မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ-ပတွဲ
မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ
(ပထမတွဲ)
▬▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬▬
မာတိကာ
၁။ ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမ
၂။ ဓမ္မပ္ပဏာမ
၃။ သံဃပ္ပဏာမ
၄။ အာစရိယပ္ပဏာမ
၅။ အဘိယာစကနှင့် ပဋိညာဉ်
ပထမပိုင်း
၆။ ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း
ဒုတိယပိုင်း
၇။ စစ်ကိုင်းတိုင်း ရွှေဘိုမြို့
၈။ ခရိုင်မြို့ဖြစ်ခဲ့ခြင်း
၉။ စစ်ကိုင်းတိုင်း မြို့နယ်များ
၁၀။ အမည်နာမ ၅-မည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ခြင်း
၁၁။ အလောင်းဘုရားနန်းစံရှစ်နှစ် တေးထပ်
တတိယပိုင်း
၁၂။ ပညာရှင်တို့ ပေါ်ထွန်းရာ
စတုတ္ထပိုင်း
၁၃။ ဆိပ်ခွန်ရွာကြီး
၁၄။ မြို့ဟုခေါ်ထိုက်သောရွာ
ပဉ္စမပိုင်း
၁၅။ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကိုယ်တိုင် ဖွဲ့ဆိုသည့် ဆိပ်ခွန်ရွာဘွဲ့
ဆဋ္ဌမပိုင်း
၁၆။ ဦးကံတော်-ဒေါ်အုပ်
၁၇။ မပူမပင်, မတောင့်မတ နေနိုင်ကြ
၁၈။ သူတို့နှစ်ဦး လွန်ထူးမြတ်ကြ
၁၉။ တန်ဆောင်မာသ ခါသမယ
သတ္တမပိုင်း
၂၀။ မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ ပဋိသန္ဓေတည်
၂၁။ ပဋိသန္ဓေတည်နေရာလ ကောင်းမြတ်ခြင်း ကောင်းမြတ်မည့် လက္ခဏာဆောင်
၂၂။ ဆရာတော်လောင်းလျာကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း
၂၃။ ဒုတိယဝါဆိုလ
အဋ္ဌမပိုင်း
၂၄။ မဟာစည်လောင်းလျာ ဖွားမြင်တော်မူပြီ
၂၅။ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရား ဇာတာ
၂၆။ မဟာစည်ဆရာတော် ဇာတာဖွဲ့တေးထပ်
၂၇။ အချိန်ကောင်း ဖွားမြင်ခြင်း
၂၈။ ကောင်းမြတ်သောနိမိတ်
၂၉။ ဘုရားအလောင်းတော် တောထွက်ချိန်ထက် အနည်းငယ်နောက်ကျ
၃၀။ မိဘနှစ်ဦး ကြည်နူးဝမ်းမြောက်
၃၁။ ဆရာတော်လောင်းလျာဖွားမြင် လောကကြီးများစွာ အကျိုးရှိ
၃၂။ ဆိပ်ခွန်ရွာ တရွာလုံးလိုလို အမျိုးသမီးတွေ လာရောက်ကြည့်ရှုကြ
နဝမပိုင်း
၃၃။ ဆရာတော်ငယ်နာမည် မောင်သွင်
၃၄။ ဦးကံတော်-ဒေါ်အုပ်တို့မှာ သားသမီး ၇-ယောက်
၃၅။ ငှက်တွေ ရေသောက်ကန် ဆုံမိသည်နှင့်တူ
၃၆။ သံဝေဂယူစရာ
၃၇။ သံဝေဂယူစရာလင်္ကာ
၃၈။ မိခင်ကြီးဒေါ်အုပ် ဆရာတော်လောင်းလျာအား လွန်စွာစောင့်ရှောက်
၃၉။ တဖြည်းဖြည်း ကြီးပြင်းလာရာ ၆-နှစ်သားအရွယ်ရောက်
ဒသမပိုင်း
၄၀။ ပျဉ်းမနားကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စ
၄၁။ အရှင်အာဒိစ္စထံ ပညာသင်
၄၂။ သက်တော် တဆယ့်နှစ်နှစ်အရွယ်ရောက်ခြင်း
ဧကာဒသမပိုင်း
၄၃။ ဆရာတော်လောင်းလျာ သာမဏေဝတ်ပြီ
၄၄။ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထေရ်
၄၅။ ဘွဲ့တော်နာမ ရှင်သောဘန
၄၆။ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့
၄၇။ သင်ကြားလေ့ရှိခဲ့ခြင်း
၄၈။ ရှင်သောဘန ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ သင်ယူတော်မူခြင်း
၄၉။ စာပေဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေခဲ့
၅၀။ ဝိနည်းပါဠိတော် ၅-ကျမ်း
၅၁။ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးများ
၅၂။ ဝိနည်းပါဠိအဋ္ဌကထာများကို သင်ယူခြင်း
၅၃။ များများ မြန်မြန်သင်ယူ နှုတ်ရဆောင်သင့်သည်ကို လည်းဆောင်
၅၄။ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး
၅၅။ ဆရာတော်လောင်းလျာ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးသင်ယူခြင်း
၅၆။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း
၅၇။ ဆရာတော်လောင်းလျာ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းသင်ယူ
၅၈။ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်း
၅၉။ ဆရာတော်လောင်းလျာ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းကို လေ့လာခြင်း
၆၀။ မုခမတ္တဒီပနီမည်သော နျာသပါဌ်
၆၁။ ဆရာတော်လောင်းလျာ နျာသကို လေ့လာခြင်း
၆၂။ ဋီကာကျော်ပါဌ်
၆၃။ ဋီကာကျော်ကျမ်းကို သင်ယူခြင်း
၆၄။ ဋီကာကျော်ကျမ်းကို အာဂုံဆောင်ခြင်း
၆၅။ ဂဏနဂမ္ဘီရခေါ် ဂဏန်းကျမ်းကြီး လေ့လာတွက်ချက်
၆၆။ အရှင်အာဒိစ္စ လူဝတ်လဲသဖြင့် သံဝေဂဖြစ်ခြင်း
၆၇။ မြောင်းကြီးဆရာတော် အရှင်အာစာရ
၆၈။ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်း
၆၉။ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းကို သင်ယူခြင်း
၇၀။ ဘေဒစိန္တာကို နှုတ်ရဆောင်ခြင်း
၇၁။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို လေ့လာခြင်း
၇၂။ အင်ကြင်းတော စေတီတော်ကြီး
၇၃။ တိုက်သူကြီးကျောင်း စာချဆရာတော် အရှင်ပရမထေရ်
၇၄။ အရှင်သောဘန အရှင်ပရမထံ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံး
၇၅။ ဝိဘင်းပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာကို သင်ယူခြင်း
၇၆။ ဝိဘင်းပါဠိအဋ္ဌကထာမူလဋီကာကို သင်ယူခြင်း
ဒွါဒသမပိုင်း
၇၇။ ရဟန်းပြုရန်စိတ်ကောင်းကြံ
၇၈။ ရဟန်းဘဝ ဒုလ္လဘသို့
၇၉။ ရဟန်းဒါယကာ ဦးအောင်ဘော် ရဟန်းဒါယိကာမ ဒေါ်သစ်
၈၀။ ဘုရင့်သား စစ်ဗိုလ်ကလေးလို အလွန်ကို လှပတင့်တယ်ကြည်ညိုဖွယ်
၈၁။ ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်တို့ လွန်စွာဝမ်းမြောက်ကြ
၈၂။ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်တော်မူလိမ့်မည်
၈၃။ တမျိုးစဉ်းစားဆင်ခြင်လိမ့်ဦးမည်
တေရသမပိုင်း
၈၄။ ဆက်လက်၍ စာပေကျမ်းဂန်သင်ယူခြင်း
၈၅။ စာပေချပို့တော်မူခြင်း
၈၆။ သီလကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းတော်မူခြင်း
စုဒ္ဒသမပိုင်း
၈၇။ ဓုတင်အကျင့်ကို ကျင့်တော်မူခြင်း
၈၈။ ပိဏ္ဍပါတ်ဓူဝင် ကျင့်တော်မူခြင်း
၈၉။ စက္ခုန္ဒြေချ ဆွမ်းခံ
၉၀။ ရသမျှ ဆွမ်းဘောဇဉ်ဖြင့် ရောင့်ရဲတော်မူခြင်း
၉၁။ ဆွမ်းခံခြင်းအကျင့်ကို အထင်မသေးရာ မထီမဲ့မြင်မပြုရာ
၉၂။ ဆွမ်းခံဘုဉ်းပေးသော ရဟန်း နတ်အများချစ်ခင်
၉၃။ နတ်တို့ကြည်ညိုချစ်ခင်မှုကို ငယ်စဉ်ကခံရ
၉၄။ ပတ္တပိုဏ်ဓူတင်ကိုလည်း ကျင့်တော်မူခြင်း
၉၅။ အရှင်မဟာကဿပလမ်းစဉ်
၉၆။ ရုက္ခမူဓုတင်ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်တော်မူခြင်း
၉၇။ ထိပ်တန်း ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင်တို့ကို အတုယူကျင့်ခဲ့
၉၈။ ဧကာသနိက်ဓူတင်ကို ကျင့်တော်မူခြင်း
၉၉။ အနုသာသနီ ၂-ဂါထာ ပါဠိအနက်
ပန္နရသမပိုင်း
၁၀ဝ။ ပထမပြန်စာမေးပွဲ
၁၀၁။ ပထမငယ်တန်းစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆို အောင်မြင်တော်မူခြင်း
သောဠသမပိုင်း
၁၀၂။ မယ်တော်ကြီး ဒေါ်အုပ် ကွယ်လွန်သဖြင့် သံဝေဂဖြစ်ခြင်း
၁၀၃။ မိခင်ကြီးရှိလျှင် ဘယ်လောက်ဝမ်းမြောက်ရှာမလဲ
၁၀၄။ သန်လျင်မြို့
၁၀၅။ သန်လျင်၌ ဝါဆိုတော်မူခြင်း
သတ္တရသမပိုင်း
၁၀၆။ ပထမလတ်တန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခြင်း
