင်းရဲဒုက္ခ မည်၏။ အိုခြင်းသဘော ရှိသော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် မအိုရမူ ကောင်းလေစွ၊ အိုခြင်းသည် ငါတို့ထံ မလာမူ ကောင်းလေစွ”၊ ဖျားနာခြင်းသဘော ရှိသော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် ဖျားနာခြင်း မရှိမူ ကောင်းလေစွ၊ ဖျားနာခြင်းသည် ငါတို့ထံ မလာမူ ကောင်းလေစွ”၊ သေခြင်းသဘောရှိသော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် မသေရပါမူ ကောင်းလေစွ၊ သေခြင်းတရားသည် ငါတို့ထံ မလာမူ ကောင်းလေစွ”၊ စိုးရိမ်ငိုကြွေးရခြင်း၊ ကိုယ်ဆင်းရဲ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်း၊ စိတ်နှလုံး ပင်ပန်းရခြင်း သဘောရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့အား “ငါတို့သည် မစိုးရိမ်ရမူ ကောင်းလေစွ၊ မငိုရပါမူ ကောင်းလေစွ၊ ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း မဖြစ်ရပါမူ ကောင်းလေစွ၊ စိတ်နှလုံးမသာယာခြင်း၊ စိတ်၏ လွန်စွာပင်ပန်းခြင်း မရှိပါမူ ကောင်းလေစွ” ဤသို့အားဖြင့် မရနိုင်သည်ကို တောင့်တခြင်း၊ တောင့်တပါလျက် မရနိုင်ခြင်းသည် ယံ ပိစ္ဆံ န လဘတိ မည်၏။
ပဥ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၏ အဓိပ္ပာယ်
ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးဟူသည် ဥပါဒါန်၏ အာရုံဖြစ်သော ရုပ်အစုအဝေး ရူပက္ခန္ဓာ၊ ဝေဒနာ အစုအဝေး ဝေဒနာက္ခန္ဓာ၊ သညာအစုအဝေး သညာက္ခန္ဓာ၊ သင်္ခါရ အစုအဝေး သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၊ ဝိညာဉ်အစုအဝေး ဝိညာဏက္ခန္ဓာ၊ ဤသည်တို့ကို ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ငါးပါးဟု ဆိုအပ်၏။ ဤအလုံးစုံကား ဒုက္ခသစ္စာကို ရှုမှတ်ပုံတည်း။
သမုဒယသစ္စာကို ရှုမှတ်ခြင်း
ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော တဏှာသည် သမုဒယသစ္စာ မည်၏။ တဏှာသည် တစ်ဖန် ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏။ ပြင်းစွာ တပ်မက်တတ်၏။ ထိုထိုအာရုံ၌ အလွန်နှစ်သက်တတ်၏။ ထိုတဏှာသည်-
စာမျက်နှာ-534
(၁) ကာမတဏှာ၊
(၂) ဘဝတဏှာ၊
(၃) ဝိဘဝတဏှာ- ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်။
အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တရားကို တပ်မက်သော တဏှာ၊ ကာမဘုံ ကာမဘဝကို တပ်မက်သော တဏှာသည် ကာမတဏှာ မည်၏။
မသေမကြေ မပျက်မစီးဘဲ အမြဲတမ်းဖြစ်လိုသော တဏှာ၊ ထာဝရအသက်ကို လိုချင်သော တဏှာ၊ သက်တမ်းရှည်သော ရူပဗြဟ္မာ၊ အရူပဗြဟ္မာဘုံ ဘဝကို တောင့်တသော တဏှာသည် ဘဝတဏှာ မည်၏။ အသက်ရှင် နေလိုမှုသည် ဘဝတဏှာ မည်၏။
အသက်မရှင် နေလိုမှု သတ်သေလိုမှု ဆန္ဒသည် ဝိဘဝတဏှာ မည်၏။ သေပြီးနောက် ဘယ်ဘဝကိုမျှ မရောက်လို ဘဝပြတ်လိုသော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာမည်၏။ သေပြီးနောက် ဘဝပြတ်သည်ဟု ယူဆသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဉ်တွဲသော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာ မည်၏။
မျက်စိသည် ချစ်အပ် သာယာအပ်သော သဘောရှိ၏။ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်ကာယ၊ စိတ်မနောသည် ချစ်အပ် သာယာအပ်သော သဘော ရှိ၏။ ဤမျက်စိ စသော တရားခြောက်ပါး၌ တွယ်တာကပ်ငြိမှု တဏှာသည် ဖြစ်၏။ ယင်းမျက်စိ စသည်တို့၌ တဏှာသည် အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်၍ တည်၏။
ငါ၏ မျက်လုံးသည် ကြည်လင်ဝင်းပသည်၊ မှန်ကြည့်လျက် မိမိမျက်လုံးကို သာယာ၏။ ရွှေဗိမာန်၌ ခြင်္သေ့ခံသော လေသွန်ပြတင်းကို ဖွင့်လှစ်ရင်းသကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
ငါ၏ နားသည် အလွန်လှ၏။ ကျွမ်းကျင်သော ပန်းထိမ်ဆရာပြုလုပ်ထားသော ငွေပိုက်ခေါင်းနှင့် တူ၏။ မိမိနားကို ကြည့်၍ သာယာတပ်မက်မှု ဖြစ်၏။
ငါ၏ နှာခေါင်းသည် အလွန်လှ၏။ နှာတံပေါ်သည်၊ နှာတံမှာ တင်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ ဤသို့လျှင် နှာခေါင်းနှာတံ၏ အလှကို သာယာတတ်ကြသည်။
စာမျက်နှာ-535
ငါ၏ နှုတ်ခမ်းသည် နီရဲလှပ၏။ သွားများသည် ပုလဲသွယ်ကဲ့သို့ လှသည်။ ပြုံးလိုက်သည့်အခါ သုံးရက်လကဲ့သို့ နှုတ်ခမ်းသည် ကော့ပျံတက်နေသည်။ လျှာမှာ ကမ္ဗလာနီကဲ့သို့ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းလျက် အနီရောင် သမ်းနေသည်၊ ဤသို့ လျှာနှင့် ဆက်စပ်၍ သာယာမှု ဖြစ်တတ်သည်။
ငါ၏ ကိုယ်ကာယသည် အင်ကြင်းပင်ပျိုကဲ့သို့ သွယ်လျနေသည်။ ရွှေတိုင်လုံးကြီးကဲ့သို့ မားမားမတ်မတ် ရှိသည်။ ကိုယ်ကာယ သွယ်ပျောင်း နွဲ့နှောင်းသည်။ သန်မာထွားကျိုင်းသည် စသည်ဖြင့် သာယာတပ်မက်ကြသည်။
ငါ၏ စိတ်သည် သူတစ်ပါးစိတ်နှင့် မတူ၊ မြင့်မြတ်သည်၊ ရက်ရောသည် ဖော်ရွှေသည်။ ဖြောင့်မတ်သည်။ အနစ်နာခံသည် စသည်ဖြင့် မိမိစိတ်ကို အကောင်းဆုံး ထင်မှတ်၍ ချီးကျူးနေတတ်သည်၊ ဤသို့ စိတ်ကို သာယာတပ်မက်ကြသည်။
အဆင်းရူပါရုံသည်လည်းကောင်း၊ အသံ သဒ္ဒါရုံသည်လည်းကောင်း၊ အတွေ့အထိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံသည်လည်းကောင်း၊ စိတ်ကူးအာရုံ ဓမ္မာရုံသည်လည်းကောင်း ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် သာယာဖွယ်သဘောရှိ၏။ ဤရူပါရုံစသည်တို့၌ တဏှာသည် ဖြစ်ရ၏။ အကြိမ်ကြိမ် ထပ်၍ ဖြစ်၏။
မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ်၊ နံသိစိတ်၊ အရသာသိစိတ်၊ ထိသိစိတ်၊ ကြံသိစိတ် တို့သည် ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် သာယာဖွယ် သဘောရှိ၏။ ဤဝိညာဉ် ခြောက်ပါး၌ သာယာတပ်မက်မှု တဏှာဖြစ်၏။ အကြိမ်ကြိမ် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်၏။ မျက်စိဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှု ဝေဒနာဖြစ်ခြင်း၊ နားဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာဖြစ်ခြင်း၊ နှာခေါင်းဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်ခြင်း၊ လျှာဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာဖြစ်ခြင်း၊ ကိုယ်ကာယဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာ ဖြစ်ခြင်း၊ စိတ်မနောဖြင့် အာရုံကို တွေ့ထိခြင်း၊ ယင်းတွေ့ထိမှုကြောင့် ခံစားမှုဝေဒနာဖြစ်ခြင်း၊ ဤတွေ့သိမှုနှင့် ခံစားခြင်းတို့သည် ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် သာယာဖွယ် သဘောရှိကုန်၏။ ဤတွေ့ထိမှုနှင့် ခံစားခြင်းတို့၌ သာယာတပ်မက်ခြင်း တဏှာသည် အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ရ၏။
အဆင်းရုပ်ကို မှတ်သားခြင်း၊ အသံရုပ်ကို မှတ်သားခြင်း၊ အနံ့ရုပ်ကို မှတ်သားခြင်း၊ အရသာရုပ်ကို မှတ်သားခြင်း၊ အတွေ့အထိရုပ်ကို မှတ်သားခြင်း၊ စိတ်ကူးအာရုံကို မှတ်သားခြင်း၊ ဤအမှတ်သညာ အားလုံးတို့သည် ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် သာယာဖွယ် သဘောရှိကုန်၏။ ဤအမှတ်သညာတို့၌ တပ်မက်မှု တဏှာ ဖြစ်ရ၏။ တဏှာသည် အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်၏။
စာမျက်နှာ-536
ရူပါရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာ၊ သဒ္ဒါရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာ၊ ဂန္ဓာရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာ၊ ရသာရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာ၊ ဓမ္မာရုံအပေါ်၌ ထားသော စေတနာတို့သည် ချစ်နှစ်သက်အပ် သာယာအပ်သော သဘောရှိကုန်၏။ ထိုစေတနာတို့၌ တဏှာသည် အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်၏။
အဆင်း၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ အသံ၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ အနံ့၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ အရသာ၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ အတွေ့အထိ၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ စိတ်ကူးအာရုံ၌ တပ်မက်သော တဏှာ၊ ဤတဏှာတို့သည် ချစ်နှစ်သက်အပ်သော သာယာအပ်သော သဘောရှိကုန်၏။ ဤတဏှာတို့၌ ဆင့်ပွားထပ်ဆင့်၍ တဏှာဖြစ်ပြန်သည်။
အဆင်းကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း၊ အသံကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း၊ အနံ့ကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း၊ အရသာကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း၊ အတွေ့အထိကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း၊ စိတ်ကူးအာရုံကို ကြံစည်ခြင်း သုံးသပ်ခြင်း ဤကြံစည် သုံးသပ်မှုတို့သည် ချစ်နှစ်သက်အပ် သာယာအပ်သော သဘောရှိကုန်၏။ ဤကြံစည်သုံးသပ်မှု၌ တဏှာသည် ဖြစ်ပေါ်၍ အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်၏။
ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း သမုဒယသစ္စာကို ရှုမှတ်ပုံတည်း။
နိရောဓသစ္စာကို ရှုမှတ်ခြင်း
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို နိရောဓသစ္စာဟု ခေါ်သည်။ ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း တဏှာသမုဒယ ချုပ်ငြိမ်းလျှင် အကျိုး ဖြစ်သော ဒုက္ခသစ္စာလည်း ချုပ်ငြိမ်းလေသည်။ တဏှာသမုဒယ မဖြစ်လျှင် ဒုက္ခလည်း မဖြစ်တော့ချေ။ တဏှာသမုဒယ မရှိလျှင် ဒုက္ခလည်း မရှိတော့ချေ။ ထို့ကြောင့် နိရောဓသစ္စာ ဟူသည် ပြဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ထိုထိုတဏှာ၏ အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ တပ်မက်မှု ကင်းခြင်း၊ စွန့်ခွာခြင်း၊ ဝေးစွာစွန့်ခွာခြင်း၊ လွှတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုတဏှာသည် အဘယ်နေရာ၌ ပယ်အပ်သည် ဖြစ်၍ ပျောက်သနည်း။ အဘယ်နေရာ၌ ချုပ်ငြိမ်းသနည်း။
ယခင်ပြဆိုခဲ့သော မျက်စိ၊ နားစသော အတွင်းအာယတနခြောက်ပါး၊ အဆင်းစသော အပြင်အာယတနခြောက်ပါး၊ မြင်သိစိတ် စသော ဝိညာဏ်ခြောက်ပါး၊ မျက်စိဖြင့် ထိတွေ့မှု စသော ထိတွေ့မှု ဖဿခြောက်ပါး၊ မျက်စိဖြင့် ထိတွေ့ ခံစားခြင်း စသော ခံစားမှုဝေဒနာ ခြောက်ပါး၊ အဆင်းကို မှတ်သားခြင်း စသော မှတ်သားမှု သညာခြောက်ပါး၊ ရူပါရုံ၌ ထားရှိသော စေတနာ စသော...
စာမျက်နှာ-537
စေတနာခြောက်ပါး၊ ရူပါရုံ၌ တပ်မက်သော တဏှာခြောက်ပါး၊ ရူပါရုံစသည်၌ ကြံစည်မှုဟူသော ဝိတက်ခြောက်ပါး၊ ရူပါရုံ စသည်ကို သုံးသပ်မှုဟူသော ဝိစာရခြောက်ပါး၊ ဤတရားတို့သည် ချစ်နှစ်သက်အပ်သော သာယာအပ်သော သဘောရှိကုန်၏။ တဏှာကို ပယ်လိုသည်ရှိသော် ဤတရားတို့၌ တပ်မက်မှု တဏှာကို ပယ်ရမည်။ တဏှာချုပ်သည်ဆိုရာ၌ ဤတရားတို့၌ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော တဏှာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းဖြစ်သည်။
ဤတဏှာချုပ်ငြိမ်းမှုသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ ချုပ်ငြိမ်းမှု နိရောဓသစ္စာ မည်၏။
မဂ္ဂသစ္စာကို ရှုမှတ်ခြင်း
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်သည် မဂ္ဂသစ္စာမည်၏။ ယင်းအကျင့်မှာ ဖြူစင်မြင့်မြတ်သော ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးပင်တည်း။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတို့မှာ-
(က) သမ္မာဒိဋ္ဌိ = မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်၊
(ခ) သမ္မာသင်္ကပ္ပ = မှန်ကန်သော အကြံအစည်၊
(ဂ) သမ္မာဝါစာ = မှန်ကန်သော စကား၊
(ဃ) သမ္မာကမ္မန္တ = မှန်ကန်သော အလုပ်၊
(င) သမ္မာအာဇီဝ = မှန်ကန်သော အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းမှု၊
(စ) သမ္မာဝါယာမ = မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု လုံ့လဝီရိယ၊
(ဆ) သမ္မာသတိ = မှန်ကန်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု သတိ၊
(ဇ) သမ္မာသမာဓိ = မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု၊
တို့ဖြစ်သည်။
မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်ဟူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခအမှန်ကို သိခြင်း၊ ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို သိခြင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို သိခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းကို သိခြင်းတို့ပင်တည်း။
မှန်ကန်သော အကြံအစည်ဟူသည် ကာမဂုဏ်ကို စွန့်လွှတ်ရန်၊ တောထွက်တရားကျင့်ရန် ကြံစည်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးချမ်းသာစေရန် ကြံစည်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးကောင်းကျိုးကို ကြံစည်ခြင်းတို့ပင်တည်း။
မှန်ကန်သော စကားဟူသည် လိမ်လည်ပြောဆိုခြင်း၊ ကုန်းတိုက်စကားပြောဆိုခြင်း၊ ဆဲရေးကြိမ်းမောင်းခြင်း၊ ပြိန်ဖျင်းသော စကားပြောဆိုခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းပင်တည်း။
စာမျက်နှာ-538
မှန်ကန်သောအလုပ်ဟူသည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း၊ အရှင်မပေးသော ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မှားယွင်းဖောက်ပြန်ခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းပင်တည်း။
မှန်ကန်သော အသက်မွေးခြင်းဟူသည် မှားယွင်းသော အသက်မွေးခြင်းကို ပယ်စွန့်၍ ကောင်းသော အသက်မွေးမှုဖြင့် အသက်မွေးခြင်းပင်တည်း။
မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု လုံ့လဝီရိယဟူသည် မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ယုတ်မာမှုတို့ကို မဖြစ်စေခြင်းငှာ လိုလားတောင့်တ၏၊ လုံ့လပြု၏၊ ဝီရိယကို ဖြစ်စေ၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ပြင်းထန်စွာ လုံ့လကိုပြု၏။ ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသော အကုသိုလ်ယုတ်မာမှုတို့ကို ပယ်ခြင်းငှာ တောင့်တ၏၊ အားထုတ်၏၊ လုံ့လပြု၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ပြင်းထန်စွာ လုံ့လကို ပြု၏။ ဖြစ်ဖူးပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို အစဉ်မပြတ် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်တည်စေခြင်းငှာ၊ မပျက်စေခြင်းငှာ၊ အဆင့်ဆင့် တိုးပွားစေခြင်းငှာ၊ ပြန့်ပြောစေခြင်းငှာ၊ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဖြစ်စေခြင်းငှာ လိုလားတောင့်တ၏၊ လုံ့လပြု၏၊ ဝီရိယကို ဖြစ်စေ၏၊ စိတ်ကို ချီးမြှောက်၏၊ ပြင်းထန်စွာ လုံ့လပြု၏။
မှန်ကန်သော သတိဟူသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် လွန်စွာပူပန်သော လုံ့လရှိ၍ ပညာအဆင်အခြင်နှင့် ပြည့်စုံ၍၊ သတိနှင့် ပြည့်စုံ၍၊ သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို လိုချင်တပ်မက်မှုနှင့် စိတ်နှလုံးမသာယာမှုကို ပယ်ဖျောက်၍ ဤခန္ဓာကိုယ်၌ အဖန်တလဲလဲရှုခြင်း ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွား၏။ ဝေဒနာကို အဖန်တလဲလဲရှု၍ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွား၏။ စိတ်ကို အဖန်တလဲလဲရှု၍ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွား၏။ နီဝရဏ စသော တရားတို့ကို အဖန်တလဲလဲရှု၍ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွား၏။ ဤသို့ သတိပဋ္ဌာန်တရားကို ပွားများခြင်းသည် သမ္မာသတိ = မှန်ကန်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု မည်၏။
မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှုဟူသည် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တရားတို့မှ လည်းကောင်း၊ ကိလေသာစိတ်မှ လည်းကောင်း ကင်းဆိတ်၍သာလျှင်၊ အကုသိုလ်တရားမှ ကင်းဆိတ်၍သာလျှင် ထိုကင်းဆိတ်မှုကြောင့် ပီတိသုခတို့ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုပီတိသုခရှိသော ဝိတက်၊ ဝိစာရရှိသော ပဌမဈာန်ကို ဝင်စား၍ နေ၏။
ထို့နောက် ဝိတက်၊ ဝိစာရငြိမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော မိမိကိုယ်တွင်း၌ ရှိသော စိတ်ကို ကြည်လင်စေ၍ နှစ်သက်မှု ချမ်းသာမှုနှင့် ပြည့်စုံသော ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စား၍ နေ၏။
စာမျက်နှာ-539
တစ်ဖန် သတိပညာနှင့် ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ နှစ်သက်မှု ပီတိကင်းသော ချမ်းသာသုခကို နာမကာယဖြင့် ခံစားလျက် တတိယဈာန်ကို ဝင်စား၍ နေ၏။
ထို့နောက် သုခ ဒုက္ခနှစ်ပါးကို ပယ်၍ သောမနဿ ဒေါမနဿတို့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် ဥပေက္ခာဝေဒနာနှင့် ယှဉ်သော စင်ကြယ်သော သတိရှိသော စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စား၍ နေ၏။
ဤသို့ဈာန်လေးပါးကို ဝင်စားနေခြင်းသည် သမ္မာသမာဓိ မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှုဖြစ်၏။
ဤသို့လျှင် သစ္စာလေးပါး တရားတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးသန္တာန်၌ လည်းကောင်း၊ မိမိသူတစ်ပါး နှစ်ဦးသားတို့ သန္တာန်၌ လည်းကောင်း ရှုမှတ်ဆင်ခြင်၍ နေ၏။ ဤသစ္စာတရားတို့ ဖြစ်ကြောင်းကို လည်းကောင်း၊ ပျက်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဖြစ်ကြောင်း ပျက်ကြောင်းကို လည်းကောင်း ရှုမှတ်၍ နေ၏။ သစ္စာတရားတို့သည် ယောဂီ၏ဉာဏ်၌ ရှေးရှုထင်၍ အဖန်ဖန် အောက်မေ့ဆင်ခြင်၏။ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ကို စွဲမှီခြင်းမပြု၊ ဘာကိုမျှ ငါ ငါ့ဥစ္စာဟူ၍ မစွဲလမ်း၊ ဤသို့လျှင် သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို အဖန်တလဲလဲ ရှုဆင်ခြင်၍ နေရမည်။
သတိပဋ္ဌာနတရားတော်အတွက် အာမခံချက်
ဤသတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့ကို မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် အတိုင်း ပွားများအားထုတ် နေငြားအံ့၊ အလွန်အကြာဆုံး ခုနစ်နှစ်အတွင်း ဤဘဝ မျက်မှောက်သောကိုယ်၏ အဖြစ်၌ ရဟန္တာ၊ သို့မဟုတ် အနာဂါမ် ဖြစ်လတ္တံ့။ ပညာဉာဏ်ပါရမီ ထက်မြက်၍ လုံ့လဝီရိယကြီးမားသော ပုဂ္ဂိုလ်များအား ခြောက်နှစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ငါးနှစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ လေးနှစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ သုံးနှစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှစ်နှစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်နှစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ထိုထက်လျော့နည်းပါမူ ခုနစ်လ၊ ခြောက်လ၊ ငါးလ၊ လေးလ၊ သုံးလ၊ နှစ်လ၊ တစ်လ၊ လဝက်၊ အောက်ထစ်ဆုံး ခုနစ်ရက်၊ ဤသတိပဋ္ဌာန်တရား လေးပါးကို ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ပွားများ အားထုတ်ပါက ရဟန္တာ၊ သို့မဟုတ် အနာဂါမ် ဧကန်ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ဤသတိပဋ္ဌာန်တရားတော်သည်-
(၁) သတ္တဝါတို့ကို ကိလေသာမှ စင်ကြယ်စေခြင်း အကျိုးရှိ၏။
(၂) စိုးရိမ်ခြင်း ငိုကြွေးခြင်းတို့ကို လွန်မြောက်စေနိုင်၏။
စာမျက်နှာ-540
(၃) ကိုယ်ဆင်းရဲမှု စိတ်ဆင်းရဲမှုတို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေနိုင်၏။
(၄) အရိယာမဂ်ကို ရစေနိုင်၏။
(၅) နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုစေနိုင်၏။
(၁) သတ္တဝါတို့ကို ကိလေသာမှ စင်ကြယ်စေခြင်း
သတ္တဝါတို့၏ စိတ်သည် ရာဂ အစရှိသော အညစ်အကြေး၊ အဘိဇ္ဈာ၊ ဝိသမလောဘ အစရှိသော အညစ်အကြေးတို့ဖြင့် ညစ်နွမ်းလျက် ရှိသည်။ ထိုညစ်နွမ်းနေသော သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို စင်ကြယ်စေခြင်းငှာ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးကို ပွားများရသည်။ လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းကာလအတွင်း၌ ပွင့်တော်မူခဲ့သော နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည်လည်းကောင်း၊ မရေမတွက်နိုင်အောင် များပြားသော အရိယာ သာဝကတို့သည်လည်းကောင်း ဤသတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ပွားများအားထုတ်မှု လမ်းစဉ်ဖြင့် စိတ်ကို ဖြူစင်စေခဲ့ကြလေသည်။
(၂) စိုးရိမ်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းတို့ကို လွန်မြောက်စေခြင်း
မြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က သန္တတိ အမတ်ကြီးသည် အလွန် ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော ကချေသည်မလေး မိမိမျက်စိအောက်၌ ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားမှုကြောင့် လွန်စွာ စိုးရိမ်သောက ဖြစ်လျက် ရှိသည်။ အမတ်ကြီးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရ၍ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှု သောကကို လွန်မြောက်လျက် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်လေသည်။
ပဋာစာရီသူဌေးသမီးသည် မိဘမောင်ဖွား လင်နှင့်သားတို့ တစ်ပြိုင်နက် သေဆုံးပျက်စီးခြင်းနှင့် တွေ့ကြုံရ၍ သောက ပရိဒေဝ ပြင်းထန်စွာ လွှမ်းမိုး နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် သတိလက်လွှတ် ရူးသွပ်သွားခဲ့သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို နာယူရ၍ သောကပရိဒေဝကို ကျော်လွန်နိုင်ခဲ့သည်။
(၃) ကိုယ်ဆင်းရဲမှု၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေခြင်း
ဒုက္ခဝေဒနာနှင့် ဒေါမနဿဝေဒနာကို ပယ်ကာ ချုပ်ငြိမ်းအောင် ပြုနိုင်ပုံကို အောက်ပါ ဝတ္ထုသာဓကများဖြင့် သိအပ်၏-
သာဝတ္ထိပြည်၌ တိဿအမည်ရှိသော သူကြွယ်သည် ကုဋေလေးဆယ်သော ရွှေငွေတို့ကို ပယ်စွန့်၍ ရဟန်းပြုကာ လူသူမနီး တောအုပ်ကြီးအတွင်း၌ သီတင်းသုံးနေ၏။ ညီငယ်၏ ဇနီး (ခယ်မ)သည် အရှင်တိဿ လူထွက်လာပါက ပစ္စည်းဥစ္စာများ ပြန်ပေးရမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် သတ်ရန်ကြံစည်၏။ ခိုးသူငါးရာ တို့ကို ငှားရမ်း၍ ရှင်တိဿကို သတ်ရန် စေလွှတ်၏။ ခိုးသူတို့သည် မထေရ်ကို
စာမျက်နှာ-541
ဝိုင်းထားကုန်၏။ “ဘယ်အတွက် လာကြကုန်သနည်း ဒကာတို့” ဟု မထေရ်က မေး၏။ “သင့်ကို သတ်ရန် လာခဲ့ကြသည်” ဟု ဖြေ၏။ မထေရ်က အာမခံရယူ၍ “ငါ့အား ယနေ့ တစ်ညတာမျှ အသက်ရှင်ခွင့်ပေးပါ” ဟု တောင်းဆို၏။ “အိုရဟန်း ဤတောတွင်း၌ သင့်အတွက် မည်သူက အာမခံမည်နည်း” ဟု မေး၏။ မထေရ်သည် ကျောက်တုံးကြီးကို ယူ၍ ပေါင်ရိုးနှစ်ချောင်းကို ရိုက်ချိုးပြီးလျှင် “ဒါယကာတို့ ထွက်မပြေးနိုင်ရန် အာမခံလုံလောက်ပြီမဟုတ်ပါလော” ဟု ဆို၏။ ခိုးသူတို့လည်း စင်္ကြံဦး၌ မီးဖို၍ အိပ်လျက် စောင့်နေကြ၏။ မထေရ်သည် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်သော နာကျင်မှု ဒုက္ခဝေဒနာကို ပယ်ခွာ၍ (ဝါ) အာရုံမပြုဘဲ မိမိသီလကို ဆင်ခြင်သည်။ သီလစင်ကြယ်မှုကို အာရုံပြု၍ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု ဖြစ်လာသည်။ အစဉ်အတိုင်း ဝိပဿနာပွားများလျက် ညဉ့်သုံးယံလုံး ရဟန်းတရားကို အားထုတ်၍ အရုဏ်တက်သည်ရှိသော် ရဟန္တာ ဖြစ်လေ၏။ ဤကား ဒုက္ခဝေဒနာကို လွန်မြောက်ပုံတည်း။
အခြားဝတ္ထု သာဓကမှာ ရဟန်းသုံးဆယ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို သင်ယူ၍ တောကျောင်း၌ ဝါကပ်ကြကုန်၏။ ညဉ့်သုံးယံပတ်လုံး ရဟန်းတရားကိုသာ အားထုတ်ရမည်၊ အချင်းချင်း ကူးလူးဆက်ဆံမှု မပြုရဟု ကတိထားကုန်၏။ မိုးသောက်ချိန်၌ ကျားတစ်ကောင်သည် လာ၍ ရဟန်းတစ်ပါးကို ကိုက်ချီသွားလေသည်။ ကျားကိုက်ခံရသော ရဟန်းသည် ငါ့ကို ကျားချီသွားပြီဟု ဟစ်အော်ပြောဆိုခြင်းမရှိ၊ ကျန်သော ရဟန်းတို့ အနှောင့်အယှက် မဖြစ်စေရန် ကြိတ်မှိတ် သည်းခံ၍ အသေခံခဲ့သည်။ ဤနည်းအားဖြင့် ဆယ်ပါးခန့် ကျားစားခံရသောအခါ ကတိကဝတ်ကို ပြင်၍ ကျားကိုက်ခံရလျှင် အချင်းချင်း ပြောရမည်ဟု ကတိထားကုန်၏။ ထိုအခါ ရဟန်းငယ်တစ်ပါးကို ကျားဆွဲလေသည်။ ထိုရဟန်းက “ကျား ကျား” ဟု အော်၏။ ရဟန်းများသည် တောင်ဝှေး မီးရှူးတိုင်တို့ကို ကိုင်၍ ထိုရဟန်း လွတ်မြောက်စေရန် ကျားနောက်သို့ လိုက်ကြကုန်၏။ ကျားသည် ရဟန်းများ မရောက်နိုင်သည့် ချောက်ကမ်းပါးပြတ် တစ်နေရာသို့ ခုန်တက်၍ ရဟန်းငယ်ကို ခြေဖမိုးမှ စ၍ စားလေ၏။ ကျန်သော ရဟန်းများက—
“အိုသူတော်ကောင်း ယခုအခါ ငါတို့သည် ဘာမျှ မတတ်နိုင်၊ ရဟန်းတို့၏ ထူးခြားချက်သည် ဤလိုနေရာမျိုး၌ ထင်ရှားပါ၏” ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းငယ်သည် ကျားပါးစပ်ဝ၌ တုံးလုံးလဲလျက် နာကျင်မှုဝေဒနာကို ပယ်ခွာ၍ ဝိပဿနာကို ပွားများနေ၏။ ခြေချင်းဝတ်ကို ကျားစားပြီးသောအခါ သောတာပန် ဖြစ်လေ၏။ ဒူးဆစ်ကို ကျားစား
စာမျက်နှာ-542
ပြီးသောအခါ သကဒါဂါမ် ဖြစ်လေ၏။ ချက်တိုင်အောင် စားပြီးသောအခါ အနာဂါမ် ဖြစ်လေ၏။ အူဝရောက်၍ နှလုံးသားစားမခံရမီ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်လေ၏။
အခြားသော ဝတ္ထုသာဓကမှာ ပိတမလ္လမည်သော မထေရ်သည် လူဝတ်ကြောင် ဖြစ်စဉ်က တိုင်းသုံးတိုင်းတို့၌ တံခွန်စိုက် ဗိုလ်စွဲသော လက်ဝှေ့သမားကြီးဖြစ်သည်။ သမ္မပစ္ဆိကျွန်း၌ ဘုရင်၏ ချီးမြှောက်မှုကို ခံရသည်။ တစ်နေ့သောအခါ မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတော်အနီး ဖြတ်သန်းသွားစဉ်—
“ရူပံ ဘိက္ခဝေ န တုမှာကံ”
(ရုပ်သည် သင်တို့ဥစ္စာ မဟုတ်၊ ရုပ်ကို ပယ်စွန့်လော့)
ဟု တရားသံကို ကြား၍ ရဟန်းပြုခဲ့လေသည်။ ရဟန်းပြုပြီးနောက် တောရဆောက်တည်၍ ရဟန်းတရား အားထုတ်နေစဉ် အချိန်၌ မထေရ်ကို သမင်မှတ်၍ မုဆိုးသည် လှံဖြင့် ပစ်လွှတ်ထိုးလိုက်၏။ မထေရ်သည် အဖော်ရဟန်းတို့အား အသိမပေးဘဲ လှံကို နုတ်၍ အနာဝကို မြက်ဖြင့် ပိတ်ဆို့ပြီးလျှင် ဝိပဿနာကို ပွားများ၏။ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ပြီးသောအခါမှ ရဟန်းတို့ကို ချောင်းဟန့်သံဖြင့် ခေါ်ယူ၍ ဥဒါန်းစကား ကျူးရင့်လေတော့သည်။
သိကြားမင်းသည် သေရအံ့သော နိမိတ်ငါးမျိုးကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ငါ၏ သက်တမ်း ကုန်ပြီဟု သိ၍ သိကြားမင်းဘဝ သိကြားမင်းစည်းစိမ်ကို လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးရမည်ကို ထိတ်လန့်စိုးရိမ်လျက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ခြေ ဣန္ဒသာလ (နှံပဲပင်) လိုဏ်ဂူ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်ဖူးမြော်၍ အမေးပြဿနာများကို မေးလျှောက်လေသည်။
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဒနာကမ္မဋ္ဌာန်းကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ဟောကြားတော်မူ၏။ ပြဿနာ ဖြေကြားပြီးသည်၏ အဆုံး၌ သိကြားမင်းသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ ရောက်၏။ သိကြားမင်းသည် ထိုနေရာမှာပင် စုတေ၍ သိကြားအဖြစ် ပြန်ဖြစ်၍ ပကတိအတိုင်း တည်ရှိလေ၏။ ထိုင်ရာမထ တစ်ထိုင်တည်းမှာပင် သိကြားသေ၍ သိကြားပြန်ဖြစ်သည်။
ဤသို့လျှင် ကိုယ်ဆင်းရဲမှု စိတ်ဆင်းရဲမှု ဒုက္ခ ဒေါမနဿတို့ ချုပ်ငြိမ်းကြောင်း တရားလမ်းစဉ် ဖြစ်ပေသည်။ ဤသတိပဋ္ဌာန်တရား ကျင့်စဉ်သည် နိဗ္ဗာန်ရောက်ရန် တစ်ကြောင်းတည်းသော ခရီးဟု မှတ်ယူလျက် ရိုရိုသေသေ လေးလေးစားစား အားတက်သရော ပွားများကျင့်သုံး အားထုတ်ကြရမည် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-543
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်
ရုပ်နာမ်တို့ ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်းကို သိမြင်သောဉာဏ်သည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် မည်၏။ (ဥဒယဗ္ဗယ = ဥဒယ + ဝယ၊ ဥဒယ = ဖြစ်ခြင်း + ဝယ = ပျက်ခြင်း)
သမ္မသနဉာဏ် အစပိုင်း၌ ဝိပဿနာ စတင် အားထုတ်ခါစ ဖြစ်၍ ဉာဏ်နုသေးသည်။ ဉာဏ်နုစဉ်ကာလ၌ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဟု ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် မသိသေး၊ ရံခါ နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ ဟု ထင်မှတ်၍ ထိုရုပ်နာမ်တို့ကို လိုချင်တပ်မက်မှု ဖြစ်နိုင်သေး၏။ သမ္မသနဉာဏ် ရင့်ကျက်ပြည့်စုံလာသော အခါ၌မူ အထူးကြောင့်ကြ မစိုက်ရဘဲ မိမိရှုမှတ်နေသော ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၊ ငါမဟုတ်ဟု ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သိမြင် သဘောကျလာသည်။ ထိုရုပ်နာမ်တို့ကို နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ ဟု ထင်မှတ်ခြင်း မရှိတော့ချေ။ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘောကို အထူး ကြောင့်ကြစိုက် မနေရတော့ဘဲ အလိုလို ဉာဏ်၌ ထင်မြင်နေ၏။
စက်ဘီးစီး ကျွမ်းကျင်လာသောအခါ စက်ဘီးမလဲစေရန် အထူးကြောင့်ကြစိုက်ရန် မလိုတော့ဘဲ စိတ်သွားတိုင်း ကိုယ်ပါ ဖြစ်၍ လိုသလို ယိမ်းနိုင်၊ ယိုင်နိုင်၊ လှည့်နိုင်၊ ကွေ့နိုင်၊ နှေးနိုင်၊ မြန်နိုင် ဖြစ်လာသကဲ့သို့ ဝိပဿနာရှုရာ၌လည်း ဉာဏ်ရင့်ကျက်လာသောအခါ အထူးကြောင့်ကြ မစိုက်ရတော့ဘဲ ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်တိုင်း ဖြစ်ပျက်တိုင်း၊ ပေါ်လာတိုင်း ပေါ်လာတိုင်း မလွတ်တမ်း ရှုမှတ်နိုင်လေတော့သည်။ ဤကဲ့သို့ အထူးကြောင့်ကြ မစိုက်ရဘဲ ဝိပဿနာ ရှုနိုင်မှုကို ဝိပဿနုပေက္ခာ ဟု ခေါ်သည်။
ဝိပဿနုပေက္ခာဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်လာသောအခါ ဖြစ်ဆဲ ရုပ်နာမ်တို့၏ ပြောင်းလဲပျက်စီးမှုကို သိမြင်လာ၏။ ထိုသိမြင်မှုသည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် မည်၏။
ရုပ်နာမ်တို့ကို ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်း ဘွားခနဲ ဘွားခနဲ ပေါ်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခေါင်းပြု၍ ခေါင်းပြု၍ ပေါ်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း ရုပ်နာမ်၏ အစဖြစ်ပေါ်ခြင်း ဥဒယ သည် ဉာဏ်၌ ထင်လာ၏။ ရိပ်ခနဲ ရိပ်ခနဲ လွင့်ပျောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဖယောင်းတိုင် မီးတောက်ကလေးများ ဟုတ်ခနဲ ဟုတ်ခနဲ ငြိမ်းပျောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း ရှုမှတ်နေသော ရုပ်နာမ်၏အဆုံး ရုပ်နာမ်၏ ပျက်မှု ဝယ သည် ဉာဏ်၌ ထင်ရှားလာ၏။ ဤကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်၏ အစနှင့် အဆုံး (ဖြစ်မှုနှင့် ပျက်မှု) တို့ကို သိမြင်ခြင်းသည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် မည်၏။
စာမျက်နှာ-544
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အစပိုင်း၌ ခဏပစ္စုပ္ပန်ကို မမြင်နိုင်သေး၊ သန္တတိပစ္စုပ္ပန်ဟု ခေါ်သော ရုပ်အစဉ်အတန်း၊ နာမ်အစဉ်အတန်းတစ်ခု၏ အစနှင့် အဆုံးကိုသာ ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်းကိုသာ မြင်၏။ ဥပမာ- ထိုင်ရုပ်နှင့် ထရုပ် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်သည့်အခါ ထိုင်ရုပ်၌လည်း ရုပ်ဖြစ်စဉ် အမြောက်အမြား ပါဝင်၏၊ ထရုပ်၌လည်း ရုပ်ဖြစ်စဉ် အမြောက်အမြား ပါဝင်၏။ သို့ရာတွင် အစဉ်လုံး ထိုင်ခြင်းနှင့် နောက်ဆုံးတွင် ထိုင်ရာမှ ထခြင်း ဤသို့ အစနှင့် အဆုံး နှစ်ကိုသာ ပြောင်းလဲသည်ကို တွေ့မြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုင်ရုပ်၏ အစနှင့် အဆုံး၊ ဖြစ်ခြင်းနှင့် ပျက်ခြင်းကို သိသော ဉာဏ်သည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်သည်။ ထိုထိုင်ရုပ်အတွင်းမှာပင် လက်ဖျစ်တစ်တွက် လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်း၌ ကုဋေတစ်သိန်းမကသော ရုပ်နာမ်များ ဖြစ်ပျက်နေကြသည်ကိုမူ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လာမှသာလျှင် သိမြင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
နေပူထဲ၌ နေစဉ် အပူရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ နေရိပ်ထဲ၌ နေစဉ် အအေးရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ အလင်းရောင်ထဲ၌ နေစဉ် အလင်းရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ အမှောင်ထဲ၌ နေစဉ် အမှောင်ရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ထမင်းဆာနေစဉ် ဆာရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ထမင်းဝနေစဉ် ဝရုပ်ဖြစ်စဉ်၊ ဤသို့ ဖြစ်စဉ်များကို သန္တတိ ဟု ခေါ်သည်။ ဝိပဿနာရှုခါစ၌ သန္တတိပစ္စုပ္ပန်ကိုသာ သိမြင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခဏပစ္စုပ္ပန်ကိုမူ ဉာဏ်ရှင်သန်အားကောင်းလာမှ သိမြင်နိုင်သည်။
လက်ကို ကွေးရာ၌ စတင်ကွေးသည်မှ ကွေးပြီးသည်အထိ ကွေးရုပ်တစ်ခု သန္တတိပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သည်။ ယင်းကွေးရုပ်တစ်ခုအတွင်း၌ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ တစ်ဆင့်ချင်း ကွေးလာပုံကို ရိပ်ခနဲ ရိပ်ခနဲ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်၍ ထင်မြင်လာလျှင် ခဏပစ္စုပ္ပန်ရုပ်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို မြင်သည်ဟု မှတ်ရမည်။
မိုးရွာသည့်အခါ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ မိုးရေပေါက် အမြောက်အမြား ကျလာသည်ကို တစ်ပေပတ်လည်ခန့် အကွက်အတွင်း၌ စူးစိုက်ကြည့်ရှုပါ။ မိုးရေပေါက်များကျလာ၍ ရေပလုံစီများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်၊ ချက်ချင်းလိုပင် ပလုံစီများ ပေါက်ကွဲပျက်စီးသွား၏။ ထိုရေပလုံစီများ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်းကို ဉာဏ်၌ စွဲမြဲထင်မြင်အောင် ရှု၍ မိမိကိုယ်ခန္ဓာကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစိုက်ရှုမှတ်ရမည်။ ခန္ဓာကိုယ် အတွင်း၌ တလှုပ်လှုပ်တရရဖြစ်နေမှုကို ဉာဏ်ဖြင့် သိရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုင်နေသည့်အခါ ကြမ်းပြင်၊ သို့မဟုတ် ကုလားထိုင်နှင့် ထိနေသည့် အပိုင်းကို အာရုံစူးစိုက်ရှုမှတ်ရမည်။ ကိုယ်အလေးချိန် ဖိထားသဖြင့် တွန်းကန်ထောက်ကန်သော ဝါယောဓာတ် လှုပ်ရှားမှုများ၊ ပူနွေးမှု တေဇောဓာတ်များ တရွေ့ရွေ့ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို သမာဓိအားကောင်းလျှင် ကောင်းသလောက် အသေးစိတ် မြင်နိုင်ပေသည်။ ကုလားထိုင်၊ သို့မဟုတ် ကြမ်းပြင်နှင့် ထိနေမှု ဖဿသဘောကို လည်းကောင်း၊ ထိသိမှု ဝိညာဏ်ကိုလည်းကောင်း စူးစိုက်ရှုမှတ်နိုင်သည်။
စာမျက်နှာ-545
ရှူသွင်း ရှူထုတ်ရာ၌ လေဟုခေါ်သော အဏုမြူရုပ်များသည် နှာခေါင်းကို အမြောက်အမြား ထိခိုက်တိုးဝှေ့သွားသည်ကို သမာဓိအားကောင်းလျှင် ကောင်းသလောက် မြင်နိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ် တစ်နေရာရာကို အာရုံစူးစိုက်ထားပါက တေဇောဓာတ်များ တရှိန်ရှိန်ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝါယောဓာတ်များ ထကြွလှုပ်ရှားနေသည်ကိုလည်းကောင်း တွေ့နိုင်သည်။
ဝိပဿနာရှုနေစဉ် ခန္ဓာကိုယ်တစ်နေရာ၌ ယားယံမှုဖြစ်ပေါ်လာပါက ထိုယားယံမှုကို ကုတ်ဖဲ့ကုတ်ခြစ်၍ မဖျောက်ရ၊ ယားသည့်နေရာကို ဉာဏ်ဖြင့် စူးစိုက်ကြည့်ရှု လေ့လာရမည်။ ယားယံသည့်ရုပ်များ တရွရွ တလှုပ်လှုပ် ဖြစ်ပေါ်လိုက် ပျောက်ကွယ်သွားလိုက်၊ ဒီရေလှိုင်းကဲ့သို့ တက်လာလိုက် ကျသွားလိုက် ဖြစ်နေသည်ကို ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုသို့ ရှုမှတ်ရင်း အမြဲမရှိ၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရဟု ရှုမှတ်ရမည်။ နိုင်နင်းအောင် ရှုမှတ်နိုင်လျှင် ယားယံသည့်ဝေဒနာသည် အနိစ္စသဘော ဖြစ်သည့်အလျောက် ချုပ်ငြိမ်း ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်။ အတန်ကြာ၍ ညောင်းညာကိုက်ခဲလာလျှင် ထိုညောင်းညာသည့်နေရာ၊ ကိုက်ခဲသည့်နေရာကို အာရုံစူးစိုက်၍ သတိချပ်ကာ ရှုမှတ်ရမည်။ ညောင်းညာကိုက်ခဲခြင်းသည် အမြဲမရှိ၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်းဟု ဆင်ခြင် ရှုမှတ်ရမည်။ နိုင်နင်းအောင် ရှုမှတ်နိုင်လျှင် ညောင်းညာကိုက်ခဲမှုသည် မကြာမီ ချုပ်ငြိမ်း ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်။
သတ္တဝါတို့သည် ရှေးအသိနှင့် နောက်အသိကို ပေါင်းစပ်တွဲစပ်လေ့ရှိကြသည်။ မျက်စိသည် အဆင်းကိုမြင်ရာ၌ တစ်စက္ကန့်အတွင်း အကြိမ်ပေါင်း ရာထောင်ချီ၍ မြင်သည်။ ထိုမြင်သောမြင်ကွင်းအားလုံးကို စုပေါင်းဆက်စပ်တွဲစပ်ခြင်းကြောင့် မြင်သော ရုပ်ပုံတစ်ရာတစ်ထောင်သည် တစ်ပုံတည်းဟု ထင်မှတ်ရသည်။ ရုပ်ရှင်ဖလင်ကော်ပြားပေါ်၌ အရုပ်များသည် ဖလင်ကွက်တစ်ကွက်ချင်းအလိုက် ရုပ်ပုံတစ်ပုံစီ အပိုင်းကဏ္ဍအလိုက် သီးခြားစီ ရှိနေကြသည်။ ထိုရုပ်ပုံများကို စက်ဖြင့် ဆွဲလှည့်၍ ပိတ်ကားပေါ်ပြသည့်အခါ ပုံသည် တစ်ပုံချင်း ပေါ်လာ၍ မျက်စိကလည်း တစ်ပုံချင်းကို မြင်သည်။ သို့ရာတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏စိတ်က ပေါင်းစပ်တွဲစပ် ပေးလိုက်သဖြင့် ပုံပေါင်းတစ်ရာ တစ်ထောင်ကို တစ်ပုံတည်းဟု ထင်မှတ်ရသည်။ ပုံတစ်ခုတည်းအတွင်း၌ လှုပ်ရှားရွေ့လျားနေသည်ဟု ထင်ရသည်။ အမှန်မှာ ရှေးပုံသည် နောက်ပုံအတွင်းသို့ ကူးပြောင်းရောက်ရှိခြင်း မရှိ၊ ထို့ကြောင့် ပုံရိပ်များသည် လှုပ်ရှားခြင်း မရှိ၊ ကြည့်သူ၏ စိတ်က ပေါင်းစပ်ပေးမှုကြောင့် လှုပ်ရှားသည်ဟု ထင်ရသည်။
အလားတူပင် လျှပ်စစ်မီးဆိုင်းဘုတ်၌ မီးများ ဆိုင်းဘုတ်ပတ်ပတ်လည် ပြေးလွှားလှုပ်ရှားနေသည်ဟု ထင်ရတတ်သည်။ အမှန်မှာ မီးတစ်ပွင့်ပြီးမှ တစ်ပွင့် ရှေ့သို့ဆက်လက် မီးလင်းစေခြင်းဖြင့် လှည့်ပတ်ပြေးနေသည်ဟု ထင်ရ
စာမျက်နှာ-546
သည်။ ထိုအခါ မီးတစ်ပွင့်တည်း တစ်နေရာတည်းကိုသာ စူးစိုက်ကြည့်ရှု မှတ်သားနေပါက မီးတစ်ပွင့်သည် မပြေးဘဲ တစ်နေရာတည်းမှာပင် ရပ်နေသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။
အလားတူပင် ဝိပဿနာဉာဏ် ထက်မြက်လာသောအခါ ဤရုပ်ခန္ဓာကြီးသည် သွားလာလှုပ်ရှား ကွေးရာ ဆန့်ရာ၌ ဘယ်ကိုမျှ မရွေ့လျားဘဲ ရုပ်အသစ်တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ အပိုင်းပိုင်းအပြတ်ပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။
ကျွန်ုပ်တို့ငယ်စဉ်က ညအခါ အမှောင်ထဲတွင် မီးစတစ်ခုကိုင်၍ လှည့်ပတ်ရမ်းကြသည်။ မီးစသည် တစ်ခုတည်းဖြစ်သော်လည်း မြန်ဆန်စွာလှုပ်ရှားရွေ့လျားမှုကြောင့် စက်ဝိုင်းပုံ မီးဝိုင်း၊ ဘဲဥပုံမီးဝိုင်း၊ ကြက်ခြေခတ်ပုံ၊ ထဆင်ထူးပုံ စသည်ဖြင့် ပုံအမျိုးမျိုးပေါ်လာသည်။ လှုပ်ရှားမှုကို အနည်းငယ် အရှိန်လျော့ နှေးကွေးစေပါက မီးစက်ဝိုင်းမဟုတ်၊ မီးစတစ်စတည်းသာ ရွေ့လျားနေကြောင်း တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍သာ မီးစလေးခု၊ သို့မဟုတ် ရှစ်ခုကို နေရာတကျ လှုပ်ရှားတတ်ပါက အမှောင်ထဲတွင် ယောက်ျားရုပ်၊ မိန်းမရုပ်၊ ခွေးရုပ်၊ နွားရုပ် စသည့်ပုံများ ထင်လာနိုင်စရာရှိပါသည်။
အဝတ်အထည်များပေါ်တွင် ယောက်ျားရုပ်၊ မိန်းမရုပ်၊ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ ငှက်ရုပ် စသည်ဖြင့် အရုပ်အမျိုးမျိုး တွေ့ဖူးကြပါလိမ့်မည်။ ထိုအဝတ်အထည်မှ ချည်မျှင်ချည်ချောင်းများကို တစ်မျှင်စီ တစ်စစီ ဆွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ထိုရုပ်ပုံများကို မတွေ့နိုင်တော့ချေ။ ချည်မျှင်များ စုပေါင်းနေသည့်အခိုက်သာလျှင် ရုပ်ပုံများ ပုံပေါ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အရောင်အသွေးရှိသော ချည်မျှင်အမျိုးမျိုးကို အစီအစဉ်နေရာတကျ ထည့်သွင်း၍ ယက်လုပ်လိုက်ပါက ထိုရုပ်ပုံများ ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာမည် ဖြစ်သည်။
ရုပ်မြင်သံကြားစက်တွင် အရောင်အသွေးရှိသော မီးလင်းတန်းများကို မှန်ချပ်ပေါ်၌ လျင်မြန်စွာ ပြေးသွားစေသောအခါ ရောင်စုံချည်မျှင်တန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ယင်းရောင်စုံ ချည်မျှင်တန်းများကို လိုအပ်သလို အကွက်ချ၍ ယက်လုပ်လိုက်သောအခါ ယောက်ျားရုပ်၊ မိန်းမရုပ်၊ သစ်ပင်၊ တောတောင်၊ တိရစ္ဆာန်ပုံများ ဖြစ်ပေါ်လာတော့သည်။ မီးအလင်းတန်း များလျှင် ပုံသည် သိပ်သည်းကျစ်လစ်၍ မီးအလင်းတန်း နည်းလျှင် ပုံသည် ပွယောင်းယောင်း ဖြစ်နေမည်။ ထို့ကြောင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှန်ချပ်ပေါ်ရှိ ပုံများကို တစ်လက်မကွက် အတွင်း တစ်နေရာတည်း စူးစိုက်ကြည့်ရှု မှတ်သားနေပါက မီးတန်းများ တရွေ့ရွေ့ ရွှေ့လျားနေသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မှန်ချပ်မျက်နှာပြင် တစ်ခုလုံး ခြုံငုံ၍ကြည့်ပါမူ- ယောက်ျားရုပ်၊ မိန်းမရုပ်များ လှုပ်ရှားနေဟန်ကို တွေ့မြင်ရ...
စာမျက်နှာ-547
မည်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မှန်ချပ်ပေါ်၌ တစ်လက်မကွက်မျှသာ စူးစိုက်ကြည့်နေပါက ယောက်ျား မိန်းမရုပ်ကို မမြင်ရဘဲ မီးအလင်းတန်း လှုပ်ရှားပြေးလွှားမှုကိုသာ တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့၏မျက်စိသည် ပရမတ္ထရုပ်အစစ်အမှန် တစ်ခုချင်းကို အပိုင်းပိုင်းအပြတ်ပြတ် မြင်ပါသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့၏စိတ်က စုပေါင်းတွဲစပ် ဆက်စပ်ပေးမှုကြောင့် အပေါင်းလိုက် အစုလိုက်သာ သိရှိနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအပေါင်းအစုလိုက် သိခြင်းကို ပညတ်သိ ဟုခေါ်သည်၊ သမူဟပညတ်မည်၏။
ပညတ်သိနှင့် ပရမတ်သိ
အဝတ်အထည်ပေါ်ရှိ ယောက်ျားပုံ၊ မိန်းမပုံများကိုသိခြင်းသည် အစုလိုက် အပေါင်းလိုက် သိခြင်းဖြစ်၍ ပညတ်သိ မည်၏။ ယင်းအဝတ်အထည်၌ ချည်ချောင်း တစ်ချောင်းစီ တစ်ချောင်းစီ၊ တစ်မျှင်စီ တစ်မျှင်စီကို ခွဲခြား၍သိခြင်းသည် ပရမတ္ထတရား အစစ်အမှန်တရားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး သိခြင်းမည်၏။
တစ်ဖန် ချည်မျှင် ချည်ချောင်းဟူသည် ဝါဂွမ်းမွေးများကို စုပေါင်း လိမ်ကျစ်ထားခြင်း ဖြစ်၍ ချည်မျှင်ဟူသောအသိသည် ပညတ်သိ မည်၏။ ဝါဂွမ်း အမွေးအမျှင်ကို သိခြင်းသည် အစစ်အမှန်တရား ပရမတ္ထနှင့် နီးစပ်သောအသိ မည်၏။ တစ်ဖန် ဝါမွေးဝါမျှင်တစ်ခုသည် အဏုမြူမှုန့်များ ပေါင်းစပ် ဆက်စပ် ဖွဲ့စည်းထား၏။ ထို့ကြောင့် ဝါမွေးဝါမျှင်ကို သိခြင်းသည် ပညတ်သိမည်၏။ အဏုမြူမှုန့်များကို သိခြင်းသည် အစစ်အမှန်ပရမတ္ထတရားနှင့် နီးစပ်သောအသိမည်၏။ ယင်းအဏုမြူမှုန့်များ၏ နူးညံ့ခက်မာမှု သဘော၊ ပူမှုအေးမှုသဘော၊ ဖွဲ့စည်းယိုစီးမှုသဘော၊ လှုပ်ရှားငြိမ်သက်မှုသဘောကို သိခြင်းသည် ပရမတ္ထ အစစ်အမှန်တရားကို သိခြင်းဖြစ်၏။ ပညတ်ကိုကျော်လွန် ထိုးဖောက်၍ ပရမတ်တိုင်အောင် သိခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို သိသည်ဟုဆိုရာ၌ ဦးခေါင်း၊ ခြေ၊ လက်၊ ကိုယ်လုံး ဟု အပေါင်းလိုက် အစုလိုက် သိမှုသည် (သမူဟ) ပညတ်သိသာဖြစ်၏။ ငါ၏ လက်မောင်းသည် လုံးသည်၊ ပြားသည်၊ ရှည်သည်၊ ငါ၏ဆံပင်သည် ကွေးသည်၊ ဖြောင့်သည်၊ တိုသည်၊ ရှည်သည်။ ဤသို့သိသော အသိဉာဏ်များသည် ပညတ်သိသာ ဖြစ်၏။ အစစ်အမှန်ပရမတ္ထတရားထိအောင် မသိသေးချေ။
ခန္ဓာကိုယ် အတွင်း၌ ပူခြင်း၊ အေးခြင်း၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ လေးလံခြင်း၊ ပေါ့ပါးခြင်း၊ ညောင်းညာ ကိုက်ခဲခြင်း၊ တောင့်တင်းခြင်း စသော အမူအရာများ အခြေအနေများကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် စူးစိုက် ရှုမှတ်ရမည်။ ခြေထောက်က လေးသည်၊ လက်မောင်းက တောင့်သည်၊ လက်ဖျား အေးသည်၊ နှာခေါင်း
စာမျက်နှာ-548
ယားသည် ဤသို့ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် တွဲဖက်ပေါင်းစပ် သိနေသော အသိဉာဏ်သည် ပရမတ်သိ မဟုတ်၊ ပညတ်သိသာ ဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ခန္ဓာသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် ဓာတ်သဘောမျှဖြစ်သည်။ ထုထည်အမာခံ ဒြပ်မရှိ၊ ရုပ်ဓာတ်များ အချင်းချင်း မှီတွယ် ပေါင်းစပ် ဖွဲ့စည်း ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို လက္ခဏာတစ်ခုစီ ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ ရှုမြင်ရမည်။ အရှည်၊ အတို၊ အလုံး၊ အဝိုင်း စသော ပုံသဏ္ဌာန်သည် သဏ္ဌာနပညတ် ဖြစ်သည်။ ချည်မျှင်များ ပေါင်းစပ်၍ အထည်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း သဘော၊ ရုပ်ကလာပ်စည်းများ ပေါင်းစပ်၍ ဤရုပ်ခန္ဓာကြီး ဖြစ်တည်နေမှု သဘောသည် သမူဟပညတ် မည်၏။
မီးဆိုင်းဘုတ်တစ်ခု၌ မီးများ ရှေ့နောက် စဉ်ဆက် ဖွင့်မှိတ်ခြင်းကို မီးပြေးနေသည်ဟု ထင်ရသကဲ့သို့ သွားလာလှုပ်ရှား ဆန့်မှု ကွေးမှုတို့ကို တစ်ဦးတည်း တစ်ယောက်တည်း တစ်ခုတည်းအဖြစ် ထင်မှတ်နေခြင်းသည် သန္တတိပညတ် မည်၏။
ရုပ်ဝတ္ထုများဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်ရာ၌ အနှစ်အသား အပြည့်အဝ (တစ်ခဲနက်) ရှိသည်ဟု ထင်ကြရသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ခေါင်းပွ ပစ္စည်းများ၊ တစ်နည်း ဖောင်းဥများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခေါင်းပွဖြစ်ခြင်း သဘော၊ ဖောင်းဥပါဝင်ခြင်း သဘောကို အာကာသဓာတ် ဟု ခေါ်သည်။
ကျွန်းသားကို ရွှေဘော်ထိုးပြီး ကြည့်ပါက မျက်နှာပြင်သည် တစ်ခဲနက် တစ်သားတည်း ပိတ်မနေဘဲ လေခိုသည့် အကွက်ကလေးများ ဖောင်းဥများ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အလွန် မာကျော ကျစ်လျစ်သော ပျဉ်းကတိုးအနှစ်၊ တမလန်းသားအနှစ်တို့၌လည်း ဖောင်းဥကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ရိုးရိုးမျက်စိဖြင့် မမြင်ရပါက မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်လျှင် တွေ့နိုင်ပေသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆံပင်ကို မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ပါက ခေါင်းပွဖြစ်သည်ကို တွေ့ရသည်။
အလားတူ သံသတ္တုများကို မှန်ဘီလူးဖြင့် အဆတစ်ရာ အဆတစ်ထောင် ပုံကြီးချဲ့ ကြည့်ပါက သံအဏုမြူတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး ကြား အခေါင်းဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်။ အသေးငယ်ဆုံးဖြစ်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင် အဏုမြူ၌ အီလက်ထရွန် မြူမှုန်များသည် ဗဟိုချက် ဝတ်ဆံနှင့် ခွာလျက် ဝတ်ဆံကို လှည့်ပတ်နေသည်။ အလယ်၌ အခေါင်းဖြစ်နေသည်။ ထိုအဏုမြူမှုန်များ အချင်းချင်း တွဲစပ်ပြီးသော အခါ၌လည်း အီလက်ထရွန်မြူမှုန်သည် ရပ်မနေ ငြိမ်မနေဘဲ ပြေးလွှားလှည့်ပတ်နေသည်။ ထိုမြူမှုန်အချင်းချင်း ပြေးလွှားလှည့်ပတ်နေစဉ် အချင်းချင်း မထိခိုက်ရအောင် ကြားခံနယ်များ (အာကာသဓာတ်) ရှိနေပေသည်။
စာမျက်နှာ-549
ထို့ကြောင့် အသေးဆုံး အဏုမြူမှုန်က စ၍ သက်ရှိ သက်မဲ့အရာအားလုံး ခေါင်းပွပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မိမိခန္ဓာကိုယ် ဖွဲ့စည်းပုံကို ကြည့်လျှင် ဦးခေါင်းခွံအတွင်း၌ လိုဏ်ခေါင်း ဖြစ်နေသည်။ ကျောရိုး၊ လက်မောင်းရိုး၊ ပေါင်ရိုးတို့၏ အတွင်း၌လည်း အခေါင်းများရှိနေသည်။ သွေးကြောကြောတို့မှာလည်း အခေါင်းအသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗိုက်ခေါင်း ရင်ခေါင်း အတွင်း၌ အူခွေများမှာလည်း အခေါင်းရှိကြသည်။ အသည်း အဆုတ် နှလုံး များမှာလည်း အခေါင်းငယ်များ ရှိကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ခေါင်းပွဖြစ်နေသော်လည်း တစ်ခဲနက် အပြည့်ဟု ထင်မှတ်ကြ၏။ ဤသို့ ထင်မှတ်ခြင်းကို ဃနပညတ် ဟု ခေါ်သည်။ ဃနပညတ်ကြောင့် ခိုင်မာသည် အနှစ်သာရ ရှိသည် အားကိုးလောက်သည် ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် ကြက်ဆူသား လက်ပံသားသည် ပွသောကြောင့် မခိုင်၊ ထို့ထက် ကျွန်းသားက ခိုင်သည်။ ထို့ထက် ပျဉ်းကတိုးသား ပိတောက်သားက ခိုင်သည်။ ထိုထက် သံချောင်းက ခိုင်သည်။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် တစ်ခဲနက် အနှစ်သာရ ပြည့်သည်ဟု ထင်မှတ်မှုကြောင့် အတ္တ ဟု ထင်မှတ်ကြသည်။ ဤပညတ်များ ဖုံးလွှမ်းထားသဖြင့် အသိမှား အမှတ်မှား ဖြစ်ကြရသည်။
အနိစ္စကို သန္တတိပညတ်က ဖုံးလွှမ်းသည်၊ အနတ္တကို သမူဟပညတ်၊ ဃနပညတ်က ဖုံးလွှမ်းသည်၊ ဒုက္ခကို ဣရိယာပုထ်လေးပါးက ဖုံးလွှမ်းထားသည်၊ အသုဘကို အဆင်တန်ဆာက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။
နာမ်တရားကို ရှုမှတ်ခြင်း
ကိုယ်၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲမှု၊ စိတ်၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲမှု၊ ကိုယ်၌ဖြစ်သော ချမ်းသာမှု၊ စိတ်၌ဖြစ်သော ချမ်းသာမှု ဝေဒနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ အာရုံစူးစိုက် ရှုမှတ်ရမည်။ ဝေဒနာများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု တဖွဲဖွဲ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို မြင်အောင် ရှုရမည်။ မြင်သိစိတ်၊ ကြားသိစိတ် စသော စိတ်ဝိညာဉ်များ ဖြစ်ပေါ်တိုင်း ဖြစ်ပေါ်တိုင်း စူးစိုက် ရှုမှတ်လျှင် စိတ်များ တစ်ခုပြီးတစ်ခု တဖွဲဖွဲ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။
အလားတူပင် ရည်ရွယ်မှုများ၊ အားထုတ်မှုများ၊ ချစ်ခြင်းမုန်းခြင်း သနားခြင်းများ ဖြစ်လာသောအခါ၌လည်း သတိပြု စူးစိုက် ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုအခါ ထိုသဘောတရားများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို သိမြင်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်တို့၏ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်းကို ရေပြင်ပေါ်၌ မိုးပေါက်များ ကျလာသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေပွက်ကလေးများသည် ပေါ်လာပြီးနောက်
စာမျက်နှာ-550
ချက်ချင်းပျောက်၊ ရေပြင်ပေါ်၌ တုတ်ဖြင့်ရေးခြစ်လျှင် ချက်ချင်းကွယ်ပျောက်၊ တိမ်တိုက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ရောင်သည် ချက်ချင်းကွယ်ပျောက်၊ ဒုတ်ဒုတ်ဒုတ်ဒုတ် မြည်သော အင်ဂျင်စက်သံသည် ရှေ့အသံများ ကွယ်ပျောက်၍ နောက်အသံအသစ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။
ဝိပဿနာရှုသူအဖို့၌ ထိုဥပမာများထက် လျင်မြန်စွာ သင်္ခါရတရားများ ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို ထင်ရှားသိမြင်လာရသည်။ ထိုအခါ ဤလောက တစ်ခုလုံးသည် အိပ်မက်ပမာဖြစ်သည်။ မျက်လှည့်ပြသကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ညအမှောင်ထဲ၌ ဝိုင်း၍ပြသော မီးစစက်ဝိုင်းနှင့်တူသည်၊ ငှက်ပျောတုံးကို တစ်ဖတ်ချင်းခွာကြည့်သော်လည်း အနှစ်ကို မတွေ့ရ၊ အနှစ်ကင်းသည်ကို သိလာရသည်။ နွေးသော ကတ္တရာလမ်းပေါ်၌ နေရောင်ဟပ်၍ ရေအိုင်ဟု ထင်ရသော်လည်း အနီးရောက်လာသောအခါ ထိုနေရာ၌ ရေအိုင် မရှိတော့ဘဲ ခပ်လှမ်းလှမ်း ရှေ့နား၌ ရေအိုင် ရှိသည်ဟု ထင်ရသည်။ ဤသို့ အမြင်မှားခြင်းကို တံလျှပ်ဟုခေါ်သည်။ တံလျှပ်သည် သဲကန္တာရအတွင်း နေပူချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ တောသမင်သည် ယင်းတံလျှပ်ကို ရေအိုင်ထင်၍ ပြေးသွားရာ အနီးရောက်သောအခါ ရှေ့နား၌ ရှိသည်ဟု ထင်ရပြန်သည်။ ဤသို့ လိုက်ရင်း လိုက်ရင်း တောသမင် မောသွားသော်လည်း ထိုရေအိုင်ကို တကယ်မတွေ့နိုင်ချေ။ ခပ်လှမ်းလှမ်းမှာမူ မြင်နေရမည်သာ ဖြစ်သည်။
အလားတူပင် သဲကန္တာရအတွင်း၌ ခရီးအတန်ကွာဝေးသောနေရာမှ မြို့ရွာအဆောက်အအုံများသည် ခရီးသည်၏ ရှေ့မျက်နှာစာ ကောင်းကင်ယံတွင် ပုံရိပ်များ ထင်ဟပ်လာတတ်သည်။ ယင်း မြို့ရွာပုံရိပ်များသည် လိုက်လေ ပြေးလေ ဝေးလေဖြစ်သည်။ တံလျှပ်သဘော မျက်စိကို လှည့်စားခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဤလောကသည် တံလျှပ်နှင့်တူသည်။ ငှက်ပျောတုံးနှင့်တူသည် ဟု ဝိပဿနာရှုမှတ်သူအား ထင်မြင်လာသည်။
ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းတရား ၁၀-ပါး
ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်မှုကို ဆင်ခြင်သိမြင်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အဆင့်မြင့်လာသောအခါ ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီအား ထူးခြားသော တရား (၁၀)မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာလျှင် သာမန် ပျော်မွေ့မှုထက် လွန်ကဲသော တရား၌ ပျော်မွေ့မှုကို ခံစားရသောကြောင့် သာမန်ယောဂီတို့အနေဖြင့် ထိုတရားများကို မဂ်တရား, ဖိုလ်တရားဟု အထင်
စာမျက်နှာ-551
မှားတတ်ကြသည်။ မိမိကိုယ်ကိုလည်း “ငါ မဂ်ရပြီ, ဖိုလ်ရပြီ”ဟု စွဲလမ်းပြီး အထင်ကြီးတတ် အထင်မှားတတ်ကြသည်။
ယင်းသို့ အထင်မှားခြင်း၊ အထင်ကြီးခြင်းသည် အားထုတ်လက်စ ဝိပဿနာအတွက် အနှောင့်အယှက် အဖျက်အဆီး တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာ လမ်းကြောင်းပေါ်မှ လွဲချော်သွားတတ်သည်။ ထိုတရားများကို မဂ်ဟု အထင်မှားပြီး အားရ ကျေနပ်မှုကြောင့် ဝိပဿနာကို ဆက်လက် အားမထုတ်ဘဲ ရပ်ဆိုင်းသွားတတ်သည်။ တောက်ပြောင်လာသော ဝိပဿနာကို ညစ်နွမ်းသွားစေတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတရားများကို ပါဠိလို “ဥပက္ကိလေသတရားများ” ဟု လည်းကောင်း၊ မြန်မာလို “ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားများ” သို့မဟုတ် **“ဝိပဿနာ၏ အညစ်အကြေးများ”**ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။
ထိုတရားတို့သည် မဂ်, ဖိုလ်ရပြီးသော အရိယပုဂ္ဂိုလ်အားလည်းကောင်း၊ ပဋိပတ်အကျင့်ကို မှားယွင်းစွာ ကျင့်သူအားလည်းကောင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ချထားလျက် ရပ်နားနေသူ (တစ်ဝက် တစ်ပျက် အားထုတ်သူ) အား လည်းကောင်း၊ ပျင်းပျင်းရိရိ ခပ်ပေါ့ပေါ့ အားထုတ်သူအားလည်းကောင်း မဖြစ်ပေါ်ပေ။ ပဋိပတ်အကျင့်ကို နည်းမှန်လမ်းမှန်ဖြင့် မရပ်မနား ကြိုးစား အားထုတ်သော ယောဂီအား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုတရားများ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်ကြမည်သာတည်း။ ထိုတရားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ၁၀-ပါး ရှိပါသည်-
(၁) ဩဘာသ = အရောင် အလင်း၊
(၂) ပီတိ = နှစ်သက် အားရခြင်း၊
(၃) ပဿဒ္ဓိ = ငြိမ်းအေးခြင်း၊
(၄) အဓိမောက္ခ = အလွန် သဒ္ဓါကြည်လင်ခြင်း၊
(၅) ပဂ္ဂဟ = ဝီရိယပုံမှန် ဖြစ်နေခြင်း၊
(၆) သုခ = စိတ်ချမ်းသာခြင်း, ဝမ်းသာခြင်း၊
(၇) ဉာဏ = ဉာဏ်ထက်မြက် လျင်မြန်ခြင်း၊
(၈) ဥပဋ္ဌာန = သတိ အလွန်ကောင်းခြင်း၊
(၉) ဥပေက္ခာ = ဝိပဿနာရှုမှု ဟန်ချက် ညီနေ၍ အားမစိုက်ရဘဲ အလိုလို ဖြစ်နေခြင်း၊
(၁၀) နိကန္တိ = ဝိပဿနာ၌ သာယာ ငြိကပ်ခြင်း၊
စာမျက်နှာ-552
(၁) ဩဘာသ = အရောင်အလင်း
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်မှ အရောင်အလင်းသည် သမထအားထုတ်မှု သမာဓိ သက်သက်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။
သမာဓိသက်သက်ကြောင့် ကိုယ်မှ အရောင်အလင်း ထွက်ပုံ သာဓကကို အကျဉ်းချုပ် ထုတ်ပြပါဦးမည်။
အနာထပိဏ်သူဌေးကြီးသည် ရာဇဂြိုဟ်သူဌေးအိမ်၌ ရောက်နေခိုက် ဘုရားပွင့်တော်မူနေကြောင်း ကြားသိရ၍ ချက်ချင်း ဘုရားဖူးသွားရန် ကြံစည်နေသည်။ သို့ရာတွင် ညအချိန် ဖြစ်နေ၍ သွားခွင့် မရသောကြောင့် “နံနက်လင်းမှ စောစော ထသွားတော့မည်”ဟု စဉ်းစားရင်း ဘုရားရှင်ကို အာရုံပြုလျက် ဘုရားရှင်ထံ စိတ်ရောက်လျက် အိပ်စက်လေသည်။
အနာထပိဏ်သူဌေးကြီးသည် ထိုည အိပ်ပျော်ရာမှ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် နိုး၏။ ဘုရားရှင်ကို သတိရနေသည့် ဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာ အဟုန်ကြောင့် နိုးတိုင်း နိုးတိုင်း အလင်းရောင်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိန်ထိန်ကြီး လင်းပြီဟု မှတ်ထင်ကာ အိပ်ရာမှ ထပြီး ကြည့်ရှု စုံစမ်းသောအခါမှ မလင်းသေးကြောင်း သိ၍ ပထမအကြိမ်နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်အိပ်ခဲ့သည်။
တတိယအကြိမ်၌ကား ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါဖြင့် တကယ်မိုးလင်းပြီ ထင်မှတ်ကာ ဘုရားရှင်ထံသို့ တစ်ယောက်တည်း ထသွားလေသည်။ မြို့ပြင် သုဿာန်သို့ ရောက်၍ သူသေကောင်နှင့် သွားတွေ့ရာမှ ကြောက်လန့်စိတ် ဖြစ်ပေါ်ပြီး စိတ်ပျံ့လွင့်ကာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ အားနည်းသွားသောကြောင့် အလင်းရောင် ကွယ်ပျောက်ပြီး အမှောင်အတိကျလေသည်။ ဤကား သမာဓိအားကောင်းသောကြောင့် အလင်းရောင် ဖြစ်ပေါ်လာပုံတည်း။
ဝိပဿနာဉာဏ်ကြောင့် ဖြစ်သော အရောင်အလင်း ဩဘာသသည် အချို့ ယောဂီအား အနည်းငယ်မျှဖြစ်ပြီး တစ်ခဏမျှသာ တည်တံ့၏။ လက်နှိပ်ဓာတ်မီးနှင့် ထိုးလိုက်သလို ဝင်းခနဲဖြစ်သည်။ သပိတ်လုံးကြီးလို၊ လင်ပန်းကြီးလို ဝိုင်းဝိုင်းစက်စက် ချာချာလည်နေသော အလင်းရောင်ကိုလည်း တွေ့ရတတ်သည်။ အချို့သောယောဂီများမှာ အခန်းတစ်ခုလုံးဖြစ်စေ၊ ထို့ထက်မက အကျယ်အဝန်း ဖြစ်စေ လင်းထိန်နေသည်။ ကြာမြင့်စွာလည်း တည်တံ့နေသည်။
ကားမီးနှင့် ထိုးထားသလို၊ လက်ဆွဲဓာတ်မီးကြီး ထွန်းထားသလို၊ လဝန်း နေဝန်းကြီး လင်းနေသလို အမျိုးမျိုး တွေ့ရတတ်သည်။ ထိုအလင်းရောင်သည်
စာမျက်နှာ-553
ကိုယ်ထဲမှထွက်လာသည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေ့နားဘေးနားတွင် ပေါ်လာသည်ဟု လည်းကောင်း၊ အထက်က အောက်က ပေါ်လာသည်ဟု လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး ထင်ရတတ်သည်။
ထိုအလင်းရောင်မျိုး ညအခါ၌ပေါ်လာလျှင် အလင်းရောင်ပျံ့နှံ့ရာ အရပ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ထင်ထင်ရှားရှား မြင်ရသည်။ နေ့အခါ၌ ပေါ်ပေါက်လျှင်လည်း ထူးခြားထင်ရှားစွာ တွေ့ရသိရ၏။ ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်အောင် ကွယ်ခြား ဝေးကွာလျက်ရှိသော်လည်း မျက်မှောက်မှာကဲ့သို့ပင် မြင်ရတတ်သည်။
ယောဂီများ သတိထားရန်
ဤအလင်းရောင်မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ယောဂီသည် “မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် တရားထူးကို ရသောကြောင့် အလင်းရောင် ဖြစ်ပေါ်သည်”ဟု ထင်မှတ်တတ်သည်။ ထိုအလင်းရောင်ကိုပင် နိဗ္ဗာန်တရားထူးဟု ထင်တတ်သည်။ မိမိကိုယ်ကိုလည်း “ငါ မဂ်ရပြီ”ဟု အထင်ကြီးသွားတတ်သည်။ ထိုသို့ မထင်မှတ်တောင်မှ ထိုအလင်းရောင်ကို သာယာနှစ်သက် သဘောကျလျက် နေမိတတ်သည်။
ထိုသို့ အရောင်အလင်းပေါ်၌ သာယာနှစ်သက်နေသူသည် ဝိပဿနာရှုမှတ်မှု ပျက်တတ်၏။ ရှုမှတ်နေပါသော်လည်း အာရုံသင်္ခါရတို့မှာ ရှေးကလို သန့်ရှင်း ပီပြင်စွာ မထင်ရှားနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုအရောင်အလင်းကိုပင် ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်း တရားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ထိုအရောင်အလင်း ဖြစ်ပေါ်ရုံသက်သက်ကား ဝိပဿနာညစ်ညူးမှု မဖြစ်နိုင်။ သို့ရာတွင် ထိုအရောင်အလင်းကို သာယာတပ်မက်မှု တဏှာ၊ အထင်ကြီးမှု ထောင်လွှားမှု မာန၊ အထင်မှားမှု ဒိဋ္ဌိ ဤကိလေသာ တရားဆိုးများသာလျှင် ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်း ဘေးရန်အစစ် ဖြစ်ကြသည်။ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းကပ်ငြိ ခံရမှုကြောင့် ဤအရောင်အလင်းကို ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
(၂) ပီတိ = နှစ်သက်ခြင်း
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်အဆင့်၌ နှစ်သက်မှု အားရမှု ပီတိ (၅)မျိုး ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ပေါ်လာရာတွင် အစဉ်အတိုင်း တိုးတက်ပြီး ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ထက်သန်လာသောအခါ၌ကား ဝါဂွမ်းဆိုင်ကြီးကို ဆီဖြင့်ထိလိုက်သည့်အခါ ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်၍ အိကျသွားသကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်ကာ နှစ်သက်မှုအရသာကို ခံစားရသော ဖရဏာပီတိ မျိုး ဖြစ်ပေါ်တတ်ပေသည်။
စာမျက်နှာ-554
ယောဂီသည် ဖရဏာပီတိအဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ တစ်စုံတစ်ခုသော ကိုယ်နှုတ် အမူအရာကိုမျှ မပြုတော့ဘဲ ငြိမ်သက်လျက်သာ ရှိနေတတ်သည်။ မျက်တောင်မျှ မခတ်ချင်လောက်အောင်၊ မျက်စိမျှ မဖွင့်ချင်လောက်အောင် ငြိမ်သက်သိမ်မွေ့စွာ စည်းစိမ်တွေ့နေ၏၊ ပီတိ၏ အရသာကို ခံစားနေမိတတ်သည်။ ပီတိ၏ အရသာကို လက်မလွှတ်တော့ဘဲ ဆက်လက် ခံစားနေလျှင် ဝိပဿနာရှုမှတ်မှု ပျက်ပြားသွားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်သက်ခြင်း ပီတိကိုလည်း ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်း တရားတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုရသည်။ (ပီတိ ၅ မျိုး အကြောင်းကို ဤကျမ်းစာ (ဒု/တွဲ) စာမျက်နှာ ၅၅-၌ ပြခဲ့ပြီ။)
(၃) ပဿဒ္ဓိ = ငြိမ်းအေးခြင်း
ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ရသော ပျံ့လွှင့်ခြင်း၊ ပူပန်ခြင်းများ ကင်းစင်နေသောကြောင့် ကိုယ်ထဲစိတ်ထဲ၌ သက်သောင့်သက်သာ ငြိမ်းအေးစွာ ဖြစ်နေခြင်းကို ပဿဒ္ဓိ-ဟု ခေါ်သည်။
ဤပဿဒ္ဓိဟူသော ငြိမ်းအေးခြင်းသဘောသည် နေပူထဲမှ သစ်ပင်ရိပ်သို့ ရုတ်တရက် ရောက်သွားသကဲ့သို့၊ မောပန်းနေရာမှ ရုတ်တရက် အမောအပန်း ပြေသွားသကဲ့သို့ သက်သောင့်သက်သာ ခံစားရခြင်း ဖြစ်သည်။
ဝိပဿနာရှုသူသည် ပဿဒ္ဓိ အားကြီးလာသောအခါ သက်သက်သာသာ ဖြစ်နေရုံမျှမက တစ်ကိုယ်လုံးအနှံ့ ပေါ့ပါးသွက်လက်ကာ နေလို့ထိုင်လို့ကောင်းပြီး ဇိမ်တွေ့နေသည်။ ဥပမာအနည်းငယ်မျှ ရိပ်စားမိရန်မှာ နေပူကျဲကျဲ ခရီးဝေးမှ လာခဲ့သူသည် နေအိမ်၌ အပန်းဖြေပြီး ရေမိုးချိုး အဝတ်သစ်လဲပြီး အိပ်ရာ သန့်သန့်ပေါ်၌ လဲလျောင်းအနားယူလိုက်သောအခါ တစ်ကိုယ်လုံး လန်းဆန်းသွက်လက် ပေါ့ပါးမှု အရသာကို ခံစားရ၏။ ဤကား ပဿဒ္ဓိ အရသာကို မှန်းဆရုံမျှသာ ဥပမာဆောင်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ငြိမ်းအေးခြင်း ပဿဒ္ဓိ ဖြစ်လာလျှင် သူ၏ တွဲဖက်များ ဖြစ်သော ကိုယ်စိတ်ပေါ့ပါး သွက်လက်ခြင်း လဟုတာ၊ ကိုယ်စိတ်နူးညံ့ခြင်း မုဒုတာ၊ အမှု၌ ခံ့ခြင်း = ကမ္မညတာ၊ လေ့လာခြင်း = ပါဂုညတာ၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း = ဥဇုကတာ စေတသိက်များလည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။
ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းအေးမှု သက်သက်သာသာဖြစ်မှု ပဿဒ္ဓိကို တွယ်တာနေတတ်သည်။ ပဿဒ္ဓိသည် ဝိပဿနာရှုမှုအတွက် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ပဿဒ္ဓိကိုလည်း ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။
စာမျက်နှာ-555
ထိုပဿဒ္ဓိဖြစ်လာသောအခါ ယောဂီ၏ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး အလွန် ပေါ့ပါးနေမည်။ ရှုမှတ်မှုများလည်း ပေါ့ပါးလျင်မြန်နေမည်။ သွားရာ၊ ထိုင်ရာ၊ အိပ်ရာ၊ ကွေးရာ၊ ဆန့်ရာ စသည်တို့၌ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ခြေ၊ လက်များ မရှိသလိုပင် ပေါ့ပါးနေတတ်သည်။ ခရီးဝေးကို သွားလိုက်ရလျှင် ခဏလေးနှင့် ရောက်မည်ဟု ထင်တတ်သည်။ ထပြေးလိုစိတ်များပင် ဖြစ်လာတတ်သည်။ စိတ်အလိုအတိုင်း မပြုလုပ်ရန် အထူး သတိထားရမည်။
နေပြီး မည်သူ့ကိုမဆို ရိုသေကိုင်းညွတ်ရန် ဝန်မလေးပေ။ ကြမ်းတမ်းသော အာရုံများ ကြမ်းတမ်းသော လူများနှင့် မတွေ့လိုဘဲ အေးအေးသာသာ ရှုမှတ်၍ နေလိုသည်။ တရားရှုမှတ်ရန် အထူးပင် ခံ့ကျန်း လျောက်ပတ်ချိန်ဖြစ်သည်၊ တစ်နာရီ၊ နှစ်နာရီကြာအောင် တစ်ထိုင်တည်း ရှုမှတ်နေသော်လည်း ကိုယ်ထဲ၌ ညောင်းညာကိုက်ခဲခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်း၊ မောပန်း နာကျင်ခြင်းများ မရှိဘဲ ပကတိအနေအထား အတိုင်း ရှိနေတတ်သည်။
ရှုမှတ်မှု အာရုံပေါ်၌ အစဉ်အတိုင်း ကျရောက်ပြီး တွန့်ခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း မရှိဘဲ ရှုမှတ်မှုအရှိန် ကောင်းနေတတ်သည်။ မကောင်းမှု၌ စိတ်ဝင်စားခြင်း၊ မိမိအပြစ်ကို ဖုံးကွယ်လိုခြင်း၊ မရှိသောဂုဏ်ကို ဖော်ပြဟန်ဆောင်လိုခြင်းတည်းဟူသော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှုများမှ လုံးဝကင်းစင်နေသည်။ စိတ်နှလုံး အလွန် ဖြောင့်စင်းနေသည်။
ဤကဲ့သို့ ပဿဒ္ဓိ စသော တရားများ ထက်သန်စွာ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် ကိုယ်ရောစိတ်ပါ ငြိမ်းချမ်းသက်သာ၍ အလွန်နေထိုင်ကောင်းသည်၊ အလွန် ချမ်းသာသည်ဟု ထင်ရတတ်သည်။ ထိုတရားများကို တရားထူးတရားမြတ် “မဂ်” ဟု ထင်မြင် ယူဆတတ်သည်။
(၄) အဓိမောက္ခ = အလွန် သဒ္ဓါကြည်လင်ခြင်း
ဝိပဿနာရှုမှတ်စိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဒ္ဓါတရားသည် အလွန်ကြည်လင်သော သဒ္ဓါတရား ဖြစ်သည်။ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ၌ သက်ဝင် ယုံကြည် ဆုံးဖြတ်နိုင်သောကြောင့် အဓိမောက္ခဟု ခေါ်သည်။ ဤသဒ္ဓါတရားသည် ယုံကြည်ရုံမျှ မဟုတ်ဘဲ စူးစိုက်သက်ဝင် ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းသဘော ရှိသည်။
အဓိမောက္ခဟုခေါ်သော သဒ္ဓါတရားကြောင့် ဝိပဿနာရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်း စိတ်သည် ညစ်ညူးခြင်းမရှိဘဲ အလွန်ကြည်လင်နေသည်။ မမှတ်ဘဲရပ်နားနေလျှင်လည်း ကြည်လင်လျက်သာရှိ၏။ ဤအဓိမောက္ခသဒ္ဓါ၏ အစွမ်းကြောင့်
စာမျက်နှာ-556
ကံ၊ ကံ၏အကျိုးနှင့် ရတနာသုံးပါး၏ ဂုဏ်ကို ယုံကြည်မှုသည်လည်း ထက်သန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုအခါ မိမိကိုယ်တိုင် ဆက်လက် အားထုတ်ရန် အားတက်သရော ကြံစည်နေတတ်သည်။ သူတစ်ပါးကိုလည်း တိုက်တွန်းရန် ကြံစည်မိတတ်သည်။ တရားအားထုတ်သူများနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာတို့ကိုလည်း အထူးကြည်ညိုနေတတ်သည်။
ဤကဲ့သို့ စိတ်ကလည်း အလွန်ကြည်လင်၊ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးတရားနှင့် ရတနာသုံးပါးအပေါ် ယုံကြည်မှုကလည်း အလွန်ထက်သန်လှသောကြောင့် တရားထူးရပြီဟု မှတ်ထင်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါ လွန်ကဲခြင်း အဓိမောက္ခသည် ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း တရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။
(၅) ပဂ္ဂဟ = ဝီရိယပုံမှန် ဖြစ်နေခြင်း
မလျော့လွန်း မတင်းလွန်း အလယ်အလတ် ညီမျှမှန်ကန်စွာ အားထုတ်သော ဝီရိယကို ပဂ္ဂဟဟုခေါ်သည်။ ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီသည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လာသောအခါ နာမ်ရုပ်ကို ရှုမှတ်ရာ၌ အထူးတလည် ကြောင့်ကြလည်း မစိုက်ရ၊ လုံးဝကြောင့်ကြ မစိုက်ဘဲလည်း မဟုတ်မူ၍ မှန်မှန်ကလေး ရှုမှတ်လာနိုင်သည်။
ထိုကဲ့သို့သော ကာလမျိုး၌ ယောဂီသည် အထူး ကြောင့်ကြမစိုက်ရဘဲ မှတ်သင့်သမျှကို သူ့အလိုလိုဝင် မှတ်လျက် မှတ်လျက် ဖြစ်နေတတ်သည်၊ ထိုသို့ အလိုက်သင့် ရှုမှတ်မှုဖြစ်နေသည့်အခါ ယောဂီအနေဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးမှု မာနဝင်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မှန်မှန်ကလေး ရှုမှတ်အားထုတ်မှု ပဂ္ဂဟသည်လည်း ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း တရားတစ်ခု ဖြစ်သည်။
(၆) သုခ = ချမ်းသာခြင်း
ဝိပဿနာ ရှုမှတ်သောစိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲလျက် အလွန်အမင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာခြင်း သုခ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုချမ်းသာသုခမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာချိန်၌ အတော်အတန် ရောဂါဝေဒနာများ ပျောက်ကင်းသွားတတ်သည်။ ထိုချမ်းသာသုခမျိုးကို ဝိပဿနာယောဂီမှတစ်ပါး အခြားသောသာမန် လူနတ်တို့ မတွေ့နိုင်၊ မခံစားနိုင်ကြပေ၊ ထိုချမ်းသာသုခနှင့်အတူ များစွာ နှစ်သက်အားရမှု ပီတိနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုတို့လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။
သို့သော် ထိုချမ်းသာသုခကို ဝိပဿနာယောဂီအနေဖြင့် အမြိုက်နိဗ္ဗာန်အစစ်ဟု ထင်နေလျှင် ဆက်လက်အားထုတ်ရမည့် ဝိပဿနာအတွက် အနှောင့်အယှက် အညစ်အကြေးဖြစ်တော့၏။ ထိုချမ်းသာသုခကို မစွဲလမ်း၊ အထင်မကြီးဘဲ ဆက်လက်အားထုတ်ရာ၏။
စာမျက်နှာ-557
(၇) ဉာဏ = ဉာဏ်ထက်မြက် လျင်မြန်မှု
ယောဂီသည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်သောအခါ ဒွါရခြောက်ပါး၌ အလွန် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်တို့ကို ရှုမှတ်ရင်း ရှုမှတ်ရင်း ရှင်းလင်းပြတ်သား ထင်ရှားစွာ သိမြင်လာသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဓားထက်ထက်နှင့် ဗူးသီး ခရမ်းသီးကို တိခနဲ ရှင်းခနဲ ပြတ်သွားအောင် လှီးဖြတ်လိုက်သကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်ကို ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်း တိခနဲ တိခနဲ ရှင်းခနဲ ရှင်းခနဲ ပြတ်ပြတ်သားသား ပိုင်းခြားလျက် သိသိသွား၏။ နာမ်ရုပ် အဖြစ်အပျက်အပေါ်၌ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘောများကိုလည်း ရှင်းလင်းစွာ သိသိသွား၏။ ထိုသို့ သိမှုကို ဉာဏ = သိမြင်မှု ဉာဏ်ပညာဟု ခေါ်သည်။
ယောဂီသည် ရုပ်နာမ်ကို ရှုမှတ်ရင်း ဤကားရုပ်၊ ဤကား နာမ်ဟု တိခနဲ ရှင်းခနဲ သိခြင်း၊ အနိစ္စ စသည်တို့၏သဘောကို ရှင်းခနဲ သိနေခြင်းကို တရားထူးဟူ၍လည်းကောင်း၊ တရားထူးရ၍ ဤသို့ လျင်မြန် ထက်မြက် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ သိနိုင်သည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ထင်မှတ်သာယာတတ်၏။ ထိုသို့ ထင်မှတ်သာယာနေလျှင် ဝိပဿနာရှုမှတ်မှု ပျက်စီး၏။
ထို့ကြောင့် ထိုသို့ သိမြင်မှုများ ထက်မြက် လျင်မြန်မှုကိုလည်း ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း တရားဟု ဆိုရလေသည်။
(ဂ) ဥပဋ္ဌာန = သတိ အလွန်ကောင်းခြင်း
အမှတ်ခံ ရုပ်နာမ်များက ရှုမှတ်သည့်စိတ်ထဲသို့ အလိုလိုဝင်ရောက်လာသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ရှုမှတ်စိတ်ကလည်း အရှုခံ နာမ်ရုပ်များထဲသို့ အလိုလို ဝင်ရောက်သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း ထင်ပေါ်သော သတိကို ဥပဋ္ဌာန-ဟု ခေါ်သည်။
ရုပ်နာမ်အာရုံကို ပေါ်လွင် ထင်ရှားစေတတ်သော ဤသတိထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် အလွန် သိမ်မွေ့ နူးညံ့သော ရုပ်နာမ်အမူအရာကလေးများသည် မြုပ်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ သတိ၌ အလွန် ထင်ရှားလျက် ရှိ၏။ ရှေ့အမှတ် ဆုံးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နောက်အာရုံက အရန်သင့် ထင်ပေါ်လျက်ရှိ၏။
ဤကဲ့သို့ ရှုမှတ်မှုသတိနှင့် ရုပ်နာမ်အာရုံ၊ ရုပ်နာမ်အာရုံနှင့် သတိ၊ ရှေ့အမှတ်နှင့် နောက်အာရုံ အရန်သင့် အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ယောဂီအနေဖြင့် တရားထူးဟူ၍ စွဲမှတ်အထင်ကြီးတတ်သည်။ ထိုဥပဋ္ဌာန-ဟု ခေါ်သော သတိ၌ စွဲလမ်း နှစ်သက် အထင်ကြီးနေလျှင် ဝိပဿနာအတွက် အနှောင့်အယှက် အညစ်အကြေး ဖြစ်၏။
စာမျက်နှာ-558
ဤအချိန်၌ နောက်ကြောင်းပြန် စဉ်းစား ဆင်ခြင်မိပါက လွန်ခဲ့ပြီးသော အတွေ့အကြုံ အဖြစ်အပျက်အာရုံများ အလုံးစုံ ထင်မြင်လာ၏။
(၉) ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း
ဤ၌ ဥပေက္ခာ ဆိုသည်မှာ ဝိပဿနုပေက္ခာကို လည်းကောင်း၊ ယင်း၏ ရှေ့သွားဖြစ်သော အာဝဇ္ဇန်းကို လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ (ဝိပဿနုပေက္ခာကို ဤကျမ်းစာ(ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ ၃၀၁-၌ ပြခဲ့ပြီး)
မြင်မှု ကြားမှု စသည်၌ လည်းကောင်း၊ ရှုမှတ်မှု၌ လည်းကောင်း စိတ်တစ်ခုခု ဖြစ်တော့မည်ဆိုလျှင် အာရုံကိုစတင်၍ လှမ်းယူမှု (အာဝဇ္ဇန်း) စိတ်က ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ထိုအာဝဇ္ဇန်းစိတ်က ကောင်းသောအာရုံကို ဆင်ခြင်လျှင် နောက်စိတ်များလည်း ကောင်းသော စိတ်များ ဖြစ်ကုန်၏။ မကောင်းသောအာရုံကို ဆင်ခြင်လျှင် နောက်စိတ်များလည်း မကောင်းသော စိတ်များ ဖြစ်ကုန်၏။
ထို့အတူ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရှေးမဆွကပင် နာမ်ရုပ်ဖြစ်ပျက်ကို ရှုမှတ်မည်ဟု စိတ်ကို ဆုံးဖြတ်ထား၏။ အကြိမ်များစွာ ရှုမှတ်လျက် လေ့ကျက်ထားပြီးလည်း ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပျက် ရုပ်နာမ်များကို “ဖြစ်သည်၊ ပျက်သည်”ဟု အမှန်အတိုင်း ဆင်ခြင်လျက် အာဝဇ္ဇန်းစိတ် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်၏။ ဝိပဿနာဇော စိတ်သည်လည်း ဆင်ခြင်သည့်အတိုင်းပင် “ဖြစ်သည်။ ပျက်သည်”ဟု သိလျက် နောက်ကလိုက်၍ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။
သို့ရာတွင် ဝိပဿနာ အားထုတ်ခါစ ဘာဝနာနုစဉ်၌ကား အာရုံကို တည့်တည့်မတ်မတ် ဆင်ခြင်မိရန် ရှုမှတ်မိရန် အမြဲကြောင့်ကြစိုက်ရသည်။ ထိုသို့ ကြောင့်ကြစိုက်ရင်းကပင် တခြားတစ်ပါးကို များစွာ ဆင်ခြင်မိတတ်သည်။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လာသောအခါ၌ကား အထူး ကြောင့်ကြစိုက်ရန် မလိုတော့ဘဲ ရှေးရှုမှတ်မှုနှင့် တစ်ဆက်တည်း ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက်ကို တည့်တည့်မတ်မတ် ဆင်ခြင်မိတော့သည်။
ထိုကဲ့သို့ ရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်ကို တည့်တည့်မတ်မတ် ဆင်ခြင်နိုင်သော အာဝဇ္ဇန်းသည် အာဝဇ္ဇနုပေက္ခာ မည်၏။ ထိုအာဝဇ္ဇန်းအားလျော်စွာ အထူး ကြောင့်ကြမစိုက်ရဘဲ ဖြစ်ပျက်အခိုက်၌ ရုပ်နာမ်ကို သိမှတ်လျက်ရှိသော ဝိပဿနာဉာဏ်သည် ဝိပဿနုပေက္ခာ မည်၏။ အထူးကြောင့်ကြမစိုက်ရဘဲ သူ့အလိုလို ဆင်ခြင်လျက် သူ့အလိုလိုမှတ်သိနေသော ဤဥပေက္ခာနှစ်မျိုးလုံးကိုပင် ဤအရာ၌ ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း ဥပေက္ခာဟု ခေါ်ဆိုသည်။
စာမျက်နှာ-559
မှန်၏။ ဝိပဿနာရှုသူသည် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်လာချိန်၌ အထူး ကြောင့်ကြမစိုက်ရဘဲ နာမ်ရုပ်ဖြစ်ပျက်ကို သူ့အလိုလိုဆင်ခြင်လျက် သူ့အလိုလို မှတ်သိနေမှုကို တရားထူးဟုထင်မှတ်ပြီး စွဲလမ်း အထင်ကြီးနေတတ်သည်။
(၁၀) နိကန္တိ - ဝိပဿနာ၌ သာယာငြိကပ်ခြင်း
ဝိပဿနာကို နည်းမှန်လမ်းမှန်နှင့် မရပ်မနား ကြိုးစားအားထုတ်သော ယောဂီအား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်သို့ ရောက်သောအခါ ဩဘာသ၊ ပီတိ စသော တရားများ မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ဝိပဿနာရှုခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထိုဩဘာသ၊ ပီတိ စသော တရားများအပေါ်၌ သာယာနှစ်သက် သဘောကျသော တဏှာသည် နိကန္တိ မည်၏။
ထိုအရောင်အလင်း စသည်တို့အပေါ်၌ သာယာနှစ်သက်သော တဏှာသည် အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့၏။ ကိလေသာဟုပင် မထင်နိုင်ဘဲ ဘာဝနာ၌ ပျော်မွေ့မှု “ဘာဝနာရတိ”ဟု ထင်ရလောက်အောင် သိမ်မွေ့၏။ ထိုသာယာမှုကိုပင် “တရားထူး”ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တရားထူးရသောကြောင့် ဘာဝနာ၌ ဤသို့ ပျော်မွေ့သည်ဟုလည်းကောင်း အထင်မှားတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် တဏှာဟု ခေါ်သော ဤနိကန္တိသည်သာ ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း “ဥပက္ကိလေသ အစစ်” ဖြစ်သည်။ ထိုနိကန္တိဖြစ်ရုံမျှဖြင့်ပင် ဝိပဿနာရှုမှု ပျက်စီးတတ်သည်။ ထိုနိကန္တိကို တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် ထင်မှား စွဲလမ်းလျှင်ကား ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိတော့ချေ။
ဖြစ်စဉ်မဟုတ် ဒေသနာအစဉ်
ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း “ဥပက္ကိလေသ” တရား ဆယ်ပါးတို့သည် မှတ်သိမှု စိတ်တစ်ချက်တစ်ချက်၌ အမှတ်မရှိ တစ်ခုချင်းလည်း ဖြစ်တတ်ကုန်၏။ နှစ်ခု၊ သုံးခု စသည်အားဖြင့်လည်း ဖြစ်တတ်ကုန်၏။ နိကန္တိမှကြွင်းသော ဥပက္ကိလေသ ၉-ပါးတို့ကား တစ်ပြိုင်နက်လည်း ဖြစ်ပေါ်တတ်ကုန်၏။ ထို့ပြင် ဩဘာသ မဖြစ်ဘဲ ပီတိလည်း ဖြစ်တတ်သည်။ သုခစသည်လည်း ဖြစ်တတ်သည်။ ဖြစ်ပေါ်ပုံ အခြင်းအရာမှာ အချို့သောယောဂီအတွက် အစဉ်ကျချင်မှ ကျမည်။ သို့သော် ဆင်ခြင်မှု စွဲလမ်းမှုသည်ကား ဩဘာသ စသည် တစ်ခုချင်း၌သာ ဖြစ်၏။ ယခု ပြဆိုခဲ့သော ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါးအစဉ်သည် ဖြစ်စဉ်မဟုတ် “ဒေသနာအစဉ်” မျှသာဖြစ်သည်။
မဖြစ်ဖူး၍ ထူးဆန်းနေခြင်း
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ရှေးယခင် ဝိပဿနာမရှုမီကာလက အရောင်အလင်း၊ နှစ်သက်မှု၊ ကိုယ်စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှု စသည်တို့ မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးပေ။
စာမျက်နှာ-560
မဖြစ်ဖူးသေးသော တရားများ၊ မခံစားဖူးသေးသော တရားများကို ဖြစ်ပေါ်ခံစားရသဖြင့် ထူးဆန်းနေသည်။ မဖြစ်ဖူး၍ ထူးဆန်းနေသည်။ ထိုထူးဆန်းသော တရားများကိုပင် တရားထူးဟု ထင်တတ်သည်။ တရားထူးရ၍ ဤသို့ ထူးထူးဆန်းဆန်း ဖြစ်သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆတတ်သည်။
ထိုသို့ ယူဆသော ယောဂီအား ရှုမှတ်မှု ဝိပဿနာလမ်း လွဲချော်သွားလေတော့သည်။ အထက်ဉာဏ်အထူး တရားအထူးများရအောင် ကြိုးစား၍ မရှုမှတ်တော့ဘဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော အလင်းရောင်စသည်တို့ကိုသာ သာယာစွဲလမ်းလျက် အဖန်ဖန် စဉ်းစားနေတတ်သည်။ ထိုအရောင်အလင်း စသည်တို့ကို သာယာနှစ်သက်လျှင် တဏှာဖြစ်၏။ “ငါ့မှာသာ ဤသို့ ထူးထူးခြားခြားဖြစ်တာ၊ ငါ သူများထက် ထူးပြီ”ဟု အထင်ရောက် အထင်ကြီးလျှင် မာနဖြစ်၏။ “ငါက လင်းတာ၊ ငါ့ကိုယ်က လင်းတာ၊ ငါ့အရောင်အဝါ” စသည်ဖြင့် ယူဆ စွဲလမ်းလျှင် ဒိဋ္ဌိဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဩဘာသ စသော (၁၀) ပါးကို တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ သုံးပါးဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် ဥပက္ကိလေသ (၃၀) ရ၏။
ဥပက္ကိလေသ အစစ်သည် နိကန္တိ
ဥပက္ကိလေသ (၁၀) ပါးအနက် ဩဘာသအစ ဥပေက္ခာအဆုံးရှိသော (၉) ပါးတို့သည် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိဟူသော ညစ်ညူးကြောင်းတို့၏ တည်ရာအကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်သာ ဥပက္ကိလေသဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း (၉) ပါးတို့ကို အကုသိုလ်ဖြစ်သောကြောင့် ဥပက္ကိလေသတရားများဟု ဟောထားသည် မဟုတ်ပေ။ ၎င်းတို့သည် အကုသိုလ်တရားများလည်း မဟုတ်ကြပေ။ စွဲလမ်းနှစ်သက် အထင်ကြီးမှု မရှိဘဲ အရောင်အလင်းပေါ်လျှင် ပေါ်သည့်အတိုင်း၊ နှစ်သက်မှု ဖြစ်လျှင် ဖြစ်သည့်အတိုင်း ထားပြီး ဝိပဿနာကို ရှုပွားနိုင်ပါလျှင် ထို (၉) ပါးတို့သည် ဝိပဿနာအတွက် အနှောင့်အယှက် အညစ်အကြေးများ ညစ်ညူးကြောင်းများ မဖြစ်ကြတော့ပေ။ ထို (၉) ပါးတို့သည် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်းမှသာလျှင် ဥပက္ကိလေသမည်၏။ မစွဲလမ်းလျှင် ဥပက္ကိလေသ မမည်ပေ။
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် “နိကန္တိတစ်ပါးတည်းသာ ဥပက္ကိလေသအစစ်လည်း ဟုတ်၏။ ဥပက္ကိလေသတို့၏ တည်ရာအကြောင်းလည်း ဟုတ်၏။”
အထူးအားဖြင့် ဘင်္ဂဉာဏ်၊ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်အရာ၌ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်သော ဗောဇ္ဈင်တရားများကိုလည်းကောင်း၊ ထို ဗောဇ္ဈင်တရားများအားလျော်စွာ ဖြစ်သော သုခ၊ သဒ္ဓါတို့ကို လည်းကောင်း ဥပက္ကိလေသ- ဟု မဆိုအပ်ကုန်။ ထို့ပြင် အရိယာတို့အား အားထုတ်ခါစ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အခိုက်၌ တွေ့ရသော အလင်းရောင်ကိုလည်း ဥပက္ကိလေသာဟု မဆိုအပ်ပေ။
စာမျက်နှာ-561
ထို့ကြောင့် ဝိပဿနာရှုသူ ယောဂီသည် မိမိရှုမှတ်ပွားများနေသော ဝိပဿနာ မညစ်နွမ်းစေရန်အတွက် လမ်းလွဲချော်မသွားစေရန်အတွက် နိကန္တိကို အထူးသတိထားရမည်။
(၆) ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
အရိယာမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အသိဉာဏ်အမြင်ကို ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်။ (ပဋိပဒါ + ဉာဏ + ဒဿန၊ ပဋိပဒါ = မဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့် + ဉာဏ = ဉာဏ် + ဒဿန = အမြင်)
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်းတရား ဆယ်ပါးတို့ကို မလွန်မြောက်သေးမီ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရှေ့ပိုင်းသည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၏ နယ်ပယ်၌ ပါဝင်၍ ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်းတရား ဆယ်ပါးတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နောက်ပိုင်းနှင့် အထက် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ရှစ်ပါးတို့သည် ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ၏ နယ်ပယ်၌ ပါဝင်ကြသည်။
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီသည် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနယ်ပယ်ဖြစ်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရှေ့ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည့် အရောင်အလင်းစသော ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းတရားတို့အပေါ်၌ သာယာစွဲလမ်း တပ်မက်မှုမရှိဘဲ ရုပ်နာမ်တို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို အမြဲတစေ သတိချပ်၍ ရှုမှတ်နေ၏။ ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်းသော ရုပ်နာမ် အမူအရာ ဟူသမျှကို မှတ်သိရုံသာ သိလျက် နေ၏။ အရောင်အလင်း ဩဘာသ စသည်တို့ကို အလေးထား၍ မစဉ်းစား မဆင်ခြင်၊ သိမှု မှတ်မှုကိုသာ အလေးဂရုပြု၍ မပြတ်မှတ်သိလျက် နေ၏။ ထိုအခါ ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်မှုပျက်မှုသည် အထူးသန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ထင်ပေါ်နေတော့သည်။ ရုပ်နာမ်ဓမ္မတို့သည် ဖြစ်ပြီးပျက်၊ ဖြစ်ပြီးချုပ်၊ ဖြစ်ပြီးပျောက်၍ နေသည်ကို ဉာဏ်၌ ရှင်းခနဲ ရှင်းခနဲ ကွင်းခနဲ ဘွင်းခနဲ ထင်နေတော့သည်။ ထိုသို့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပေါ်မှုအပေါ်၌ တင်ထားသော အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တလက္ခဏာတို့သည် လည်း အထူးသန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ထင်ပေါ်နေတော့သည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်အလင်းဩဘာသ စသည်တို့အပေါ်၌ လုံးဝဂရုစိုက်ခြင်း၊ အာရုံရောက်ခြင်း မရှိတော့ဘဲ မှတ်တိုင်း မှတ်တိုင်းသော ဖြစ်မှုပျက်မှုတို့ကိုသာ ဉာဏ်၌ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ သိမြင်နေတော့သည်။ ထိုအခါ ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း “ဥပက္ကိလေသ” တို့မှ လွတ်မြောက်ပြီး ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အဆင့်မြင့်သို့ ရောက်ရှိလေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-562
ဘင်္ဂဉာဏ်၊ သို့မဟုတ် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ ဘင်္ဂဉာဏ်သို့ ကူးပုံ
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်နာမ်အဖြစ်အပျက်ကို အတွင်းလှိုက်စား၍ သိလာသောအခါ ထိုရုပ်နာမ်တို့၏ မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရ၊ ငါကောင်မဟုတ်ခြင်းတို့ကိုလည်း ထင်ထင်ရှားရှား သိမြင်လာတော့သည်။ ထိုသို့ ရုပ်နာမ်အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမှတ်နေသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် မရှိခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းဟူသော အနိစ္စလက္ခဏာ၊ ထိုဖြစ်မှု ပျက်မှုက မပြတ်နှိပ်စက်နေခြင်းဟူသော ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ မဖြစ်စေလိုသော်လည်း တားမရ၊ မပျက်စေလိုသော်လည်း မပျက်ဘဲ မနေသောကြောင့် အလိုအတိုင်း မဖြစ်ခြင်း ဟူသော အနတ္တလက္ခဏာတို့သည် အထူး ထင်ရှားလာတော့သည်။
ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်တိုင်း ပျက်တိုင်းသော ရုပ်နာမ်ကို ရှုမှတ်၍ မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်းကို ကောင်းစွာ ထင်ထင် သိမြင်ပြီးသော ယောဂီအား ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်ပြီ၊ ပြည့်စုံပြီ၊ အထွတ်အထိပ် ရောက်ပြီဟု မှတ်ရမည်။ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောအခါ ရုပ်နာမ် အဖြစ်အပျက်ကို သိမှတ်မှု၊ ရှုမှတ်မှုသည်လည်း အလွန်လျင်မြန်စွာ ဖြစ်လာတော့၏။ ဖြစ်ပျက် သိမှုကို အထူးသတိထား အားမစိုက်ရတော့ဘဲ သူ့အလိုလို သိ၍ သိ၍ နေတော့သည်။ အသိက အလွန်လျင်မြန်နေသောကြောင့် ရှုမှတ်ဖြစ်ခိုက် အာရုံသင်္ခါရတို့သည်လည်း လျင်မြန်စွာ ထင်ပေါ်ကြတော့၏။ ထိုအခါ ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်စ (ဥပါဒ်) နှင့် တည်တံ့မှု (ဌီ) တို့ကို လည်းကောင်း၊ ရုပ်နာမ် အစဉ်အတန်းကို လည်းကောင်း၊ အကောင်အထည်၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ ဒြပ်ရှိသလို ထင်ပေါ်သော သင်္ခါရနိမိတ်ကိုလည်းကောင်း နှလုံးမသွင်းမိတော့ပေ။ ဖြစ်ပျက်ကို မှတ်ခိုက်မှာပင် အဖြစ်သည် ဉာဏ်၌ မထင်တော့ဘဲ “ပျက်၊ ပျက်၊ ပျက်” ဟု သိမှုသည်သာ ဉာဏ်၌ ထင်နေတော့သည်။ ယောဂီ၏ ဉာဏ်သည် ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခဏ) သို့ စူးစိုက်မှု မပြုတော့ဘဲ ပျက်ခြင်း (ဘင်ခဏ) ဘင် အစွန်း အပျက်ကိုသာ စူးစိုက် ရှုမှတ်တော့သည်၊ ထိုအခါ ဘင်္ဂဉာဏ်သို့ ရောက်ပြီဟု မှတ်ရမည်။
ထို့ကြောင့် တစ်ခုခုသော အာရုံကို ကုန်သွားသည်၊ ပျက်သွားသည်ဟု သိမြင်ခြင်းသည် ဘင်္ဂဉာဏ်မည်၏။
ထိုဘင်္ဂဉာဏ်သို့ ရောက်သော ယောဂီသည် ရှူမှု၊ ရှိုက်မှု၊ ဖောင်းမှု၊ ပိန်မှု၊ ထိုင်မှု၊ ရပ်မှု၊ သွားမှု၊ ကွေးမှု၊ ဆန့်မှု၊ မြင်မှု၊ ကြားမှု၊ ကြံမှု စသော ဖြစ်ခိုက် ရုပ်နာမ်အာရုံ တစ်ခုခုကို မှတ်ခိုက် မှတ်ခိုက်မှာပင် ကုန်သွားသည်၊ ပျောက်သွားသည်ဟု သိမြင်နေ၏။ ဤသို့ သိမြင်မှုကိုလည်း ကုန်သွားသည်၊ ပျောက်သွားသည်ဟု တစ်ဖန်ထင်၍ သိမြင်ပြန်သည်။ ဤကဲ့သို့ အာရုံတစ်ခုခု
စာမျက်နှာ-563
ထင်ပေါ်လာတိုင်း ထိုအာရုံနှင့် မှတ်သိမှုတို့ကို ရှေ့နောက်ဆင့်လျက် ကုန်ပျက်သွားကြသည်ဟု မြင်သောဉာဏ်သည် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ် မည်၏။ (ဘင်္ဂ + အနုပဿနာ၊ ဘင်္ဂ... အပျက်ကို + အနုပဿနာ အပျက်ဟု အဖန်ဖန်ရှုမြင်ခြင်း)
ဘင်္ဂဉာဏ်ကို အပျက်ဟု ထပ်ဆင့်ရှုမြင်ပုံ
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်၊ နှိုက်ရုပ်၊ ဖောင်းရုပ်၊ ပိန်ရုပ်၊ ထိုင်ရုပ်၊ ထရုပ်၊ ကွေးရုပ်၊ ဆန့်ရုပ်၊ မျက်စိအကြည်ရုပ်၊ နားအကြည်ရုပ်၊ အဆင်းရုပ်၊ အသံရုပ် စသည်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်ခိုက်၌ ရှုမှတ်စဉ် ထိုရုပ်တို့ ကုန်ဆုံးသွားသည်၊ ပျောက်ကွယ် ပျက်စီးသွားသည်ဟု သိမြင်၏။ ဤသိမြင်မှုသည် အာရုံ၏ အပျက်သဘောကို သိသော ပထမ ဘင်္ဂဉာဏ်မည်၏။ ထိုသိမြင်မှု ပထမဘင်္ဂဉာဏ်သည်လည်း ကုန်ဆုံးသွားသည်၊ ကွယ်ပျောက် ပျက်စီးသွားသည်ဟု တစ်ဖန် သိမြင်ပြန်၏။ ဤသို့ ပထမဘင်္ဂဉာဏ်၏ အပျက်သဘောကို တစ်ဖန် သိသောဉာဏ်သည် ဒုတိယ ဘင်္ဂဉာဏ်မည်၏။ အပျက်ကို အပျက်ဟု ထပ်ဆင့်၍ ဝိပဿနာရှုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရုပ်အာရုံတစ်ခု ထင်ရှားတိုင်း ထင်ရှားတိုင်း ထိုရုပ်၏ အပျက်ကို သိမြင်သော ပထမ ဘင်္ဂဉာဏ်နှင့် ထိုသိမှု၏ အပျက်ကို ထပ်ဆင့်သိမြင်သော ဒုတိယဘင်္ဂဉာဏ် ဟူ၍ ဘင်္ဂဉာဏ် နှစ်ဆင့် နှစ်ဆင့် ဖြစ်၏။
နာကျင်မှု စသော ဝေဒနာ ထင်ရှားဖြစ်ခိုက်၌ “နာတယ်၊ နာတယ်” စသည်ဖြင့် ရှုမှတ်လျက် ထိုဝေဒနာကုန်ပျက်သွားသည်ကို သိမြင်၏။ ဤကား ပထမ ဘင်္ဂဉာဏ်တည်း။ ထိုသိမြင်မှုဉာဏ် ကုန်ပျက်သွားသည်ကို တစ်ဖန် သိမြင်ပြန်၏။ ဤကား ဒုတိယ ဘင်္ဂဉာဏ်တည်း။ ဤသို့ ဝေဒနာ ထင်ရှားခိုက်၌ ဘင်္ဂဉာဏ်သည် နှစ်ဆင့် နှစ်ဆင့် ဖြစ်၏။ အခြားသော နာမ်တရားများ ထင်ရှားခိုက်၌လည်း ဤနည်းတူပင် ဘင်္ဂဉာဏ် နှစ်ဆင့် နှစ်ဆင့် ဖြစ်၏။
အာရုံတစ်ခုခု ပေါ်လာတိုင်း ပေါ်လာတိုင်း မှတ်သိရသော ထိုအာရုံနှင့် မှတ်သိမှု ဤနှစ်မျိုးလုံး ရှေ့နောက်ဆင့်လျက် အလွန်လျင်မြန်စွာ ကုန်ဆုံး ကွယ်ပျောက်သွားသည်ကို မပြတ် သိမြင်လေတော့၏။ ဤသို့ အာရုံတစ်ခုခု အပျက်သဘောနှင့် မှတ်သိမှု ဝိပဿနာစိတ်၏ အပျက်သဘောတို့ကို အစဉ်မပြတ် သိနိုင် မြင်နိုင်လျှင် ဘင်္ဂဉာဏ် ဖြစ်ပြီဟု ယုံကြည်စွာ ဆုံးဖြတ်အပ်တော့သည်။
ဤနေရာ၌ “အပျက်” ဟူသည်မှာ ဖွာလန်ကျဲလျက် ကစဥ့်ကရဲ ဖြစ်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်၊ ကုန်ဆုံးသွားခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။
စာမျက်နှာ-564
ဘင်္ဂဉာဏ်၏ အင်္ဂါသုံးတန်
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အတွက် မည်သို့သော အခြေအနေမျိုး၌ ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြစ်ပြီ၊ ဘင်္ဂဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်ပြီဟု သိနိုင်ရန် ဖော်ပြပါ အင်္ဂါသုံးတန်ဖြင့် ဝေဖန်နှိုင်းချိန်ရမည်။ ထိုအင်္ဂါသုံးတန်ညီညွတ်နေလျှင် ဘင်္ဂဉာဏ်အဆင့်သို့ ရောက်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်နိုင်တော့သည်။ ၎င်းတို့မှာ-
(၁) အာရုံတစ်ခုခု၏ အပျက်ကို သိမြင်ပြီးသည်၏အခြားမဲ့၌ ထိုသိမြင်သော စိတ်၏ အပျက်ကို ထပ်ဆင့်သိမြင်ခြင်း၊
(၂) ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ဖြစ်စဉ်ကကဲ့သို့ ဖြစ်မှုကို ရှုတော့ဘဲ အပျက်သက်သက်ကိုသာ ရှုမြင်နိုင်ခြင်း၊
(၃) အာရုံတစ်ခုခု၏ အပျက်ကို သိမြင်ပြီးလျှင် ထိုသိမြင်သော စိတ်၏ အပျက်ကို တစ်ဖန်သိမြင်နိုင်ရန် တည့်တည့်မတ်မတ် ဆင်ခြင်နိုင်သော အာဝဇ္ဇန်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း-
တို့ ဖြစ်သည်။ ထိုအာဝဇ္ဇန်းကို “ယောနိသောမနသိကာရ” အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်းမှုဟုလည်း ခေါ်သည်။
ဤအင်္ဂါသုံးပါးညီလျှင် ဘင်္ဂဉာဏ်ဖြစ်ပြီ ဟု ဆုံးဖြတ်အပ်တော့၏။ ထိုသုံးပါးအနက် တတိယအင်္ဂါနှင့် ပထမအင်္ဂါတို့မှာ မှတ်သိမှု တစ်ကြိမ်တည်း၌ ပါဝင်နေသော ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် (ဝါ) ရှေ့သွားနှင့် နောက်လိုက် ဖြစ်ကြသည်။ အာဝဇ္ဇန်းက တည့်တည့်မတ်မတ် ဆင်ခြင်မိလျှင် သိမှုဉာဏ်ကလည်း တည့်တည့်မတ်မတ် ပြောင်းရွှေ့၍ သိမြင်လေတော့သည်။
ယောဂီများ အထူးမှတ်သားရန်
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီသည် တစ်ခုတည်းသော အာရုံကို အကြိမ်များစွာ ထပ်၍ထပ်၍ ဝိပဿနာရှုရန် မလို။ အာရုံတစ်ခုခုကို တစ်ကြိမ် တစ်ကြိမ်သာ ရှုရန်လိုသည်ဟု မြဲမြံစွာ မှတ်သားထားရမည်။ ထို့ပြင် ဤဘင်္ဂဉာဏ်ဆိုင်ရာ ပါဠိ အဋ္ဌကထာတို့ကို ထောက်၍ တစ်ကြိမ်တစ်ကြိမ်သော ရုပ်နာမ်အမူအရာ၌ ပါဝင်သည့် တရားဟူသမျှကို စေ့အောင် ခွဲခြမ်းရေထွက်၍ ရှုရန်မလို၊ ထင်ရှားသော တရားတစ်ခုခုကိုသာ အဓိကထား၍ ရှုရန်လိုသည်။ တစ်ဝီထိအတွင်း၌ ပါဝင်သော ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်များကိုလည်း အသီးသီး ခွဲခြမ်း၍ ရှုရန် မလို၊ တစ်ဝီထိလုံးကိုသာ သိမ်းကျုံး၍ ရှုရန်လိုသည်။ အတိတ်၊ အနာဂတ်နှင့် မထင်ရှားသော တရားတို့ကို ရှာကြံ မှန်းဆ၍ ရှုရန်မလို၊ အထင်အရှား လောလောဆယ် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်ကိုသာ (မျက်မှောက်) ရှုရန် လိုသည်။ ဤအချက်များကို လေးလေးနက်နက် မှတ်သားထားရမည်။
စာမျက်နှာ-565
ထို့ပြင် ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီသည် အတိတ် အနာဂတ်တရားတို့ကို အစပြု၍ မရှုအပ်၊ လောလောဆယ် ဖြစ်ဆဲပျက်ဆဲ ပစ္စုပ္ပန်တရားကိုသာ အစပြု၍ ရှုရမည်။ ပစ္စုပ္ပန်တရားကို သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ မျက်မှောက် သိမြင်ပြီးသော အခါ၌ ဉာဏ်သက်ဝင်၍ သဘောကျသည်အားလျော်စွာ အတိတ် အနာဂတ်တရားတို့ကို ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်သော အနုမာနဉာဏ်သည် အလိုလို ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအနုမာန (မှန်းဆ) ဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် အတိတ် အနာဂတ် တရားတို့ကို ရှုအပ်၏။ အတိတ် အနာဂတ်တရားတို့ကို တမင်ရှာကြံ၍ ဖြစ်စေ၊ တမင် ကြောင့်ကြစိုက်၍ ဖြစ်စေ ရှုဆင်ခြင်နေရန် မလိုအပ်ပေ။
ဘင်္ဂဉာဏ် ရင့်သန်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မှတ်အပ်သော အာရုံသင်္ခါရနှင့် မှတ်သိမှု ဝိပဿနာသင်္ခါရတို့၏ ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့်လိုက်၍ လျင်မြန်စွာ ကုန်ခန်း ပျက်စီးနေကြသည်ကိုသာ မပြတ် တွေ့မြင်နေတော့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အိုးကင်းထဲ၌ ထည့်၍ လှော်သော နှမ်းစေ့တို့သည် တဖျစ်ဖျစ်မည်လျက် ပေါက်ကွဲသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ သည်းထန်စွာ ရွာသွန်းသော မိုးရေပေါက်များကြောင့် ရေပြင်ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်ကြသော ရေပွက်ကလေးများ လျင်မြန်စွာ ပျက်၍ ပျက်၍ သွားကြသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ နေပူကျဲကျဲ ကွင်းပြင်ထဲ၌ ရိပ်ခနဲ ရိပ်ခနဲ လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားပျက်စီးသွားသော တံလျှပ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း အာရုံသင်္ခါရ နှင့် မှတ်သိမှု သင်္ခါရတို့သည် ဘင်္ဂဉာဏ်ရင့်သန်ထက်မြက်နေသော ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ရိပ်ခနဲရိပ်ခနဲ လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကွယ်ပျက်စီးသွားကြသည်ကို မပြတ် တွေ့မြင်နေလေတော့သည်။
ဘင်္ဂဉာဏ်၏ အကျိုးအာနိသင် ၈-ပါး
အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့သည် လျင်လျင်မြန်မြန် ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးလေသည်တကားဟု မပြတ်မလပ် အထပ်ထပ် ရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အားဖော်ပြပါ အကျိုးအာနိသင်တို့ ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ-
(၁) ဘဝသည်မြဲ၏ဟု ယူသော ဘဝဒိဋ္ဌိ-သဿတဒိဋ္ဌိကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊
(၂) အသက်ဇီဝိတ၌ တပ်မက်တွယ်တာမှုကို စွန့်ခွာနိုင်ခြင်း၊
(၃) နေ့ညမပြတ် ဘာဝနာ၌ လွန်စွာ အားထုတ်နိုင်ခြင်း၊
(၄) ယုတ်မာသော အလိုရမ္မက်တို့မှ ကင်းဝေးသောကြောင့် စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိခြင်း၊
(၅) ကိစ္စကြီးငယ်တို့၌ ကြောင့်ကြဗျာပါရကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊
(၆) အတ္တကို ချစ်ခြင်းကင်းသောကြောင့် ဘေးရန်ကင်းကွာခြင်း၊
စာမျက်နှာ-566
(၇) သည်းခံနိုင်ခြင်း၊ ကောင်းသော အမှု၌ မွေ့လျော်သော အဖြစ်ကို ရခြင်း၊
(ဂ) ဆိတ်ငြိမ်သော တောကျောင်း၊ သမထ၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်ခြင်း၊ ကာမဂုဏ်တို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်ခြင်းကို နှိပ်နင်း ဖျက်ဆီးနိုင်ခြင်း
တို့ဖြစ်သည်။
ဘယဉာဏ်
ဘင်္ဂဉာဏ် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့၏ ပျက်ခြင်းကို ရှုမှတ်နေစဉ်မှာပင် “ထိုရုပ်နာမ်တို့သည် ရှေးကလည်း ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးခဲ့ပြီ၊ ယခုလည်း ချုပ်ပျောက် ပျက်စီးနေဆဲပင်၊ နောင်ကိုလည်း ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးကြဦးမည်” ဟု ဆင်ခြင်လျက် တပျက်တည်း ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့ကို “ကြောက်စရာကောင်းသည်၊ ကြောက်စရာ ကြီးပါတကား” ဟူသော အသိဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုအသိဉာဏ်သည် ဘယဉာဏ်မည်၏။
အပျက်တရားကို ရှုမှတ်သော ယောဂီအား မှတ်တိုင်း မှတ်တိုင်း ပျက်၍ ပျက်၍ သွားသော သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ ကြောက်စရာဟု ရှုမြင်သော အသိဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ရှုမှတ်သောအာရုံသင်္ခါရတို့၌လည်း ကြောက်စရာ ကောင်းသည်ဟု ထင်မြင်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၊ ဘင်္ဂဉာဏ် ဖြစ်စဉ်ကကဲ့သို့ ရှုမှတ်ရသည်မှာ ကြည်သာရွှင်ပြ တက်ကြွခြင်းမရှိဘဲ အားငယ်သလိုလို ဖြစ်လာတတ်သည်။
တပျက်တည်း ပျက်နေသော ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတို့အပေါ် ဘယဉာဏ်ဖြင့် ကြောက်ခြင်းသည် ရန်သူများ၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ကြောက်သကဲ့သို့ စိတ်နှလုံးမသာယာ တုန်လှုပ်ချောက်ချားစွာ ကြောက်ခြင်းမျိုးကား မဟုတ်ပေ။ ကြောက်စရာကောင်းသည်ကို အမှန်အတိုင်း သိရ၍ မရွှင်မပျ ဖြစ်ရုံမျှသာ ဖြစ်သည်။
အတိတ်သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ကုန်ပြီး ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ဆဲ၊ အနာဂတ် သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်လတ္တံ့ ဟု ရှုသော ယောဂီအား ကြောက်မက်ဖွယ်အားဖြင့် ထင်လာသော ဘယဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။
ဥပမာအားဖြင့် မိန်းမတစ်ယောက်တွင် သားသုံးယောက်ရှိ၏။ ထိုသားသုံးယောက်သည် မင်းပြစ်မင်းဒဏ် သင့်၍ ဦးခေါင်းဖြတ် အသတ်ခံရမည်
စာမျက်နှာ-567
ဖြစ်သည်။ မိခင်သည် သားသုံးယောက်နှင့်အတူ လူသတ်သင်္ချိုင်းသို့ လိုက်ပါသွား၏။ လူသတ်သမားသည် ရှေးဦးစွာ သားကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပြီး၍ သားလတ်၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ရန် အားထုတ်နေသည်။ မိခင်သည် သားကြီး ဦးခေါင်းဖြတ်သည်ကို လည်းကောင်း၊ သားလတ် ဦးခေါင်းဖြတ်ဆဲကို လည်းကောင်း မြင်၍ “ဤသားငယ်သည်လည်း သားကြီး သားလတ်တို့ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်လတ္တံ့” ဟု သိမြင်ပြီးဖြစ်၍ သားငယ်၌ တပ်မက်ခြင်း တွယ်တာခြင်းကို အာလယပြတ် စွန့်လွှတ်လိုက်တော့၏။
ဤဥပမာ၌ မိခင်သည် သားကြီး ဦးခေါင်းပြတ်သည်ကို ရှုခြင်းကဲ့သို့ ယောဂီ၏ အတိတ်သင်္ခါရတို့၏ ခဏိကနိရောဓကို ရှုခြင်း (ဝါ) ပျက်ခြင်းဘင်ကို ရှုခြင်းကို မှတ်အပ်၏။ သားလတ်၏ ပြတ်ဆဲဖြစ်သော ဦးခေါင်းကို ရှုသကဲ့သို့ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့၏ ခဏိကနိရောဓကို ရှုခြင်းကို မှတ်အပ်၏။ သားငယ်၌ ပျောက်ပျက် ချုပ်ငြိမ်းကုန်လတ္တံ့ဟု အနာဂတ်သင်္ခါရတို့၏ ချုပ်ပျက်လတ္တံ့သော ဘင်ကို ရှုခြင်းကို မှတ်အပ်၏။
ဘယဉာဏ်သည် ကြောက်လန့်တတ်သလော ဟု မေးငြားအံ့၊ မကြောက်တတ်၊ မလန့်တတ်ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဉာဏ်၏ ကြောက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်ခြင်းကြောင့်တည်း။ ထိုစကားမှန်၏၊ ဘယဉာဏ်ဖြင့် အတိတ်ဖြစ်သော သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ကုန်ပြီ၊ ပစ္စုပ္ပန် သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ဆဲ၊ အနာဂတ် သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ကုန်လတ္တံ့ ဟု ဆင်ခြင်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။
ဥပမာအားဖြင့် မျက်စိအမြင် ရှိသော ယောက်ျားသည် မြို့တံခါး၌ မီးကျီးတွင်း သုံးတွင်းကို ကြည့်ရသော်လည်း ကြောက်စိတ်မဖြစ်။ ဤမီးကျီးတွင်း၌ ကျသောသူ အားလုံးတို့သည် အတိုင်းအဆမရှိသော ဆင်းရဲကို ခံစားရလိမ့်မည်ဟု ဆင်ခြင်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။
ဥပမာတစ်နည်းကား မျက်စိအမြင်ရှိသော ယောက်ျားသည် ရှားတံကျင်၊ သံတံကျင်၊ ရွှေတံကျင်အားဖြင့် အစဉ်အလိုက်ထားသော တံကျင် သုံးခုကို မြင်ရသော်လည်း ကြောက်စိတ်မဖြစ်၊ ဤတံကျင်တို့ဖြင့် ထိုးလျှိုခံရသောသူ အားလုံးတို့သည် အတိုင်းအဆမရှိသော ဆင်းရဲကို ခံစားကြရလိမ့်မည်ဟု ဆင်ခြင်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။
ထိုဥပမာတို့ကဲ့သို့ ဘယဉာဏ်သည် မကြောက်၊ ထိုဘယဉာဏ် ရှိသူအား မီးကျီးတွင်း သုံးတွင်း၊ တံကျင် သုံးချောင်းတို့နှင့် တူကုန်သော ဘုံသုံးပါးတို့၌ အတိတ်သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ကုန်ပြီ၊ ပစ္စုပ္ပန်သင်္ခါရတို့သည် ချုပ်ဆဲ၊ အနာဂတ်...
စာမျက်နှာ-568
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ဘဝသုံးပါး၊ ယောနိ (ပဋိသန္ဓေ) လေးပါး၊ ဂတိငါးပါး၊ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ခုနစ်ပါး၊ သတ္တဝါသ ကိုးပါးတို့၌ တည်ကုန်သော ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့သည် အထူးထူး အပြားပြား ကြီးကျယ် များပြားသော အကျိုးမဲ့ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန် ဘေးရှိကုန်သောကြောင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အားဖြင့် ယောဂီ၏ဉာဏ်၌ ထင်ကုန်၏။ ထိုဉာဏ်ကို ဘယဉာဏ် ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။
အာဒီနဝဉာဏ်
ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်ကို ရှုမြင်တတ်သောဉာဏ်သည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။ ဘယဉာဏ် ရင့်သန်လာလျှင် အာဒီနဝဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်၏။ ထိုအခါ ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်းသော သင်္ခါရတို့၌လည်းကောင်း၊ ဘုံဘဝတို့၌ လည်းကောင်း သာယာဖွယ်ဟု မထင်တော့ပြီ။ အကောင်းမထင်၊ အပြစ်ကိုသာ မြင်တော့သည်။ ရွံမုန်းဖွယ်ရာကိုသာ တွေ့နေရသည်။ ဤဘဝ၌ ရုပ်တရား နာမ်တရားများ စတင်ဖြစ်ခဲ့ခြင်းသည် ကြောက်မက်ဖွယ် ဖြစ်သည်ဟု သိနေခြင်းသည် အပြစ်ကိုမြင်သောဉာဏ် မည်၏။ ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ စတင်ဖြစ်ပြီးနောက် မဆုံးနိုင်အောင် ဆက်ကာ ဆက်ကာ ဖြစ်နေခြင်းသည် ကြောက်စရာ ကောင်း၏။ အဟောင်းအဟောင်းများ ချုပ်ပျောက်သွား၍ အသစ်အသစ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသော ရုပ်နာမ် အစဉ်အတန်းကြီးသည် ကြောက်စရာ ကောင်းသည် ဟု အပြစ်မြင်လာ၏။ အကောင်အထည် ဒြပ်မရှိပါဘဲလျက် အကောင်အထည် ဒြပ်ရှိသကဲ့သို့ ထင်မြင်ရမှု (သင်္ခါရနိမိတ်) သည် ကြောက်ဖွယ် ဖြစ်သည်ဟု သိ၏။ ချမ်းသာရန် ကောင်းစားရန် ရည်သန် အားထုတ်မှုသည် ကြောက်ဖွယ်ဖြစ်သည်ဟု သိ၏။ နောင်တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ရခြင်းသည် ကြောက်ဖွယ် ဖြစ်သည်ဟု သိ၏။
အလုံးစုံသော လောကသုံးပါး ဘဝသုံးပါးတို့သည် ရဲရဲတောက် မီးကျီးတို့ဖြင့် ပြည့်သော မီးကျီးတွင်းနှင့် တူကုန်၏၊ ပထဝီ စသော မဟာဘုတ်လေးပါးတို့သည် အဆိပ်ပြင်းသော အဆိပ်လျင်မြန်သော မြွေတို့နှင့် တူကုန်၏။ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် သံလျက် ဓား ပင့်မိုးမြှောက်ချီ ချိန်ရွယ်နေသော သူသတ်ယောက်ျားနှင့် တူကုန်၏၊ အတွင်းအာယတန ခြောက်ပါးတို့သည် ရွာဆိုးကုန်းနှင့် တူကုန်၏။ အပြင်အာယတန ခြောက်ပါးတို့သည် ရွာကို လုယက် ဖျက်ဆီးတတ်သော ခိုးသား ဓားပြတို့နှင့် တူကုန်၏။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့သည် အိုင်းအမာနှင့်တူကုန်၏၊ အနာနှင့် တူကုန်၏၊ မြားငြောင့်နှင့်တူကုန်၏။ ကြီးမားသော အပြစ်အစု ဖြစ်ကုန်၏။
စာမျက်နှာ-569
အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့နှင့် လောကသုံးပါး ဘဝသုံးပါးတို့သည် ခြင်္သေ့ သစ် ကျား သားရဲ တိရစ္ဆာန် ပေါများသော တောအုပ်ကြီးနှင့် တူကုန်၏။ ခြင်္သေ့ သစ်ကျားတို့ ဝင်အောင်းနေသော ကျောက်ဂူလိုဏ်ခေါင်းနှင့် တူကုန်၏။ မိကျောင်း၊ ငါးမန်းတို့ ပေါများသော ပင်လယ်ရေပြင်နှင့် တူကုန်၏။ အဆိပ်ခပ်ထားသော စားသောက်ဖွယ်ရာနှင့် တူကုန်၏။ မီးစွဲလောင်နေသော နေအိမ်နှင့် တူကုန်၏။ စစ်မျက်နှာ နှစ်ဖက် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်နေသော စစ်မြေပြင်နှင့် တူကုန်၏။ ဤသို့ ကြီးစွာသော အပြစ်အစုကို မြင်ခြင်းသည် အာဒီနဝဉာဏ် မည်၏။
နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်
သင်္ခါရတရားတို့ကို ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု သိမြင်ခြင်းသည် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် မည်၏။ အာဒီနဝဉာဏ် ရင့်သန်လာလျှင် နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ အာဒီနဝဉာဏ်ဖြင့် အပြစ်မြင်ပြီးသည် အားလျော်စွာ ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်းသော ရုပ်နာမ် သင်္ခါရတို့ကို ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ထင်မြင်၏။ စဉ်းစား ဆင်ခြင်ကြည့်လျှင်လည်း ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ထင်မြင်၏။ ထိုငြီးငွေ့မှုကို သိနေရသော အသိကိုပင်လျှင် ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ထင်မြင်၏။ ဤသို့လျှင် ဘုံသုံးပါး၌ ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားအပေါင်း၌ ဆန့်ကျင်၏၊ မွေ့လျော်ခြင်း မရှိ၊ ငြီးငွေ့ခြင်းသို့ ရောက်၏၊ စိတ်ကုန်ခန်း၏။
ဥပမာကား စိတ္တကုဋ်တောင်ခြေရင်း အနောတတ်အိုင်၌ မွေ့လျော်ကုန်သော ရွှေဟင်္သာမင်းတို့သည် ဒွန်းစဏ္ဍားရွာ တံခါးအနီး မစင်ကြယ်သောရေအိုင်ငယ်၌ မမွေ့လျော်နိုင်သကဲ့သို့ ထက်ဝန်းကျင် ကောင်းစွာ အပြစ်မြင်အပ်သည် ဖြစ်၍ သင်္ခါရတရားတို့၌ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် မွေ့လျော်ခြင်း မရှိတော့ချေ။
ဘယဉာဏ်၊ အာဒီနဝဉာဏ်၊ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ဟူသော ဤဉာဏ်သုံးပါးသည် ဉာဏ် အနု၊ အလတ်၊ အရင့် အားဖြင့်သာ သုံးမျိုးကွဲပြားခြင်းဖြစ်သည်။ သင်္ခါရတရားတို့၏ အပြစ်ကို ထင်ရှား သိမြင်သော သဘောလက္ခဏာမှာ အတူတူပင် ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အချို့သော ယောဂီအား ဘယဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်လျှင် မကြာမီ တစ်ခဏတွင်း၌ အာဒီနဝဉာဏ်၊ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်များ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ အထက်အထက်သောဉာဏ်သို့ လျင်မြန်စွာ တက်လှမ်းနိုင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဤဉာဏ်သုံးပါးလုံး စေ့စေ့ငှငှဖြစ်မနေတော့ဘဲ ဉာဏ်တစ်ပါး နှစ်ပါးသာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
စာမျက်နှာ-570
မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်
အမြဲမပြတ် တရစပ် ပျက်စီးနေသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့အပေါ်၌ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ဖြင့် ငြီးငွေ့ခြင်း မမွေ့လျော်ခြင်းရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရများစွာတို့ အနက် တစ်ခုသော သင်္ခါရမျှ၌သော်လည်း ကပ်ငြိတွယ်တာစိတ် မဖြစ်တော့ချေ။ ထိုအလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လို၏။ ရှောင်ခွာထွက်ပြေးလို၏။ ဤကဲ့သို့ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကို မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဟု ခေါ်သည်။
တစ်နေရာရာ၌ အပြစ်တစ်ခုခုကို မြင်လျှင် ထိုနေရာ၌ မပျော်မွေ့ခြင်း ငြီးငွေ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုနေရာမှ ထွက်ခွာသွားလိုခြင်း၊ ထိုနေရာကို စွန့်လွှတ်လိုခြင်းသည် ဖြစ်မြဲဓမ္မတာပင်တည်း။ ထို့အတူ ရှုမှတ်ရသော အာရုံသင်္ခါရနှင့် ရှုမှတ်မှု ဝိပဿနာသင်္ခါရတို့၌ ကြောက်မက်ဖွယ်ထင်လျက် အပြစ်ရှိသည်ဟု မြင်လျက် ငြီးငွေ့မှု နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ထက်သန်စွာ ဖြစ်လာသော ယောဂီအား အာရုံသင်္ခါရ ဝိပဿနာသင်္ခါရ တို့မှလည်းကောင်း၊ ဘုံဘဝတို့မှလည်းကောင်း လွတ်မြောက်လိုတော့၏။
သွားမှု၊ ထိုင်မှု၊ အိပ်မှု၊ ကွေးမှု၊ ဆန့်မှု စသော ကိုယ်အမူအရာတို့မှ လည်းကောင်း၊ မြင်မှု၊ ကြားမှု၊ ထိမှု၊ ကြံစည်မှု၊ ရှုမှတ်မှု စသော အမူအရာတို့မှ လည်းကောင်း၊ လူအဖြစ်၊ နတ်အဖြစ်၊ ဗြဟ္မာအဖြစ်၊ ယောက်ျား မိန်းမအဖြစ် စသော ဘဝဟူသမျှတို့မှ လည်းကောင်း ကျွတ်ရာ လွတ်ရာ တစ်ခြား တစ်နေရာသို့ စွန့်ခွာထွက်သွားလိုတော့သည်။ ထိုထို အခြင်းအရာတို့မှ လွတ်ရာကင်းရာသို့ ရောက်ရှိလိုတော့သည်။ ထို့ကြောင့် မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ် ဖြစ်လာသောအခါ အချို့ယောဂီများသည် “ဘာကိုမျှ နှလုံးမသွင်းဘဲ မမှတ်ဘဲ နေတာက ကောင်းလေမလား” ဟု ဆင်ခြင်မိတတ်သည်။ ဆင်ခြင်မိသည့် အတိုင်း တရားအာရုံကို မမှတ်တော့ဘဲ ရပ်နားနေမိတတ်သည်။ ယင်းသို့ ရပ်နားနေချိန်၌ သင်္ခါရအားလုံးတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ်သာ ဖြစ်ပေါ်နေတော့၏။
ဥပမာအားဖြင့် ပိုက်ကွန်မိထားသော ငါး၊ မြွေခံတွင်းသို့ ရောက်ရှိနေသော ဖား၊ လှောင်ချိုင့်၌ အလှောင်ထားခံရသော တောကြက်၊ ကျော့ကွင်းမိနေသော တောသမင်၊ အလမ္ပာယ်ထံသို့ ရောက်နေသော မြွေ၊ ညွန့်အိုင်တွင်းသို့ သက်ဆင်းမိသောဆင်၊ ဂဠုန်မင်း၏ ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော နဂါး၊ ရာဟု အသူရိန် အဖမ်းခံရသော လ၊ ရန်သူတို့ ဝိုင်းပိတ်ထားသော ယောက်ျား စသော ထိုထို သတ္တဝါတို့သည် ထိုအချိန်၌ ဘာစိတ်မျှမဖြစ်ဘဲ ပိုက်ကွန် စသော အနှောင်အဖွဲ့ (ရန်သူ) မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ်သာ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့ သင်္ခါရအားလုံးတို့ အပေါ်၌ ငြီးငွေ့နေသော ယောဂီသူမြတ်သည်လည်း ထိုသင်္ခါရ၌ အတွင်းဝင်...
စာမျက်နှာ-571
အကျုံးဝင်သော တေဘူမက တရားအပေါင်းတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ထွက်မြောက်လိုစိတ်သာ ဖြစ်ပေါ်နေတော့သည်။
ပဋိသင်္ခါဉာဏ်
အလုံးစုံသော ဘုံဘဝတို့၌ တည်ရှိ ပျက်စီးနေသော သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ယောဂီသည် ထိုသင်္ခါရအားလုံးတို့မှ လွတ်မြောက်ရန် ရှုမှတ်အပ်ပြီးသော သင်္ခါရတို့ကိုပင်လျှင် တစ်ဖန် ပြန်လည် ရှုမှတ်၍ လက္ခဏာယာဉ် သုံးပါးသို့ တင်၏။ တစ်ဖန် သိမ်းဆည်းရှုမှတ်၏။ ဤကဲ့သို့ လက္ခဏာယာဉ် သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ရှုမှတ်တိုင်း ရှုမှတ်တိုင်း၌ ထင်ရှားသိ၏၊ ဤအသိအမြင်သည် တစ်ဖန် ရှုမှတ်မှု၊ တစ်ဖန် သိမြင်မှု ဖြစ်သောကြောင့် ပဋိသင်္ခါဉာဏ် မည်၏။
သင်္ခါရတရားတို့၌ နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ-ဟု စွဲလမ်းမှု လုံးဝကင်းစင်လျှင် သင်္ခါရတို့မှ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုက်ရောက်တော့၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် မပြုရသေးမီ၌လည်း သင်္ခါရတို့နှင့်စပ်၍ စိုးရိမ် ကြောင့်ကြမှု၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု မရှိတော့ပြီ။ ထို့ကြောင့် သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုလျှင် တခြားတစ်ပါးကို ပြုလုပ်ရန် မလို၊ ထိုသင်္ခါရတို့ကိုပင် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု နိုင်နိုင်နင်းနင်း သိနိုင်အောင်၊ လျစ်လျူရှုနိုင်အောင် အမြဲမပြတ် မှတ်မြဲမှတ်နေဖို့ လိုသည်။ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်၏ အစွမ်းကြောင့် သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုစိတ် ဖြစ်နေသော ယောဂီသည် ဖြစ်ပျက်တိုင်း ဖြစ်ပျက်တိုင်းသော သင်္ခါရတို့ကိုပင် တစ်ဖန် ဆက်လက်၍ မှတ်မြဲမှတ်နေရမည်။ ထိုသို့ မှတ်နေသောအခါ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို မှတ်တိုင်း မှတ်တိုင်း ထင်ရှားသိနေတော့၏။
ဤပဋိသင်္ခါဉာဏ်သည် အချို့ယောဂီများမှာ တစ်ခဏအတွင်း၌ပင် ရင့်သန်တတ်၏။ အချို့မှာ တစ်နေ့ခန့်၊ တစ်ညဉ့်ခန့်၊ တစ်ရက်ခန့်၊ နှစ်ရက်ခန့်၊ သုံးရက်ခန့် ကြာမြင့်မှ ရင့်သန်လာတတ်သည်။ ဤပဋိသင်္ခါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်စ ဉာဏ်မရင့်သေးမီ၌ သင်္ခါရတို့၌ သာယာဖွယ်မရှိပုံ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ဖြင့် အမြဲမပြတ် နှိပ်စက်ခံရသောကြောင့် မခံချိမခံသာ ဖြစ်ရပုံ သဘောတို့ကို အထူးထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်လာရသည်။ သင်္ခါရုပေက္ခာ ကဲ့သို့ ညီမျှစွာ မရှုနိုင်သေးသောကြောင့် မှတ်သိမှုက ကောင်းနေသော်လည်း “မကောင်း” ဟု ထင်တတ်သည်။ အားမရနိုင်ဘဲ ရှိနေတတ်သည်။ ထိုဉာဏ် ရင့်သန်လာသော အခါ၌ကား မှတ်သိမှု အထူးအားကောင်းလာသည်ဟု ထင်ရတတ်သည်။
စာမျက်နှာ-572
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၌ ဥပက္ကိလေသနှင့် ရောသောဉာဏ်၊ ဥပက္ကိလေသမှ လွတ်သောဉာဏ်ဟု နှစ်ပိုင်းကွဲသကဲ့သို့ ဤပဋိသင်္ခါဉာဏ်၌လည်း မခံသာမှုတို့နှင့် ရောပြွမ်းနေသဖြင့် အားရလောက်အောင် မှတ်သိမှု မကောင်းသောဉာဏ်၊ မခံသာမှု ကင်းသဖြင့် အားရလောက်အောင် မှတ်သိမှု ကောင်းသောဉာဏ်ဟု နှစ်ပိုင်းကွဲပြား၏။ ထို့အတူပင် ဘင်္ဂဉာဏ်၌လည်း ဖွာကျဲကျဲ ပူယောင်းယောင်း ဖြစ်၍ အားရလောက်အောင် မှတ်သိမှု မကောင်းသောဉာဏ်၊ သိပ်သိပ်သည်းသည်း စီးစီးပိုင်ပိုင် မှတ်သိမှု ကောင်းသောဉာဏ်ဟု နှစ်ပိုင်းကွဲပြား၏။
မြွေဆိုးကို စွန့်လွှတ်သော ဥပမာ
ဘယဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို ကြောက်ခြင်း၊ အာဒီနဝဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို အပြစ်ဟု ရှုမြင်ခြင်း၊ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုခြင်း၊ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါး တင်၍ ရှုမြင်သုံးသပ်ခြင်းတို့ကို ထင်ရှားပေါ်လွင်စေရန် ဥပမာဖြင့် ပြဆိုပါမည်။
တံငါတစ်ယောက်သည် “ငါးတို့ကို ဖမ်းအံ့” ဟု ငါးအုပ်ဆောင်းကို ကိုင်၍ ရေထဲ၌ ငါးကို အုပ်လိုက် ဆောင်းလိုက်၏။ ထို့နောက် တံငါသည် ဆောင်းဝမှ လက်ဖြင့် နှိုက်၍ ရေထဲ၌ ငါးဟု ယူဆရသော သတ္တဝါကောင်ကို လည်၌ ထိထိမိမိ ဖမ်းဆုပ်လိုက်၏။ ယင်းသို့ ကိုင်လျက် “ငါးကြီး ဖမ်းမိပြီ” ဟု စိတ်ထဲ၌ ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်နေသည်။ ထို့နောက် “ဧရာမငါးကြီး ရပြီ” ဟု လက်ကို ဆောင်းဝမှ နုတ်၍ မြှောက်ပင့်ကြည့်လိုက်သည်။ ထိုအခါ ငါးကြီး မဟုတ်ဘဲ လည်ရေး သုံးရစ်ရှိသော မြွေဆိုး မြွေဟောက်ကြီး ဖြစ်နေလေသည်။
တံငါသည် မြွေဟောက်ကို အလွန်ကြောက်သော်လည်း ဘေးရောက်မည်ကို မြင်သောကြောင့် ချက်ချင်း လွှတ်မပစ်ရဲပေ။ မြွေဟောက်ကြီးကို ဆုပ်ကိုင်ထားရသည်ကိုလည်း ရွံ့ကြောက်ကြီး ဖြစ်လျက် ငြီးငွေ့လာသည်။ ထိုမြွေဟောက်ကို မည်ကဲ့သို့ လွှတ်ပစ်ရမည်ကို စဉ်းစားနေသည်။ ထို့နောက် မိမိလက်၌ ရှစ်ပတ်ထားသောမြွေကို အမြီးဖျားမှ စ၍ လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဖြေ၍ အမြီး၌ ကိုင်ကာ ဆွဲဆန့်လိုက်ပြီး လည်ပင်း၌ ကိုင်ထားသော လက်မောင်းကို မြှောက်၍ ဦးခေါင်းပေါ်၌ နှစ်ပတ် သုံးပတ် မွှေ့ရမ်းပစ်လိုက်ရာ မြွေဟောက်ကြီးမှာ အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည့် အင်အား မရှိတော့ဘဲ အားနည်းသွားတော့၏။ ထိုအခါမှ တံငါသည် “ဟယ် မြွေဆိုး မြွေယုတ် သွားချင်ရာ သွားပေတော့” ဟု လွှတ်ပစ်၍ ကန်ပေါင်ပေါ်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြေးတက်လိုက်သည်။
“အို... မိတ်ဆွေတို့ ငါသည် မြွေဆိုးကြီး၏ ခံတွင်းမှ လွတ်မြောက်ရပေပြီ” ဟု ဆို၍ မိမိလာခဲ့သော လမ်းခရီးကို ကြည့်လျက် ရပ်နေလေ၏။
စာမျက်နှာ-573
ဤဥပမာ၌ တံငါအနေဖြင့် မြွေဟောက်ကို ငါးဟူ၍ ထင်မှတ်ပြီး လည်၌ ဆုပ်ကိုင်၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်နေသောအခါကဲ့သို့ ယောဂီအား အတ္တဘောရခြင်းကို အစကာလ၌ နှစ်သက်ခြင်းကဲ့သို့ မှတ်အပ်၏။ တံငါသည် ဆောင်းပေါက်ဝမှ လက်ကို ဆွဲထုတ် မြှောက်ပင့်ကြည့်လိုက်ရာ လည်ရေးသုံးခု ရှိသော ဦးခေါင်းကို မြင်သကဲ့သို့ ယောဂီအား တေဘူမကသင်္ခါရတို့၌ လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို မြင်ခြင်းကို မှတ်အပ်၏။ ဆုပ်ကိုင်မိထားသော မြွေကို တံငါသည် ကြောက်သကဲ့သို့ သင်္ခါရတို့၌ ကြောက်လန့်သော ယောဂီ၏ ဘယဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို မှတ်အပ်၏။ မြွေဟောက်ဟု သိသောအခါမှ စ၍ ထိုမြွေကြောင့် ဖြစ်မည့် အပြစ်တို့ကို ရှုမြင်ခြင်းကဲ့သို့ သင်္ခါရတို့၌ အပြစ်ဟု ထင်မြင်လာသော ယောဂီ၏ အာဒီနဝဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို မှတ်အပ်၏။ တံငါသည် ကိုင်ထားသော မြွေကို ပြန်ကိုက်မည်စိုး၍ မလွှတ်ပစ်သေးဘဲ ဆုပ်ကိုင်ထားရခြင်း၌ ငြီးငွေ့နေသကဲ့သို့ သင်္ခါရတရားတို့ အပေါ်၌ ငြီးငွေ့မှု ဖြစ်ပေါ်နေသော ယောဂီ၏ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်ကို မှတ်အပ်၏။ မြွေကို လွှတ်ပစ်ချင်စိတ် ဖြစ်သကဲ့သို့ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်ကို မှတ်အပ်၏။
ထိုတံငါသည် မြွေကို ဦးခေါင်းပေါ်၌ ပတ်ပတ်လည် မွှေ့ရမ်း၍ အားနည်းအောင် ပြန်မကိုက်နိုင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး ကျွတ်ကျွတ်လွတ်လွတ် လွှတ်ပစ်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် လက္ခဏာရေး သုံးပါးကို တင်သဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို ပတ်ပတ်မွှေ့၍ အားနည်းအောင် ပြု၍ တစ်ဖန် “နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တ၊ သုဘ” ဟု ထင်မှတ်စွဲလမ်းခြင်းငှါ မဖြစ်နိုင်အောင် ကျွတ်ကျွတ် လွတ်လွတ် စွန့်လွှတ်လိုက်တော့၏။ ထိုသို့ မလွှတ်နိုင်သေးဘဲ မြွေကို မွှေ့ရမ်း၍ အားနည်းအောင် ပြုသောအခါကဲ့သို့ သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေး သုံးချက် တင်၍ ထပ်မံရှုဆင်ခြင်မှုကို မှတ်အပ်၏။ ကျွတ်ကျွတ်လွတ်လွတ် စွန့်သော အခါကဲ့သို့ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို မှတ်အပ်၏။
သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်
အထူးကြောင့်ကြ မစိုက်ရတော့ဘဲ သင်္ခါရ တရားတို့ကို သူ့အလိုအလျောက် အစဉ်မပြတ် သိလျက် သိလျက် သိမ်မွေ့စွာ ဖြစ်နေသော အသိဉာဏ်သည် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် မည်၏။
ပဋိသင်္ခါဉာဏ် အပြည့်အစုံ ရင့်သန် အားကောင်းလာသောအခါ ဖြစ်ဆဲ ပျက်ဆဲ သင်္ခါရအာရုံကို ရှုမှတ်နိုင်စေရန် အထူးကြောင့်ကြမစိုက်ရတော့ဘဲ ရှုမှတ်တိုင်းသော သင်္ခါရအာရုံ၏ အပျက်လက္ခဏာနှင့် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာ တစ်ပါးပါးကို သူ့အလိုလို သိလျက် သိလျက် နေသည်။ ထိုသို့ သိမှတ်နေမှုသည် အရှိန်ကောင်းလျက် ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်နေ၏။ ရှုမှတ်မှုတိုင်း၌...