၁၀၇။ ဆိပ်ခွန်ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
၁၀၈။ ပထမကြီးတန်း ဝင်ရောက်ဖြေဆိုအောင်မြင်တော်မူခြင်း
၁၀၉။ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်ကျမ်း
၁၁၀။ ဝိနည်းငယ် လေးစောင်ကျမ်း ပြန်ဆိုအောင်မြင်တော်မူခြင်း
အဋ္ဌာရသမပိုင်း
၁၁၁။ မန္တလေးမြို့တော်
၁၁၂။ သာသနာရောင် တောက်ပြောင်ထိန်ဝင်းလင်းလက်ရာ
၁၁၃။ မန္တလေးသာသနာဘွဲ့
၁၁၄။ ကျမ်းဂန်တတ် စာချဆရာတော်တွေ စာပေချပို့ သီတင်းသုံးကြ
ဧကူနဝီသတိမပိုင်း
၁၁၅။ မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ခင်မကန်ကျောင်းတိုက်ကြီး
၁၁၆။ သမိုင်းအကျဉ်း
၁၁၇။ ခင်မကန်မည်ခြင်း
၁၁၈။ နာယကဆရာတော်စဉ်ဆက်
ဝိသတိမပိုင်း
၁၁၉။ အရှင်သောဘန ခင်မကန်တိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း
၁၂၀။ တိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသ
၁၂၁။ အရှင်သောဘန အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသထံ လိုက်နာသင်ယူခြင်း
၁၂၂။ ချမ်းသာကြီးတိုက် စာချဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ
၁၂၃။ အရှင်သောဘန အရှင်လက္ခဏထံ ပညာသင်ကြားခြင်း
ဧကဝီသတိမပိုင်း
၁၂၄။ ဇာတိရပ်ဌာန် ဆိပ်ခွန်သို့ ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
၁၂၅။ မော်လမြိုင်မြို့
၁၂၆။ တောင်ဝိုင်းကလေး
၁၂၇။ အရှင်သောဘန မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ကြွတော်မူခြင်း
၁၂၈။ စာပေကြည့်ရှုလေ့လာတော်မူခြင်း
ဒွါဝီသတိမပိုင်း
၁၂၉။ သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်နာရဒ မဟာထေရ်
၁၃၀။ ပဋိပတ်အလုပ် ကြိုးကုတ်တော်မူခြင်း
၁၃၁။ ကျမ်းဂန်များ ပြုစုတော်မူခြင်း
၁၃၂။ ပျံလွန်တော်မူခြင်း
တေဝီသတိမပိုင်း
၁၃၃။ အရှင်သောဘန တရားအားထုတ်ရန် ကြံစည်
၁၃၄။ သထုံ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရောက်ခြင်း
၁၃၅။ တရားရှာခရီး စတင်ခြင်း
၁၃၆။ ဖိနပ်မပါ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးဖြင့်သာ ခရီးထွက်ခဲ့
၁၃၇။ ဇင်းကျိုက်ရွာ ဆွမ်းခံဝင်ကြွခြင်း
စတုဝီသတိမပိုင်း
၁၃၈။ သထုံသို့ ဆက်လက်ကြွခြင်း
၁၃၉။ သထုံမြို့
၁၄၀။ အရှင်သောဘန သထုံမြို့၌ ၆-ရက်ခန့် သီတင်းသုံးခြင်း
၁၄၁။ ကေလာသစေတီတော်ကို ဖူးမြင်ခြင်း
၁၄၂။ မြသပိတ်တော်ဘုရား ဖူးမြော်
၁၄၃။ ဝေပုလ္လတောင်ကြွ ဆရာတော်များ ကြည်ညိုခဲ့
၁၄၄။ ကျိုက်ထိုမြို့
၁၄၅။ ကျိုက်ထိုမြို့သို့ ကြွတော်မူခြင်း
၁၄၆။ ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ရှင်စေတီ
၁၄၇။ သမိုင်းအကျဉ်း
၁၄၈။ အရှင်သောဘန ကျိုက်ထီးရိုးဘုရားဖူးကြွတော်မူခြင်း
၁၄၉။ ကျိုက်ထီးရိုးရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ဆွမ်းခံခဲ့ခြင်း
၁၅၀။ ဆံတော်ရှင်အား အကြိမ်ကြိမ်ဖူးမြော်ပြီး ဆင်းကြွခဲ့
၁၅၁။ သထုံမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း
၁၅၂။ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရောက်ပြီ
ပဉ္စဝီသတိမပိုင်း
၁၅၃။ တရားအလုပ် အားထုတ်ကြိုးပမ်းပြီ
၁၅၄။ စကားမပြောပဲ နေ့ညမနား အားထုတ်ခြင်း
၁၅၅။ ဗောဇ္ဈင်တရားများ၏ စွမ်းအင်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ခံ့ကျန်း
၁၅၆။ မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
၁၅၇။ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ပြန်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ပျက်သုဉ်းခဲ့
၁၅၈။ ကျောင်းစောင့်အဖြစ် သီတင်းသုံးခြင်း
၁၅၉။ ကျောင်းထိုင်ပဓာန နာယကအဖြစ်ဖြင့် သီတင်းသုံးခြင်း
၁၆၀။ ပဋိပတ်လည်းလုပ် ပရိယတ်ကိုလည်း အားထုတ်
ဆဗ္ဗီသတိမပိုင်း
၁၆၁။ ဆိပ်ခွန်ပြန်ကြွ သီတင်းသုံး ရှေးဦးစွာ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခြင်း
၁၆၂။ တရားအရသာ သိမြင်ကြခြင်း
၁၆၃။ ပထမဆုံး တရားအားထုတ်သူ ၃-ယောက်
၁၆၄။ ယောဂီပေါင်း ၅၀-ခန့် တိုးတက်လာခဲ့
၁၆၅။ မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးပြန်ကြွ စာပေကျမ်းဂန်ချပို့
၁၆၆။ အဘယာရာမဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသ
၁၆၇။ အရှင်သောဘန အဘယာရာမ ဆရာတော်ထံ စာပေအခက်အခဲများ လျှောက်ထား နည်းခံခဲ့ခြင်း
၁၆၈။ ဓမ္မာစရိယစာချတန်း စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခြင်း
အဋ္ဌဝီသတိမပိုင်း
၁၆၉။ ဆိပ်ခွန်သို့ ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
၁၇၀။ ဝိပဿနာလုပ်ငန်းတရားများ ဟောပြော ပဋိပတ္တိသာသနာပြု
၁၇၁။ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး ၂-တွဲ ပြုစီရင်တော်မူခြင်း
၁၇၂။ မဟာစည်ဆရာတော်ဟုတွင်ခြင်း
ဧကူနတိံသတိမပိုင်း
၁၇၃။ သတိုးသီရိသုဓမ္မ ဆာဦးသွင်
၁၇၄။ ပဋိပတ္တိဆရာရှာ မဟာစည် ဆရာတော်တွေ့
၁၇၅။ ကိုယ်တိုင်ဖူးတွေ့ အကဲခတ်လိုသဖြင့် ပင့်စေခြင်း
၁၇၆။ သမိဒ္ဓေါချောင်၌ တရားဟောရန်စီစဉ်ခြင်း
၁၇၇။ မဟာစည်ဆရာတော် စစ်ကိုင်းကြွလာပြီ
၁၇၈။ မဟာစည်ဆရာတော်အား ဆာဦးသွင် စုံစမ်းပြီ
၁၇၉။ အမူအရာအားလုံး၌ စိတ်တိုင်းကျ ကျေနပ်ခဲ့
၁၈၀။ တရားဟောစဉ်လည်း စုံစမ်းခဲ့
၁၈၁။ သီရိဓမ္မာသောကမင်းနှင့် နိဂြောဓသာမဏေပမာ
၁၈၂။ ငါးညတိုင် ဟောကြားခြင်း
၁၈၃။ ဒေါ်မာလာရီ ဆိပ်ခွန်သို့သွား တရားအားထုတ်
၁၈၄။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အောင်မြေဘုံစံချောင် ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဉာဏုတ္တရ
၁၈၅။ မဟာစည်ဆရာတော်ထံ ကြွရောက်တရားအားထုတ်ခြင်း
တိံသတိမပိုင်း
၁၈၆။ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ တည်ထောင်ခြင်း
၁၈၇။ မြေနေရာစုံစမ်းရှာဖွေကြခြင်း
၁၈၈။ သာသနာ့ရိပ်သာဟု ခေါ်ဝေါ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
၁၈၉။ စံကျောင်းတော်စသည် ဆောက်လုပ်ခြင်း
၁၉၀။ မဟာစည်ဆရာတော် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ပြန်ကြွခြင်း
၁၉၁။ ကျောင်းဒါယကာ, ဒါယိကာမများ တိုက်ကျောင်း ပြင်ဆင်ကြ
၁၉၂။ မဟာသမယသုတ် မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ်စသည် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်း
၁၉၃။ ဆိပ်ခွန်ခေတ္တပြန်ကြွတော်မူခြင်း
၁၉၄။ ၁၃၁၀-ခုနှစ် တောင်ဝိုင်းကလေး၌ ဝါဆိုတော်မူခြင်း
၁၉၅။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိ-နိဿယကျမ်း စီရင်တော်မူခြင်း
၁၉၆။ မြို့ထောင့်စေတီ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း
၁၉၇။ ရန်ကုန်သာသနာ့ရိပ်သာသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးရန် ဝန်ခံတော်မူခြင်း
ဒွတ္တိံသတိမပိုင်း
၁၉၈။ ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွတော်မူပြီ
၁၉၉။ ဆာဦးသွင် အမှူးပြုသည့် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ လူကြီးများ ကြိုဆိုခြင်း
၂၀ဝ။ သာသနာ့ရိပ်သာ ယခုပစ္စက္ခမြင်ကွင်း
၂၀၁။ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရောက်စက ရန်ကုန် သာသနာ့ရိပ်သာ
၂၀၂။ ဒေါ်စောခင် ဦးဘိုးသင် ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့် စသည့် ယောဂီ ၂၅-ဦး
၂၀၃။ အသံသွင်းကြိုးခွေဖွင့်ပြ တရားပေးတော်မူခြင်း
၂၀၄။ နေ့စဉ်စစ်ဆေးတော်မူခြင်း
၂၀၅။ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိခြင်း
တေတ္တိံသတိမပိုင်း
၂၀၆။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
၂၀၇။ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်း
၂၀၈။ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက အဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခြင်း
၂၀၉။ သင်္ဂါယနာတင်ရန် ဉတ်ထားပုံ
စတုတ္တိံသတိမပိုင်း
၂၁၀။ အဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာတွင် စိစစ်ဟောပြောတော်မူခြင်း
၂၁၁။ မဖြစ်သင့်တာ ချီးကျူးတာ ဆရာတော်မကြိုက်
၂၁၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ခြောက်လ
၂၁၃။ ပီတိကို ဝိပဿနာရှု
၂၁၄။ အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာကိုလည်း စိစစ်တော်မူခြင်း
၂၁၅။ အဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယသန္နိပါတတွင် ပုစ္ဆကတာဝန် ထမ်းဆောင်ခြင်း
၂၁၆။ တတိယသန္နိပါတတွင် စိစစ်ခြင်း
၂၁၇။ စတုတ္ထသန္နိပါတတွင်လည်း စိစစ်လျှောက်ထားခြင်း
ပဉ္စတိံသတိမပိုင်း
၂၁၈။ ဋီကာသင်္ဂါယနာ ပထမသန္နိပါတတွင် ဝိဿဇ္ဇက တာဝန်ဆောင်ရွက်
၂၁၉။ ဋီကာသင်္ဂါယနာ အမေးအဖြေ စကားချီး
၂၂၀။ ဋီကာ ၃-မျိုး
၂၂၁။ ဝိနည်းဋီကာများ
၂၂၂။ သာရတ္ထဒီပနီ
၂၂၃။ ဋီကာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယ (ပစ္ဆိမ)သန္နိပါတ
၂၂၄။ ဘက်စုံရသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်
ဆတ္တိံသတိမပိုင်း
၂၂၅။ ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ အခါတော်နေ့တွင် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ မိန့်ခွန်းတော်
၂၂၆။ ဒုတိယသင်္ဂါယနာ
၂၂၇။ တတိယသင်္ဂါယနာ
၂၂၈။ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ
သတ္တတိံသတိမပိုင်း
၂၂၉။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဩသာနသောဓက တာဝန်ဆောင်ရွက်ခြင်း
၂၃၀။ အဋ္ဌကထာကျမ်းများကိုလည်း နောက်ဆုံးသုတ်သင်
၂၃၁။ ဋီကာကျမ်းခက်များ နောက်ဆုံးသုတ်သင်
၂၃၂။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့တွင် အရေးပါ ဆရာတော်
၂၃၃။ အလုပ်ပင်ပန်းလွန်း၍ ရံခါအနားယူရ
၂၃၄။ တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန်လုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်
၂၃၅။ အဘိဓာန် ပဋိဝိသောဓက အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ဆောင်ခြင်း
၂၃၆။ ပိဋကတ်တော်မြန်မာပြန် စိစစ်ရေးကော်မတီ
၂၃၇။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိပဒကို သုတ်သင်ပြင်ဆင်တော်မူခြင်း
၂၃၈။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာ, ဂဏ္ဌိပဒ သမိုင်းအကျဉ်း
၂၃၉။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒ
၂၄၀။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်နိဿယ
၂၄၁။ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နောက်ဆုံးပြင်ဆင်ခြင်း
၂၄၂။ အရာရာပါဝင်ခဲ့ရ
၂၄၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နိဿယကြီး တာဝန်ခံ သုတ်သင်ပြင်ဆင်တော်မူခြင်း
အဋ္ဌတိံသတိမပိုင်း
၂၄၄။ ကျမ်းဂန်များစွာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း
၂၄၅။ ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ကျမ်း
၂၄၆။ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းကျမ်း
၂၄၇။ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း
၂၄၈။ ဝိပဿနာရှုနည်း ပြုစီရင်ပုံ
၂၄၉။ ကျမ်း၏အဆုံး၌လည်း
၂၅၀။ နိဒါန်း
ဧကူနစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၂၅၁။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော်နိဿယ
၂၅၂။ သုံးပါးလုံး ပြည့်စုံကောင်းမြတ်ခြင်း
၂၅၃။ မဟာသတိပဋ္ဌာန် တရားတော်ကြီးများနှင့် ဝေဒနာနုပဿနာ တရားတော်
၂၅၄။ နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်းတရားတော်
စတ္တာလီသတိမပိုင်း
၂၅၅။ မဟာစည်ဓမ္မဒေသနာ ဆောင်ပုဒ်များ
၂၅၆။ ဓမ္မစကြာတရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်များ အစွန်းပယ် အလယ်သွား
၂၅၇။ မဂ္ဂင်ရှစ်တန် လမ်းမှန်၏သရုပ်
၂၅၈။ အနု အလတ် အရင့် မဂ္ဂင် ၃-မျိုး
၂၅၉။ သစ္စာလေးတန် အမှန်လေးပါး
၂၆၀။ ဒုက္ခသစ္စာ
၂၆၁။ ဥပါဒါန်နှင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ
၂၆၂။ သမုဒယသစ္စာ
၂၆၃။ နိရောဓနှင့် မဂ္ဂသစ္စာ
၂၆၄။ ဉာဏ် ၃-ပါးနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ရာကာလ
၂၆၅။ သစ္စဉာဏ်၏ ကိစ္စ ၄-ပါး
၂၆၆။ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် အာသီဝိသောပမသုတ် တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်
၂၆၇။ အချို့ သရုပ်ဖော်ပြချက်
၂၆၈။ ဥပရိပဏ္ဏာသ ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ် မိန့်ခွန်းတော်
၂၆၉။ အကျယ်ဝေဖန်ချက်ဆိုင်ရာ ဆောင်ပုဒ်များ
၂၇၀။ ဈာန်အင်္ဂါစု
၂၇၁။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ဝန်ခံချက် မိန့်ခွန်းတော်
၂၇၂။ သံယုတ္တနိကာယ် မာလုကျပုတ္တသုတ် တရားတော်
၂၇၃။ သုတ်ရင်း၏ ဘာသာပြန်
၂၇၄။ နိဗ္ဗာန်နှင့်ဝေးပုံ
၂၇၅။ နိဗ္ဗာန်နှင့်နီးပုံ
၂၇၆။ ဒီဃနိကာယ်သက္ကပဥှသုတ် သိကြားမင်းအမေး ချမ်းသာရေး တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်
၂၇၇။ ခက်ဆစ်မှတ်ဖွယ်များ
၂၇၈။ မဇ္ဈိမနိကာယ်ဝမ္မိကသုတ် တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်များ
၂၇၉။ အဖြေဆောင်ပုဒ်များ
၂၈၀။ အမေးနှင့်အဖြေများ
၂၈၁။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် တရားတော်ဆောင်ပုဒ်
၂၈၂။ အတိတ်အကြောင်းကြောင့် ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးပေါ်ပုံ
၂၈၃။ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးငါးပါး ပေါ်လာပုံ
၂၈၄။ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးမှ အကြောင်းသစ်ပေါ်၍ ထိုအကြောင်းကြောင့် အနာဂတ်အကျိုး ပေါ်ပုံ
၂၈၅။ အနာဂတ်အကျိုးငါးပါး ပေါ်လာပုံ
၂၈၆။ ဝိပဿနာရှုနည်း မူသေစည်း
၂၈၇။ ဝိပဿနာအခြေခံတရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၂၈၈။ သမ္ပဇဉ်ခေါ်တဲ့ အသိဉာဏ်တရား လေးပါး