စာမျက်နှာ-574
အပျက်လက္ခဏာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာတစ်ပါးပါးကို ရှင်းလင်း ထင်ရှားစွာ သိလျက် သိလျက် နေ၏။ ရှေးဉာဏ်များ ဖြစ်ခိုက်ကကဲ့သို့ သင်္ခါရတို့၌ အပြစ်မြင်ခြင်း၊ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ လွှတ်လိုခြင်း၊ လွှတ်ရန် နည်းလမ်း ရှာကြံခြင်း၊ ရှုမှတ်မကောင်းဘူးထင်၍ ရှုမှတ်ရာ၌ အားမရခြင်း စသည်တို့ လုံးဝမရှိတော့ပေ။
တစ်စုံတစ်ခုသော သတ္တဝါ သင်္ခါရ ပစ္စည်း ဝတ္ထု ပျက်စီးမည်ကို စိုးရိမ် ကြောင့်ကြခြင်းလည်း မရှိ။ သင်္ခါရတို့ကို ကြောက်ရွံ့မှုလည်း မရှိ။ စိတ်သည် အလွန်ကြည်လင် သန့်ရှင်းနေ၍ မတွေ့ဖူး မကြုံဖူးသော ချမ်းသာသုခကို တွေ့မြင်ရသည်ဟု ထင်၏။ သို့ရာတွင် ဤမျှလောက် ထူးကဲသော စိတ်ကြည်လင် ချမ်းသာမှုကို အလွန်အမင်း သာယာခြင်း မရှိ၊ ဝမ်းသာခြင်းလည်း မဖြစ်။ ငြိမ်သက် သိမ်မွေ့သော ရှုမှတ်မှုသာလျှင် အစဉ်မပြတ် တသမတ်တည်း ကြာမြင့်စွာ ဖြစ်လျက် ရှိ၏။ ထိုအခါ အထူးကြောင့်ကြ မစိုက်ရတော့ဘဲ သူ့အလိုလိုပင် အစဉ်မပြတ် သင်္ခါရတရားတို့၏ အပျက်ကို သိလျက် သိမ်မွေ့စွာ ဖြစ်နေသည်။
ဥပမာ - ယောက်ျားတစ်ယောက်အား အလွန်ချစ်မြတ်နိုးအပ်သော ဇနီး မယားတစ်ယောက်ရှိသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုယောက်ျားသည် ထိုမယားနှင့် ကင်းကွာ၍ မနေနိုင်၊ အလွန်မြတ်နိုး၏။ ထိုမယားကို တခြားယောက်ျားနှင့် ရင်းရင်းနှီးနှီး ရယ်ရယ်မောမော ပြောဆိုနေထိုင် ဆက်ဆံသည်ကို တွေ့မြင်ရလျှင် အလွန်ဒေါသ အမျက်ထွက်၏။ စိတ်နှလုံး မသာမယာဖြစ်၍ ပြင်းစွာသော ဒေါမနဿ ဝေဒနာကို ခံစားရ၏။ နောင်သောအခါ ထိုမိန်းမ၏ ဖောက်ပြန်မှု မစောင့်စည်းမှု အပြစ်များကို တွေ့မြင်၍ ထိုမိန်းမကို ရွံရှာစက်ဆုပ်လျက် အပြီးအပိုင် ကွာရှင်းလိုက်၏။ ထိုမိန်းမကို မိမိ၏ ဇနီးမယားဟူ၍ မမှတ်တော့ပြီ။ ထိုသို့ ကွာရှင်းပြီးနောက်တွင် အခြားယောက်ျားများနှင့် ရင်းနှီးစွာ ရယ်မော ပြောဆို ဆက်ဆံနေသည်ကို မြင်သော်လည်း ဒေါသအမျက် မထွက်တော့ချေ။ စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း မဖြစ်တော့ချေ။ မိမိနှင့် ဘာမျှ မဆိုင်တော့သလို စိတ်အေးအေးထား၍ လျစ်လျူရှုနိုင်တော့သည်။
ဤနည်းအတူ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်သည် သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသည် ဖြစ်၍ ပဋိသင်္ခါဉာဏ်ဖြင့် သင်္ခါရတို့ကို လက္ခဏာသုံးပါးဖြင့် သုံးသပ်၏။ ထိုသို့ သုံးသပ်ပြီးနောက် သင်္ခါရတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဘေးကို လည်းကောင်း၊ သင်္ခါရနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်နိုင်သော နှစ်သက်ခြင်းကို လည်းကောင်း စွန့်ပစ်ပယ်ခါ၍ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့၌ ကွာရှင်းပြီးသော ဇနီးမယားကို လျစ်လျူရှုသကဲ့သို့ လျစ်လျူရှုလျက် နေ၏။
စာမျက်နှာ-575
သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် သင်္ခါရတရားကို မနှစ်သက်သော်လည်း အခြား အာရုံပြုစရာ မရှိသဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့ကိုသာလျှင် အာရုံပြုနေရသည်။ ထိုယောဂီ၏ စိတ်သည် သင်္ခါရအာရုံကို အာရုံပြုရာ၌ နှစ်နှစ်ကာကာ စုံစုံမက်မက် အာရုံသို့ ရှေးရှုပြေးဝင်ခြင်း မရှိ၊ အာရုံကို စက်ဆုပ်ရွံရှာသည်ဖြစ်၍ တွန့်ဆုတ် တွန့်ဆုတ် ဖြစ်နေ၏။ စိတ်သည် ကျုံ့ယုံနေ၏၊ ရှုံ့နေ၏၊ ဆုတ်နစ်နေ၏၊ နောက်တွန့်နေ၏။
ပိန်းကြာဖက်တွင် ရေမတင်သကဲ့သို့
ဥပမာကား အလယ်၌ ချိုင့်နေသော ပိန်းရွက်၊ သို့မဟုတ် ပဒုမ္မာကြာရွက် ပေါ်ရှိ ရေပေါက်တစ်ခုသည် ကြာဖက်ကို မထိချင် မကိုင်လိုဟန်ဖြင့် ကျုံ့နေ၏၊ မပျံ့ဘဲ လုံးနေ၏၊ ရှုံ့နေ၏၊ ကြာဖက်မှ ဆုတ်နစ်လျက် နေ၏။
ကြက်တောင်ကို မီးထိသည့်ပမာ
ဥပမာတစ်နည်းကား ကြက်တောင်ကို၊ သို့မဟုတ် အကြောတုံးကို မီး၌ ထည့်သောအခါ ကြက်တောင်၊ သို့မဟုတ် အကြောတုံးသည် ပြန့်ကားမလာဘဲ ရှုံ့တွန့်လိပ်သွားသည်။ ထို့အတူ ယောဂီ၏ စိတ်သည် ဘဝသုံးပါး ဘုံသုံးပါးတို့၌ နှစ်ခြိုက်ပြန့်ပွားမှုမရှိ ဆုတ်နစ်၏၊ ရှုံ့တွန့်၏၊ လျစ်လျူရှု၏။
ဤသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် မိမိရရှိ အာရုံပြုနေရသော သင်္ခါရအာရုံကို လွှတ်လိုသော်လည်း အခြား အာရုံပြုဖွယ်ရာ (နိဗ္ဗာန်) ကို မတွေ့ရသေးသဖြင့် ဤသင်္ခါရအာရုံကို မလွှတ်ရဲ၊ မလွှတ်နိုင်။ လွှတ်စမ်းကြည့်သော်လည်း နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော တစ်ဘက်ကမ်းကို အလှမ်းမမီသေးသဖြင့် သင်္ခါရအာရုံဘက်သို့ ပြန်လှည့်လာရပြန်သည်။ နိဗ္ဗာန်ကို လက်လှမ်းမီသောအခါ၌မူ နောက်ကြောင်း ပြန်မလှည့်တော့ဘဲ နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် စွတ်စွတ်ရွတ်ချွတ် ပြေးဝင်လေတော့သည်။
ဒိသာကာက ကျီးကဲ့သို့
ဥပမာကား ရှေးအခါက သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်း ကုန်ကူးကြသော ကုန်သည်တို့သည် သင်္ဘောထွက်ခွာသောအခါ အရပ်မျက်နှာကိုပြတတ်သော ဒိသာကာကကျီးကို ယူဆောင်သွားကြကုန်၏။ သင်္ဘောသည် လေအဟုန်ဖြင့် လွှင့်အပ်သည် ဖြစ်၍ ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင် သမုဒ္ဒရာအလယ်သို့ ရောက်သွားတတ်သည်။ ထိုအခါမျိုး၌ ဒိသာကာကကျီးကို လွှတ်ကုန်၏။ ထိုကျီးသည် လင်းယဉ်တိုင်ဖျားမှ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ အရပ်လေးမျက်နှာ အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ ပျံ့ဝဲလျက်...
စာမျက်နှာ-576
ကမ်းကို ရှာ၏။ အကယ်၍ ကမ်းကို မမြင်လျှင် လင်းယဉ်တိုင်သို့ ပျံလာ၍ နားလာပြန်၏။ ကမ်းကို တွေ့မြင်ပါမူ ထိုကမ်းဘက်သို့ ပျံသွားလေသည်။ လင်းယဉ်တိုင်သို့ ပျံမလာတော့ချေ။ သင်္ဘောသည် ကျီးပျံရာ အရပ်မျက်နှာသို့ ရွက်လွှင့် လိုက်ပါသွားလျှင် လိုရာသောင်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိလေတော့သည်။
ဤဥပမာ၌ ဒိသာကာကကျီးသည် လင်းယဉ်တိုင်ဖျားမှ အရပ်ရှစ်မျက်နှာသို့ ပျံဝဲ၍ ကမ်းကို မမြင်ရသဖြင့် လင်းယဉ်တိုင်သို့ အဖန်ဖန် ပြန်လာနားသကဲ့သို့ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည်လည်း သင်္ခါရအာရုံကို စွန့်လွှတ်၍ နိဗ္ဗာန်အာရုံကို ရှာဖွေစုံစမ်း၍ မတွေ့ပြန်လျှင် သင်္ခါရအာရုံကိုပင် ပြန်လည်ရယူ ရှုမှတ်ရ၏။ ကျီးသည် ကမ်းကို တွေ့သောအခါ တရှိန်ထိုး ကမ်းဘက်သို့ ပျံသွားသကဲ့သို့ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် ဂေါတြဘူဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ် အခိုက်၌ သင်္ခါရအာရုံကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိဗ္ဗာန်အာရုံကိုသာလျှင် မိမိရရ အာရုံပြုတော့သည်။
မုန့်ညက်ဆင့်ခြင်း ဥပမာ
အချင်းတစ်တောင်ခန့်ရှည်သော ဝါးခွေကို တစ်ဘက်တွင် အဝတ်အုပ်၍ တစ်ဘက်မှ အဝတ်စများကို တင်းအောင်ဆွဲထား၏။ ထိုအခါ အဝတ်၏ မျက်နှာပြင်သည် စည်မျက်နှာပြင်ကဲ့သို့ ညီညာစွာ တင်းမာနေသည်။ ယင်းကို မုန့်ဆင့်ဒိုင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ ထောင်းထားသော မုန့်ညက်များကို အနုအကြမ်း ခွဲခြမ်းစိစစ် ရွေးထုတ်သည့်အခါ ထောင်းထားသော မုန့်ညက်များကို ဒိုင်းပေါ်သို့ တင်၍ လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် တုန်ခါမြှောက်ပင့်ပေးရသည်။ မုန့်ညက်အနုများသည် ဒိုင်းမျက်နှာပြင်ကို တွယ်ကပ်နေ၍ မုန့်ညက်ကြမ်းများသည် တဖြည်းဖြည်း အောက်သို့ လိမ့်ဆင်းသွားကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဒိုင်းမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ မုန့်ညက်အနုများ သာ ငြိကပ်ကျန်ရှိတော့သည်။ ထိုအခါ ဗန်းစကောအတွင်း၌ မုန့်ညက်နုများ ကျသွားစေရန် ဒိုင်းမျက်နှာပြင်ကို ဝါးခြမ်းစိတ်ဖြင့် ရိုက်ခါချလိုက်သည်။ ဤသို့ပြုခြင်းကို မုန့်ညက်ဆင့်သည်၊ မုန့်မှုန့်ဆင့်သည်ဟု ခေါ်သည်။
ဤဥပမာ၌ ဒိုင်း၏ မျက်နှာပြင်သည် မုန့်မှုန့်အကြမ်းများကို ငြိတွယ်ခြင်း မရှိ၊ လိမ့်ဆင်းစေလျက် မုန့်မှုန့်အနုများ ဒိုင်းမျက်နှာပြင်၌ ငြိတွယ်ကျန်ရစ်သကဲ့သို့ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် အနုလောမဉာဏ်အဆင့်သို့ မရင့်ကျက်မီ သင်္ခါရတို့ကို အာရုံပြုလျက် သိမ်းဆည်းလျက် နေရ၏။ နိဗ္ဗာန်အာရုံသို့ ပြေးမဝင်နိုင်။ ထိုသင်္ခါရတို့ကိုသာ လက္ခဏာရေးသုံးချက်ဖြင့် ရှုမှတ်လျက် လျစ်လျူရှုဆင်ခြင်၏။ သင်္ခါရတို့၏ ပျက်စီးခြင်းကို မှီ၍ ဖြစ်လတ္တံ့သောဘေးကိုလည်းကောင်း၊ သင်္ခါရတို့၏ ပြည့်စုံခြင်းကို မှီ၍ ဖြစ်လတ္တံ့သော နှစ်သက်ခြင်းကို လည်းကောင်း စွန့်ပယ်၏။
စာမျက်နှာ-577
ဥပမာတစ်နည်းကား ဝါဖတ်သောလေးငယ်၏ လေးကြိုးကို ဝါဂွမ်းအစုပေါ်တင်၍ လက်တောက်ဖြင့် ဆွဲငင်တုန်ခါစေသောအခါ လေးကြိုးသည် ဝါဂွမ်းများကို တုန်ခါရမ်းခါစေ၏။ ဝါဂွမ်းသည် လေးကြိုးပတ်ပတ်လည်၌ အကြိမ်များစွာ တုန်ခါရသဖြင့် ကြွ၊ ရွ၊ လာ၍ ကြည်လင်လာ၏။ ဝါဂွမ်းအမျှင်များ အချင်းချင်း စည်းရုံးငြိတွယ်၍ ဂွမ်းဆိုင် ဂွမ်းကပ် ဂွမ်းလုံးကြီး ဖြစ်လာသည်။
ဤဥပမာ၌ ဝါဖတ်လေး၏ လေးကြိုးသည် ဝါဂွမ်းကို ရမ်းခါ တုန်ခါ၍ ခါထုတ်သော်လည်း ဝါဂွမ်းမျှင်များသည် လေးကြိုးကို ငြိတွယ်လျက် နေကြသည်။ ဂွမ်းထဲ၌ ရှိသော ခဲ၊ သလဲ၊ ဖုန်၊ အမှိုက်တို့ကို ခါထုတ်ပစ်၍ ဝါဂွမ်းသက်သက်ကိုသာလျှင် စိစစ်ရွေးချယ်ခြင်းပြုလေသည်။ ဤနည်းအတူ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် သည် တေဘူမကသင်္ခါရတို့ကို လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါး တင်ခြင်းဖြင့် မွှေ့ရမ်းခါထုတ်၍ သင်္ခါရတရားတို့ကို စိစစ်ရွေးချယ်၏။ သို့ရာတွင် ထိုသို့ စိစစ်ရွေးချယ်ခြင်း၌လည်း လျစ်လျူရှုသည်သာ ဖြစ်၏။ သင်္ခါရတို့အပေါ်၌ ချစ်ခြင်း၊ ကြောက်ခြင်းမရှိ လျစ်လျူရှုနိုင်သည်။
မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရယူ၍ ကျွတ်တမ်းဝင်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ဤသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်ကို ရင့်ကျက် အားကောင်းလာအောင် အဖန်ဖန်ပွားများပါလျှင် အထက်တစ်ဆင့် ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြစ်သော အနုလောမဉာဏ် သို့ရောက်၏။ အနုလောမဉာဏ်သို့ ရောက်ပါက နောက်ကြောင်းသို့ ပြန်မလှည့်တော့ဘဲ နိဗ္ဗာန်သို့ ပြေးဝင်လေတော့သည်။ ဒိသာကာကကျီးသည် ပင်လယ်ကမ်း (ကုန်းမြေ) ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ကုန်းမြေဘက်သို့ တဟုန်ထိုး ပျံသွားသကဲ့သို့ အနုလောမဉာဏ်၊ ဂေါတြဘူဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ တောက်လျှောက် ဖြစ်ပေါ်လေတော့သည်။
ထို့ကြောင့် ဘုရားအလောင်းတော်ကြီးများ ပါရမီဖြည့်စဉ် ကာလ၌ ဤသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် တိုင်ရုံသာလျှင် ဝိပဿနာ ရှုတော်မူကြသည်။ ဤဉာဏ်သို့ ရောက်လျှင် ဆက်လက် အားမထုတ်တော့ဘဲ ရပ်ထားရသည်။
အနုလောမဉာဏ်
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသော ရှေးဉာဏ်များနှင့် လည်းကောင်း၊ မဂ်စိတ္တုပ္ပါဒ် ပါဝင်သော ဗောဓိပက္ခိယတရားများနှင့် လည်းကောင်း ရှေးနောက် လျော်စွာ ဖြစ်သောဉာဏ်ကို အနုလောမဉာဏ် ဟု ခေါ်သည်။ (အနုလောမ = ဆီလျော်ခြင်း။)
စာမျက်နှာ-578
သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ပြည့်စုံ ရင့်ကျက်လာသောအခါ ဤ အနုလောမဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအခါ အဓိမောက္ခ-ဟု ခေါ်သော သဒ္ဓါတရားသည် အထူး အားကောင်းလာ၏။ ထိုသဒ္ဓါ၏ အစွမ်းကြောင့် ရှုမှတ်သောစိတ်သည် အလွန် ကြည်လင်လာ၏။ မယုတ်မလွန် ဟန်ချက်ညီအောင် အားထုတ်မှု ဝီရိယသည်လည်း မြဲမြံခိုင်ခံ့လာ၏။ အမှတ်ရမှု သတိသည်လည်း ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်လာ၏။ စိတ်သည် ရှုမှတ်သော အာရုံ၌ ကောင်းစွာ စူးစိုက် တည်ကြည်လာ၏။ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည်လည်း အထူး ထက်မြက် သန့်ရှင်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် ရှုမှတ်မှုသည်လည်း အထူးပင် သွက်လက်ထင်ရှား အားကောင်းလာသည်၊ တိုးတက်လာသည်။
ထိုအခါ ဖြစ်ဆဲ ပျက်ဆဲသော ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရ တစ်ခုခုကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အခြင်းအရာ သုံးမျိုးအနက် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ရှုမြင်လျက် အနည်းဆုံး သဒိသာနုပဿနာဝီထိ နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သဒိသာနုပဿနာဝီထိ ဆိုသည်မှာ တူညီသော ရှုမှတ်မှု စိတ်အစဉ်ကို ခေါ်သည်။
ထိုဝီထိစိတ် ဖြစ်ပုံမှာ ပထမအကြိမ်၌ အနိစ္စ-ဟု ရှုမြင်လျှင် ဒုတိယ၊ တတိယ အကြိမ်တို့၌လည်း အနိစ္စ-ဟုသာ ရှုမြင်သည်။ ထို့အတူ ပထမအကြိမ်၌ ဒုက္ခ-ဟု ရှုမြင်လျှင် ဒုတိယ၊ တတိယ အကြိမ်တို့၌လည်း ဒုက္ခ-ဟုသာ ရှုမြင်သည်။ ပထမ အကြိမ်၌ အနတ္တ-ဟု ရှုမြင်လျှင် ဒုတိယ၊ တတိယ အကြိမ်တို့၌လည်း အနတ္တဟုသာ ရှုမြင်သည်။ ဤသို့ အခြင်းအရာ တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ရှုမှတ်မှု နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ် ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ
သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ စသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ညီတူညီမျှ ရှုမှတ်၍ နောက်ဆုံးဖြစ်သော သဒိသာနုပဿနာဝီထိ နှစ်ကြိမ် သုံးကြိမ်တို့၌ ပါဝင်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိတော့၏။ ထို့ကြောင့် ယင်းဉာဏ်သည် “သိခါပတ္တသင်္ခါရုပေက္ခာ” မည်၏။ (သိခါ = အထွတ်အထိပ် + ပတ္တ = ရောက်ခြင်း) ထိုသင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်သည်ပင် မဂ်နှင့် ဆက်စပ်လျက် မဂ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် “ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ” လည်း မည်၏။ (ဝုဋ္ဌာန = ထမြောက်သော၊ လွတ်မြောက်သော၊ မဂ်သို့ + ဂါမိနီ = သွားတတ်သောတရား)
စာမျက်နှာ-579
မဂ်တရားသည် ဝိပဿနာ၏ အာရုံ ဖြစ်သော သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကိုလည်း အာရုံမပြု၊ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ဆိုက်သော သက်ဆိုင်ရာ ကံ၊ ကိလေသာ၊ ဝိပါက်တို့ကိုလည်း နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်စေတော့ဘဲ ငြိမ်းအေးစေတတ်၏။ ထိုသို့ သင်္ခါရနိမိတ်တို့ကို အာရုံမပြုခြင်း၊ ကံ၊ ကိလေသာ၊ ဝိပါက်တို့ကို နောက်တစ်ဖန် မဖြစ်စေဘဲ ငြိမ်းအေးစေခြင်းကို ထမြောက်မှု (ဝါ) လွတ်မြောက်မှု ဝုဋ္ဌာနဟု ခေါ်သည်။ မဂ်တရားသည် ထိုနှစ်မျိုးလုံးတို့မှ ထမြောက်သောကြောင့် ဝုဋ္ဌာန မည်၏။
အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၊ အနုလောမဉာဏ်နှင့် ဂေါတြဘူဉာဏ် ဤသုံးပါးတို့သည် ဝုဋ္ဌာနဟု ခေါ်သော မဂ်နှင့် တစ်ဆက်တည်း တစ်စပ်တည်း ဖြစ်သောကြောင့် မဂ်သို့ ဆိုက်ရောက်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာ မည်၏။
ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ အနုလောမဉာဏ်ဟု ခေါ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာဉာဏ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ် ၉-ပါးကို ပဋိပဒါ ဉာဏဒဿန ဝိသုဒ္ဓိ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ပရိညာ ၃-ပါး
ဝိပဿနာရှုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ကို ရှုမှတ် ဆင်ခြင်၍ သိမြင်ရာ၌ အဆင့်သုံးဆင့်ဖြင့် သိမြင်နိုင်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ –
(၁) ဉာတပရိညာ = ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၊
(၂) တီရဏပရိညာ = စူးစမ်းသုံးသပ် ဆုံးဖြတ်၍ သိခြင်း၊
(၃) ပဟာနပရိညာ = ပယ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် သိခြင်း
တို့ဖြစ်သည်။
ဉာတပရိညာ ဟူသည် တေဘူမက သင်္ခါရတရားတို့၌ ရုပ်သည် ဖောက်ပြန်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ ဝေဒနာသည် အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားခြင်း လက္ခဏာရှိ၏ စသည်ဖြင့် သိအပ်သော ရုပ်၊ ဝေဒနာ စသော တေဘူမကတရားတို့၏ အသီးအသီးသော ဖောက်ပြန်ခြင်းသဘော၊ ခံစားခြင်းသဘော စသည်တို့ကို ကောင်းစွာ ပိုင်းခြား၍ သိသော ပညာဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-580
ထို့ကြောင့် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်နှင့် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ် နှစ်ပါးအဆင့်သည် ဉာတပရိညာ မည်၏။ (ဉာတ + ပရိ + ညာ၊ ဉာတ = သိအပ်သည် + ပရိ = ပိုင်းခြား၍ + ညာ = သိခြင်း)
တီရဏပရိညာ ဟူသည် တေဘူမက သင်္ခါရတရားတို့၌ ရုပ်သည် မမြဲ၊ ဆင်းရဲ၏၊ အစိုးမရ၊ အလိုသို့ မလိုက် စသည်ဖြင့် တေဘူမကတရားတို့ကို မမြဲခြင်း အနိစ္စလက္ခဏာစသည်ကို စူးစမ်းသုံးသပ် ဆုံးဖြတ်ကာ ပိုင်းခြား၍ သိသော အနိစ္စတာ စသော လက္ခဏာ ၃-ပါးကို အာရုံပြုသည့် ဝိပဿနာပညာ ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် အထက် သမ္မသနဉာဏ်နှင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နှစ်ပါးသည် တီရဏပရိညာ မည်၏။ (တီရဏ = စူးစမ်းသုံးသပ် ဆင်ခြင်ခြင်း)
ပဟာနပရိညာ ဟူသည် တေဘူမက သင်္ခါရတရားတို့၌ မြဲ၏ဟု အမှတ်မှားသည်ကို ပိုင်းခြား၍ သိသော ဝိပဿနာပညာဖြစ်၏။ တေဘူမကတရားတို့၌ ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခွာ၍ ကွဲကွဲပြားပြားသိခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘင်္ဂဉာဏ်မှ စ၍ အနုလောမဉာဏ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ် ရှစ်ပါးသည် ပဟာနပရိညာ မည်၏။ (ပဟာန = ပယ်ခြင်း)
ဂေါတြဘူဉာဏ်
ပုထုဇဉ်အနွယ်ကို လွန်မြောက်၍ အရိယာအနွယ်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဤဉာဏ်ကို ဂေါတြဘူ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (ဂေါတြဘူ = ဂေါတ္တ = ပုထုဇဉ်အနွယ်ကို + ဘူ = လွှမ်းမိုးခြင်း။ ဂေါတြ = အရိယာအနွယ်သို့ + ဘူ = ဝင်ရောက်ခြင်း)
ဤနေရာ၌ ဂေါတြဘူစိတ်သည် လည်းကောင်း၊ မဂ်စိတ်သည်လည်းကောင်း တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏။ ရှေးရှေးသော ဝိပဿနာဉာဏ်စိတ်များက သင်္ခါရအာရုံကိုသာ အာရုံပြုခဲ့၍ ဂေါတြဘူဉာဏ်နှင့် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကြသည်။ ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသောကြောင့် မဂ်စိတ်နှင့် အာရုံတူ၏။ သို့ရာတွင် ကိလေသာကို ပယ်နိုင်စွမ်းမရှိသောကြောင့် ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ၌ အကျုံးမဝင်ချေ။ သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေးသုံးပါးဖြင့် မသုံးသပ်ခြင်းကြောင့် အောက်ဖြစ်သော ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ၌လည်း အကျုံးမဝင်ချေ။ ကြားခံတစ်ခုဖြစ်နေ၍ ရှေးနောက် ဝိသုဒ္ဓိနှစ်ပါးသို့ မပါဝင်နိုင်ဘဲ ထိုဝိသုဒ္ဓိ နှစ်ခုအကြား၌ တည်ရှိနေသည်။
စာမျက်နှာ-581
ယခုပြဆိုပြီးသော သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၊ အနုလောမဉာဏ်၊ ဂေါတြဘူဉာဏ် ဤသုံးပါးတို့သည် လောကီဝိပဿနာဉာဏ်တို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်သဖြင့် သိခါပတ္တဝိပဿနာဉာဏ် မည်၏။ (သိခါ = အထွတ်အထိပ်၊ ပတ္တ = ရောက်ခြင်း) ယင်း သိခါပတ္တဝိပဿနာဉာဏ် သုံးပါးအနက် ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် ထိပ်ဆုံး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်။
မဂ္ဂဝီထိ ဖြစ်ပုံ
မဂ္ဂဝီထိအတွင်း၌ ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ ဟူသော ရှေးဇောစိတ် သုံးခုသည် သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာရေး သုံးပါးဖြင့် သုံးသပ်လျက် အာရုံပြု၏။ ထို့နောက် ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို ရှေးဦးစွာ အာရုံပြု၏။ ထိုဂေါတြဘူဉာဏ်က ယူပေးထားသော နိဗ္ဗာန်အာရုံကို မဂ်စိတ်က ဆက်လက်အာရုံပြုသည်။ ထို့ကြောင့် ဂေါတြဘူဉာဏ်သည် မဂ်ဉာဏ်အတွက် နိဗ္ဗာန်ဟူသော အာရုံကို ဆက်သွယ်ရယူပေးသဖြင့် အာဝဇ္ဇန်းစိတ်နှင့် အလားတူသည်ဟု ဆိုရပေမည်။ ဤ၌ မဂ္ဂဝီထိစိတ်အစဉ် ဖြစ်ပုံကို ပြဆိုပါဦးမည်။
သင်္ခါရအာရုံ
နိဗ္ဗာန်အာရုံ
ဘင်၊ ဘွင်၊ မ၊ ပရိ၊ ဥပ၊ အနု၊ ဂေါ၊ မဂ်၊ ဖိုလ်၊ ဖိုလ်၊ ဘွင်
000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000
ဇောခုနှစ်ကြိပ်
မှတ်ရန်။
မ = မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း
ပရိ = ပရိကံဇော
ဥပ = ဥပစာဇော
အနု = အနုလုံ (အနုလောမ) ဇော
ဂေါ = ဂေါတြဘူဇော
မဂ် = မဂ်ဇော
ဖိုလ် = ဖိုလ်ဇော
စာမျက်နှာ-582
သင်္ခတနယ်မှ အသင်္ခတနယ်သို့ ကူးပြောင်းပုံ
သင်္ခတနယ်ပယ်ဖြစ်သော သင်္ခါရတရားတို့ကို အာရုံပြုနေရာမှ အသင်္ခတ နယ်ပယ်ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ကူးပြောင်းပြေးဝင်ရာ၌ ဖော်ပြပါဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ သိအပ်၏။
ဘေးရန်ထူပြောသော နယ်ပယ်တစ်ခုနှင့် ဘေးရန်ကင်းသော နယ်ပယ်တစ်ခုကို ရေစီးကြမ်းသော ချောင်းကြီးတစ်ခုဖြင့် ခြားထားသည် ဆိုပါစို့၊ ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် ဘေးရန်ထူပြောသော နယ်ပယ်အတွင်း၌ ခြင်္သေ့ သစ် ကျားတို့ လိုက်လံခြင်း၊ ခိုးသားဓားပြတို့ လိုက်လံခြင်းခံရသဖြင့် ဘေးကင်းရာဖြစ်သော ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ သွားရောက်လို၏။ နယ်ခြားချောင်းမှာ ရေစီးသန်ခြင်း၊ ချောက်ကမ်းပါး မတ်စောက်ခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ကူးရန် မလွယ်ကူချေ။ ထိုအခါ ဤမှာဘက်ကမ်း၌ ပေါက်ရောက်နေသော သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်မှ နွယ်တန်းကြီးတစ်ခု တွဲလဲကျနေသည်ကို တွေ့ရ၏။ ထိုယောက်ျားသည် နွယ်တန်းကို ခိုစီး၍ အင်အားစိုက်ထုတ် ခုန်ပျံလွှဲလိုက်သည့်အခါ ဟိုမှာဘက်ကမ်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိခိုက် နွယ်တန်းကို လက်လွှတ်လိုက်သည်။ ထိုသို့ နွယ်တန်းကို လက်လွှတ်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဘေးကင်းရာနယ်မြေ ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ အပြီးအပိုင် ရောက်ရှိသွားလေသည်။
ဤဥပမာ၌ မဂ္ဂဝီထိအတွင်း၌ ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ ဇောသုံးချက်တို့သည် သင်္ခါရ တရားတို့ကို အာရုံပြုလျက် ဇောအရှိန်အဟုန်ကို မြှင့်တင်လိုက်သည်။ ထိုယောက်ျား၏ နွယ်တန်းကို ကိုင်စွဲ၍ တအားလွှဲလိုက်သော အခိုက်အတန့်နှင့် တူလေသည်။ နွယ်တန်းသည် သင်္ခါရတရားနှင့်တူသည်။ ဟိုမှာဘက်ကမ်းပေါ် ရောက်ရှိခိုက်တွင် နွယ်တန်းကို လွှတ်လိုက်သကဲ့သို့ ဂေါတြဘူဇောစိတ်သည် သင်္ခါရတရားတို့ကို အာရုံမပြုတော့ဘဲ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသည်နှင့် တူ၏။ ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ ကျရောက်၍ ခိုင်မြဲစွာ ရပ်တည်နိုင်သကဲ့သို့ မဂ်ဉာဏ်သည် နိဗ္ဗာန်ကို ပိုင်နိုင်စွာ ထိုးထွင်း သိမြင်ခြင်းနှင့် တူ၏။ ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ ကူးရာ၌ နွယ်တန်းကို ဆွဲမကိုင်လျှင်လည်း မဖြစ်၊ လိုအပ်သည့်နေရာ၌ နွယ်တန်းကိုမလွှတ်ဘဲ နေလျှင်လည်း ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ မကျရောက်ဘဲ ဤမှာဘက်ကမ်းသို့ ပြန်ပါသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ပရိကံ၊ ဥပစာ၊ အနုလုံ ဇောသုံးချက်သည် သင်္ခါရတရားကို ဆွဲကိုင်အာရုံပြု၍ အရှိန်ယူ ခုန်ပျံလွှဲပေးလိုက်သည်။ ဂေါတြဘူစိတ်သည် သင်္ခါရအာရုံကို လွှတ်၍ နိဗ္ဗာန်အာရုံသို့ ပြေးဝင်သည့်အခါ နွယ်တန်းကို လက်လွှတ်၍ ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ ခုန်ချလိုက်သည်နှင့်တူ၏။
စာမျက်နှာ-583
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ် သည် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတည်းဟူသော ကိလေသာနှစ်ပါးကို ပယ်လေသည်။ သစ်ပင်သည် တစ်ကြိမ် မိုးကြိုးစက် ထိမှန်လျှင် မီးလောင်ငုတ်တိုဖြစ်၍ သေဆုံးသွားတော့သည်။ ထို့အတူ မဂ်ဉာဏ်သည် တစ်ကြိမ်သာဖြစ်လျက် သက်ဆိုင်ရာ ကိလေသာကို အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်လေသည်။ ထိုမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်လိုက်သော ကိလေသာသည် နောင်တစ်ဖန် ဖြစ်ခြင်းသဘော မရှိတော့ပြီ။
ဖိုလ်စိတ်များ
သောတာပတ္တိမဂ်စိတ် နောင်၌ သောတာပတ္တိဖိုလ်စိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် သုံးကြိမ် ဖြစ်လေသည်။ သကဒါဂါမိမဂ်စိတ် နောင်၌ သကဒါဂါမိဖိုလ်စိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် သုံးကြိမ် ဖြစ်လေသည်။ အနာဂါမိမဂ်စိတ် နောင်၌ အနာဂါမိဖိုလ်စိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် သုံးကြိမ်ဖြစ်လေသည်။ အရဟတ္တမဂ်စိတ် နောင်၌ အရဟတ္တဖိုလ်စိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် သုံးကြိမ် ဖြစ်လေသည်။
ဖိုလ်စိတ် နှစ်ကြိမ်၊ သို့မဟုတ် သုံးကြိမ် ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဉာဏ်ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပရိကံဇောစိတ် မဖြစ်တော့ဘဲ ရှေးဇောတစ်ချက် လျော့နည်းသွားသဖြင့် နောက်ဆုံး၌ ဖိုလ်ဇောတစ်ကြိမ် ပိုဖြစ်ခွင့်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ထက်မြက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ဥပစာ၊ အနုလုံ၊ ဂေါတြဘူ၊ မဂ် ဟူ၍ ရှေးဇောလေးချက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ဖိုလ်ဇောအလှည့်၌ သုံးကြိမ် ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။ (ရှေးဇော ၅ ချက်ဖြစ်လျှင် ဖိုလ် ၂ ကြိမ် ဖြစ်သည်။)
ဖိုလ်စိတ်သည် မဂ်စိတ်က ပယ်သတ်ထားသော ကိလေသာတို့၏ အနံ့အသက် အငွေ့တို့ကို မကျန်မကြွင်း ချုပ်ငြိမ်းသွားစေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရဲရဲတောက်နေသော မီးပုံကြီးကို ရေဖြင့် ပက်ဖျန်းလိုက်သောအခါ မီးများငြိမ်းသေသွားသည်။ မှန်၏၊ သို့ရာတွင် ပြာပူစသော အပူအငွေ့ အခိုးအငွေ့များ ကြွင်းကျန်သေးသဖြင့် ထပ်မံ၍ ရေရွှဲရွှဲစိုအိုင်ထွန်းအောင် လောင်းလိုက်သောအခါ ပြာပူမျှပင် မကျန်တော့ဘဲ မီးပူကြီးငြိမ်းအေးသွား၏။
ဤနည်းအတူ မဂ်စိတ်ခဏ၌ ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ခဲ့သော်လည်း ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာ အငွေ့အသက်များကို ဖိုလ်စိတ်ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေသည်။
စာမျက်နှာ-584
ဥပမာတစ်နည်းကား ပေကျံနေသော အဝတ်တစ်ခုကို ဆပ်ပြာဖြင့် လျှော်၏။ ထို့နောက် ဆပ်ပြာနံ့စသည် အနံ့အသက်များ ပျောက်သွားစေရန် ပေါင်ဒါဖြူးပြီး ရေမွှေးဖျန်း၏။ အလားတူ မဂ်တည်းဟူသော ဆပ်ပြာဖြင့် ပယ်ခွာလိုက်သော ကိလေသာအညစ်အကြေးတို့၏ အနံ့အသက်ကို ဖိုလ်တည်းဟူသော ရေမွှေးပေါင်ဒါဖြင့် ထပ်မံ၍ ဖယ်ရှားလိုက်သည်။
ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ (ပြန်လည်ဆင်ခြင်မှု)
ဤကဲ့သို့ မဂ္ဂဝီထိ ဖြစ်ပြီးသောအခါ (ဝါ) မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ရပြီးသောအခါ အောက်ဖော်ပြပါ ဆင်ခြင်သည့် စိတ်အစဉ် (ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ) ၅-မျိုး ဖြစ်လေ့ရှိသည်။
(၁) မိမိရရှိပြီးသော မဂ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊
(၂) မိမိရရှိထားသော ဖိုလ်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊
(၃) နိဗ္ဗာန်ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊
(၄) ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊
(၅) မပယ်အပ်သေးသော ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာ တို့ကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊
ယင်းဆင်ခြင်မှု (၅) မျိုးအနက် အမှတ်စဉ် (၄) နှင့် (၅) ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာကို ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် မပယ်အပ်သေးသော ကိလေသာကို ဆင်ခြင်ခြင်းတို့သည် အချို့သောပုဂ္ဂိုလ်အား ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထ မရှိချေ။
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အားမူ ကိလေသာမှန်သမျှ အကြွင်းအကျန်မရှိ ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် အမှတ်စဉ် (၅) ဖြစ်သည့် မပယ်ရသေးသော ကြွင်းကျန်သော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်မှု (ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ) မဖြစ်တော့ချေ။ ဆင်ခြင်မှု လေးမျိုးသာ ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။
အထက်မဂ်သို့ တက်လှမ်းခြင်း
သောတာပတ္တိမဂ်ကို ရပြီး၍ သကဒါဂါမိမဂ် စသော အထက်မဂ်ဉာဏ်သို့ တက်လှမ်းလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ စ၍ ဝိပဿနာရှုရမည်။ ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်ကိုးပါး အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်၍ သကဒါဂါမိမဂ် စသော အထက်မဂ်သုံးပါးကို ရောက်နိုင်လေသည်။ ထိုသို့...
စာမျက်နှာ-585
ဝိပဿနာမစမီ “အထက်မဂ် အထက်ဖိုလ်ကို ရပါလို၏၊ ရောက်ရပါလို၏” ဟု တောင့်တမှုကို ပြုရမည်။ တောင့်တမှု မပြုဘဲ ဝိပဿနာရှုပါက ရပြီးသော ဖိုလ်စိတ်သာလျှင် ထပ်မံ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ထိုကဲ့သို့ ရပြီးသော ဖိုလ်စိတ် ထပ်ကာ ထပ်ကာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို ဖိုလ်ဝင်စားသည်၊ ဖလသမာပတ်ဝင်စားသည် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ဖိုလ်ဝင်စားခြင်း
မိမိရရှိပြီးသော ဖိုလ်စိတ်ကို အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ် ထပ်မံ ဖြစ်စေခြင်းကို ဖိုလ်ဝင်စားသည် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ဥပမာ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ရရှိပြီးသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဖိုလ်ဝင်စားလိုပါက “မိမိရရှိပြီးသော သောတာပတ္တိဖိုလ်စိတ် ပြန်လည် ဖြစ်ပေါ်စေသတည်း၊ မည်မျှကြာအောင် ဖြစ်စေသတည်း၊ မည်မျှကြာပြီးနောက် ဖိုလ်စိတ်မှ ထစေသတည်း” ဤသို့ အဓိဋ္ဌာန်ပြုရမည်၊ စိတ်ကို ဆောက်တည်ရမည်။ ထို့နောက် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်မှ စ၍ အစဉ်အတိုင်း ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ဆယ်ပါး ရှုမှတ်ပွားများရမည်။ ဝိပဿနာဉာဏ် အရှိန်အဟုန် ကောင်းလာသောအခါ ဖိုလ်စိတ်များ အဓိဋ္ဌာန်ပြုထားသည့်အတိုင်း အကြိမ်ပေါင်း ရာထောင် သိန်းသန်းမက ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လေတော့သည်။ ဤသို့ ဖိုလ်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်နေမှုကို ဖိုလ်ဝင်စားသည်ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ယင်းသို့ ဖိုလ်ဝင်စားခြင်းသည် လွန်စွာ ချမ်းသာသဖြင့် ဖလသမာပတ် ချမ်းသာကို ခံစားသည် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိ ရရှိထားသော ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းဖြင့် အချိန် ကုန်လွန်စေကြသည်။ လောကုတ္တရာချမ်းသာကို ခံစားကြသည်။ ယင်းချမ်းသာသည် ကိလေသာ ပူလောင်ခြင်းတို့မှ ကင်းလွတ် ထွက်မြောက်သောကြောင့် ဝိမုတ္တိသုခ ဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုရသည်။
သကဒါဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သကဒါဂါမိဖိုလ်ကို ဝင်စားသည်။ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အနာဂါမိဖိုလ်ကို ဝင်စားသည်။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားတော်မူသည်။ ဤသို့ မိမိသက်ဆိုင်ရာ ဖိုလ်ကိုသာ ဝင်စားတော်မူကြသည်။
စာမျက်နှာ-586
အရဟတ္တမဂ်စိတ်၏ အကျိုးတရားဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်သည် ခဏမခြားဘဲ တစ်ဆက်တည်း တစ်စပ်တည်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ဤကဲ့သို့ အကြောင်းတရား ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် အကျိုးတရားဖြစ်ဖို့ရန် အချိန်ကာလ မစောင့်ဆိုင်းရဘဲ တစ်ဆက်တည်း အကျိုးပေးခြင်းကို “အကာလိကော = အခါမလင့် အကျိုးကို ပေးတတ်သည်” ဟု တရားဂုဏ်တော်၌ ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လောကီ ကုသိုလ်တည်းဟူသော အကြောင်းကံများသည် အချိန်ကာလ အနည်းငယ်ဖြစ်စေ၊ ဘဝတစ်ခု၊ ကမ္ဘာတစ်ခု ဖြစ်စေ ကွာခြားပြီးနောက်မှ အကျိုးပေးလေ့ပေးထ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လောကီ ကုသိုလ်ကံများကို “အကာလိကော” ဟု ဂုဏ်ထူး ဝိသေသပြု၍ မချီးကျူးနိုင်။ လောကုတ္တရာမဂ် ကုသိုလ်ကံကိုသာလျှင် “အကာလိကော = အခါမလင့် အကျိုးပေးတတ်သည်” ဟူသော ဂုဏ်ထူးဖြင့် ချီးကျူးထားခဲ့သည်။ ယင်းသို့ ဖိုလ်စိတ်ဖြစ်ပေါ်ရာ၌ လောကီအဘိညာဉ်များနှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် စသော ဉာဏ်များလည်း တစ်ပါတည်း ရရှိပြီး ဖြစ်တတ်သည်။
အတိတ်ဘဝ အဆက်ဆက်က ဖြည့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီ ကုသိုလ်ကံအလျောက် ဉာဏ်အမျိုးမျိုးတို့ကို ရရှိသည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ အကျိုးတရားဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သဗ္ဗညုတဉာဏ်၊ ဆအသာဓာရဏဉာဏ်၊ ဒသဗလဉာဏ် အစရှိသော ဉာဏ်တော်အမျိုးမျိုးတို့ကို ပြည့်စုံစွာ တစ်ပါတည်း ရရှိတော်မူသည်။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် လောကုတ္တရာဉာဏ် မဟုတ်၊ လောကီဉာဏ်သာ ဖြစ်သည်။ တရားကိုယ်အားဖြင့် မဟာကြိယာဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ် လေးခုတို့ ဖြစ်ကြသည်၊ လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ဖြည့်ဆည်းပူးတော်မူခဲ့သော ပါရမီ ကုသိုလ်တော်ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်အားသာလျှင် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော် ဖြစ်ခွင့်ရှိသည်။ (သဗ္ဗ + ညုတ၊ သဗ္ဗ = အလုံးစုံ + ညုတ = သိတတ်ခြင်း)
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အလိုတော်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် သိတော်မူလိုသည့်အခါ၌သာလျှင် ဤဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်၍ မလိုသည့်အခါ ဤဉာဏ်တော် မဖြစ်ချေ။ အနန္တစကြဝဠာ လောကဓာတ် တစ်...
စာမျက်နှာ-587
ခွင်လုံးကို တစ်ပြိုင်နက် သိလိုကလည်း သိနိုင်၏။ တစ်ခုချင်း သိလိုကလည်း သိနိုင်၏။ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ သုံးပါးလုံးကို ခြုံငုံ၍လည်း သိမြင်နိုင်၏။ ကာလတစ်ခုချင်း အချိန်ကန့်သတ်၍လည်း သိနိုင်၏။ သိလိုသည့် အခါ သိလိုသည့် အာရုံကို ဦးတည်ဆင်ခြင်မှသာလျှင် သိမြင်တော်မူသည်။ အချိန်အကန့်အသတ် မရှိ၊ နေရာအကန့်အသတ် မရှိ၊ အမြဲထာဝရ သိနေသော ဉာဏ်မျိုးမဟုတ်ချေ။
ဗုဒ္ဓနှင့်ခေတ်ပြိုင် မဟာဝီရ (ဂျိန်းဘုရား)၊ မက္ခလိဂေါသာလ စသော တိတ္ထိ ဆရာကြီးများသည်လည်း သဗ္ဗညု-အလုံးစုံကို သိသူ၊ သဗ္ဗဒဿာဝီ-အလုံးစုံကို မြင်သူဟူ၍ ဝန်ခံကြေညာကြသည်။ ၎င်းတို့အယူ၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်သည် အစဉ်ထာဝရ ထွန်းလင်းတောက်ပနေသော အဏုမြူမီးလုံးကြီးသဖွယ်ဖြစ်၍ အစဉ်ထာဝရ အမြဲ သိနေသည်။ မသိသော အချိန်ကာလဟူ၍မရှိ၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ကာလသုံးပါးလုံးကိုလည်းကောင်း၊ အနန္တစကြဝဠာ လောကဓာတ်အားလုံးကိုလည်းကောင်း၊ အမြဲသိမြင်နေတော့သည်။ အိပ်ပျော်နေစဉ်၊ စားသောက်နေစဉ် အချိန်ကာလတို့၌လည်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် အမြဲထွန်းလင်းတောက်ပ သိမြင်နေသည်ဟု ဆိုကြသည်။
အသာဓာရဏဉာဏ်တော် ၆-ပါး
မြတ်စွာဘုရားရှင် တစ်ပါးတည်းသာ ရစကောင်းသော ဉာဏ်တော် ခြောက်ပါးတို့သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာ၊ အရိယာသာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံသောကြောင့် အသာဓာရဏဉာဏ်တော် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (အ + သာဓာရဏ၊ အ = မရှိ + သာဓာရဏ = ဆက်ဆံခြင်း)
ယင်းဉာဏ်တော် ၆-ပါးတို့မှာ —
(၁) ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ် = ဣန္ဒြေအနုအရင့်ကို သိသောဉာဏ်၊
(၂) အာသယာနုသယဉာဏ် = နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံကို သိသောဉာဏ်၊
(၃) ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ် = ရေမီး အစုံ အစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြနိုင်သောဉာဏ်၊
(၄) မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ် = ဒုက္ခိတသတ္တဝါတို့ကို ကြီးစွာသော သနားကြင်နာမှုနှင့် ယှဉ်သောဉာဏ်၊
(၅) သဗ္ဗညုတဉာဏ် = အလုံးစုံကို သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၆) အနာဝရဏဉာဏ် = အပိတ်အပင် အတားအဆီး မရှိ ဖောက်ထွင်း သိမြင်သောဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-588
ထိုခြောက်ပါးတို့တွင် ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ် ဟူသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ရှိကုန်၏။ ယင်း ဣန္ဒြေငါးပါး အနုအရင့်ကို လိုက်၍ ကျွတ်ထိုက် မကျွတ်ထိုက် ခွဲခြားသိမြင်တော်မူ၏။ သဒ္ဓါစသော ဣန္ဒြေများ မရင့်ကျက်သေးပါက အချိန်ကာလ စောင့်ဆိုင်း၍ ရင့်ကျက်သည့်အချိန်ရောက်မှ တရားဟောတော်မူသည်။
အာသယာနုသယဉာဏ် ဟူသည်မှာ ပုထုဇဉ်သတ္တဝါတို့သည် သေလျှင် နောက်ဘဝမရှိ ဘာပြတ်သည်ဟူသော နှလုံးသွင်းရှိကြသည်။ အချို့မှာ သေသောအခါ ရုပ်နာမ်သာ ပျက်စီး၍ အသက်ဝိညာဉ်အတ္တသည် ထာဝရ တည်ရှိလျက် ဘဝအဆက်ဆက် ကူးပြောင်းသွားသည်ဟု နှလုံးသွင်းရှိကြသည်။ ဤသို့ ပြတ်စဲခြင်း၊ တည်မြဲခြင်း အယူအဆ နှလုံးသွင်းရှိမှုကို အာသယဟုခေါ်သည်။ ကာမရာဂ၊ ဘဝရာဂ အစရှိသော အနုသယဓာတ်ခံများသည် သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ကိန်းဝပ်လျက်ရှိသည်။ ဤအာသယနှင့် အနုသယသို့လိုက်၍ စရိုက်ခြောက်ပါး ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ သတ္တဝါတို့၏ နှလုံးသွင်းအာသယနှင့် အနုသယဓာတ်ခံကို ဘုရားရှင်သာလျှင် သိမြင်တော်မူသည်။
ယမကပါဋိဟာရိယဉာဏ် ဟူသည်မှာ ရေမီးအစုံအစုံသော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို စီရင်နိုင်သော ဉာဏ်တော်ဖြစ်သည်။ ယင်းတန်ခိုးပြာဋိဟာကို မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင်၌ နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ ယုံမှားသံသယကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ တစ်ကြိမ်၊ ကပ္ပိလဝတ်ပြည်သို့ ပထမအကြိမ် ကြွရောက်တော်မူစဉ် ဆွေတော်မျိုးတော်တို့၏ မာန်စွယ်ကို ချိုးနှိမ်ခြင်းငှါ တစ်ကြိမ်၊ သာဝတ္ထိပြည် သရက်ဖြူပင်အနီး၌ တိတ္ထိတို့၏ မာန်မာနကို ချိုးနှိမ်ရန်တစ်ကြိမ်၊ ပါထိကပုတ္တပရိဗိုဇ်ကို အကြောင်းပြု၍ ပရိသတ်စည်းဝေးရာ၌ တစ်ကြိမ် ပြတော်မူခဲ့သည်။
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ် ဟူသည်မှာ ကရုဏာဈာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းဖြစ်သည်။ ဒုက္ခိတသတ္တဝါအပေါင်းကို ကြီးစွာသော သနားကြင်နာမှုနှင့် ယှဉ်လျက် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ညဉ့်အခါနှင့် နံနက်မိုးသောက်အခါတို့၌ ကုဋေနှစ်သန်းလေးသိန်း အရေအတွက်ရှိသော မဟာကရုဏာသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူသည်။
(သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်အကြောင်းကို အထက်၌ ရှင်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။)
အနာဝရဏဉာဏ် ဟူသည်မှာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုပင် ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းဉာဏ်တော်ကို တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကမျှ တားဆီးပိတ်ဆို့ မထားနိုင်၊ တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကမျှ တားဆီးပိတ်ဆို့မထားနိုင်၊ ထို့ကြောင့်
စာမျက်နှာ-589
အနာဝရဏဉာဏ်တော် ဟု ခေါ်သည်။ (အာဝရဏ = တားဆီး ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အနာဝရဏ = တားဆီးပိတ်ဆို့၍ မရခြင်း)
ဒသဗလဉာဏ်တော်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် စွမ်းအားထက်မြက်သော ဒသဗလဉာဏ်တော် (ဉာဏ်တော် ၁၀-ပါး) ကိုလည်း လက်ကိုင်မိမိ ရရှိတော်မူသည်။ (ဒသ + ဗလ၊ ဒသ = ဆယ်ပါး + ဗလ = စွမ်းအား)
ယင်းဉာဏ်တော် ၁၀-ပါးတို့မှာ —
(၁) ဌာနာဌာနကောသလ္လဉာဏ် = အကြောင်းဟုတ်၊ မဟုတ်ကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၂) ဝိပါကဉာဏ် = ကံတရားတို့၏ အကျိုးပေးမှုကို အကြောင်းရင်းများနှင့် တကွ အမှန်အတိုင်း သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၃) သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏ် = အလုံးစုံသော ဘုံဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သော အကျင့်အမျိုးမျိုးနှင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၄) အနေကဓာတု နာနာဓာတုဉာဏ် = သက်ရှိ သတ္တဝါတို့၏ ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ် အမျိုးမျိုးကို လည်းကောင်း၊ သက်မဲ့တို့၏ ထူးခြားကွဲပြားချက် အမျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း အမှန်အတိုင်း သိသောဉာဏ်၊
(၅) နာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ နှလုံးသွင်း သဘောထား အလိုဆန္ဒ အမျိုးမျိုးရှိနေမှုကို သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၆) ဣန္ဒိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် = သတ္တဝါတို့၏ ဣန္ဒြေရင့်၊ မရင့်ကို သိသောဉာဏ်၊
(၇) ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိ သမာပတ္တိဉာဏ် = ဈာန်တရား၊ ဝိမောက္ခတရား၊ သမာဓိတရား၊ သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးကြောင်း၊ ဖြူစင်ကြောင်းတရား၊ ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း၊ တိုးတက်ကြောင်းတရားကို သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၈) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ် = ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသော ဘုံဘဝ ခန္ဓာအစဉ်ကို သိမြင်သောဉာဏ်၊
စာမျက်နှာ-590
(၉) စုတူပပါတဉာဏ် = သတ္တဝါတို့ စုတေခြင်း၊ ပဋိသန္ဓေ တည်နေခြင်းကို သိမြင်သောဉာဏ်၊
(၁၀) အာသဝက္ခယဉာဏ် = အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ရာဖြစ်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် တို့ဖြစ်သည်။
သာဝကတို့ရနိုင်သောဉာဏ်တော်များ
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တပည့်သားသာဝက အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ အဘိညာဉ် ခြောက်ပါး၊ ဝိဇ္ဇာသုံးပါး၊ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးပါးတို့ကို ရနိုင်ကြသည်။ ယင်းရရှိသော ဉာဏ်အားလျော်စွာ ဆဠဘိညရဟန္တာ၊ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ၊ သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာဟူ၍ ကွဲပြား ခြားနားမှုရှိကြသည်။
ဆဠဘိညရဟန္တာ
ဆဠဘိညကို (ဆ + အဘိည) ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ (ဆ = ၆ + အဘိည = အဘိညာဉ်) အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးရရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် ဟု ဆိုလိုသည်။ ယင်းအဘိညာဉ် ခြောက်ပါးတို့မှာ —
(၁) ဣဒ္ဓိဝိဓအဘိညာဉ်၊
(၂) ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်၊
(၃) ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်၊
(၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ်၊
(၅) စေတောပရိယအဘိညာဉ်၊
(၆) အာသဝက္ခယအဘိညာဉ် တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းခြောက်ပါးအနက် အမှတ်စဉ် (၁ မှ ၅) အထိ လောကီအဘိညာဉ်ငါးပါးကို ဤကျမ်းစာအုပ် (ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ (၄၀၁) ၌ ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည်။ အမှတ်စဉ် (၆) အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်ကို အနည်းငယ်ရှင်းလင်းရန်လိုသေးသဖြင့် ရှင်းလင်းရေးသားပါမည်။
အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်
အာသဝ + ခယ ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့ကို ကုန်ခန်းအောင် ပယ်သတ်နိုင်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို အာသဝက္ခယအဘိညာဉ် (အာသဝက္ခယဉာဏ်) ဟုခေါ်သည်။ ထိုအာသဝက္ခယအဘိညာဉ်ဖြင့် ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့၌
စာမျက်နှာ-591
သာယာတပ်မက်မှု ကာမတဏှာတည်းဟူသော ကာမာသဝ၊ ထိုထိုဘဝတို့၌ သာယာတပ်မက်သည့် ဘဝနိကန္တိကလောဘဇော (ဘဝတဏှာ) တည်းဟူသော ဘဝါသဝ၊ ၆၂ ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တည်းဟူသော ဒိဋ္ဌာသဝ၊ သစ္စာလေးပါး၊ သံသရာ၏ ရှေးအစွန်း၊ နောက်အစွန်း၊ ရှေးနောက်အစွန်းနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားများကို မသိခြင်း မောဟတည်းဟူသော အဝိဇ္ဇာသဝ အားဖြင့် အာသဝေါတရားလေးပါးတို့ကို အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်သတ်နိုင်သည်။ အလွန်ခက်ခဲသော အာသဝေါတရားလေးပါး ပယ်ခြင်းကိစ္စကို ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကြောင့် ထူးကဲ လွန်မြတ်သော ဉာဏ်ပညာ အဘိညာဉ် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ အလွန်တန်ခိုးကြီးသော စွမ်းအားကြီးသောဉာဏ်ဟု ဆိုလိုသည်။
ဤအာသဝက္ခယဉာဏ်တည်းဟူသော အဘိညာဉ်ကိုမူ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်နှင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက၊ ပကတိသာဝကတို့ အားလုံးရရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် အခြားသော အဘိညာဉ် အသိုင်းအဝိုင်းများ ပါမှု မပါမှု၊ နည်းမှု များမှု ကွာခြားမှုရှိသည်။
တေဝိဇ္ဇ ရဟန္တာ
ဝိဇ္ဇာသုံးပါးတည်းဟူသော ဉာဏ်အလင်းရောင် သုံးပါးရရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို တေဝိဇ္ဇရဟန္တာ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (တေ + ဝိဇ္ဇာ၊ တေ = သုံး + ဝိဇ္ဇာ = ဝိဇ္ဇာဉာဏ်) ယင်းဝိဇ္ဇာသုံးပါးတို့မှာ —
(၁) ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်၊
(၂) ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊
(၃) အာသဝက္ခယဉာဏ်
တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အတိုကောက်အားဖြင့် ဤဉာဏ်သုံးပါးကို “ပု၊ ဒိ၊ အာ” ဟု ရေးသားပြောဆိုသုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာ
ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်လေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (ပဋိသမ္ဘိဒါ + ပတ္တ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ = ထိုးထွင်းသိတတ်သော ဉာဏ်ပညာသို့ + ပတ္တ = ရောက်ခြင်း၊ ရခြင်း)
စာမျက်နှာ-592
ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည် —
(၁) အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ = အနက် အဓိပ္ပာယ်ကို ထိုးထွင်း သိခြင်း၊ အကျိုးတရားကို သိခြင်း၊
(၂) ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ = ပါဠိကို ထိုးထွင်းသိခြင်း၊ အကြောင်း တရားကို သိခြင်း၊
(၃) နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ = ဘာသာစကား တည်ဆောက်မှု သဒ္ဒါ စည်းကမ်း နည်းလမ်းကို ထိုးထွင်း၍သိခြင်း၊ (ဝါ) အရိယာတို့ အသုံးပြုသော မာဂဓ ဘာသာ သဒ္ဒါအမျိုးမျိုးကို သိခြင်း၊
(၄) ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ = ပြဆိုပြီး ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်သုံးမျိုးကို အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း။
ဤပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါးကို ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် စာမသင်ဘဲနှင့် ထက်၏။ ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတို့ကို လိမ္မာကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ပြီး ဘုရားဟော တရားတော်များ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို ဆရာထံ မသင်ယူရဘဲ ဖွင့်ဆို ရှင်းလင်းနိုင်၏။
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်က အရှင်စူဠပန်မထေရ်သည်လည်းကောင်း၊ လူဒါယကာများအနက် စိတ္တသူကြွယ်သည်လည်းကောင်း ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် ရရှိသူများဖြစ်၍ ဘုရားဟော တရားတော်များကို ပြန်လည် ရှင်းလင်း ဟောကြားနိုင်ကြသည်။
အရှင်စူဠပန်မထေရ်သည် ပုထုဇဉ်ဘဝက ဂါထာတစ်ဂါထာမျှကို ဝါတွင်းသုံးလ ကျက်၍ မရနိုင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါးကို ရရှိသောကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်သည့်နေ့မှာပင် မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေးတော်မှောက်၌ ပရိသတ်များအား အနုမောဒနာတရား ဟောကြားချီးမြှင့်နိုင်သည်။
သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာ
ဈာန်အဘိညာဉ် တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ်တည်းဟူသော အဆီအစေးခြောက်ခန်း၍ ဝိပဿနာဉာဏ် သက်သက်ဖြင့်သာ ရဟန္တာဖြစ်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များကို သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာ ဟု ခေါ်သည်။ (သုက္ခ + ဝိပဿက၊ သုက္ခ = ခြောက်သွေ့သော + ဝိပဿက = ဝိပဿနာဉာဏ်ရှိသူ)
စာမျက်နှာ-593
ဤရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်မှာ မြေလျှိုးမိုးပျံ တန်ခိုးဈာန်အဘိညာဉ် တစ်ပါးကိုမျှ မရ၊ အာသဝက္ခယ ဉာဏ်တည်းဟူသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကိုသာ ရရှိသည်။ လောကီဈာန်ရှစ်ပါး၊ သမာပတ် ရှစ်ပါးကိုလည်းကောင်း၊ လောကီအဘိညာဉ် ငါးပါးကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်နှင့် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို လည်းကောင်း၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်လေးပါးကိုလည်းကောင်း မရရှိချေ။
လောကီဈာန် အဘိညာဉ်များမှာ ရှေးပါရမီကုသိုလ် ဆုတောင်းကြောင့် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ရသည်နှင့်အပြိုင်နက် ရသည်လည်းရှိ၏။ ဝိပဿနာတရားကို အားမထုတ်မီ လောကီဈာန်ရှစ်ပါး၊ သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို လိမ္မာကျွမ်းကျင်အောင် အားထုတ်၍ ယင်းဈာန်သမာပတ် အဘိညာဉ်တို့ကို ရပြီးနောက်မှ ဝိပဿနာဉာဏ်သို့ ကူးပြောင်းကာ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည် လည်းရှိ၏။ ကြိုတင်အားထုတ်မှုကြောင့် ဖြစ်စေ၊ ပါရမီကုသိုလ်ကြောင့် ဖြစ်စေ လောကီအဘိညာဉ်များ ရရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆဠဘိညရဟန္တာ၊ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဈာန်အဘိညာဉ် မရသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကို သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။
အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၈-ယောက်
မိမိတို့ရရှိထားသော လောကုတ္တရာ မဂ်ဉာဏ်လေးပါး၊ ဖိုလ်ဉာဏ်လေးပါးကို အကြောင်းပြု၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေတွက်ကြသည် —
(၁) သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၂) သကဒါဂါမိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၃) အနာဂါမိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၄) အရဟတ္တ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၅) သောတာပတ္တိ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၆) သကဒါဂါမိ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၇) အနာဂါမိ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
(၈) အရဟတ္တ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်
စာမျက်နှာ-594
မဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက်တို့မှာ မဂ်စိတ္တုပ္ပါဒ် ဖြစ်ဆဲခဏကိုသာ ယူရမည် ဖြစ်သည်။ မဂ်စိတ်သည် တစ်မျိုးလျှင် တစ်ကြိမ်သာ ဖြစ်ခွင့်ရှိ၍ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် ဟု ခေါ်ဆိုရသော ပုဂ္ဂိုလ်၏သက်တမ်းမှာ စိတ္တက္ခဏ တစ်ချက်စာမျှသာ ရှိသည်။ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်မှာမူ ဖိုလ်စိတ်သည် မကြာခဏ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ခွင့်ရှိ၍ ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် မဂ်စိတ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့် ကာလအထိ ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်များကို အမည်ပေးရာ၌ သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်ကို သောတာပန် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ သကဒါဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို သကဒါဂါမ် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို အနာဂါမ် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရဟန္တာ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်တို့အနက် ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်တို့ကို ထပ်မံ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။
သောတာပန် - ၃-မျိုး
(၁) သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန် = ကာမဘုံတွင် လူ့ဘဝ၊ နတ်ဘဝတို့၌ သောတာပန် အဖြစ်ဖြင့် ခုနစ်ဘဝ ကျင်လည်နိုင်သည်။ ဤကာမဘုံ၌ ခုနစ်ဘဝ ပြည့်သောအခါ ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသည်။ ရူပဘုံ၊ အရူပဘုံသို့တက်၍ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ် အဖြစ်ဖြင့် ဘုံစဉ်စံရပါမူ ခုနစ်ဘဝမက ဖြစ်နိုင်သည်။ (သတ္တ = ခုနစ် + ခတ္တု = အကြိမ် + ပရမ = အလွန်ဆုံး)
(၂) ကောလံကောလ သောတာပန် = နှစ်ကြိမ်မှ ခြောက်ကြိမ်အထိ ပဋိသန္ဓေနေရသော သောတာပန်။ (ကောလံ = တစ်ခုသော အမျိုးမှ + ကောလ = တစ်ခုသော အမျိုးသို့)
(၃) ဧကဗီဇီ သောတာပန် = နောက်ထပ် တစ်ကြိမ်သာ ပဋိသန္ဓေ နေရသော သောတာပန်။ (ဧက = တစ်ကြိမ် + ဗီဇီ = ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ရှိသူ)
ထိုကဲ့သို့ သောတာပန်သုံးမျိုး ကွဲပြားရခြင်းမှာ ဝိပဿနာဉာဏ်နုံ့နှေးမှု၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်မှု၊ ထက်မြက်မှု သုံးမျိုးကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-595
သကဒါဂါမိ ၅-မျိုး
ဤလူ့ပြည်သို့ တစ်ကြိမ်သာ လာရောက်ခြင်းရှိသောကြောင့် သကဒါဂါမ်ဟု ခေါ်သည်။ (သကိံ = တစ်ကြိမ် + အာဂါမီ = လာရောက်ခြင်း)
ထိုသကဒါဂါမ်သည် အောက်ပါအတိုင်း ၅-မျိုးရှိသည် —
(၁) ဣဓ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ = ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရ၍ ဤလူ့ပြည်မှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော သကဒါဂါမ်၊
(၂) ဣဓ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ = ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရ၍ ထိုနတ်ပြည်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော သကဒါဂါမ်၊
(၃) တတ္ထ ပတွာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ = ထိုနတ်ပြည်၌ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရ၍ နတ်ပြည်မှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော သကဒါဂါမ်၊
(၄) တတ္ထ ပတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ = ထိုနတ်ပြည်၌ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရ၍ ဤလူ့ပြည်၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော သကဒါဂါမ်၊
(၅) ဣဓ ပတွာ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဣဓ ပရိနိဗ္ဗာယီ = ဤလူ့ပြည်၌ သကဒါဂါမိမဂ်ကို ရ၍ နတ်ပြည်၌ တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ဤလူ့ပြည်သို့ ပြန်လာ၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော သကဒါဂါမ်။
အနာဂါမ် ၅-မျိုး
ဤကာမဘုံသို့ တစ်ဖန် ပြန်မလာသောကြောင့် အနာဂါမိ (အနာဂါမ်) ဟု ခေါ်သည်။ (အာဂါမီ = လာရောက်ခြင်းရှိသူ + န = မဟုတ်)
ယင်းအနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ စသော ဣန္ဒြေတို့၏ အနုအရင့်ကိုလိုက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ၅-မျိုး ကွဲပြားသည် —
(၁) အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ = မိမိရောက်ရှိနေသော သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာ့ဘုံ သက်တမ်း၏ ထက်ဝက်အတွင်းမှာပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်၊
စာမျက်နှာ-596
(၂) ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ = မိမိရောက်ရှိနေသော သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၏ သက်တမ်း တစ်ဝက် ကျော်ပြီးသောအခါမှ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရ၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၃) အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ = ဆင်းရဲငြိုငြင်ခြင်းမရှိ၊ အလွယ်တကူ ရဟန္တာ ဖြစ်ရသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၄) သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ = လုံ့လ ပယောဂ စိုက်ထုတ်၍ ငြိုငြင်ပင်ပန်း ခဲယဉ်းစွာဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်ရသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၅) ဥဒ္ဓံသောတအနာဂါမီ = အထက်ဗြဟ္မာဘုံသို့ တက်ရောက်၍ ရဟန္တာ ဖြစ်ပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်။
ဥဒ္ဓံသောတ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် သည် —
(၁) သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ ဘုံစဉ်စံ၍ အကနိဋ္ဌဘုံ၌ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၂) အကနိဋ္ဌဘုံသို့ မရောက်မီ အောက်သုဒ္ဓါဝါသ လေးဘုံမှာပင် ရဟန္တာ ဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၃) ဤလူ့ပြည်မှ စုတေ၍ အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်ရှိပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၄) ဤလူ့ပြည်မှ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သုဒ္ဓါဝါသ အောက်လေးဘုံတွင် တစ်ခုခုသောဘုံ၌ ရောက်ရှိ၍ ထိုဘုံမှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ပုဂ္ဂိုလ် — ဟူ၍ ဤသို့အားဖြင့် ဥဒ္ဓံသောတ အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ် လေးမျိုးရှိသည်။
ရဟန္တာ ၅-မျိုး
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း အောက်ပါအတိုင်း ငါးမျိုးရှိသည် —
(၁) ပညာဝိမုတ္တ ရဟန္တာ = သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာနှင့် ရူပဈာန် လေးပါးမှ ထ၍ အရဟတ္တဖိုလ်ရသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊
(၂) ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တရဟန္တာ = အရူပဈာန်ကို ရပြီးနောက် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၊
(၃) တေဝိဇ္ဇ ရဟန္တာ = (ပြဆိုခဲ့ပြီ)
(၄) ဆဠဘိည ရဟန္တာ = (ပြဆိုခဲ့ပြီ)
(၅) ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာ = (ပြဆိုခဲ့ပြီ)
စာမျက်နှာ-597
အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ၇-မျိုး
မဂ်ဉာဏ်၏ ရှေးအဖို့ဖြစ်သော ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာ (သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်) ၏ ထက်မြက်မှု၊ မထက်မြက်မှုကိုလိုက်၍ အရိယာပုဂ္ဂိုလ် (၇)မျိုး ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
(၁) သဒ္ဓါနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ် = ယုံကြည်မှုသို့ အစဉ်လိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၂) သဒ္ဓါဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် = သဒ္ဓါလွန်ကဲမှုဖြင့် အာသဝေါတရားမှ လွတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၃) ကာယသက္ခိ ပုဂ္ဂိုလ် = ကိုယ်တိုင် တွေ့ထိ၍ သက်သေခံနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၄) ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် = နှစ်ကြိမ်လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၅) ဓမ္မာနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ် = ပညာဖြင့် အစဉ်အောက်မေ့တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၆) ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် = သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်ပြီးလျှင် ချက်ချင်း နိဗ္ဗာန်ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊
(၇) ပညာဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် = ပညာဖြင့် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။
သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် အနိစ္စာနုပဿနာ၌ ထက်မြက်၍ သဒ္ဓါလွန်ကဲသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုလိုသည်။ သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် အနိစ္စာနုပဿနာကို နှလုံးသွင်း၍ အထက်မဂ်သုံးပါး၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါးသို့ ရောက်ရှိဆဲပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။
ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် သမာပတ် ရှစ်ပါးကို ရသော ယောဂီသည် အထက်မဂ်သုံးပါး၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါး ဤခြောက်ဌာန၌ ဈာန်အတွေ့အထိကို နာမကာယဖြင့် ကိုယ်တိုင် တွေ့ထိပြီးနောက် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုရသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ ပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် ဈာန်သမာပတ်အခိုက်၌ ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခဖြင့် တစ်ကြိမ် လွတ်မြောက်သည်၊ မဂ်ကို ရောက်ဆဲခဏ၌ သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခဖြင့် တစ်ကြိမ် လွတ်မြောက်သည်၊ ဤသို့ နှစ်ကြိမ် လွတ်မြောက်ခြင်း ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။
ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ သောတာပတ္တိမဂ် ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုလိုသည်။
စာမျက်နှာ-598
ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ အထက်မဂ်သုံးခု၊ အောက်ဖိုလ်သုံးခုကို ရရှိသောအခိုက်ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုလိုသည်။
ပညာဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် ဟူသည် သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာနှင့် ရူပဈာန်လေးပါးမှ ထ၍ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရသော ရဟန္တာတို့ ဖြစ်ကြသည်။
မဂ္ဂဋ္ဌာန်လေးယောက်၊ ဖလဋ္ဌာန်လေးယောက်တည်းဟူသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ် ရှစ်ယောက်တို့ကို သဒ္ဓါနုသာရီ စသော အရိယာ ၇-မျိုးနှင့် တွဲစပ်ကြည့်ပါက သောတာပတ္တိ မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် သဒ္ဓါနုသာရီနှင့် ဓမ္မာနုသာရီ ပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပညာဝိမုတ္တနှင့် ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ အထက်မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် သုံးယောက်၊ အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်သုံးယောက် ဤခြောက်ယောက်တို့ကို သဒ္ဓါဝိမုတ္တ၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တ၊ ကာယသက္ခိ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရသည်။
ထို့ကြောင့် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် နှစ်မျိုး၊ အထက်မဂ္ဂဋ္ဌာန်နှင့် အောက်ဖလဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် သုံးမျိုး ကွဲပြားသည်ကို မှတ်ရမည်။
သောတာပတ္တိမဂ်ဖြင့် ပယ်သော ကိလေသာများ
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်သည် သက္ကာယဒိဋ္ဌိသံယောဇဉ်၊ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇဉ်၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇဉ် ဤသုံးပါးတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်၏။ ကာမရာဂသံယောဇဉ်နှင့် ပဋိဃသံယောဇဉ်ကိုမူ အပါယ်သို့ လားစေနိုင်သည့်အစွမ်းသတ္တိကို ပယ်၏။ မုသာဝါဒ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တနှင့် မိစ္ဆာအာဇီဝတို့ကိုလည်း သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်၏။ ဝန်တိုနှမြောခြင်း မစ္ဆရိယကို သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်၏။ အနိစ္စကို နိစ္စ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အနတ္တကို အတ္တ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အမှတ်မှားခြင်း = သညာဝိပ္ပလ္လာသ၊ အသိမှားခြင်း = စိတ္တဝိပ္ပလ္လာသ၊ အယူမှားခြင်း = ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပလ္လာသတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဒုက္ခကို သုခ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အသုဘကို သုဘ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အယူလွဲမှားခြင်း = ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပလ္လာသတို့ကို လည်းကောင်း သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်သည်။
တရားစီရင် ဆုံးဖြတ်ရာ၌ အဂတိလိုက်စားခြင်းတည်းဟူသော အဂတိတရားလေးပါးကို သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်၏။ ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ မုသာဝါဒ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟူသော အကုသလကမ္မပထတရား ငါးပါးကို သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်၏။
စာမျက်နှာ-599
ထို့ပြင် သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်း = မက္ခ၊ အပြိုင်ပြုခြင်း (ကိုယ့်ထက်သာ မနာလိုခြင်း) = ဣဿာ၊ ဝန်တိုနှမြောခြင်း = မစ္ဆရိယ၊ မိမိအပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်း = မာယာ၊ ဟန်ဆောင် ဝါကြွားပလွှားခြင်း = သာဌေယျ၊ ဤတရားဆိုး ခြောက်ပါးတို့ကို သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က ပယ်၏။
သောတာပန် စစ်တမ်း
သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အပါယ်တံခါး ပိတ်လေပြီ။ ငရဲသို့ ဘယ်တော့မှ မကျရောက်တော့ချေ။ တိရစ္ဆာန်ဘဝ၊ ပြိတ္တာဘဝ၊ အသူရကာယ်ဘဝသို့လည်း မရောက်တော့ချေ။ ထို့ကြောင့် ဘဝသံသရာတစ်လျှောက်၌ ကြီးကျယ်လှစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခများမှ ကင်းလွတ်သွားပြီဖြစ်၍ မည်မျှချမ်းသာမည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေမည်။ လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာ့ပြည် ဟူသော သုဂတိဘုံဘဝတို့၌သာ ကျင်လည်ရတော့မည် ဖြစ်သည်။ သောတာပန် ဟုတ် မဟုတ် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ စစ်ဆေးကြည့်နိုင်သည်။ သူတစ်ပါးကိုလည်း ကြည့်ရှုစစ်ဆေး အကဲဖြတ်နိုင်သည်။
သောတာပန် ဖြစ်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါးတို့၌ မတုန်မလှုပ် သက်ဝင် ယုံကြည်မှု ရှိ၏။ သီလကိုလည်း အကျိုးအပေါက် အပြောက်အကြား မရှိရအောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်နိုင်၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြင့် ဖျားယောင်း၍လည်းကောင်း၊ အသက်သွေးဖြင့် ခြိမ်းခြောက်၍လည်းကောင်း သတ်ဖြတ်မှု၊ ခိုးယူလုယက်မှု စသော ငါးပါးသီလကို ဖောက်ဖျက်ရန် စေခိုင်းသော်လည်း ဘယ်သောအခါမျှ ကျူးလွန်လိမ့်မည် မဟုတ်။ ဘုရားရှိခိုးခြင်း၊ ဘုရားအား ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး လှူဒါန်းခြင်း၊ တရားနာယူလိုခြင်းတို့ဖြင့် ရတနာသုံးပါးအပေါ် ကြည်ညိုသည့် အတိုင်းအတာ မည်မျှရှိသည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ သောတာပန်ဟု အမည်ခံလိုလျက် ဘုရားရှိခိုးခြင်း မပြု၊ အလှူအတန်းလည်း ဝါသနာမပါ၊ သံဃာတော်အားလည်း မရိုသေ၊ ငါးပါးသီလကိုမျှ မလုံခြုံပါမူ အဘယ်မှာ သောတာပန် ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ အယူအစွဲနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာတို့သည် ပြင်ပသဏ္ဌာန်၌ တိုက်ရိုက်မပေါ်လွင်သောကြောင့် မသိသာသော်လည်း ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယတရား နှစ်ပါးမှာမူ ကာယကံ ဝစီကံတို့၌ ဖော်ပြနေ၍ သိသာထင်ရှားလှပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်၏ သန္တာန်၌ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ မည်မျှ ထူပြောသည်၊ မည်မျှ နည်းပါးသည်ကို အကဲခတ်နိုင်၏။ ရိပ်အရောင်မျှ မတွေ့ရလောက်အောင် ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ ကင်းကွာနေသည်ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ တွေ့မြင်ရပါမူ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို သောတာပန် အဖြစ်ဖြင့် ရိုသေမြတ်နိုး ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်နိုင်ပါသည်။
စာမျက်နှာ-600
သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလွန် သဒ္ဓါတရား ထက်သန်သည်။ ဝိစိကိစ္ဆာသည် သဒ္ဓါတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝိစိကိစ္ဆာပယ်ပြီးသော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်အား သဒ္ဓါတရားလွန်စွာ ထက်သန်နေတော့သည်။ လှူဒါန်းပေးကမ်းခြင်း၌ လွန်စွာ ရက်ရောလှပေသည်။ မိမိ မစားဘဲ မဆောင်ဘဲ အငတ်ခံ၍ လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။
သကဒါဂါမိမဂ်ဖြင့် ပယ်သောကိလေသာများ
သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်သည် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသော ကာမရာဂသံယောဇဉ်နှင့် ပဋိဃသံယောဇဉ်တို့ကို ပယ်သတ်သည်။ သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်က မပယ်ရသေးသော ကိလေသာများ၊ သံယောဇဉ်များကို နည်းပါးသည်ကို ပြု၍ ပယ်သည်။
အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ပယ်သော ကိလေသာများ
အနာဂါမိမဂ်သည် ကာမရာဂသံယောဇဉ်နှင့် ပဋိဃသံယောဇဉ်တို့ကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ပယ်သတ်သည်။ ဒေါသကိလေသာကို ပယ်သတ်သည်။ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပနှင့် ပိသုဏဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာတို့ကိုလည်း ပယ်သတ်သည်။ အသုဘကို သုဘအဖြစ် ဖောက်ပြန်စွာ မှတ်သားခြင်း၊ သိခြင်း သညာဝိပ္ပလ္လာသနှင့် စိတ္တဝိပ္ပလ္လာသကိုလည်း ပယ်သတ်သည်။ နီဝရဏတရားတို့တွင် ကာမစ္ဆန္ဒ၊ ဗျာပါဒ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စ ဟူသော နီဝရဏတရား (၃)ပါး (မှတ်ချက် - စာမူ၌ သုံးပါးဟုပါသော်လည်း ဝိစိကိစ္ဆာအပါအဝင် ၅ ပါးလုံးကိုဆိုလိုဟန်ရှိသည်) တို့ကို ပယ်သတ်သည်။
ထို့ကြောင့် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကာမဂုဏ်မှီဝဲမှု ကာမဂုဏ်ခံစားမှု လုံးဝ မရှိတော့ချေ။ ဒေါသအခြေခံ၍ ကုန်းတိုက်စကား၊ ကြမ်းတမ်းစွာ ဆဲရေးကြိမ်းမောင်းသော စကားများကို မဆိုတော့ချေ။ မေတ္တာဓာတ် အားကြီးလာ၍ အပြောအဆို အမူအရာ အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့လာသည်။
အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်သော ကိလေသာများ
အရဟတ္တမဂ်သည် ရူပဘုံဘဝ၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု၊ အရူပဘုံဘဝ၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု၊ မာနထောင်လွှားမှု၊ ဥဒ္ဓစ္စ ပျံလွှင့်မှု၊ အဝိဇ္ဇာ မိုက်မဲမှု ဟူသော ဤသံယောဇဉ် ငါးပါးတို့ကို ပယ်၏။ ကိလေသာ ဆယ်ပါးတို့အနက် လိုချင်မှု လောဘ၊ မသိမိုက်မဲမှု မောဟ၊ ထောင်လွှားမှု မာန၊ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု ထိန၊ ပျံလွင့်မှု ဥဒ္ဓစ္စ၊ အရှက်မရှိမှု အဟိရိက၊ မကြောက်လန့်တတ်မှု အနောတ္တပ္ပ ဤကိလေသာ (၇)ပါးတို့ကိုလည်း အရဟတ္တမဂ်က ပယ်သည်။
သမ္ဖပ္ပလာပဝါစာ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိနှင့် မိစ္ဆာဉာဏ်တို့ကို အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်က ပယ်သတ်သည်။ လာဘ်ရခြင်း၊ အခြွေအရံများခြင်း၊ ချမ်းသာသုခ ရခြင်း၊ အချီးမွမ်းခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သော
စာမျက်နှာ-601
သာယာမှု လောဘကို အရဟတ္တမဂ်က ပယ်သည်။ ဝိပ္ပလ္လာသတရားတို့တွင် ဒုက္ခကို သုခဟု အမှတ်လွဲခြင်း၊ အသိလွဲခြင်း သညာဝိပ္ပလ္လာသနှင့် စိတ္တဝိပ္ပလ္လာသကို အရဟတ္တမဂ်က ပယ်သည်။
ထို့ပြင် သူတစ်ပါး စည်းစိမ်ကို တပ်မက်မှု အဘိဇ္ဈာ၊ မတရားရလိုမှု ဝိသမလောဘ၊ ရိုင်းစိုင်းခက်ထန်မှု ထမ္ဘ၊ သူတစ်ပါးအပေါ် အပေါ်စီး အသာစီး အနိုင်ရလို၍ လွှမ်းမိုးချုပ်ချယ်ခြင်း သာရမ္ဘ၊ ထောင်လွှားခြင်း မာန၊ အလွန်ထောင်လွှားခြင်း အတိမာန၊ မာန်ယစ်ခြင်း မဒ ဤတရား (၆)ပါးတို့ကို အရဟတ္တမဂ်က ပယ်သည်။
မဂ်ဉာဏ်က ကိလေသာပယ်ပုံ
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန စသော ကိလေသာတရားတို့သည် ဥပါဒ်၊ ဌီ၊ ဘင် သဘောအားဖြင့် ဖြစ်ပြီးနောက် ပျက်သွားကြသည်။ ဖြစ်ဆဲခဏ ပစ္စုပ္ပန်ခဏ၌သာ ရှိကြသည်။ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည်လည်း ဥပါဒ်၊ ဌီ၊ ဘင် သဘောအားဖြင့် ဖြစ်ပြီးနောက် ချုပ်ပျောက်သွားကြသည်။ ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာ သန္တတိဖြစ်စဉ်ကြီး အတွင်း၌ ကိလေသာတရားများ ဖြစ်နေခိုက် မဂ်ဉာဏ် မဖြစ်နိုင်ချေ။ မဂ်ဉာဏ် ဖြစ်နေခိုက်၌လည်း ကိလေသာတရားများ မဖြစ်နိုင်ချေ။
ထို့ကြောင့် မဂ်ဉာဏ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ကိလေသာကို ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။ အကြောင်းမူ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ခိုက်၌ ကိလေသာ ယှဉ်ပြိုင်၍ မဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။
မဂ်ဉာဏ်သည် အတိတ်ကိလေသာကို ပယ်သည်ဟု ဆိုရန်မှာလည်း အတိတ်ကိလေသာတို့သည် အလိုအလျောက် ချုပ်ပျောက် ချုပ်ငြိမ်းသွားပြီဖြစ်၍ သေပြီးသောသူကို သတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ အတိတ်ကိလေသာကို ပယ်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။
တစ်ဖန် မဂ်ဉာဏ်သည် အနာဂတ်ကိလေသာကို ပယ်သည်ဟု ဆိုရန်မှာလည်း မဖြစ်ပေါ်သေးသော ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ။ ထို့ကြောင့် မဂ်ဉာဏ်သည် ကိလေသာကို ပယ်သည်ဟု ဆိုရာ၌ ပစ္စုပ္ပန်ကိလေသာကို ပယ်ခြင်းလည်း မဟုတ်၊ အတိတ်ကိလေသာကို ပယ်ခြင်းလည်း မဟုတ်၊ အနာဂတ်ကိလေသာကို ပယ်ခြင်းလည်း မဟုတ်။
ဤသို့ ဆိုပါက မဂ်ဉာဏ်သည် ကိလေသာပယ်ခြင်းအမှုကို မပြုတော့ပြီလော ဟု မေးရန်ရှိ၏။ အမှန်စင်စစ် မဂ်ဉာဏ်သည် ကိလေသာတို့ကို ပယ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ကိလေသာပယ်ပုံမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာ သန္တတိဖြစ်စဉ်
စာမျက်နှာ-602
ကြီးသည် ပင်ကိုသဘာဝအားဖြင့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန စသော ကိလေသာတို့၏ ဖြစ်ရာဌာန၊ အကြောင်း ညီညွတ်သည့်အခါ ကိလေသာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော ဌာနဖြစ်သည်။ ယင်း ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာ သန္တတိဖြစ်စဉ်ကြီး၌ အရိယာမဂ်တည်းဟူသော အလွန်စွမ်းအားကြီးသည့် ကုသိုလ်ဓာတ်၊ ပညာဓာတ်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာ သန္တတိဖြစ်စဉ်ကြီးသည် ဓာတ်သဘာဝအားဖြင့် ပြောင်းလဲသွားတော့သည်။ ဓာတ်သဘာဝ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် ယင်းခန္ဓာအစဉ်၌ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန စသော ကိလေသာတို့ ကျရောက်ပေါက်ပွားနိုင်ခြင်း မရှိတော့ချေ။ စိတ်ဓာတ်၊ ရုပ်ဓာတ်များ အပြောင်းလဲကြီး ပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်၍ ကိလေသာများ ဖြစ်ပေါ်ရန် အခွင့်မရှိတော့ချေ။ ဖြစ်ပေါ်ရန် အခြေအနေ မပေးတော့ချေ။
ထို့ကြောင့် ပယ်သည်ဟု ဆိုရာ၌ နောင်တစ်ချိန် လုံးဝ မဖြစ်စေရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာ သရက်ပင်ကြီး တစ်ပင်၌ အသီးသီးနိုင်သော ဓာတ်သဘာဝသည် အမြစ်၊ ပင်စည်၊ အခက်အလက်၊ အညွန့်၊ အရွက်၊ အပွင့်တို့၌ ပျံ့နှံ့လျက် တည်နေ၏။ ထိုသရက်ပင်ကို လုံးဝ မသီးစေလိုပါက သရက်သီးများကို ချွေပစ်ရုံဖြင့် မလုံလောက်၊ အပွင့်များ ချွေပစ်ရုံဖြင့် မလုံလောက်၊ အရွက်များ ချွေပစ်ရုံဖြင့် မလုံလောက်၊ အကိုင်းအခက်များ ခုတ်ချိုင်ရုံဖြင့် မလုံလောက်၊ အကြောင်းညီညွတ်ပါက တစ်ချိန်တစ်ခါတွင် ပြန်သီးမည်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုသရက်ပင်ကို မသီးစေလိုသော ယောက်ျားသည် သရက်ပင်၏ လေးမျက်နှာတို့၌ မဏ္ဍကမည်သော အဆိပ်ဆူးကို ထိုးနှက်ရာ၏။ ထိုအဆိပ်ဆူးကြောင့် ထိုသရက်ပင်၌ အသီးသီးနိုင်သော ဓာတ်သဘာဝများ ပျက်စီးသွား၍ သရက်သီးများ လုံးဝ မသီးတော့ချေ။
ဤကဲ့သို့ နောက်ထပ် မသီးနိုင်အောင် ဓာတ်သဘာဝ ပြောင်းလဲပေးလိုက်ခြင်းကို နောင်တစ်ဖန် သရက်သီး မသီးနိုင်အောင် ပြုလုပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာဖြစ်စဉ် အတွင်းသို့ အရိယာမဂ်တည်းဟူသော အဆိပ်ဆူး ထည့်ပေးလိုက်သောအခါ ခန္ဓာအစဉ် ဓာတ်သဘာဝ ပြောင်းသွား၍ ကိလေသာတရားတို့ လာရောက်ကျရောက်စွဲကပ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ကိလေသာ ကုန်ခန်းသည်ဟု ဆိုရသည်။
ဥပမာ တစ်နည်းကား ကျွန်ုပ်တို့သည် ငယ်ရွယ်နုနယ် ပျိုမြစ်စဉ်အချိန်က ပွဲလမ်းသဘင် လူစည်ကားရာ အရပ်ဌာနသို့ ပျော်မြူးတက်ကြွစွာ သွားလိုစိတ် ရှိ၏။ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်လာသောအခါ ထိုပွဲခင်းမှ ဆူဆူညံညံ အသံများကို နားငြီးသည်ဟု ယူဆလာ၏။ လူထူထူ တိုးဝှေ့သွားလာရခြင်းကို ငြီးငွေ့လာ၏။
စာမျက်နှာ-603
စိတ်ကုန်လာ၏။ အသက်ရှူကျပ်သည်ဟု ထင်လာ၏။ ဤကဲ့သို့ အသက်အရွယ် ကြီးရင့်မှု၊ အတွေးအခေါ် ဉာဏ်ပညာ ရင့်ကျက်မှုကို အကြောင်းပြု၍ စိတ်ဓာတ်၊ ရုပ်ဓာတ်များ ပြောင်းလဲလာတော့သည်။ ပွဲလမ်းသဘင် ကြည့်ရှုလိုစိတ် မရှိတော့ချေ။ ပွဲလမ်းသဘင် ကြည့်ရှုလိုစိတ်ကို ဇွတ်အတင်း အဓမ္မ နှိမ်နင်းဖယ်ရှားနေရသည်မဟုတ်။ သူ့အလိုအလျောက် စိတ်ဓာတ်ပြောင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။ စိတ်ဓာတ်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ပွဲကြည့်လိုမှုများ ကုန်ခမ်းသွားသည်။
မဂ်တရားက ကိလေသာကို ပယ်ရာ၌ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ရိပ်စားမိစေရန် အလားတူ ဥပမာများကို ဆင်ခြင်စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
အလားတူပင် အရက်ကြိုက်သူ တစ်ဦးသည်လည်း အသိပညာ၊ အတွေးအခေါ်၊ အယူအဆ ဓာတ်ခံ ပြောင်းလဲသွားသောအခါ အလိုလို အရက်ဖြတ်ပြီး ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဆေးလိပ်ကြိုက်သူလည်း အလားတူပင် အယူအဆ ဉာဏ်အမြင် ပြောင်းလဲသွားသောအခါ ဆေးလိပ်ပြတ်၏။
ရဟန္တာ စစ်တမ်း
တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါကုန်ခန်း ရဟန္တာဖြစ်ပြီဟု ဝန်ခံပြောဆိုငြားအံ့၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဤ (၆) ဌာနဖြင့် မေးမြန်းစိစစ်ရမည်။
ပထမမေးခွန်း
သင်သည် ရဟန္တာဖြစ်ငြားအံ့။ မြင်ရာ၊ ကြားရာ၌ လည်းကောင်း၊ နံရာ၌ လည်းကောင်း၊ စားသောက်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ထိတွေ့ရာ၌ လည်းကောင်း၊ စိတ်ကူးကြံစည်ရာ၌ လည်းကောင်း တဏှာဖြင့် သာယာခြင်း မရှိ၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမဟု ယူဆခြင်း (ဒိဋ္ဌိ) မရှိမူ၍ အာသဝေါတရားတို့မှ ကင်းလွတ်ပါ၏လောဟု မေးမြန်းရမည်။
ထိုအမေးကို မြင်ရာ၊ ကြားရာ၊ နံရာ၌ လည်းကောင်း၊ စားသောက်ရာ၊ ထိတွေ့ရာ၌ လည်းကောင်း၊ စိတ်ကူးကြံစည်ရာ၌ လည်းကောင်း တဏှာဒိဋ္ဌိဖြင့် မကပ်ငြိဘဲ အာသဝေါတရား လေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါပြီဟု ဝန်ခံပြောဆိုလာပါက သာဓုခေါ်ရမည်။
ဒုတိယမေးခွန်း
စွဲလမ်းဖွယ်ရာ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ တဏှာဖြင့် သာယာခြင်း၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟု ယူဆခြင်း (ဒိဋ္ဌိ) မရှိမူ၍ အာသဝေါတရား လေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါ၏လော ဟု မေးမြန်းရမည်။
စာမျက်နှာ-604
ထိုအမေးကို စွဲလမ်းဖွယ်ရာ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မကပ်ငြိဘဲ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါပြီဟု ဝန်ခံပြောဆိုလာပါက သာဓုခေါ်ရမည်။
တတိယမေးခွန်း
ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ အာကာသဓာတ်၊ ဝိညာဏဓာတ် ဟူသော ဓာတ် ၆-ပါး တို့၌ တဏှာဖြင့် သာယာခြင်း၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟု ယူဆခြင်း (ဒိဋ္ဌိ) မရှိမူ၍ အာသဝေါတရား လေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ် ပါ၏လော ဟု မေးမြန်းရမည်။
ထိုအမေးကို ဓာတ်ခြောက်ပါးတို့၌ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မကပ်ငြိဘဲ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါပြီဟု ဝန်ခံပြောဆိုလာပါက သာဓုခေါ်ရမည်။
စတုတ္ထမေးခွန်း
စက္ခု၊ သောတ၊ ဃာန၊ ဇိဝှါ၊ ကာယ၊ မန ဟူသော အတွင်းအာယတနခြောက်ပါး၊ ရူပ၊ သဒ္ဒ၊ ဂန္ဓ၊ ရသ၊ ဖေါဋ္ဌဗ္ဗ၊ ဓမ္မ ဟူသော အပြင်အာယတန ခြောက်ပါး၊ ဤအာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့၌ တဏှာဖြင့် သာယာခြင်း၊ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ ဟု ယူဆခြင်း မရှိမူ၍ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါ၏လော ဟု မေးမြန်းရမည်။
ထိုအမေးကို အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့၌ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မကပ်ငြိဘဲ အာသဝေါတရားလေးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်ပါပြီဟု ဝန်ခံပြောဆိုပါမူ သာဓုခေါ်ရမည်။
ပဉ္စမမေးခွန်း
မိမိ၏သက်ရှိ ခန္ဓာကိုယ်တည်းဟူသော အလုံးစုံသောအာရုံတို့၌ လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၏ သက်ရှိခန္ဓာကိုယ်တည်းဟူသော အလုံးစုံသောအာရုံတို့၌ လည်းကောင်း ငါတကားဟု ထောင်လွှားခြင်း မာန၊ ငါ့ဥစ္စာဟု သိမ်းပိုက်ခြင်း တဏှာတို့ကို ပယ်နုတ်အပ်ပြီးပြီလော ဟု မေးမြန်းရမည်။
ထိုအမေးကို မိမိခန္ဓာ၊ သူတစ်ပါးခန္ဓာတည်းဟူသော အလုံးစုံသော အာရုံတို့၌ တဏှာ မာနကို ပယ်နုတ်ပြီးပါပြီဟု ဖြေဆိုပါက သာဓုခေါ်ရမည်။
စာမျက်နှာ-605
ဆဋ္ဌမမေးခွန်း
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်စွာဘုရား ပညတ်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ်တော်များကို လုံခြုံစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ပစ္စည်းလေးပါး၌ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း၊ မျက်စိ၊ နား စသည်တို့ကို သတိတရားဖြင့် အမြဲစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ဣရိယာပုတ်ပြောင်းလဲမှု၊ ကိုယ်ကာယလှုပ်ရှားမှု အားလုံးကို သတိချပ်၍ ရှုမှတ်ခြင်း၊ လူသူကင်းဝေးသောအရပ်၌ နေထိုင်၍ မိမိစိတ်ကို အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ ထိနမိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတို့မှ လွတ်ကင်းစေ၍ ဈာန်တရား ရရှိအောင် အားထုတ်ခြင်း၊ သစ္စာလေးပါးကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာသိ၍ အာသဝေါကုန်ခန်းခြင်း ဤတရားအစုတို့သည် ရဟန္တာနှင့်သာ လျောက်ပတ်သော တရားစုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အရှင်သည် ထိုတရားအစုနှင့်ပြည့်စုံပါ၏လောဟု မေးမြန်းရမည်။
ထိုမေးခွန်းကို ရဟန္တာတို့အား လျောက်ပတ်သော တရားအစုနှင့် ပြည့်စုံပါသည်ဟု ဝန်ခံပါမူ သာဓုခေါ်ဆိုရမည်။
ဤကား ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ်တော်လာ ရဟန္တာ စိစစ်နည်းဖြစ်သည်။
တစ်နည်း မေးခွန်း ၆-မျိုး
ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ၊ စတုတ္ထပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်အဖွင့်၌ လာသော စိစစ်နည်း မေးခွန်းခြောက်မျိုးကို ဖော်ပြပါဦးမည်။
(၁) ကိံ တေ အဓိဂတံ = သင်သည် ဈာန်ကို ရသလော၊ မဂ်ကို ရသလော၊ အဘယ်မဂ်ကို ရသနည်းဟု မေးရမည်။ ထိုအခါ ဤမည်သောဈာန်၊ ဤမည်သော မဂ်ကို ရပါသည်ဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
(၂) ကိဉ္စိ တေ အဓိဂတံ = သင်သည် ဈာန်မဂ်ဖိုလ်တရားကို အဘယ်သို့ ရလာခဲ့သနည်း၊ အဘယ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများ၍ ရလာခဲ့သနည်း၊ လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါးတို့တွင် အဘယ်လက္ခဏာကို ဆင်ခြင်၍ တရားထူးရခဲ့သနည်းဟု မေးရမည်။ ရုပ်ကို ဆင်ခြင်၍ ရသလော၊ နာမ်ကို ဆင်ခြင်၍ ရသလော၊ မိမိသန္တာန်၌ ဆင်ခြင်၍ ရသလော၊ သူတစ်ပါးသန္တာန်၌ ဆင်ခြင်၍ ရသလောဟု မေးရမည်။
စာမျက်နှာ-606
ထိုအခါ ဤကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဤလက္ခဏာဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဤရုပ်၊ ဤနာမ်၊ ဤသန္တာန်ကို ဆင်ခြင်၍ ရပါသည် ဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
(၃) ကဒါ တေ အဓိဂတံ = သင်သည် အဘယ်အချိန်ကာလ၌ တရားထူးရခဲ့သနည်းဟု မေးရမည်။ ထိုအခါ ဤနေ့၊ ဤလ၊ ဤရက်၊ ဤနာရီ၊ ဤမိနစ် အချိန်အခါ၌ ရခဲ့ပါသည်ဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
(၄) ကတ္ထ တေ အဓိဂတံ = သင်သည် အဘယ်အရပ်၌ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ်ကို ရခဲ့သနည်းဟု မေးရမည်။ ထိုအခါ ဤမည်သောအရပ်၌ ရခဲ့ပါသည်ဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
(၅) ကတမေ တေ ကိလေသာ ပဟီနာ = သင်သည် အဘယ်ကိလေသာတို့ကို ပယ်အပ်ကုန်သနည်းဟု မေးရမည်။ ထိုအခါ ဤမည်သော မဂ်ဖြင့် ဤမည်သော ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ပြီးပါပြီဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
(၆) ကတမေသံ တွံ ဓမ္မာနံ လာဘီ = သင်သည် မဂ်လေးပါးတို့တွင် အဘယ်မဂ်ကို ရပြီးဖြစ်သနည်း၊ သင်သည် သောတာပန်လော၊ သကဒါဂါမ်လော၊ အနာဂါမ်လော၊ ရဟန္တာလောဟု မေးမြန်းရမည်။ ထိုအခါ ဤမည်သော မဂ်ကို ရပြီးပါပြီဟု ထင်ရှားပိုင်နိုင်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရမည်။
ဤမေးခွန်းများဖြင့် စိစစ်သည့်အခါ အဆင်ပြေစွာ ဖြေဆိုနိုင်စွမ်း မရှိခဲ့ပါမူ ရဟန္တာမဟုတ် ဟု မှတ်ယူရမည်။ အကယ်၍ အဆင်ပြေစွာ ဖြေစွမ်းနိုင်သော်လည်း ရဟန္တာအစစ် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်လက်ခံခြင်း မပြုသင့်သေးချေ။ စာပေပရိယတ္တိ ဗဟုဿုတရှိသော ရဟန်းတို့သည် ဤမေးခွန်းများကို အဆင်ပြေအောင် ဖြေဆိုနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။
ထို့နောက် ထပ်ဆင့်၍ စိစစ်ရန်မှာ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ရရာရကြောင်း ကျင့်စဉ်ကို စိစစ်ရမည်၊ ကျင့်စဉ်မှန်ကန်မှု၊ စင်ကြယ်မှု မရှိပါက ရဟန္တာမဟုတ်နိုင် ပယ်ချရမည်။ ကျင့်စဉ်မှန်ကန်မှု၊ စင်ကြယ်မှု ရှိပါက ယင်းကျင့်စဉ်ကို ထကြွ...