၂၈၉။ စိတ္တာနုပဿနာတရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၂၉၀။ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် ကောသမ္ဗိယသုတ် သာရဏီယခေါ် အောက်မေ့ဖွယ်ရာ တရားတော်
၂၉၁။ မူလပဏ္ဏသပါဠိတော် ကောသမ္ဗိယသုတ် သောတာပန်၏ မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ ၇-ပါး
၂၉၂။ နိဂုံး
၂၉၃။ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် သီလသုတသုတ်တရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၂၉၄။ အရှင်မဟာကဿပ ရရှိသော ဩဝါဒတော်သုံးပါး
၂၉၅။ အကျဉ်းချုပ် ဩဝါဒဆောင်ပုဒ်
၂၉၆။ အင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်လာ အရိယာဝါသသုတ်တရားတော်
၂၉၇။ အစောင့်တပါး
၂၉၈။ မှီရာလေးပါး
၂၉၉။ ပယ်ရန်အင်္ဂါငါးပါး
၃၀ဝ။ ဝါယောဓာတ်၏ လက္ခဏာ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်
၃၀၁။ ဒုက္ခဝေဒနာ၏ လက္ခဏာ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန်
၃၀၂။ စိတ်၏ လက္ခဏာ, ရသ, ပစ္စုပ္ပဋ္ဌာန်
၃၀၃။ အနိစ္စာနုပဿနာ
၃၀၄။ ဝိပဿနာ၏ အကျိုးတရား
၃၀၅။ ဂုဏ်ခြောက်ထွေအရ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ၆-ပါး
၃၀၆။ သီးသန့်သစ္စာများ
၃၀၇။ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် တရားတော်ဆောင်ပုဒ်
၃၀၈။ ဘဝတန်ဖိုးတရားတော်
၃၀၉။ ဓမ္မပဒပါဠိတော်
၃၁၀။ မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသ စူဠတဏှာသင်္ခယသုတ် တရားတော်ဆောင်ပုဒ်
၃၁၁။ ခက်ဆစ်မှတ်ဖွယ်
၃၁၂။ ဓမ္မပဒဂါထာ
၃၁၃။ အကျဉ်းချုပ်ဩဝါဒ
၃၁၄။ ဟေမဝတသုတ္တန် တရားတော်ကြီးဆောင်ပုဒ်
၃၁၅။ (က) မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် သလ္လေခသုတ်တရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၃၁၆။ ကိလေသာ ၄၄-ပါး ဖော်ပြချက်
၃၁၇။ (ခ) မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် သလ္လေခသုတ်တရားတော် အသေးစိတ် ဆောင်ပုဒ်
၃၁၈။ သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော် ပါရာယနဝဂ် အဇိတသုတ် တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်များ
၃၁၉။ သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော် ပါရာယနဝဂ် ဟေမကသုတ် တရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၃၂၀။ သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော် ပုရာဘေဒသုတ်တရားတော် ဆောင်ပုဒ်များ
၃၂၁။ အာဒိတ္ထသုတ်တရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၃၂၂။ စူဠဝိဘင်္ဂသုတ်တရားတော် ဆောင်ပုဒ်
၃၂၃။ ကောင်းမြတ်ခြင်းလေးဖြာ မင်္ဂလာတရားတော်
၃၂၄။ နတ်ပြည်မှ မှာတမ်း စကားသုံးခွန်း
၃၂၅။ သုမနာထေရီဖြစ်စဉ် ဆောင်ပုဒ်
၃၂၆။ အနုပဒသုတ်မှ ကောက်နုတ်ချက် ဆောင်ပုဒ်
၃၂၇။ ဓမ္မပဒပါဠိတော် အဆိုးဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးတရားတော်
၃၂၈။ အတိုအထွာဆောင်ပုဒ်များ (က) မဓာနိယင်္ဂငါးပါး
၃၂၉။ (ခ) ပကတိလူတို့အား မြင်ဆဲ၌ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်
၃၃၀။ (ဂ) ဝိပဿနာယောဂီတို့အား မြင်ဆဲ၌ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်
၃၃၁။ (ဃ) မြင်ဆဲ၌ ရုပ်နာမ် ဒုက္ခသစ္စာခွဲပုံ
၃၃၂။ (င) သစ္စာလေးပါးဆောင်ပုဒ်
၃၃၃။ (စ) သစ္စာလေးပါးကို တပြိုင်နက်သိပုံ
၃၃၄။ (ဆ) အနုသယ ၂-မျိုးဆောင်ပုဒ်
၃၃၅။ ဣန္ဒြေထက်ကြောင်း ၉-ပါးဆောင်ပုဒ်
၃၃၆။ သမ္ပဇဉ်တရားလေးပါးဆောင်ပုဒ် သာတ္ထက သမ္ပဇဉ်
၃၃၇။ သပ္ပါယသမ္ပဇဉ်
၃၃၈။ ဂေါစရသမ္ပဇဉ်
၃၃၉။ အသမ္မောဟသမ္ပဇဉ်
၃၄၀။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် နီဝရဏပိုင်း ဆောင်ပုဒ်များ (၁) ကာမစ္ဆန္ဒ
၃၄၁။ (၂) ဗျာပါဒ
၃၄၂။ (၃) ထိနမိဒ္ဓ
၃၄၃။ (၄) ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ
၃၄၄။ (၅) ဝိစိကိစ္ဆာ
၃၄၅။ အာယတနဓမ္မာနုပဿနာ ဆောင်ပုဒ်များ
၃၄၆။ အရိယာအသီးသီးတို့မှာ ကင်းငြိမ်းသော သံယောဇဉ်များ
၃၄၇။ ဘောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မာနုပဿနာ ဆောင်ပုဒ်များ
၃၄၈။ မဂ်ဝီထိစိတ်ဖြစ်စဉ် တရားတော်ဆောင်ပုဒ်များ
၃၄၉။ မဂ်ဝင်ပုံဥပမာ
၃၅၀။ မဂ်ဝင်ပုံဥပမေယျ
၃၅၁။ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော် ရဋ္ဌပါလသုတ်လာ ဓမ္မုဒ္ဓေသ ၄-ပါးဆောင်ပုဒ်
၃၅၂။ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော် ဥပါဒါပရိတဿနသုတ် တရားတော် ဆောင်ပုဒ်များ
၃၅၃။ လက္ခဏာ, ရသ, ပစ္စုပဋ္ဌာန် ဆောင်ပုဒ်များ
ဧကစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၃၅၄။ ဝိပဿနာအလုပ်ပေးတရားတော်ကြီး
၃၅၅။ ဝိသုဒ္ဓိနှင့် ဉာဏ်စဉ်တရားတော်ကြီး
၃၅၆။ ဝိသုဒ္ဓိဉာဏကထာပါဌ်
၃၅၇။ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အားထုတ်ရခြင်း၏အကြောင်း
၃၅၈။ ဓမ္မစကြာအသံလွှင့်တရားတော်
၃၅၉။ အနတ္တလက္ခဏသုတ် အသံလွှင့်တရားတော်
၃၆၀။ ဘဝပြဿနာ
ဒွိစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၃၆၁။ အင်ဒိုနီးရှား သာသနာပြုမှတ်တမ်း
၃၆၂။ ဝိပဿနာအခြေခံတရားတော်
၃၆၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ သမယန္တရပိုင်း ဂဏ္ဌိနိဿယ
၃၆၄။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် အခြေခံနှင့်တကွ ဝိပဿနာပိုင်း
၃၆၅။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် ပထမတွဲကျမ်း
၃၆၆။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် ဒုတိယတွဲကျမ်း
၃၆၇။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် တတိယတွဲကျမ်း
၃၆၈။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နိဒါနကထာ
၃၆၉။ အရိယာဝါသတရားတော်
၃၇၀။ မဟာစည်ဝတ်ရွတ်စဉ်
တေစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၃၇၁။ ရက်လည်ဆွမ်း အနုမောဒနာကထာ
၃၇၂။ အသက် ၇၅-နှစ်တမ်း
၃၇၃။ အသက်ရှည်ဖို့ မျိုးစေ့ရုပ်
၃၇၄။ မရနိုင်တာတွေ
၃၇၅။ နတ်လဲအထင်မကြီးသင့်
၃၇၆။ ဗြဟ္မာလဲမတတ်နိုင်
၃၇၇။ ဘုရားလဲမတတ်နိုင်
၃၇၈။ အကြီးဆုံးရန်သူတွေ
၃၇၉။ အမြတ်ထုတ်ဖို့ အရေးကြီးသည်
၃၈၀။ ရုပ်ကိုယ်က အားမကိုးရဘူး
၃၈၁။ ပျောက်ပျက်မသွားတဲ့သတ္တိ
၃၈၂။ မဟာနာမ်မင်းက လျှောက်ပုံ
၃၈၃။ မြတ်စွာဘုရားက အားပေးပုံ
၃၈၄။ ဒကာမကြီး ဒေါ်သဲ၏ ဂုဏ်တွေ
၃၈၅။ အနုမောဒနာတရား
၃၈၆။ ဗြဟ္မာနှင့်တူသည်
၃၈၇။ လက်ဦးဆရာလဲဖြစ်သည်
၃၈၈။ လက်ဆောင်ပေးတာနှင့်တူသည်
၃၈၉။ သူ့နယ်မှာနေလျှင် သူ့အလိုလိုက်ရမည်
၃၉၀။ အကောင်းဆုံးကို ဆုတောင်းရန်
၃၉၁။ ဝမ္မိကသုတ်တရားတော်
စတုစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၃၉၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာပါဌ်
၃၉၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ နိဿယကျမ်းကြီး ရေးသားစီရင်ခြင်း
၃၉၄။ နိဿယကျမ်းကြီးလေးတွဲ
၃၉၅။ ကောင်းခြင်းဖုံဖုံ လွန်ပြည့်စုံ
၃၉၆။ ပညာရှင်တို့ အံ့ဩချီးကျူးရသည့်ကျမ်း
၃၉၇။ မဟာသတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာရှုနည်း အကျဉ်းချုပ်
၃၉၈။ ပုရာဘေဒသုတ်တရားတော်
၃၉၉။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကြီး
၄၀ဝ။ ဗြဟ္မစိုရ်တရားတော်
၄၀၁။ မေတ္တာပွားကျိုး
၄၀၂။ မေတ္တာအကျိုး ၁၁-ပါး
၄၀၃။ ဘာရသုတ္တန်တရားတော်
ပဉ္စစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၄၀၄။ မဟာစည်သတိပဋ္ဌာန် အဖွဲ့လုံးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ
၄၀၅။ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒကထာ
၄၀၆။ မဟာစည်သတိပဋ္ဌာန် အဖွဲ့လုံးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း ပထမ ပလ္လင်ခံစကား
၄၀၇။ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ရဟန်းတော်များအတွက် စည်းမျဉ်း
၄၀၈။ (က) ပရိယတ္တိအရည်အချင်း
၄၀၉။ (ခ) ပဋိပတ္တိအရည်အချင်း
၄၁၀။ အထူးအားဖြင့်
၄၁၁။ (က) နေထိုင်ရေးမှာ
၄၁၂။ (ခ) သွားလာရေးမှာ
၄၁၃။ (ဂ) ဝတ်ရုံရေးမှာ
၄၁၄။ (ဃ) စားသောက်ရေးမှာ
၄၁၅။ (င) ဟောကြားရေးမှာ
၄၁၆။ (စ) ပြောဆိုရေးမှာ
၄၁၇။ (ဆ) ဆက်ဆံရေးမှာ
၄၁၈။ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဥပါသကာများအတွက် စည်းမျဉ်း
၄၁၉။ (က) ပရိယတ္တိအရည်အချင်း
၄၂၀။ (ခ) ပဋိပတ္တိအရည်အချင်း
၄၂၁။ အထူးအားဖြင့်
၄၂၂။ (က) နေထိုင်ရေးမှာ
၄၂၃။ (ခ) သွားလာရေးမှာ
၄၂၄။ (ဂ) ဝတ်ရုံရေးမှာ
၄၂၅။ (ဃ) ဟောကြားရေးမှာ
၄၂၆။ (င) ပြောဆိုရေးမှာ
၄၂၇။ (စ) ဆက်ဆံရေးမှာ
၄၂၈။ ယောဂီရဟန်းတော်များအတွက် စည်းမျဉ်းများ
၄၂၉။ (က) နေထိုင်ရေးမှာ
၄၃၀။ (ခ) သွားလာရေးမှာ
၄၃၁။ (ဂ) ဝတ်ရုံရေးမှာ
၄၃၂။ (ဃ) စားသောက်ရေးမှာ
၄၃၃။ (င) ဟောကြားရေးမှာ
၄၃၄။ (စ) ပြောဆိုရေးမှာ
၄၃၅။ (ဆ) ဆက်ဆံရေးမှာ
၄၃၆။ ယောဂီဥပါသကာ ဥပါသိကာမများအတွက် စည်းမျဉ်းများ
၄၃၇။ (က) နေထိုင်ရေးမှာ
၄၃၈။ (ခ) သွားလာရေးမှာ
၄၃၉။ (ဂ) ဟောကြားရေးမှာ
၄၄၀။ (ဃ) ပြောဆိုရေးမှာ
၄၄၁။ (င) ဆက်ဆံရေးမှာ
၄၄၂။ ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ
၄၄၃။ ရဟန်းတော်များအတွက် ဌာနဆိုင်ရာ သီးခြား စည်းမျဉ်းများ
၄၄၄။ ကျောင်းအနုမောဒနာ
၄၄၅။ ပါဠိရေစက်ချစာတန်း
၄၄၆။ မြန်မာသက်သက် ရေစက်ချစာတန်း
၄၄၇။ လောကဓံတရားတော်
၄၄၈။ ကထိန်ခေါ်ခြင်း၏အကြောင်း
၄၄၉။ ရဟန်းများရနိုင်သော အကျိုးငါးပါး
၄၅၀။ ကထိန်ဒကာမှာ ရသောအကျိုးငါးပါး
၄၅၁။ ၂၃-ကြိမ်မြောက် ပူဇော်ပွဲဩဝါဒကထာ
၄၅၂။ သလ္လေခသုတ်တရားတော်ကြီး
၄၅၃။ ဟေမဝတသုတ္တန်တရားတော်
၄၅၄။ ၂၄-ကြိမ်မြောက် ပူဇော်ပွဲ ဩဝါဒနှင့် ၂၄-ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး ဩဝါဒကထာ
ဆစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၄၅၅။ ကာမသုတ္တန်တရားတော်
၄၅၆။ ဒုလ္လဘဝိနည်းဩဝါဒကထာ
၄၅၇။ ငွေရတုတရားတော်
၄၅၈။ နိဗ္ဗာန်ဆိုင်ရာတရားတော်
၄၅၉။ ဓမ္မစကြာတရားတော်ကြီး
၄၆၀။ ၂၆-ကြိမ်မြောက် ပူဇော်ပွဲဩဝါဒကထာ
၄၆၁။ အခြေခံစကား
၄၆၂။ မျှော်လင့်ယုံကြည်ခဲ့တဲ့အတိုင်း မဟုတ်ဘူး
၄၆၃။ အစကောင်းပေမယ့် အနှောင်းချွတ်ယွင်း
၄၆၄။ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပုဒ်
၄၆၅။ ညစာမစားခြင်းအကျိုး
၄၆၆။ ဝိနည်းအလေးပြုရေး
၄၆၇။ အရုဏ်တက် သတိပြုရန်
၄၆၈။ သင်္ကန်းရုံသွားဖို့
၄၆၉။ ရွှေ, ငွေကို အပြစ်ကင်းအောင် အလှူခံဖို့
၄၇၀။ အကပ်ခံရေး
၄၇၁။ ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနနှင့် နစ္စဂီတ
၄၇၂။ တရားအလေးပြုရေး
၄၇၃။ မဂ်ဖိုလ်ရအောင်ညွှန်ပြဖို့
၄၇၄။ ရဟန်းတော်နှင့် နတ်ကန်တော့ပွဲ
၄၇၅။ အရှည်တည်တံ့ရေး
၄၇၆။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းများ မူလရည်ရွယ်ချက်မပျက်အောင်
၄၇၇။ သံယောဇဉ် မမွေးဖို့
၄၇၈။ သိမ်ထပ်, ကံထပ်ခြင်း
၄၇၉။ အညီအညွတ်ဆောင်ရွက်ရေး
၄၈၀။ မြို့တည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနခွဲတူ
၄၈၁။ နောက်နှစ်အောက် အစီအစဉ်
၄၈၂။ ဟောပြောရေးစသည်အတွက် ညွှန်ကြားရေး
၄၈၃။ ဉာဏ်စဉ်တရားနာခွင့်
၄၈၄။ သီလဝန္တသုတ္တန်တရားတော်
၄၈၅။ ရှစ်ဖြာမဂ္ဂင် နိဗ္ဗာန်တရားတော်
၄၈၆။ တုဝဋ္ဋကသုတ်တရားတော်
၄၈၇။ သာရဏီယတရားတော်
၄၈၈။ မဟာပစ္စဝေက္ခဏာတရားတော်
၄၈၉။ အနတ္တလက္ခဏသုတ်တရားတော်
၄၉၀။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနီယသုတ်တရားတော်
၄၉၁။ တက္ကသိုလ် ဝိပဿနာတရားတော်
၄၉၂။ မာကျပုတ္တသုတ်တရားတော်
၄၉၃။ သက္ကပဥှသုတ်တရားတော်
၄၉၄။ အဘိဓမ္မာတရားတော်
၄၉၅။ သြဝါဒဓမ္မအမွေ
၄၉၆။ မဟာသမယသုံးသုတ် တရားတော်
၄၉၇။ စူဠဝေဒလ္လသုတ်တရားတော်
၄၉၈။ ဓမ္မဒါယာသုတ်တရားတော်
၄၉၉။ ဗုဒ္ဓသာသနာအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေးတရားတော်
၅၀ဝ။ ကမ္ဘာ့သာသနာပြုတရားတော်
၅၀၁။ မဟာစည်ဝိနိစ္ဆယသင်္ဂဟ
၅၀၂။ ၃၁-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး ဩဝါအမိန့်ခွန်းတော်
၅၀၃။ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ၃၁-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် ကျေးဇူးတော်ရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြား တော်မူအပ်သော သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
သတ္တစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၅၀၄။ နောက်ဆုံး သြဝါဒခံယူပူဇော်ပွဲ ဩဝါဒတရားတော်
၅၀၅။ မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ နောက်ဆုံး သြဝါဒခံယူ ပူဇော်ပွဲ ဩဝါဒ တရားတော်
၅၀၆။ ၁၃၃၅-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် သြဝါဒတရားတော်
၅၀၇။ ၁၃၃၅-ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၈-ရက် (၂-၁၂-၁၉၇၃) တနင်္ဂနွေနေ့၌ ကျင်းပပြုလုပ်သော ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ်၏ ၂၆-ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးကြီး၌ ကျေးဇူးတော်ရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီး မိန့်ကြားတော်မူသည့် သြဝါဒကထာ
၅၀၈။ ၁၃၃၇-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် သြဝါဒတရားတော်
၅၀၉။ ၁၃၃၇-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးပွဲ၌ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ကျေးဇူးတော်ရှင်မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီး ဟောကြား တော်မူသော သြဝါဒတရားတော်
အဋ္ဌစတ္တာလီသတိမပိုင်း
၅၁၀။ ၁၃၃၈-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ဩဝါဒ တရားတော်
၅၁၁။ ၁၃၃၈-ခုနှစ် ပြာသိုလ်လဆန်း ၆-ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ (၂၅-၁၂-၁၉၇၆) ၌ ကျင်းပသော ဗုဒ္ဓသာသနာ,ဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် မိန့်ကြားတော်မူသော ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သြဝါဒ တရားတော်