စာမျက်နှာ-607
လုံ့လ နိုးကြားခြင်းဖြင့် ကြာမြင့်စွာ အားထုတ်ခဲ့မှု ရှိ မရှိ စိစစ်ရမည်။ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ ငြိတွယ်မှု ရှိမရှိ၊ သိုမှီးမှု ရှိမရှိ အကဲခတ်ရမည်။ ဤဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ညီညွတ်ကြောင်း စိစစ်တွေ့ရှိရပါက ရဟန္တာ ဟု မှတ်ယူနိုင်ပေပြီ။
ကြောက်ဖွယ်အာရုံဖြင့် စမ်းသပ်ခြင်း
ရဟန္တာ ဟု ဝန်ခံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိတ်လန့်ဖွယ်ရာ တစ်ခုခု ဖန်တီး၍ ထိတ်လန့်ခြင်း ရှိမရှိ စမ်းသပ်ရမည်။ ရဟန္တာမည်သည် မိုးကြိုးစက်ဖြင့် ဦးခေါင်းထက်၌ ပစ်ခွင်းသော်လည်း ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ချောက်ချားခြင်း၊ ကြက်သီးမွေးညှင်းထခြင်း မရှိချေ။
သီဟိုဠ်ကျွန်း စန္ဒမုခတိဿမင်း လက်ထက်၌ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ဝယ် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်သော မျက်မမြင် မထေရ်ကြီးတစ်ပါးရှိသည်။ စန္ဒမုခတိဿမင်းသည် ထိုမထေရ်မြတ်၏ ရဟန္တာ ဟုတ်မဟုတ်ကို မဆုံးဖြတ်နိုင် ဖြစ်နေသည်။ ရဟန်းတော်များ ဆွမ်းခံကြွသွားစဉ် ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ မထေရ်ကြီး တစ်ပါးသာ ကျန်ရစ်၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် တိတ်ဆိတ်စွာလာ၍ မထေရ်မြတ်၏ ခြေတော်ကို မြွေသဏ္ဌာန်ပြုလုပ် ကိုင်တွယ်ခြောက်လှန့်၏။ မထေရ်ကြီးသည် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်း မရှိသည်ကို တွေ့ရ၍ ရဟန္တာဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်လေတော့သည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းမှာပင် ပိဏ္ဍပါတိကမထေရ်သည် အကျင့်သီလ ပြည့်စုံမှု၊ ဣန္ဒြေစောင့်စည်းမှု၊ သတိသမ္ပဇဉ် ပြည့်မှုတို့ကြောင့် ရဟန္တာနှင့် ခွဲခြားမရ ဖြစ်နေသည်။ တစ်နေ့သောအခါ ပိဏ္ဍပါတိကမထေရ်သည် ကလျာဏီမြစ်တွင်း ဆင်း၍ ရေချိုး၏။ ဒီဃဘာဏက မထေရ်သည် ပဉ္စင်းငယ်တစ်ပါးကို တီးတိုးမှာကြား၍ ရေငုပ်ပြီး မထေရ်၏ ခြေကို ဆွဲကိုင်စေ၏။ မထေရ်သည် မိကျောင်းအမှတ်ဖြင့် ကြောက်လန့်ရကား သည်းထန်စွာ အော်ဟစ်လေသည်။ ထိုအခါ ပိဏ္ဍပါတိက မထေရ်ကို ရဟန္တာမဟုတ်သေးဟု ဆုံးဖြတ်နိုင်လေတော့သည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ အင်္ဃနကျောင်းဝယ် ဝါတော်ခြောက်ဆယ် ကျော်ပြီးသော မထေရ်ကြီး တစ်ပါးရှိ၏။ မထေရ်ကြီးသည် ဈာန်ငါးပါး၊ သမာပတ်ရှစ်ပါး၊ အဘိညာဉ်ငါးပါးတို့ကို ရရှိပြီးနောက် ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ဆင်ခြင် ပွားများရာ ကိလေသာကုန်ခန်း ရဟန္တာဖြစ်ပြီဟု အထင်ကြီး နေပေသည်။ အမှန်စင်စစ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ မတက်နိုင်သေးဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်မှာပင် ရပ်တန့်နေသည်။ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အစွမ်းကြောင့် ကိလေသာတရားတို့သည် တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိဘဲ ငုပ်လျှိုးကိန်းဝပ် နေကြသည်၊ ထိုသို့
စာမျက်နှာ-608
ကိလေသာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို မတွေ့ရသဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ ရဟန္တာဟု မှတ်ထင်ခြင်း ဖြစ်သည်။
ထိုကျောင်းသို့ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းပြ ဆရာတော် ရဟန္တာအရှင်ဓမ္မဒိန္န ရောက်ရှိလာ၍ ထိုမထေရ်ကြီးမှာ အဓိမာန (ရဟန္တာဖြစ်ပြီဟု အထင်ကြီးမှု) ဖြစ်နေကြောင်း သိတော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်ဓမ္မဒိန္နက မထေရ်ကြီးအား တရားထူးကို ရပါပြီလားဘုရား ဟု မေးလျှောက်သည်။ မထေရ်ကြီးက အရဟတ္တဖိုလ်ကို ငါရခဲ့သည်မှာ အနှစ်ခြောက်ဆယ်ကျော်ပြီ ဟု ဖြေ၏။ အရှင်ဓမ္မဒိန္နက အရှင်ဘုရား တန်ခိုးဖန်ဆင်းရန် ဝန်မလေးပါက ခုနစ်တောင်မျှ ရှိသော ဆင်ဖြူတော်ကြီးသည် အစွယ်ဖြင့် ထိုးတော့မည့်ဟန် အရှင်ဘုရားထံ ရှေးရှုပြေးလာပုံ ဖန်ဆင်းတော်မူပါဘုရား ဟု လျှောက်ထားသည်။ မထေရ်ကြီးသည် ချက်ချင်းဖန်ဆင်းတော်မူသည်။ မိမိဖန်ဆင်းသည့် ဆင်ကြီးသည် မိမိကို နင်းမည့်ပုံ ထိုးသတ်မည့်ပုံဖြင့် ပြေးဝင်လာသည်ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့၍ ထွက်ပြေးရန် ဟန်ပြင်လိုက်သည်။ ထိုအခါ မထေရ်ကြီးသည် မိမိရဟန္တာ မဖြစ်သေးကြောင်း သိရှိ၍ အရှင်ဓမ္မဒိန္နထံ၌ တပည့်ခံ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းတောင်းလေသည်။
သာယာဖွယ်ဖြင့် စူးစမ်းခြင်း
အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် ပင်ကိုယ်ပကတိအားဖြင့် အလွန်ရဲရင့်ကြသည်။ တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့မှု မရှိချေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို ကြောက်စရာ အာရုံပြု၍ စမ်းသပ်သော်လည်း ထူးခြားချက် တွေ့ရမည် မဟုတ်ပေ။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များကို သာယာနှစ်သက်ဖွယ် အာရုံဖြင့် စုံစမ်းရမည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ မဟာတိဿ မထေရ်သည် ရဟန်းဖြစ်စ တစ်ဝါရသေးမီ အချိန်ကပင် သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ရတော်မူသည်။ ယင်းဈာန်သမာပတ်တို့၏ အစွမ်းကြောင့် ကိလေသာတို့သည် ဝေးကွာနေကြသည်၊ ကိလေသာများ မဖြစ်ပေါ်သဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ ရဟန္တာဟု ထင်မှတ်နေသည်။ ထိုမဟာတိဿ မထေရ်ကြီးအား တပည့်ဖြစ်သူ အရှင်ဓမ္မဒိန္နမထေရ်က လျှောက်ထားသည်မှာ အရှင်ဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ ကြည်လင်သော လေးထောင့်ကန်တစ်ခုကို အဘိညာဉ်ဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူပါလော့၊ ထိုရေကန်၌ ကြာရုံများ ကြာများ ကြာပွင့်များ၊ ယင်းကြာပွင့်များကို ဆွတ်ခူးနေသော တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ် လှပတင့်တယ်သော မိန်းမပျိုကို ဖန်ဆင်းတော်မူပါလော့ ဟု လျှောက်ထား၏။
စာမျက်နှာ-609
မဟာတိဿ မထေရ်သည် လျှောက်ထားသည့်အတိုင်း ဖန်ဆင်းပြ၏။ ဆက်လက်၍ အရှင်ဘုရား ထိုမိန်းမပျိုကလေးသည် လှပတင့်တယ် ရှုချင်စဖွယ် ရှိ၏ ဟု အဖန်တလဲလဲ နှလုံးသွင်းတော်မူပါလော့ ဟု လျှောက်ထား၏။ လျှောက်ထားသည့်အတိုင်း လှပတင့်တယ် ရှုချင်စဖွယ် ရှိပေစွ ဟု အဖန်ဖန် နှလုံးသွင်းသောအခါ မိန်းမပျိုအပေါ် တပ်မက်သော တဏှာရာဂ ကိလေသာသည် ဘွားခနဲ ပေါ်လာလေတော့သည်။ ထိုအခါ မဟာတိဿမထေရ်သည် မိမိရဟန္တာ မဟုတ်သေးကြောင်း သိ၍ တပည့်ဖြစ်သူ အရှင်ဓမ္မဒိန္နထံ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်း တောင်းခံရလေသည်။
သီဟိုဠ်ကျွန်း ဝသဘမင်းလက်ထက်၌ မထေရ်တစ်ပါးသည် အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံ၏၊ ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်း၏။ ဣရိယာပုတ်လေးပါး ကိုယ်ကာယ လှုပ်ရှားမှု၌ သတိသမ္ပဇဉ်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရဟန္တာနှင့် ထူးမခြားနား ဖြစ်နေ၍ ဝသဘမင်းသည် ထိုမထေရ်ကို နန်းတော်သို့ ပင့်လိုက်သည်။ ဝသဘမင်းသည် မထေရ်မြတ် မြင်လောက်သော အရပ်၌ ဆီးသီးမှည့်များကို ဆုပ်နယ်လျက် အလွန်ချဉ်ကြောင်း မြိန်ကြောင်းကို ပြောဆိုနေစေ၏။ မထေရ်သည် ရသတဏှာကို မပယ်ရသေးသဖြင့် လျှာရည်ယိုတော်မူ၏၊ ထိုအခြင်းအရာကို မြင်၍ ရဟန္တာ မဖြစ်သေးဟု သိလေတော့သည်။
ရဟန္တာအစစ်ကို ဖြားယောင်း၍ မရနိုင်
မြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော် အခါက အရှင်အနုရုဒ္ဓါ မထေရ်သည် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွရာလမ်းခရီးတွင် သာလာယံဇရပ်တစ်ခု၌ ညအိပ်တည်းခိုတော်မူ၏။ ထိုအခါ ဇရပ်အလှူရှင် သူဌေးမအပျိုကြီးသည် အရှင်အနုရုဒ္ဓါကို မိမိအိမ်သို့ ကြွရောက် တည်းခိုပါရန် တောင်းပန်၏။ အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် ထိုအိမ်၌ တစ်ညတာ တည်းခိုတော်မူသည်။
အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် အသားအရေ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းတောက်ပသည်။ အိမ်ရှင်အမျိုးသမီးသည် အရှင်အနုရုဒ္ဓါ မထေရ်ကို မြင်လျှင် မြင်ချင်း ချစ်ခင်စွဲမက်သွား၏။ အမျိုးသမီးသည် စိတ်ကို မထိန်းနိုင်၍ သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၏ အခန်းအတွင်းသို့ ဝင်လာ၏။
အရှင်ဘုရား အရှင်ဘုရားသည်လည်း ငယ်ရွယ်နုပျို လှပတင့်တယ်၏၊ တပည့်တော်မသည်လည်း ငယ်ရွယ်နုပျို လှပတင့်တယ်ပါ၏၊ တပည့်တော်မသည် အရှင်ဘုရား၏ အိမ်သူသက်ထား ဇနီးမယားဖြစ်လိုပါသည် ဟု လျှောက်ထားသည်။
စာမျက်နှာ-610
ဤသို့ သုံးကြိမ် လျှောက်ထားသော်လည်း အရှင်အနုရုဒ္ဓါ မထေရ်သည် စက္ခုန္ဒြေ (မျက်လွှာ) ချလျက် မိမိတရားအာရုံကို နှလုံးသွင်းလျက် တိတ်ဆိတ်စွာ နေတော်မူ၏။ အမျိုးသမီးသည် စကားပြန်မရသဖြင့် မိမိဝတ်ထားသော အဝတ်များကို တစ်ထည်ချင်း တဖြည်းဖြည်းချင်း ချွတ်၍ ဖြားယောင်းသွေးဆောင်မှုပြု၏။ မထေရ်၏ ရှေ့မှောက်၌ ကိုယ်လုံးတီး လမ်းလျှောက်၍ ကိုယ်ဟန်ပြသည်။ ထိုင်လျက် ကိုယ်ဟန်ပြသည်၊ ဘေးစောင်း၊ ပက်လက်၊ မှောက်လျက် ကိုယ်ဟန်အမျိုးမျိုးပြ၍ မြူဆွယ်သည်။ နှုတ်မှလည်း ချစ်ဖွယ်ရာ စကားပျားကို ပြောဆို၍ သွေးဆောင်သည်။
အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် စကားမပြောဘဲ နေလျက် မျက်လွှာကို ပင့်၍မျှ မကြည့်ပေ၊ အကြောင်းမူ ကိလေသာမှန်သမျှ အကြွင်းမဲ့ပယ်ပြီး ဖြစ်ရကား ကိလေသာထကြွမှု လုံးဝ မဖြစ်တော့ချေ။ နောက်ဆုံးတွင် မိုးလင်းခါနီး၌ အမျိုးသမီးသည် လက်လျှော့၍ ဝန်ချတောင်းပန်လေတော့သည်။
တရားအားထုတ်သူတို့ ဖြစ်တတ်သော အဓိမာန
မြန်မာတို့၏ ဝေါဟာရတွင် ဟန်ကိုယ့်ဖို့၊ မာန် ဖို ဟူသော အသုံးအနှုန်း ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဟန်ဆောင်တတ်ဖို့၊ ဟန်လုပ်တတ်ဖို့ တိုက်တွန်းခြင်းနှင့် မာန်မထောင်ဖို့ ဆုံးမခြင်း ဖြစ်သည်။ မည်သို့ဆိုစေ သတ္တဝါတို့သည် ဟန်လည်း ဆောင်တတ်ကြသည်။ မာန်လည်း ထောင်တတ်ကြသည်။ ဟန်ဆောင်ခြင်းသည် မရှိကို အရှိလုပ်ခြင်း ပြောခြင်းဖြစ်၍ မာန်ထောင်ခြင်းသည် ဝင့်ကြွားခြင်း၊ ရန်မူခြင်း ဖြစ်သည်။
လောကရေးရာတွင် မရှိကို အရှိလုပ်၍ ဟန်ဆောင်ပြောဆိုရာ၌ အပြစ်မကြီးလေးလှသော်လည်း ဓမ္မရေးရာတွင်မူကား မရှိကို အရှိလုပ်၍ ဟန်ဆောင်ပြောဆိုမိလျှင် ငရဲအိုး ချိုးကပ်အောင် ခံရတတ်သည်။ ထိုဓမ္မရေးရာ၌လည်း အခြားတရားများကို မဆိုလို။ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဟု ခေါ်ဆိုသော ဈာန်တရား၊ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား တို့ကိုသာ ဆိုလိုသည်။ (ဥတ္တရိ + မနုဿဓမ္မ။ ဥတ္တရိ = လွန်မြတ်သော + မနုဿ = လူတို့၏ + ဓမ္မ = ကုသိုလ်တရား) လူတို့၏ ဒါန စသော ကုသိုလ်တရားထက် လွန်မြတ်သော ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တရားတို့ ဖြစ်သည်။
ထို ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တရားများကို မရဘဲ ရသည်ဟု ဟန်ဆောင်ပြောဆိုလျှင် လွန်စွာ အပြစ်ကြီး၏။ ရဟန္တာ မဟုတ်ဘဲ ရဟန္တာဟု ဝန်ခံ ပြောဆိုလျှင် လွန်စွာ အပြစ်ကြီး၏။ ရဟန္တာဟု ပြောဆိုခြင်းအကြောင်း ငါးမျိုးရှိပုံကို အင်္ဂုတ္တိုရ် ပါဠိတော်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၌ ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူသည်—
စာမျက်နှာ-611
(၁) ပညာဒုံခဲ မိုက်မဲမှုကြောင့် ရဟန္တာ ဟု ပြောခြင်း၊
(၂) ယုတ်မာသော အလိုဆိုး နှိပ်စက်သောကြောင့် ရဟန္တာ ဟု ပြောခြင်း၊
(၃) ရူးသွပ်သောကြောင့် ရဟန္တာ ဟု ပြောခြင်း၊
(၄) ရနိုးထင်သော အဓိမာနကြောင့် ရဟန္တာ ဟု ပြောခြင်း၊
(၅) အကြောင်းအားလျော်စွာ မပြောမဖြစ်၍ ရဟန္တာ ဟု အမှန်အတိုင်း ပြောရခြင်း။
ဤငါးမျိုးအနက် လေးမျိုးမှာ ပေါ်လွင် ထင်ရှားပါသည်။ နံပါတ် (၄) ဖြစ်သည့် ရနိုးထင်သော အဓိမာနကြောင့် ရဟန္တာ ဟု ပြောခြင်းမှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်သော ယောဂီများနှင့် သက်ဆိုင်သဖြင့် အကျယ် ရှင်းပြပါမည်။
အဓိမာန = အထင်ကြီးခြင်း
အဓိ = လွန်ကဲသော + မာန = မှတ်ထင်ခြင်း။
မိမိ၌ ရှိပြီးသော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဂုဏ်ထက် တိုးတက်လွန်ကဲ၍ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ် တစ်ခုခု ရပြီဟု မိမိကိုယ်မိမိ အထင်ကြီးနေခြင်းကို အဓိမာန ဟု ခေါ်သည်။
ထိုကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို တရားထူး ရပြီ၊ ဈာန် ရပြီ၊ မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ် ရပြီ ဟု အထင်ရောက် အထင်ကြီးမှု (အဓိမာန) သည် သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဖြစ်လေ့မရှိပေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိ ရပြီးသော မဂ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဖိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်ကိုလည်းကောင်း၊ ပယ်ပြီးသော ကိလေသာကိုလည်းကောင်း၊ မပယ်ရသေးသော ကိလေသာကိုလည်းကောင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာ) ဆင်ခြင်မှု ပြုလေ့ရှိသောကြောင့်ပင်တည်း။
ထို့ပြင် အကျင့်သီလ မရှိသော ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်၊ တရား အားမထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာလည်း ထိုကဲ့သို့သော အဓိမာနမျိုး မဖြစ်ချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အရိယာတို့၏ မဂ်ဖိုလ်ဂုဏ်ကျေးူးကို ရလိုခြင်း မရှိသောကြောင့်တည်း။ သီလပင်ရှိလျက် တရားကို အားထုတ်သော်လည်း ကြိုးကြိုးစားစား အားမထုတ်ဘဲ အိပ်လိုက်၊ စားလိုက်၊ အပေါင်းအဖော်နှင့် စကားပြောလိုက်၊ ကျောင်းကန် တိုက်တာ၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ စသည်တို့အပေါ် မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အားလည်း ထိုကဲ့သို့သော အဓိမာနမျိုး မဖြစ်ပေါ်ချေ။
စာမျက်နှာ-612
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် သီလစင်ကြယ်ပြီး သမထ ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို မမေ့မလျော့ မပေါ့မဆ ကြိုးကြိုးစားစား အားထုတ်လျက် နာမ်ရုပ်တို့ကို ပိုင်းခြားဆင်ခြင်လျက် သင်္ခါရတရားတို့ကို လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ ဆင်ခြင်သော အာရဒ္ဓဝိပဿက (ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ဆဲ) ပုဂ္ဂိုလ်အားသာလျှင် ထိုကဲ့သို့သော အဓိမာနမျိုး ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။
သီလစင်ကြယ်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို အဆက်မပြတ် ကြိုးစားအားထုတ်နေသူအား ကိလေသာအာရုံ ကာမဂုဏ်တရားများ ဖြစ်ခွင့်မရကြချေ။ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်အားဖြင့် ထိုထိုအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို ပယ်ထားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ကာလကြာမြင့်စွာ ကိလေသာစိတ် မဖြစ်ပေါ်ဘဲနေသဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ မဂ်ဖိုလ်ရပြီ၊ ရဟန္တာဖြစ်ပြီဟု ထင်မြင်ယူဆတတ်သည်။ သူတစ်ပါးကိုလည်း ဖွင့်ပြောတတ်သည်။
ရိုးရိုးသားသားဖြင့် မိမိကိုယ်မိမိ တရားထူး ရပြီဟု ထင်မြင်နေသော ရဟန်းအားကား အပြစ်မရှိပေ။ ထိုသို့ ထင်မြင်မှု မရှိပါဘဲ မရိုးမသား သူတစ်ပါး အထင်ကြီးအောင်၊ ကြည်ညိုအောင် ဝါကြွားလွှား၍ ပြောဆိုသော ရဟန်းအားကား စတုတ္ထပါရာဇိက အာပတ်သင့်တော့၏။ ယင်းသို့ ပါရာဇိက ကျပြီးသော ရဟန်းသည် လူဝတ်မလဲဘဲ ရဟန်းအဝတ်ဖြင့် ကွယ်လွန်ပါမူ သူ၏ သွားရာခရီး တစ်ကြောင်းတည်းမှာ အပါယ်ငရဲသာ ဖြစ်တော့သည်။
မိမိမှာ တရားထူး မရဘဲ တရားထူး ရသည်ဟု လိမ်လည် ဝါကြွား၍ ပြောဆိုသော လူယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား ကြီးလေးသော မုသာဝါဒကံကြီး ထိုက်လေသည်။ ထိုမုသာဝါဒကံကြောင့် အပါယ်ငရဲသို့ ဧကန်မုချ ကျရောက်ရမည် ဖြစ်သည်။
ရဟန္တာမဟုတ်သူကို ရဟန္တာ-ဟု ကြည်ညိုခြင်း
ရဟန်းတစ်ပါးသည် ရဟန္တာလည်း မဟုတ်၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ရဟန္တာဟု ဝန်မခံ။ သို့သော် ထိုရဟန်း၏ သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ကို ကြည်ညိုသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ရိုးရိုးသားသားစိတ်ထားဖြင့် ရဟန္တာဟု သမုတ်ကြ၏၊ ရဟန္တာအဖြစ်ဖြင့် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြ၏။ ကိုးကွယ်ခံရသော ရဟန်းမှာလည်း အပြစ်မရှိ။ ကိုးကွယ်ကြသော ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့မှာလည်း ကုသိုလ်တိုးပွား အကျိုးများ၏။
သာဓကအားဖြင့် ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်သည် ရဟန်းတို့ကို ပင့်ဖိတ်ရာတွင် ရဟန္တာ အရှင်
စာမျက်နှာ-613
မြတ်တို့ ကြွတော်မူကြပါဘုရား၊ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ထိုင်တော်မူကြပါဘုရား၊ ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ ဘုဉ်းပေးတော်မူကြပါဘုရား ဟု လွန်ကဲသော ကြည်ညိုမှု သဒ္ဓါတရားဖြင့် ရဟန္တာ ဟု သုံးနှုန်းပြောဆိုပင့်ဖိတ်လေသည်။
ထိုရဟန်းတို့သည် ရဟန္တာများ မဟုတ်ကြသဖြင့် ပုဏ္ဏား၏ ရဟန္တာဟု ခေါ်ဝေါ်မှုကို မခံယူရဲကြချေ။ မနေတတ် မထိုင်တတ်ဖြစ်ကြ၏၊ ဝိနယကုက္ကုစ္စဖြစ်၍ ပင့်ဖိတ်သည်ကို မသွားဘဲ ရှောင်နေကြ၏၊ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်အား သွားရောက်လျှောက်ထားကြရာ ဒါယကာတို့က ကြည်ညို၍ ရဟန္တာဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း၌ အခေါ်ခံရသော ရဟန်းအား အပြစ်မရှိ ဟု ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူသည်။
ရိုးရိုးသားသား စိတ်ထားဖြင့် ကြည်ညိုကြသော လူတို့က ရဟန္တာဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ် ကြည်ညိုရာတွင် ထိုရဟန်းသည် စိတ်ထားမရိုးဖြောင့်ဘဲ မိမိကိုယ်ကို ရဟန္တာဟု ထင်အောင်၊ ပို၍ကြည်ညိုအောင်၊ လာဘ်လာဘ ပေါများအောင် ရောယောင်၍ ဟန်ဆောင်ပြောဆိုပါမူ ထိုရဟန်းအား ပါရာဇိက အာပတ်သင့်တော့၏။ ရဟန်း မဟုတ်တော့ချေ။
ထို့ပြင် လူတို့က သမုတ်သည့်အတိုင်း နှုတ်က ရဟန္တာဟု ဖွင့်ဟပြောဆို ဝန်မခံသော်လည်း စိတ်က သာယာကျေနပ်နေသည်၊ ရဟန္တာ ဟု ရေးသားချိတ်ဆွဲထားသော စာတန်း၊ ပလ္လင်တို့၌ ထိုင်၍ တရားဟောခြင်း၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခံခြင်း၊ အပူဇော်ခံခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သည်ဆိုလျှင် ထိုရဟန်းသည် ရဟန္တာဟု ဝန်ခံရာ ရောက်၏။ ပါရာဇိကကျ၏၊ ရဟန်းကောင်း မဟုတ်တော့ပြီ။
လူပုဂ္ဂိုလ်တို့အနေဖြင့်လည်း မရိုးသားသောစိတ်ထားဖြင့် မိမိတို့ဆရာတော် ဘုန်းကြီးအောင်၊ နာမည်ကြီးအောင်၊ လာဘ်လာဘပေါများအောင်၊ ထိုလာဘ်လာဘကို မှီခို၍ မိမိတို့လည်း စားရသောက်ရအောင် ရဟန္တာ ဟု သမုတ်ခြင်း၊ ကြော်ငြာခြင်း၊ လှည့်လည်ပြောဟော ဝါဒဖြန့်ခြင်း၊ ရုပ်ထုပြုလုပ်၍ ရဟန္တာပြု ကမ္ဗည်းထိုးထားခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ပါမူ ထိုလူတို့သည် ကြီးမားသော မုသာဝါဒကံကြီးကို ကျူးလွန်သည်မည်၏။ ထိုလူတို့၏ သွားရာခရီး တစ်ကြောင်းတည်းကား အပါယ်ငရဲသာတည်း။
အကြီးဆုံး ခိုးသူကြီး
လူ့လောက၌ ခိုးသူကြီး (ဓားပြကြီး) ငါးဦးရှိသည်။ ထိုခိုးသူကြီးငါးဦးသည် ခိုးသားတပည့်တပန်းများ ရာထောင်ခြံရံလျက် မြို့ရွာနိဂုံး မင်းနေပြည်အနှံ့ လှည့်လည်လျက် ခိုးယူ လုယက်တိုက်ခိုက် နှိပ်စက် သတ်ဖြတ်နေကြသည်။
စာမျက်နှာ-614
ထို့အတူပင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာတော်၌လည်း ထိုခိုးသူကြီးငါးဦးနှင့် တူသော ရဟန်းခိုးသူကြီး ငါးပါးရှိလေသည်။ ၎င်းတို့မှာ-
(၁) ဒါယကာဒါယိကာမများ၊ တပည့်တပန်းများ ဝန်းရံလျက် မြို့ရွာနိဂုံး မင်းနေပြည်ပါ မကျန် နေရာအနှံ့ လှည့်လည် အပူဇော်ခံကာ သတ္တဝါတို့အကျိုး၊ သာသနာတော်အကျိုးကို မရည်ရွယ်ဘဲ မိမိကြီးပွားခမ်းနားရေးအတွက် အားထုတ်ရယူ အလှူခံနေသော ပထမ ရဟန်းခိုးသူကြီးတစ်ပါး။
(၂) ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူအပ်သော နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်သုံးပုံတို့ကို လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် ကိုယ်တိုင်ကြံစည် သိမြင်သယောင် လုပ်ဆောင် ပြောဟော၍ တရားတော်ကို ခိုးယူနေသော ဒုတိယ ရဟန်းခိုးသူကြီး တစ်ပါး။
(၃) သီလစင်ကြယ်သော ရဟန်းတော်ကို သီလ မစင်ကြယ်ဟု ပါရာဇိကဖြင့် စွပ်စွဲဖျက်ဆီးသော တတိယ ရဟန်းခိုးသူကြီးတစ်ပါး။
(၄) သံဃိကပစ္စည်းဖြစ်သည့် ကျောင်း၊ ခုတင်၊ ခေါင်းအုံး စသည်ကို လူတို့အား တရားမဝင်ပေးသော စတုတ္ထရဟန်းခိုးသူကြီးတစ်ပါး။
(၅) မိမိမှာ မရှိသော ဈာန် မဂ် ဖိုလ်တရားကို ရှိဟန်ဆောင်လျက်၊ ဈာန် မဂ်ဖိုလ်မရပါဘဲလျက် ရဟန္တာ မဟုတ်ပါဘဲလျက် ဈာန် မဂ်ဖိုလ် ရသည်၊ ရဟန္တာဖြစ်သည်ဟု လိမ်လည်ပြောဆိုသော ပဉ္စမ ရဟန်းခိုးသူကြီးတစ်ပါး တို့ဖြစ်သည်။
ထိုရဟန်းခိုးသူကြီး ငါးပါးအနက် ပဉ္စမမြောက် ရဟန်းခိုးသူကြီးသည် တစ်ယောက် နှစ်ယောက်ကိုသာမက တစ်လောကလုံးကို လိမ်လည် လှည့်ဖျားရာ ကျသောကြောင့် အကြီးဆုံး အမိုက်ဆုံး အဆိုးဆုံး (မဟာစောရ) ရဟန်းခိုးသူကြီး ဖြစ်၏။
စာမျက်နှာ-615
အပိုင်း (၃)
အခန်း (၁၁)
နိရောဓသမာပတ်အကြောင်း
နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ
နိရောဓသမာပတ်အကြောင်းကို ဤကျမ်းစာအုပ် (ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ (၃၉၃) ၌ စကားစပ်အနေဖြင့် အနည်းငယ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ နိရောဓသမာပတ် အကြောင်းကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိနိုင်ရန်အတွက် ဤနေရာ၌ ထပ်မံ ရှင်းလင်းဖော်ပြပါဦးမည်။
နိရောဓသမာပတ် ဆိုသည်မှာ ထွက်သက်ဝင်သက်ချုပ်ခြင်း၊ စိတ်စေတသိက်တို့ ချုပ်ခြင်း၊ စိတ္တဇရုပ်များချုပ်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော အချိန်ကာလ အတိုင်းအတာ တစ်ခုအတွင်း ခန္ဓာကိုယ် မလှုပ်မယှက် ငြိမ်သက်စွာ တည်နေခြင်းကို ဆိုသည်။
ထိုနိရောဓသမာပတ်ကို ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ သောတာပန် သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ ဈာန်မရသော (သုက္ခဝိပဿက) ဖြစ်သော အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လည်းကောင်း မဝင်စားနိုင်ကြချေ။ ဈာန်သမာပတ်ရှစ်ပါးကို ရကုန်သော အနာဂါမ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သာ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ကြသည်။ ယင်းသို့ ဝင်စားရာ၌ ကာမဘုံ ရူပဘုံ ဟု ဆိုအပ်သော ခန္ဓာငါးပါးရှိသော ဘုံ၌သာ ဝင်စားနိုင်ကြသည်။
ထိုဈာန်သမာပတ်ရ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားကြခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သင်္ခတတရားတို့၏ ခဏ ခဏ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း၌ ငြီးငွေ့၍ မျက်မှောက်ဘဝ ပစ္စက္ခအတ္တဘော၌ စိတ် စေတသိက် စိတ္တဇရုပ် ဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ သညာ ဝေဒနာတို့၏ ချုပ်ရာ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ ရောက်ရှိသကဲ့သို့ ချမ်းသာစွာ နေလိုကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီး လက်ခြေတို့ကို ကောင်းစွာ ဆေးကြော သုတ်သင်၍ ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်၌ ခင်းထားသော အခင်းပေါ်တွင် အထက်ပိုင်းကိုယ်ကို မတ်မတ်ထားကာ တင်ပျဉ်ခွေ ထိုင်လျက် နိရောဓသမာပတ်သို့ စိတ်ညွှတ်နေရမည်။
စာမျက်နှာ-616
နိရောဓသမာပတ် ဖြစ်ကြောင်း ၅-ပါး
နိရောဓသမာပတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေရန်၊ ဝင်စားနိုင်ရန် ဖော်ပြပါ အကြောင်း ၅-ပါးနှင့် ပြည့်စုံညီညွတ်ရမည်—
(၁) ဗလသမ္ပဒါ = အစွမ်းနှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊
(၂) သင်္ခါရပဋိပဿဒ္ဓိ = သင်္ခါရတို့ ငြိမ်းခြင်း၊
(၃) ဉာဏ စရိယ = ၁၆-ပါးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊
(၄) သမာဓိ စရိယ = ၉-ပါးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်း၊
(၅) ဝသီဘာဝတာ = ဝသီဘော် နိုင်နင်းခြင်း။
အစွမ်းနှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း ဟူသည် သမထအစွမ်း၊ ဝိပဿနာအစွမ်း နှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံရမည်ဟု ဆိုလိုသည်။
သင်္ခါရတို့ ငြိမ်းခြင်း ဟူသည် ဒုတိယဈာန်ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိတက်၊ ဝိစာရဟု ဆိုအပ်သော ဝစီသင်္ခါရတို့ ငြိမ်းကုန်၏။ စတုတ္ထဈာန် ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက်ဝင်သက်ဟု ဆိုအပ်သော ကာယသင်္ခါရတို့ ငြိမ်းကုန်၏။ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား သညာ ဝေဒနာဟု ဆိုအပ်သော စိတ္တသင်္ခါရတို့ ငြိမ်းကုန်၏။ ဤသို့ သင်္ခါရသုံးပါး ငြိမ်းခြင်းကို ဆိုသည်။
၁၆-ပါးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း ဟူသည်—
(၁) အနိစ္စာနုပဿနာဉာဏ် = မမြဲခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၂) ဒုက္ခာနုပဿနာဉာဏ် = ဆင်းရဲခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၃) အနတ္တာနုပဿနာဉာဏ် = မပိုင်စိုးခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၄) နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဉာဏ် = ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု ရှုသောဉာဏ်၊
(၅) ဝိရာဂါနုပဿနာဉာဏ် = တပ်မက်မှုကင်းခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၆) နိရောဓာနုပဿနာဉာဏ် = ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၇) ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿနာဉာဏ် = စွန့်လွှတ်ခြင်းကို ရှုသောဉာဏ်၊
(၈-၁၆) မဂ်ဉာဏ်လေးပါး၊ ဖိုလ်ဉာဏ်လေးပါးတို့ကို ဆိုသည်။
၉-ပါးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်း (စာမူ၌ ဉာဏ်ဟု မှားယွင်းပါဝင်နေသည်) ဟူသည် ဈာန်သမာပတ် ၈ ပါးနှင့် ဥပစာရသမာဓိ ၁ ပါး၊ ဤ ၉-ပါးကို ဆိုလိုသည်။
စာမျက်နှာ-617
ဝသီဘော် နိုင်နင်းခြင်းဟူသည် သမာပတ် ရှစ်ပါးကို ဝသီဘော် ငါးပါးတို့ဖြင့် အပြန်အလှန်ဝင်စား၍ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
နိရောဓသမာပတ်၏ ပုဗ္ဗကိစ္စ ၄-ပါး
နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားမည့် ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထမဈာန်အစရှိသောဈာန်တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ဝင်စား၍ ဈာန်မှထလာသောအခါ ဈာန်အင်္ဂါတို့ကို ဝိပဿနာ ရှုမှတ်ရမည်။ ထိုနောက် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်မှထ၍ ထိုဈာန်စိတ္တုပ္ပါဒ်၌ သင်္ခါရတို့ကို မနုလွန်း မထက်လွန်း ဝိပဿနာရှု၏။ ထိုသို့ ဝိပဿနာရှုပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကို ဝင်စား၏။ ထို အာကိဉ္စညာယတန ဈာန်မှ ထပြီးနောက် နိရောဓသမာပတ်၏ ပုဗ္ဗကိစ္စ (ရှေးဦးပြုဖွယ်) လေးပါးကို ပြုလုပ်ရသည်။ ထိုလေးပါးတို့မှာ—
(၁) နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန = မိမိကိုယ်နှင့် ကင်းကွာနေသော သင်္ကန်း၊ သပိတ်စသော ပရိက္ခရာများ မပျက်စီးစေရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း၊
(၂) သံဃပ္ပဋိမာန = သံဃာတော်များ အလိုရှိလျှင် ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း၊
(၃) သတ္ထုပက္ကောသန = ဘုရားရှင်ခေါ်တော်မူလျှင် ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း၊
(၄) အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ = ခုနစ်ရက်အတွင်း မိမိ၏ အသက် အပိုင်းအခြား တည်တံ့အံ့လောဟု ဆင်ခြင်ခြင်း—
တို့ဖြစ်သည်။
(၁) နာနာဗဒ္ဓအဝိကောပန
ပရိက္ခရာများ မပျက်စီးအောင် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းဆိုသည်မှာ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနေစဉ် မိမိထံတွင်မရှိဘဲ မိမိနှင့်ကင်းကွာနေသည့် သပိတ်၊ သင်္ကန်း၊ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ ကျောင်း စသည်တို့ကို မီး၊ ရေ၊ လေ၊ ခိုးသူ၊ ကြွက်စသည်တို့ကြောင့် မပျက်စီးရအောင် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်းကို ဆိုသည်။
အဓိဋ္ဌာန်ပုံမှာ—
ဤမည်သော ပရိက္ခရာကို ဤခုနစ်ရက်အတွင်း၌ မီးမလောင်ပါစေသတည်း၊ ရေမမျောပါစေသတည်း၊ လေ မဖျက်ဆီးပါစေသတည်း၊ ခိုးသူတို့ မခိုးဝှက်ပါစေသတည်း၊ ကြွက်၊ ပိုးဟပ်စသည်တို့ မကိုက်ခဲပါစေသတည်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-618
ဤသို့ အဓိဋ္ဌာန်ထားလျှင် ထိုအရှင် ပိုင်ဆိုင်သော ပရိက္ခရာတို့သည် မည်သို့သော အကြောင်းကြောင့်မျှ ပျက်စီး ပျောက်ရှခြင်း မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ မိမိကိုယ်နှင့်ထိစပ်နေသော သင်္ကန်း စသည်တို့မှာမူ အဓိဋ္ဌာန်မပြုသော်လည်း မီးလောင်ပျက်စီးခြင်း စသည် မဖြစ်နိုင်ချေ။
အဓိဋ္ဌာန်မပြုခြင်း၏ အပြစ်
ဤသို့ အဓိဋ္ဌာန်မှု မပြုလုပ်ထားသော ရဟန်း၏ ပရိက္ခရာများသည် မီးစသည်တို့ကြောင့် ပျက်စီးနိုင်၏။ ဥပမာအားဖြင့် အရှင်မဟာနာဂမထေရ်သည် မယ်တော်၏ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်ပြီး မယ်တော် ကပ်လှူလိုက်သော ယာဂုကို အလှူခံ၍ ဆွမ်းစားဇရပ်၌ ဆွမ်းကို ငံ့လင့်လျက် သီတင်းသုံးနေ၏။ ထိုအခိုက် အဓိဋ္ဌာန်မပြုဘဲ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနေစဉ် ဆွမ်းစားဇရပ်ကို မီးစွဲလောင်လေသည်။ အခြားရဟန်းများမှာ မိမိတို့ ပရိက္ခရာကို ယူဆောင်၍ တိမ်းရှောင်သွားကြသည်။
ရွာသူရွာသားများသည် မီးကို ငြိမ်းသတ်ရန် စုဝေးရောက်ရှိလာကြရာ မီးစွဲလောင်နေသော ဇရပ်ပေါ်၌ ငုတ်တုတ်ထိုင်နေသော အရှင်မဟာနာဂကို မြင်ကြသဖြင့် အချို့လူများက “ရဟန်းပျင်း၊ ရဟန်းပျင်း” ဟု ဝိုင်းအုံ အော်ဟစ် ပြောဆိုကြသည်။
မီးသည် ဇရပ်အမိုးအကာတို့ကို လောင်ကျွမ်းပြီး မထေရ်ကို ပတ်ပတ်လည် ဝိုင်းနေလေပြီ။ လူတို့သည် မီးကို ရေဖြင့် ဝိုင်းဝန်းစုပေါင်း၍ ပက်ဖျန်းငြိမ်းသတ်ကြသည်။ မထေရ်ကို မလောင်ကျွမ်းမီ မီးငြိမ်းလေ၏။ ကြည်ညိုသောလူတို့သည် မထေရ်အား ရှိခိုးလျက် ထိုင်နေကြ၏။
မထေရ်သည် ပိုင်းခြားထားသော အချိန်စေ့၍ သမာပတ်မှထလျှင် မိမိအား ပူဇော်နေကြသော လူတို့ကို မြင်ရသဖြင့် “ငါ သမာပတ် ဝင်စားမှုသည် လူသိအများသိလေပြီ” ဟု နှလုံးသွင်းလျက် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်ကာ ပိယင်္ဂုကျွန်းသို့ ကြွသွားတော်မူလေသည်။
ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော အဖြစ်မျိုး မကြုံကြိုက်စေရန် မီးစသော အန္တရာယ်မှ ကင်းဝေးစေရန် အဓိဋ္ဌာန်ပြုရသည်။
(၂) သံဃပ္ပဋိမာန
သံဃာတော်များ အလိုရှိလျှင် ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း ဟူသည် မိမိ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနေချိန်အတွင်း သံဃာအား သံဃာ့ကံပြုလုပ်ရန် အကြောင်းပေါ်လာသဖြင့် မိမိကို မျှော်လင့် အလိုရှိကြမည်။ ဤရဟန်းဘယ်မှာလဲ ဟု
စာမျက်နှာ-619
မေးကြမည်။ ရဟန်းတစ်ပါးပါးအား အခေါ်ခိုင်းနိုင်သည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် နိရောဓသမာပတ်မှ ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အဓိဋ္ဌာန်ပုံမှာ—
ငါသည် ခုနစ်ရက်အတွင်း နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနေစဉ် သံဃာတော်သည် ဝိနယကံတစ်ခုခုအတွက် ငါ့အား အလိုရှိ၍ ခေါ်ပါက သမာပတ်မှ ထစေသတည်း ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဤသို့ အဓိဋ္ဌာန်ထားလျှင် သံဃာအမိန့်ဖြင့် ရဟန်းတစ်ပါးပါးက သမာပတ်ဝင်စားနေသော ရဟန်း ကြားလောက်သည့် နေရာတွင် ရပ်လျက် “အို...ငါ့ရှင် သံဃာတော်သည် ငါ့ရှင်ကို မျှော်လင့်နေပါ၏” ဟု ဆိုလိုက်ရုံမျှဖြင့် သမာပတ်မှ ထလာတော့၏။ ထိုသို့ သံဃကိစ္စတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် သံဃာတော်များအလိုရှိလျှင် သမာပတ်မှ ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ပြုထားရသည်။
(၃) သတ္ထုပက္ကောသန
ဘုရားရှင်ခေါ်တော်မူလျှင် ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း ဟူသည် ဘုရားရှင်သည် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ခြင်း စသော အကြောင်းဝတ္ထု တစ်စုံတစ်ခုကြောင့် သံဃာ့အစည်းအဝေးသို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ဤရဟန်း ဘယ်မှာလဲ ဟု မေးတော်မူမည်။ တစ်စုံတစ်ယောက်က သမာပတ်ဝင်စားနေကြောင်း လျှောက်ထားလျှင် “ငါဘုရား အမိန့်တော်ဖြင့် ခေါ်ချေလေ” ဟု ရဟန်းတစ်ပါးပါးအား စေခိုင်းမည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် သမာပတ်မှ ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။
အဓိဋ္ဌာန်ပုံမှာ—
ငါသည် ခုနစ်ရက်အတွင်း နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနေစဉ် ငါ့အား ဘုရားရှင်ခေါ်တော်မူပါက သမာပတ်မှ ထစေသတည်း ဟူ၍ဖြစ်သည်။
ထိုသို့ အဓိဋ္ဌာန်ထားလျှင် ဘုရားရှင်အမိန့်တော်ဖြင့် ရဟန်းတစ်ပါးပါးက လာရောက်၍ သမာပတ်ဝင်စားနေသော ရဟန်း ကြားလောက်သည့် နေရာတွင် ရပ်လျက် “အို...ငါ့ရှင် ဘုရားရှင်သည် ငါ့ရှင်ကို ခေါ်တော်မူ၏” ဟု ဆိုရုံမျှဖြင့် သမာပတ်မှ ထလာတော့၏။ ဤသို့ အကြောင်းကိစ္စရှိ၍ ဘုရားရှင်ခေါ်တော်မူလျှင် သမာပတ်မှ ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန် ပြုထားရသည်။
စာမျက်နှာ-620
(၄) အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ
ခုနစ်ရက်အတွင်း မိမိ၏ အသက် အပိုင်းအခြား တည်တံ့အံ့လောဟု ဆင်ခြင်ခြင်းဟူသည် နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားသော ရဟန်း၏ သေခြင်းတရားကို နိရောဓသမာပတ်က တားမြစ်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်။ နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားနေစဉ်အတွင်း သေဆုံးခြင်းသည် မဖြစ်သင့် မဖြစ်ကောင်း။ ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်သာဖြစ်၍ ခုနစ်ရက်အတွင်း မသေမီအကြား၌သာလျှင် သမာပတ်မှ ထရသည်။ ထို့ကြောင့် နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနေစဉ် ခုနစ်ရက်အတွင်း မိမိ၏ အသက် အပိုင်းအခြား တည်တံ့မှု ရှိ-မရှိ ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ရသည်။ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနေစဉ်အတွင်း “ထိုအာယုသင်္ခါရ၏ တည်တံ့နိုင်သော အပိုင်းအခြား၌ အဆောတလျင် သေခြင်းသည် မဖြစ်ပါစေသတည်း” ဟု နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်၍ အဓိဋ္ဌာန်ရသည်။
အခြားသော ပုဗ္ဗကိစ္စသုံးပါးကို မဆင်ခြင်လျှင် နေနိုင်သေးသော်လည်း ဤ အာယုသင်္ခါရ တည်တံ့မှု ရှိ-မရှိကိုမူ မချွတ်ဧကန် ဆင်ခြင်ရမည်ဟု အဋ္ဌကထာ၌ မိန့်ဆိုကြသည်။
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားပုံ
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားပုံမှာ ရှေးဦးစွာ ပထမဈာန်ကို ဝင်စားရ၏၊ ထိုဈာန်မှ ထ (နိုး) လာသောအခါ ထိုဈာန်၌ ရှိသော တရားများ (ဈာန်အင်္ဂါများ) ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တအားဖြင့် ရှုမှတ်ရ၏။ ရှုမှတ်မှုသည် မထက်လွန်း မနုလွန်း အလယ်အလတ်မျှသာ ဖြစ်စေရမည်။
ထို့နောက် ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန်၊ ပထမအရူပဈာန် (အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်)၊ ဒုတိယအရူပဈာန် (ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်)၊ တတိယအရူပဈာန် (အာကိဉ္စညာယတနဈာန်) တို့ကို အစဉ်အတိုင်း ဈာန်တစ်ပါးစီ ဝင်စားရမည်။ ဈာန်တစ်ပါးကို ဝင်စားပြီးတိုင်း ထိုဈာန်၏ ဈာန်အင်္ဂါတရားများကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ဝိပဿနာ ရှုရမည်။
ထိုသို့ ရှုပြီးနောက် စတုတ္ထအရူပဈာန် (နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်) ကို မဝင်စားမီ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါး (အဓိဋ္ဌာန်လေးချက်) ကို ပြုလုပ်ရ၏။ ထို့နောက် နေဝသညာနာသညာယတန (စတုတ္ထအရူပ) ဈာန်ကို ဝင်စားရမည်။ ယင်းဈာန်စိတ် (၂) ကြိမ် ဖြစ်ပြီးနောက် စိတ်၊ စေတသိက် (နာမ်ခန္ဓာ) ဖြစ်စဉ်ကြီးသည် အဓိဋ္ဌာန်ပြု သတ်မှတ်ထားသည့် ကာလ အတိုင်းအတာအထိ ရပ်ဆိုင်းသွားတော့သည်၊ စိတ်၊ စေတသိက်တို့ မရှိတော့ချေ။ ထို့အတူ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များ (စိတ္တဇရုပ်များ) လည်း မဖြစ်တော့ချေ၊
စာမျက်နှာ-621
မရှိတော့ချေ။ ထိုသို့ စိတ် မရှိ၊ စိတ္တဇရုပ် မရှိသော်လည်း သမာပတ်၏ အစွမ်းကြောင့် ထိုင်လျက်သား အနေအထားမှ လဲကျ ယိုင်လဲခြင်း မရှိ၊ ကျောက်ဆင်းတုကဲ့သို့ ခိုင်မြဲစွာ မလှုပ်မယှက် တည်နေတော့သည်။
ဤသမာပတ် ဝင်စားနေချိန်၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဆက်စပ်သမျှ သင်္ကန်း စသည်တို့သည်လည်းကောင်း မီးမလောင်၊ ခြမကိုက်၊ ခုတ်ဖြတ်သော်လည်း မစုတ်ပြတ်နိုင်၊ ထုနှက်သော်လည်း မကွဲမပျက်၊ ရွှေ့ပြောင်း၍လည်း မရနိုင်ချေ။
နိရောဓသမာပတ်မှ ထခြင်း
အဓိဋ္ဌာန်ပြု သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလ စေ့သောအခါ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် အနာဂါမိဖိုလ်စိတ် တစ်ကြိမ်ဖြစ်၍ ဘဝင်စိတ်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် အခြား ဝီထိစိတ်များ ဖြစ်ကုန်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် အရဟတ္တဖိုလ်စိတ် တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီး ဘဝင်စိတ် ဖြစ်၏။ ထို့နောက် အခြား ဝီထိစိတ်များ ဆက်လက် ဖြစ်ကုန်၏။
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသော ရဟန်းသည် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်မှ ထ၍ ပုဗ္ဗကိစ္စလေးပါးကို မပြုဘဲ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားလျှင် ထိုဈာန်မှနောက်၌ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသော ကာလပတ်လုံး စိတ်၊ စေတသိက်တို့ ဖြစ်ခြင်းမရှိဘဲ (စိတ္တုပ္ပါဒ်) တို့ ဆက်လက် မတည်တံ့နိုင်ဘဲ နိရောဓသို့ မဆိုက်ဘဲ တစ်ဖန် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်သို့သာ ပြန်လည်၍ တည်လေ၏။
ဥပမာအားဖြင့် ခရီးသွားဖူး၊ သွားစမရှိသော ယောက်ျားသည် လမ်းခရီးအကြား၌ ရေရှိသော ချောက်သို့လည်းကောင်း၊ နက်သော ရွှံ့ညွန်ရေအိုင်သို့လည်းကောင်း၊ နေပူကြောင့် လောလောပူ ကျက်နေသော ကျောက်ဖျာပူသို့လည်းကောင်း ရောက်ရှိ၏။ ထိုယောက်ျားသည် ဝတ်ထားသော အဝတ်တို့ကို သေသပ်ကျစ်လျစ်စွာ ပြုပြင်ဝတ်ဆင်ခြင်း မပြုဘဲ ချောက်သို့ဆင်းရာ ပစ္စည်းပစ္စယများကို ရေစိုမည်ကြောက်သဖြင့် တစ်ဖန် ကမ်းသို့ပြန်တက်၏။ ထိုကမ်း၌ ကျောက်ဖျာကို နင်းရသဖြင့် လွန်စွာပူပြင်းလှသောကြောင့် တစ်ဖန် ဤမှာဘက်သို့ ပြန်လာ၏။
ဤဥပမာ၌ ခရီးသွား မကျွမ်းကျင်သော ထိုယောက်ျားသည် အဝတ်တို့ကို မပြုပြင်ဘဲ ချောက်သို့ ဆင်းရုံမျှဖြင့် အလွန်ပူသော ကျောက်ဖျာကို နင်းမိရုံမျှဖြင့် ပြန်ဆုတ်၍ ဤမှာဘက်သို့ လာရောက် ရပ်တည်ရသကဲ့သို့ ထိုအတူ
စာမျက်နှာ-622
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ပုဗ္ဗကိစ္စကို မပြုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားကာမျှ ဖြစ်ပြီးနောက် အာကိဉ္စညာယတနဈာန်၌ ပြန်လည်၍ တည်ရလေသည်။
ဥပမာ တစ်နည်းကား... ခရီးကို သွားဖူးသော ယောက်ျားသည် ထိုအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခါးဝတ်ပုဆိုးတစ်ထည်ကို မြဲမြဲဝတ်၍ အပေါ်ရုံပုဆိုးတစ်ထည်ကို လက်ဖြင့် မြဲစွာကိုင်မ၍ ချောက်ကို ကူး၏၊ လောလောပူသော ကျောက်ဖျာကို နင်းမိရုံသာနင်း၍ ထိုမှာဘက်သို့ သွား၏။
ထိုဥပမာကဲ့သို့ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားရန် ပုဗ္ဗကိစ္စ ပြုပြီးသော ရဟန်းသည် နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်မှနောက်၌ စိတ်မရှိသည်ဖြစ်၍ စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်ခြင်း = (နိရောဓ) သို့ ရောက်လေတော့၏။
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသူနှင့် သေသူအထူး
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသူနှင့် သေဆုံးသူ မည်ကဲ့သို့ထူးခြားပုံကို စူဠဝေဒလ္လသုတ်၌ ဝိသာခဒါယကာအား အရှင်မ ဓမ္မဒိန္နာထေရီက ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်—
“သေဆုံးသော သတ္တဝါအား ကာယသင်္ခါရ၊ ဝစီသင်္ခါရ၊ စိတ္တသင်္ခါရတို့ ချုပ်ကုန်၏၊ ငြိမ်းကုန်၏၊ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ကုန်ပြီ၊ ကမ္မဇတေဇောဓာတ် (ကိုယ်ငွေ့) သည် ငြိမ်းသဖြင့် အေးစက်နေလေပြီ၊ စက္ခုဣန္ဒြေ (မျက်စိ အကြည်ဓာတ်) စသည်တို့ ပျက်စီးကုန်ပြီ။
သညာ ဝေဒနာတို့ ချုပ်ရာ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားသောရဟန်း၏ ကာယသင်္ခါရ၊ ဝစီသင်္ခါရ၊ စိတ္တသင်္ခါရတို့ ချုပ်ကုန်၏၊ ငြိမ်းကုန်၏၊ ဇီဝိတိန္ဒြေမူကား မကုန်သေး၊ ကမ္မဇတေဇောဓာတ်သည်လည်း မငြိမ်းသေး၍ ကိုယ်ငွေ့ (အပူဓာတ်) ရှိနေသေး၏။ စက္ခု (မျက်စိအကြည်ဓာတ်) ဣန္ဒြေတို့လည်း မပျက်စီးကုန်သေး၊ နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားသူနှင့် သေသူသည် ဤသို့ ထူးခြား၏”။
နိရောဓသမာပတ် ဝင်စား၍ ထိုသမာပတ်မှ ထလာသော ရဟန်း၏စိတ်သည် ရှေးမဆွကပင် သင်္ခါရတို့မှ မျက်နှာလွှဲပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဖိုလ်စိတ်၏ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း နိဗ္ဗာန်သို့ ညွှတ်ကိုင်းနေ၏။ သို့ရာတွင် ထိုနိရောဓသမာပတ်ကို သင်္ခတတရားဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အသင်္ခတတရားဟူ၍ လည်းကောင်း၊ လောကီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာဟူ၍လည်းကောင်း မဆိုသင့်ချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုနိရောဓသမာပတ်သည်
စာမျက်နှာ-623
ပရမတ္ထ သဘောတရားအားဖြင့် မရှိသောကြောင့်တည်း။ စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်တို့ ချုပ်ငြိမ်းနေသည့် အခိုက်အတန့်မျှသာ ဖြစ်သည်။
နိရောဓသမာပတ်၏ အကျိုးအာနိသင်
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းတို့ဖြင့် သင်္ခါရတို့ ငြိမ်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ငြိမ်သက်သော တည်ရာသို့ အစဉ်လိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ငြိမ်သက်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သာ မှီဝဲအပ်သည် ဖြစ်၍ မျက်မှောက်သော ကိုယ်၏အဖြစ်၌ “ဒုက္ခတာ” သုံးပါးတို့ ငြိမ်းသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း နိဗ္ဗာန်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသို့ ရောက်သော ဤနိရောဓသမာပတ်ကို အရိယာအရှင်မြတ်တို့သည် စင်ကြယ်မြင့်မြတ်သော မဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာကို တိုးပွားစေလိုသောကြောင့် ဝင်စားကြကုန်၏။ နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားခြင်းကြောင့် မဂ်ပညာ ဖိုလ်ပညာများ တိုးပွားခြင်း အကျိုးအာနိသင် ရှိ၏။
ထို့ပြင် နိရောဓသမာပတ် ဝင်စားနေရာမှ ထလာသော အရှင်မြတ်သည် သတ္တဝါတို့အား ချီးမြှောက်ရန်အတွက် ထိုသတ္တဝါ၏ ကုသိုလ်ကံ လုံလောက်မှု ရှိ မရှိ ကြည့်ရှုဆင်ခြင်တော်မူကြသည်။ ကုသိုလ်အကြောင်း အထောက်အပံ့ လုံလောက် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ထံသို့ အလှူခံရန် ကြွတော်မူလေ့ရှိကြသည်။ နိရောဓသမာပတ်မှ ထလာသော အရှင်သူမြတ်အား လှူဒါန်းလိုက်ရသော အလှူရှင်သည်လည်း ချက်ချင်း အကျိုးပေးတော့၏။
သာဓကအားဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် နိရောဓသမာပတ်မှ ထလာရာတွင် ချီးမြှောက်သင့်သည့် သတ္တဝါတို့ကို ကြည့်ရှုတော်မူရာ လယ်သမား ပုဏ္ဏနှင့် ဇနီးမောင်နှံကို မြင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် လယ်ထွန်နေသော ပုဏ္ဏ၏ လယ်ကန်သင်းသို့ ကြွရောက်၍ ရပ်တန့်တော်မူသည်။ ထိုအခါ ပုဏ္ဏမှာ လှူစရာမရှိသဖြင့် မျက်နှာသစ်တော်ရေနှင့် ဒန်ပူတစ်ခုကို အရှင်မြတ်အား လှူဒါန်းလိုက်သည်။
အရှင်မြတ်သည် ထိုနေရာမှ ကြွသွားတော်မူရာ လယ်ထွန်ရာသို့ ထမင်းပို့လာသော ပုဏ္ဏ၏ ဇနီးနှင့် လမ်းတွင် တွေ့ဆုံလေသည်။ ပုဏ္ဏ၏ ဇနီးသည် ပုဏ္ဏအတွက် ယူဆောင်လာသော ထမင်းများကို အရှင်မြတ်အား အကုန်လောင်းလှူလိုက်သည်။
စာမျက်နှာ-624
ပုဏ္ဏအတွက် ထမင်းပြန်ချက်၍ ပြီးမှ လယ်တောသို့ လာခဲ့သည်။ ပုဏ္ဏသည် ထမင်းစားပြီး တအောင့်တနား နားနေ အိပ်ပျော်ရာမှ မျက်စိဖွင့်ကြည့်လိုက်ရာ ထွန်ယက်ထားသော လယ်ကွင်းထဲမှ ထယ်စာခဲများအားလုံး ရွှေသားပကတိ ဖြစ်နေလေတော့သည်။
ဤနိရောဓသမာပတ်သည် ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက်ဘဝ အတ္တဘော၌ ဖြစ်ပျက်ရုပ်နာမ်တို့ ချုပ်ငြိမ်း၍ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို ခံစားနိုင်ခြင်း၊ ထိုအရှင်အား လှူဒါန်းရသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မျက်မှောက်ဘဝ လက်ငင်းဒိဋ္ဌ မကြာမြင့်မီ အချိန်အတွင်း စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ရရှိခြင်း စသော ထူးမြတ်ကြီးမားသည့် အကျိုးတရားများကို ပေးနိုင်စွမ်းရှိလေသည်။
စာမျက်နှာ-625
အခန်း (၁၂) မြတ်သောနိဗ္ဗာန်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အမြတ်ဆုံး ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အမြင့်ဆုံး ပန်းတိုင်၊ သို့မဟုတ် နောက်ဆုံး ပန်းတိုင်ကား မြတ်သော နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့သည် မည်သည့် ကုသိုလ်မျိုးကိုပင် ပြုပြု “အဆုံးဘဝ ပစ္ဆိမ၌ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရရပါလို၏” ဟု အမြဲတစေ ဆုတောင်းလေ့ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ လိုလားတောင်းတသော ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ကျမ်းတတ်ပညာရှင်တို့က “နိဗ္ဗာန်ရွှေဘုံ၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်၊ နိဗ္ဗာန်နန်း၊ နိဗ္ဗာန်ရွှေမြို့” စသည်ဖြင့် တင်စား၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။
ယင်းသို့ ပညာရှင်တို့က တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသဖြင့် အချို့ ဉာဏ်နုသော ပုဂ္ဂိုလ်များအနေဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို လူ့ပြည် နတ်ပြည် စသည်တို့ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုံနန်းပြာသာဒ်ကြီးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တင့်တယ်လှပနေမည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
ထိုနိဗ္ဗာန်သည် တင်စားခေါ်ဝေါ်ထားသကဲ့သို့ ရွှေဘုံ ရွှေနန်း ရွှေပြည် စခန်း မဟုတ်ပေ၊ မြို့ကြီး ပြကြီး ပြည်ကြီးလည်း မဟုတ်ပေ။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဟူသည် “သန္တိလက္ခဏာ” ဟု ခေါ်ဆိုသော ကိလေသာ ဝဋ်ဆင်းရဲတို့၏ ငြိမ်းခြင်းသဘောရှိ၏။ အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်၊ နာမ်၊ သင်္ခါရတို့မှ ကင်းဆိတ်နေ၏။
နိဗ္ဗာန်သည် သင်္ခါရနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် (ပြောင်းပြန်)
မီးနှင့် ရေ၊ အပူနှင့် အအေး၊ အလင်းနှင့် အမှောင်သည် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်သည် သင်္ခါရတို့နှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်၏။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်၏။ သင်္ခါရ (သင်္ခတ) တရားအားလုံးတို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုသော သင်္ခါရ (သင်္ခတ) ၌မျှ နိဗ္ဗာန် မရှိသကဲ့သို့ ထိုနိဗ္ဗာန်၌လည်း အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့ မရှိကုန်။ သင်္ခါရ (သင်္ခတ) တရားနှင့် အသင်္ခတ (နိဗ္ဗာန်) သည် မျဉ်းပြိုင် နှစ်ကြောင်းကဲ့သို့ မည်သည့်အခါမျှ ပေါင်းဆုံမိခြင်း မဖြစ်နိုင်ချေ။
ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်နှင့် သင်္ခါရတို့ ပြောင်းပြန်ဖြစ်ပုံ ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ပုံကို ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်၌ ဤသို့ ဟောကြားထားတော်မူသည်—
စာမျက်နှာ-626
ဖြစ်ခြင်းရှိသော တရားသည် သင်္ခါရတည်း၊ ဖြစ်ခြင်းကင်းသော တရားသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။
မပြတ်ဖြစ်သော ရုပ်၊ နာမ် အစဉ်သည် သင်္ခါရတည်း၊ မပြတ်ဖြစ်သော ရုပ်၊ နာမ် အစဉ်ကင်းသော တရားသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။
ပုံသဏ္ဌာန်၊ အထည်ကိုယ် ထင်ပေါ်သော တရားသည် သင်္ခါရတည်း၊ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အထည်ကိုယ် မထင်ပေါ်သော တရားသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။
ချမ်းသာကောင်းစားရန် ရည်သန်အားထုတ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတည်း၊ ချမ်းသာကောင်းစားရန် အားထုတ်ခြင်းကင်းသော တရားသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။
ရှေးဘဝ၊ ရှေးစိတ်နှင့် စပ်၍ ဖြစ်ခြင်းသည် သင်္ခါရတည်း၊ ရှေးဘဝ၊ ရှေးစိတ်နှင့် စပ်၍ ဖြစ်ခြင်းကင်းသော တရားသည် နိဗ္ဗာန်တည်း။
နိဗ္ဗာန်သည် အဘာဝ (မရှိ) ပညတ်မဟုတ် (သုညမဟုတ်)
နိဗ္ဗာန်သည် ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရ ဝဋ်ဒုက္ခ ဆင်းရဲဟူသမျှတို့၏ ကင်းငြိမ်းခြင်း သဘောမျှသာဖြစ်၍ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ နိမိတ်၊ အပိုင်းအခြား၊ အထည်ကိုယ်ဒြပ် ကင်းသည့်အနေအားဖြင့်သာလျှင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်၌ ရှေးရှုထင်ပေါ်၏။ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုပြီး သိပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ပင်ဖြစ်သော်လည်း ထိုနိဗ္ဗာန်ကို “မည်သို့သော အရောင်အဆင်းရှိသည်၊ မည်သို့သော ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ရှိသည်၊ မည်သည့် အရာဝတ္ထုနှင့် တူသည်” ဟု မပြောပြနိုင်ပေ။ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့် အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပျက်လေ့ရှိသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရအားလုံးတွင် လုံးဝ မပေါ်လာတော့ဘဲ ချုပ်ငြိမ်းကင်းဆိတ်သည့် သဘောသည် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည်ဟု သိလည်းသိ၏၊ ပြောလည်း ပြောနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် မိလိန္ဒပဉ္စာ ၌—
“မင်းကြီး နိဗ္ဗာန်နှင့်တူသော ဥပမာမရှိ၊ နိဗ္ဗာန်၏ အရောင်အဆင်း၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ အရွယ်အစား၊ အတိုင်းအရှည်တို့ကို ဥပမာဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အထောက်အကူ အကြောင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တိုက်ရိုက် အကြောင်းရှင်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ သိကြောင်း နည်းပညာဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဆောင်ကပ်၍ ဖော်ပြခြင်းငှာ မဖြစ်နိုင်”
ဟု မိလိန္ဒမင်းကြီးအား အရှင်နာဂသိန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။
စာမျက်နှာ-627
“ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့၏ ငြိမ်းခြင်း၊ ကင်းဆိတ်ခြင်း၊ မဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ မရှိခြင်း သဘောသည် နိဗ္ဗာန်၊ ထိုနိဗ္ဗာန်မှာ အရောင်အဆင်း၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ အရွယ်ပမာဏ မရှိ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်ကို အကြောင်းဥပမာတို့ဖြင့် ပေါ်လွင်ထင်ရှားအောင် မပြနိုင်” ဟု ဆိုသောကြောင့် နိဗ္ဗာန်ဟူသည် “ဘာမျှ မရှိခြင်း” အဘာဝပညတ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆဖွယ်ရှိ၏။
သို့ရာတွင် နိဗ္ဗာန်သည် ဘာမျှ မရှိခြင်း အဘာဝပညတ်ကဲ့သို့ လုံးဝ မရှိသည်ကား မဟုတ်ချေ။ သုညမဟုတ်ချေ။ သင်္ခါရတို့၏ ငြိမ်းခြင်း၊ ကင်းဆိတ်ခြင်း၊ မဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ မရှိခြင်း စသောအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ငြိမ်းခြင်း စသော သဘောကို မျက်မှောက်ပြု တွေ့သိလျက် မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်၊ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရားများ ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။
ကြံစည် စဉ်းစားရုံမျှဖြင့် မသိနိုင်သော နိဗ္ဗာန်
ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ မဖြစ်ပေါ်လာတော့ဘဲ ငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သဘောသည် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အဇာတ၊ အဘူတ မည်၏။ အကြောင်းတရားတို့က မပြုပြင် မစီရင်အပ်သောကြောင့် အကတ မည်၏။ အကြောင်းတရားများစွာ ညီညွတ်၍ ပြုလုပ်အပ်သည့်တရား မဟုတ်သောကြောင့် အသင်္ခတ မည်၏။
ထိုနိဗ္ဗာန်ဟူသော အေးငြိမ်းဓာတ်သဘောသည် အကယ်၍ “မရှိ” ပါမူ မပြတ်ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်ခန္ဓာ နာမ်ခန္ဓာအစဉ်၏ ပြတ်ခြင်းဟူသည်လည်း မရှိနိုင်တော့ပြီ။ သို့သော် ထိုအေးငြိမ်းဓာတ် နိဗ္ဗာန်သဘောတရားသည် မရှိသည် မဟုတ်ချေ။ မဂ်ဖိုလ်၏ မျက်မှောက်အာရုံဖြစ်လျက် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိနေ၏။ ထိုသို့ ထင်ရှားရှိသောကြောင့်သာ အကျင့်မြတ်ကို မှန်ကန်စွာ ကျင့်ကြံသူ၏ သန္တာန်၌ မပြတ်ဖြစ်နေသော ရုပ်ခန္ဓာအစဉ်၊ နာမ်ခန္ဓာအစဉ်သည် ပရိနိဗ္ဗာနစုတိမှ နောက်ကာလ၌ တစ်ဖန် ဖြစ်ပေါ်မလာတော့ဘဲ အမြဲတမ်း ငြိမ်းသွားလေသည်။ ထိုသို့ ငြိမ်းခြင်းဓာတ်သဘောတရား (နိဗ္ဗာန်) သည် ထင်ရှားရှိနေသည်။
ယင်းသို့ ထင်ရှားရှိသော ဓာတ်သဘောဖြစ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဥဒါန်းပါဠိတော် ၌ ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်—
စာမျက်နှာ-628
“နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အကြောင်းအာရုံသည် ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိ၏။ နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော အကြောင်းအာရုံ၌ ပထဝီဓာတ်လည်းမရှိ၊ အာပေါဓာတ်လည်းမရှိ၊ တေဇောဓာတ်လည်းမရှိ၊ ဝါယောဓာတ်လည်းမရှိ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန၊ ဝိညာဏဉ္စာယတန၊ အာကိဉ္စညာယတန၊ နေဝသညာနာသညာယတန တရားတို့လည်းမရှိ၊ ဤမျက်မှောက်လောကလည်းမရှိ၊ တစ်ပါးသော လောကလည်းမရှိ၊ လ၊ နေ၊ နက္ခတ်၊ တာရာတို့လည်းမရှိ။ လာရောက်ခြင်းကိုလည်း ငါမဟော၊ အခြားသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခြင်းကိုလည်း ငါမဟော၊ တည်တံ့နေခြင်းကိုလည်း ငါမဟော၊ စုတေရွှေလျောခြင်းကိုလည်း ငါမဟော၊ ကပ်ရောက်၍ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်း ငါမဟော။ ထိုနိဗ္ဗာန်ဟူသော အာရုံအကြောင်းသည် တည်ရာလည်းမရှိ၊ မပြတ်ဖြစ်ခြင်းလည်းမရှိ။ နိဗ္ဗာန်သည် နာမ်တရားပင်ဖြစ်သော်လည်း စိတ်၊ စေတသိက်တို့ကဲ့သို့ အာရုံပြုတတ်သော သဘောမဟုတ်။ မဂ်ဖိုလ်တို့၏ အာရုံအကြောင်းဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ထိုနိဗ္ဗာန်ကို သိလျှင် အလုံးစုံသော ဆင်းရဲမရှိခြင်းကြောင့် ရုပ်နာမ်သင်္ခါရဟူသော ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးတည်း။”
နိဗ္ဗာန်သည် သင်္ခါရတရားတို့နှင့် ပြောင်းပြန်၊ သင်္ခါရတရားတို့၏ ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့် သင်္ခါရတရားတို့အပေါ်၌ စွဲလမ်းနှစ်သက်တွယ်တာ ခုံမင်နေကြသော သူသူငါငါ ပုထုဇဉ်သတ္တဝါတို့အနေဖြင့် ထိုနိဗ္ဗာန်ကို စဉ်းစားတွေးခေါ် မြော်မြင် ဆင်ခြင်၍ မသိနိုင်ချေ။ “နိဗ္ဗာန်သည် မည်သို့နည်း၊ မည်ကဲ့သို့သော အရာနည်း၊ မည်ကဲ့သို့သော ချမ်းသာနည်း၊ မည်ကဲ့သို့ ဖြစ်သနည်း” စသည်ဖြင့် ကြံစည်စဉ်းစားနေလျှင် ပင်ပန်းရုံ၊ အချိန်ကုန်ရုံသာ ရှိချေမည်။
နိဗ္ဗာန်သည် “ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော” ဟူသော ဘုရားရှင်၏ စကားတော်နှင့်အညီ အလွန်နက်နဲ၏၊ အလွန်ခက်ခဲ၏၊ လူသားတို့၏ ပကတိဉာဏ်ဖြင့် သိလည်း မသိနိုင်ပေ။ နိဗ္ဗာန်ကို သိလိုလျှင်၊ နိဗ္ဗာန်၏အရသာကို ခံစားလိုလျှင် နိဗ္ဗာန်အကြောင်းကို သူတစ်ပါးအား မေးမြန်းနေရန် မလို။ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းဖြစ်သော ဝိပဿနာအကျင့်မှန်ကို နည်းမှန်လမ်းမှန် ကြိုးစား၍ ကျင့်ကြံပါလေ။ အဆင့်ဆင့် ဉာဏ်ရင့်ကျက်၍ မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံလာသောအခါ ပညာရှိ အရိယာ သူတော်ကောင်းတို့သာ မျက်မှောက်ပြု သိမြင်အပ်သော အသင်္ခတ ပရမတ်အစစ် ဓာတ်အနှစ်ဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန်ကို...
စာမျက်နှာ-629
ဥပမာအားဖြင့် သစ်သီးတစ်လုံး၏ အရသာကို မည်သို့နည်းဟု သူတစ်ပါးအား မေးမြန်းစုံစမ်းနေမည့်အစား ကိုယ်တိုင် ယူငင်စားကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ထိုသစ်သီး၏ အရသာကို လက်တွေ့ သိရှိခံစားရမည် မဟုတ်ပါလော။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်၏ အရသာကို တွေ့ရှိခံစားလိုပါလျှင် ဝိပဿနာအကျင့်မှန်ကို ကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံအားထုတ်ပါလေ သူတော်ကောင်း။
နိဗ္ဗာန် ၂-မျိုး
မဂ်ဖိုလ်တို့၏ အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရုပ်နာမ်သင်္ခါရ ဝဋ်ဆင်းရဲဟူသမျှတို့၏ ကင်းပချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ အေးငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော သန္တိလက္ခဏာ သဘောအားဖြင့် တစ်ပါးတည်းသာဖြစ်သော်လည်း ခန္ဓာအကြွင်းအကျန် ရှိ၊ မရှိ ကွဲပြားသောကြောင့် ပရိယာယ်အားဖြင့် နှစ်မျိုးကွဲပြားရသည်။ ထိုနှစ်မျိုးမှာ—
(၁) သဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန် = ခန္ဓာအကြွင်းအကျန်ရှိသေးသော နိဗ္ဗာန်၊
(၂) အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန် = ခန္ဓာ လုံးဝမကျန်ရှိတော့သော နိဗ္ဗာန်—
တို့ဖြစ်သည်။
သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် ဆိုသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် မစံရသေးသော သက်တော်ထင်ရှား ဘုရား၊ ရဟန္တာတို့၏ သန္တာန်၌ ကိလေသာတို့ လုံးဝမဖြစ်ပေါ်နိုင်သောအားဖြင့် ငြိမ်းအေးနေခြင်းကို ဆိုသည်။ ခန္ဓာကိုယ်နှင့်တကွ သက်ရှိထင်ရှား ခံစားရသော နိဗ္ဗာန်ကို ခေါ်သည်။ (သ + ဥပါဒိ + သေသ + နိဗ္ဗာန၊ သ = တကွဖြစ်သည်၊ ရှိသည် + ဥပါဒိ = တဏှာစသည်တို့က အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့် ယူအပ်သောခန္ဓာ + သေသ = ကိလေသာတို့မှ ကြွင်းကျန်သည် + နိဗ္ဗာန = ငြိမ်းခြင်း)။ အကြောင်းကိလေသာတို့ ချုပ်ငြိမ်းမှု၏ အကျိုးဖြစ်သော ခန္ဓာအကြွင်းအကျန် ရှိသေးသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် ဆိုသည်မှာ ဘုရား၊ ရဟန္တာတို့အား ပရိနိဗ္ဗာနစုတိ နောက်ကာလ၌ ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတို့ မဖြစ်ပေါ်လာတော့ဘဲ လုံးဝငြိမ်းသွားခြင်းကို ဆိုသည်။ ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် ခံစားရသော နိဗ္ဗာန်ကို ခေါ်သည်။ (အန + ဥပါဒိ + သေသ + နိဗ္ဗာန၊ အန = မရှိ + ဥပါဒိ = အကျိုးဖြစ်သောခန္ဓာ + သေသ = ကြွင်းကျန်သည် + နိဗ္ဗာန = ငြိမ်းခြင်း) ပရိနိဗ္ဗာနစုတိမှ နောက်ကာလ၌ အကျိုးဖြစ်သော ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာ၊ ကမ္မဇရုပ်ခန္ဓာမျှ မကြွင်းတော့ဘဲ သင်္ခါရတို့၏ လုံးဝငြိမ်းခြင်းသဘောဟု ဆိုလိုသည်။
စာမျက်နှာ-630
ဘဝသစ် ခန္ဓာသစ်ကို မဖြစ်စေတော့ဘဲ မျက်မှောက်ဘဝ၌သာလျှင် ဘုရား၊ ရဟန္တာ၏ ခန္ဓာငြိမ်းအေးခြင်း (ဝါ) ပရိနိဗ္ဗာနစုတိခန္ဓာတို့ ချုပ်ငြိမ်းသည်မှ နောက်ကာလ၌ ခန္ဓာအသစ် ဆက်စပ်၍ မဖြစ်တော့ဘဲ အမြဲတမ်း ငြိမ်းခြင်းကို “အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာနဓာတ်” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။
တစ်နည်း နိဗ္ဗာန် ၂-မျိုး
နိဗ္ဗာန်သည် ငြိမ်းအေးခြင်း သန္တိလက္ခဏာအားဖြင့် တစ်ပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း ပရိယာယ် တစ်နည်းအားဖြင့် နှစ်မျိုးကွဲပြားပြန်သည်။
ထိုနှစ်မျိုးမှာ—
(၁) ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန် = ကိလေသာငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်၊
(၂) ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန် = ခန္ဓာငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်— တို့ဖြစ်သည်။
ဤနှစ်မျိုးအနက် ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်သည် သဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်နှင့် တူ၏။ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်သည် အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်နှင့် တူ၏။
မဂ်ဖိုလ်၏ အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်
မဂ်ဖိုလ်၏ အာရုံဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် သာမညနိဗ္ဗာန်ဖြစ်၏။ သဥပါဒိသေသ၊ အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်တို့သည် ထိုသာမညနိဗ္ဗာန်အတွင်း အကျုံးဝင်သော ဝိသေသနိဗ္ဗာန် ဖြစ်၏။
ထို့ကြောင့် မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်ဆဲ၌ သဥပါဒိသေသ၊ အနုပါဒိသေသအားဖြင့်လည်း ခွဲခြား၍ အာရုံပြုသည်မဟုတ်၊ ရာဂငြိမ်းခြင်း၊ ဒေါသငြိမ်းခြင်း၊ မောဟငြိမ်းခြင်း၊ ရုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ ဝေဒနာငြိမ်းခြင်း ဤသို့စသည်ဖြင့်လည်း အစိတ်စိတ်ခွဲခြား၍ အာရုံပြုသည်မဟုတ်၊ ယခုငြိမ်းခြင်း၊ နောင်ကာလ၌ ငြိမ်းခြင်းအားဖြင့်လည်း ခွဲခြား၍ အာရုံပြုသည်မဟုတ်၊ “နိဗ္ဗာန်၊ ချုပ်ငြိမ်းသည်၊ ကင်းဆိတ်သည်၊ ကိလေသာမရှိ၊ ခန္ဓာမရှိ၊ သင်္ခါရမရှိ” ဟူသော အမည်ပညတ်တို့နှင့်တကွလည်း အာရုံပြုသည် မဟုတ်။
အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် မဂ်ဖိုလ်က နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသည်ဆိုရာ၌ ရှုမှတ်သိအပ်သော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရနှင့် မှတ်သိမှု သင်္ခါရတို့ မပေါ်လာတော့ဘဲ ပူပန်မှုများ ဖြစ်ပျက်မှုများ လုံးဝမရှိသော အငြိမ်းဓာတ်ကြီးကို အာရုံပြု သိလိုက်ခြင်းတည်း။
စာမျက်နှာ-631
မဂ်စိတ် ဖိုလ်စိတ် ဖြစ်ဆဲခဏ၌ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ သင်္ခါရ ဟူသမျှတို့ ဖြစ်ပေါ်မှုကို လုံးဝ မသိခြင်း၊ ထိုသင်္ခါရတို့ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘောကို သိခြင်းကို မဂ်ဖိုလ်က နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသည်ဟု ခေါ်သည်။
နိဗ္ဗာန်သည် စဉ်းစားလေလေ... နက်နဲလေလေ ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်အကြောင်းကို တွေးလေလေ ပုထုဇဉ်၏ဉာဏ်နှင့် ဝေးလေလေ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာ အမျိုးကောင်းသား အမျိုးကောင်းသမီးသည် နိဗ္ဗာန်အကြောင်းကို ကြံစည် တွေးတောမနေဘဲ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကောင်းဖြစ်သည့် ဝိပဿနာကျင့်စဉ်ကို နည်းမှန်လမ်းမှန်ဖြင့် အရိုးကြေကြေ အရေခန်းခန်း ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြကုန်ရာ၏။
စာမျက်နှာ-632
အခန်း (၁၃) ဒုက္ခကို သိမြင်မှ နိဗ္ဗာန်လိုချင်သည်
ဒုက္ခကို မေ့ပစ်တတ်ခြင်း
ကျွန်ုပ်တို့သည် ဒုက္ခအမျိုးမျိုးကို နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ခံစားနေကြရသည်။ သို့သော်လည်း ထိုဒုက္ခကို မသိမမြင်နိုင်ကြချေ။ သိသာထင်ရှားသော ဒုက္ခကိုမူ သိသော်လည်း မေ့ပစ်တတ်ကြ၏။ အချိန်ကြာသွားသည်နှင့်အမျှ ကိုယ်တိုင်ခံစားခဲ့ရသော ထိုဆင်းရဲဒုက္ခသည် တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်သေးငယ်သွား၍ ကြာသော် လုံးဝပင် ပျောက်သွားတတ်သည်။
ဥပမာ— အမျိုးသမီးများ သားသမီးမွေးဖွားရာ၌ အသက်ထွက်မတတ် ပင်ပန်းဆင်းရဲကြသည်။ ငယ်သံပါအောင်ပင် ဟစ်အော်၍ ဇောချွေးများ မိုးသီးမိုးပေါက်ကျခဲ့ရသည်။ ဤမျှ ပြင်းထန်သော နာကျင်မှု ဆင်းရဲဒုက္ခဝေဒနာကို သိပါ၏၊ သေသေချာချာ မှတ်မိပါ၏။ သို့သော်လည်း လမှနှစ်သို့ ကူးလာသောအခါ ထိုဒုက္ခကို ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ကြီးကျယ်သော ဒုက္ခဟု မယူဆတော့ချေ။ တဖြည်းဖြည်း ဒုက္ခသည် သေးငယ်သွားလေတော့၏။
ရံခါ ဒုက္ခသည် သုခအသွင်ပြောင်းလာ၍ ပျော်ရွှင်စရာ ရယ်မောစရာ ဖြစ်လာတတ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရန်သူလေယာဉ်ပျံ လာရောက်၍ ဗုံးကြဲ၊ စက်သေနတ်ပစ်သောအခါ ပြေးလွှားပုန်းရှောင်ကြရသည်။ အချို့မှာ စင်ပုံပေါ် မျက်နှာတည့်တည့် မှောက်လျက်သား ကြုံခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ကြောက်ကြောက်လန့်လန့် စိတ်ဆင်းရဲခဲ့ရသော်လည်း နောင်တစ်ချိန် ပြန်ပြောင်းသတိရသည့်အခါ ရယ်မောစရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
အလားတူပင် ရန်သူနှင့် တွေ့ကြုံ၍ ပြေးလွှားပုန်းရှောင်ခဲ့ရမှုများသည် နောင်တစ်ချိန် ပြန်လည်ပြောပြရာ၌ ပျော်စရာစွန့်စားခန်းတစ်ခု ဖြစ်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့သိနိုင်သော အတိုင်းအတာဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို သိငြားသော်လည်း ထိုဆင်းရဲဒုက္ခကို မေ့ပစ်တတ်ကြသည်၊ သို့မဟုတ် ဒုက္ခကို သုခအသွင်ပြောင်းကာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ခံစားလိုက်ကြသည်။
သို့ဖြစ်ရကား ပုထုဇဉ်လူသားတို့သည် ဒုက္ခကို မကြောက်၊ ဒုက္ခကို ပိုင်းခြား၍ မသိ၊ ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရန် မကြိုးစားလိုကြချေ။
စာမျက်နှာ-633
ဒုက္ခဟု မထင်ရသော ဒုက္ခ
ကျွန်ုပ်တို့သည် အာရုံငါးပါးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စိတ်ချမ်းသာမှု သာယာမှု သုခဝေဒနာကို ခံစားလျက်ရှိကြသည်။ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း ချမ်းမြေ့နေကြသည်။ ထိုချမ်းသာမှုသည် မည်မျှကြာသနည်း။ ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ မိုးပေါက်များ ကျလာစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေပွက်များ၊ ရေပလုံစီများ၊ ရေပူပေါင်းများပမာ ဖြစ်ပြီးနောက် ချက်ချင်း ခဏမဆိုင်းဘဲ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျက်စီးခြင်းသဘောသည် အမြဲနှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ထိုချမ်းသာသုခသည် အမှန်စင်စစ် ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်၏။ ယင်းကဲ့သို့ မမြဲခြင်းသဘောဖြင့် ဖိစီးနှိပ်စက်နေပုံကို မသိမမြင်သောကြောင့် ယင်းလောကီစည်းစိမ်ချမ်းသာ ခံစားမှုကို ဒုက္ခဟု မယူဆကြချေ။ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်သော ပုဂ္ဂိုလ်များသာလျှင် ယင်းချမ်းသာသုခမျိုးကို ဒုက္ခဟု ရှုမြင်နိုင်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ မတည်မမြဲ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ချမ်းသာသုခကို “ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခ” ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (ဝိပရိဏာမ = ဖောက်ပြန်ခြင်း)
သတ္တဝါတို့သည် ချမ်းသာတစ်ခုခု ရရှိဖို့အတွက် ဆင်းရဲဒုက္ခပေါင်းများစွာကို ရင်းနှီးစိုက်ထုတ်ကြရသည်။ ဇာတ်မင်းသား မင်းသမီး အချောအလှကို ကြည့်ရှုရန်၊ ဇာတ်ပွဲအရသာ ခံစားရန်အတွက် ပွဲလက်မှတ်ရရှိရန်၊ နေရာကောင်းကောင်းရရှိရန် ကြိုးစားအားထုတ်ကြရသည်။ ထောင်သောင်းမကသော လူပရိသတ်ကြီးအလယ်၌ ကျဉ်းကြပ်စွာ နေထိုင်လျက် လူတို့မှ ထွက်ပေါ်သော မကောင်းသော လူနံ့များကို ရှူရှိုက်ကြရသည်။ အိပ်ရေးပျက်ခဲ့ရသည်၊ တစ်ညလုံး ထိုင်ရ၍ ကျောအောင့်၊ ခါးနာ၊ ဇက်ညောင်း၊ မျက်စိညောင်း ဒုက္ခများ ခံစားကြရသည်။ သို့ရာတွင် ပွဲကြည့်သူသည် ယင်းဆင်းရဲဒုက္ခများကို ထည့်သွင်းရေတွက်ခြင်းမပြု၊ ဘေးချိတ်ထားလိုက်သည်။ ဇာတ်စင်ဆီသို့ ရမ္မက်ဇော ပြင်းထန်စွာ အာရုံစိုက်ထားလိုက်ကြသည်။ ပွဲပြီး ဇာတ်သိမ်းသည့်အခါမှ ကျောအောင့် ခါးတောင့်သည်ကို သိလာရသည်။
ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့သည် အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် နေ့စဉ် အစာရှာဖွေ စားသောက်ကြရသည်။ သမုဒ္ဒရာဝမ်းတစ်ထွာအတွက် ပရိယေသန ဝမ်းစာရှာဖွေမှု မည်မျှ ဒုက္ခကြီးမားသည်ကို ကြည့်တတ်သူများ မြင်နိုင်ပေသည်။ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်သွယ်မှု၊ ဈေးရောင်းမှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ငန်းများ မည်မျှများပြားသည်၊ မည်မျှ လုံ့လဝီရိယ စိုက်ထုတ်ရသည်ကို အကျယ်ချဲ့၍ ကြည့်ရှုလေ့လာသင့်သည်။
စာမျက်နှာ-634
မောဟအမှောင်ဖုံး၍ လောဘဇောတိုက်ထားသဖြင့် ယင်းလုပ်ငန်းဆောင်တာများ ထမ်းဆောင်နေရခြင်းကို မငြီးငွေ့နိုင်ကြချေ။ ဒုက္ခဟူ၍ မထင်ကြချေ။ မအောင်မြင်သည့်အခါတွင်မူ စိတ်ပျက်အားငယ် စိတ်ညစ်ညူးကြ၍ အောင်မြင်သည့်အခါ ဝမ်းမြောက်ရွှင်မြူး တက်ကြွလေ့ရှိကြသည်။ နေ့စဉ် ထမင်းတစ်နပ် စားနိုင်ရန်အတွက် ဆန်ဖိုး၊ ဆီဖိုး၊ ဈေးဖိုး ငွေရအောင် ရှာကြရသည်။ ငွေရပြီးနောက် ဈေးသို့သွား၍ ဆန်၊ ဆီ၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အမဲသား၊ ငါး ဝယ်ကြရပြန်သည်။ ထို့နောက် ဆေးကြော၊ ခုတ်ထစ်၊ ထောင်းထု၊ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ရသည်။ မစားမီနှင့် စားပြီးနောက် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ ဆေးကြောခင်းကျင်း သိမ်းဆည်းရပြန်သည်။
ထို့ပြင် အဝတ်တန်ဆာ ချုပ်လုပ်မှု၊ လျှော်ဖွပ်မှု၊ မီးပူတိုက်မှု၊ သိမ်းဆည်းမှု၊ ရွေးချယ်မှု ပြုကြရပြန်သည်။ နံနက်မိုးသောက် အလင်းရောက်လျှင် မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ သွားတိုက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်း၊ ခေါင်းဖြီးခြင်း၊ မျက်နှာကို ခြယ်သခြင်း၊ ရေမိုးချိုးခြင်း၊ အစာစားခြင်း၊ အိပ်စက်နားနေခြင်း စသော ကိုယ်ကာယကျန်းမာရှင်သန်ရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ပညာရေး စသည်ဖြင့် အရေးကိစ္စများကို မအားမလပ်ရအောင် မရပ်မနား ပြုပြင်စီမံ အားထုတ်ရခြင်း သင်္ခါရအမှု များကို ဆောင်ရွက်နေကြရသည်။ ထိုသို့ ပြုပြင်စီမံဆောင်ရွက်နေရမှု သင်္ခါရတို့ကို ဒုက္ခဟူ၍ မထင်၊ မိမိစိတ်ကြိုက်နှင့် တွေ့လျှင် သုခဟုပင် ထင်မြင်ယူဆကြသည်။
ဥပမာ— မိမိကိုယ်ပိုင် ငွေစက္ကူများကို နာရီများစွာကြာအောင် ကိုင်တွယ်ရေတွက်နေရသော်လည်း ဆင်းရဲသည်ဟု မထင်၊ ငါရသည် ဟု ယူဆလျက် ပီတိဖြင့် ရေတွက်နေတတ်ကြသည်။
လုံမပျိုများမှာ နေ့စဉ် သနပ်ခါးလိမ်း၊ မိတ်ကပ်ခြယ်၊ နှုတ်ခမ်းနီ ပါးနီ ဆိုးနေရသော်လည်း ပင်ပန်းဆင်းရဲသည်ဟု မထင်၊ ငါလှသည် ဟု မှန်ထဲတွင် အရိပ်တကြည့်ကြည့် ကြည်နူးနှစ်သက်လျက်ရှိသည်။ ထိုပြုပြင်စီမံဆောင်ရွက်ရမှု သင်္ခါရတို့ကို ဒုက္ခမှန်း မသိကြချေ။
ထို့ကြောင့် ပုထုဇဉ်သတ္တဝါတို့သည် ဒုက္ခကို ဒုက္ခမှန်းမသိ၊ ဆင်းရဲနေပါလျက် ဆင်းရဲသည်ဟု မထင်၊ မောဟဖုံးလွှမ်း၊ လောဘဖုံးလွှမ်း၍ သာယာနေကြသည်။ ဒုက္ခကိုပင် ကြည်နူးနှစ်သက်နေကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ဒုက္ခကို ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ မသိသေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ဤသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲကြီးကို ငြီးငွေ့မှုမရှိ၊ ပျင်းမုန်းမှုမရှိ၊ စိတ်မကုန်နိုင်၊ မမောနိုင်မပန်းနိုင် တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဖြစ်ချင်ကြသည်။ ဖြစ်အောင်လည်း ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်နေကြသည်။
စာမျက်နှာ-635
ဤပြုပြင်စီမံဆောင်ရွက်မှု သင်္ခါရတို့ကို လည်းကောင်း၊ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးလွယ်သော ချမ်းသာသုခကို လည်းကောင်း၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်မှု သောမနဿဝေဒနာကို လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ကာယ၌ ဖြစ်ပေါ်သော နာကျင်မှု ဆင်းရဲဝေဒနာကို လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲအမှန် ဆင်းရဲအစစ်ဖြစ်သည်ဟု ဉာဏ်ဖြင့်ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသည် ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိမှု ဉာတပရိညာ မည်၏။
ယင်းသို့ ဆင်းရဲအမှန် ဆင်းရဲအစစ်ကို ပိုင်းခြားသိမှသာလျှင် ထိုသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ကင်းလွတ်ထွက်မြောက်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ငြီးငွေ့ခြင်း၊ စိတ်ကုန်ခန်းခြင်း ဖြစ်လာ၍ တပ်မက်မှု ကင်းကွာလာလိမ့်မည်။ ထိုအခါ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် ဝဋ်ဆင်းရဲတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တမှု ဖြစ်ပေါ်လာလိမ့်မည်။ ဤသံသရာဝဋ်ဆင်းရဲအပေါင်းကို သာယာနှစ်သက် တပ်မက်မှု ရှိနေလျှင် နိဗ္ဗာန်ကို အမှန်တကယ် လိုလားတောင့်တမှု မရှိနိုင်သေးချေ။ နိဗ္ဗာန်ကို ရရပါလို၏ဟု နှုတ်ကသာ ရွတ်ဆိုဆုတောင်းနေရသော်လည်း အမှန်တကယ် စိတ်ထဲကမူ နိဗ္ဗာန်ကို မလိုချင်သေးချေ။
နေစရာတိုက်အိမ် ကောင်းကောင်းကိုသာ လိုချင်သည်။ စီးစရာကား ကောင်းကောင်းသာ လိုချင်သည်။ စားကောင်းသောက်ဖွယ်များနှင့် အမြဲတမ်း ပြည့်စုံနေချင်သည်။ ကာမဂုဏ်ငါးပါး အာရုံတရားများ အချိန်မရွေး လိုတရ ဖြစ်ချင်သည်။ ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့ကို ဆင်းရဲအစစ် ဆင်းရဲအမှန်ဟု မယူဆ၊ မထင်မြင်နိုင်သောကြောင့် လိုချင်တပ်မက်မှု ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိကြသည်။ မရဖူးသေးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ ရာထူး၊ ဂုဏ်သိရ်တို့ကို ရလိုကြသည်။ ရပြီးသောအခါ၌လည်း မစွန့်လွှတ်နိုင်ကြချေ။ ဆထက်ထမ်းပိုး တိုး၍သာလျှင် အလိုရှိကြသည်။
နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို အနုမာနဉာဏ်ဖြင့် မှန်းဆသိလိုပါက ထိုဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့အပေါ်၌ လိုချင်တပ်မက်မှုကို လျှော့ချရမည်။ လိုချင်တပ်မက်မှု လျော့နည်းသွားသည်နှင့်အမျှ ဆင်းရဲဒုက္ခသည်လည်း အချိုးကျ လျော့နည်းသွားလေသည်။ ပစ္စည်းရှိခြင်း၊ မရှိခြင်း၊ ရခြင်း၊ မရခြင်းမှာ ပဓာနမဟုတ်၊ ထိုပစ္စည်းအပေါ် လိုချင်တပ်မက်မှု လျော့နည်းခြင်း၊ မရှိခြင်းသာလျှင် အဓိကဖြစ်သည်။
တိုက်အိမ်ရရှိထားသူသည် ထိုတိုက်အိမ်အတွက် ပြုပြင်မွမ်းမံရမှု၊ ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ်ရမှု၊ စိုးရိမ်ရမှု၊ ထိုတိုက်အိမ် ထိခိုက်ပွန်းပဲ့ စွန်းပေမှုအတွက် စိတ်မချမ်းသာရမှုများ အချိန်မရွေး ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ တိုက်အိမ်ပေါ်၌...
စာမျက်နှာ-636
နေသော်လည်း ယင်းတိုက်အိမ်ပေါ်၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု မရှိလျှင် ထိုတိုက်အိမ် ပွန်းပဲ့ပျက်စီး စွန်းပေမှုအတွက် စိတ်မချမ်းသာမှု ဆင်းရဲဒုက္ခ မဖြစ်ရတော့ချေ။ တိုက်အိမ်မရှိသူကလည်း တိုက်အိမ်ကို ရရှိလိုပါလျက် မရနိုင်သဖြင့် တွေးမိတိုင်း စိတ်မချမ်းမသာ စိတ်ဆင်းရဲမှု ဖြစ်ရလေသည်။ မိမိမရနိုင်သည့် တိုက်အိမ်အပေါ် လိုချင်တပ်မက်မှု မရှိပါက ယင်းစိတ်မချမ်းသာမှုမျိုး ဖြစ်တော့မည် မဟုတ်ချေ။
မော်တော်ကားအပေါ်၌ လိုချင်တပ်မက် စွဲလမ်းနေသူမှာ ထိုမော်တော်ကား ပွန်းပဲ့ပျက်စီးမည်ကို အမြဲစိုးရိမ်နေရခြင်း၊ မတော်တဆ ထိခိုက်ပျက်စီးသောအခါတွင်မူ မထိန်းနိုင်အောင် စိတ်ဆင်းရဲမှု ဒေါမနဿဖြစ်ရခြင်း၊ မော်တော်ကား မရှိသော်လည်း မော်တော်ကားကို လိုလားတပ်မက် စွဲလမ်းနေသူမှာ မော်တော်ကားမြင်တိုင်း အာသာငမ်းငမ်း တပ်မက်မှု၊ အာသာမပြေမှု၊ စိတ်နှလုံးမသာယာမှုများ ဖြစ်နေရလေသည်။
ထို့ကြောင့် နေစရာအိမ်နှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ စီးစရာကားနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ စားသောက်ဖွယ်ရာများနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း အကြောင်းအားလျော်စွာ အခြေအနေပေးပါက အသင့်အတင့် နှလုံးသွင်း၍ သုံးဆောင်ကြရမည်။ ပြင်းထန်စွာ မေ့မေ့လျော့လျော့ ယစ်မူးတပ်မက်ခြင်း မဖြစ်ရအောင် သတိတားဖြင့် မိမိစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းကြရမည်။ ထိုသို့ စိတ်ကို သတိဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပါက ပျက်စီးခြင်းနှင့် တွေ့ကြုံရသောအခါ ကြီးမားသော စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ ပြင်းထန်သော စိတ်ဒုက္ခများ မခံစားရတော့ဘဲ စိတ်ချမ်းသာမှု ရရှိနိုင်ပေသည်။ မိမိတို့၏ ဘဝအခြေအနေအရ ဆင်ခြင်စဉ်းစားသုံးသပ်ကြရမည် ဖြစ်သည်။
ပုထုဇဉ်သတ္တဝါတို့သည် ပြင်ပသက်မဲ့ပစ္စည်းဝတ္ထုများထက် သက်ရှိပစ္စည်းများအပေါ်၌ ပိုမို၍ အစွဲအလမ်း ပြင်းထန်ကြသည်။ မယားကို စွဲလမ်းမှု၊ လင်ကို စွဲလမ်းမှု၊ သားသမီးကို စွဲလမ်းမှုများသည် မရုန်းနိုင်မဖြတ်နိုင်သော အလွန်ခိုင်မာသည့် နှောင်ကြိုးကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းနှောင်ကြိုးသည် သမုဒယနှောင်ကြိုး ဖြစ်သည်။ ထိုသမုဒယကြောင့် လင်မယား၊ သားသမီး တစ်ဦးဦး ဖျားနာခဲ့သော်၊ ထိခိုက်ခဲ့သော်၊ သေဆုံးပျက်စီးခဲ့သော် မဖြေနိုင်မဆည်နိုင် ဝမ်းနည်းပက်လက် ဖြစ်ကြရသည်။ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးကြရသည်။ သောကမီး တမြေ့မြေ့ လောင်ကျွမ်းခံကြရသည်။ လွမ်းဆွတ်ကြေကွဲကြရသည်။ ယင်းဆင်းရဲဒုက္ခများသည် သမုဒယကို အခြေခံသည်။ တဏှာသမုဒယ တွယ်တာမှု လျော့နည်းသွားလျှင် လျော့နည်းသလောက် စိတ်ဆင်းရဲရမှု လျော့နည်း—
စာမျက်နှာ-637
သွားသည်။ တဏှာသမုဒယနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခတို့သည် အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ရာ၌ တိုက်ရိုက်အချိုးကျဖြစ်သည်။ တဏှာသမုဒယ ပြင်းထန်လျှင် ပြင်းထန်သလောက် ဆင်းရဲဒုက္ခ ကြီးမားရသည်။ တဏှာသမုဒယ အားနည်းလျှင် အားနည်းသလောက် ဆင်းရဲဒုက္ခ လျော့နည်းသွားသည်။ တဏှာသမုဒယကို အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်နိုင်လျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခလည်း လုံးဝ ကင်းပြတ်သွားတော့သည်။
ထို့ကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ လျော့နည်းလိုပါက တဏှာသမုဒယကို လျော့နည်းစေရမည်၊ လျှော့ပေးရမည်။ တဏှာသမုဒယ နည်းပါးသွားလေလေ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်း နည်းပါးသွားလေလေ ဖြစ်သည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခ နည်းပါးလေလေ နိဗ္ဗာန်၏ နယ်ပယ်သို့ နီးကပ်လာလေလေ ဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်၏ အရသာကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ပို၍ ပို၍ သိမြင်တွေ့ထိလာနိုင်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်၏ ချမ်းသာမှုအရသာကို အရိပ်အရောင်မျှ မြည်းစမ်းလိုပါက သားမယား စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့အပေါ်၌ တွယ်တာတပ်မက်မှု တဏှာသမုဒယကို လျှော့ကြည့်ရမည်။ တဏှာသမုဒယ လျော့သွားသည်နှင့်အမျှ စိုးရိမ်မှု၊ စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ မနာလိုဝန်တိုမှုများ လျော့ပါးသွားသည်ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ခံစားနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
သတ္တဝါတို့သည် မိမိကိုယ်ကို (မိမိအတ္တကို) အခင်တွယ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ဇနီးမယား၊ သမီးသားနှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာများမှာ ဒုတိယဆင့်ပွားဖြစ်ကြ၏။ မူရင်းအကျဆုံး တပ်မက်မှုမှာ မိမိကိုယ်၊ မိမိအတ္တဖြစ်သည်။ အသက်ရှင်လိုခြင်း (ဝါ) သေရမှာကြောက်ခြင်းသည် မိမိဘဝကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ကြောင်း၊ ပြင်းထန်စွာ တပ်မက်နေကြောင်း ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘဝ၌ စိတ်အဆင်းရဲဆုံးဖြစ်ခြင်းမှာ မိမိကိုယ်တိုင် နာကျင်မှု၊ ဖျားနာမှု၊ ကိုယ်အင်္ဂါ ထိခိုက်ချို့ယွင်းမှု၊ ဆေးကုမရသော ရောဂါကြီးများ စွဲကပ်မှုတို့ပင် ဖြစ်သည်။ အပြင်းထန်ဆုံးသော စိတ်ဆင်းရဲမှုမှာ သေဘေးနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည့်အချိန်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ စိတ်ဆင်းရဲရခြင်းမှာ မိမိဘဝကို ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းတပ်မက်မှု တဏှာသမုဒယကြောင့် ဖြစ်သည်။
မိမိဘဝကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရာ၌ ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ အကြောင်းအားလျော်စွာ ပေါင်းဆုံစုစည်း ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းမျှသာဖြစ်သည်။ အချိန်မရွေး ဖရိုဖရဲ ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်ဟု ရှုဆင်ခြင် သိမြင်ထားပါက ဘဝပျက်စီးမှုများ၊ ယိုယွင်းနိမ့်ကျမှုများနှင့် တွေ့ကြုံရသောအခါ စိတ်ဆင်းရဲမှု ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်မှုများ မဖြစ်နိုင်တော့ချေ။ ဤသည်မှာ လက်တွေ့ဘဝ၌...
စာမျက်နှာ-638
ဆင်းရဲဒုက္ခများ တစ်စုံတစ်ခုသော အတိုင်းအတာ ပမာဏအထိ လျော့နည်းသွားစေရန် စမ်းသပ်လေ့လာ ကျင့်သုံးနည်းကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ဤသို့လျှင် တဏှာသမုဒယ လျော့နည်းလျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခလည်း လျော့နည်းသွားသည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခ လျော့နည်းခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်၏ နယ်ပယ်၊ နိဗ္ဗာန်နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ တဏှာသမုဒယ လုံးဝကင်းပြတ်သွားသောအခါ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်း လုံးဝကင်းရှင်း ချုပ်ငြိမ်းကုန်ဆုံးသွားတော့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်း ကုန်ဆုံးသွားခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို အနုမာနဉာဏ်ဖြင့် ရော်ရမ်းမှန်းဆ အာရုံပြု ခံစားလိုပါက မိမိသန္တာန်၌ရှိသော လိုချင်တပ်မက်မှု တဏှာသမုဒယများကို တစ်စုံတစ်ခုသော အတိုင်းအတာ ပမာဏအထိ လျှော့ချပေးရန် လိုအပ်လှပေသတည်း။
စာမျက်နှာ-639
အခန်း (၁၄) မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ပယ်ရမည့်တရားများ
ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်
ဖြူစင်ကောင်းမြတ်သော တရားများကို ကုသိုလ်တရားဟု ခေါ်သည်။ ဆိုးဝါးမည်းညစ်သော တရားများကို အကုသိုလ်တရားဟု ခေါ်သည်။ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်သည် အချင်းချင်း ဖြောင့်ဖြောင့်ဆန့်ကျင်လျက် ရှိကြသည်။ မိမိသက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်အလိုက် အစွမ်းထက်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ကုသိုလ်တရားသည် အကုသိုလ်တရားထက် ပိုမိုအစွမ်းထက်သည်။ စွမ်းအင်ကြီးမားသည်။ ကုသိုလ်တရားသည် အကုသိုလ်တရားကို ပယ်ရှားနိုင်သည်။ ပယ်သတ်နိုင်သည်။
ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်တရားကို “ပဟာယက” = ပယ်သတ်တတ်သော တရားဟု ခေါ်ဆို၍၊ အကုသိုလ်တရားကိုမူ “ပဟာတဗ္ဗ” = ပယ်သတ်ခံရသော တရားဟု ခေါ်ဆိုရသည်။
ပဟာန် ၃-ပါး
ကုသိုလ်တရားက အကုသိုလ်တရားကို ပယ်သတ်ခြင်းကို “ပဟာန” = ပဟာန်ဟု ခေါ်သည်။
၁။ ဒါနကုသိုလ်၊ သီလကုသိုလ် အစရှိသော ကာမာဝစရကုသိုလ်တရားများသည် မိမိတို့ ဖြစ်ရှိနေခိုက် ခေတ္တခဏသာ အကုသိုလ်တရားကို ပယ်ရှားခြင်းကြောင့် တဒင်္ဂပဟာန် ဖြင့် ပယ်ခြင်းမည်၏။ (တဒင်္ဂ = တစ်ခဏ၊ ထိုခဏ)
၂။ ဈာန်သမာဓိ ဟူသော အပ္ပနာဇော (ရူပါဝစရကုသိုလ်၊ အရူပါဝစရကုသိုလ်) တို့သည် အကုသိုလ်တရားများကို ရက်၊ လ၊ နှစ်၊ တစ်ကမ္ဘာ၊ နှစ်ကမ္ဘာ စသည် အချိန်အတန်ကြာမြင့်အောင် ပယ်ခွာထားခြင်းကြောင့် ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် ဖြင့် ပယ်ခြင်းမည်၏။
၃။ လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်စိတ်တည်းဟူသော မဂ်လေးပါးတို့သည် အကုသိုလ်တရားများကို အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်ခြင်းကြောင့် သမုစ္ဆေဒပဟာန် ဖြင့် ပယ်ခြင်းမည်၏။
စာမျက်နှာ-640
ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်တရားအပေါင်းတို့တွင် လောကုတ္တရာကုသိုလ်တည်းဟူသော မဂ်ကုသိုလ်သည် အထွတ်အထိပ် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။ ထိုလောကုတ္တရာ ကုသိုလ်စိတ်လေးပါးတို့တွင်လည်း အရဟတ္တမဂ် ကုသိုလ်စိတ်သည် အမြတ်ဆုံး စွမ်းအားအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။
အကုသိုလ်တရားများ
ထိုလောကုတ္တရာ ကုသိုလ်တည်းဟူသော မဂ်ကုသိုလ်ဖြင့် ပယ်အပ်သော အကုသိုလ်တရားများမှာ အောက်ဖော်ပြပါ (၉) မျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်—
(၁) အာသဝေါတရား ၄-ပါး
(၂) ဩဃတရား ၄-ပါး
(၃) ယောဂတရား ၄-ပါး
(၄) ဂန္ထတရား ၄-ပါး
(၅) ဥပါဒါန်တရား ၄-ပါး
(၆) နီဝရဏတရား ၆-ပါး
(၇) အနုသယတရား ၇-ပါး
(၈) သံယောဇဉ်တရား ၁၀-ပါး
(၉) ကိလေသာတရား ၁၀-ပါး
အာသဝေါတရား ၄-ပါး
အစဉ်အမြဲ မပြတ်မလပ် ယိုစီးနေသော တရားများကို အာသဝေါ (အာသဝ) တရားဟု ခေါ်သည်။ (၃၁) ဘုံ၌ ကျင်လည်နေကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ရဟန္တာမဖြစ်မချင်း ဤအာသဝေါတရားများ ယိုစီးနေကြသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် စိမ်ရည်အိုးကြီးကို အာသဝေါဟု ခေါ်၍ ယင်းစိမ်ရည်အိုးကြီးနှင့် တူသောကြောင့်လည်း အာသဝခေါ်ရသည်။ စိမ်ရည်အိုးသည် စိမ်ရည်ဂျိုးများ ကပ်နေ၍ အလျဉ်ရနေပြီး နောက်ထပ် လောင်းထည့်သမျှ ကောက်ညှင်းဆန်များ၊ ထန်းလျက်များ၊ ထန်းရည်များသည် စိမ်ရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
စာမျက်နှာ-641
အလားတူပင် နေ့စဉ်တွေ့ကြုံနေရသော အာရုံငါးပါးအနက် မည်သည့်အာရုံကိုပင်တွေ့တွေ့ အာသဝတရားတို့၏ အာရုံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်ဟူသော ဒွါရငါးခု၌ အာရုံငါးပါးတို့ ကျရောက်လာသည့်အခါ ယင်းဒွါရငါးခု၌ အာသဝ (အာသဝေါ) တရားများ ယိုစီးဖြစ်ပေါ်လာကြတော့သည်။ ယင်းအာသဝေါတရားတို့မှာ အောက်ပါ လေးပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်—
(၁) ကာမာသဝ = ကာမတဏှာများ ယိုစီးမှု
(၂) ဘဝါသဝ = ဘဝတဏှာများ ယိုစီးမှု
(၃) ဒိဋ္ဌာသဝ = ဒိဋ္ဌိအယူဝါဒများ ယိုစီးမှု
(၄) အဝိဇ္ဇာသဝ = တွေဝေမိုက်မဲမှု အဝိဇ္ဇာ ယိုစီးမှု
မျက်စိဖြင့် ရုပ်ဝတ္ထု (အဆင်းရူပါရုံ) ကို တွေ့မြင်ရသည့်အခါ ယိုစီးမှု (အာသဝ) များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံမှာ ချောမောလှပ ပျိုမျစ်နုနယ်သော လိင်မတူသူကို တွေ့မြင်ရာ၌ မျက်စိမှ သာယာမှု (ကာမတဏှာ) များ ယိုစီး၏။ သက်မဲ့ပစ္စည်းဝတ္ထုများ၊ သက်ရှိသတ္တဝါများကို တွေ့မြင်ရာ၌ မိမိ၏ဘဝအတွက် အသုံးချလိုမှု ဘဝတဏှာများ ယိုစီး၏။ ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ ဟု မှတ်ယူသိမ်းပိုက်မှု ဒိဋ္ဌိ (ဒိဋ္ဌာသဝ) ယိုစီးလေ၏။ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း အနိစ္စသဘောနှင့် ဒုက္ခသဘော၊ အနတ္တသဘောများ မထင်မြင်နိုင်၊ မဆင်ခြင်နိုင်အောင် တွေဝေမိုက်မဲမှု (အဝိဇ္ဇာသဝ) ယိုစီးလေသည်။
မော်တော်ကားအသစ်ကလေးကို တွေ့မြင်ရာ၌ လိုချင်တပ်မက်မှု၊ အပိုင်ရလိုမှု၊ သိမ်းပိုက်လိုမှု (ကာမတဏှာ = ကာမာသဝ) ယိုစီးလေ၏။ ထိုကားကို မိမိဘဝအတွက် အမြဲတမ်းအသုံးချလိုမှု (ဘဝတဏှာ = ဘဝါသဝ) ယိုစီးလေ၏။ (ငါပိုင်၊ ငါ့ကား) ဟု စွဲယူမှု ဒိဋ္ဌိ (ဒိဋ္ဌာသဝ) ယိုစီးလေ၏။ ပစ္စည်းသင်္ခါရ၊ လူသင်္ခါရအဖြစ်ကို မဆင်ခြင်နိုင်ဘဲ တွေဝေမိုက်မဲမှု (အဝိဇ္ဇာသဝ) ယိုစီးလေ၏။
ကြက်သားဟင်း၊ ဝက်သားဟင်း... စသည့် စားကောင်းသောက်ဖွယ်ကို တွေ့မြင်ရာ၌ ထိုဟင်းလျာတို့ကို စားသောက်လိုမှု၊ အရသာခံလိုမှု၊ မျိုချလိုမှု (ကာမတဏှာ = ကာမာသဝ) များ ယိုစီးလေ၏။ ထိုဟင်းလျာစသည်တို့သည် မိမိဘဝ တည်မြဲရေးအတွက် လိုအပ်သည်ဟု ဘဝအတွက် တပ်မက်မှု (ဘဝတဏှာ = ဘဝါသဝ) ယိုစီးလေ၏။ ထိုဟင်းလျာစသည်တို့ကို ငါပိုင်သည်၊ ငါရသည်၊ ငါ့ဥစ္စာ ဟု...
စာမျက်နှာ-642
သဘော၊ မမြဲသော အနိစ္စသဘောတို့ကို မမြင်နိုင်ဘဲ ပြင်းစွာ တွေဝေမိုက်မဲမှု (အဝိဇ္ဇာသဝ) ယိုစီးလေ၏။
ဤသို့လျှင် အာရုံငါးပါးတို့သည် ဒွါရငါးပေါက်သို့ ရောက်လာတိုင်း အာသဝေါ (အာသဝ) တရားများ ယိုစီးနေကြပုံကို အကျယ်ချဲ့၍ ဆင်ခြင်ရမည်။ ဤသို့ ယိုစီးနေမှုသည် ယခုမှဖြစ်သည်မဟုတ်၊ တစ်ရက်၊ တစ်လ၊ တစ်နှစ်၊ တစ်ဘဝမျှသာ ကြာသေးသည်ဟု မမှတ်လင့်။ အစမထင်သော (အနမတဂ္ဂ) သံသရာမှ စတင်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။ ဤသို့ ကြာမြင့်စွာသော ကာလမှစ၍ အထုံရနေသော အလျဉ်ရနေသော စိမ်ရည်အိုးကြီး (ချဉ်ဖတ်အိုးကြီး) နှင့် တူသောကြောင့် ဤတရားလေးပါးတို့ကို အာသဝေါ (အာသဝ) ဟူ၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
ဩဃ ၄-ပါး
မြစ်များ၊ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများအတွင်း၌ ဝဲကြီးများ ဖြစ်ပေါ်နေတတ်သည်။ ယင်းဝဲကြီးသည် လူသတ္တဝါနှင့် လှေသင်္ဘောများကို အပြင်သို့ ထွက်မရအောင် ပြုလုပ်၍ နောက်ဆုံးတွင် အောက်သို့စုပ်ကာ နှစ်မြှုပ်ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဘေးကြီးဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ဝဲကို ပါဠိဘာသာဖြင့် “ဩဃ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယင်းဝဲဩဃနှင့် တူသောကြောင့် ဩဃဟု အမည်ရသော တရားလေးပါးတို့မှာ—
(၁) ကာမောဃ = ကာမတဏှာ ဝဲ
(၂) ဘဝေါဃ = ဘဝတဏှာ ဝဲ
(၃) ဒိဋ္ဌောဃ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝဲ
(၄) အဝိဇ္ဇောဃ = တွေဝေမိုက်မဲမှု ဝဲ
ကာမတဏှာ ကာမဂုဏ်ဝဲအတွင်း ကျရောက်သွားပါက ရုန်းမထွက်နိုင်ဘဲ တဝဲလည်လည်ဖြစ်၍ နောက်ဆုံးတွင် စုံးစုံးမြုပ်ကာ ပျက်စီးခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့ကြရသည်။ ဘဝတည်မြဲရေးအတွက် ပညာကြိုးစားရခြင်း၊ ဥစ္စာရှာမှီးရခြင်း၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရာထူးအာဏာ တည်မြဲရေးအတွက် ကြိုးပမ်းရခြင်းတည်းဟူသော ဘဝတဏှာဝဲအတွင်း၌ တဝဲလည်လည် မျောပါနေ၍ ရုန်းမထွက်နိုင်ဘဲ စုံးစုံးမြုပ်ကာ မပေါ်လာတော့ချေ။ ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ ဟု ထင်မှတ်ကာ သိမ်းပိုက်မှု ဒိဋ္ဌိအတွင်း ကျရောက်သူသည် ရုန်းမထွက်နိုင်ဘဲ တဝဲလည်လည် မျောပါနေ၍ စုံးစုံးမြုပ်ကာ ပျက်စီးရလေတော့သည်။ မိမိဘဝကိုလည်းကောင်း၊ ကာမဂုဏ်အာရုံတို့ကိုလည်းကောင်း မမြဲခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်း၊ အစိုးမရခြင်းသဘောကို မမြင်နိုင်ဘဲ...