၅၁၂။ ၂၉-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၁၃။ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ၂၉-နှစ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး တွင် ကျေးဇူးတော်ရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီး ဟောကြားတော်မူသော ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၁၄။ ၃၀-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၁၅။ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ၃၀-နှစ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် ကျေးဇူးတော်တွင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြား တော်မူသော သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၁၆။ ၁၃၄၁-ခုနှစ် နှစ်ပတ်လည် သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၁၇။ ၁၉၇၉-၈၀-ခုနှစ်တွင် မိန့်ကြားတော်မူသော သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
ဧကူနုပညာသတိမပိုင်း
၅၁၈။ ၁၃၄၂-ခုနှစ် နှစ်ပတ်လည် သြဝါဒတော်
၅၁၉။ ၁၉၈၀-၈၁-ခုနှစ်တွင် မိန့်ကြားတော်မူသော သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၂၀။ သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး နောက်ဆုံး သြဝါဒတော်
၅၂၁။ ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ၃၃-ကြိမ်မြောက် (၂၅-၃-၁၉၈၂) နေ့က ကျင်းပသော သင်းလုံးကျွတ် နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေးတွင် ကျေးဇူးတော်ရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဟောကြားတော်မူသော သြဝါဒမိန့်ခွန်းတော်
၅၂၂။ ကမ္မဝါစာများ၊
၅၂၃။ ကမ္ဘာတခွင် အသိဉာဏ်ပေးနေသော မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် ဝိပဿနာကျမ်းစာများ
၅၂၄။ မြန်မာနှင့်ကမ္ဘာ ဝိပဿနာရှုနည်းပေးနေ
ပညာသတိမပိုင်း
၅၂၅။ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ညောင်ရွှေမြို့ ပူဇော်ပွဲ သုံးရပ်သို့ ကြွတော်မူခြင်း
၅၂၆။ သာသနာ ၂၅၀၀-ပြည့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲတွင် ဝိဿဇ္ဇကတာဝန် ထမ်းဆောင်တော်မူခြင်း
၅၂၇။ ဖောင်တော်ဦး တန်ဆောင်း ရေစက်ချ အခမ်းအနားတွင်လည်း ဝိဿဇ္ဇက တာဝန် ထမ်းဆောင်တော်မူခြင်း
၅၂၈။ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၌ လှည့်လည်ကြွချီ တရားဟောခြင်း
.....
မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ
နိဒါန်း
ပရိယတ်, ပဋိပတ် စွယ်စုံဆရာတော်
ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ပိဋကတ် သုံးသွယ်, နိကာယ် ငါးရပ်, ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ, အနု, မဓု, ယောဇနာစသော ဗုဒ္ဓသာသနာ့ကျမ်းဂန် အရပ်ရပ်၌ တဘက်ကမ်းပေါက်ရောက် တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင်တော်မူသည့်ပြင် ရုပ်နာမ်နှစ်ပါး တရားတို့ကို နှစ်ပေါင်း များမြောက်စွာ ရှုမှတ်ပွားများတော်မူခဲ့၍ ပဋိပတ္တိဌာန ရိပ်သာခွဲပေါင်း ၃၂၁ -ခုကို ပြုစုပျိုးထောင်ကာ ယောဂီပေါင်း ၇၉၉၉၅၇ -ယောက်တို့ကို တရားပြတော် မူခဲ့သည့်, ပဋိပတ်၌လည်း ကျွမ်းကျင်တော်မူသည့်, ပရိယတ်, ပဋိပတ် ဓူရနှစ်ရပ်ကို တတ်မြောက်ကျွမ်းကျင် ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီး ဖြစ်တော်မူသည်။
သာသနာပြုပုဂ္ဂိုလ်ထူး
မြန်မာနိုင်ငံ၌ စာပေကျမ်းဂန် ရေးသားပြုစုခြင်း, ရဟန်း, ရှင်, လူ ယောဂီတို့အား တရားပြခြင်း, ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတွင် ဆောင်ရွက်ခြင်း အစရှိသော သာသနာ့ကိစ္စ အဝဝကို ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့သည့်ပြင် အာရှ, ဥရောပ, အမေရိက တိုက်ကြီး များသို့ အကြိမ်ကြိမ် ကြွရောက်တော်မူ၍ တရားဒေသနာ ဟောပြဖြန့်ချီတော် မူခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးမှာ မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားတို့ ကံကောင်း ထောက်မသဖြင့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
လူ့ဘဝရကျိုးနပ်အောင်
ပြုလုပ် ကျင့်ဆောင်ခဲ့
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကိုယ်တိုင်လည်း သီလဂုဏ်, သမာဓိဂုဏ်, ပညာဂုဏ် တို့နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အား သီလဂုဏ်, သမာဓိဂုဏ်, ပညာဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံရန် ထာဝစဉ် တိုက်တွန်းတော်မူကာ လူ့ဘဝရကျိုးနပ်အောင် နေ့, ညမအား ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးလည်း ဖြစ်တော်မူသည်။
အဖြစ်တော်စဉ် အကျဉ်းချုပ်
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ရွှေဘိုမြို့ ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ အဘဦးကံတော် အမိ ဒေါ်ရွှေအုပ်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၆-ခုနှစ် ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၃-ရက် သောကြာနေ့ နံနက် ၃ -နာရီ အချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့သည်၊ ငယ်နာမည် မောင်သွင်ဖြစ်သည်။ သက်တော် ၆-နှစ်သားအရွယ်တွင် စတင်ပညာသင်ကြား တော်မူ၍ ၁၂-နှစ်သား အရွယ်တွင် သာမဏေဝတ် သာသနာ့ဝန် ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်၊ သက်တော် ၂၀-တွင် ရဟန်းပြု သာသနာ့ဝန် ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ပရိယတ္တိစာပေ နေ့ဝါ ညဝါ ကျမ်းစာအရပ်ရပ်ကို သင်ယူတော်မူခဲ့ပြီး စာမေးပွဲများကို ဖြေတော် မူခဲ့ရာ ငယ်, လတ်, ကြီး စာမေးပွဲများကို အောင်မြင်တော်မူခဲ့သည့်ပြင် ၁၃၀၃-ခုနှစ်တွင် အစိုးရစာချတန်း စာမေးပွဲတွင် ကျမ်းရင်း ၃-ကျမ်းနှင့်တကွ ဂုဏ်ထူး ဆောင် ၅-ကျမ်းကို အောင်မြင်တော် မူသဖြင့် “သာသနဓဇသိရီ ပဝရဓမ္မာစရိယ” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံ ရရှိတော်မူခဲ့လေသည်။