စာမျက်နှာ-643
တွေဝေမိုက်မဲမှု အဝိဇ္ဇာ ဝဲကြီးအတွင်း ကျရောက်နေသူသည်လည်း ထိုဝဲအတွင်းမှာပင် ပျက်စီးရတော့သည်။ ဤသို့ ကာမောဃ စသော ဩဃတရားလေးပါးတို့၏ ဝဲကြီးနှင့် တူပုံကို ဆင်ခြင်ရမည်။
ယောဂ ၄-ပါး
ခွာမရ ခွဲမရအောင် ယှဉ်တွဲပူးကပ်တတ်သော သဘောကို ယောဂ ဟု ခေါ်သည်။ ယောဂလေးပါးတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်—
(၁) ကာမယောဂ = ကာမတဏှာ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု
(၂) ဘဝယောဂ = ဘဝတဏှာ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု
(၃) ဒိဋ္ဌိယောဂ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု
(၄) အဝိဇ္ဇာယောဂ = မိုက်မဲတွေဝေမှု အဝိဇ္ဇာ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု
ကာမတဏှာသည် ကာမဂုဏ်အာရုံမှာ မခွဲနိုင်မခွာရက် အမြဲယှဉ်တွဲပူးကပ်နေသည်။ ဘဝတဏှာသည် ဘဝရပ်တည်ရေး အထောက်အကူပြုပစ္စည်းကို မခွဲနိုင်မခွာရက် အမြဲယှဉ်တွဲပူးကပ်နေသည်။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ ဟု သတ်မှတ်ထားသော ခန္ဓာငါးပါးတည်းဟူသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ မခွဲနိုင်မခွာရက် အမြဲယှဉ်တွဲပူးကပ်နေသည်။ အဝိဇ္ဇာသည် အမှန်ကိုမသိဘဲ မိုက်မဲတွေဝေစွာဖြင့် အာရုံငါးပါးကို အမြဲယှဉ်တွဲပူးကပ်နေသည်။
ဤပြဆိုခဲ့ပြီးသော အာသဝေါတရား လေးပါး၊ ဩဃ လေးပါး၊ ယောဂ လေးပါးတို့မှာ တရားကိုယ်အားဖြင့် တဏှာလောဘ၊ ဒိဋ္ဌိနှင့် မောဟတို့ဖြစ်ကြ၍ တူညီကြသည်။ ယင်းတို့၏ အားစွမ်းသတ္တိ အမျိုးမျိုးရှိပုံကို ပေါ်လွင်စေခြင်းငှာ အမည်သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားခေါ်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။
ဂန္ထ ၄-ပါး
ချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့ခြင်းကို ဂန္ထ ဟု ခေါ်သည်။ ကြိုးတစ်ချောင်းဖြင့် ရစ်ပတ်ရုံမျှ ရစ်ပတ်ထားပါက ပြန်လည်ပြေထွက်သွားနိုင်သည်။ ပြုတ်ထွက်လွတ်ထွက်သွားနိုင်သည်။ ကြိုးကို ချည်လိုက်သည့်အခါ၊ ထုံးလိုက်သည့်အခါကျမှ ရုန်းထွက်၍မရအောင် ခိုင်မြဲစွာ တုပ်နှောင်ပြီး ဖြစ်တော့သည်။ ထို့ကြောင့် ချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့မှု (ဂန္ထ) သည် ခိုင်မြဲသော အနှောင်အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ ယင်းအနှောင်အဖွဲ့ (ဂန္ထ) နှင့် တူသော တရားလေးပါးတို့မှာ—
စာမျက်နှာ-644
(၁) အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ = သူတစ်ပါးပစ္စည်းကို မတရားယူရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းမှု
(၂) ဗျာပါဒကာယဂန္ထ = သူတစ်ပါး ပျက်စီးစေရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းမှု
(၃) သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထ = ခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်ဖြင့် ကိလေသာ စင်ကြယ်သည်ဟု ယူဆမှု
(၄) ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ = ဤလောကကို တန်ခိုးရှင်ကြီးက ဖန်ဆင်းသည် စသော ဤအယူဝါဒသာ မှန်သည်၊ အခြားအယူဝါဒအားလုံး မှားသည်ဟု စွဲလမ်းမှု
ဤတရားလေးပါးသည် သတ္တဝါတို့အား ရုပ်တရားနှင့် နာမ်တရားကို ပူးတွဲချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့ပေးတတ်၏။ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝနှင့် အနာဂတ်ဘဝကို ပူးတွဲချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့ပေးတတ်၏။
အဘိဇ္ဈာအားကြီးသူသည် သူတစ်ပါးပစ္စည်းကို မတရားလုယူရန်၊ လိမ်ညာလှည့်ပတ်ယူရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းလျက် အကုသိုလ်ကံများကို ဆည်းပူးစုဆောင်းနေလေတော့သည်။ ဗျာပါဒအားကြီးသူသည် သူတစ်ပါး ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်း ကြံစည်ကြိုးပမ်းလျက် အကုသိုလ်ကံများကို ဆည်းပူးဆောင်ရွက်နေ၏။ ထိုအကုသိုလ်ကံများသည် သံသရာမှ မလွတ်မြောက်စေရန် ကြီးကျယ်အားကောင်းသော အနှောင်အဖွဲ့ (ဂန္ထ) များ ဖြစ်ကြသည်။
တိတ္ထိတို့၏ အကျင့်
တိတ္ထိတို့သည် ခွေးကို အတုယူ၍ လေးဘက်သွား၏၊ ပြာပုံ၌ ဝပ်၏၊ အဝတ်မစည်း ကိုယ်လုံးတီးနေ၏၊ မြေကြီးပေါ်၌ ပုံကျွေးသော အစာကို လက်ဖြင့်မယူဘဲ ပါးစပ်ဖြင့် ထိုးဟပ်စား၏၊ ကျင်ကြီးကျင်ငယ် အမှုပြုရာ၌ ခွေးကဲ့သို့ပြု၏။ အလားတူပင် နွားအကျင့်ကို အတုယူကျင့်သူသည်လည်း ဦးခေါင်း၌ ချိုတုတပ်လျက် လေးဘက်သွား၏၊ နွားစာကို စား၏၊ နွားကဲ့သို့ မြေကြီးပေါ်၌ လေးဘက်ပစ်လျက် အိပ်၏၊ နွားနှင့်တူအောင် ကျင့်ကြံနေထိုင်၏။ အချို့သော တိတ္ထိများသည် လင်းနို့နှင့်တူအောင် သစ်ပင်၌ ဇောက်ထိုးဆွဲကာ ကျင့်ကြံနေထိုင်ကြ၏။
စာမျက်နှာ-645
ဤသို့ ခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်ကို ကျင့်ရုံမျှဖြင့် ကိလေသာကုန်ခန်း၍ ကိလေသာစင်ကြယ်သော ရဟန္တာများ ဖြစ်ကြလေပြီဟု ကျင့်ကြံသူ တိတ္ထိများအနေဖြင့် ယုံကြည်ယူဆကြသည်။ နောက်လိုက်တပည့်များကလည်း ထိုအတိုင်း ယုံကြည်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ယုံကြည်မှုသည် သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ရန် ကြီးမားသော အနှောင်အဖွဲ့ (ဂန္ထ) ဖြစ်သည်။ ထိုအကျင့်၌ စွဲလမ်းကပ်ငြိ ချည်နှောင်ခံထားကြရသည်။
အချို့သော ပုထုဇဉ်များသည် အသက်ဝိညာဉ် လိပ်ပြာ (အတ္တကောင်၊ ငါကောင်) ရှိသည်၊ ယင်းသည် သေဆုံးပျက်စီးခြင်းမရှိ၊ ထာဝရအမြဲတည်သည်၊ ထာဝရအမြဲတည်နေသော ဖန်ဆင်းရှင် တန်ခိုးရှင်ကြီးရှိသည်ဟု ယူဆယုံကြည်ကြသည် (သဿတဒိဋ္ဌိ )။ အချို့သော ပုထုဇဉ်တို့သည် သတ္တဝါသည် သေလျှင် ပြတ်စဲ၏၊ အတိတ်ဘဝမရှိ၊ အနာဂတ်ဘဝမရှိ၊ ဤပစ္စုပ္ပန်တစ်ဘဝသာ ရှိသည်ဟု ယူဆယုံကြည်ကြသည် (ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ )။
ဤသို့ မိမိတို့ယူဆယုံကြည်ထားသော အယူဝါဒတစ်ခုသာလျှင် မှန်ကန်သည်၊ မိမိအယူဝါဒနှင့် မတူသော အခြားသော အယူဝါဒအားလုံး မှားသည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်လိုက်သည်။ ဤပုဂ္ဂိုလ်သည်လည်း မိမိအယူဝါဒ၌ မိမိဘာသာ ချည်နှောင်ထား၍ သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ချေ။ ဘဝအဆက်ဆက် တစ်ဘဝနှင့် တစ်ဘဝ ချည်နှောင်ထုံးဖွဲ့ထား၍ သံသရာကျင်လည်ရဦးမည် ဖြစ်သည်။
ဥပါဒါန် ၄-ပါး
ဖားသည် မြွေကို မလွတ်တမ်း ကိုက်ခဲထားသကဲ့သို့ ကာမဂုဏ်အာရုံများနှင့် ဒိဋ္ဌိအယူဝါဒများကို ခိုင်မြဲစွာ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းယူငင်တတ်သော တရားများကို ဥပါဒါန် (ဥပါဒါန) ဟု ခေါ်ရသည် (ဥပ + အာ + ဒါန = စွဲမြဲစွာ ပြင်းထန်စွာယူခြင်း)။ ထိုဥပါဒါန်လေးပါးတို့မှာ—
(၁) ကာမုပါဒါန် = ကာမအာရုံတို့၌ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု
(၂) ဒိဋ္ဌုပါဒါန် = အယူဝါဒ၌ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု
(၃) သီလဗ္ဗတုပါဒါန် = ခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်ကို ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု
(၄) အတ္တဝါဒုပါဒါန် = ငါကောင် (အတ္တ) ရှိသည် ဟု ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု
စာမျက်နှာ-646
ကာမဂုဏ်အာရုံငါးပါးတို့၌ မလွှတ်နိုင်အောင် စွဲလမ်းမှုမှာ သိသာထင်ရှားလေပြီ။ သဿတဒိဋ္ဌိ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ အစရှိသော ၆၂-ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒများကို ယုံကြည်သူသည်လည်း မိမိအယူဝါဒကို မစွန့်လွှတ်နိုင်၊ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းနေသည်။ ခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်စသည်ကို ကျင့်သူသည်လည်းကောင်း၊ ထိုသို့ကျင့်သူများအား ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သူ တပည့်သည်လည်းကောင်း ထိုခွေးအကျင့်၊ နွားအကျင့်၊ လင်းနို့အကျင့် စသည်တို့ကို ကျင့်ရုံမျှဖြင့် ကိလေသာမှ စင်ကြယ်သည်ဟု ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းနေကြသည်။
ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်ဟူသော ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် အမြဲတည်သော ငါဖြစ်သည်။ အတ္တဖြစ်သည်ဟု ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းကြသည်။ ဤတရားလေးပါးတို့သည် မစွန့်လွှတ်နိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းသည့်အဆင့်သို့ ရောက်သောအခါ ဥပါဒါန်ဟု အမည်တွင်လေတော့သည်။
နီဝရဏ ၆-ပါး
ဒါန၊ သီလ ကုသိုလ်စိတ်နှင့် ဈာန်သမာဓိ ကုသိုလ်စိတ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ခွင့်မရအောင်၊ မဖြစ်နိုင်အောင် တားဆီးပိတ်ဆို့တတ်သော တရားများကို နီဝရဏ ဟု ခေါ်သည်။ နီဝရဏခြောက်ပါးတို့မှာ—
(၁) ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ = ကာမအလိုဆန္ဒ အတားအဆီး
(၂) ဗျာပါဒနီဝရဏ = အမျက်ဒေါသ အတားအဆီး
(၃) ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ = ထိုင်းမှိုင်းငိုက်မြည်းမှု အတားအဆီး
(၄) ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ = မငြိမ်မသက် လှုပ်ရှားချောက်ချားမှု အတားအဆီး
(၅) ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ = သို့လော သို့လော တွေးတောမှု သံသယအတားအဆီး
(၆) အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ = မိုက်မဲတွေဝေမှု အတားအဆီး တို့ဖြစ်သည်။
ဤနီဝရဏများအကြောင်းကို ဤကျမ်းစာ (ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ (၄၇) ၌ ရှင်းလင်းရေးသားပြီး ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-647
အနုသယ ၇-ပါး
အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ် ဖြစ်တတ်သော တရားများကို အနုသယ ခေါ်၏။ အိမ်ရှင်သည် အလုပ်ကိစ္စရှိ၍ အခြားတစ်နေရာသို့ ခေတ္တခဏ သွားသော်လည်း ကိစ္စပြီးသောအခါ မိမိအိမ်သို့ ပြန်လာ၍ အိမ်မှာအမြဲနေ၏။ ထိုအိမ်သို့ အခြားသူများ ခေတ္တခဏ အလည်အပတ် လာကြသော်လည်း အမြဲမနေ၊ ကိစ္စပြီးစီးပါက ပြန်သွားကြ၏။ အိမ်ရှင်သာလျှင် ထိုအိမ်၌ အမြဲနေ၏။ ထို့အတူ ဤအနုသယတရား ခုနစ်ပါးတို့သည် သတ္တဝါ၏ သန္တာန်၌ အမြဲမပြတ် အဖန်ဖန် ဖြစ်လေ့ဖြစ်ထရှိသောကြောင့် အမြဲကိန်းအောင်းသည် (အနုသယ) ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်းဖြစ်သည်။ မဂ်ဖြင့် မပယ်ရသေးသဖြင့် အကြောင်းတိုက်ဆိုင်လာပါက ဖြစ်ပေါ်ရန် သေချာလှပေသည်။ ထို့ကြောင့် အနုသယကို ဖြစ်ရန်အလာရှိသော စွမ်းအားကြီးသော တရားဟု ဆိုလိုသည်။ ယင်းအနုသယ ခုနစ်ပါးတို့မှာ—
(၁) ကာမရာဂါနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ကာမတဏှာ
(၂) ဘဝရာဂါနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ဘဝတဏှာ
(၃) ပဋိဃာနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော အမျက်ဒေါသ
(၄) မာနာနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော မာန
(၅) ဒိဋ္ဌာနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ဒိဋ္ဌိ
(၆) ဝိစိကိစ္ဆာနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ဝိစိကိစ္ဆာ
(၇) အဝိဇ္ဇာနုသယ = အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော အဝိဇ္ဇာ တို့ဖြစ်သည်။
ဤအနုသယ ခုနစ်ပါးအနက် အမှတ်စဉ် (၁) နှင့် (၂) သည် လောဘစေတသိက် တစ်ခုတည်းသာဖြစ်၍ တရားကိုယ်အားဖြင့် အနုသယ (၆) ပါးသာ ရှိသည်။ ယင်းအနုသယ ခြောက်ပါး၌ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ ဤတရား (၄) ပါး ပေါင်းထည့်ပါက ကိလေသာ (၁၀) ပါး ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤအနုသယ ခုနစ်ပါးတို့ကို ကိလေသာဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်၏။
စာမျက်နှာ-648
သံယောဇဉ် ၁၀-ပါး
ခိုင်မြဲသော နှောင်ကြိုးကို သံယောဇဉ် ဟု ခေါ်သည်။ ဥပမာ-နွားတစ်ကောင်ကို ကြိုးရှည်ရှည်ဖြင့် ချည်ထား၏ (လှန်ထား၏)။ မလိုသည့်အခါ ကြိုးကို လျှော့ပေးထား၏။ နှောင်ကြိုးရှိမှန်း မသိသာချေ။ ကြိုးကို လိုသလို ဆွဲလိုက် ငင်လိုက် တင်းလိုက် လျှော့လိုက် ပြုလုပ်သည်။ ထိုအခါ နှောင်ကြိုးဆွဲငင်ရာသို့ ထိုနွား လိုက်ပါရတော့သည်။ အလားတူပင် သတ္တဝါတို့ကို နှောင်ဖွဲ့ထားသော တရားများကို သံယောဇဉ်ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ သံယောဇဉ် (၁၀) ပါးကို ရေတွက်ရာ၌ သုတ္တန်နည်း၊ အဘိဓမ္မာနည်း ဟူ၍ (၂) မျိုး ကွဲပြားသည်—
သုတ္တန်နည်း,အဘိဓမ္မာနည်း
(၁) ကာမရာဂ သံယောဇဉ်,(၁) ကာမရာဂ သံယောဇဉ်
(၂) ရူပရာဂ သံယောဇဉ်,(၂) ဘဝရာဂ သံယောဇဉ်
(၃) အရူပရာဂ သံယောဇဉ်,(၃) ပဋိဃ သံယောဇဉ်
(၄) ပဋိဃ သံယောဇဉ်,(၄) မာန သံယောဇဉ်
(၅) မာန သံယောဇဉ်,(၅) ဒိဋ္ဌိ သံယောဇဉ်
(၆) ဒိဋ္ဌိ သံယောဇဉ်,(၆) သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇဉ်
(၇) သီလဗ္ဗတပရာမာသသံယောဇဉ်,(၇) ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်
(၈) ဝိစိကိစ္ဆာ သံယောဇဉ်,(၈) ဣဿာ သံယောဇဉ်
(၉) ဥဒ္ဓစ္စ သံယောဇဉ်,(၉) မစ္ဆရိယ သံယောဇဉ်
(၁၀) အဝိဇ္ဇာ သံယောဇဉ်,(၁၀) အဝိဇ္ဇာ သံယောဇဉ်
သုတ္တန်နည်း၌ ရူပရာဂနှင့် အရူပရာဂကို အဘိဓမ္မာနည်း၌ ဘဝရာဂအဖြစ် တစ်ခုတည်း ပေါင်း၍ ပြထားသည်။ တစ်ဖန် သုတ္တန်နည်း၌ ဥဒ္ဓစ္စသံယောဇဉ်ကို အဘိဓမ္မာနည်း၌ ဖြုတ်ပယ်၍ ဣဿာနှင့် မစ္ဆရိယတရား နှစ်ပါးတို့ကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ထားသည်။ ဤတရားများအကြောင်းကို အခြားနေရာများ၌ အသီးသီး ရှင်းပြခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ဤ၌ ထပ်မံ မရေးတော့ပြီ။
စာမျက်နှာ-649
ကိလေသာ ၁၀-ပါး
စိတ်ကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သော ညစ်ညူးစေတတ်သော တရားများကို ကိလေသာ ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ ကိလေသာအညစ်အကြေးများကို ပယ်ရှားနိုင်သောအခါ စိတ်သည် ဖြူစင်သွားသည်။ ထိုစိတ်၏ အညစ်အကြေး (ကိလေသာ) (၁၀) ပါးတို့မှာ—
(၁) လောဘကိလေသာ = လိုချင် တပ်မက်မှု
(၂) ဒေါသကိလေသာ = ပြစ်မှား ဖျက်ဆီးမှု
(၃) မောဟကိလေသာ = မိုက်မဲ တွေဝေမှု
(၄) မာနကိလေသာ = မောက်မာ ဝင့်ကြွားမှု၊ အထင်ကြီးမှု
(၅) ဒိဋ္ဌိကိလေသာ = ငါကောင် အတ္တကောင် ရှိသည်ဟု ယူဆမှု
(၆) ဝိစိကိစ္ဆာကိလေသာ = ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ စသည်တို့၌ သံသယရှိမှု
(၇) ထိနကိလေသာ = စိတ်လေးလံ ထိုင်းမှိုင်းမှု
(၈) ဥဒ္ဓစ္စကိလေသာ = စိတ်ပျံ့လွင့်မှု၊ စိတ်မငြိမ်မသက်မှု
(၉) အဟိရိကကိလေသာ = အရှက်မရှိမှု
(၁၀) အနောတ္တပ္ပကိလေသာ = ပစ္စုပ္ပန် သံသရာဘေးကို မကြောက်မှု
ကိလေသာ အဆင့် သုံးဆင့် ခွဲခြားခြင်း
ကိလေသာဆယ်ပါးတို့ကို—
(၁) ဝီတိက္ကမကိလေသာ
(၂) ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာ
(၃) အနုသယကိလေသာ
ဟူ၍ အဆင့် သုံးဆင့် ခွဲခြား ပြဆိုလေ့ရှိကြသည်။
စာမျက်နှာ-650
ဝီတိက္ကမကိလေသာ
ကာယကံမြောက် ဝစီကံမြောက် ကျူးလွန်မှု ဖြစ်ပွားသော ကိလေသာတို့ကို ဝီတိက္ကမကိလေသာ ဟု ခေါ်၏။ (ဝီတိက္ကမ = ကျူးလွန်ခြင်း) လောဘ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိတို့ကို အခြေခံ၍ သတ်ဖြတ် ညှဉ်းပန်းမှု၊ ခိုးဝှက် လုယက်မှု၊ ကာမဂုဏ်၌ မှားယွင်းမှု၊ လိမ်လည် ပြောဆိုမှု၊ ကုန်းတိုက် ပြောဆိုမှု၊ ဆဲရေး ကြိမ်းမောင်းမှု၊ ပြိန်ဖျင်းစကားပြောဆိုမှုများကို ပြုလုပ်ကျူးလွန်စေသော ကိလေသာတရားဆိုးများကို ဝီတိက္ကမကိလေသာ ဟု ခေါ်၏။ ဤကိလေသာကို သီလစောင့်ထိန်းမှု ကာမာဝစရကုသိုလ်က တဒင်္ဂပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။
ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာ
ကာယကံမြောက် ဝစီကံမြောက် ကျူးလွန်ခြင်း မရှိ၊ မနောကံ စိတ်တွင်း၌သာ ကြံစည်ရုံသာ ကြံစည်စိတ်ကူးခြင်းကို ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာ ဟု ခေါ်၏။ (ပရိ = ထက်ဝန်းကျင် + ဥဋ္ဌာန = ထကြွခြင်း)
ယခင် ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဒုစရိုက်အမှုများကို ပြုလုပ်ရန် ကြံစည်စိတ်ကူးမှု အဆင့်၌သာ ရပ်နေသည့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ စသည်တို့ကို ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာ ဟု ခေါ်၏။ ဤကိလေသာများကို အပ္ပနာသမာဓိ ဟူသော ရူပ အရူပဈာန်ကုသိုလ်က ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်ဖြင့် ပယ်၏။
အနုသယကိလေသာ
အနုသယကိလေသာမှာမူ ကာယကံမြောက် ဝစီကံမြောက် ကျူးလွန်ရန် မဆိုထားဘိ၊ စိတ်ကူးအဆင့်မျှ (မနောကံ အဖြစ်သို့မျှ) မရောက်သေးသော ကိလေသာ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။
ထင်ရှားစေဦးအံ့၊ လောဘ ဒေါသ မာန စသော ကိလေသာတရားများသည် အမြဲတမ်း ဖြစ်နေသည် မဟုတ်။ လောဘဖြစ်ခိုက်၌ ဒေါသ မဖြစ်၊ ဒေါသ ဖြစ်ခိုက်၌ လောဘ မဖြစ်၊ မာန မဖြစ်၊ မာန ဖြစ်ခိုက်၌ ဒိဋ္ဌိမဖြစ်၊ ဒိဋ္ဌိဖြစ်ခိုက်၌ မာန မဖြစ်။ ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်တို့ အိပ်မောကျနေစဉ် အခိုက်၌ လောဘလည်း မဖြစ်၊ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိ စသည်တို့လည်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိချေ။ အလားတူပင် ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ရောက်နေသော ဗြဟ္မာကြီးများမှာ သူ၏သက်တမ်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာငါးရာ ကမ္ဘာတစ်ထောင်ကြာအောင် ကာမရာဂ မဖြစ်ချေ၊ ဒေါသ မဖြစ်ချေ၊ ဗြဟ္မာ့ဘုံသည် ထိုကာမရာဂနှင့် ဒေါသတို့ ဖြစ်ရာဘုံဌာန မဟုတ်သောကြောင့်တည်း။
စာမျက်နှာ-651
သို့ရာတွင် ထိုအိပ်ပျော်နေသူမှာ လောဘ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိ စသည်တို့ ကင်းစင်ပြီလော၊ မရှိတော့ပြီလော၊ တစ်ချိန်ချိန်မှာ မဖြစ်တော့ပြီလော၊ ရူပ အရူပဗြဟ္မာကြီးများမှာ ကာမရာဂနှင့် ဒေါသတရားများ အပြီးအပိုင် ကင်းစင်ပြီလော၊ နောင်တစ်ချိန်ချိန်မှာ မဖြစ်တော့ပြီလော ဟု မေးငြားအံ့၊ မပယ်ရသေးသဖြင့် ထိုလောဘ စသည်တို့ ရှိသေးသည်ဟု ဖြေဆိုရမည်။ အကြောင်းညီညွတ်ပါက ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာအစဉ် (သန္တာန်) ၌ ထိုလောဘ ဒေါသ စသည်တို့ ဖြစ်ကြလိမ့်ဦးမည်ဖြစ်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မှာ လောဘ ဒေါသ စသည်တို့ ရှိသေးသည်ဟု မှတ်ရမည်။
ထိုကဲ့သို့ အကြောင်းညီညွတ်လျှင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အကုသိုလ်တရားများကို အနုသယကိလေသာ ဟု ခေါ်ပါက ကိလေသာဟု အမည်မခံရသော ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယ၊ ကုက္ကုစ္စနှင့် မိဒ္ဓစေတသိက်တို့ကိုမူ အဘယ့်ကြောင့် အနုသယကိလေသာ ဟု မခေါ်ဆိုရသနည်း။ ယင်း ဣဿာ စသော တရားလေးပါးတို့သည် ရံခါရံခါသာ ဖြစ်သည်။ အမြဲတစေ ကြိမ်ဖန်များစွာ ဖြစ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် အနုသယကိလေသာ ဟု မခေါ်ထိုက်ချေ။
အနုသယကိလေသာ၌ ဥပါဒ် ဌီ ဘင် ရှိသလော
အနုသယကိလေသာ၌ ပစ္စုပ္ပန်အဖြစ်သို့ ရောက်လာပါက ဥပါဒ် ဌီ ဘင်ဟူသော ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ယင်းသည် စိတ္တသမ္ပယုတ္တဓမ္မ ဖြစ်၍ စိတ်နှင့်ယှဉ်တွဲလျက် ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း ရှိသည်ဟု ကထာဝတ္ထုပါဠိတော်၌ ပြဆိုထား၏။ သတ္တဝါ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ နာမ်ရုပ်အစဉ် (နာမကာယသန္တတိ) ဖြစ်စဉ်ကြီး၌ ကာမရာဂါနုသယ စသော အနုသယကိလေသာတို့သည် မပယ်ရသေးသည်ဖြစ်၍ တစ်ချိန်ချိန် တစ်ခါခါတွင် ဖြစ်ပေါ်လာဦးမည် ဖြစ်ခွင့်ရှိသေးသည်ဟု ဆိုရမည်။
လူတစ်ဦးသည် မိမိငွေများကို ဘဏ်၌ အပ်ထား၏၊ သူတစ်ပါးထံ ချေးငှားအကြွေးပေးထား၏၊ ထိုသူမှာ လက်ထဲ၌ ငွေ လုံးဝ မရှိချေ။ ထိုသို့ လက်ထဲ၌ ငွေမရှိသည့်အတွက် ထိုသူကို ငွေမရှိသူ ဟု မခေါ်ဆိုနိုင်၊ လိုချင်သည့်အချိန် ငွေရလာနိုင်သောကြောင့် ငွေရှိသူဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုရပေလိမ့်မည်။
ဤအနုသယကိလေသာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အနုသယကိလေသာမှာ ဥပါဒ် ဌီ ဘင် မရှိသေး၊ မဖြစ်သေးခြင်းသည် ငုပ်လျှိုးနေသော စွမ်းသတ္တိ ဖြစ်သည် ဟု သဿတဝါဒ အတွေးအခေါ်သို့ ရောက်ရှိသွားတတ်သည်။ အနုသယကိလေသာသည် အခြားသော စေတသိက်များနည်းတူသာလျှင် ဧကုပ္ပါဒ၊ ဧကနိရောဓ၊ ဧကာလမ္ဗဏ ဖြစ်သည် ဟု သတိပြုသင့်ကြပေသည်။
စာမျက်နှာ-652
အခန်း (၁၅) ဗောဓိပက္ခိယတရား (၃၇) ပါး
အရိယာမဂ် ရရာရကြောင်း ဝိပဿနာဘာဝနာပွားနည်းများ အကြောင်းနှင့် အရိယာမဂ်ဖြစ်ပေါ်ပုံများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့လေပြီ။ ယခုအခါ ယင်းအရိယာမဂ်၏ ရှေ့တော်ပြေး ဖြစ်ပေါ်လာမည့် တရားများ၊ ယင်းအရိယာမဂ်၏ အဖော်အပေါင်းအသင်းများကို ပြဆိုပါဦးအံ့။
အရိယာမဂ်၏ ဘက်တော်သား အရိယာမဂ်၏ အဖော်များ၊ အပေါင်းအသင်းများကို ဗောဓိပက္ခိယတရား ဟု ခေါ်ရ၏။ (ဗောဓိ = အရိယာမဂ်ဉာဏ် + ပက္ခိယ = အပေါင်းအဖော်များ၊ ဘက်တော်သားများ) ယင်း ဗောဓိပက္ခိယ တရားများမှာ အောက်ပါအတိုင်း (၃၇) ပါးရှိ၏—
(၁) သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး
(၂) သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး
(၃) ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး
(၄) ဣန္ဒြေ ၅-ပါး
(၅) ဗိုလ် ၅-ပါး
(၆) ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး
(၇) မဂ္ဂင် ၈-ပါး
စုစုပေါင်း ၃၇-ပါး
သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး
အမြဲဆင်ခြင် အောက်မေ့မှုကို သတိဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသတိ၏ တည်ရာအာရုံကို သတိပဋ္ဌာန = သတိပဋ္ဌာန် ဟု ခေါ်သည်။ (သတိ = ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု + ပဋ္ဌာန = တည်ရာအာရုံ) သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့မှာ—
(၁) ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် = ထွက်သက်ဝင်သက်၊ ဆံပင်စသော ကာယကို ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ခြင်း
(၂) ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် = ခံစားမှု ဝေဒနာတို့ကို ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ခြင်း
စာမျက်နှာ-653
(၃) စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် = စိတ်၏ မမြဲခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းကို ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ခြင်း
(၄) ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် = သညာ သင်္ခါရတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ခြင်း
ယင်းသတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ဆင်ခြင်ပွားများအားထုတ်နည်းကို ပြဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
သမ္မပ္ပဓာန် ၄-ပါး
မှန်ကန်စွာ အားထုတ်ခြင်းကို သမ္မပ္ပဓာန် ဟု ခေါ်သည်။ (သမ္မ = မှန်ကန်သော + ပဓာန = အားထုတ်ခြင်း) သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါးတို့မှာ—
(၁) ဖြစ်ဖူးပြီးသော အကုသိုလ်အမှုတို့ကို နောင်တစ်ဖန် မပြုလုပ်မိစေရန် အားထုတ်၍ စောင့်စည်းခြင်း
(၂) မဖြစ်ဖူးသေးသော အကုသိုလ်အမှုတို့ကို အသစ်တစ်ဖန် မပြုလုပ်မိစေရန် အားထုတ်၍ စောင့်စည်းခြင်း
(၃) မဖြစ်ဖူးသေးသော ကုသိုလ်အမှုတို့ကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ အားထုတ်ခြင်း
(၄) ဖြစ်ဖူးပြီးသော ကုသိုလ်အမှုတို့ကို တိုးပွားများပြားစေရန် ထပ်ကာထပ်ကာ အားထုတ်ခြင်း တို့ဖြစ်ကြသည်။
ယင်းသမ္မပ္ပဓာန်လေးပါးတို့သည် တရားကိုယ်အားဖြင့် ဝီရိယစေတသိက် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။
အကုသိုလ်တရားများ မဖြစ်အောင် အားထုတ်ခြင်းဆိုသည်မှာ အကုသိုလ်မှု မပြုမိအောင် စောင့်စည်းခြင်း၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတို့၌ စိတ်ဓာတ်အင်အား ခိုင်မာစွာ ထားရှိမှုဖြစ်သည်။
ပျင်းရိခြင်းသည် ဝီရိယ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သည်။ ပျင်းရိသူမှာ ဝီရိယမဖြစ်နိုင်။ စွမ်းအားကြီးမားသော ကုသိုလ်ဝီရိယကို သမ္မပ္ပဓာန်ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ သမ္မပ္ပဓာန်အမည်ရသော ကုသိုလ်ဝီရိယဓာတ် အားကောင်းလာပါက အလုပ်မအားလပ်မှု၊ အိပ်ချင်မှု၊ အိပ်ရေးမဝမှု၊ ကိုယ်ကာယ နွမ်းနယ်မှု စသော အကြောင်းပြချက်များကို လုံးဝလက်မခံဘဲ အချိန်မှန်မှန် ဘုရားရှိခိုးနိုင်သည်။ ဘုရားကို ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး အချိန်မှန်မှန် ဆက်ကပ်နိုင်သည်။
စာမျက်နှာ-654
အိပ်ရာဝင် အိပ်ရာက ရတနာသုံးပါးဝတ်၊ မိဘဝတ်၊ ဆရာဝတ်များကို ပြုလုပ်ရန် ဝန်မလေးချေ။ ထိုမှတစ်ဆင့်တက်၍ သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာများ လုံ့လကြိုးကုတ် အားထုတ်မှု ပြုလုပ်နိုင်တော့သည်။
သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ မရှိပါက ဖော်ပြပါ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာကုသိုလ် အမှုများ ပြုလုပ်ရန် တွန့်ဆုတ်နေမည်။ အကြောင်းအမျိုးမျိုးပြလျက် အချိန်ရွှေ့နေပေလိမ့်မည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်မှာ သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ မဖြစ်ပေါ်သေး၊ ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇-ပါး၌ အကျုံးဝင်သော သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ လေးမျိုး မဖြစ်သေးဟု မှတ်ယူရမည်။
ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး
လိုအပ်သော အလုပ်ကိစ္စ လုပ်ငန်းဆောင်တာ ပြီးမြောက်မှုကို ဣဒ္ဓိ ဟု ခေါ်သည်။
သာမန်လူသားတို့ မဆောင်ရွက်နိုင်သော ထူးဆန်းအံ့ဩဖွယ် အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်မှုကို မြန်မာလို “တန်ခိုး”၊ ပါဠိလို “ဣဒ္ဓိ” ဟု ခေါ်သည်။ ယင်း တန်ခိုး ဣဒ္ဓိတို့ကို ဣဒ္ဓိဝိဓ အဘိညာဉ် အခန်း၌ ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
တန်ခိုး (ဣဒ္ဓိ) ၏ အခြေခံတရားများကို ဣဒ္ဓိပါဒ် ဟု ခေါ်ကြသည်။ (ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ပါဒ = အခြေခံ) ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့မှာ—
(၁) ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ် = တောင့်တမှု ဆန္ဒ
(၂) ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ် = အားထုတ်မှု ဝီရိယ
(၃) စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ် = သိမှု စိတ်
(၄) ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ် = ဉာဏ်ပညာ တို့ဖြစ်သည်။
ဤတရားလေးပါးတို့သည် တန်ခိုးဣဒ္ဓိကို ရရှိနိုင်ရန် ပွားများရမည့် အခြေခံတရားများ ဖြစ်ကြသည်။
ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာကုသိုလ်အမှု ပြုလိုသောဆန္ဒကို ပြင်းထန်စေရမည်၊ အားကြီးစေရမည်။ ဝိပဿနာတရား ရှုမြင်လိုသောဆန္ဒ၊ ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ် ရလိုသောဆန္ဒ၊ နိဗ္ဗာန်ကို ရောက်လိုရလိုသော ဆန္ဒ ပြင်းပြရမည်။ ဆန္ဒပြင်းပြ ဆန္ဒအားကောင်းမှသာလျှင် တန်ခိုး၏အခြေခံ ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ် ဖြစ်နိုင်၏။ ထို့ကြောင့်
စာမျက်နှာ-655
ကုသိုလ်ဆန္ဒကို အားပေးအားမြှောက် ပြုရမည်။ ကုသိုလ်ဆန္ဒ ထက်သန်အောင် ကြောင့်ကြစိုက်ရမည်။ အားထုတ်ရမည်။
ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ်အမှု ပြုလုပ်ရန် အင်အားကောင်းသော လုံ့လဝီရိယသည် ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ် မည်၏။ အကြောင်းပြချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကုသိုလ်အမှု မပြုနိုင်ရန် တားဆီးနှောင့်ယှက် ဟန့်တားတတ်သော ပျင်းရိမှုကို နှိမ်နင်းလွှမ်းမိုးနိုင်သော ဝီရိယသည် ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ် မည်၏။
ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကုသိုလ်အမှုများ ပြုလုပ်ရန် စိတ်ထက်သန်မှု၊ စိတ်တက်ကြွမှု၊ စိတ်အားကောင်းမှုသည် စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ် မည်၏။
သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာအမှုတို့ကို အကျိုးအပြစ် ခွဲခြမ်းဝေဖန် သိတတ်သော စွမ်းအားကြီးမားသော ဉာဏ်ပညာသည် ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ် မည်၏။ ဆန္ဒသည်လည်းကောင်း၊ ဝီရိယသည်လည်းကောင်း၊ စိတ်သည်လည်းကောင်း၊ ပညာဉာဏ်သည်လည်းကောင်း ဤတရားလေးပါးတို့ ထုထည်ကြီးမား စွမ်းအားထက်မြက်လာသောအခါ သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ အားထုတ်မှုများသည် စိတ်ထင်တိုင်း ပေါက်ရောက် အောင်မြင်လေတော့သည်။ တန်ခိုးကြီးမားလာတော့သည်။
ဣန္ဒြေ ၅-ပါး
အစိုးရသော သဘောကို ဣန္ဒြေ ဟု ခေါ်သည်။ အစိုးရသူသည် အခြားသူတို့ကို မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်၏။ မိမိနှင့် ဖြစ်ဖော်ဖြစ်ဖက်၊ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားအပေါင်းတို့ကို မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်၏။ ထို တရားအပေါင်းတို့ကို လွှမ်းမိုးနိုင်၏။ (ဣန္ဒြိယ = ဣန္ဒြေ = အစိုးရခြင်း၊ လွှမ်းမိုးခြင်း၊ အလိုသို့ လိုက်စေနိုင်ခြင်း)
ဣန္ဒြေ အမည်ရသော ဗောဓိပက္ခိယတရား ငါးပါးတို့မှာ—
(၁) သဒ္ဓိန္ဒြေ = ယုံကြည်မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း
(၂) ဝီရိယိန္ဒြေ = အားထုတ်မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း
(၃) သတိန္ဒြေ = ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း
(၄) သမာဓိန္ဒြေ = တည်ကြည်မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း
(၅) ပညိန္ဒြေ = ဉာဏ်ပညာ၌ ပိုင်စိုးခြင်း တို့ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-656
ဝိပဿနာဘာဝနာကို ပြင်းထန်သော သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယဖြင့် အားထုတ်၍ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးဖြင့် အားပေးချီးမြှောက် ထောက်ပံ့လာသောအခါ ယုံကြည်မှု သဒ္ဓါတရားသည် အင်အားကြီးမား အစွမ်းထက်မြက်လာ၍ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားများကို လွှမ်းမိုးပိုင်စိုးလာ၏။ အားထုတ်မှု ဝီရိယဓာတ်သည်လည်း စွမ်းအားထက်မြက်လာ၍ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားများကို လွှမ်းမိုးပိုင်စိုးလာ၏။ ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု သတိသည်လည်း အင်အားကြီးမား အစွမ်းထက်မြက်လာ၍ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးပိုင်စိုးလာ၏။ တည်ကြည်မှု သမာဓိသည်လည်း အင်အားကြီးမား အစွမ်းထက်မြက်လာ၍ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားများကို လွှမ်းမိုးပိုင်စိုးလာ၏။ ထိုးထွင်းသိမြင်မှု ဉာဏ်ပညာသည်လည်း အင်အားကြီးမား အစွမ်းထက်မြက်လာ၍ ယှဉ်ဖော်ယှဉ်ဖက် တရားတို့ကို လွှမ်းမိုးပိုင်စိုးလာ၏။ ဤ ဣန္ဒြေ ငါးပါးတို့သည် မိမိတို့ အလုပ်ကိစ္စကို အစိုးတရ ဖြစ်လာသောအခါ ရှေ့တစ်ဆင့်ဖြစ်သော ဗိုလ် အဖြစ်သို့ တက်လှမ်းလေတော့သည်။
ဗိုလ် ၅-ပါး
အင်အား ကြီးမားခြင်း၊ စွမ်းအား ကောင်းခြင်း၊ အကြီးအမှူးပြု၍ ခေါင်းဆောင်နိုင်ခြင်းကို ဗိုလ် ဟု ခေါ်သည်။ (ဗလ = ဗိုလ် = စွမ်းအား၊ ခွန်အား)
ဗိုလ်အမည်ခံနိုင်သော ဗောဓိပက္ခိယတရား ငါးပါးတို့မှာ—
(၁) သဒ္ဓါဗိုလ် = ယုံကြည်မှု ဗိုလ်
(၂) ဝီရိယဗိုလ် = အားထုတ်မှု ဗိုလ်
(၃) သတိဗိုလ် = ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု ဗိုလ်
(၄) သမာဓိဗိုလ် = တည်ကြည်မှု ဗိုလ်
(၅) ပညာဗိုလ် = ဉာဏ်ပညာ ဗိုလ် တို့ဖြစ်သည်။
သတိပဋ္ဌာန်တရား လေးပါးတို့ကို သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယဖြင့် ဣဒ္ဓိပါဒ်မြောက်အောင် ပွားများအားထုတ်လာသည့်အခါ ဣန္ဒြေငါးပါးတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ယင်း ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် ပိုမိုရင့်ကျက် စွမ်းအားထက်မြက်လာသောအခါ ဗိုလ်အမည်ခံလျက် ကုသိုလ်တရား အသင်းအပင်း ကုသိုလ်အုပ်စုကို အကြီးအကဲ ဗိုလ်လုပ်၍ အကုသိုလ်ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတိုက်ခိုက် ဖျက်ဆီးနိုင်လေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-657
မဂ်ဉာဏ်ကို ဗောဓိ ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းတရားတို့ကို ဗောဇ္ဈင်္ဂ (ဗောဇ္ဈင်) ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ (ဗောဇ္ဈင်္ဂ = ဗောဓိ + အင်္ဂ = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းတရား)
ထို ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး တရားတို့မှာ—
(၁) သတိသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု
(၂) ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဉာဏ်ပညာ
(၃) ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော အားထုတ်မှု
(၄) ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော နှစ်သက်ကြည်နူးမှု
(၅) ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ငြိမ်းချမ်းမှု
(၆) သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော တည်ကြည်မှု
(၇) ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော အလယ်အလတ် တည့်မတ်မှု တို့ဖြစ်သည်။
ဤ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပွားများနည်းတို့ကို ရှေ့၌ ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတရားတို့သည် အရိယာမဂ်၏ ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ နေမထွက်မီ အရှေ့လောကဓာတ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အရုဏ်ရောင်သည် နေထွက်ရန် ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့သည် အရိယာမဂ်၏ ရှေ့ပြေး ပုဗ္ဗနိမိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။
မဂ္ဂင် ၈-ပါး
လမ်းခရီးကို မဂ္ဂ ဟု ခေါ်သည်။ ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့သည် နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးရှုရောက်စေတတ်သောကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ သွားသော လမ်းကြောင်းမည်၏။
စာမျက်နှာ-658
ထိုနိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းလမ်း၏ အစိတ်အပိုင်းရှစ်ပါးကို ပေါင်းစပ်လျက် မဂ္ဂင် ဟု ခေါ်ဆိုရသည်။ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးတို့မှာ—
(၁) သမ္မာဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်
(၂) သမ္မာသင်္ကပ္ပ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော အကြံအစည်
(၃) သမ္မာဝါစာ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော စကား
(၄) သမ္မာကမ္မန္တ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော အလုပ်
(၅) သမ္မာအာဇီဝ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု
(၆) သမ္မာဝါယာမ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု လုံ့လဝီရိယ
(၇) သမ္မာသတိ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု သတိ
(၈) သမ္မာသမာဓိ မဂ္ဂင် = မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု သမာဓိ တို့ဖြစ်သည်။
ဤမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဤကျမ်းစာအုပ် (ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ (၅၃၇) ၌ ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။
အရိယာမဂ် မဖြစ်မီ ရှေ့အဖို့၌ လောကီကုသိုလ်စိတ်များ ဖြစ်သောအခါ၌လည်း ဤသမ္မာဒိဋ္ဌိ စသော မဂ္ဂင်တရားများ အတူတကွ ဖြစ်ပေါ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းကို လောကီမဂ်၊ သို့မဟုတ် ပုဗ္ဗဘာဂမဂ် ဟု ခေါ်ရသည်။
ဝိပဿနာရှုမြင် ဆင်ခြင် ပွားများသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမာဝစရ ကုသိုလ်စိတ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ဝိပဿနာရှုခိုက်၌ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ ဟူသော သီလမဂ္ဂင်သုံးပါး မဖြစ်နိုင်။ ယင်းသီလမဂ္ဂင်သုံးပါးသည် လောကီစိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲခိုက် မလွန်ကျူးအပ်သော ဝတ္ထုကို အာရုံပြုသည်။ ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတို့ကို အာရုံမပြုနိုင်သောကြောင့် လောကီကုသိုလ်စိတ်ဖြင့် ဝိပဿနာရှုခိုက်၌ သီလမဂ္ဂင်များ ပါဝင်ခြင်းမရှိ။ ကျန်မဂ္ဂင် ၅ ပါးသာ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်။ ထိုသို့ မဂ္ဂင်ငါးပါးသာရှိသဖြင့် ပုဗ္ဗဘာဂမဂ်ကို ပဉ္စကမဂ် ဟု ခေါ်ရသည်။
ထို့ကြောင့် မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများအားထုတ်ရာတွင် အရိယာမဂ်ကို မရမီ ရှေ့အဖို့၌ မဂ္ဂင်ငါးပါးကိုသာ ပွားများအားထုတ်နိုင်ကြသည်။ လောကုတ္တရာမဂ် အခိုက်အတန့်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မူ အကုသိုလ်တရားတို့ကို သမုစ္ဆေဒဝိရတီဖြင့် အကြွင်းမဲ့ပယ်သတ်ခြင်းဖြစ်၍ ဝိရတီသုံးပါးဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော သီလမဂ္ဂင်သုံးပါးသည် အတူတကွ ပါဝင်လာ၍ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အပြည့်အစုံ ဖြစ်လေတော့သည်။
စာမျက်နှာ-659
အခန်း (၁၆) အာစရိယဝါဒများ
လယ်တီနည်း
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝိပဿနာရှုနည်းများ တိုးတက်ထွန်းကားလျက် ရှိသည်။ ရှေးယခင်က ဝိပဿနာတရားကို ဓုတင်ဆောင် တောရဆောက်တည်သော ရဟန်းတော်များသာလျှင် အားထုတ်သင့် အားထုတ်ထိုက်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအယူအဆမှာ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး လက်ထက်၌ ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာတရားများကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တော်နှင့်အညီ သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရှုမှတ် ပွားများအားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။ ကိုယ်တိုင် ရှုမှတ်တော်မူခဲ့သည့် ကျင့်စဉ်များ၊ တွေ့ရှိချက်များကို အခြေခံ၍ အာနာပါနဒီပနီ၊ ဝိပဿနာဒီပနီ၊ ဘာဝနာဒီပနီ၊ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း စသော ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းစာများကို ရေးသားဖြန့်ချိတော်မူခဲ့သည်။
ဝိပဿနာအားထုတ်မှု၏ အကျိုးတရားအဖြစ် ရရှိတွေ့ထိ ခံစားချက်များကို အခြေတည်၍ သမ္မာဒိဋ္ဌိဒီပနီ၊ ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီ၊ မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီ၊ စတုသစ္စဒီပနီ စသော ကျမ်းများတွင် ဝိပဿနာ အကျင့်လမ်းခရီးတစ်လျှောက်၌ အတွေ့အကြုံများကို ရေးသားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဘုရားဟော ပါဠိတော်နှင့် အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာလာ သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာတို့ကို အစုံအစေ့ အားထုတ်တော်မူခဲ့ဟန်ရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ဆရာတော်ကြီး၏ ကျမ်းများ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းလေးဆယ်နှင့် သတိပဋ္ဌာန် ရှုမှတ်နည်းများ အပြည့်အစုံ ပါရှိနေသည်ကို တွေ့ရှိရပေသည်။ ထို့ကြောင့် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်နည်းသည် ပိဋကတ်သုံးပုံ ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာတစ်ခုလုံးကို ရည်ညွှန်းရမည်ဖြစ်သည်။ အာနာပါနနည်း တစ်နည်းတည်း၊ သို့မဟုတ် ၃၂-ကောဋ္ဌာသ ရှုနည်းတစ်နည်းတည်းကိုသာ ပြဆိုခြင်းမဟုတ်။ ဤလက်စွဲကျမ်း ဒုတိယတွဲ၌လည်း လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်နည်းများကို အတတ်နိုင်ဆုံး ပြည့်စုံစွာ ဖော်ပြထားပါသည်။
စာမျက်နှာ-660
စွန်းလွန်းနည်း
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဝိပဿနာဒီပနီ စသော ကျမ်းစာများကို ကြည့်ရှု၍ ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ရာမှ မြင်းခြံမြို့အနီး၊ စွန်းလွန်းဂူကျောင်းဆရာတော် သည် ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အာနာပါန (ဝင်သက် ထွက်သက်) ရှုမှတ်ခြင်းကို ရှေးဦးပထမ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရှူသွင်း ရှူထုတ်နည်းကို ကျင့်သုံးသည်။ အားရှိအားကုန် အသက်ရှူရှိုက်မှုကို ရှည်ရှည်ရှုရှိုက်ခြင်း၊ ထိုထိုရှူရှိုက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ရသည်။ “ရှူး-ရှဲ-ရှူး-ရှဲ” ဟူသော ဝင်လေ ထွက်လေအသံမှာ လွှစင်၌ လူသမားများ လွှဆွဲသံကဲ့သို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်။ ထိုသို့ ပြင်းထန်စွာ ရှူရှိုက်မှု နာရီဝက်၊ တစ်နာရီ ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ အသက်ရှူရှိုက်မှုကို ဖြည်းညှင်းညင်သာစွာ ဖြစ်အောင် ထိန်းချုပ်ရှူရှိုက်သည်။ ထိုအခါ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံး ပေါ့ပါးသွက်လက်နေ၍ တရရဖြစ်ပေါ်လှုပ်ရှားနေသော ဝါယောဓာတ်များ၊ တေဇောဓာတ်များကို ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း အနိစ္စလက္ခဏာ စသည်ဖြင့် ရှုမှတ်ရသည်။ ခံ၍ကောင်းသော သုခဝေဒနာ၊ အခံရခက်သော ဒုက္ခဝေဒနာများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ထိုအခါ ယင်းဝေဒနာများကို မျက်ခြည်မပြတ် ဖြစ်ပျက်သဘော ရှုမှတ်ရသည်။ ဝေဒနာများ မဆုံးမချင်း နောက်မှလိုက်၍ ရှုမှတ်ရမည်။ ဝေဒနာကုန်ဆုံးအောင် ရှုမှတ်ရမည်။
ဤကဲ့သို့ အာနာပါန ဝင်သက်ထွက်သက်ကို ပြင်းထန်စွာ ရှူရှိုက်မှုသည် သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယကို ထူထောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ဝီရိယ အားကောင်းလာသောအခါ ကာမစ္ဆန္ဒ နီဝရဏ စသော နီဝရဏတရားများ ကင်းကွာ၍ ဧကဂ္ဂတာသမာဓိနှင့် ဉာဏ်ပညာ ကြည်လင်ထက်မြက်လာသည်။ ထိုသမာဓိ အခြေခံသော ဉာဏ်ပညာဖြင့် ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ပျက်မှု၊ ဝေဒနာတို့၏ ဖြစ်ပျက်မှုကို ဆင်ခြင်သောနည်း ဖြစ်သည်။
သဲအင်းဂူနည်း
မှော်ဘီမြို့အနီးရှိ သဲအင်းဂူကျောင်းဆရာတော် ၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်နည်းကို သဲအင်းဂူနည်းဟု ခေါ်ကြသည်။ သဲအင်းဂူနည်းမှာ စွန်းလွန်းနည်းကိုပင် ဆက်လက်အမွေခံသည်။ သို့ရာတွင် အသက်ရှူရှိုက်မှုကို စွန်းလွန်းနည်းလောက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် မရှူရှိုက်ရဘဲ သင့်တော်ရုံမျှသာ ရှူရှိုက်၍ ဝင်လေထွက်လေကို ရှုမှတ်ရသည်။ နာရီဝက်၊ တစ်နာရီ ကြာသောအခါ တည်ကြည်မှု သမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်၌ ဝေဒနာများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို တွေ့မြင်လာရသည်။ ထိုအခါ အာနာပါနအာရုံမှ ဝေဒနာသို့ ပြောင်းလဲအာရုံပြု၍ ဝေဒနာကို ရှုမှတ်ရသည်။ ဝေဒနာနောက်မှ လိုက်၍ ဝေဒနာ ကုန်ဆုံးသည်အထိ ရှုမှတ်ရသည်။
စာမျက်နှာ-661
ထို့ပြင် အာနာပါန ရှုမှတ်၍ သမာဓိ ရလာသောအခါ တရားပြဆရာက ယောဂီများအား ခန္ဓာကိုယ်ကြီး၏ ရွံရှာစက်ဆုပ်ဖွယ် အသုဘများ၊ မိမိကိုယ်တိုင် သေဆုံး၊ ဖူးရောင်၊ ပုပ်ပွ၊ လောက်တဖွားဖွားကျ၊ အရိုးကျဲကျဲ၊ အခြင်ကျဲကျဲ ဖရိုဖရဲ ဖြစ်သွားပုံကို ရှုမှတ်စေသည်။ ထို့နောက် ငရဲပြည်၌ ဆင်းရဲဒုက္ခခံစားနေရပုံ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့ ချမ်းသာသုခခံစားနေရပုံကို တရားပြဆရာက ရှင်းလင်းပြောပြ၍ အာရုံပြုရှုမှတ်စေသည်။
ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ယင်းအာရုံနိမိတ်များကို ကိုယ်တိုင်ဖြစ်နေရသကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်တွေ့နေရသကဲ့သို့ မှတ်ထင်လေသည်။ ထို့နောက် တွေ့မြင်ရပြီးသော အာရုံအလုံးစုံတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ ရှုမှတ်စေသည်။ (စွန်းလွန်းနည်းနှင့် သဲအင်းဂူနည်းကို ဤကျမ်းစာအုပ် (ဒုတိယတွဲ) စာမျက်နှာ ၂၂၄ မှ ၂၃၂ အထိ ဖော်ပြထားပြီး ဖြစ်သည်။)
မူလမင်းကွန်းဇေတဝန်နည်း
သထုံမြို့အနီး မင်းကွန်းဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် ၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ဆရာတော်ကြီးသည် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တော်လာ ဣရိယာပုထ်လေးပါး သတိပဋ္ဌာန်ရှုမှတ်နည်းကို အထူးပြု၍ ရှုမှတ်တော်မူသည်။ စင်္ကြံသွားရာ၌ “ဘယ်လှမ်းတယ်၊ ညာလှမ်းတယ်” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တစ်လှမ်းချင်းကို “ကြွ၊ လှမ်း၊ ချ” ဟူ၍ သုံးချက်ခွဲခြား ရှုမှတ်ခြင်း၊ ထို့ထက် အသေးစိတ်၍ “ကြွ၊ ဆွဲ၊ လှမ်း၊ လွှတ်၊ ချ၊ နင်း” ဟူ၍ ခြောက်ပိုင်းခွဲခြား ရှုမှတ်ခြင်း၊ ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုများကို ရှုမှတ်ခြင်းဟူ၍ ဣရိယာပထပဗ္ဗကို အထူးဝိသေသပြု၍ ရှုမှတ်တော်မူသည်။ ထိုသို့ရှုမှတ်ရာ၌ ရှေးဦးစွာ အနိစ္စလက္ခဏာ၊ ဒုက္ခလက္ခဏာ၊ အနတ္တလက္ခဏာသို့ မတင်သေးဘဲ သွားလျှင် သွားမှန်းသိ၊ ထိုင်လျှင် ထိုင်မှန်းသိ၊ ကွေးလျှင် ကွေးမှန်းသိ၊ ဆန့်လျှင် ဆန့်မှန်းသိ ဟူ၍ ရှေးဦးစွာ ရှုမှတ်မှု မှတ်သားမှုကို ပြုရမည်။ ရှုမှတ်မှု အရှိန်ရလာသည့်အခါ အနိစ္စလက္ခဏာ စသည်များ အလိုအလျောက် သိမြင်လာလိမ့်မည်ဟု ညွှန်ပြတော်မူခဲ့သည်။ ဤ ဣရိယာပထပဗ္ဗ သတိပဋ္ဌာန် ရှုနည်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မူလမင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီးလက်ထက်၌ အငြင်းအခုံ ပြဿနာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။
သို့ရာတွင် မူလမင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့် မဟာစည်ဆရာတော် လက်ထက်၌ စာပေကျမ်းဂန်များနှင့် ညှိနှိုင်း ရေးသား ရှင်းလင်းတော်မူရာ ထိုသတိပဋ္ဌာန်နည်းကို ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိ အားလုံးတို့ လက်ခံလာခဲ့ကြလေသည်။
စာမျက်နှာ-662
မဟာစည်နည်း
မဟာစည်ဆရာတော် သည် မူလမင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သတိပဋ္ဌာန် ရှုမှတ်နည်းကို ဆက်လက်အမွေခံတော်မူသည်။ ကိုယ်ကာယ လှုပ်ရှားမှု (ဣရိယာပထပဗ္ဗ) ရှုမှတ်နည်းကို အာနာပါန (ဝင်သက် ထွက်သက်) ရှုမှတ်နည်းနှင့် ပူးတွဲ၍ အာရုံပေါ်ရာ ထင်ရှားရာကို ရှုမှတ်စေခဲ့သည်။
မဟာစည်ဆရာတော် လက်ထက်၌ ထူးခြားချက်မှာ အာနာပါန (ဝင်သက် ထွက်သက်) ကို နှာခေါင်းဝ၌ ရှုမှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ဝင်သက် ထွက်သက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝမ်းဗိုက် ဖောင်းမှု ပိန်မှုကို ရှုမှတ်စေခြင်းဖြစ်သည်။ ဖောင်းမှု ပိန်မှုကို ပင်တိုင်အာရုံအဖြစ် ရှုမှတ်စေ၍ အကြားအကြား၌ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော ယားယံမှု၊ နာကျင်မှု ဝေဒနာကိုလည်း ရှုမှတ်ရသည်။ စိတ်မငြိမ်မသက် ဖြစ်ပါကလည်း စိတ္တာနုပဿနာနည်းဖြင့် စိတ်ကို ရှုမှတ်ရသည်။
ဤသို့ ရှုမှတ်၍ သမာဓိ အားကောင်းလာသောအခါ ရုပ်နာမ်တို့၏ တရိပ်ရိပ် ဖြစ်ပျက်နေမှု ဥဒယဗ္ဗယကို ရှုမှတ်လေတော့သည်။ ထို့နောက် ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ဆယ်ပါးအတိုင်း မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ တက်လှမ်းရန် ဖြစ်သည်။
တောင်ပုလုနည်း
မိတ္ထီလာမြို့အနီး၊ တောင်ပုလုတောရကျောင်း ၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော တောင်ပုလုဆရာတော်ကြီးသည်လည်း မူလမင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာ ရှုနည်းကိုပင် ဆက်လက် အမွေခံခဲ့သည်။
တောင်ပုလုနည်းမှာ ကိုယ်ကာယ လှုပ်ရှားတိုင်း လှုပ်ရှားတိုင်း ရုပ်နှင့် နာမ်ကို ခွဲခြမ်း ရှုမှတ်ရသည်။ လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်၊ သွား ပြုရာ၌——
သွားတာက ရုပ်၊ သွားချင်တာက နာမ်၊
ရပ်တာက ရုပ်၊ ရပ်ချင်တာက နာမ်၊
ထိုင်တာက ရုပ်၊ ထိုင်ချင်တာက နာမ်၊
လျောင်းတာက ရုပ်၊ လျောင်းချင်တာက နာမ်။
ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဖြစ်တိုင်းဖြစ်တိုင်း ပေါ်တိုင်းပေါ်တိုင်းကို ရုပ် နာမ် နှစ်ပါး ခွဲခြမ်း ရှုမှတ်ရသည်။
စာမျက်နှာ-663
ထို့ပြင် ဒွါရခြောက်ပါး၌ မြင်မှု၊ ကြားမှု စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ “မြင်လျှင် မြင်ကာမတ္တ၊ ကြားလျှင် ကြားကာမတ္တ၊ နံလျှင် နံကာမတ္တ၊ စားလျှင် စားကာမတ္တ၊ ထိလျှင် ထိကာမတ္တ၊ သိလျှင် သိကာမတ္တ” သာ ဖြစ်သည်။ ထို မြင်၊ ကြား၊ နံ့၊ စား၊ ထိ၊ သိ တို့၏ နောက်၌ သာယာမှု၊ စွဲလမ်းတပ်မက်မှုများ မဖြစ်အောင် သတိဖြင့် စောင့်ထိန်းရမည်။ (မတ္တ = မျှသာ)
ဣရိယာပုထ် ရှုမှတ်ပုံများမှာ ယခင်အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ထူးခြားချက်မှာ ဓုတင် (၁၃) ပါးကို မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ကျင့်သုံး၍ မိမိတပည့်များကိုလည်း ကျင့်သုံးစေခဲ့သည်။
ဆရာသက်ကြီးနည်း
ရန်ကုန်တစ်ဘက်ကမ်း၊ ဒလ ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာနေ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာကြီး ဆရာသက် သည် ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်ခဲ့ရာ အနာဂါမ်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သည်။ ဆရာသက်ကြီး အားထုတ်ပွားများသော ကမ္မဋ္ဌာန်းမှာ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်သည်။ ဆရာသက်ကြီးသည် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၌ စနစ်တကျ နည်းခံလေ့လာပြီး အားထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
အာနာပါန (ဝင်သက် ထွက်သက်) ကို ရှုမှတ်ရာ၌ သာမန်ရှူရှိုက်နေကျအတိုင်း ရှူရှိုက်၍ စိတ်ကို ဝင်လေ ထွက်လေ တိုး၍ တိုး၍ ထိ၍ ထိ၍ သွားနေသော နှာသီးဖျားနေရာ၌ ထားရမည်။ စိတ်က ဘာကိုမျှ မကြံမတွေးရ၊ မရွတ်ဆိုရ၊ ဝင်လေ ထွက်လေ ဝင်တိုင်း ထွက်တိုင်း အစဉ်အတိုင်း သိ၍ သိ၍ နေအောင်သာ သတိထားရမည်။
ဝင်လေထွက်လေ ထိသောနေရာ နှာသီးဖျားမှာပင် စိတ်ကိုထား၊ ဝင်လေ ဝင်တိုင်း ဝင်တိုင်း ထိတာကို သိ၊ ထွက်လေ ထွက်တိုင်း ထွက်တိုင်း ထိတာကို သိ၍ သိ၍သာ နေ၊
ဤနည်းအတိုင်း နိမိတ်များ ထင်မြင်လာအောင် ရှုမှတ်ရမည်။ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ ရအောင် အားထုတ်ရမည်။
ဤနည်းအတိုင်း အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ၃-ရက်ခန့် အားထုတ်လိုက်သောအခါ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်၊ ပဋိဘာဂနိမိတ်များကို ရရှိတတ်သည်။ နှာသီးဖျား၌ ဝင်လေ ထွက်လေ ထိသည်ကို ဆယ်မိနစ်ခန့်ကြာအောင် မှတ်လျှင် ဝင်လေထွက်လေတို့ တရိပ်ရိပ်ဖြင့် တိုး၍တိုး၍ သွားနေသည်ကို တွေ့နေရမည်။
စာမျက်နှာ-664
ဝင်လေ ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက်၊ ထွက်လေ ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက် သိနေလိမ့်မည်။ ထိုအခါ ဝင်လေ ထွက်လေတို့ ပေါ်၍ပေါ်၍ ပျောက်ပျောက်သွားသော သဘောကို အနိစ္စ = မမြဲခြင်းပါတကားဟု ဆင်ခြင် နှလုံးသွင်းရမည်။
ယင်းသို့ ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်း၍ ၁၀-မိနစ်၊ ၁၅-မိနစ်ခန့် ကြာသောအခါ မိမိ၏ ငယ်ထိပ်ကို အာရုံပြု၊ ငယ်ထိပ်မှာ စိတ်ထား၊ စိတ်တခြားမသွားအောင် ကြပ်ကြပ်သတိထားပါ။ ထိုအခါ ငယ်ထိပ်နေရာ၌ ငါးမူးစေ့ခန့်၊ ကျပ်စေ့ခန့် ဝိုင်းဝိုင်းကလေး တစ်နေရာစာလောက်တွင် အနည်းငယ် အေး၍ဖြစ်စေ၊ အနည်းငယ် ပူနွေးနွေးဖြစ်စေ ထိ ခံစားရလိမ့်မည်။ ထိုအခါ စိတ်ကို တခြားသို့ မသွားစေဘဲ အေးနေသည်၊ ပူနွေးနွေး ဖြစ်နေသည်ကို သိနေရမည်။ အနည်းငယ်မျှ ကြာသောအခါ ထိုငါးမူးစေ့၊ ကျပ်စေ့ခန့်ရှိ အေးသောနေရာ၊ ပူနွေးသောနေရာသည် တလှုပ်လှုပ် လည်နေသကဲ့သို့ ဖြစ်လာမည်။ စိတ်ကို ထိုနေရာ၌ပင် ထားပါ၊ သိနေပါ။
ထိုအဝိုင်းကလေးသည် ကျယ်ပြန့်လာပြီး ဦးခေါင်းတစ်ခုလုံးကို ခြုံငုံကာ အောက်သို့ ဖြာကျ ဆင်းသက်လာတတ်သည်။ ကျလာလျှင် ကျလာသည့်အတိုင်းပင် သိနေပါစေ။ ထိုအခြင်းအရာသည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး တစ်ကိုယ်လုံး ခြုံငုံ၍ သွားတတ်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံး ခြုံမိသည်ဖြစ်စေ၊ မခြုံမိသည်ဖြစ်စေ ပူရှိန်ရှိန်အငွေ့၊ သို့မဟုတ် အေးစက်စက် အငွေ့သည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်နေရာ၌ လှုပ်ရှားလျက် တိမ်တိုက်များကဲ့သို့ တရွှေ့ရွှေ့ သွားနေတတ်သည်။
တေဇောဓာတ်များ မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေသဖြင့် ဝမ်းဗိုက်ထဲ၊ ကျောထဲ၊ ရင်ထဲ၌ တရှိန်ရှိန်နှင့် မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရတတ်သည်။ ကိုယ်ပေါ်၌ ပုရွက်ဆိတ်ကလေးများ သွားနေသကဲ့သို့ တရှူရှူဖြစ်နေသည်ဟု ထင်ရတတ်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်မှုများကို သတိဖြင့် မလွှတ်တမ်း ရှုမှတ်ရမည်။ သမာဓိ အားကောင်းလာသောအခါ ခန္ဓာကိုယ်၌ တဖွားဖွား တဖြုတ်ဖြုတ် ဖြစ်ပျက်နေသော ရုပ်နာမ်တို့ကို သိရှိလာမည် ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်ပျက်ရုပ်နာမ်တို့ကို လက္ခဏာတင်၍ ရှုမှတ်ရမည်။
ထိုမှ တစ်ဆင့်တက်၍ သမာဓိ ရင့်ကျက် အားကောင်းလာသောအခါ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသော ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်များ ဖြစ်လျက် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်သို့ တက်လှမ်းနိုင်သည်။
ဆရာကြီး ဦးဘခင်၊ ဆရာကြီး ဦးဂိုအင်ဂါတို့သည်လည်း ဆရာသက်ကြီး၏ နည်းနာအတိုင်း အမွေခံ၍ အားထုတ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-665
ဝေဘူနည်း
ကျောက်ဆည်မြို့၊ ဝေဘူတောင် ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဝေဘူဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာတော်၌ ရဟန္တာဟု ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူသည်။
ဝေဘူဆရာတော်ဘုရားကြီး အားထုတ်သည်မှာလည်း အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းပင် ဖြစ်သည်။ နှာသီးဖျား၊ နှာဝ၌ ဝင်လေ ထွက်လေ တိုးဝှေ့ထိခိုက်ခြင်းကိုပင် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်၍ ရှုမှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းသို့ ရှုမှတ်၍ သမာဓိ အားကောင်းလာသောအခါ ဝင်လေထွက်လေများ နှာသီးဖျား၌ ပေါ်လာလိုက်၊ ပျောက်သွားလိုက်ဖြင့် ဖြစ်ပျက်နေပုံကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာယာဉ်တင်၍ မဂ်ဖိုလ်ဆိုက်အောင် ဝိပဿနာ ရှုရသည်။
မိုးကုတ်နည်း
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး သည် မြန်မာပြည် ပဋိပတ္တိသာသနာ၌ ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်နည်းမှာ ဤသို့ ဖြစ်သည်။
ရှေးဦးစွာ သမာဓိရအောင် အာနာပါနကို အားထုတ်ရသည်။ ဝင်လေ ထွက်လေကို ရှူရှိုက်ရာ၌ ဝအောင် ရှူရှိုက်ရမည်။ လျော့၍လည်း မရှူရှိုက်ရ၊ အလွန်ပြင်းထန်စွာလည်း မရှူရှိုက်ရ၊ ပုံမှန်အတိုင်း ရှူရှိုက်ရမည်။ စိတ်ကို နှာသီးဖျား၊ အထက်နှုတ်ခမ်း၊ ရင်ညွန့် ဤသုံးနေရာအနက် ကြိုက်သည့်နေရာတွင် ထားနိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နှာသီးဖျား၌ မှတ်၍ရလျှင် နှာသီးဖျား၌ ထားရမည်၊ အထက်နှုတ်ခမ်း၌ မှတ်၍ရလျှင် အထက်နှုတ်ခမ်း၌ ထားရမည်၊ ရင်ညွန့်၌ မှတ်၍ရလျှင် ရင်ညွန့်၌ ထားရမည်။ ထားသည့်နေရာတွင် သတိမလစ်စေဘဲ ကပ်၍ ရှုမှတ်ရမည်။ ဝင်လေ ထွက်လေ ထိခိုက်နေသည်ကို သိအောင် ပြုရမည်။ ဝင်လေ ထွက်လေကို သိနေခြင်းမှတစ်ပါး အခြားဘယ်ကိုမျှ စိတ်အာရုံ ရောက်မသွားစေရ။
အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းကို သမာဓိရရုံမျှသာ အားထုတ်ပြီး သမာဓိရလာသည်နှင့် ဝိပဿနာသို့ ကူးရမည်။ ဈာန်လမ်းသို့ မလိုက်ရ၊ ဉာဏ်လမ်းသို့ လိုက်ရမည်ဟု ဆုံးမတော်မူသည်။ အာနာပါန အားထုတ်၍ သမာဓိရလာသောအခါ ဤကားရုပ်၊ ဤကား နာမ်၊ ဤကား ဝေဒနာ၊ ဤကား သညာ စသည်ဖြင့် သိအောင်ပိုင်းခြား၍ ရှုမှတ်ရမည်။
စာမျက်နှာ-666
ရုပ်နာမ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိမြင်လာသောအခါ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နည်းဖြင့် အကြောင်းအကျိုးခွဲပြီး ဒိဋ္ဌိကို ခွာထုတ်ရမည်။
ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကို ဖြစ်စေတတ်သည့် “အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ သင်္ခါရ” တို့က အကြောင်းတရား၊ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာက ယင်းတို့၏ အကျိုးတရားဟု အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် သိအောင်ပြုရမည်။ စာအလို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သိပြီးနောက် ခန္ဓာထဲ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို နားလည်သဘောပေါက်အောင် အားထုတ်ရမည်။ ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ရှုမြင်ဆင်ခြင်ရာ၌ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်သာ ရှုမြင်ဆင်ခြင်ရမည်။ ထိုခန္ဓာ၌ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဉာဏ်အမြင် ရင့်သန်အားကောင်းလာသောအခါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာတို့ ပြုတ်ကွာ၍ အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလေတော့သည်။
ထို့ကြောင့် မိုးကုတ်နည်းဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်မည့် ယောဂီသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းအားမထုတ်မီ စာအဆို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို လည်လည်ပတ်ပတ် ကျေကျေညက်ညက် သိနားလည်အောင် ကြိုတင် ကြိုးစားရမည်။ စာအသိကို ခန္ဓာ၌ သွင်း၍ မှတ်ဆင်ခြင်ရမည် ဖြစ်သည်။
ကသစ်ဝိုင်နည်း
ပဲခူးတိုင်း၊ ဝေါမြို့နယ်၊ အဗျားရွာလယ်စု ဇာတိဖြစ်သော ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး သည်လည်း မြန်မာပြည် ပဋိပတ္တိသာသနာတော်၌ ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူသော ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းမှာ ဖော်ပြပါ (၅) မျိုးတို့ ပေါ်ရာ၌ ရှုမှတ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်း (၅) မျိုးမှာ—
(၁) ပူမှု
(၂) အေးမှု
(၃) လှုပ်ရှားမှု
(၄) ဆင်းရဲမှု
(၅) ချမ်းသာမှု တို့ဖြစ်သည်။
ယင်းငါးမျိုးအနက် တစ်မျိုးမျိုးသည် ခန္ဓာကိုယ် မည်သည့်နေရာ၌ ပေါ်ပေါ်၊ ပေါ်မှုနှင့် သိမှု တစ်ထပ်တည်းကျအောင် ရှုမှတ်ရမည်။ ဤငါးမျိုးအနက် သုံးမျိုး တစ်ပြိုင်နက် ဖြစ်ပေါ်မှု လေးခုရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ—
စာမျက်နှာ-667
(၁) ပူ၊ လှုပ်၊ ဆင်းရဲ၊
(၂) ပူ၊ လှုပ်၊ ချမ်းသာ၊
(၃) အေး၊ လှုပ်၊ ဆင်းရဲ၊
(၄) အေး၊ လှုပ်၊ ချမ်းသာ—
တို့ ဖြစ်သည်။
ခန္ဓာကိုယ် တစ်နေရာ၌ ပူမှု ပေါ်လျှင် “ပူတယ်” ဟု သိရမည်၊ အေးမှု ပေါ်လျှင် “အေးတယ်” ဟု သိရမည်။ ထိုပူမှုအေးမှုသည် အငြိမ်မနေဘဲ လှုပ်ရှားနေတတ်သည်။ ပူမှုအေးမှုလှုပ်ရှားလျှင်လည်း “လှုပ်ရှားတယ်” ဟု သိရမည်။ ပူမှုလှုပ်ရှားခြင်းသည် အခံရခက်လျှင် “ဆင်းရဲဒုက္ခ” ဟု သိရမည်။ အခံရမခက်လျှင် “ချမ်းသာသုခ” ဟု သိရမည်။ အေးမှုလှုပ်ရှားခြင်းသည် အခံရခက်လျှင် “ဆင်းရဲဒုက္ခ” ဟု သိရမည်၊ အေးမှုလှုပ်ရှားခြင်းသည် အခံရမခက်လျှင် “ချမ်းသာသုခ” ဟု သိရမည်။
အပူအအေးဖြစ်ပေါ်မှု၊ ယင်းအပူအအေးလှုပ်ရှားမှု၊ ယင်းလှုပ်ရှားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆင်းရဲ ချမ်းသာ ထိုသုံးချက်သည် တစ်ပြိုင်နက် ပေါ်တတ်သော်လည်း အပူထင်ရှားလျှင် အပူဖြစ်ပျက်မှုကို ရှု၊ အအေးထင်ရှားလျှင် အအေးဖြစ်ပျက်မှုကို ရှု၊ လှုပ်ရှားမှုထင်ရှားလျှင် လှုပ်မှုဖြစ်ပျက်ကို ရှု၊ ဆင်းရဲမှုထင်ရှားလျှင် ဆင်းရဲဖြစ်ပျက်ကို ရှု၊ ချမ်းသာမှုထင်ရှားလျှင် ချမ်းသာဖြစ်ပျက်ကို ရှု၊ မထင်ရှားသည်ကို ထင်ရှားအောင် လိုက်လုပ်၍ လိုက်ရှုစရာ မလို၊ ပစ္စုပ္ပန် ပေါ်တုန်း ပေါ်ခိုက် ဖြစ်ပျက်ကိုသာ ရှုမှတ်ပါ။
ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပေါ်လာသမျှကို ပေါ်လာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် သိနေရမည်။ ပေါ်တယ်၊ သိတယ်၊ ပျက်တယ်။ ထိုပေါ်မှု သိမှု ပျက်မှုသည် လျင်မြန်လာသောအခါ ပေါ်သိပျက်၊ ပျက်၊ ပျက်၊ ပျက် ဟူ၍ ပျက်မှုကိုသာ ရှုလေတော့သည်။ ဤကဲ့သို့ ပေါ်ရာပေါ်ရာကို ရှုမှတ်ရာမှ ဥဒယဗ္ဗယ စသော ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်များ ရင့်သန်လာပြီး မဂ်ဖိုလ်သို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်တော့သည်။
မိုးညှင်းနည်း
မိုးညှင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အရွယ်ကောင်းစဉ်က ခင်မွန်ဆရာတော်၊ ရေစကြို ဂူဖြူဆရာတော်၊ လယ်တီဆရာတော်တို့ထံတွင် နည်းနာနိဿယခံယူ၍ ဝိပဿနာကို ကျင့်ကြံ အားထုတ်တော်မူခဲ့သည်။
စာမျက်နှာ-668
နောင်တွင် မုံရွာမြို့အနီး သမ္ဗုဒ္ဓေမိုးညှင်းသို့ ကြွရောက်ကာ ဆယ်နှစ်တာလုံးလုံး စကားမပြော၊ တရားမဟောဘဲ တရားအားထုတ်လျက်သာ နေတော်မူသည်။ သမ္ဗုဒ္ဓေမိုးညှင်းကို အစွဲပြု၍ မိုးညှင်းဆရာတော် အဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားတော်မူခဲ့သည်။
မိုးညှင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာဖြင့် အမြဲနေလေ့ရှိတော်မူသည်။ ဤရုပ်နာမ်ခန္ဓာ၌ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်၊ အာကာသဓာတ် စသည်ဖြင့် ဓာတ်အားဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ရှုမှတ်ဆင်ခြင်တော်မူသည်။ ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
ဤကဲ့သို့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ၌ ဓာတ်သဘာဝတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ရှုမှတ်သောအခါ ငါ၊ သူတစ်ပါး၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာဟူသော သက္ကာယဒိဋ္ဌိအစွဲအလမ်းများ မရှိတော့ဘဲ ဓာတ်သဘာဝတို့၏ ဖြစ်ပျက်မှုကိုသာ သိမြင်နေတော့သည်။ ဓာတ်သဘာဝတို့၏ ဖြစ်ပျက်မှု၌ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါးတင်၍ ရှုမှတ်သောအခါ ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့်ဆင့် ရင့်သန်၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို ရရှိနိုင်လေတော့သည်။
အသီးတစ်ရာ အညှာတစ်ခု
မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာတော်၌ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ် များစွာရှိသည့်အနက် ဤလက်စွဲကျမ်း (ဒုတိယတွဲ) ၌ အချို့အဝက်သောနည်းကိုသာ ဖော်ပြနိုင်ပါသည်။ ယင်းသို့ ဖော်ပြရာ၌လည်း အပြည့်အစုံမဟုတ်ဘဲ အနှစ်ချုပ်မျှသာ ဖော်ပြပါသည်။ ဤကျမ်း၌ မပါသော ဆရာ့ဆရာကြီးများ၏ နည်းများကို အရေးမထား မလေးစား၍ မဟုတ်ပါ၊ လက်လှမ်းမီရာ တင်ပြရခြင်းဖြစ်၍ ဤ၌ မပါဝင်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ပဋိပတ္တိသာသနာတော်၌ ဘာဝနာဓလေ့ဖြင့် ပျော်မွေ့နေကြသော ရဟန်းယောဂီ၊ လူယောဂီပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့၏ ဆရာအစဉ်အဆက် ကျင့်ကြံပွားများ အားထုတ်ခဲ့ကြသော အာစရိယဝါဒများအတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံကြသည်လည်း ရှိ၏။ ထိုအာစရိယဝါဒများကို မူရင်းထား၍ မိမိလက်ထက်တွင် အနည်းငယ် ပုံစံပြောင်း၍ အားထုတ်ကြသည်လည်း ရှိ၏။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အညှာတစ်ခုတည်းမှ အသီးပေါင်း မြောက်မြားစွာ သီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ များစွာသော မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်တို့မှ ရေတို့သည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီးဆင်းဝင်ရောက်ကြသကဲ့သို့ လည်းကောင်း—
စာမျက်နှာ-669
အားလုံး အားလုံးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းပြဆရာများ၊ တရားအားထုတ်သူယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်များ ကျင့်ကြံအားထုတ်နေကြသည့် သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ နည်းလမ်းများသည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် ဟောကြားလမ်းညွှန် နည်းပေးတော်မူခဲ့သော ကျင့်စဉ်နည်းလမ်းများသာ ဖြစ်ပေသည်။ ဘုရားရှင်၏ နည်းလမ်းကျင့်စဉ်ကို မူရင်းထား၍ ယောဂီ၏ ပါရမီဓာတ်ခံဉာဏ်ပညာ အားလျော်စွာ မိမိနှင့် သင့်လျော်ရာ ကမ္မဋ္ဌာန်းများကို ကျယ်ကျယ်၊ ကျဉ်းကျဉ်း၊ ညှင်းညှင်း၊ မြန်မြန်၊ သန်သန်၊ ပျော့ပျော့ အားထုတ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင် နည်းပေးလမ်းညွှန်တော်မူခဲ့သော ကျင့်စဉ်များကို “ငါ့ဆရာနည်း၊ ငါ့နည်း၊ ငါ့ကျင့်စဉ်” စသည်ဖြင့် အတ္တအစွဲအလမ်း ကြီးမားပြင်းထန်နေလျှင် ရုပ်နာမ်ဓမ္မသင်္ခါရတို့ကို မမြဲခြင်း = အနိစ္စ၊ ဆင်းရဲခြင်း = ဒုက္ခ၊ အစိုးမရခြင်း = အနတ္တဟု ယောဂီကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်သုံးသပ် ရှုမှတ်နေခြင်းနှင့် ဖြောင့်ဖြောင့်ဆန့်ကျင်နေပေလိမ့်မည်။
ဤဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲကျမ်း (ဒုတိယတွဲ) ၌ ဖော်ပြထားသော သမထကျင့်စဉ်၊ ဝိပဿနာကျင့်စဉ် နည်းလမ်းများသည် ဘုရားဟော မူရင်းပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ၊ မြန်မာပြန်တို့မှ ယူငင်ရေးသားခြင်းဖြစ်၍ မည်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ၊ မည်သည့် ဝိပဿနာယောဂီမဆို လက်တွေ့ကျင့်ကြံနိုင်သော ကျင့်စဉ်နည်းလမ်းများ ဖြစ်သည်ဟု အကြွင်းမဲ့ယုံကြည်ပါသည်။
ထို့ကြောင့် မည်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ၊ မည်သည့် ဝိပဿနာယောဂီပုဂ္ဂိုလ်မဆို ဤသမထဝိပဿနာ ကျင့်စဉ်နည်းလမ်းများကို ဆရာစဉ်ဆက် ဆရာတော်ကြီးများ၊ ဆရာကြီးများက ဘုရားရှင်၏ တရားတော်မှ ရရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဘုရားရှင် ပေးတော်မူသော နည်းလမ်းများ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ပြီး၊ ဆရာစွဲ၊ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ အားမကြီးဘဲ ဘုရားရှင်အပေါ်၌ အာရုံထားကာ ဆရာ့ဆရာကြီးများကိုလည်း ကြည်ညိုလေးစားလျက် လိုရာပေါက်မြောက် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ရောက်အောင် “သဒ္ဓါ၊ ပညာ၊ သမာ၊ ဝီရိ၊ စောင်းနှယ်ညို၍” ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်ကြကုန်ရာသတည်း။
စာမျက်နှာ-670
စာမျက်နှာ-671
အခန်း (၁၇) ဝေါဟာရများ အဓိပ္ပါယ်
အကနိဋ္ဌ
= အ + ကနိဋ္ဌ
အ = မဟုတ် + ကနိဋ္ဌ = အငယ်၊
= အငယ်မဟုတ်သော = ကြီးသော၊
= အရိယာဗြဟ္မာကြီးများသာ ရောက်ရှိနိုင် နေနိုင်သော ဗြဟ္မာဘုံ (၅) ဆင့်အနက် အထက်ဆုံး အမြင့်ဆုံးဘုံကို အကနိဋ္ဌဘုံ ဟု ခေါ်သည်။
အကပ္ပိယကုဋိ
= အ + ကပ္ပိယ + ကုဋိ
အ = မဟုတ် + ကပ္ပိယ = အပ်သော + ကုဋိ = ကျောင်း၊
= ဝိနည်းတရားတော်နှင့် မညီသဖြင့် ရဟန်းတော်များ အသုံးမပြုသင့်သော မအပ်သောကျောင်း။
အကာလိကော
= အ + ကာလိက
အ = မဟုတ် မရှိ + ကာလိက = အချိန်ယူခြင်း၊
= အချိန်မရွေးဘဲ အချိန်မဆိုင်းဘဲ ချက်ချင်း အကျိုးပေးသည်။
အကိရိယဒိဋ္ဌိ
= အ + ကိရိယ + ဒိဋ္ဌိ
အ = မဟုတ် + ကိရိယ = ပြုလုပ်ခြင်း + ဒိဋ္ဌိ = အယူ၊
= ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကို ပြုသော်လည်း ပြုရာမရောက်ဟု ယူခြင်း။
အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်
= အကုသိုလ် + စိတ္တုပ္ပါဒ်
အကုသိုလ် = အ + ကုသလ၊ အ = မဟုတ် + ကုသလ = ကောင်းမှု၊
= ကောင်းမှု မဟုတ်သော မကောင်းမှုဖြစ်သော
စိတ္တုပ္ပါဒ် = စိတ္တ + ဥပ္ပါဒ၊
= စိတ္တ = စိတ် + ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်ခြင်း၊
= မကောင်းသော အကုသိုလ်စိတ် ဖြစ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-672
အကုသိုလ်ဥပေက္ခာ
= အကုသိုလ် + ဥပေက္ခာ
အကုသိုလ် = မကောင်းမှု + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= အကုသိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်သော လျစ်လျူရှုမှု။
အကုသိုလ်သောမနဿ
= အကုသိုလ် + သောမနဿ
အကုသိုလ် = မကောင်းမှု ဖြစ်သော + သောမနဿ = ဝမ်းမြောက်မှု၊
= အကုသိုလ်စိတ် နှင့် ယှဉ်သော ဝမ်းမြောက်မှု။
အဂ္ဂသာဝက
= အဂ္ဂ + သာဝက
အဂ္ဂ = အမြတ်ဆုံး + သာဝက = တပည့်၊
= အမြတ်ဆုံးသော တပည့်။
အဇဋာကာသ
= အ + ဇဋာ + အာကာသ
အ = မရှိ + ဇဋာ = ရှုပ်ထွေးမှု + အာကာသ = ဟင်းလင်းပြင်၊
= ရှုပ်ထွေးမှု မရှိသော ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်။
အဇာတသတ်မင်း
= အဇာတသတ် + မင်း
အဇာတသတ် = အဇာတ + သတ္တု၊
အဇာတ = မမွေးမီက + သတ္တု = ရန်သူ၊
= မမွေးမီကပင် ရန်သူဖြစ်သောမင်း။
အဇ္ဈတ္တ
= အတွင်း = ကိုယ်တွင်း။
အဇ္ဈတ္တိကဗဟိဒ္ဓ
= အဇ္ဈတ္တိက + ဗဟိဒ္ဓ
အဇ္ဈတ္တိက = ကိုယ်တွင်း၌ ဖြစ်သော + ဗဟိဒ္ဓ = ကိုယ်ပ၌ ဖြစ်သော၊
= ကိုယ်တွင်းကိုယ်ပ၌ ဖြစ်သော။
အညာဏုပေက္ခာ
= အညာဏ + ဥပေက္ခာ
အညာဏ = ဉာဏ်နှင့် မယှဉ်သော + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း။
အဋ္ဌကထာ
= အဋ္ဌ + ကထာ
အဋ္ဌ = အနက်အဓိပ္ပါယ် + ကထာ = ဖွင့်ဆိုခြင်း၊
= ဘုရားဟောပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဖွင့်ဆိုခြင်း။
စာမျက်နှာ-673
အဋ္ဌိကအသုဘ
= အဋ္ဌိက + အသုဘ
အဋ္ဌိက = အရိုး + အသုဘ = မတင့်တယ်ခြင်း၊
= အရိုးစုဖြစ်၍ မတင့်တယ်ခြင်း၊ အရိုးစုအလောင်းကောင်။
အတ္တ
= အတ္တဘော၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ငါ။
အတ္တဒိဋ္ဌိ
= အတ္တ + ဒိဋ္ဌိ
အတ္တ = အသက် ဝိညာဉ် လိပ်ပြာ + ဒိဋ္ဌိ = ယူဆခြင်း၊
= အသက် ဝိညာဉ် လိပ်ပြာတည်းဟု ယူဆခြင်း။
အတ္တာနုဝါဒ
= အတ္တ + အနုဝါဒ
အတ္တ = မိမိကိုယ်ကို + အနုဝါဒ = ကဲ့ရဲ့ စွပ်စွဲခြင်း၊
= မိမိကိုယ်ကို မိမိ ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မကြည်ညိုခြင်း။
အတ္တဝါဒုပါဒါန်
= အတ္တဝါဒ + ဥပါဒါန
အတ္တဝါဒ = ငါကောင် ရှိသည်ဟု + ဥပါဒါန = ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းခြင်း။
အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ
= အန္တရာ + ပရိနိဗ္ဗာယီ
အန္တရာ = အလယ်၌၊ ကြားကာလ၌ + ပရိနိဗ္ဗာယီ = ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ပုဂ္ဂိုလ်၊
= သက်တမ်းအလယ်၌ သက်တမ်းမစေ့မီ ကြားကာလ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုသောပုဂ္ဂိုလ်။
အန္တရာယ်
= အန္တရာယ = ဘေးအန္တရာယ် = ပျက်စီးခြင်း။
အန္တောဩဓိ
= အန္တ + ဩဓိ
အန္တ = အတွင်း + ဩဓိ = အပိုင်းအခြား၊
= အတွင်းအပိုင်းအခြား။
အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ
= အတ္ထ + ပဋိသမ္ဘိဒါ
အတ္ထ = အနက်အဓိပ္ပါယ် အကျိုးတရား + ပဋိသမ္ဘိဒါ = ခွဲခြမ်း ဝေဘန်ခြင်း၊
= အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ခွဲခြမ်းဝေဘန်၍ သိခြင်း။
စာမျက်နှာ-674
အတ္ထိသုခ
= အတ္ထိ + သုခ
အတ္ထိ = ရှိခြင်း + သုခ = ချမ်းသာ၊
= ရှိခြင်း၌ သာယာခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှု ချမ်းသာ။
အဒ္ဓါနပလိဗောဓ
= အဒ္ဓါန + ပလိဗောဓ
အဒ္ဓါန = ခရီးသွားမှု + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်။
အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒ
= အဒ္ဓါန + ပရိစ္ဆေဒ
အဒ္ဓါန = အချိန်ကာလ + ပရိစ္ဆေဒ = အပိုင်းအခြား။
အဒ္ဓါနသမ္မသန
= အဒ္ဓါန + သမ္မသန
အဒ္ဓါန = အချိန်ကာလအားဖြင့် + သမ္မသန = သုံးသပ်ခြင်း။
အဓိမာန
= အဓိ + မာန
အဓိ = လွန်ကဲသော + မာန = မှတ်ထင်ခြင်း၊
= မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီးခြင်း၊ ဈာန်မဂ်ဖိုလ် တရားထူး မရဘဲလျက် ရပြီဟု မှတ်ထင်ခြင်း။
အဓိမောက္ခ
= အကြီးအမှူး၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ယုံကြည်ခြင်း။
အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိ
= အဓိဋ္ဌာန်န + ဣဒ္ဓိ
အဓိဋ္ဌာန = အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း ... ဆောက်တည်ခြင်း + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= အဓိဋ္ဌာန်တန်ခိုး။
အဓိဋ္ဌာနဝသီ
= အဓိဋ္ဌာန + ဝသီ
အဓိဋ္ဌာန = အဓိဋ္ဌာန်မှု၌ + ဝသီ = လေ့လာကျွမ်းတီးခြင်း၊
= သက်ဆိုင်ရာ (ဈာန်) လုပ်ငန်း၌ ကျွမ်းကျင် နိုင်နင်းခြင်း။
အဓိဋ္ဌာနဝီထိ
= အဓိဋ္ဌာန + ဝီထိ
အဓိဋ္ဌာန = အဓိဋ္ဌာန်သော + ဝီထိ = စိတ်အစဉ်။
အနမတဂ္ဂသံသရာ
= အန + မတ + အဂ္ဂ + သံသရာ
အန (န) = မရှိသော + မတ = သိအပ်သော + အဂ္ဂ = အစ + သံသရာ = ကျင်လည်ခြင်း၊
စာမျက်နှာ-675
= သိအပ်သော အစမရှိသော ကျင်လည်ခြင်း = အစမရှိသော သံသရာ။
အနဝဇ္ဇသုခ
= အန + ဝဇ္ဇ + သုခ
အန (န) = မရှိ + ဝဇ္ဇ = အပြစ် + သုခ = ချမ်းသာ၊
= ပြစ်မှုကင်းသော ချမ်းသာ။
အနန္တော အာကာသော
= အနန္တော + အာကာသော
အနန္တော = အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော + အာကာသော = ကောင်းကင်၊
= အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်။
အနန္တံ ဝိညာဏံ
= အနန္တ + ဝိညာဏံ
အနန္တ = အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော + ဝိညာဏံ = ဝိညာဉ်၊
= အဆုံး အပိုင်းအခြား မရှိသော ဝိညာဉ်။
အနတ္တသညာ
= အနတ္တ + သညာ
အနတ္တ = အတ္တမဟုတ်ဟု + သညာ = ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ခြင်း၊
= အတ္တမဟုတ်ဟု ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ခြင်း။
အနာဂတ်
= အနာဂတ = န + အာဂတ
န = မဟုတ် + အာဂတ = ရောက်ပြီးသော ကာလ၊
= ရောက်ပြီးသော ကာလ မဟုတ် ... မရောက်သေးသော ကာလ၊ နောင်အချိန်။
အနာဂတံသ အဘိညာဉ်
= အနာဂတ + အံသ + အဘိညာဉ်
အနာဂတ = နောင်လာလတ္တံ့သော ကာလ + အံသ = အဖို့၌ + အဘိညာဉ် = အထူးသိသောဉာဏ်၊
= နောင်လာလတ္တံ့သော ကာလအဖို့၌ ဖြစ်မည့် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်အစုတို့ကို ကြိုတင်သိမြင်သောဉာဏ်။
အနာဂါမိမဂ်
= အနာဂါမိ + မဂ္ဂ
အနာဂါမိ = အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် + မဂ္ဂ = မဂ်ဉာဏ်၊
= အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ် ရသော မဂ်ဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-676
အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်
= ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ကာမဘုံသို့ မလာရောက်တော့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်။
အနာဂါမ်
= အနာဂါမီ = န + အာဂါမီ
အာဂါမီ = လာရောက်ခြင်း ရှိသူ + န = မဟုတ်၊
= ကာမဘုံသို့ တစ်ဖန်ပြန်လာ၍ ပဋိသန္ဓေ မနေသော ပုဂ္ဂိုလ်၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်။
အနာထပိဏ်သူဌေး
= အနာထပိဏ် + သူဌေး
အနာထပိဏ် = အ + နာထ + ပိဏ္ဍိက
အ = မရှိသူ + နာထ = အားကိုးရာ + ပိဏ္ဍိက = ထမင်းပေးတတ်သူ၊
= အားကိုးရာ မရှိသူတို့အား ထမင်းပေးတတ်သော သူဌေး။
အနာဝရဏဉာဏ်တော်
= အနာဝရဏ + ဉာဏ်တော်
အနာဝရဏ = န + အာဝရဏ
န = မရှိခြင်း + အာဝရဏ = တားဆီးပိတ်ဆို့ခြင်း၊
= တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကမျှ တားဆီးပိတ်ဆို့၍ မရသောဉာဏ်တော်၊ အတိတ် အနာဂတ်ကိုလည်း မြင်နိုင်သည်၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလတွင်လည်း အနီးအဝေး အကြီးအသေးတို့ကို ဖောက်ထွင်းသိမြင်နိုင်သည့် ဉာဏ်တော် ဖြစ်သည်။
အနိစ္စသညာ
= အနိစ္စ + သညာ
အနိစ္စ = (ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို) မမြဲဟု + သညာ = ရှုမှတ်ခြင်း။
အနိဋ္ဌာရုံ
= အနိဋ္ဌာရမ္မဏ = န + ဣဋ္ဌ + အာရမ္မဏ
န = မဟုတ် + ဣဋ္ဌ = အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ်သော + အာရမ္မဏ = အာရုံ၊
= အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ်သော အာရုံမဟုတ်၊ အလိုမရှိအပ်၊ မနှစ်သက်အပ်သောအာရုံ။
အနီဃာ ဟောန္တု
အနီဃာ = ကိုယ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကုန်သည် + ဟောန္တု = ဖြစ်ကြပါစေ။
စာမျက်နှာ-677
အနုတ္တရစိတ်
= န + ဥတ္တရ + စိတ်
ဥတ္တရ = မိမိထက် သာလွန်မြင့်မြတ်မှု + န = မရှိ၊
= မိမိထက် သာလွန်မြင့်မြတ်မှု မရှိသောစိတ်၊ အမြတ်ဆုံးစိတ်။
အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်
= အန + ဥပါဒိသေသ + နိဗ္ဗာန်
အန = မရှိ + ဥပါဒိသေသ = ကြွင်းကျန်သော ခန္ဓာ၊
= ခန္ဓာအကြွင်းအကျန် မရှိတော့သော နိဗ္ဗာန်၊ ပရိနိဗ္ဗာန် စံပြီးနောက် ရောက်ရသောနိဗ္ဗာန်။
အနုပါဒိန္နကရုပ်
= အန + ဥပါဒိန္နက + ရုပ်
အန = မဟုတ် + ဥပါဒိန္နက = စွဲလမ်းအပ်သော၊
= စွဲလမ်းအပ်သော ရုပ်မဟုတ်၊ ကိုယ်ပရုပ်။
အနုဗန္ဓနာနည်း
= အနု + ဗန္ဓနာ + နည်း
အနု = အစဉ် + ဗန္ဓနာ = ဖွဲ့ချည်သော အစဉ်လိုက်သော၊
= ထွက်သက်ဝင်သက်လေကို အစဉ်လိုက်သောနည်း။
အနုမာနဉာဏ်
= မှန်းဆ ဆင်ခြင်၍ သိမြင်သောဉာဏ်။
အနုလောမဉာဏ်
= အနုလောမ = ဆီလျော်ခြင်း၊
= ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် စသော ရှေ့ပိုင်းဝိပဿနာဉာဏ်များနှင့် မဂ်ဉာဏ်တို့အကြား ရှေ့နောက် ဆီလျော်စွာ ဖြစ်သော ဉာဏ်။
အနုသယကိလေသာ
= အနုသယ + ကိလေသာ
အနုသယ = အစဉ် ကိန်းဝပ်သော + ကိလေသာ = ပူပန် ညစ်နွမ်းသောတရားများ၊
= သတ္တဝါတို့ သန္တာန်၌ အိမ်ရှင်သဖွယ် အမြဲ ဖြစ်လေ့ ဖြစ်ထရှိသော ကိလေသာ။
အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း
= အနု + သတိ + ကမ္မဋ္ဌာန
အနု = အဖန်ဖန် + သတိ = အောက်မေ့ခြင်း + ကမ္မဋ္ဌာန = ဘာဝနာလုပ်ငန်းခွင်၊
စာမျက်နှာ-678
= အဖန်ဖန် ဆင်ခြင် အောက်မေ့ ပွားများရသော ဘာဝနာ လုပ်ငန်းခွင်။
အနေကဓာတု
= အနေက + ဓာတု
အနေက (န + ဧက) = တစ်ခု မဟုတ်သော၊ များစွာ၊
= များစွာသော ဓာတ်သဘာဝများ။
နာနာဓာတု
= အမျိုးမျိုးသော ဓာတ်သဘာဝများ။
အနောဓိသမုဒိတာ
= အနောဓိသ + မုဒိတာ
အနောဓိသ = ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှု မရှိသော + မုဒိတာ = ဝမ်းမြောက်ခြင်း။
အနောဓိသ ဥပေက္ခာ = ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှု မရှိသော လျစ်လျူရှုခြင်း။
အနောဓိသ ကရုဏာ = ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှု မရှိသော သနားကြင်နာခြင်း။
အနောဓိသ မေတ္တာ = ပိုင်းခြားကန့်သတ်မှု မရှိသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာ။
အာဝတ္တနဝါရ
= အရေအတွက်၊ အသံတစ်ခုခုကို ကြားရုံမျှကြား၍ ဘာသံညာသံ ခွဲခြားမှု မပြုဘဲ မိမိရှုမှတ်နေသည့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံကို ပြန်၍ ပြန်၍ (လည်၍) ဆက်လက် မှတ်သားမှု အကြိမ်အရေအတွက်ဟု ဆိုလိုသည်။
အပ္ပနာကောသလ္လ
= အပ္ပနာ + ကောသလ္လ
အပ္ပနာ = ဈာန် + ကောသလ္လ = လိမ္မာ ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊
= ဈာန်၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်ခြင်း။
အပ္ပနာဆိုက်
= အပ္ပနာ + ဆိုက်
= ဈာန်သို့ ဆိုက်ရောက်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-679
အပ္ပနာ ဘာဝနာ
= အပ္ပနာ + ဘာဝနာ
အပ္ပနာ = ဈာန်စိတ်ကို + ဘာဝနာ = ပွားများခြင်း၊
= ဈာန်စိတ်ကို ပွားများခြင်း။
အပ္ပနာ သမာဓိ
= အပ္ပနာ ဘာဝနာအခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်သော သမာဓိ၊ ဈာန်သမာဓိ။
အပ္ပမညာ
= အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ် ပမာဏ မရှိသော သတ္တဝါအပေါင်းကို အာရုံပြု၍ ပွားများရသော ဘာဝနာ၊ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ ဟူသော ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါးကို အပ္ပမညာတရားဟု ခေါ်သည်။
အပ္ပမာဏ
= အ + ပမာဏ
ပမာဏ = အတိုင်းအရှည် အကန့်အသတ် + အ = မရှိခြင်း၊
= အတိုင်းအရှည် အကန့်အသတ် ပမာဏ မရှိသော သတ္တဝါ အာရုံ။
အပ္ပါဏကဈာန်
= အ + ပါဏက + ဈာန
အ = မရှိသော + ပါဏက = အသက်ရှူခြင်း + ဈာန = စူးစိုက်မှု၊
= အသက်မရှူဘဲ စူးစိုက်နေခြင်း = အသက်ရှူမှုကို ထိန်းချုပ်၍ ကျင့်ခြင်း = အသက်အောင့် ကျင့်နည်း။
အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ
= အပ္ပိယေဟိ = မချစ်မနှစ်သက်သော သူတို့နှင့် + သမ္ပယောဂေါ = အတူအကွ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံ နေထိုင်ရခြင်း။
အဗျာပဇ္ဈာ ဟောန္တု
= အဗျာပဇ္ဈာ = စိတ်ဆင်းရဲခြင်း ကင်းကြကုန်သည် + ဟောန္တု = ဖြစ်ကြပါစေကုန်သတည်း။
အဗဒ္ဓသည်းခြေ
= တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့တည်နေသော သည်းခြေ။
အဘိဇ္ဈာ
= အလိုကြီးခြင်း၊ သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို တပ်မက်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-680
အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ
= အဘိဇ္ဈာ + ကာယ + ဂန္ထ
အဘိဇ္ဈာ = အလိုကြီးခြင်း၊ တပ်မက်ခြင်း + ကာယ = နာမကာယဖြင့် ရူပကာယကို လည်းကောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာယဖြင့် အနာဂတ်ကာယကို လည်းကောင်း + ဂန္ထ = ရစ်ပတ်ချည်နှောင် ထုံးဖွဲ့မှု၊
= နာမကာယဖြင့် ရူပကာယကို၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာယဖြင့် အနာဂတ်ကာယကို ကြီးမားသောအလိုဖြင့် ရစ်ပတ်ချည်နှောင် ထုံးဖွဲ့မှု (ဝါ) သူတစ်ပါးပစ္စည်းကို မတရားယူရန် ကြံစည်ကြိုးပမ်းမှု။
အဘိညာပါဒက
= အဘိညာ + ပါဒက
အဘိညာ = အဘိညာဉ်၏ + ပါဒက = အခြေခံ၊
= အဘိညာဉ်၏ အခြေခံဖြစ်သော စတုတ္ထဈာန်။
အဘိညာဉ်
= အဘိ + ဉာဏ
အဘိ = ထူးခြားသောအားဖြင့် + ဉာဏ = သိခြင်း၊
= ဉာဏ်အထူး။
အမနာပစကား
= အ + မနာပ + စကား
မနာပ = နှစ်သက်အပ်သည် + အ = မဟုတ်၊
= နှစ်သက်ဖွယ်မဟုတ်သော စကား။
အယောနိသောမနသိကာရ
= အယောနိသော + မနသိကာရ
အယောနိသော = မသင့်လျော်သောအားဖြင့် + မနသိကာရ = နှလုံးသွင်းခြင်း၊
= မသင့်လျော်သော စိတ်ထား။
အရဏဝိဘင်္ဂသုတ်
= အရဏ + ဝိဘင်္ဂ + သုတ်
အရဏ = ကိလေသာ အညစ်အကြေးကင်းမှု + ဝိဘင်္ဂ = ဝေဘန်ပိုင်းခြားခြင်း၊
= ကိလေသာမှု အညစ်အကြေး ကင်းစင်မှုကို ဝေဘန်ပိုင်းခြား၍ ဟောကြားသော သုတ္တန်။
စာမျက်နှာ-681
အရတိ
= သူတစ်ပါးကြီးပွားချမ်းသာခြင်း၌ မမွေ့လျော်ခြင်း၊ မနှစ်သက်ခြင်း။
အရဟတ္တမဂ်
= ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ ရအပ်သောမဂ်။
အရဟန္တဃာတက
= အရဟန္တ + ဃာတက
အရဟန္တံ = ရဟန္တာကို + ဃာတက = သတ်ဖြတ်ခြင်း။
အရိယာ
= မြတ်သော ဖြူစင်သော၊ သောတာပန်စသော ပုဂ္ဂိုလ် (၈) ယောက်တို့သည် မြတ်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သည်။
အရိယာသာဝက
= အရိယာဖြစ်သော တပည့်။
အရိယိဒ္ဓိ
= အရိယ + ဣဒ္ဓိ
အရိယ = အရိယာပုဂ္ဂိုလ်၏ + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး။
အရိယူပဝါဒန္တရာယ်
= အရိယ + ဥပဝါဒ + အန္တရာယ်
အရိယ = အရိယာကို + ဥပဝါဒ = ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်း + အန္တရာယ် = ဘေး၊
= အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ကို ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘေးအန္တရာယ်။ ဤအန္တရာယ် ရှိသူမှာ တရားအားထုတ်သော်လည်း ဈာန်၊ မဂ်၊ ဖိုလ် တရားထူး မရနိုင်၊ သေလျှင်လည်း နတ်ပြည်သုဂတိသို့ မရောက်နိုင်။
အရူပဈာန်
= ရုပ်မဟုတ်သည်ကို (နာမ်တရားကို) စူးစိုက်ရှုမှတ်ခြင်း။
အလံသာဋက
= အလံ + သာဋက
အလံ = မရှိခြင်း/ပယ်ခြင်း + သာဋက = ပုဆိုး၊
= ပုဆိုးဝတ်မရအောင် အဝစားသော ပုဏ္ဏား။
အဝေရာ ဟောန္တု
= အဝေရာ = ဘေးရန် ကင်းကုန်သည် + ဟောန္တု = ဖြစ်ကြပါစေသတည်း။
အဝိဇ္ဇာသဝ
= အဝိဇ္ဇာ + အာသဝ
အဝိဇ္ဇာ = တွေဝေမိုက်မဲမှု + အာသဝ = ယိုစီးခြင်း၊
= တွေဝေမိုက်မဲမှု မောဟ အစဉ်မပြတ်ဖြစ်နေခြင်း။
စာမျက်နှာ-682
အဝိဇ္ဇာယောဂ
= အဝိဇ္ဇာ + ယောဂ
ယောဂ = ယှဉ်တွဲခြင်း၊
= တွေဝေမိုက်မှု အဝိဇ္ဇာယှဉ်တွဲပူးကပ်ခြင်း။
အဝိဇ္ဇာနုသယ
= အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော အဝိဇ္ဇာ။
အဝိဇ္ဇာနိဝရဏ
= အဝိဇ္ဇာ + နိဝရဏ
နိဝရဏ = အတားအဆီး၊
= မိုက်မဲတွေဝေမှု အတားအဆီး။
အဝိဇ္ဇာသ
= အဝိဇ္ဇာ = မိုက်မဲတွေဝေမှု + ဩဃ = ဝဲ၊ နစ်မွန်းစေတတ်သောတရား၊
= မိုက်မဲတွေဝေမှုသည် သံသရာဝဲဩဃ၌ နစ်မွန်းစေတတ်သည်။
အသညသတ်
= အ = မရှိ + သည = သညာ/မှတ်သားမှု + သတ် = ဘုံ၊
= သညာ(စိတ်) မရှိသော ဗြဟ္မာဘုံ၊ အသညသတ်ဗြဟ္မာ။
အသာဓာရဏဉာဏ်
= အ + သာဓာရဏ
အ = မရှိ + သာဓာရဏ = ဆက်ဆံခြင်း၊
= သူတစ်ပါးနှင့် မဆက်ဆံသော (မသက်ဆိုင်သော) ဉာဏ်တော်။
အသုဘ
= အ + သုဘ
အ = မဟုတ် + သုဘ = တင့်တယ်ခြင်း၊
= မတင့်တယ်ခြင်း၊ အကောင်ပုပ်၊ လူသေကောင်။
အသုဘသညာ
= အသုဘ + သညာ
= မတင့်တယ် ရွှံ့စဖွယ်ဟု ရှုမှတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-683
အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ
= အသင်္ခါရ + ပရိနိဗ္ဗာယီ
အသင်္ခါရ = သူတစ်ပါးမတိုက်တွန်းဘဲ၊ သူတစ်ပါးလုံ့လမပါဘဲ + ပရိနိဗ္ဗာယီ = အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်။
အာသာပဿာသ
= အာသာ + ပဿာသ
အာသာ = ထွက်သက် (ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ အလို) / ဝင်သက် (သုတ္တန်အဋ္ဌကထာ အလို)
ပဿာသ = ဝင်သက် (ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ အလို) / ထွက်သက် (သုတ္တန်အဋ္ဌကထာ အလို)
အဟိတာပနယန
= အဟိတ + အပနယန
အဟိတ = အကျိုးစီးပွားမဲ့ + အပနယန = ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်း၊
= အကျိုးမဲ့ကို ဖယ်ရှားခြင်း။
အဟိတ်ပဋိသန္ဓေ
= အဟိတ် + ပဋိသန္ဓေ
အဟိတ် = ကုသိုလ်အကြောင်းတရား ကင်းမဲ့သော + ပဋိသန္ဓေ = အမိဝမ်း၌ကိန်းမှု၊
= အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ ကုသိုလ်အကြောင်း ကင်းသော ပဋိသန္ဓေနေမှု။
အဟေတုကဒိဋ္ဌိ
= အဟေတုက + ဒိဋ္ဌိ
အဟေတုက = ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ ဟူသော အကြောင်း မရှိဟု + ဒိဋ္ဌိ = ယူဆခြင်း၊
= ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ အကြောင်းမရှိဘဲ အလိုလို ချမ်းသာ ဆင်းရဲသည်ဟု မြဲမြံစွာယူခြင်း။
အော်ဂလီဆန်
= ပျို့တက်ခြင်း၊ ရွှံရှာခြင်း။
အိုင်းအမာ
= အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း။
အာကာသကသိုဏ်း
= အာကာသ + ကသိုဏ်း
အာကာသ = ကောင်းကင် + ကသိုဏ်း = (ကသိုဏ်းဝန်း)၊
= ကောင်းကင်ကသိုဏ်းဝန်း။
စာမျက်နှာ-684
အာကာသစေတီ
= သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ ဝတ္တကာလကကျေးရွာအနီး တောင်ထိပ်၌ တည်ထားသောစေတီ။
အာကာသဓာတ်
= ကောင်းကင်ဓာတ်၊ ဟင်းလင်းသဘော။
အာကာသာနဉ္စာယတန
= အာကာသ + အာနဉ္စ + အာယတန
အာကာသ = ကောင်းကင် + အာနဉ္စ = အဆုံးအပိုင်းအခြားမရှိသော + အာယတန = ဈာန်စိတ်၏တည်ရာ၊
= အဆုံးအပိုင်းအခြား မရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို ယှဉ်ဘက်တရားတို့နှင့်တကွ အာရုံပြုသော ဈာန်စိတ်၏ တည်ရာ။
အာစရိယဝါဒ
= ဆရာအစဉ်အဆက် လိုက်နာကျင့်ကြံသောနည်း၊ ဆရာ့နည်း။
အာဇီဝကတက္ကတွန်း
= ကိုယ်၌ အဝတ်မစည်း အချည်းနှီးနေသော တိတ္ထိ၊ ကိုယ်တုံးလုံးနေ၍ ရေငုပ် မီးလှုံ အစာမစားဘဲ ကျင့်သူများ။
အာဒီနဝဉာဏ်
= ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့၏အပြစ်ကို ရှုမြင်တတ်သောဉာဏ်။
အာဒီနဝသညာ
= ခန္ဓာကိုယ်၌ အနာရောဂါ အမျိုးမျိုး၊ အပြစ် အနာ အဆာ အမျိုးမျိုးကို ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ခြင်း။
အာဏာဝီတိက္ကမန္တရာယ်
= အာဏာ + ဝီတိက္ကမ + အန္တရာယ်
အာဏာ = ဘုရားရှင်၏ အမိန့်အာဏာကို + ဝီတိက္ကမ = လွန်ကျူးမှု၊
= ဘုရားရှင်၏ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တည်းဟူသော အမိန့်အာဏာကို လွန်ကျူးသော အန္တရာယ်။ ဤအန္တရာယ်ရှိသော ရဟန်းမှာ သေလျှင် နတ်ပြည်သုဂတိ မရောက်နိုင်၊ တရားအားထုတ်လျှင်လည်း တရားထူးမရနိုင်။
အာနသုခ
= အကြွေးကင်းသော ချမ်းသာမှု။
အာနာပါန
= အာန + အပါန
အာန = ထွက်သက် (ဝင်သက်)
အပါန = ဝင်သက် (ထွက်သက်)
စာမျက်နှာ-685
အာနာပါနဿတိ
= အာနာပါန + သတိ
အာနာပါန = ဝင်သက်ထွက်သက် + သတိ = ရှုမှတ်သော သတိ၊
= ဝင်သက် ထွက်သက်ကို ရှုမှတ်ခြင်း။
အာပေါကသိုဏ်း
= ရေကသိုဏ်း။
အာပေါကောဋ္ဌာသ
= အာပေါ + ကောဋ္ဌာသ
အာပေါ = ရေ + ကောဋ္ဌာသ = အစု၊
= ရေအစုအဝေး။
အာပေါဓာတ်
= ရေဓာတ်။
အာဗာဓပလိဗောဓ
= အာဗာဓ + ပလိဗောဓ
အာဗာဓ = အဖျားအနာရောဂါ + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= အဖျားအနာ ရောဂါ အနှောင့်အယှက်။
အာယတန
= တည်ရာ၊ နေရာ၊ ဖြစ်ရာ အကြောင်း၊ အာရုံ။
အာယုသင်္ခါရ
= အာယု + သင်္ခါရ
အာယု = အသက် + သင်္ခါရ = ပြုပြင်မှု၊
= အသက်ကို ပြုပြင်လိုသော ဆန္ဒ၊ အသက်ရှည်အောင် ဆေးဝါး ဓာတ်စာ မှီဝဲခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်အင်အား တင်းထားခြင်း။
အာရမ္ဘဓာတု
= အာရမ္ဘ + ဓာတု
အာရမ္ဘ = အားထုတ်မှုကို + ဓာတု = ဆောင်ရွက်ခြင်း၊
= ရှေးဦးစွာ လုံ့လစိုက်ထုတ်မှု၊ အားထုတ်မှုသဘော။
အာလောကကသိုဏ်း
= အာလောက + ကသိုဏ်း
အာလောက = အလင်း = အလင်းကသိုဏ်း။
အာဝဇ္ဇနဝသီ
= အာဝဇ္ဇန + ဝသီ
အာဝဇ္ဇန = ဆင်ခြင်မှု + ဝသီ = အလေ့အထ၊
= ဈာန်အင်္ဂါများကို ပြန်လည် ဆင်ခြင်ရာ၌ လျင်မြန်စေရန် လေ့ကျင့်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-686
အာဝတ္တနဝါရ
= အာဝတ္တန + ဝါရ
အာဝတ္တန = လည်ခြင်း၊ လန်ကျခြင်း + ဝါရ = အရေအတွက်၊
= ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံမှ လည်ခြင်း၊ လန်ကျခြင်း။
အာဝါသပလိဗောဓ
= အာဝါသ + ပလိဗောဓ
အာဝါသ = နေရာထိုင်ခင်း + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်။
အာသယာနုသယဉာဏ်
= အာသယ + အနုသယ + ဉာဏ
အာသယ = အလိုဆန္ဒ နှလုံးသွင်း + အနုသယ = ကိန်းအောင်းခြင်း + ဉာဏ = အသိဉာဏ်၊
= သတ္တဝါတို့၏ နှလုံးသွင်းအာသယနှင့် အနုသယဓာတ်ခံကို သိသောဉာဏ်။
အာသဝေါ
= ယိုစီးတတ်သောတရား၊ အစဉ်အမြဲ ဖြစ်လေ့ရှိသောကြောင့် အလျဉ်ရနေသော အစဉ်ရနေသော တရား။
အာသဝက္ခယဉာဏ်
= အာသဝ + ခယ + ဉာဏ်
အာသဝ = အာသဝေါတရားတို့၏ + ခယ = ကုန်ရာ၊
= အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ရာ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
အာသဝက္ခယအဘိညာဉ်
= အာသဝ + ခယ + အဘိညာဉ်
အာသဝ = အာသဝေါတရား လေးပါးတို့ကို + ခယ = ကုန်ခန်းစေသော + အဘိညာဉ် = ထူးသောဉာဏ်၊
= အာသဝေါတရား လေးပါးတို့ကို ကုန်ခန်းစေနိုင်သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်။
အာဟာရဟတ္တက
= အာဟာရ + ဟတ္တက
အာဟာရ = စားသောက်ပြီးနောက် + ဟတ္တက = လက်ကို ဆွဲထူပေးရသူ၊
= စားသောက်ပြီးနောက် မိမိဘာသာ မထနိုင်၍ လက်ကို ဆွဲထူပေးရသူ။
အာဟာရ
= အစားအစာ၊ ခွန်အားကို ဆောင်နိုင်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-687
အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ
= အာဟာရေ + ပဋိကူလ + သညာ
အာဟာရေ = အစားအစာ၌ + ပဋိကူလ = စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ် ဟူသော + သညာ = အမှတ်သညာ၊
= အစားအစာ၌ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်ဟု အောက်မေ့ ဆင်ခြင်သော အမှတ်သညာ။
အာဠာရ၊ ဥဒက
= ဘုရားအလောင်းတော် တောထွက်တော်မူစဉ်က ရှေးဦးစွာတွေ့ပြီး လောကီဈာန်သမာပတ် ရသည်အထိ အလောင်းတော်အား နည်းပေးခဲ့သော ရသေ့ကြီး ၂ ဦး။
ဣဋ္ဌမဇ္ဈတ္တာရုံ
= ဣဋ္ဌ + မဇ္ဈတ္တ + အာရုံ
ဣဋ္ဌ = အလိုရှိအပ်သော + မဇ္ဈတ္တ = အလယ်အလတ်ဖြစ်သော (အလိုရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ မရှိသည်လည်း မဟုတ်သော) အာရုံ။
ဣဋ္ဌာရုံ
= အလိုရှိအပ်သော အာရုံ။
ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထ
= ဣဒံ + သစ္စံ + အဘိနိဝေသ + ကာယဂန္ထ
ဣဒံ = ဤအယူဝါဒသည် + သစ္စံ = မှန်၏ဟု + အဘိနိဝေသ = စွဲမြဲစွာယူခြင်း + ကာယဂန္ထ = ကာယ၌ ထုံးဖွဲ့ခြင်း၊
= လောကကြီးကို တန်ခိုးရှင်က ဖန်ဆင်းသည် စသော ဤအယူသာ မှန်သည်။ အခြား အယူဝါဒ အားလုံး မှားသည်ဟု စွဲလမ်းမှု။
ဣဒ္ဓိပလိဗောဓ
= ဣဒ္ဓိ + ပလိဗောဓ
ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ် + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ်သည် ဝိပဿနာ လုပ်ငန်းအတွက် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။
ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ
= ဣဒ္ဓိ + ပါဋိဟာရိယ
ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ပါဋိဟာရိယ = အထူးထူး ဖန်ဆင်းခြင်း၊ ပြာဋိဟာ၊
= တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ် အထူးထူး ဖန်ဆင်းခြင်း၊ တန်ခိုး ပြာဋိဟာ ပြခြင်း။
စာမျက်နှာ-688
ဣဒ္ဓိပါဒ်
= ဣဒ္ဓိပါဒ = ဣဒ္ဓိ + ပါဒ
ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ပါဒ = အခြေခံ၊
= တန်ခိုးဣဒ္ဓိ၏ အခြေခံတရားများ။
ဣဒ္ဓိဝိဓ
= ဣဒ္ဓိ + ဝိဓ
ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ဝိဓ = အမျိုးမျိုး၊
= ရုပ်ပြောင်း ရုပ်လဲ ရုပ်သွင်အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း။
ဣရိယာပထနည်း
= သွားခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ လျောင်းခြင်း ဟူသော ဣရိယာပုထ် လေးပါးကို ရှုမှတ်ဆင်ခြင်သောနည်း။
ဣရိယာပထသမသီသီ
= စင်္ကြံလျှောက်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း စသော ဣရိယာပုထ် တစ်ခု၏ အဆုံး၌ ကိလေသာ ကုန်ခန်းသော ရဟန္တာ။ ထိုင်ရာမှ လဲလျောင်းလိုက်ချိန်၊ လမ်းလျှောက်နေရာမှ ရပ်လိုက်ချိန်၌ ကိလေသာကုန်ခန်းသော ရဟန္တာ။
ဣရိယာပုထ်
= ဣရိယာပထ = ဣရိယာ + ပထ
ဣရိယာ = ကိုယ်အနေအထား + ပထ = ဖြစ်ကြောင်း၊
= ကိုယ်အနေအထားဖြစ်ကြောင်း တရား (လျောင်း၊ ထိုင်၊ ရပ်၊ သွား)။
ဣဿရနိမ္မာနဝါဒ
= ဣဿရ + နိမ္မာန + ဝါဒ
ဣဿရ = အစိုးရသူက + နိမ္မာန = ဖန်ဆင်းခြင်း + ဝါဒ = အယူ၊
= အစိုးရသော နတ်ဘုရားကြီးက ဖန်ဆင်းသည်ဟု ယူသော အယူ။
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏ်
= ဣန္ဒြိယ + ပရောပရိယတ္တ + ဉာဏ်
ဣန္ဒြိယ = ဣန္ဒြေ + ပရောပရိယတ္တ = အနုအရင့်၊
= သဒ္ဓါ၊ ပညာ စသော ဣန္ဒြေအနုအရင့်ကို သိသောဉာဏ်။
ဣဿာ
= ငြူစူခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ စည်းစိမ်ကို ငြူစူခြင်း။
ဥဂ္ဂဟနိမိတ်
= ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တ = ဥ + ဂဟ + နိမိတ္တ
ဥ = အနီးကပ်၍ + ဂဟ = ယူသော + နိမိတ္တ = ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၊
စာမျက်နှာ-689
#ERROR!