ငယ်ဆရာများနှင့်တကွ မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက်၌ ကျော်စောသော ဆရာတော်များထံ ပရိယတ္တိ ကျမ်းဂန်များကို သင်ကြားတော်မူခြင်း, သထုံ မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ပဋိပတ်ကို နည်းခံကျင့်ကြံခြင်းတို့ဖြင့် ပရိယတ်, ပဋိပတ် စွယ်စုံထူးချွန်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ရွှေဘိုမြို့ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ တရားပြသ သီတင်းသုံးစဉ် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သဌေးကြီး ဆာဦးသွင်တို့၏ ပင့်လျှောက်သဖြင့် ၁၃၁၁-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ သီတင်းသုံး၍ ထိုသည့် ၁၃၁၁-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့် နေ့မှစ၍ ဝိပဿနာတရားတော် ပြသတော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ တရားပြသ သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့ရာ များစွာအောင်မြင်ခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက, ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဩသာန သောဓက, ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့ဝင်, နိုင်ငံတော် ဩဝါဒါစရိယ စသည့် တာဝန် အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ သက်တော် ၇၉, သိက္ခာတော် ၅၈-ဝါ ရရှိရာ ၁၃၄၄-ခုနှစ် ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁၀-ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၁-နာရီ ၃၆-မိနစ်အချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့သာသနာ့ရိပ်သာ မဟာစည် စံကျောင်းတော်၌ စုတိ ကမ္မဇရုပ် ချုပ်တော်မူခဲ့လေသည်။
မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီကျမ်း ရေးသားခြင်း
ဆရာတော် ဘုရားကြီး သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်ကပင် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ဂုဏ်ထူးဆောင် အမှုဆောင်လည်းဖြစ်, ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ ရင်းချာသော ဓမ္မအကျိုးဆောင်, သာသနာ့အကျိုးဆောင် ဥပါသကာ မင်္ဂလာဦးအောင်မြင့်သည် မိမိအား ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ အဖြစ်တော်စဉ် ကျမ်းကြီးတစောင် ဂါထာ ၁၀ဝဝ-ဖြင့် ရေးသားပြုစုပေးပါရန် လျှောက်ထားခဲ့လေသည်။
တဖန် ဆရာတော်ဘုရားကြီး စုတိကမ္မဇရုပ် ချုပ်တော်မူပြီးနောက် ယခင်က လျှောက်ထားဖူးသည့်အတိုင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ အဖြစ်တော်စဉ် ကျမ်းကြီးကို မဖြစ်မနေ ဦးပဉ္စင်း ဘာအလုပ်တွေရှိရှိ တပည့်တော်၏ စေတနာကို ငဲ့ညှာ သာသနာတော်ကို ထောက်ထားပြီး ရေးသားပြုစုပေးပါဟု အတန်တန် လျှောက်ထား ပြန်လေသည်၊
၎င်းပြင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရွှေစေတီဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်သုန္ဒရ မဟာထေရ်, ဝက်လက် မစိုးရိမ်ဆရာတော် အရှင်တိဿစသည့် ကျောက်ထီးတန္တု အလေး ပြုအပ်သော အာစရိယမတ္တ ဆရာတော်ဘုရားကြီးများကလည်း တိုက်တွန်း မိန့်ကြားတော်မူပါသည်၊ ၎င်းပြင် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဦးပွင့်ကောင်းကလည်း ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကြပ် လျှောက်ထားလေသည်၊
ယင်းသို့ အလေးပြုအပ် ပမာဏပြုထိုက်သော ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်, လူပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ တိုက်တွန်း တောင်းပန်မှုကြောင့် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဖြစ်တော်စဉ် မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ ကျမ်းကြီးကို ပေါ်ထွက်ပြီးသော အတ္ထုပ္ပတ္တိများ, ဆရာတော် ၏ တရားကျမ်းစာများ, သာသနာပြု မှတ်တမ်းများ, ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက် ဩဝါဒများ, သက်ဆိုင်ရာပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကျမ်းများ, ဒီပဝံသ, မဟာဝံသ စသည့် သာသနာ့သမိုင်းများ, သီဟိုဠ် ဘာသာရေး ကျမ်းစာများ, ဆဋ္ဌသင်္ဂါ ယနာသမိုင်း မှတ်တမ်းများ, မိမိအထူး လေ့လာ စုဆောင်းထားသည့်မှတ်တမ်းများ စသည့် များလှစွာသော ကျမ်းဂန်စာပေတို့ကို မှီငြမ်းပြု၍ ဤမည်သော မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ အမည်ရှိသော ကျမ်းကြီးကို အပိုင်းကဏ္ဍ ပရိစ္ဆေဒပေါင်း ၁၀ဝ-ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ရေးသားပြုပြင် စီရင်အပ်ပါသတည်း။
ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦး အထူးကျေးဇူးတင်
ဤမည်သော မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တ ဝိလာသိနီ ကျမ်းကြီးကို ပြုစီရင်ရာ၌ မိမိ ၏စာဆို, စာလိုက်တပည့်များ ဖြစ်ကြသော အစိုးရဓမ္မာစရိယ အရှင်ပညာသီဟ, အရှင်ပညာသာမိတို့သည် လက်နှိပ်စက် ရိုက်ပေးခြင်းဖြင့် ကူညီကြရာ မိမိ၏ ထို တပည့် ရဟန်းတော် ၂-ဦးအား အထူးကျေးဇူးတင်ကြောင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
သဒ္ဓါပညာရှေ့ထား၍ ကြည့်ရှုလေ့လာ
အို ထေရုပ္ပတ္တိ စာတော်ဖတ် သူတော်စင် .... ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ တခေတ် ဆန်းစေတော့ ဟူသောသဘောဖြင့် ဤဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်တွင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပေါ်ပေါက်တော်မူခဲ့ပါသည်၊
အသင် ထေရုပ္ပတ္တိစာတော်ဖတ်သည် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီး ၏ သီလဂုဏ်, သမာဓိဂုဏ်, ပညာဂုဏ်တို့ကို အာရုံပြုပြီး သဒ္ဓါ, ပညာရှေ့သွားပြုကာ ဤထေရုပ္ပတ္တိ ကျမ်းကြီးကို ဖတ်ရှုလေ့လာ လိုက်နာပြီး သီလသိက္ခာ, သမာဓိသိက္ခာ, ပညာသိက္ခာတို့ တိုးတက်စည်ကား ပွားများပါစေသတည်းဟု ဆန္ဒပြုပါသည်။
သဒ္ဓါပညာ, မကွာမလွတ်, ကျမ်းတော်မြတ်, ဖတ်ရှုနိုင်ကြစေ၊
သီလ သမာ, ပညာသိက္ခာ, ယင်းသုံးဖြာ, စုံစွာတိုးတက်ကြပါစေ၊
ဘုရားမြတ်စွာ, သာသနာ, ရောင်ဝါနေသို့လင်းပါစေ၊
အရှင်ကေလာသ
ဓမ္မာစရိယ, ဂဏဝါစက, ဘီ-အေ (ဂုဏ်ထူး)
သာသနဇောတိပါလကျောင်း
မဟာဝိသုတာရာမတိုက်
ပခုက္ကူမြို့။
၁၃၄၆-ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၁-ရက်နေ့။
အမှာစာ ဥယျောဇဉ်
▬▬▬▬▬▬▬
တထေသကော မဟာထေရော, ထေရဝါဒေါ မဟဂ္ဃကော၊
ယောဂိနော ထေရဝါဒီ စ, အညမညံ ဝိဘူသရေ။
မဟာထေရော - ကမ္ဘာတခွင်ဝယ် “မဟာစည် မဟာစည်”ဟု ပေါ်လွင်ထင်ရှား ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည်၊ ဝါ - သီလစသား ဂုဏ်ရည်အားဖြင့် နှစ်သားသဖွယ် ဂုဏ်ရည်ကြွယ်၍ တင့်တယ် ခန့်ညားလှသည့် ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည်၊ တထေသကော - ရှေးအစဉ်အလာ အဆက်ဆက်က ရိုးရာနည်းမျှဖြင့် အားမရ မရောင့်ရဲ ခိုင်မြဲ ကျမ်းဂန် လမ်းမှန် ရှာမှီးလေ့ရှိတော်မူပါပေ၏၊ ဝါ - ယူသည်းကင်းကွာ ရိုးရာမလိုက် အမှန်ကြိုက်လေ့, လိုက်လေ့လည်း ရှိတော်မူပါပေ၏။
ထေရဝါဒေါ - ထေရ်မြတ်ဇာနည် မဟာစည်၏ အရည်ပြည့်ဝ အသုံးချ ကိုယ်တွေ့ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန် အဝဝသည်ကား၊ ဝါ - ဗုဒ္ဓနည်းကျ ဆရာ့ကျင့်ထုံးရ, အသုံးချ လက်တွေ့လည်းပြနိုင်သည့် သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန် ဝါဒသည်ကား၊ မဟဂ္ဃကော - မှန်ကန်မှု, ရှင်းလင်းမှု, သိလွယ်မှု, တိကျမှု, လေးနက်မှု, ကျစ်လျစ်မှု, ပြေပြစ်မှု, လိုက်ဖက်မှု, ကျိုးကြီးမှု ဟူသော ဤလက္ခဏာ ၉-ချက်တို့နှင့် ညီညွတ် လှသဖြင့် များမြတ်စွာဘိ တန်ဖိုးလည်း ရှိလှပါပေ၏၊