စာမျက်နှာ-690
= အထက် ဗြဟ္မာဘုံသို့ တက်ရောက်၍ ရဟန္တာဖြစ်ပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်။
ဥဒ္ဓံသောတအကနိဋ္ဌာဂါမိ
= ဥဒ္ဓံ + သောတ + အကနိဋ္ဌ + အာဂါမီ
ဥဒ္ဓံ = အထက် + သောတ = တက်၍ + အကနိဋ္ဌ = အကနိဋ္ဌဘုံ + အာဂါမီ = ရောက်ရှိခြင်း၊
= အထက်ဘုံသို့ အဆင့်ဆင့်တက်၍ အကနိဋ္ဌဘုံရောက်မှ အရဟတ္တဖိုလ်ရသော အနာဂါမ်။
ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တ
= ဥဘတော + ဘာဂ + ဝိမုတ္တ
ဥဘတော = နှစ်ပါးသော + ဘာဂ = အဖို့အခြမ်း + ဝိမုတ္တ = လွတ်မြောက်ခြင်း၊
= ဝိက္ခမ္ဘနဝိမောက္ခ (ဈာန်) ဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ သမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခ (မဂ်) ဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ် လွတ်မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။
ဥပက္ကိလေသ
= အညစ်အကြေး၊ ညစ်ညူးပူပန်ခြင်း၊
= ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းတရား၊ ဝိပဿနာ၏ အညစ်အကြေးဖြစ်သော တရား။
ဥပဂမနဘေး
= အာရုံသို့ ကပ်ရောက်ခြင်းဘေး။
ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ
= ဥပဟစ္စ + ပရိနိဗ္ဗာယီ
ဥပဟစ္စ = ကပ်၍ + ပရိနိဗ္ဗာယီ = ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော၊
= သက်တမ်း ထက်ဝက်ကို လွန်မှ၊ သက်တမ်း အဆုံးကို ကပ်၍ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်။
ဥပါယာသ
= လွန်စွာ စိတ်ပင်ပန်းခြင်း။
ဥပဋ္ဌာန
= သတိအလွန်ကောင်းခြင်း၊ အာရုံထင်လွယ်ခြင်း။
ဥပစာရဈာန်
= ဥပ + စရ + ဈာန်
ဥပ = အနီးကပ်၊ အနီးပတ်ဝန်းကျင် + စရာ = ကျင်လည် ကျက်စားခြင်း၊
= ဈာန်၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်၌ ကျင်လည်ကျက်စားခြင်း၊ ဈာန်ရခါနီး အခြေအနေ။
စာမျက်နှာ-691
ဥပစာရဘာဝနာ
= ဈာန်နှင့် နီးကပ်သောဘာဝနာ။
ဥပစာရသမာဓိ
= ဈာန်နှင့် နီးကပ်သော သမာဓိ။
ဥပပတ္တိဘေး
= ထိုထိုဘဝသို့ ရောက်ခြင်း၊ ရခြင်းဘေး။
ဥပသမာနုဿတိ
= ဥပသမ + အနုဿတိ
ဥပသမ = ငြိမ်းအေးခြင်း + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့မှု၊
= နိဗ္ဗာန်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့မှု။
ဥပ္ပါဒခဏ
= ဥပ္ပါဒ + ခဏ
ဥပ္ပါဒ = ဖြစ်ခြင်း + ခဏ = တိုတောင်းသော အချိန်၊
= ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ်ဆဲခဏ။
ဥပါဒါန်
= ဥပါဒါန = ဥပ + အာဒါန
ဥပ = ကပ်၍ + အာဒါန = ယူခြင်း၊
= စွဲလမ်းခြင်း၊ အစွဲအလမ်း။
ဥပါဒိန္နကရုပ်
= သက်ရှိရုပ်များ။
ဥပေက္ခာ
= လျစ်လျူရှုခြင်း၊ အလယ်အလတ်သဘောထားနိုင်ခြင်း။
ဥပ္ပတ္တိရုပ်
= ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်များ။
ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်
= ဥပေက္ခာ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
ဥပေက္ခာ = အလယ်အလတ် တည့်မတ်မှု + သမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏အကြောင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော အလယ်အလတ် တည့်မတ်စွာ အာရုံကို ရှုနိုင်မှု။
ဥပေက္ခာပါရမီ
= ဥပေက္ခာ + ပါရမီ
ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း + ပါရမီ = အထွတ်အမြတ်၊
= မြတ်သော လျစ်လျူရှုခြင်း။
ဥဗ္ဗေဂါပီတိ
= ဥဗ္ဗေဂါ + ပီတိ
ဥဗ္ဗေဂါ = ပေါ့ပါး ပျံတက်သော + ပီတိ = နှစ်သက်မှု၊
= ကိုယ်ကာယ ပေါ့ပါးပြီး ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်စေနိုင်သည့် နှစ်သက်မှု။
ဥဿဒငရဲ
= ဥဿဒ + ငရဲ
ဥဿဒ = ပိုလွန်သော၊
= ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်မှ ပိုလွန်သော ငရဲ၊ ငရဲငယ်။
စာမျက်နှာ-692
ဧကဗီဇီသောတာပန်
= ဧက + ဗီဇီ + သောတာပန်
ဧက = တစ်ကြိမ် + ဗီဇီ = ပဋိသန္ဓေ မျိုးစေ့ရှိသူ၊
= တစ်ကြိမ်သာ ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ရှိသော သောတာပန်၊ လက်ရှိ ဘဝမှ နောက်တစ်ဘဝ၌ ရဟန္တာဖြစ်မည့် သောတာပန်။
ဧကဂ္ဂတာ
= ဧက + အဂ္ဂ + တာ
ဧက = တစ်ခု + အဂ္ဂ = အာရုံ + တာ = ရှိခြင်း၊
= အာရုံတစ်ခုတည်းရှိခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ တစ်ခုတည်း၌ စူးစိုက်သက်ဝင်သော သမာဓိ။
ဧတဒဂ်
= ဧတဒဂ္ဂံ = ဧတံ + အဂ္ဂံ
ဧတံ = ဤသူသည် + အဂ္ဂံ = အမြတ်ဆုံးတည်း၊
= ဤသူသည် ဤအရာ၌ အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏ဟု ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင် မိန့်မြွက်၍ အပ်နှင်းသော ဧတဒဂ်ဘွဲ့။
ဩဘာသ
= အရောင်အလင်း။
ဩက္ကန္တိကာပီတိ
= ဩက္ကန္တိကာ + ပီတိ
ဩက္ကန္တိကာ = တက်ကြွသောပီတိ/နှစ်သက်မှု၊
= ပင်လယ်ရေပြင်တွင် ဒီရေလှိုင်းလုံးကြီးများ ထက်သကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံးကို လွှမ်းခြုံ၍ ကြွတက်သောပီတိ။
ဩဒါတ
= အဖြူရောင်။
ဩဃ
= ဝဲ၊ ရေအလျဉ်၊ ဝဋ်ဒုက္ခ၌ နစ်မွန်းစေတတ်သောတရား။
ဩက္ကဿ
= ကိုယ်တွင်းသို့ ပဋိဘာဂနိမိတ် ဝင်ရောက်ခြင်း။
ဩဓိ
= အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ရှိသော။
ဩဝါဒပါတိမောက်
= ဩဝါဒ + ပါတိမောက်
ဩဝါဒ = ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ + ပါတိမောက် = စောင့်စည်းအပ်သောတရား၊
= ဘုရားရှင် ဆုံးမထားသော ရဟန်းတို့ စောင့်စည်းအပ်သည့် တရား၊ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်များ။
စာမျက်နှာ-693
ဩဠာရိကသုခုမ
= ဩဠာရိက + သုခုမ
ဩဠာရိက = ကြမ်းတမ်းသောရုပ် + သုခုမ = နူးညံ့သောရုပ်၊
= အရုပ်ကြမ်း ရုပ်နု။
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ
= ကင်္ခါ + ဝိတရဏ + ဝိသုဒ္ဓိ
ကင်္ခါ = ယုံမှားခြင်းသံသယ + ဝိတရဏ = လွန်မြောက်ကျော်လွန်ခြင်း + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= အယုံမှားသံသယကို လွန်မြောက်သဖြင့် အထူးစင်ကြယ်ခြင်း။
ကန္တာရ
= ခရီးခဲ = ခဲရာခဲဆစ်၊ ခက်ခက်ခဲခဲ သွားရသောခရီး။
ကဗဠီကာရာဟာရ
= ကဗဠီ + ကာရ + အာဟာရ
ကဗဠီ = ထမင်းလုတ် + ကာရ = ပြုခြင်း + အာဟာရ = အစားအစာ၊
= ထမင်းလုတ်ပြု၍ စားအပ်သော ထမင်း၊ မုန့် စသည့် အစားအစာ။
ကမ္မဇတေဇောဓာတ်
= ကမ္မဇ + တေဇော + ဓာတ်
ကမ္မဇ = ကံကြောင့်ဖြစ်သော + တေဇော = အပူ + ဓာတ်၊
= ကံကြောင့်ဖြစ်သော အပူဓာတ်သဘော။
ကမ္မညတာ
= အမှုကိစ္စ၌ ခန့်ခြင်း၊ သက်ဆိုင်ရာအမှုကိစ္စ၌ နိုင်နင်းခြင်း။
ကမ္မဋ္ဌာန်း
= ကမ္မဋ္ဌာန = ကမ္မ + ဌာန
ကမ္မ = ဘာဝနာ အမှုကိစ္စ၏ + ဌာန = ဖြစ်ရာ တည်ရာ အာရုံ၊
= ဘာဝနာပွားများမှု လုပ်ငန်းခွင်။
ကမ္မပလိဗောဓ
= ကမ္မ + ပလိဗောဓ
ကမ္မ = လုပ်ငန်းကိစ္စ ဆောင်ရွက်ခြင်း + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= မပြီးပြတ်သေးသော လုပ်ငန်းသည် ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်ရာ၌ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။
ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိ
= ကမ္မ + ဝိပါကဇ + ဣဒ္ဓိ
ကမ္မ = ကံ၏ + ဝိပါကဇ = အကျိုးပေးကြောင့် ဖြစ်သော + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
စာမျက်နှာ-694
= ကံ၏အကျိုးကိုမှီ၍ဖြစ်သော စွမ်းဆောင်နိုင်မှု၊ ဥပမာ ငှက်များ ကောင်းကင်ပျံနိုင်မှု၊ ငါးများ ရေငုပ်နိုင်မှု။
ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိ
= ကမ္မ + သကတာ + သမ္မာ + ဒိဋ္ဌိ
ကမ္မ = ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံ + သကတာ = ကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာရှိခြင်း + သမ္မာ = ကောင်းသော မှန်ကန်သော + ဒိဋ္ဌိ = အယူ၊
= ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် ကံသာလျှင် မိမိကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဖြစ်သည်ဟု ယူခြင်းသည် မှန်ကန်သောအယူဖြစ်သည်။
ကမ္မန္တရာယ်
= ကမ္မ + အန္တရာယ်
ကမ္မ = ပဉ္စာနန္တရိယကံ စသည်ကို ကျူးလွန်ခြင်းသည် + အန္တရာယ် = ဘေး၊
= ကံကြီးထိုက်သော ဘေးအန္တရာယ်။
ကရုဏာ
= ဒုက္ခိတသတ္တဝါတို့အား သနားခြင်း။
ကရုဏာဒေါသော
= သနားခြင်းကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသတရား။
ကလာပသမ္မသနနည်း
= ကလာပ + သမ္မသန + နည်း
ကလာပ = စုပေါင်း၍ + သမ္မသန = ဆင်ခြင်သုံးသပ်သောနည်း၊
= ရုပ်နာမ် ဓမ္မတို့ကို အစုအပေါင်းအားဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်သောနည်း။
ကလျာဏမိတ္တ
= ကလျာဏ = ကောင်းသော + မိတ္တ = အဆွေခင်ပွန်း၊
= မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်း။
ကသိဏဖုဋ္ဌောကာသ
= ကသိဏ + ဖုဋ္ဌ + ဩကာသ
ကသိဏ = ကသိုဏ်းရုပ် + ဖုဋ္ဌ = ထိရာ + ဩကာသ = အရပ်၊
= ကသိုဏ်းရုပ် ထိရာ ပျံ့နှံ့ရာအရပ်။
ကသိဏဝိဝိတ္တောကာသ
= ကသိဏ + ဝိဝိတ္တ + ဩကာသ
ကသိဏ = ကသိုဏ်းရုပ် + ဝိဝိတ္တ = ကင်းဆိတ်ရာ + ဩကာသ = အရပ်၊
= ကသိုဏ်းရုပ် ကင်းဆိတ်ရာအရပ်။
စာမျက်နှာ-695
ကသိဏုဂ္ဃါဋိမာကာသ
= ကသိဏ + ဥဂ္ဃါဋိ + အာကာသ
ကသိဏ = ကသိုဏ်းရုပ် + ဥဂ္ဃါဋိ = ပယ်ခွာရာ + အာကာသ = ကောင်းကင်၊
= ကသိုဏ်းရုပ်ကို ခွာ၍ ရအပ်သောကောင်းကင်။
ကသိုဏ်းပညတ်ရုပ်
= ကသိုဏ်းဟု ခေါ်ဝေါ်ပညတ်အပ်သောရုပ်။
ကာကမာသက
= ကျီးနှိုက်၍ စား၍ရလောက်အောင် (စလုတ်ထိ) စားထားသူ။
ကာမတဏှာ
= ကာမ + တဏှာ
ကာမ = ကာမဂုဏ်ငါးပါး + တဏှာ = တပ်မက်မှု၊
= ကာမဂုဏ်ကို တပ်မက်မှု။
ကာမယောဂ
= ကာမ + ယောဂ
ကာမ = ကာမတဏှာ + ယောဂ = ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု။
ကာမရာဂါနုသယ
= ကာမ + ရာဂ + အနုသယ
ကာမ = ကာမဂုဏ်၌ + ရာဂ = တပ်စွန်းမှု + အနုသယ = ကိန်းအောင်းခြင်း၊
= ကာမဂုဏ်၌ တပ်စွန်းမှုဖြင့် ကိန်းအောင်းခြင်း၊ အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ကာမတဏှာ။
ကာမဝိတက်
= ကာမ + ဝိတက္က
ကာမ = ကာမဂုဏ် + ဝိတက္က = ကြံစည်ခြင်း၊
= ကာမဂုဏ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကြံစည်ခြင်း။
ကာမစ္ဆန္ဒနိဝရဏ
= ကာမ + ဆန္ဒ + နီဝရဏ
ကာမ = ကာမဂုဏ် + ဆန္ဒ = အလိုရှိခြင်း၊ တပ်စွန်းခြင်း + နီဝရဏ = အတားအဆီး၊
= ကာမဂုဏ်တပ်စွန်းမှု အတားအဆီး။
ကာမာသဝ
= ကာမ + အာသဝ
ကာမ = ကာမတဏှာ + အာသဝ = ယိုစီးမှု၊
= ကာမတဏှာများ ယိုစီးမှု။
ကာမုပါဒါန်
= ကာမ + ဥပါဒါန
ကာမ = ကာမအာရုံ၌ + ဥပါဒါန = ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု။
စာမျက်နှာ-696
ကာမောဃ
= ကာမ + ဩဃ
ကာမ = ကာမတဏှာ + ဩဃ = ဝဲ၊
= ကာမတဏှာဝဲ။
ကာယဂတာသတိ
= ကာယ + ဂတာ + သတိ
ကာယ = ကိုယ်၌ + ဂတာ = ဖြစ်သော + သတိ = အောက်မေ့မှု၊
= ဆံပင် စသော ၃၂-ကောဋ္ဌာသ အစုအဝေးကို အာရုံပြု ရှုမှတ်ခြင်း။
ကာယသက္ခိပုဂ္ဂိုလ်
= ကာယ + သက္ခိ
ကာယ = ကိုယ်ဖြင့် + သက္ခိ = သက်သေပြုသော၊
= ကိုယ်ဖြင့် သက်သေပြုသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ဤဘဝမှာပင် မဂ်ဖိုလ်ရ၍ ကိုယ်တိုင် သက်သေခံနိုင်သူ။
ကာယသမ္ဖဿ
= ကာယ + သံ + ဖဿ
ကာယ = ကိုယ်ဖြင့် + သံ = ကောင်းစွာ + ဖဿ = တွေ့ထိမှု၊
= ကိုယ်ဖြင့် ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု။
ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်
= ကာယ + အနုပဿနာ + သတိ + ပဋ္ဌာန
ကာယ = ကိုယ်၌ + အနုပဿနာ = အဖန်ဖန်ရှုသော + သတိ = ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု + ပဋ္ဌာန = တည်ရာအာရုံ၊
= ကိုယ်ကာယ၌ အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ဆင်ခြင် အောက်မေ့မှု သတိ၏ တည်ရာအာရုံ။
ကိလေသပရိနိဗ္ဗာန်
= ကိလေသာ ငြိမ်းအေးသော နိဗ္ဗာန်၊
= အသက်နှင့်ကိုယ်ခန္ဓာတည်ရှိနေသော်လည်း ကိလေသာ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသဘော။
ကိလေသန္တရာယ်
= မှားယွင်းသော အယူကို စွဲမြဲစွာယူခြင်း၊ နိယတ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ကိလေသန္တရာယ်ဟု ခေါ်သည်။
ကုလပလိဗောဓ
= ကုလ + ပလိဗောဓ
ကုလ = ဆွေမျိုး အပေါင်းအဖော် + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= ဒကာ၊ ဒကာမ၊ ဆွေမျိုး အပေါင်းအဖော်တို့၌ တွယ်တာမှု အနှောင့်အယှက်။
စာမျက်နှာ-697
ကောဋ္ဌာသ
= အစုအဝေး၊ ၃၂-ကောဋ္ဌာသ။
ကောလံကောလသောတာပန်
= ကောလံ + ကောလ + သောတာပန်
ကောလံ = တစ်ခုသော အမျိုးသို့ + ကောလ = တစ်ခုသော အမျိုးမှ၊
= တစ်ခုသော အမျိုးမှ တစ်ခုသော အမျိုးသို့ နှစ်ကြိမ်မှ ခြောက်ကြိမ်အထိ ပဋိသန္ဓေနေရသော သောတာပန်။
ကောသဇ္ဇတရား
= ပျင်းရိသောတရား။
ခဏပစ္စုပ္ပန်
= လက်ငင်း ဖြစ်ဆဲအချိန်။
ခဏသမ္မသနနည်း
= ဖြစ်ဆဲအခိုက် (ဥပါဒ်)၊ တည်ဆဲအခိုက် (ဌီ)၊ ပျက်ဆဲအခိုက် (ဘင်) ခဏဖြင့် ရှုဆင်ခြင်ခြင်း။
ခဏိကာပီတိ
= ခဏိကာ + ပီတိ
ခဏိကာ = တစ်ခဏ + ပီတိ = နှစ်သက်ခြင်း၊
= လျှပ်စီးလက်သကဲ့သို့ တစ်ခဏတာမျှသာ ဖြစ်ပေါ်သော နှစ်သက်ရွှင်လန်းမှု။
ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန်
= ခန္ဓာငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်၊ ခန္ဓာအကြွင်းမရှိ ချုပ်ငြိမ်းသော နိဗ္ဗာန်။
ခန္ဓာ
= အစုအပေါင်း၊ ကာလအားဖြင့် စုပေါင်းထားသော ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဉ်။
ခုဒ္ဓိကာပီတိ
= ခုဒ္ဓိကာ + ပီတိ
ခုဒ္ဓိကာ = အငယ်စားဖြစ်သော + ပီတိ = နှစ်သက်မှု၊
= ကြက်သီးမွေးညင်း ထရုံမျှ နှစ်သက်မှုဖြစ်ခြင်း။
ဂဏပလိဗောဓ
= ဂဏ + ပလိဗောဓ
ဂဏ = ဂိုဏ်းဂဏ အဖွဲ့အစည်း + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= မိမိနှင့် ဆက်နွှယ်နေသော ဂိုဏ်းဂဏ အဖွဲ့အစည်းကို တွယ်တာခြင်းသည် တရားအားထုတ်ခြင်း၏ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။
ဂဏနာနည်း
= ဝင်သက်ထွက်သက်လေကို ရေတွက်၍ ရှုမှတ်သောနည်း။
ဂန္ထ
= ချည်နှောင်ခြင်း၊ ထုံးဖွဲ့ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၊ စာပေကျမ်းဂန်။
စာမျက်နှာ-698
ဂန္ထပလိဗောဓ
= ဂန္ထ + ပလိဗောဓ
ဂန္ထ = စာပေကျမ်းဂန် သင်ကြားမှု + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= စာပေကျမ်းဂန် သင်ကြားမှုသည် လုံ့လ ပယောဂ ကြောင့်ကြစိုက်ထုတ်ရသောကြောင့် တရားအားထုတ်ရာ၌ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်သည်။ တရားအားမထုတ်မီ ကျမ်းဂန်သင်ယူမှုကို အပြီးသတ်သင်ယူထားရမည်။
ဂန္ဓာရီ
= တန်ခိုးအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးရှင်၊ ဂန္ဓာရတိုင်းသား။
ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ
= ဂန္ဓာရီ + ဝိဇ္ဇာ
ဝိဇ္ဇာ = အတတ်ပညာ၊
= တန်ခိုးအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းနိုင်သော အတတ်ပညာ။
ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော
= ဂမ္ဘီရော + ဒုဒ္ဒသော
ဂမ္ဘီရော = နက်နဲသော + ဒုဒ္ဒသော = ခက်ခဲသော၊ မြင်နိုင်ခဲသော။
ဂေဟဿိတပေမ
= ဂေဟ + အဿိတ + ပေမ
ဂေဟ = အိမ်၌ + အဿိတ = မှီသော + ပေမ = အချစ်၊
= အိမ်သူအိမ်သားအချစ်၊ အိမ်တွင်းအချစ်၊ လင်မယားချစ်၊ သားသမီးချစ်။
ဂေါတြဘူဉာဏ်
= ဂေါတြ + ဘူ + ဉာဏ်
ဂေါတြ (ဂေါတ္တ) = ပုထုဇဉ်အနွယ်ကို + ဘူ = လွှမ်းမိုးခြင်း၊
ဂေါတ္တ = အရိယာအနွယ်သို့ + ဘူ = ပြောင်းဝင်ခြင်း၊
= ပုထုဇဉ်အနွယ် ပုထုဇဉ်ဘဝကို လွန်မြောက်၍ အရိယာနွယ်သို့ ဝင်ရောက်သောဉာဏ်။
ဃနပညတ်
= အစိုင်အခဲ မဟုတ်သော်လည်း အစိုင်အခဲ၊ တခဲနက်အဖြစ် ထင်မှတ်မှု။
ဃာနသမ္ဖဿ
= ဃာန + သံ + ဖဿ
ဃာန = နှာခေါင်း + သံ = ကောင်းစွာ + ဖဿ = တွေ့ထိမှု၊
= နှာခေါင်းဖြင့် ကောင်းစွာ ထိတွေ့မှု။
စာမျက်နှာ-699
စကြဝဠာ
= စက္ကဝါဠ = အဝန်းအဝိုင်း၊ စကြဝဠာ။
စက္ခုသမ္ဖဿ
= စက္ခု + သံ + ဖဿ
= မျက်စိဖြင့် ကောင်းစွာ ထိတွေ့မှု။
စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်
= စတု + ဓာတု + ဝဝတ္ထာန
စတု = လေးခု + ဓာတု = ဓာတ်သဘော + ဝဝတ္ထာန = ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၊
= ဓာတ်လေးပါး၏ သဘောကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း။
စတုရာရက္ခကမ္မဋ္ဌာန်း
= စတု + အာရက္ခ + ကမ္မဋ္ဌာန်း
စတု = လေးခု + အာရက္ခ = အစောင့်အရှောက်၊
= ဗုဒ္ဓါနုဿတိ၊ မရဏာနုဿတိ၊ မေတ္တာ၊ အသုဘသညာ ဤလေးပါးကို စတုရာရက္ခကမ္မဋ္ဌာန်း၊ အစောင့်အရှောက်ကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ခေါ်သည်။
စတုတ္ထအရူပဈာန်
= လေးခုမြောက်ဖြစ်သော နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို စတုတ္ထအရူပဈာန်ဟု ခေါ်သည်။
စတုတ္ထဈာန်
= သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာအားဖြင့် အင်္ဂါနှစ်ပါးရှိသော ရူပါဝစရ စတုတ္ထဈာန်။
စတုတ္ထပါရာဇိက
= စတုတ္ထ + ပါရာဇိက
စတုတ္ထ = လေးခုမြောက် + ပါရာဇိက = ဆုံးရှုံးမှု၊
= ဈာန်မဂ်ဖိုလ် မရဘဲ ဈာန်မဂ်ဖိုလ်ရသည်ဟု ပြောသော ရဟန်းသည် သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးခြင်းသို့ ရောက်သည်။
စတုတ္ထဝါရ
= စတုတ္ထ + ဝါရ
စတုတ္ထ = လေးခုမြောက် + ဝါရ = အကြိမ်၊ အရေအတွက်၊
= လေးကြိမ်မြောက်။
စရိုက်
= စရိတ = အလေ့အကျင့်၊ အကျင့်ပါမှု။
စာဂါနုဿတိ
= စာဂ + အနုဿတိ
စာဂ = ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်း၌ + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့မှု၊
= ပေးကမ်း စွန့်ကြဲ လှူဒါန်းခဲ့သမျှ မြတ်ဒါနကို မပြတ် အောက်မေ့ခြင်း။
စာမျက်နှာ-700
စုတိ
= ရွေ့လျောခြင်း၊ သေခြင်း၊ စုတေခြင်း။
စိတ္တဇရုပ်
= စိတ္တ + ဇ
စိတ္တ = စိတ် + ဇ = ဖြစ်ခြင်း၊
= စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သောရုပ်။
စိတ္တဝိပလ္လာသ
= စိတ္တ + ဝိပလ္လာသ
စိတ္တ = စိတ် + ဝိပလ္လာသ = ဖောက်ပြန်ခြင်း၊
= စိတ်ဖောက်ပြန်ခြင်း။
စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ
= စိတ္တ + ဝိသုဒ္ဓိ
စိတ္တ = စိတ် + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= စိတ်စင်ကြယ်ခြင်း။
စိတ္တာနုပဿနာ
= စိတ္တ + အနုပဿနာ
စိတ္တ = စိတ် + အနုပဿနာ = အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ခြင်း၊
= စိတ်ကို အဖန်ဖန် ရှုမှတ်ခြင်း၊ မိမိ၏ စိတ်ကို သတိချပ်၍ အမြဲစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုနေခြင်း။
စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်
= စိတ္တ + ဣဒ္ဓိ + ပါဒ
စိတ္တ = စိတ် + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ပါဒ = အခြေခံ၊
= စိတ်စွမ်းအင် ကြီးမားစေရန် အခြေခံတရား။
စိန္တာမဏိ
= စိန္တာ + မဏိ
စိန္တာ = ကြံစည်သမျှ + မဏိ = ပြီးစေနိုင်သော ပတ္တမြား၊
= အလိုရှိသမျှ ကြံစည်သမျှ ပြီးမြောက်စေနိုင်သော ပတ္တမြားနှင့် တူသည့် အတတ်ပညာ။
စုတူပပါတဉာဏ်
= စုတိ + ဥပပါတ + ဉာဏ်
စုတိ = သေခြင်း + ဥပပါတ = ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊
= သတ္တဝါတို့ သေခြင်း၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းကို သိမြင်သောဉာဏ်။
စူဠဂန္ဓာရီ
= စူဠ + ဂန္ဓာရီ
စူဠ = ငယ်သော၊ မပြည့်စုံသော + ဂန္ဓာရီ = ဖန်ဆင်းနိုင်သော တန်ခိုးရှင်။
စာမျက်နှာ-701
စူဠသောတာပန်
= အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း အရှိကို အရှိအတိုင်း သိမြင်၍ နာမ်ရုပ်နှစ်ပါးကို အကြောင်းနှင့်တကွ ပိုင်းခြားသိမြင်သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ကို စူဠသောတာပန်ဟု ခေါ်သည်။
စေတသိက်
= စေတသိက = စိတ်ကိုမှီသောတရား၊ စိတ်၌ယှဉ်သောတရား။
စေတိယင်္ဂဏဝတ်
= စေတိယ + အင်္ဂဏ + ဝတ်
စေတိယ = စေတီ၏ + အင်္ဂဏ = ရင်ပြင်၊
= စေတီရင်ပြင်၌ ပြုလုပ်အပ်သော ဝတ်တရား။
စေတောပရိယအဘိညာဉ်
= စေတော + ပရိယ + အဘိညာဉ်
စေတော = စိတ် + ပရိယ = ပိုင်းခြား၍၊
= သူတစ်ပါး၏ စိတ်အကြံကို ပိုင်းခြား၍ သိသော ဉာဏ်အထူး။
ဆဋ္ဌဝါရ
= ဆဋ္ဌ + ဝါရ
ဆဋ္ဌ = ခြောက်ခုမြောက် + ဝါရ = အကြိမ်၊ အရေအတွက်၊
= ခြောက်ကြိမ်။
ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်
= ဆန္ဒ + ဣဒ္ဓိ + ပါဒ
ဆန္ဒ = တောင့်တမှု + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး + ပါဒ = အခြေခံ၊
= လိုအင်ဆန္ဒ ပြည့်ဝနိုင်သော တန်ခိုး၏ အခြေခံတရား။
ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ
= ဆ + အင်္ဂ + ဥပေက္ခာ
ဆ = ခြောက်ခု + အင်္ဂ = အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း၊ ဒွါရ ၆ ပါး၊ အာရုံ ၆ ပါး + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= ဒွါရခြောက်ပါး၊ အာရုံခြောက်ပါး၌ လျစ်လျူရှုခြင်း။
ဆဠဘိညရဟန္တာ
= ဆ + အဘိည + ရဟန္တာ
ဆ = ခြောက် + အဘိည = အဘိညာဉ်၊
= အဘိညာဉ် ၆ ပါးရသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။
ဇနကကုသိုလ်ကံ
= ဇနက + ကုသိုလ်ကံ
ဇနက = ဖြစ်စေတတ်သောကံ၊
= ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေးနိုင်သည့်ကံ၊ ဘဝသစ် တစ်ခုကို ဖြစ်စေနိုင်စွမ်းသော ကံ။
စာမျက်နှာ-702
ဇရာ
= အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း၊ ဆွေးမြေ့ခြင်း။
ဇာတိ
= ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း၊ ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ရခြင်း။
ဇာတိဿရဉာဏ်
= ဇာတိ + သရ + ဉာဏ်
ဇာတိ = ရှေးက ဖြစ်ခဲ့ဖူးသောဘဝကို + သရ = အောက်မေ့ခြင်း၊
= ရှေးက မိမိဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဘဝများကို အောက်မေ့သိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်။
ဇီဝိတသမသီသီရဟန္တာ
= ဇီဝိတ + သမ + သီသီ
ဇီဝိတ = အသက် + သမ = အညီအမျှ + သီသီ = ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊
= အရဟတ္တဖိုလ် ရသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော ရဟန္တာ၊ ကိလေသာကုန်ခန်းခြင်းနှင့် စုတေခြင်း တစ်ပြိုင်နက်ဖြစ်သော ရဟန္တာ။
ဇိဝှါသမ္ဖဿ
= ဇိဝှါ + သံ + ဖဿ
ဇိဝှါ = လျှာ + သံ = ကောင်းစွာ + ဖဿ = တွေ့ထိခြင်း၊
= လျှာဖြင့် ကောင်းစွာ တွေ့ထိခြင်း။
ဈာန်အင်္ဂါ
= ဈာန + အင်္ဂါ
ဈာန = ဈာန် + အင်္ဂါ = အစိတ်အပိုင်း၊
= ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ငါးပါးသည် ဈာန်၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်။
ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တိဉာဏ်
= ဈာန + ဝိမောက္ခ + သမာဓိ + သမာပတ္တိ + ဉာဏ်
ဈာန = ဈာန်တရား + ဝိမောက္ခ = ဝိမောက္ခတရား + သမာဓိ = သမာဓိတရား + သမာပတ္တိ = သမာပတ်တရား၊
= ဈာန်တရား၊ ဝိမောက္ခတရား၊ သမာဓိတရား၊ သမာပတ်တရားတို့၏ ညစ်ညူးကြောင်း၊ ဖြူစင်ကြောင်း၊ ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း၊ တိုးတက်ကြောင်းကို သိမြင်သော ဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-703
ဈာနသမာပတ်
= ဈာနသမာပတ္တိ
ဈာန = ဈာန် + သမာပတ္တိ = ကောင်းစွာ ရောက်ရှိခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း၊
= ဈာန်ကို အဖန်ဖန် ဝင်စားခြင်း။
ဉာဏစရိယ
= ဉာဏ + စရိယ
ဉာဏ = ဉာဏ် + စရိယ = အကျင့်၊
= ၁၆ ပါးသော ဉာဏ်ဖြစ်ကြောင်း အကျင့်၊ ၁၆ ပါးသောဉာဏ် ဖြစ်ခြင်း။
ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ
= ဉာဏ + ဝိပ္ဖါရ + ဣဒ္ဓိ
ဉာဏ = ဉာဏ် + ဝိပ္ဖါရ = ပျံ့နှံ့မှု + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= ဉာဏ်၏စွမ်းအား ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဖြစ်သောတန်ခိုး။
ဉာတပရိညာ
= ဉာတ + ပရိညာ
ဉာတ = သိခြင်း + ပရိညာ = ပိုင်းခြား၍၊
= ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း။
ဉာတိပလိဗောဓ
= ဉာတိ + ပလိဗောဓ
ဉာတိ = ဆွေမျိုး + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= ဆွေမျိုး မိဘ ညီအစ်ကို မောင်နှမများအပေါ် သံယောဇဉ် ကြီးလွန်းခြင်းသည် တရားအားထုတ်မှုအတွက် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်သည်။
ဌာနာဌာနကောသလ္လဉာဏ်
= ဌာန + အဌာန + ကောသလ္လ + ဉာဏ်
ဌာန = အကြောင်းဟုတ်သည် + အဋ္ဌာန = အကြောင်းမဟုတ်သည် + ကောသလ္လ = လိမ္မာခြင်း၊ သိခြင်း၊
= အကြောင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို အမှန်အတိုင်းသိသော ဉာဏ်။
တစပဉ္စက
= တစ + ပဉ္စက
တစ = အရေ + ပဉ္စက = ငါးခုတွဲ၊
= ဆံပင်မှ အရေတိုင်အောင် ငါးခုရှိသော အစုအဝေးကို တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-704
တဏှာ
= တပ်မက်မှု။
တဏှာပေမ
= တဏှာ + ပေမ
တဏှာ = တပ်မက်မှု + ပေမ = ချစ်ခင်မှု၊
= သားချစ်မယားချစ်။
တဏှာလောဘ
= တဏှာ + လောဘ
တဏှာ = တပ်မက်မှု + လောဘ = လိုချင်မှု၊
= တပ်မက်လိုချင်မှု၊ တပ်မက်စွဲလမ်းမှု။
တဏှာသမုဒယ
= တဏှာ + သမုဒယ
တဏှာ = တပ်မက်မှု + သမုဒယ (သံ + ဥဒယ)၊ သံ = ပြင်းထန်စွာ + ဥဒယ = ဖြစ်ခြင်း၊
= ပြင်းထန်စွာဖြစ်ခြင်း စွဲလမ်းခြင်း၊ တပ်မက်စွဲလမ်းခြင်း။
တတိယဈာန်
= ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာအားဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါသုံးပါးရှိသော ရူပဈာန်။
တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ
= တတြ + မဇ္ဈတ္တ + ဥပေက္ခာ
တတြ = ထိုထို စေတသိက်တို့ကို + မဇ္ဈတ္တ = အလယ်အလတ် + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= ထိုထိုစေတသိက်တရားတို့ကို မိမိကိစ္စ ပုံမှန်ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် မယုတ်မလွန် သမာသမတ် မျှမျှတတ ဟန်ချက်ညီညီ ထိန်းကျောင်းထားသောတရား။
တတ္ထက
= တတ္ထ + ဝက
တတ္ထ = ထိုစားသည့်နေရာ၌ + ဝက = ကျင်လည်နေသူ၊ လဲနေသူ၊
= အလွန်အကျွံစားသဖြင့် စားသည့်နေရာ၌ လဲနေသူ။
တဒင်္ဂပဟာန်
= တံ + အင်္ဂ + ပဟာန
တံ = ထို + အင်္ဂ = အစိတ်အပိုင်း + ပဟာန = ပယ်ခြင်း၊
= အကုသိုလ်တို့ကို တစ်ခဏမျှ ပယ်ခြင်း၊ ခေတ္တခဏ အကုသိုလ်ကို ပယ်ရှားခြင်း။
စာမျက်နှာ-705
တိကမေတ္တာ
= တိက + မေတ္တာ
တိက = သုံးခု၊
= သုံးခုစီ သုံးမျိုးစီခွဲ၍ ပွားများသောမေတ္တာ။
တိတ္ထိ
= အယူမှားသောသူ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်မှ တစ်ပါးသော အယူရှိသောသူ။
တိရစ္ဆာန်
= မဂ်ဖိုလ်မှ ဖီလာဖြစ်သော သတ္တဝါ။
တီရဏပရိညာ
= တီရဏ + ပရိညာ
တီရဏ = စူးစမ်း သုံးသပ် ဆင်ခြင်ခြင်း + ပရိညာ = ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၊
= သမ္မသနဉာဏ်နှင့် ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် နှစ်ပါးကို ဆိုသည်။
တေဇောကသိုဏ်း
= မီးကသိုဏ်း။
တေဇောကောဋ္ဌာသ
= တေဇော + ကောဋ္ဌာသ
တေဇော = မီး + ကောဋ္ဌာသ = အစုအဝေး၊
= မီးဓာတ်အစုအဝေး။
တေဝိဇ္ဇရဟန္တာ
= တေ + ဝိဇ္ဇာ + ရဟန္တာ
တေ = သုံး + ဝိဇ္ဇာ = ဝိဇ္ဇာဉာဏ်၊
= ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၊ အာသဝက္ခယဉာဏ် သုံးပါးကို ရသော ရဟန္တာ။
တေဇောဓာတ်
= အပူဓာတ်၊ မီးဓာတ်။
ထပနာနည်း
= ထပနာ + နည်း
ထပနာ = ထားခြင်း၊
= အာရုံနိမိတ်ပေါ်၌ ရှုမှတ်မှုစိတ်ကို ထားသောနည်း။
ထာဝရသုခ
= ထာဝရ + သုခ
ထာဝရ = မြဲသော + သုခ = ချမ်းသာ၊
= တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ချမ်းသာ၊ ချမ်းသာစစ် ချမ်းသာမှန်။
စာမျက်နှာ-706
ထိနမိဒ္ဓနိဝရဏ
= ထိန + မိဒ္ဓ + နီဝရဏ
ထိန = ထုံထိုင်းခြင်း + မိဒ္ဓ = ငိုက်မျဉ်းခြင်း + နီဝရဏ = အတားအဆီး၊
= တရားအားထုတ်ရာ၌ ထုံထိုင်းငိုက်မျဉ်းမှုသည် ဈာန်စိတ် မဖြစ်ပေါ်စေရန် အတားအဆီးဖြစ်သည်။
ဒသဗလဉာဏ်တော်
= ဒသ + ဗလ + ဉာဏ်တော်
ဒသ = ဆယ်ပါး + ဗလ = ခွန်အား၊ စွမ်းအား၊
= စွမ်းအားထက်မြက်သော ဉာဏ်တော်ဆယ်ပါး။
ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ
= ဒိဋ္ဌ + ဓမ္မ + သုခ + ဝိဟာရ
ဒိဋ္ဌ = မျက်မှောက် + ဓမ္မ = တရား + သုခ = ချမ်းသာခြင်း + ဝိဟာရ = နေခြင်း၊
= မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း။
ဒိဋ္ဌိနုသယ
= ဒိဋ္ဌိ + အနုသယ
ဒိဋ္ဌိ = မှားယွင်းသော အယူ + အနုသယ = ကိန်းအောင်းခြင်း၊
= ကိန်းအောင်းနေသော မှားယွင်းသော အယူ၊ အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ဒိဋ္ဌိ။
ဒိဋ္ဌာသဝ
= ဒိဋ္ဌိ + အာသဝ
ဒိဋ္ဌိ = ၆၂ ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ + အာသဝ = ယိုစီးမှု၊
= ၆၂ ပါးသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူဝါဒများ ယိုစီးစိမ့်ဝင်မှု။
ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တပုဂ္ဂိုလ်
= ဒိဋ္ဌိ + ပတ္တ + ပုဂ္ဂိုလ်
ဒိဋ္ဌိ = သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်မှု + ပတ္တ = ရောက်ခြင်း၊
= သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်၍ နိဗ္ဗာန်သို့ (သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်သို့) ရောက်သောပုဂ္ဂိုလ်။
ဒိဋ္ဌိယောဂ
= ဒိဋ္ဌိ + ယောဂ
ဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ + ယောဂ = ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု၊
= သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု။
စာမျက်နှာ-707
ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပလ္လာသ
= ဒိဋ္ဌိ + ဝိပ္ပလ္လာသ
ဒိဋ္ဌိ = မှန်ကန်သော အယူဝါဒ + ဝိပ္ပလ္လာသ = ဖောက်ပြန်ခြင်း၊
= ဒိဋ္ဌိစွဲဖြင့် အမြင်ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ အမြင်လွဲမှားခြင်း။
ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ
= ဒိဋ္ဌိ + ဝိသုဒ္ဓိ
ဒိဋ္ဌိ = အယူ၊ အမြင် + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= အယူအမြင် စင်ကြယ်ခြင်း။
ဒိဋ္ဌုပါဒါန်
= ဒိဋ္ဌိ + ဥပါဒါန
ဒိဋ္ဌိ = အယူဝါဒ + ဥပါဒါန = စွဲလမ်းမှု၊
= အယူဝါဒ၌ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းမှု။
ဒိဋ္ဌောဃ
= ဒိဋ္ဌိ + ဩဃ
ဒိဋ္ဌိ = သက္ကာယဒိဋ္ဌိ + ဩဃ = ဝဲ၊ ရေအလျဉ်၊
= သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝဲ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ရေအလျဉ်။
ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်
= ဒိဗ္ဗ + စက္ခု + အဘိညာဉ်
ဒိဗ္ဗ = နတ်မျက်စိနှင့်တူသော + စက္ခု = မျက်စိ၊ အမြင်၊
= နတ်မျက်စိနှင့်တူသော အမြင်စွမ်းအင်။
ဒိဗ္ဗသောတအဘိညာဉ်
= ဒိဗ္ဗ + သောတ + အဘိညာဉ်
ဒိဗ္ဗ = နတ်တို့၏ နားနှင့်တူသော + သောတ = နား၊
= နတ်တို့၏ နားနှင့်တူသော အကြားစွမ်းအင်။
ဒိသာကာက
= ဒိသာ + ကာက
ဒိသာ = အရပ်မျက်နှာ + ကာက = ကျီး၊
= အရပ်မျက်နှာကို ညွှန်ပြတတ်သောကျီး၊ လမ်းပြကျီး။
ဒုကမေတ္တာ
= ဒုက + မေတ္တာ
ဒုက = နှစ်ခု၊
= နှစ်ခုစီ၊ နှစ်မျိုးစီခွဲ၍ ပွားများသောမေတ္တာ။
ဒုက္ကဋ်
= ဒု + ကဋ
ဒု = မကောင်းသဖြင့် + ကဋ = ပြုခြင်း၊
= ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ မကောင်းသော ကာယကံမှု။
စာမျက်နှာ-708
ဒုက္ကရစရိယာ
= ဒု + ကရ + စရိယာ
ဒု = ခဲယဉ်းစွာ + ကရ = ပြုအပ်သော + စရိယာ = အကျင့်၊
= ခဲယဉ်း ပင်ပန်းငြိုငြင်စွာ ပြုအပ်သော အကျင့်။
ဒုက္ခသစ္စာ
= ဒုက္ခ + သစ္စာ
ဒုက္ခ = ဆင်းရဲခြင်း + သစ္စာ = အမှန်တရား၊
= ဆင်းရဲခြင်းသည် အမှန်တရားတစ်ခု။
ဒုက္ခိတသတ္တဝါ
= ဒုက္ခိတ + သတ္တဝါ
ဒုက္ခိတ = ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်နေသော၊
= ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသော၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရသော သတ္တဝါ။
ဒုဂ္ဂတိဘေး
= ဒုဂ္ဂတိ + ဘေး
ဒုဂ္ဂတိ = အပါယ်ငရဲသို့ ကျရောက်ခြင်း၊
= အပါယ်ငရဲသို့ ကျရောက်ခြင်းဘေး။
ဒုစရိုက်
= ဒု + စရိတ
ဒု = မကောင်းသော + စရိတ = အကျင့်၊
= မကောင်းသောအကျင့်။
ဒုတိယဝါရ
= ဒုတိယ + ဝါရ
ဒုတိယ = နှစ်ခုမြောက် + ဝါရ = အရေအတွက်၊ အကြိမ်၊
= နှစ်ကြိမ်။
ဒူရသန္တိက
= ဒူရ + သန္တိက
ဒူရ = အဝေး + သန္တိက = အနီး၊
= အဝေး အနီး။
ဒေဝတာနုဿတိ
= ဒေဝတာ + အနုဿတိ
ဒေဝတာ = နတ်တို့ကို + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= နတ်တို့ကို သက်သေထား၍ မိမိ၏ သဒ္ဓါစသော ဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့သတိရခြင်း။
ဒေါမနဿ
= စိတ်မချမ်းသာခြင်း၊ နှလုံးမသာယာခြင်း။
ဒေါသစရိုက်
= ဒေါသ + စရိတ
ဒေါသ = ပြစ်မှားခြင်း + စရိတ = အကျင့်၊
= ပြစ်မှားလေ့ရှိသော အကျင့်။
စာမျက်နှာ-709
= အပေါက်၊ တံခါးပေါက်၊ ဒွါရ ၆-ပါး။
ဒွိဟိတ်ပဋိသန္ဓေ
= ဟိတ်နှစ်ပါးဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း။
ဒွတ္တိံသာကာရ
= ဒွတ္တိံသ + အာကာရ
ဒွတ္တိံသ = ၃၂ + အာကာရ = အခြင်းအရာ၊ အစုအဝေး၊
= ၃၂-ကောဋ္ဌာသ။
ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်
= ဓမ္မ + ဌိတိ + ဉာဏ်
ဓမ္မ = တရားသဘောသက်သက်၌ + ဌိတိ = တည်သော၊
= တရားသဘောသက်သက်၌ တည်သောဉာဏ်၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၊ မဂ်ဉာဏ်။
ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ
= ဓမ္မ + ပဋိသမ္ဘိဒါ
ဓမ္မ = ပါဠိတော် (အကြောင်းတရား) + ပဋိသမ္ဘိဒါ = ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၊
= ပါဠိတော်ကို၊ အကြောင်းတရားကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း။
ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်
= ဓမ္မ + ဝိစယ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
ဓမ္မ = တရားသဘောကို + ဝိစယ = စူးစမ်းဆင်ခြင်သော + သမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဉာဏ်ပညာ။
ဓမ္မာနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်
= ဓမ္မ + အနုသာရီ
ဓမ္မ = မဂ်ပညာတရား + အနုသာရီ = အစဉ်အောက်မေ့ခြင်း၊
= အနတ္တအားဖြင့် နှလုံးသွင်း၍ သောတာပတ္တိမဂ်ရသော ပုဂ္ဂိုလ်။
ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်
= ဓမ္မ + အနုပဿနာ + သတိပဋ္ဌာန်
ဓမ္မ = သညာ၊ သင်္ခါရတို့၏ ဖြစ်ပျက်တရားသဘောကို + အနုပဿနာ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= သညာ၊ သင်္ခါရတို့၏ အဖြစ်အပျက်ကို ဆင်ခြင်ရှုမှတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-710
ဓမ္မာနုဿတိ
= ဓမ္မ + အနုဿတိ
ဓမ္မ = ပိဋကသုံးပုံ စသော တရား + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= ပရိယတ္တရား၊ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တရားတို့၏ ဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း။
ဓာတုမနသိကာရ
= ဓာတု + မနသိကာရ
ဓာတု = ဓာတ်ကြီးလေးပါး + မနသိကာရ = နှလုံးသွင်းခြင်း၊
= ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ခွဲဝေရှုမှတ်ခြင်း။
ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်း
= ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော ဓာတ်ကြီးလေးပါးကို ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ် ရှုမှတ်ခြင်းကို ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းဟု ခေါ်သည်။
နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ
= နတ္ထိက + ဒိဋ္ဌိ
နတ္ထိက = ဘဝတစ်ပါးမရှိ၊ ကောင်းမှုမကောင်းမှုတို့၏ ကောင်းကျိုးမကောင်းကျိုး မရှိဟု + ဒိဋ္ဌိ = မြဲမြံစွာယူခြင်း။
နတ္ထိကိဉ္စိ
= နတ္ထိ + ကိဉ္စိ
နတ္ထိ = မရှိ + ကိဉ္စိ = ဘာမျှ၊
= ဘာမျှ မရှိခြင်းသဘောကို အာရုံပြု၍ အဓိဋ္ဌာန်စိတ်ကို ပွားခြင်း။
နတ္ထိဘာဝပညတ်
= နတ္ထိ + ဘာဝ + ပညတ်
နတ္ထိ = မရှိ + ဘာဝ = အဖြစ်၊
= တတိယအရူပဝိညာဉ်၏ မရှိခြင်း၊ ကင်းဆိတ်ခြင်းသဘော။
နာနာဗဒ္ဓဝိကောပန
= နာနာ + အဗဒ္ဓ + ဝိကောပန
နာနာ = အမျိုးမျိုးသော ပစ္စည်း + အဗဒ္ဓ = မစပ်သော၊ ကင်းကွာသော + ဝိကောပန = မပျက်စီးစေခြင်း၊
= မိမိနှင့် ကင်းကွာနေသော အဝေးရှိ အမျိုးမျိုးသော သင်္ကန်း ပရိက္ခရာများ မပျက်စီးစေရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-711
နာနာဓိမုတ္တိကဉာဏ်
= နာနာ + အဓိမုတ္တိက + ဉာဏ်
နာနာ = အမျိုးမျိုး + အဓိမုတ္တိက = နှလုံးသွင်း၊ သဘောထား၊
= သတ္တဝါတို့၏ အမျိုးမျိုးသော သဘောထား၊ အလိုဆန္ဒ၊ နှလုံးသွင်းမှုကို သိမြင်သောဉာဏ်။
နာမကာယသန္တတိ
= နာမ + ကာယ + သန္တတိ
နာမ = နာမ်ဖြစ်သော + ကာယ = ခန္ဓာ + သန္တတိ = အစဉ်၊
= နာမ်ခန္ဓာအစဉ်။
နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်
= နာမ + ရူပပရိစ္ဆေဒ + ဉာဏ်
နာမ = နာမ် + ရူပ = ရုပ် + ပရိစ္ဆေဒ = ပိုင်းခြားခြင်း၊
= နာမ်ရုပ်ကို ပိုင်းခြား၍ သိသောဉာဏ်။
နိကန္တိ
= ဝိပဿနာ၌ သာယာကပ်ငြိခြင်း။
နိကန္တိတဏှာဘေး
= နိကန္တိ + တဏှာ + ဘေး
နိကန္တိ = တွယ်တာခြင်း + တဏှာ = တပ်မက်ခြင်း၊
= ဘဝ၌ တွယ်တာတပ်မက်ခြင်းဘေး။
နိက္ကမဓာတု
= နိက္ကမ + ဓာတု
နိက္ကမ = လုံ့လ + ဓာတု = ဓာတ်၊
= ပျင်းရိခြင်းမှ ထွက်ခွာနိုင်အောင် အရှိန်မြှင့်တင်ပေးသော လုံ့လဝီရိယဓာတ်။
နိစ္စမ္မဂါဝီ
= နိ + စမ္မ + ဂါဝီ
နိ = မရှိ + စမ္မ = အရေအသား + ဂါဝီ = နွားမ၊
= အရေခွံမရှိသော နွားမ။
နိပ္ပီတိကသုခ
= နိ + ပီတိက + သုခ
နိ = မရှိခြင်း၊ ကင်းခြင်း + ပီတိက = နှစ်သက်မှု + သုခ = ချမ်းသာ၊
= နှစ်သက်မှုကင်းသော (ပီတိမပါသော) ချမ်းသာ၊ တတိယဈာန်ချမ်းသာ။
နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်
= နိဗ္ဗိဒါ + ဉာဏ်
နိဗ္ဗိဒါ = ငြီးငွေ့ခြင်း၊
= သင်္ခါရတရားတို့ကို ငြီးငွေ့ဖွယ်ဟု သိသောဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-712
နိမိတ်ကစားခြင်း
= ကသိုဏ်းအာရုံကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြစ်အောင် စိတ်ဖြင့် အမိန့်ပေးလုပ်ဆောင်ခြင်း။
နိမ္မိတမိန်းမပျို
= နိမ္မိတ = ဖန်ဆင်းခြင်း၊
= တန်ခိုးဖြင့် ဖန်ဆင်းသော မိန်းမပျို။
နိမ္မိတဘုရားရှင်
= ဖန်ဆင်းထားသော ဘုရားရှင်။
နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ
= နိယတ + မိစ္ဆာ + ဒိဋ္ဌိ
နိယတ = အစွဲအမြဲ + မိစ္ဆာ = အမှား + ဒိဋ္ဌိ = ယူခြင်း၊
= အယူမှား၌ စွဲစွဲမြဲမြဲယူခြင်း၊ မစွန့်နိုင်သော ချွတ်၍မရသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူ။
နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ
= နိရုတ္တိ + ပဋိသမ္ဘိဒါ
နိရုတ္တိ = သဒ္ဒါနည်းအမျိုးမျိုးကို + ပဋိသမ္ဘိဒါ = ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း။
နိရောဓသစ္စာ
= နိရောဓ + သစ္စာ
နိရောဓ = ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းခြင်း + သစ္စာ = အမှန်တရား၊
= ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းခြင်း အမှန်တရားကို နိရောဓသစ္စာဟု ခေါ်သည်။
နိရောဓသညာ
= နိရောဓ + သညာ
နိရောဓ = သင်္ခါရအားလုံး ငြိမ်းရာနိဗ္ဗာန်ကို + သညာ = ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ခြင်း။
နိရောဓသမာပတ်
= နိရောဓ + သမာပတ္တိ
နိရောဓ = ထွက်သက်ဝင်သက်၊ စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်ချုပ်ခြင်းသို့ + သမာပတ္တိ = ရောက်ရှိသွားခြင်း၊
= ရူပပဌမဈာန်မှစ၍ အစဉ်အတိုင်း ဝင်စားလာရာ စတုတ္ထအရူပဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်စိတ် နှစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် ထွက်လေဝင်လေ၊ စိတ်၊ စေတသိက်၊ စိတ္တဇရုပ်များ ဖြစ်ပေါ်မှု ရပ်ဆိုင်းသွားခြင်းကို နိရောဓသမာပတ်ဟု ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-713
နီလကသိုဏ်း
= ညိုပြာရောင်ကသိုဏ်း။
နီဝရဏ
= ဈာန်စိတ်မဖြစ်ပေါ်နိုင်ရန် တားဆီးပိတ်ဆို့တတ်သော တရားဆိုး။
နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်
= နေဝ + သညာ + န + အ + သညာ
နေဝ = မဟုတ် + သညာ = အသိစိတ် + န = မဟုတ် + အ = မဟုတ် + သညာ = အသိစိတ်၊
= အသိစိတ်ရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ အသိစိတ်မရှိသည်လည်း မဟုတ်၊ မထင်ရှားသော အလွန်သိမ်မွေ့သော အသိစိတ်ရှိသောဈာန်။
ပကတိသာဝက
= ပကတိ + သာဝက
ပကတိ = ရိုးရိုး + သာဝက = တပည့်၊
= အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက စာရင်းမဝင်သော သာဝကများ။
ပဂ္ဂဟ
= အထူးမပြုပြင်ရဘဲ ဝီရိယပုံမှန် အားထုတ်ခြင်း၊ ဖြစ်နေခြင်း။
ပဉ္စကမဂ်
= အင်္ဂါငါးပါးရှိသော မဂ်။
ပဉ္စမဈာန်
= ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာအားဖြင့် ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးသာရှိသော (၅)ခုမြောက်ဈာန်။
ပဉ္စမဝါရ
= ပဉ္စမ + ဝါရ
ပဉ္စမ = ငါးခုမြောက် + ဝါရ = အကြိမ်၊
= ငါးကြိမ်။
ပဉ္စာနန္တရိယကံ
= ပဉ္စ + အာနန္တရိယ + ကံ
ပဉ္စ = ငါးပါး + အာနန္တရိယ = သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်သို့ ကျစေတတ်သော၊
= သေသည်၏ အခြားမဲ့၌ အပါယ်သို့ ကျစေတတ်သော ကံကြီးငါးပါး။
စာမျက်နှာ-714
ပစ္စယာဟာရ
= ပစ္စယ + အာဟာရ
ပစ္စယ = အကြောင်းအထောက်အပံ့ + အာဟာရ = အစာ၊
= မိမိပြုလုပ်ခဲ့သည့် ကုသိုလ်အကြောင်းတရားကို အစာအဖြစ် မှီဝဲရခြင်း။
ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ
= ပစ္စဝေက္ခဏာ + ဝီထိ
ပစ္စဝေက္ခဏာ = ပြန်လည်ဆင်ခြင်မှု + ဝီထိ = စိတ်အစဉ်၊
= မဂ်ဉာဏ်၊ ဖိုလ်ဉာဏ်ရပြီးသောအခါ ပြန်လည်ဆင်ခြင်သည့် စိတ်အစဉ်။
ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ
= ပစ္စဝေက္ခဏ + ဝသီ
ပစ္စဝေက္ခဏ = ပြန်လည်ဆင်ခြင်မှု + ဝသီ = ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းခြင်း၊
= အလိုဆန္ဒရှိသလို ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းစွာ ပြန်လည်ဆင်ခြင်နိုင်ခြင်း။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
= ပစ္စေက + ဗုဒ္ဓါ
ပစ္စေက = သီးခြား + ဗုဒ္ဓ = ဘုရား၊
= ဘုရားငယ်၊ တရားတော်ကို ကိုယ်တိုင်သိသော်လည်း ပြန်လည်၍ အကျယ်ဟောမပြတတ်ချေ။
ပစ္ဆိမဘဝိက
= ပစ္ဆိမ + ဘဝိက
ပစ္ဆိမ = နောက်ဆုံး + ဘဝိက = ဘဝရရှိသော၊
= နောက်ဆုံးဘဝ ရရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ထိုဘဝ၌ ရဟန္တာဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်ရောက်ရမည့် ပုဂ္ဂိုလ်။
ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ
= ပဋိဘာန + ပဋိသမ္ဘိဒါ
ပဋိဘာန = ဉာဏ်အားထင်ခြင်း + ပဋိသမ္ဘိဒါ = ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၊
= ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၊ ဉာဏ်၌ ထင်ပေါ်လာခြင်း။
စာမျက်နှာ-715
ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ
= ပဉ္စ + ဥပါဒါန + ခန္ဓာ
ပဉ္စ = ငါးပါး + ဥပါဒါန = စွဲလမ်းခြင်း + ခန္ဓာ = အစုအပေါင်း၊
= ဥပါဒါန်ဖြင့် စွဲလမ်းအပ်သော ခန္ဓာငါးပါး။
ပညာဗိုလ်
= ပညာ + ဗလ
ပညာ = အသိဉာဏ်ပညာ + ဗလ = ခွန်အား၊ စွမ်းအား၊
= အစွမ်းထက်သော ဉာဏ်ပညာ၊ ဦးဆောင်မှု ဉာဏ်ပညာ။
ပညာဝိမုတ္တိပုဂ္ဂိုလ်
= ပညာ + ဝိမုတ္တ + ပုဂ္ဂိုလ်
ပညာ = ပညာဖြင့် + ဝိမုတ္တ = ကိလေသာမှ လွတ်သော၊
= ပညာဖြင့် ကိလေသာမှ လွတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်။ သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာနှင့် ရူပဈာန်လေးပါးမှ ထ၍ အရဟတ္တဖိုလ်ရသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။
ပညိန္ဒြေ
= ပညာ + ဣန္ဒြေ
ပညာ = ဉာဏ်ပညာ၌ + ဣန္ဒြေ = ပိုင်စိုးခြင်း၊
= ဉာဏ်ပညာ၌ ပိုင်စိုးခြင်း။
ပညတ်အာရုံ
= တကယ်မရှိဘဲ စိတ်မှ ဖန်တီးယူသော အာရုံ။
ပညတ်သိ
= ခေါ်ဝေါ် သမုတ်ထားသည့်အတိုင်း သိသော အသိ၊ သာမန်အသိ။
ပရမတ်သိ
= ခေါ်ဝေါ် သမုတ်ထားသည်ကို ကျော်လွန်၍ အရှိကို အရှိအတိုင်း အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း သိသော အသိ၊ ပညတ်ကို ကျော်လွန် ထိုးဖောက်၍ သိသော အသိ။
ပဋိကူလ
= စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်။
ပဋိဃာနုသယ
= ပဋိဃ + အနုသယ
ပဋိဃ = အားကြီးသော ဒေါသ + အနုသယ = ကိန်းအောင်းခြင်း၊
= အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော အမျက်ဒေါသ။
စာမျက်နှာ-716
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်
= ပဋိစ္စ + သမုပ္ပါဒ
ပဋိစ္စ = စွဲ၍၊ အကြောင်းပြု၍ + သမုပ္ပါဒ = အတူတကွ ဖြစ်ခြင်း၊
= အကြောင်းတရားတို့ကို စွဲ၍ အကျိုးတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း။
ပဋိပက္ခ
= ဆန့်ကျင်ဘက်၊ ရန်ဖြစ်ခြင်း။
ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
= ပဋိပဒါ + ဉာဏ + ဒဿန + ဝိသုဒ္ဓိ
ပဋိပဒါ = မဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့် + ဉာဏ = ဉာဏ် + ဒဿန = အမြင် + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= အရိယာမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အသိဉာဏ်အမြင်။
ပဋိဘာဂနိမိတ္တ
= ပဋိဘာဂ + နိမိတ္တ
ပဋိဘာဂ = ဆင်တူ၊ ပုံတူ + နိမိတ္တ = အာရုံ၊
= မူရင်းအာရုံနှင့် ဆင်တူသည့် အာရုံသစ်။ တရားအားထုတ်ရာ၌ ထင်မြင်လာသော ပညတ်အာရုံ။
ပဋိသင်္ခါဉာဏ်
= ပဋိသင်္ခါ + ဉာဏ်
ပဋိသင်္ခါ = ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်သော၊
= လက္ခဏာယာဉ် သုံးပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ရှုမှတ်တိုင်း ထင်ရှားသိမြင်သော အသိအမြင်သည် တစ်ဖန် ရှုမှတ်၍ သိမြင်မှု ဖြစ်သောကြောင့် ပဋိသင်္ခါဉာဏ် မည်၏။
ပဋိသန္ဓေဘေး
= ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း (ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း) သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဘေးဆိုးကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်
= ပဋိသမ္ဘိဒါ + မဂ္ဂ
ပဋိသမ္ဘိဒါ = ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ ဝေဖန်၍ သိမြင်သော + မဂ္ဂ = လမ်းကြောင်း၊
= ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် အမည်ရှိသော ကျမ်း။
ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ
= ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ + ရဟန္တာ
ပဋိသမ္ဘိဒါ = ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ် လေးပါး + ပတ္တ = ရသော၊ ရောက်သော။
စာမျက်နှာ-717
ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာ (ဆက်လက်)
= ပဋိသမ္ဘိဒါ ဉာဏ်လေးပါးရသော ရဟန္တာ။ ထိုးထွင်း၍ သိတတ်သော ဉာဏ်ပညာ ရရှိသော ရဟန္တာ။
ပဌမဈာန်
= ရှေးဦးစွာ ရရှိသော ဈာန်။ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာအားဖြင့် အင်္ဂါငါးပါးရှိသော ရူပါဝစရဈာန်။
ပဌမအရူပဈာန်
= အရူပဈာန် လေးပါးအနက် ရှေးဦးဖြစ်သော အရူပဈာန်။
ပဌမအရူပဝိညာဉ်
= အရူပဈာန် လေးပါးအနက် ရှေးဦးစွာဖြစ်သော အရူပဈာန်စိတ်။
ပထမဝါရ
= ပထမ + ဝါရ
ပထမ = ရှေးဦးစွာ + ဝါရ = အရေအတွက်၊ အကြိမ်၊
= ပထမအကြိမ်၊ ရှေးဦးစွာ ရေတွက်ရသော အရေအတွက်။
ပထဝီကသိုဏ်း
= မြေကသိုဏ်း။
ပထဝီကောဋ္ဌာသ
= ပထဝီ + ကောဋ္ဌာသ
ပထဝီ = မြေ + ကောဋ္ဌာသ = အစုအဝေး၊
= မြေအစုအဝေး၊ မြေဓာတ်အစု။
ပထဝီဓာတ်
= မြေဓာတ်။
ပဒေသာပင်
= အလိုရှိရာ ဆွတ်ခူး ရယူနိုင်သော အပင်။
ပပ္ဖါသပဉ္စက
= ပပ္ဖါသ + ပဉ္စက
ပပ္ဖါသ = အဆုတ် + ပဉ္စက = ငါးခုတွဲ၊
= နှလုံးမှ အဆုတ်တိုင်အောင် ငါးခုရှိသော အစုအဝေး။
ပရစိတ္တဝိဇာနနအဘိညာဉ်
= ပရ + စိတ္တ + ဝိဇာနန + အဘိညာဉ်
ပရ = သူတစ်ပါး + စိတ္တ = စိတ် + ဝိဇာနန = သိသော + အဘိညာဉ်၊
= သူတစ်ပါး၏ စိတ်အကြံအစည်ကို သိသော အဘိညာဉ်။
ပရက္ကမဓာတု
= ပရက္ကမ + ဓာတု
ပရက္ကမ = လုံ့လပြုလုပ် အားထုတ်မှု + ဓာတု = ဓာတ်သဘော၊
= အခက်အခဲမှန်သမျှ ဖြတ်ကျော်သွားနိုင်သော အလွန်အားကောင်းသည့် ဝီရိယဓာတ်။
စာမျက်နှာ-718
ပရမတ်ရုပ်
= အမှန်တကယ်ရှိသော ရုပ်။
ပညတ်ရုပ်
= စိတ်ကူး၌ ရှိသော ရုပ်။
ပဏာမာမ
= တိတ္ထိတို့၏ အသက်ရှူ ထိန်းချုပ်၍ ကျင့်သောနည်း။
ပရိကမ္မနိမိတ်
= ပြင်ပဗဟိဒ္ဓ၌ အမှန်တကယ်ရှိသော အာရုံ။ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်နေရသော ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံမှ စိတ်ပြေးမထွက်ဘဲ စွဲကပ်တည်ငြိမ်နေသော ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံ။ လက်တွေ့ ပကတိအတိုင်း မြင်နေရသော ကသိုဏ်းဝန်းအာရုံ။
ပရိကံပြု
= ပရိကမ္မ + ပြု
ပရိကမ္မ = ပရိ + ကမ္မ
ပရိ = ထက်ဝန်းကျင် + ကမ္မ = အလုပ်၊
= စီမံပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြိုတင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ အထောက်အကူပြု လုပ်ငန်းများ။
ပရိကမ္မဘာဝနာ
= ပရိကမ္မ + ဘာဝနာ
ပရိကမ္မ = ကြိုတင်ပြုလုပ်သော + ဘာဝနာ = ပွားများမှု၊
= ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တကို အာရုံပြုလျက် ပွားများသော ဘာဝနာ။
ပရိကမ္မသမာဓိ
= ပရိကမ္မဘာဝနာ အခိုက်၌ ဖြစ်ပေါ်သော သမာဓိ။
ပရိစ္ဆိန္နာကာသ
= ပရိစ္ဆိန္န + အာကာသ
ပရိစ္ဆိန္န = ပိုင်းခြား ပိုင်းဖြတ်အပ်သော + အာကာသ = ကောင်းကင်၊
= ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားသော လိုဏ်ခေါင်း၊ ဟင်းလင်းပြင် ကောင်းကင်။
ပရိညာ
= ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း။
ပရိဒေဝ
= ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း။
ပရိယေသန
= ရှာမှီးခြင်း၊ ရှာဖွေခြင်း။
စာမျက်နှာ-719
ပရိသုဒ္ဓပြု
= ပရိသုဒ္ဓ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= စင်ကြယ်အောင် ပြုခြင်း၊ ရဟန်းအဖြစ်မှ လူဝတ်လဲခြင်း။
ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာ
= ပရိ + ဥဋ္ဌာန + ကိလေသာ
ပရိ = ထက်ဝန်းကျင် + ဥဋ္ဌာန = ထကြွသော + ကိလေသာ = အပူလောင် ညစ်နွမ်းမှု၊
= အပြင်သို့ ထကြွ သောင်းကျန်းသော ကိလေသာ။
ပရိယုဋ္ဌာန (စိတ်တွင်း)
= စိတ်၌သာ ကြံစည်စိတ်ကူးနေသော ကိလေသာ။
ပလိဗောဓ
= အနှောင့်အယှက်။
ပသာဒရုပ်
= ကြည်လင်သောရုပ်။ ကြည်လင်သော မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ် တို့ကို ပသာဒရုပ်ဟု ခေါ်သည်။
ပဿဒ္ဓိ
= ငြိမ်းအေးခြင်း။
ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
= ပဿဒ္ဓိ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
ပဿဒ္ဓိ = ငြိမ်းအေးခြင်း + သမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ငြိမ်းချမ်းမှု။
ပဟာတဗ္ဗ
= ပယ်အပ်သောတရား၊ ပယ်သတ်ခံရသောတရား။
ပဟာနပရိညာ
= ပဟာန + ပရိညာ
ပဟာန = ပယ်ခြင်း + ပရိညာ = ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၊
= ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခွာ၍ ကွဲကွဲပြားပြား သိခြင်း၊ ဝိပဿနာပညာ။
ပဟာနသညာ
= ပဟာန + သညာ
ပဟာန = ပယ်ခြင်း + သညာ = ရှုမှတ်ခြင်း၊
= အကုသိုလ်တရားတို့ကို စွန့်ပယ်နိုင်အောင် ရှုမှတ် ဆင်ခြင်ခြင်း။
ပဟာယက
= ပယ်သတ်တတ်သောတရား။
ပဟာန်
= ပဟာန = ကုသိုလ်တရားက အကုသိုလ်တရားကို ပယ်သတ်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-720
ပါစကတေဇော
= ပါစက + တေဇော
ပါစက = ကျေညက်စေတတ်သော + တေဇော = အပူ၊
= စားသောက်အပ်သော အစားအစာကို ကျေညက်စေတတ်သော အပူဓာတ်။
ပါရညတာ
= လေ့လာခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်ခြင်း။
ပါဒကဈာနဝီထိ
= ပါဒက + ဈာန + ဝီထိ
ပါဒက = အခြေခံ + ဈာန = ဈာန်စိတ် + ဝီထိ = အစဉ်၊
= အခြေခံဖြစ်သော ဈာန်စိတ်အစဉ်။
ပါရမီ
= အထွတ်အမြတ်၊ မြတ်သော ကုသိုလ်ကံ အစုအဝေး။
ပါရိဟာရိယကမ္မဋ္ဌာန်း
= ပရိ + ဟရ
ပရိ = ထက်ဝန်းကျင်၊ သွားလေရာရာ + ဟရ = ဆောင်ခြင်း၊
= သွားလေရာရာ ဆောင်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ အမြဲ အားထုတ်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း။
ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ
= ပရိသုဒ္ဓ + ဥပေက္ခာ
ပရိသုဒ္ဓ = ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= အလုံးစုံ ဆန့်ကျင်ဘက် တရားတို့မှ စင်ကြယ်သော ဥပေက္ခာ။
ပိတုဃာတက
= ပိတု + ဃာတက
ပိတု = ဖခင် + ဃာတက = သတ်ခြင်း၊
= ဖခင်ကို သတ်ခြင်း။
ပိယေဟိဝိပ္ပယောဂေါ
= ပိယေဟိ + ဝိပ္ပယောဂေါ
ပိယေဟိ = ချစ်ခင် နှစ်သက် ခင်မင်သူတို့နှင့် + ဝိပ္ပယောဂေါ = ကွဲကွာ ခွဲခွာနေရခြင်း။
ပီတကသိုဏ်း
= ရွှေဝါရောင် ကသိုဏ်း။
ပီတိ
= နှစ်သက်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-721
ပီတိသုခ
= ပီတိ + သုခ
ပီတိ = နှစ်သက်ခြင်း + သုခ = ချမ်းသာခြင်း။
ပီတိသောမနဿဇဝန
= ပီတိ + သောမနဿ + ဇဝန
ပီတိ = နှစ်သက်ခြင်း + သောမနဿ = ဝမ်းမြောက်ခြင်း + ဇဝန = လျင်မြန်ခြင်း၊ အရှိန်အဟုန်၊
= အနှစ်သက် ဝမ်းမြောက်မှု အရှိန်အဟုန်။
ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
= ပီတိ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
ပီတိ = နှစ်သက်ခြင်း + သမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော နှစ်သက်ကြည်နူးမှု။
ပုညတာဣဒ္ဓိ
= ပုညဝတော + ဣဒ္ဓိ
ပုညဝတော = ကုသိုလ်ရှင်၏ + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊ ပြီးမြောက်မှု၊
= ထူးခြားသော ကောင်းမှုကုသိုလ်ရှင်၏ လိုရာပြီးမြောက်ခြင်း တန်ခိုး။
ပုထုဇဉ်
= ပုထု + ဇန
ပုထု = များစွာ + ဇန = ဖြစ်ခြင်း၊
= ကိလေသာများစွာ ဖြစ်နေသူ၊ လူသာမန်။
ပုဗ္ဗကိစ္စ
= ပုဗ္ဗ + ကိစ္စ
ပုဗ္ဗ = ရှေးဦး + ကိစ္စ = ပြုဖွယ်၊
= ရှေးဦးပြုဖွယ်။
ပုဗ္ဗဘာဂမဂ်
= ပုဗ္ဗ + ဘာဂ + မဂ်
ပုဗ္ဗ = ရှေ့ပြေး + ဘာဂ = အဖို့၊
= ရှေ့အဖို့၌ ဖြစ်သော မဂ်။
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်
= ပုဗ္ဗေနိဝါသ + အနုဿတိ + ဉာဏ်
ပုဗ္ဗေ = ရှေး၌ + နိဝါသ = နေဖူးသောဘဝ + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= ရှေး၌ နေဖူးသော ဘဝကို အောက်မေ့ သိမြင်သော ဉာဏ်။
ပုဠုဝကအသုဘ
= ပုဠုဝက = ပိုးလောက် + အသုဘ = သူသေကောင်၊
= ပိုးလောက် ပြည့်နေသော သူသေကောင်။
စာမျက်နှာ-722
ဖရဏာပီတိ
= ဖရဏာ + ပီတိ
ဖရဏာ = ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်သော + ပီတိ = နှစ်သက်မှု၊
= တစ်ကိုယ်လုံး ပျံ့နှံ့စိမ့်ဝင်သော နှစ်သက်မှု။
ဖလသမာပတ်
= ဖလ + သမာပတ္တိ
ဖလ = ဖိုလ် + သမာပတ္တိ = ရောက်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း၊
= ဖိုလ်စိတ်ကို အကြိမ်များစွာ ဖြစ်စေခြင်း၊ ဖိုလ်စိတ် အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်ခြင်း။
ဖဿ
= အတွေ့အထိ။
ဖဿာဟာရ
= ဖဿ + အာဟာရ
ဖဿ = ထိမှု + အာဟာရ = အစာ၊
= အာရုံနှင့် တွေ့ထိမှု အစာအာဟာရ။
ဖုသနာနည်း
= ဝင်သက် ထွက်သက် ထိသည့်နေရာ၌ ရှုမှတ်သောနည်း။
ဖုန်းတောင်းယာစကာ
= ဖုန်း = ဘုန်း = ကုသိုလ်ရှိသူ၊ ပစ္စည်းရှိသူ + ယာစကာ = တောင်းခြင်း၊
= ကုသိုလ်ရှိသူထံ တောင်းခံစားသောက်ရသူ၊ သူတောင်းစား။
ဗလသမ္ပဒါ
= ဗလ + သမ္ပဒါ
ဗလ = စွမ်းအား + သမ္ပဒါ = ပြည့်စုံခြင်း၊
= စွမ်းအားနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။
ဗုဒ္ဓါနုဿတိ
= ဗုဒ္ဓ + အနုဿတိ
ဗုဒ္ဓ = ဘုရားရှင်၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ် + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= ဘုရားရှင်နှင့် ဘုရားရှင်၏ဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း။
ဗုဒ္ဓိစရိုက်
= ဗုဒ္ဓိ + စရိတ
ဗုဒ္ဓိ = အသိဉာဏ်ပညာ + စရိတ = အကျင့်၊
= အသိဉာဏ်ပညာ ဆင်ခြင်တုံတရား အားကောင်းမှု၊ ပညာဓာတ်ခံရှိမှု။
စာမျက်နှာ-723
ဗောဇ္ဈင်
= ဗောဓိ + အင်္ဂ
ဗောဓိ = မဂ်ဉာဏ် + အင်္ဂ = အကြောင်း၊ အစိတ်အပိုင်း၊
= အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို သိခြင်း၏ အကြောင်း။
ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ
= ဗောဇ္ဈင်္ဂ + ဥပေက္ခာ
ဗောဇ္ဈင်္ဂ = ဗောဇ္ဈင်တရား + ဥပေက္ခာ = အညီအမျှထားခြင်း၊
= ဗောဇ္ဈင်တရားများကို အညီအမျှထားခြင်း။
ဗောဓိပက္ခိယတရား
= ဗောဓိ + ပက္ခိယ
ဗောဓိ = မဂ်ဉာဏ်၏ + ပက္ခိယ = အဖို့၊ အသင်းအပင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အသင်းအပင်းဖြစ်သော တရား၊ မဂ်ရစေရန် အထောက်အကူပေးသော တရား။
ဗဒ္ဓသည်းခြေ
= သည်းခြေအိမ်၌ တည်နေသော သည်းခြေ။
ဗျသနတရား
= ဗျသန = ပျက်စီးခြင်း၊
= ဆွေမျိုးစသည် ပျက်စီးခြင်းတရား။
ဗျာဒိတ်
= ဗျာဒိတ = အနာဂတ်တွင် ဖြစ်ပျက်ခြင်း အကြောင်းကို ရည်ညွှန်း၍ မိန့်မြွက်သော ဘုရားစကားတော်။
ဗျာပါဒကာယဂန္ထ
= ဗျာပါဒ + ကာယ + ဂန္ထ
ဗျာပါဒ = သူတစ်ပါး ပျက်စီးစေရန် ကြံစည်ခြင်း + ကာယ = ကိုယ်၌ + ဂန္ထ = ထုံးဖွဲ့ချည်နှောင်ခြင်း၊
= သူတစ်ပါး ပျက်စီးစေရန် ကြံစည် ကြိုးပမ်း အားထုတ်ခြင်း။
ဗျာပါဒနီဝရဏ
= ဗျာပါဒ + နီဝရဏ
ဗျာပါဒ = မုန်းတီးမှု၊ အမျက်ဒေါသထွက်မှု + နီဝရဏ = အတားအဆီး၊
= အမျက်ဒေါသ အတားအဆီး။
ဗျာပါဒဝိတက်
= ဗျာပါဒ + ဝိတက္က
ဗျာပါဒ = သူတစ်ပါး ပျက်စီးစေရန် + ဝိတက္က = ကြံစည်ခြင်း၊
= သူတစ်ပါး ပျက်စီးစေရန် ကြံစည်ခြင်း။
စာမျက်နှာ-724
ဗျာပါရ
= ကြောင့်ကြစိုက်ခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်း။
ဗြဟ္မဝိဟာရ
= ဗြဟ္မ + ဝိဟာရ
ဗြဟ္မ = ဗြဟ္မာတို့၏ (မြတ်သော) + ဝိဟာရ = နေခြင်း၊
= ဗြဟ္မာတို့၏ နေခြင်း၊ မြတ်သော နေခြင်း။
ဗြဟ္မစိုရ်ဥပေက္ခာ
= ဗြဟ္မစိုရ် (ဗြဟ္မ + စရိယ) + ဥပေက္ခာ
ဗြဟ္မ = မြတ်သော + စရိယ = အကျင့် + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= ဗြဟ္မစိုရ်တရား လေးပါး၌ ပါဝင်သော ဥပေက္ခာ။
ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ
= ဗြဟ္မ + ဝိဟာရ + ဥပေက္ခာ
ဗြဟ္မ = ဗြဟ္မာတို့၏ + ဝိဟာရ = နေခြင်း + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုမှု၊
= သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာမှု ဆင်းရဲမှုသည် ကံအတိုင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု သဘောထားနိုင်ခြင်း။ (ဤသို့ စိတ်ထားခြင်းသည် ဗြဟ္မာကြီးတို့၏ စိတ်ထား ဖြစ်သည်။)
ဘယဉာဏ်
= ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးနေသော ရုပ်နာမ် ဓမ္မ သင်္ခါရတို့ကို ကြောက်စရာဟု သိမြင်လာသော ဉာဏ်။
ဘဝ
= ဖြစ်ခြင်း၊ တည်ရှိခြင်း။
ဘဝတဏှာ
= ဘဝ + တဏှာ
ဘဝ = ဖြစ်ရာဘဝ၌ + တဏှာ = တပ်မက်မှု၊
= အသက်ရှင်နေလိုမှု။
ဘဝနိကန္တိကလောဘဇဝန
= ဘဝ + နိကန္တိက + လောဘ + ဇဝန
ဘဝ = ထိုထိုဘဝ + နိကန္တိက = သာယာတပ်မက်မှု + လောဘ = လိုချင်မှု + ဇဝန = အရှိန်အဟုန်ပြင်းထန်ခြင်း၊
= ထိုထိုဘဝ၌ သာယာတပ်မက် လိုချင်မှု ပြင်းထန်ခြင်း။
ဘဝယောဂ
= ဘဝ + ယောဂ
ဘဝ = ဘဝတဏှာ + ယောဂ = ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု၊
= ဘဝတဏှာ ယှဉ်တွဲပူးကပ်မှု။
စာမျက်နှာ-725
ဘဝရာဂါနုသယ
= ဘဝ + ရာဂ + အနုသယ
ဘဝ = ဘဝဘဝ + ရာဂ = တပ်စွန်းခြင်း + အနုသယ = ကိန်းအောင်းခြင်း၊
= အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ဘဝတဏှာ။
ဘဝေါဃ
= ဘဝ + ဩဃ
ဘဝ = ဘဝတဏှာ + ဩဃ = ဝဲ၊
= ဘဝတဏှာဝဲ။
ဘဝါသဝ
= ဘဝ + အာသဝ
ဘဝ = ဘဝတဏှာ + အာသဝ = ယိုစီးမှု၊
= ဘဝတဏှာများ ယိုစီးမှု။
ဘာဝနာ
= ပွားများခြင်း၊ တိုးပွားခြင်း။
ဘာဝနာရတိ
= ဘာဝနာ + ရတိ
ဘာဝနာ = ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ၌ + ရတိ = ပျော်မွေ့ခြင်း၊
= ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ ပွားများအားထုတ်မှု၌ ပျော်မွေ့ခြင်း။
ဘိက္ခုနီဒူသက
= ဘိက္ခုနီ + ဒူသက
ဘိက္ခုနီ = ရဟန်းမိန်းမ + ဒူသက = ဖျက်ဆီးခြင်း၊
= သီလရှိသော ရဟန်းမိန်းမကို ဗလက္ကာရပြု၍ ဖျက်ဆီးခြင်း။
ဘုတ္တဝမိတက
= ဘုတ္တ + ဝမိတက
ဘုတ္တ = စားခြင်း + ဝမိတက = အန်ထွက်အောင်၊
= အန်ထွက်အောင် စားခြင်း၊ အန်ထွက်အောင် စားသူ။
ဘောဂသုခ
= ဘောဂ + သုခ
ဘောဂ = သုံးဆောင်ခံစားမှု + သုခ = ချမ်းသာ၊
= သုံးဆောင်ခံစားမှု ချမ်းသာ။
ဘောဂသမ္ပတ္တိ
= ဘောဂ + သမ္ပတ္တိ
ဘောဂ = စည်းစိမ်ဥစ္စာ + သမ္ပတ္တိ = ပြည့်စုံခြင်း၊
= စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ပြည့်စုံခြင်း။
စာမျက်နှာ-726
ဘင်္ဂခဏ
= ဘင်္ဂ + ခဏ
ဘင်္ဂ = ပျက်ခြင်း + ခဏ = တစ်ခဏ၊
= ပျက်ဆဲခဏ = လျှပ်တစ်ပြက်အတွင်း ပျက်မှု။
ဘင်္ဂဉာဏ်
= ရုပ်၊ နာမ်တို့ ပျက်နေမှုကို သိသော ဉာဏ်။
ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်
= ဘင်္ဂ + အနုပဿနာ
ဘင်္ဂ = အပျက် + အနုပဿနာ = အဖန်ဖန် ရှုခြင်း၊
= အပျက်ကို အပျက်ဟု အဖန်ဖန် ရှုသော ဉာဏ်။
မနောမယိဒ္ဓိ
= မနော + မယ + ဣဒ္ဓိ
မနော = စိတ်ဖြင့် + မယ = ပြီးသော + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= စိတ်ဖြင့် ပြီးသော တန်ခိုး။ စိတ်အလိုရှိသလို တန်ခိုးဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း။
မနောကံမေတ္တာ
= မနောကံ + မေတ္တာ
မနောကံ = စိတ်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော၊
= သတ္တဝါများ ချမ်းသာကြပါစေဟု စိတ်ဖြင့် နှလုံးသွင်း ပို့လွှတ်သော မေတ္တာ။
မနောသံစေတနာဟာရ
= မနော + သံ + စေတနာ + အာဟာရ
မနော = စိတ် + သံ = အတူတကွ + စေတနာ = တိုက်တွန်းခြင်း + အာဟာရ = အစာ၊
= အလုပ်တစ်ခုကို စိတ်ပါလက်ပါ ပြုလုပ် ပြောဆို ကြံစည်မှုသည် အစာအာဟာရ တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။
မနောသမ္ဖဿ
= မနော + သံ + ဖဿ
မနော = စိတ် + သံ = ကောင်းစွာ + ဖဿ = တွေ့ထိမှု၊
= စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ တွေ့ထိမှု။
မရဏ
= သေဆုံးခြင်း။
မရဏသတိ
= မရဏ + သတိ
မရဏ = သေဆုံးခြင်း + သတိ = အောက်မေ့ခြင်း၊
= ငါ တစ်နေ့ သေရမည်ဟု သေခြင်းတရားကို အောက်မေ့ခြင်း။
စာမျက်နှာ-727
မရဏာနုဿတိ
= မရဏ + အနုဿတိ
မရဏ = သေခြင်း + အနုဿတိ = အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း၊
= သေရမည်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ ဆင်ခြင်ခြင်း။
မဟာကရုဏာတော်
= မဟာ + ကရုဏာ + တော်
မဟာ = ကြီးမား ကျယ်ပြန့်သော + ကရုဏာ = သနားခြင်း၊
= စကြဝဠာ အနန္တ၌ရှိသော သတ္တဝါ အားလုံးတို့အပေါ် ပျံ့နှံ့သက်ရောက်သော ဘုရားရှင်၏ သနားတော်မူခြင်း။
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ်တော်
= မဟာကရုဏာ + သမာပတ္တိ + ဉာဏ်တော်
သမာပတ္တိ = ကောင်းစွာရောက်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း၊
= ဘုရားရှင်၏ သတ္တဝါတို့အပေါ် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော သနားကြင်နာမှု ပျံ့နှံ့သက်ဝင်သော ဉာဏ်တော်။
မဟာကြိယာဉာဏသမ္ပယုတ်စိတ်
= မဟာ + ကြိယာ + ဉာဏ + သမ္ပယုတ် + စိတ်
မဟာ = မြင့်မြတ်မှု + ကြိယာ = ပြုကာမျှ + ဉာဏ = အသိဉာဏ် + သမ္ပယုတ် = ယှဉ်သော၊
= ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်၍ မြင့်မြတ်သော ကြိယာစိတ်။ ဘုရား၊ ရဟန္တာတို့၏ ကောင်းမှုပြုသောစိတ် (အကျိုးပေးမှု မရှိ၊ ပြုကာမျှသာ ဖြစ်သည်)။
မဟာဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ
= တန်ခိုးအဘိညာဉ်ဖြင့် မြေလျှိုးမိုးပျံခြင်းကို ခေါ်သည်။ (စူဠဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာမှာ မန္တန်ရွတ်ဆိုမှုဖြင့် ကောင်းကင်ပျံနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။)
မဟဂ္ဂုတ်စိတ်
= မဟာ + ဂတ + စိတ်
မဟာ = မြတ်သည်၏ အဖြစ်သို့ + ဂတ = ရောက်သော၊
= ရူပစိတ်နှင့် အရူပစိတ်သည် ကာမစိတ်ထက် မြင့်မြတ်သောကြောင့် မဟဂ္ဂုတ်စိတ်ဟု ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-728
မဟာစောရ
= မဟာ + စောရ
မဟာ = ကြီးသော + စောရ = ခိုးသူ၊
= ခိုးသူကြီး။
မဟာတပအကျင့်
= မဟာ + တပ
မဟာ = ကြီးမားပြင်းထန်သော + တပ = ပူလောင်စေသောအကျင့်၊
= ကိုယ်ကို ပြင်းစွာ ပူလောင်ပင်ပန်းစေသည့် အစာငတ်ခံခြင်း၊ အသက်ရှူမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း စသောအကျင့်များ။
မဟာဘူတ
= မဟာ + ဘူတ
မဟာ = ကြီးမားသော + ဘူတ = ထင်ရှားသော၊
= ကြီးမားထင်ရှားသောတရား (မဟာဘုတ်လေးပါး - မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီး)။
မဟာဘူတကသိုဏ်း
= မဟာဘုတ်ကသိုဏ်း (မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီး ကသိုဏ်းလေးပါး) ကို ခေါ်သည်။
မဟာဝိဟာရ
= မဟာ + ဝိဟာရ
မဟာ = ကြီးသော + ဝိဟာရ = ကျောင်း၊
= ကျောင်းတိုက်ကြီး။
မဟာသာဝက
= မဟာ + သာဝက
မဟာ = ကြီးမြတ်သော + သာဝက = တပည့်၊
= ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးရ တပည့်ကြီးများ။
မဂ္ဂန္တရာယ်
= မဂ်ဖိုလ်အတွက် အန္တရာယ်။
မဂ္ဂဝီထိ
= မဂ္ဂ + ဝီထိ
မဂ္ဂ = မဂ် + ဝီထိ = စိတ်အစဉ်၊
= မဂ်စိတ်အစဉ်။
စာမျက်နှာ-729
မဂ္ဂင်
= မဂ္ဂင်္ဂ = မဂ္ဂ + အင်္ဂ
= မဂ်၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရား)။
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ
= မဂ္ဂ + အမဂ္ဂ + ဉာဏ + ဒဿန + ဝိသုဒ္ဓိ
မဂ္ဂ = ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်း + အမဂ္ဂ = ကျင့်စဉ်မဟုတ်သည် + ဉာဏ = သိသောဉာဏ် + ဒဿန = အမြင် + ဝိသုဒ္ဓိ = စင်ကြယ်ခြင်း၊
= ကျင့်စဉ်လမ်းကြောင်း မှန်ကန်မှု ရှိမရှိ ဝေဖန်ပိုင်းခြားတတ်သော ဉာဏ်အမြင် စင်ကြယ်ခြင်း။
မဂ္ဂသစ္စာ
= မဂ္ဂ + သစ္စာ
မဂ္ဂ = မဂ် + သစ္စာ = အမှန်တရား၊
= မဂ်ကို ရှာမှီးတတ်သော အမှန်တရား (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရား)။
မတ္ထလုင်္ဂပဉ္စက
= မတ္ထလုင်္ဂ + ပဉ္စက
မတ္ထလုင်္ဂ = ဦးနှောက် + ပဉ္စက = ငါးခုတွဲ၊
= အူမမှ ဦးနှောက်တိုင်အောင် ငါးခုတွဲရှိသော အစုအဝေး။
မာတုဃာတက
= မာတု + ဃာတက
မာတု = မိခင် + ဃာတက = သတ်ခြင်း၊
= မိခင်ကို သတ်သောကံ။
မာနာနုသယ
= မာန + အနုသယ
မာန = ထောင်လွှားမှု + အနုသယ = ကိန်းဝပ်ခြင်း၊
= အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော မာန။
မိဂဒါဝုန်တော
= မိဂ + ဒါဝန + တော
မိဂ = သမင် + ဒါဝန = ဘေးမဲ့ပေးရာတော၊
= သားသမင်တို့ကို ဘေးမဲ့ပေးထားသောတော။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကြီး
= မိစ္ဆာ + ဒိဋ္ဌိ
မိစ္ဆာ = မှားယွင်းသော + ဒိဋ္ဌိ = အယူ၊
= အကြီးမားဆုံးသော အယူမှားမှု။
စာမျက်နှာ-730
မိစ္ဆာဝိတက်
= မိစ္ဆာ + ဝိတက္က
မိစ္ဆာ = မှားယွင်းသော + ဝိတက္က = ကြံစည်မှု၊
= မှားသော အကြံအစည်။
မုဒိတာ
= ချမ်းသာသူတို့ကို တွေ့မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးခြင်း။
မုဉ္စိတုကမျတာဉာဏ်
= မုဉ္စိတု + ကမျတာ + ဉာဏ်
မုဉ္စိတု = လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ + ကမျတာ = အလိုရှိသည်၏ အဖြစ်၊
= အလုံးစုံသော သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်လိုသော ဉာဏ်။
မုတ္တဆက္က
= မုတ္တ + ဆက္က
မုတ္တ = ကျင်ငယ် + ဆက္က = ခြောက်ခုတွဲ၊
= မျက်ရည်မှ ကျင်ငယ်တိုင်အောင် ခြောက်ခုတွဲရှိသော အစုအဝေး။
မူလပဋိသန္ဓေ
= မူလ + ပဋိသန္ဓေ
မူလ = အရင်းအမြစ်၊ စစဦး + ပဋိသန္ဓေ = နေခြင်း၊
= စစဦး ပဋိသန္ဓေနေခြင်း။
မေဒဆက္က
= မေဒ + ဆက္က
မေဒ = ဆီခဲ + ဆက္က = ခြောက်ခုတွဲ၊
= အသည်းခြေမှ အဆီခဲတိုင်အောင် ခြောက်ခုတွဲရှိသော အစုအဝေး။
မေတ္တာကာယကံ
= သူတစ်ပါး အကျိုးကို လိုလိုလားလားဖြင့် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးမှု။
မေတ္တာဈာန်
= သတ္တဝါတို့ကို စူးစိုက်အာရုံပြု၍ ပွားများသော မေတ္တာ။
မေတ္တာဘာဝနာ
= မေတ္တာ + ဘာဝနာ
မေတ္တာ = သတ္တဝါတို့ကို ချစ်သောစိတ် + ဘာဝနာ = ပွားများခြင်း၊
= သတ္တဝါတို့အပေါ် ရင်ဝယ်သားပမာ ချစ်စိတ်ပွားများခြင်း၊ မေတ္တာပို့ခြင်း။
မေတ္တာဝစီကံ
= သတ္တဝါအားလုံး ဘေးကင်းကြပါစေ စသည်ဖြင့် အသံထွက် နှုတ်မြွက်ရွတ်ဆို၍ မေတ္တာပို့ခြင်း။
စာမျက်နှာ-731
မောဟစရိုက်
= မောဟ + စရိတ
မောဟ = လေးလံ ထိုင်းမှိုင်း တွေဝေခြင်း + စရိတ = အကျင့်၊
= ထုံထိုင်းလေးလံခြင်း၊ အအိပ်ကြီးခြင်း၊ မိုက်မဲတွေဝေစွာ ပြုလုပ်ခြင်း။
မောဟ
= မိုက်မဲတွေဝေခြင်း၊ မသိခြင်း။
ယထာကမ္မူပဂအဘိညာဉ်
= ယထာ + ကမ္မ + ဥပဂမန + အဘိညာဉ်
ယထာ = အားလျော်စွာ + ကမ္မ = ကံ + ဥပဂမန = ကပ်ရောက်ခြင်း၊
= ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံ အားလျော်စွာ သတ္တဝါတို့ လားရောက်ရမည့် ဘုံဌာနကို သိမြင်နိုင်သော အဘိညာဉ်။
ယထာဘူတဉာဏ်
= ဖြစ်သည့်အတိုင်း ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိသောဉာဏ် (အရှိအတိုင်း အမှန်အတိုင်း သိသောဉာဏ်)။
ယမကပါဋိဟာရိယ
= ယမက + ပါဋိဟာရိယ
ယမက = အစုံ + ပါဋိဟာရိယ = အထူးထူး ဖန်ဆင်းခြင်း (တန်ခိုး)၊
= ရေ၊ မီး အစုံအစုံ တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းခြင်း (ယမိုက်ပြာဋိဟာ)။
ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ
= ယံ + ဣစ္ဆ + န + လဘတိ
ယံ = အကြင်အရာကို + ဣစ္ဆ = အလိုရှိ၏ + န လဘတိ = မရ၊
= လိုချင်သည်ကို မရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏။
ယုဂနဒ္ဓဘာဝနာနည်း
= ယုဂ + နဒ္ဓ + ဘာဝနာ
ယုဂ = စုံတွဲ + နဒ္ဓ = တွဲစပ်ခြင်း + ဘာဝနာ = ပွားများခြင်း၊
= သမထနှင့် ဝိပဿနာကို ဒွန်တွဲလျက် မဂ်ရအောင် ပွားများအားထုတ်သောနည်း။
စာမျက်နှာ-732
ယောဂ
= ယှဉ်တွဲပူးကပ်ခြင်း။
ယောနိသောမနသိကာရ
= ယောနိသော + မနသိ + ကာရ
ယောနိသော = သင့်သော၊ အဆင်ပြေသောအားဖြင့် + မနသိ = စိတ်၌ + ကာရ = သွင်းခြင်း၊
= သင့်လျော်အောင် နှလုံးသွင်းခြင်း၊ အဆင်ပြေအောင် စိတ်ထားခြင်း။
ရသတဏှာ
= ရသ = အရသာ + တဏှာ = တပ်မက်မှု၊
= အစားအစာ အရသာ၌ တပ်မက်မှု။
ရာဂစရိုက်
= ရာဂ + စရိတ
ရာဂ = လိုချင်တပ်မက်မှု + စရိတ = အကျင့်၊
= အပျော်အပါး အားကြီးမှု၊ လိုချင်လောဘ လွန်ကဲမှု။
ရူပသန္တတိ
= ရူပ + သန္တတိ
ရူပ = ရုပ် + သန္တတိ = ဖြစ်စဉ်၊
= ရုပ်ဖြစ်စဉ်။
ရောဂသမသီသီရဟန္တာ
= ရောဂ + သမ + သီသီ + ရဟန္တာ
ရောဂ = အနာရောဂါ + သမ = တစ်ပြိုင်နက် + သီသီ = ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊
= အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် စွဲကပ်နေသော အနာရောဂါ ပျောက်ကင်းသွားသော ရဟန္တာ။
လဟုတာ
= ကိုယ်စိတ် ပေါ့ပါးသွက်လက်ခြင်း။
လာဘပလိဗောဓ
= လာဘ + ပလိဗောဓ
လာဘ = လာဘ်လာဘ ပစ္စည်းရရှိမှု + ပလိဗောဓ = အနှောင့်အယှက်၊
= လာဘ်လာဘနှင့် လက်ဆောင်ပစ္စည်း ရရှိမှုသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာအတွက် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်သည်။
စာမျက်နှာ-733
လောကဝိဝရဏ
= လောက + ဝိဝရဏ
လောက = စကြဝဠာကမ္ဘာ + ဝိဝရဏ = ဖွင့်ပြခြင်း၊
= ကမ္ဘာမြေမှ အထက် အကနိဋ္ဌဗြဟ္မာပြည်အထိ၊ အောက် အဝီစိအထိ မြင်ရအောင် တန်ခိုးဖြင့် ဖွင့်ပြခြင်း။
လောကီအဘိညာဉ်
= လောကီလောကနှင့် ယှဉ်သော အဘိညာဉ်။
လောကီမဂ်
= လောကီကုသိုလ်စိတ်နှင့် အတူတကွဖြစ်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသည့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး။
လောကုတ္တရာမဂ်
= သောတာပတ္တိမဂ် စသည်တို့ကို ခေါ်သည်။
လောမဟံသစရိယ
= လောမ + ဟံသ + စရိယ
လောမ = မွှေးညင်း + ဟံသ = ရွှင်ခြင်း၊ ထခြင်း + စရိယ = အကျင့်၊
= ကြက်သီးမွေးညင်း ထလောက်အောင် ပြင်းထန်သော အကျင့်။
လောဟကုမ္ဘီငရဲ
= လောဟ = ကြေးသံ + ကုမ္ဘီ = အိုး၊
= သံပူအိုးငရဲ။
လောဟိတကအသုဘ
= လောဟိတက = သွေးများ ယိုထွက်ပေကျံနေသော + အသုဘ = အလောင်း၊
= သွေးများ ယိုထွက်နေသော အလောင်းကောင်။
လောဟိတကသိုဏ်း
= အနီရောင် ကသိုဏ်း။
လောဟိတုပ္ပါဒက
= လောဟိတ = သွေး + ဥပ္ပါဒက = ဖြစ်စေခြင်း၊
= ဘုရားရှင်၌ သွေးစိမ်းတည်အောင် ပြုခြင်း (အနန္တရိယကံ တစ်မျိုး)။
စာမျက်နှာ-734
လက္ခဏာယာဉ်
= လက္ခဏာ + ယာန
လက္ခဏာ = အမှတ် + ယာန = သွားလာခြင်း၊
= အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဟု ရှုမှတ်၍ နေခြင်း။
လဇ္ဇီပုဂ္ဂိုလ်
= မကောင်းမှု အကုသိုလ် ဒုစရိုက် ပြုရမည်ကို ရှက်သောပုဂ္ဂိုလ်။
လွင်တီးခေါင်
= သစ်ပင်ဝါးပင် မရှိသော ကွင်းပြင်။
ဝသီဘာဝတာ
= ဝသီ = လေ့လာခြင်း၊ အလို + ဘာဝတာ = ရှိသည်၏ အဖြစ်၊
= လေ့လာထားခြင်း၊ အလိုရှိတိုင်း ဖြစ်နိုင်ခြင်း (ဝသီဘော်နိုင်ခြင်း)။
ဝက္ကပဉ္စက
= ဝက္က + ပဉ္စက
ဝက္က = အညို့ (ကျောက်ကပ်) + ပဉ္စက = ငါးခုမြောက်၊
= အသားမှ အညို့အထိ ငါးခုမြောက်ရှိသော အစုအဝေး။
ဝဏ္ဏကသိုဏ်း
= အဆင်းကသိုဏ်း (နီလ၊ ပီတ၊ လောဟိတ၊ ဩဒါတ လေးပါးကို ခေါ်သည်)။
ဝါယောကသိုဏ်း
= လေကသိုဏ်း။
ဝါယောကောဋ္ဌာသ
= ဝါယော + ကောဋ္ဌာသ
ဝါယော = လေ + ကောဋ္ဌာသ = အစု၊
= လေဓာတ်အစု။
ဝါယောဓာတ်
= လေဓာတ်၊ လေသဘော။
ဝါရပေါက် / ဝါရကျိုး
= ဝါရ = အကြိမ်၊
= ကမ္မဋ္ဌာန်း ရှုမှတ်နေစဉ် အာရုံတစ်ပါးသို့ စိတ်ရောက်ခြင်း၊ နီဝရဏ ကြားဖြတ်ဝင်ခြင်းကို ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-735
ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ
= ဝိကုဗ္ဗန + ဣဒ္ဓိ
ဝိကုဗ္ဗန = အဆင်းဖောက်ပြန်ခြင်း + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= မိမိ၏ ပကတိရုပ်ကို စွန့်၍ အမျိုးမျိုးသော ပုံသဏ္ဌာန် ဖန်ဆင်းခြင်း (ရုပ်ပြောင်းရုပ်လွှဲ)။
ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်
= ဝိက္ခမ္ဘန + ပဟာန
ဝိက္ခမ္ဘန = ခွာခြင်း + ပဟာန = ပယ်ခြင်း၊
= နီဝရဏ ကိလေသာတို့ကို မဟဂ္ဂုတ်ဈာန်ဖြင့် ခွာ၍ ပယ်ခြင်း။
ဝိက္ခာယိတကအသုဘ
= ဝိက္ခာယိတက = ကိုက်ခဲစားထားသော + အသုဘ = အလောင်း၊
= ခွေး၊ လင်းတ၊ ကျီးတို့ ကိုက်ခဲစားထားသော အလောင်းကောင်။
ဝိက္ခိတ္တကအသုဘ
= လက်၊ ခြေ၊ ခေါင်း၊ ကိုယ် ဖရိုဖရဲ ဖြစ်နေသော အလောင်းကောင်။
ဝိညာဏာဟာရ
= ဝိညာဏ + အာဟာရ
ဝိညာဏ = ဝိညာဉ်၊ စိတ် + အာဟာရ = အစာ၊
= စိတ်၊ စေတသိက်ဟူသော နာမ်ဝိညာဉ်များသည် သတ္တဝါတို့ အသက်ရှင်ရေးအတွက် အစာဖြစ်သည်။
ဝိညာဏက္ခန္ဓာ
= ဝိညာဏ + ခန္ဓာ
ဝိညာဏ = နာမ်တရား + ခန္ဓာ = အစုအဝေး၊
= နာမ်အစုအဝေး (စိတ်အစု)။
ဝိညာဏဉ္စာယတန
= ဝိညာဏ + အာနဉ္စ + အာယတန
ဝိညာဏ = ဝိညာဉ် + အာနဉ္စ = အဆုံးမရှိ + အာယတန = တည်ရာ၊
= အဆုံးမရှိသော ပထမအရူပဝိညာဉ်ကို အာရုံပြုသော ဒုတိယအရူပဈာန်။
စာမျက်နှာ-736
ဝိစာရ
= ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း၊ စိတ်ကို အာရုံပေါ်၌ လှည့်လည်ရစ်ဝဲပေးခြင်း။
ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ
= ဝိစိကိစ္ဆာ = ယုံမှားခြင်း + နီဝရဏ = အတားအဆီး၊
= တရားပေါ်၌ ယုံမှားသံသယဖြစ်ခြင်း (ဘာဝနာ၏ အတားအဆီး)။
ဝိစိကိစ္ဆာအနုသယ
= အင်အားကြီးမား၍ အဖြစ်များသော ယုံမှားသံသယ။
ဝိစ္ဆိဒ္ဒကအသုဘ
= ဝိစ္ဆိဒ္ဒက = ပြတ်နေသော + အသုဘ = အလောင်း၊
= ကိုယ်ကို နှစ်ပိုင်းဖြတ်၍ သတ်ထားသော အလောင်းကောင်။
ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ
= ဝိဇ္ဇာ + မယ + ဣဒ္ဓိ
ဝိဇ္ဇာ = အတတ်ပညာ + မယ = ပြီးသော + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= ဂါထာမန္တာန် အတတ်ပညာဖြင့် မြေလျှိုးမိုးပျံနိုင်ခြင်း။
ဝိတက်
= ဝိတက္က = ကြံခြင်း၊ စိတ်ကို အာရုံသို့ တင်ပေးခြင်း။
ဝိတက်စရိုက်
= ဝိတက္က = ထူးထူးထွေထွေ ကြံစည်ခြင်း + စရိတ = အကျင့်၊
= အငြိမ်မနေ၊ လှုပ်လှုပ်ရွရွရှိသူ။ အအိပ် အနေ နည်းသည်။
ဝိနယကုက္ကုစ္စ
= ဝိနယ + ကုက္ကုစ္စ
ဝိနယ = ဝိနည်းကျင့်ဝတ် + ကုက္ကုစ္စ = နောင်တပူပန်ခြင်း၊
= ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်ကို ကျူးလွန်မိ၍ စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်နေခြင်း။
စာမျက်နှာ-737
ဝိနီလကအသုဘ
= ဝိနီလက + အသုဘ
ဝိနီလက = ညိုမဲသော အဆင်းရှိသော + အသုဘ = အလောင်းကောင်၊
= သေဆုံးပြီး သုံးလေးရက်ကြာသောအခါ သွေးပြည်ပုပ်များဖြင့် ညိုမဲနေသော အလောင်းကောင်။
ဝိပရိဏာမဒုက္ခ
= ဝိပရိဏာမ + ဒုက္ခ
ဝိပရိဏာမ = ဖောက်ပြန်ခြင်း + ဒုက္ခ = ဆင်းရဲ၊
= မတည်မမြဲ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော ချမ်းသာသုခ။
ဝိပဿနာ
= အထူးအားဖြင့် ရှုမြင်ခြင်း၊ ထူးထူးခြားခြား ရှုမြင်သိရသောတရား။
ဝိပဿနာယာနိက
= ဝိပဿနာ + ယာနိက
ယာနိက = ယာဉ်ဖြင့်သွားခြင်း၊ လမ်းကြောင်း၊
= ဝိပဿနာတည်းဟူသော ယာဉ်ဖြင့် သွားခြင်း၊ ဝိပဿနာလမ်းကြောင်း။
ဝိပါကဉာဏ်
= ဝိပါက + ဉာဏ်
ဝိပါက = အကျိုးပေးမှု၊
= ကံတရားတို့၏ အကျိုးပေးမှု အကြောင်းရင်းကို သိသော ဉာဏ်။
ဝိပါကန္တရာယ်
= အတိတ် အကုသိုလ်ကံက မဂ်မရနိုင်အောင် အန္တရာယ်ပြု တားဆီးထားခြင်း။
ဝိပုဗ္ဗကအသုဘ
= ဝိပုဗ္ဗက + အသုဘ
ဝိပုဗ္ဗက = ပြည်ယိုထွက်သော၊
= သေပြီးငါးရက်အရောက် ပြည်တစိုစို ယိုထွက်နေသော အလောင်းကောင်။
ဝိဘဝတဏှာ
= ဝိဘဝ + တဏှာ
ဝိဘဝ = ဘဝကင်းပြတ်မှု + တဏှာ = တပ်မက်ခြင်း၊
= အသက်မရှင်လို သတ်သေလိုသော ဆန္ဒ။ သေပြီးနောက် ဘဝပြတ်သည်ဟု ယူသော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့် ယှဉ်တွဲသည့် တဏှာ။
စာမျက်နှာ-738
ဝိမုတ္တိ
= လွတ်မြောက်ခြင်း၊ ဖိုလ်လေးပါး။
ဝိမုတ္တိသုခ
= ဝိမုတ္တိ + သုခ
ဝိမုတ္တိ = လွတ်မြောက်သော + သုခ = ချမ်းသာ၊
= ကိလေသာ ပူလောင်ခြင်းတို့မှ လွတ်ကင်းသော ချမ်းသာ (မဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာ)။
ဝိရာဂသညာ
= ဝိရာဂ + သညာ
ဝိရာဂ = ရာဂကင်းသော + သညာ = ရှုမှတ်ခြင်း၊
= ရာဂကင်းပြတ်ရာ နိဗ္ဗာန်သည် ငြိမ်သက်မွန်မြတ်၏ဟု ရှုမှတ်ဆင်ခြင်ခြင်း။
ဝိသဘာဂ
= ဆန့်ကျင်ဘက်အာရုံ။
ဝိသုဒ္ဓိ
= အထူးစင်ကြယ်ခြင်း။
ဝီတိက္ကမကိလေသာ
= ဝီတိက္ကမ + ကိလေသာ
ဝီတိက္ကမ = ကျူးလွန်ခြင်း၊
= ကာယကံမြောက်၊ ဝစီကံမြောက် ကျူးလွန်သော ကိလေသာ။
ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်
= ဝီမံသ + ဣဒ္ဓိပါဒ
ဝီမံသ = ပညာဉာဏ် + ဣဒ္ဓိပါဒ = အခြေခံတန်ခိုး၊
= တန်ခိုးဣဒ္ဓိရရန် အခြေခံ ဉာဏ်ပညာ။
ဝီရိယဗိုလ်
= ဝီရိယ + ဗလ
ဝီရိယ = အားထုတ်မှု + ဗလ = စွမ်းအား၊
= အားကြီးသော ကြိုးစားအားထုတ်မှု။
ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်
= ဝီရိယ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
ဝီရိယ = အားထုတ်မှု + သမ္ဗောဇ္ဈင် = မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်း၊
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော အားထုတ်မှု။
ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်
= ဝီရိယ + ဣဒ္ဓိ + ပါဒ
= တန်ခိုးဣဒ္ဓိရရန် အခြေခံဖြစ်သော အားထုတ်မှု။
စာမျက်နှာ-739
ဝီရိယိန္ဒြေ
= ဝီရိယ + ဣန္ဒြေ
ဣန္ဒြေ = အစိုးရခြင်း၊ လွှမ်းမိုးခြင်း၊
= အားထုတ်မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း။
ဝီရိယုပေက္ခာ
= ဝီရိယ + ဥပေက္ခာ
ဥပေက္ခာ = အညီအမျှထားခြင်း၊
= ဝီရိယကို အညီအမျှ ထားခြင်း။
ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာ
= ဝုဋ္ဌာန + ဂါမိနိ + ဝိပဿနာ
ဝုဋ္ဌာန = လွတ်မြောက်သော မဂ်သို့ + ဂါမိနီ = သွားတတ်သော၊
= သင်္ခါရတို့မှ လွတ်မြောက်သော မဂ်သို့ သွားတတ်သော ဝိပဿနာ (ကံ၊ ကိလေသာ၊ ဝိပါက်တို့မှ လွတ်မြောက်ရာ)။
ဝုဋ္ဌာနဝသီ
= ဝုဋ္ဌာန + ဝသီ
ဝုဋ္ဌာန = ထခြင်း + ဝသီ = အလေ့အကျင့်၊
= သတ်မှတ်ထားသော အချိန်၌ ဈာန်မှ ထနိုင်ခြင်း။
ဝေဒနာ
= ခံစားမှု။
ဝေဒနာက္ခန္ဓာ
= ဝေဒနာ + ခန္ဓာ
ဝေဒနာ = ခံစားမှု + ခန္ဓာ = အစုအဝေး၊
= ခံစားမှုအစုအဝေး။
ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်
= ဝေဒနာ + အနုပဿနာ + သတိပဋ္ဌာန်
ဝေဒနာ = ခံစားမှု + အနုပဿနာ = အဖန်ဖန်ရှုခြင်း၊
= ခန္ဓာကိုယ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ခံစားမှုကို သတိဖြင့် အစဉ်လိုက်၍ ရှုမှတ်မှု။
ဝေဒနုပေက္ခာ
= ဝေဒနာ + ဥပေက္ခာ
ဝေဒနာ = ခံစားမှု + ဥပေက္ခာ = လျစ်လျူရှုခြင်း၊
= ခံစားမှု၌ လျစ်လျူရှုခြင်း။
စာမျက်နှာ-740
ဝေနေယျဇ္ဈာသယ
= ဝေနေယျ + အဇ္ဈာသယ
ဝေနေယျ = ကျွတ်ထိုက်သောသတ္တဝါ + အဇ္ဈာသယ = အလို၊
= ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါတို့၏ အလိုဆန္ဒ။
သကဒါဂါမ်
= သကိ + အာဂါမီ
သကိ = လူ့ပြည်သို့ တစ်ကြိမ် + အာဂါမီ = လာခြင်း၊
= ဤလူ့ပြည်သို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာ ပြန်လာရသောကြောင့် သကဒါဂါမ်ဟု ခေါ်သည်။
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ
= ကိုယ်ခန္ဓာအတ္တဘော၊ အသက်၊ လိပ်ပြာ ရှိသည်ဟု ယူသော အယူ။
သင်္ခတတရား
= အကြောင်းတရားတို့က ပြုပြင်စီမံအပ်သော တရား။
သင်္ခါရ
= ပြုပြင်စီမံရသော တရား။
သင်္ခါရက္ခန္ဓာ
= သင်္ခါရ + ခန္ဓာ
= သင်္ခါရအစုအဝေး။
သင်္ခါရနိမိတ်
= အကောင်အထည် မရှိဘဲ အကောင်အထည်ကဲ့သို့ အာရုံထင်မြင်မှု။
သင်္ခါရပဋိပဿဒ္ဓိ
= သင်္ခါရ + ပဋိပဿဒ္ဓိ
ပဋိပဿဒ္ဓိ = ငြိမ်းအေးခြင်း၊
= သင်္ခါရတရားတို့ ငြိမ်းအေးခြင်း။
သဂ္ဂန္တရာယ်
= သဂ္ဂ + အန္တရာယ်
သဂ္ဂ = နတ်ပြည်၊
= နတ်ပြည်သုဂတိအတွက် အန္တရာယ်။
သညာက္ခန္ဓာ
= သညာ + ခန္ဓာ
သညာ = မှတ်သားမှု + ခန္ဓာ = အစုအဝေး၊
= မှတ်သားမှု အစုအဝေး။
စာမျက်နှာ-741
သညာဝိပ္ပလ္လာသ
= သညာ + ဝိပ္ပလ္လာသ
သညာ = မှတ်သားမှု + ဝိပ္ပလ္လာသ = ဖောက်ပြန်ခြင်း၊
= အမှတ်သညာ ဖောက်ပြန်ခြင်း။
သတိန္ဒြေ
= သတိ + ဣန္ဒြေ
သတိ = ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု + ဣန္ဒြေ = ပိုင်စိုးခြင်း၊
= ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု၌ ပိုင်စိုးခြင်း။
သတိပဋ္ဌာန်
= သတိ + ပဋ္ဌာန
ပဋ္ဌာန = အမြဲမြံစွာ တည်ခြင်း၊
= သတိမြဲမြံစွာ တည်အောင် အားထုတ်ခြင်း (သတိမြဲအောင် ထူထောင်သောအလုပ်)။
သတိဗိုလ်
= သတိ + ဗလ
ဗလ = စွမ်းအား၊
= ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု စွမ်းအား (အားကောင်းသော သတိ)။
သတိသမ္ပဇဉ်
= သတိ + သမ္ပဇည
သမ္ပဇည = ဆင်ခြင်သော ဉာဏ်ပညာ၊
= သတိနှင့် ဉာဏ်ပညာ။
သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်
= သတိ + သမ္ဗောဇ္ဈင်
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု။
သဏ္ဌာနပညတ်
= သဏ္ဌာန + ပညတ်
သဏ္ဌာန = ပုံပန်းအရွယ်အစား၊
= အလုံးအဝိုင်း စသော ပုံသဏ္ဌာန်ကိုကြည့်၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း။
သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်
= သတ္တ + ခတ္တု + ပရမ
သတ္တ = ခုနစ် + ခတ္တု = အကြိမ် + ပရမ = အလွန်ဆုံး၊
= ကာမဘုံ၌ အလွန်ဆုံး ခုနစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရသော သောတာပန်။
သတ္ထုပက္ကောသန
= သတ္ထု + ပက္ကောသန
သတ္ထု = မြတ်စွာဘုရား + ပက္ကောသန = ခေါ်တော်မူခြင်း၊
= ဘုရားရှင် ခေါ်တော်မူခြင်း။
စာမျက်နှာ-742
သဒိသာနုပဿနာဝီထိ
= သဒိသ + အနုပဿနာ + ဝီထိ
သဒိသ = တူညီသော + အနုပဿနာ = ရှုမှတ်မှု + ဝီထိ = စိတ်အစဉ်၊
= တူညီသော ရှုမှတ်မှု စိတ်အစဉ်။
သဒ္ဓါစရိုက်
= သဒ္ဓါ + စရိတ
သဒ္ဓါ = ယုံကြည်မှု + စရိတ = အကျင့်၊
= သဒ္ဓါတရား အားကြီးခြင်း။
သဒ္ဓါနုသာရီပုဂ္ဂိုလ်
= သဒ္ဓါ + အနုသာရီ + ပုဂ္ဂိုလ်
အနုသာရီ = အစဉ်လိုက်သော၊
= ယုံကြည်မှုသို့ အစဉ်လိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ် (အနိစ္စဟု ရှုမြင်မှု၌ ထက်မြက်သော သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်)။
သဒ္ဓါဗိုလ်
= သဒ္ဓါ + ဗလ
ဗလ = စွမ်းအား၊
= ယုံကြည်မှု စွမ်းအား။
သဒ္ဓါဝိမုတ္တပုဂ္ဂိုလ်
= သဒ္ဓါ + ဝိမုတ္တ
ဝိမုတ္တ = လွတ်မြောက်သော၊
= သဒ္ဓါတရား လွန်ကဲမှုဖြင့် အာသဝေါတရားမှ လွတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်။
သဒ္ဓိန္ဒြေ
= သဒ္ဓါ + ဣန္ဒြေ
ဣန္ဒြေ = ပိုင်စိုးခြင်း၊
= ယုံကြည်မှု ပိုင်စိုးခြင်း။
သန္တတိပစ္စုပ္ပန်
= သန္တတိ + ပစ္စုပ္ပန္န
သန္တတိ = အစဉ် + ပစ္စုပ္ပန္န = ဖြစ်ဆဲ၊
= ရုပ်အစဉ် နာမ်အစဉ် ဖြစ်ဆဲကာလ။
စာမျက်နှာ-743
သန္တတိပညတ်
= သန္တတိ + ပညတ်
သန္တတိ = အစဉ်အတန်း၊
= တစ်ခုတည်း ဖြစ်လျက် အများအစဉ်အတန်းဟု ထင်ရသော ပညတ်။
သန္တတိသမ္မသနနည်း
= သန္တတိ + သမ္မသန + နည်း
သမ္မသန = သုံးသပ်ခြင်း၊
= ရုပ်ဖြစ်စဉ် နာမ်ဖြစ်စဉ်ကို သုံးသပ်သောနည်း။
သန္တပ္ပနတေဇော
= သန္တပ္ပန + တေဇော
သန္တပ္ပန = ပူလောင်သော + တေဇော = မီး၊
= ပူလောင်သော မီးဓာတ်။
သန္တိလက္ခဏာ
= သန္တိ + လက္ခဏာ
သန္တိ = ငြိမ်းအေးမှု + လက္ခဏာ = အမှတ်အသား၊ အခြေအနေ၊
= ငြိမ်းအေးမှု အမှတ်အသား။
သန္နိဋ္ဌဝါရ
= သန္နိဋ္ဌ + ဝါရ
သန္နိဋ္ဌ = ဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ ပြီးဆုံးခြင်း + ဝါရ = အကြိမ်၊
= အာနာပါန ရှုမှတ်စဉ် အာရုံမပျံ့ဘဲ ချောချောမောမော ရေတွက်ရှုမှတ် ပြီးစီးခြင်း။
သန္နိဋ္ဌာပကအဓိဋ္ဌာန်
= သန္နိဋ္ဌာပက + အဓိဋ္ဌာန်
သန္နိဋ္ဌာပက = ပြီးဆုံးစေခြင်း + အဓိဋ္ဌာန် = ဆောက်တည်မှု၊
= အပြီးသတ် ဆောက်တည်မှု။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်
= သဗ္ဗ + ညုတ + ဉာဏ်တော်
သဗ္ဗ = အလုံးစုံ + ညုတ = သိခြင်း၊
= တရားအားလုံးကို သိသော ဉာဏ်တော်။
စာမျက်နှာ-744
သဗ္ဗတ္ထကကမ္မဋ္ဌာန်း
= သဗ္ဗ + အတ္ထက + ကမ္မဋ္ဌာန်း
အတ္ထက = အကျိုးရှိသော၊
= အလုံးစုံ အကျိုးကို ပြီးစေသော၊ အခါခပ်သိမ်း အလိုရှိအပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း။
သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ်
= သဗ္ဗ + အတ္ထ + ဂါမိနီ + ပဋိပဒါ
ဂါမိနီ = ရောက်ကြောင်း + ပဋိပဒါ = အကျင့်၊
= အလုံးစုံသော ဘုံဘဝနှင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းအကျင့်ကို အမှန်အတိုင်း သိမြင်သော ဉာဏ်။
သဗ္ဗဒဿာဝီ
= သဗ္ဗ = အလုံးစုံကို + ဒဿာဝီ = မြင်သူ၊
= အလုံးစုံကို မြင်သူ။
သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတိသညာ
= သဗ္ဗ + လောကေ + အနဘိရတိ + သညာ
အနဘိရတိ = မပျော်ရွှင်ခြင်း + သညာ = ရှုမှတ်ခြင်း၊
= လောကအားလုံးအပေါ် ပျော်ရွှင်ဖွယ်မရှိဟု နှလုံးသွင်းလျက် မစွဲလမ်းဘဲ နေခြင်း။
သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စသညာ
= အလုံးစုံသော သင်္ခါရ၌ မမြဲဟု ဆင်ခြင်ခြင်း။
သဗ္ဗသင်္ဂါဟကမေတ္တာပွားနည်း
= သတ္တဝါအလုံးစုံကို ပေါင်းရုံး၍ မေတ္တာပို့သောနည်း။
သမထကမ္မဋ္ဌာန်း
= သမထ = ကိလေသာ နီဝရဏတို့ကို ငြိမ်းစေခြင်း၊
= ကိလေသာတို့ ငြိမ်းအေးအောင် အားထုတ်အပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း။
စာမျက်နှာ-745
သမထပုဗ္ဗင်္ဂမနည်း
= သမထ + ပုဗ္ဗင်္ဂမ
ပုဗ္ဗင်္ဂမ = ရှေးသွားပြုခြင်း၊ ဦးစားပေးခြင်း၊
= သမထကို ရှေးဦးစွာ အားထုတ်ပြီးမှ ဝိပဿနာရှုသောနည်း။
သမထဘာဝနာ
= သမထကို ပွားများခြင်း။
သမထယာနိကလမ်း
= ဈာန်သမာဓိကို အခြေခံကာ ရုပ်နာမ်တို့ကို ဝိပဿနာရှုသော နည်းလမ်း။
သမသီသီရဟန္တာ
= သမ + သီသီ + ရဟန္တာ
သမ = တပြိုင်နက် + သီသီ = ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊
= ရဟန္တာဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော ရဟန္တာ။
သမာဓိ
= တည်ကြည်ခြင်း၊ စိတ်ငြိမ်ခြင်း။
သမာဓိစရိယ
= သမာဓိ + စရိယ (အကျင့်)၊
= သမာဓိ ၉-ပါး ဖြစ်ခြင်း။
သမာဓိန္ဒြေ
= တည်ကြည်မှု ပိုင်စိုးခြင်း။
သမာဓိဗိုလ်
= စွမ်းအားကောင်းသော တည်ကြည်မှု။
သမာဓိဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ
= သမာဓိ + ဝိပ္ဖါရ + ဣဒ္ဓိ
ဝိပ္ဖါရ = ပျံ့နှံ့မှု၊
= ဈာန်သမာဓိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော် ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု။
စာမျက်နှာ-746
သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော တည်ကြည်မှု။
သမာပဇ္ဇနဝသီ
= သမာပဇ္ဇန = ဝင်စားခြင်း + ဝသီ = အလေ့အကျင့်၊
= ဈာန်သမာပတ်ကို အလိုရှိသောအခါ လျင်မြန်စွာ ဝင်စားနိုင်ရန် လေ့ကျင့်ထားခြင်း။
သမာပဇ္ဇနဝီထိ
= ဈာန်သမာပတ် ဝင်စားသော စိတ်အစဉ်။
သမုဒယသစ္စာ
= ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း အမှန်တရား (တဏှာလောဘ)။
သမုစ္ဆေဒပဟာန်
= အကုသိုလ်တရားတို့ကို အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်ခြင်း (မဂ်လေးပါး)။
သမူဟပညတ်
= အပေါင်းအစုလိုက် ခေါ်ဝေါ်မှု၊ သိမှု။
သမ္ပဇညနည်း
= ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုကို ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ရှုမှတ်နည်း။
သမ္မာဒဿနဉာဏ်
= အမှန်ကို အမှန်တိုင်း၊ အရှိကို အရှိအတိုင်း သိသောဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-747
သမထပုဗ္ဗင်္ဂမနည်း
= သမထ + ပုဗ္ဗင်္ဂမ + နည်း
သမထ = သမထကို + ပုဗ္ဗင်္ဂမ = ရှေးသွားပြုခြင်း၊ ဦးစားပေးခြင်း၊
= သမထကို ရှေးဦးစွာ အားထုတ်ပြီးမှ ဝိပဿနာရှုသောနည်း။
သမထဘာဝနာ
= သမထ + ဘာဝနာ (ပွားများခြင်း)၊
= သမထကို ပွားများခြင်း။
သမထယာနိကလမ်း
= သမထကမ္မဋ္ဌာန်းတစ်ခုခုကို ဦးစွာပွားများအားထုတ်၍ ရရှိသော ဈာန်သမာဓိကို အခြေခံကာ ရုပ်နာမ်တို့ကို ဝိပဿနာရှုသောနည်းလမ်း။
သမသီသီရဟန္တာ
= သမ + သီသီ + ရဟန္တာ
သမ = အညီအမျှ၊ တပြိုင်နက် + သီသီ = ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊
= ရဟန္တာဖြစ်သည်နှင့် တပြိုင်နက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်။
သမာဓိ
= တည်ကြည်ခြင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း။
သမာဓိစရိယ
= သမာဓိ + စရိယ (အကျင့်)၊
= သမာဓိ ၉-ပါး ဖြစ်ခြင်း။
သမာဓိန္ဒြေ
= သမာဓိ + ဣန္ဒြေ (ပိုင်စိုးခြင်း)၊
= တည်ကြည်မှု ပိုင်စိုးခြင်း။
သမာဓိဗိုလ်
= သမာဓိ + ဗလ (စွမ်းအား)၊
= စွမ်းအားကောင်းသော တည်ကြည်မှု။
သမာဓိဝိပ္ဖါရိဒ္ဓိ
= သမာဓိ + ဝိပ္ဖါရ + ဣဒ္ဓိ
သမာဓိ = ဈာန်သမာဓိ၏ + ဝိပ္ဖါရ = ပျံ့နှံ့မှု + ဣဒ္ဓိ = တန်ခိုး၊
= သမာဓိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော် ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု။
စာမျက်နှာ-748
သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်
= မဂ်ဉာဏ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော တည်ကြည်မှု။
သမာပဇ္ဇနဝသီ
= သမာပဇ္ဇန + ဝသီ
သမာပဇ္ဇန = ကောင်းစွာရောက်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း + ဝသီ = အလေ့အကျင့်၊
= အလိုရှိသောအခါ ဈာန်သမာပတ်ကို လျင်မြန်စွာ ဝင်စားနိုင်ရန် လေ့ကျင့်ထားခြင်း။
သမာပဇ္ဇနဝီထိ
= ဈာန်သမာပတ် ဝင်စားသော စိတ်အစဉ်။
သမုဒယသစ္စာ
= သမုဒယ + သစ္စာ
သမုဒယ = ဖြစ်ကြောင်း + သစ္စာ = အမှန်တရား၊
= ဒုက္ခဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော တဏှာလောဘသည် သမုဒယသစ္စာမည်၏။
သမုစ္ဆေဒပဟာန်
= သမုစ္ဆေဒ + ပဟာန
သမုစ္ဆေဒ = အပြီးအပြတ် + ပဟာန = ပယ်သတ်ခြင်း၊
= အကုသိုလ်တရားတို့ကို အပြီးအပြတ် ပယ်သတ်ခြင်း (မဂ်လေးပါး)။
သမူဟပညတ်
= သမူဟ (အပေါင်းအစု) + ပညတ် (ခေါ်ဝေါ်ခြင်း)၊
= အပေါင်းလိုက်၊ အစုလိုက် ခေါ်ဝေါ်မှု၊ သိမှု။
သမ္ပဇညနည်း
= သမ္ပဇည = ပညာ၊ ဆင်ခြင်တုံတရား၊
= ကိုယ်နှုတ်နှစ်ပါး လှုပ်ရှားမှုကို ပညာဖြင့် ဆင်ခြင်ရှုမှတ်နည်း။
သမ္မဒဿနဉာဏ်
= သမ္မာ (ကောင်းစွာ) + ဒဿန (မြင်သော)၊
= အမှန်ကို အမှန်တိုင်း အရှိကို အရှိအတိုင်း သိသောဉာဏ်။
စာမျက်နှာ-749
သမ္မပ္ပဓာန်
= သမ္မာ (ကောင်းစွာ) + ပဓာန (အားထုတ်ခြင်း)၊
= မှန်ကန်စွာ အားထုတ်မှု၊ နည်းမှန်လမ်းမှန် အားထုတ်မှု။
သမ္မသနဉာဏ်
= သင်္ခါရသဘောတရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရှုမြင်သုံးသပ်သော ဉာဏ်။
သမ္မာအာဇီဝမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု။
သမ္မာကမ္မန္တမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော အလုပ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော ဉာဏ်အမြင်။
သမ္မာပယောဂပစ္စယသိဒ္ဓိ
= နည်းမှန်လမ်းမှန် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းကြောင့် ထိုထိုအမှုကိစ္စ ပြီးပြည့်စုံခြင်း။
သမ္မာဝါစာမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သောစကား။
သမ္မာဝါယာမမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော ကြိုးစားအားထုတ်မှု။
စာမျက်နှာ-750
သမ္မာသတိမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော ဆင်ခြင်အောက်မေ့မှု။
သမ္မာသမာဓိမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော တည်ကြည်မှု။
သမ္မာသင်္ကပ္ပမဂ္ဂင်
= နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း မှန်ကန်သော အကြံအစည်။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်
= သစ္စာလေးပါးတရားကို မဖောက်မပြန် ကိုယ်တော်တိုင် သိတော်မူသော ဘုရားရှင်။
သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ
= ငြိုငြင်ပင်ပန်းစွာ လုံ့လပယောဂဖြင့် အားထုတ်မှသာ ရဟန္တာအဖြစ်ကိုရပြီး ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော အနာဂါမ်။
သဿတဒိဋ္ဌိ
= သတ္တလောကသည် မြဲ၏ဟု ယူသောအယူ။
သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်
= ခန္ဓာအကြွင်းအကျန်ရှိသော နိဗ္ဗာန်။
သာရဏီယတရား
= အမြဲအောက်မေ့ သတိရဖွယ်တရား။
စာမျက်နှာ-751
သိခါပတ္တဝိပဿနာဉာဏ်
= အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သော ဝိပဿနာဉာဏ်။
သိခါပတ္တသင်္ခါရူပေက္ခာဉာဏ်
= သင်္ခါရတရားတို့ကို ညီတူညီမျှ ရှုမှတ်ခြင်းကြောင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သောဉာဏ်။
သီလမဂ္ဂင်
= သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ မဂ္ဂင်သုံးပါး။
သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထ
= ခွေး၊ နွားတို့၏ အလေ့အကျင့်ဖြင့် ကိလေသာမှ စင်ကြယ်သည်ဟု ယူဆမှု။
သီလဗ္ဗတုပါဒါန်
= ခွေး၊ နွားတို့၏ အလေ့အကျင့်ကို ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းခြင်း။
သီလဝိသုဒ္ဓိ
= ကိုယ်ကျင့်တရား စင်ကြယ်ခြင်း။
သီလာနုဿတိ
= မိမိ၏ သီလကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း။
သုခိတသတ္တဝါ
= ချမ်းသာခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော သတ္တဝါ။
စာမျက်နှာ-752
သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တု
= မိမိတို့၏ ခန္ဓာဝန်ကို ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ (ကျန်းမာကြပါစေ)။
သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာ
= ဈာန်အဘိညာဉ် မရဘဲ ဝိပဿနာဉာဏ်သက်သက်ဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်။
သုညတထင်အောင်ပွားနည်း
= အတ္တ၊ ဇီဝ၊ လိပ်ပြာမှ ကင်းဆိတ်၍ ဓာတ်ကြီးလေးပါးမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ရှုပွားနည်း။
သုဒ္ဓဝိပဿနာယာနိက
= သမထအားမထုတ်ဘဲ ဝိပဿနာသက်သက် အားထုတ်သော လမ်းစဉ်။
သောတသမ္ဖဿ
= နားနှင့် အာရုံ ကောင်းစွာ ထိတွေ့ခြင်း။
သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်
= သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် ရအပ်သော မဂ်ဉာဏ်။
သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်
= အရိယာမဂ်တည်းဟူသော ရေအလျဉ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်။
စာမျက်နှာ-753
သံဃဘေဒက
= သံဃာအချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲအောင် ပြုခြင်း။
သံဃာ
= အပေါင်း၊ အသင်းအဖွဲ့ (အထူးသဖြင့် ရဟန်းအဖွဲ့အစည်း)။
သံဃာဒိသိသ်အာပတ်
= သံဃာ့အကူအညီဖြင့် ကုစားရသော အာပတ်။
သံဃာနုဿတိ
= သံဃာတော်၏ ဂုဏ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့ခြင်း။
သံဃပ္ပဋိမာန
= သံဃာတော်များ အလိုရှိလျှင် ထနိုင်ရန် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း။
သံယောဇဉ်
= ခိုင်မြဲသော နှောင်ဖွဲ့ခြင်း။
သံသယဝါရ
= ရှုမှတ်နေစဉ် စိတ်ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ နီဝရဏ သို့မဟုတ် အကုသိုလ်ဝိတက် ဝင်လာခြင်းကို ခေါ်သည်။
စာမျက်နှာ-754
ဟတဝိက္ခိတ္တကအသုဘ
= ဓားလှံစသည်ဖြင့် သတ်ဖြတ်၍ ဖရိုဖရဲဖြစ်နေသော သူသေကောင်။
ဟိတအဓိဂမ
= အကျိုးရှိအောင် အကျိုးလိုလားသော မေတ္တာပို့နည်း။
ဟီနပဏီတ
= အညံ့နှင့် အကောင်း၊ အယုတ်နှင့် အမြတ်။
စာမျက်နှာ-755
နိဂုံး
ဤဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲကျမ်း၌ မွေးသည်မှ သေသည်အထိ၊ ပျိုမြစ်နုနယ်စဉ်မှ အိုမင်းရင့်ရော်သည်အထိ၊ ပညာဉာဏ် နုနယ်သည်မှ ပညာဉာဏ် ကြီးရင့်ထက်မြက်သည်အထိ ကျင့်သုံးလိုက်နာ သုံးသပ်ဆင်ခြင် ရှုမြင်ရမည့် အကျင့်လမ်းစဉ်များ၊ ဉာဏ်အမြင်များကို စုံလင်စွာ ရေးသားဖော်ပြခဲ့လေပြီ။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ကိုယ်တိုင်လက်တွေ့ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတာဝန်များ၊ ကျင့်ဝတ်များ၊ အကျင့်လမ်းစဉ်များ၊ အားထုတ်နည်းများ၊ လမ်းမှားလမ်းမှန် ခွဲခြားနည်းများကို နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာတည်းဟူသော အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်သည်အထိ ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်း တင်ပြခဲ့ပါသည်။ ဤသို့ ရှင်းလင်းရေးသားရာ၌ ဘုရားဟောပါဠိတော်များနှင့် အဖွင့်အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာများ၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ဒီပနီ၊ ဘေဒနီ စသော ဝိပဿနာကျမ်းအစောင်စောင်တို့ကို နည်းမှီး၍ ရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။
ဤသို့ ရေးသားရာ၌ မှားယွင်းချွတ်ချော်ခြင်း၊ တိမ်းယိမ်းခြင်းများ တွေ့ရှိပါက ပညာရှိများထံမှ အမှားပြင်ဆင်ချက်ကို ရယူရန် မျှော်လင့်စောင့်စားလျက်ရှိပါကြောင်း ဖော်ပြလိုက်ရပေသတည်း။
မောင်အံ့ (မဟာဝိဇ္ဇာ-ဘုံဘေ)
၁၃၅၄-ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅-ရက်။
၁၉၉၃-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၂-ရက်၊ အင်္ဂါနေ့။