(ဝါ - မှန်ကန်မှုအခြေပါ, ရှင်းလင်းမှုဝေဆာ, သိလွယ်မှုမကွေကွာ, တိကျမှုအမြဲပါ, လေးနက်မှုတွဲပါ, ကျစ်လစ်မှုလည်း ရှိလှပါ, ပြေပြစ်မှုတထွေ, လိုက်ဖက်မှု အဆင်ပြေ, ကျိုးကြီးမှုလည်းဖြာဝေ ဤသို့အချက်ပေါင်းစုံ ညီလှသဖြင့် ဂုဏ်ရည် ကြွယ်ဝသည့် များမြတ်လှဘိ တန်ဖိုးလည်း ရှိပါပေ၏။)
ယောဂိနော စ - စိတ်နေဉာဏ်များ ကြီးမြင့်မားဖို့ ကြိုးစားအားထုတ်နေကြသည့် ရှင်, လူယောဂီ သူတော်စင်တို့သည်မူကား၊
ထေရဝါဒီ - စိတ်ကောင်း အသိမှန်တိုးတက်၍ မပစ်ရက်နိုင်သည့် တမည် ကောင်းချမ်းသာမျိုးကို မျှော်ကိုးအားကျ အသုံးချ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်ဝါဒကို လိုက်နာကျင့်သုံးလျက် ရှိကြပါပေ၏။
(ဧတေ - ကိုယ်စီ ကိုယ်စီ ဂုဏ်ရည်ရှိကြသည့် အဲသည့် သုံးမျိုးတို့သည်၊)
အညမည ဝိဘူသရေ - ပတ္တမြား သုံးသွယ် ချင်းချင်းခြယ်သို့ ရှုဖွယ်ပဝင်း အချင်းချင်းကို သန့်ရှင်းတင့်တယ် ခန့်ညားဖွယ် ပဓာနထား အသိမှန်ပွားမှု တန်ဆာ ပြုလျက် ယခုချိန်တိုင် ဆင်ပြင်နိုင်ကြပါစေသတည်း။
၁။ ထေရ်မြတ်ဇာနည် မဟာစည်၊
၂။ ထေရဝါဒ၊
၃။ ထေရဝါဒီယောဂီ ဟူ၍ ဤသုံးမျိုးသော အဆင်းတန်ဆာတို့သည် အချင်းချင်း အထောက်အကူပြုကာ အသရေ ရှိအောင် ခြယ်သကြကုန်၏။
ထေရ်မြတ်ဇာနည် မဟာစည်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ထေရ်မြတ်, ကျင့်နည်းမှန်တရား, ယောဂီအပေါင်း ဤသုံးမျိုး တို့သည် အချင်းချင်း အဆင်းတန်ဆာအထူးများ ဖြစ်ဖွယ်ရှိပါသည်၊ ချဲ့ပါဦးမည် -ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဗုဒ္ဓစာပေကျမ်းဂန် အမျိုးမျိုးကို ဆရာမြတ်များထံ အတန်တန် ဆရာ့နိဿနည်းအရ လေ့လာပြီးခဲ့ပါသည်၊
မိမိလေ့လာထားသလောက် တပည့်စာသင်သား ရဟန်းတော်တို့အား ဆင့်ပွား ပို့ချနေစဉ် သမဏသုခ=(ရဟန်းချမ်းသာ - ကိလေသာငြိမ်းချမ်းသာ) ကို သိခံစား နိုင်ရေးအတွက် သမဏဓမ္မ - (ရဟန်းတရား ကိလေသာ ငြိမ်းကြောင်းတရား) ကို အားထုတ်လိုသော ဆန္ဒမွန်ရှိလာသည့်အတိုင်း မွန်ပြည်နယ် သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီးထံသို့ ကြွရောက်ကာ ဒေသနာနည်းကျ အသုံးချ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်ကို သမဏသုခရ၍ ကျေနပ်လောက်သည်အထိ လပေါင်းများစွာ စေ့စေ့စပ်စပ် ထိထိမိမိ ရိုရိုသေသေ လေ့လာအားထုတ်ခဲ့ရာ စိတ်ဓာတ်ဖွံ့ဖြိုး, အသိမှန်အဆင့်ဆင့်တိုး၍ မပစ်ရ က်နိုင်သည့် ချမ်းသာမျိုးကို ပိုင်နိုင်စွာ ရရှိ ခံစားခဲ့ပါသည်၊ ကောင်း, ဆိုး အမျိုးမျိုးသော လောကဓံတရားတို့၌ ဘက်မျှမျှထားနိုင်သည့် စိတ်ထားမျိုးများစွာ ထူးခြား ပြောင်းလဲတိုးတက် လာသည့် အဖြစ်လည်း အလွန် ထင်ရှားလှပါပေသည်။
ဤသို့ဖြစ်ရာ ယင်းသတိပဋ္ဌာန် ကျင့်စဉ်မှန်သည် ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာ သာသနာတော်ကြီး၏ တကယ့် အနှစ်သာရအစစ် ဖြစ်ကြောင်းကို ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက် သိရှိပြီးဖြစ်ခဲ့ပါသည်၊ သို့သော်လည်း စိတ်ဓာတ်ဖွံ့ဖြိုးမှု, အသိမှန်တိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသာ သမဏသုခမျိုးကို ခံစားစေရန် တပည့် ယောဂီ အဆက်ဆက်တို့အား ဒေသနာနည်းကျ အသုံးချ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်း မှန်ကို မူလမင်းကွန်းဆရာတော် ဘုရားကြီး ၏ ကျင့်သုံးစဉ်အတိုင်း ရေးသား ဟောကြား ပြသတော်မမူလျှင် ဖြစ်စေ, ယင်းကျင့်နည်းမှန်ကို လက်တွေ့ ကျင့်သုံး ရှုမှတ်၍ စိတ်ဓာတ်ဖွံ့ဖြိုး အသိမှန်တိုးကာ မပစ်ရက်နိုင်သော ချမ်းသာမျိုးကို သိရှိ ခံစားနိုင်သော တပည့်ရဟန်းတော်နှင့် အမျိုးသား အမျိုးသမီးယောဂီများ ခြံရံလျက် မရှိလျှင်ဖြစ်စေ ဤသတိပဋ္ဌာန်နယ်ပယ် (ပြည်တွင်းပြည်ပ) ဓမ္မမိသားစုခေါ် လောကအကျိုးကို ဤမျှလောက် ထမြောက်အောင် ဆောင်တော်မူရာ ရောက်မည် မဟုတ်ပါ၊ သတိပဋ္ဌာန်ဓမ္မမိသားစု လောကအကျိုးကို ဤမျှလောက် ဆောင်တော်မမူလျှင် သတိပဋ္ဌာန်မိသားစုလောက၏ ဤမျှလောက် မှီခိုအားကိုးစရာ ဖြစ်တော်မူမည် မဟုတ်ပါ၊
ယခုသော်ကား အသုံးချသတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန် (ဒေသနာနည်းကျ) ထေရဝါဒနှင့် ထေရဝါဒီ ယောဂီသူတော်စင် ၂-ပါးတို့၏ ခြယ်သမှုကြောင့် အနန္တကျေးဇူးရှင် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ဓမ္မမိသားစုလောက၏ မှီခိုအားကိုးရာ ဖြစ်တော်မူလျက် စံလွန်တော်မူ၍ အဓွန့်ရှည်စွာ တည်တံ့သည့်တိုင်အောင် ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟက ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္န (တရားမှန်ကိုခံယူ - တရားမြတ်အားလျော်သော အကျင့်မှန် လမ်းလျှောက်နေသူများ) ဖြစ်ကြသော ထေရဝါဒီ ယောဂီတပည့်များနှင့် ဗုဒ္ဓစာပေရှင် သူတော်စင်အများ ၏ နှုတ်ဖျား၌ “မဟာစည် - မဟာစည်”ဟု ဂုဏ်ရည်ဖော်ပြ ကျက်သရေမင်္ဂလာ ရှိသော စကားထူးကို လေးမြတ်စွာ ဖော်ကျူး သုံးစွဲလျက် ရှိကြပါပေသည်။
ထေရဝါဒရတနာ
▬▬▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ညွှန်ပြတော်မူခဲ့သော ထေရဝါဒရတနာခေါ် အသုံးချ ကိုယ်တွေ့သတိပဋိဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်နှင့်တကွ အခြားဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု အခြေခံ ကျင့်ဝတ်လမ်းညွှန်မှု မှန်သမျှသည်လည်း မင်းကွန်း ဇေတဝန် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ပြညွှန်းတော်မူသည့်နည်းအရ ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုမျှသာမက သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ရှင် ဘုရားသခင်၏ နှုတ်တော်ထွက်နှင့် လုံးဝကိုက်ညီသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ ထိုကျင့်နည်းမှန်အတိုင်း ရိုသေ စေ့စပ်စွာ ကျင့်သုံးခွင့် ရသဖြင့် စိတ်ကောင်းနှင့် အသိမှန် တိုးတက်၍ မပစ်ရက်နိုင်သည့် ငြိမ်းချမ်းသာထူးကို ရရှိကြသော ထေရဝါဒီ ယောဂီ သူတော်စင်တို့ ကိုယ်တိုင် သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန် တရားတော် ၏ ဂုဏ်ရည်သတ္တိကို အာမခံချက်အပြည့်နှင့် ရဲရဲတောက် ကိုယ်တွေ့ ဖော်ပြစွမ်းနိုင်သောကြောင့် လည်းကောင်း ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီးနှင့် ထေရဝါဒီ ယောဂီ ဤနှစ်လီတို့သည် ထေရဝါဒီ ရတနာကို ခြယ်သ ဆင်ယင် ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပါပေသည်၊ ယင်းသို့ ခြယ်သ ဆင်ယင်ထားသောကြောင့် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ သာသနာ့လမ်းညွှန်ပြမှု, အထူးသဖြင့် ကိုယ်တွေ့သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်နည်းမှန်ခေါ် ဩဝါဒရတနာသည် အခြားမမှန်ကန် သောနည်း, မှန်ကန်သော်လည်း မပြည့်စုံသော နည်းများနှင့်အတူ သမယန္တရခေါ် အခြားအယူဝါဒတို့ထက် လောကကျိုးကို (ယခုဘဝ နောက်ဘဝအတွက်) သာလွန်စွာ ရွက်ဆောင်နိုင်ပေရကား “မဟာစည် ထေရဩဝါဒ မဟာစည် ထေရဩဝါဒ” ဟု ဓမ္မမိသားစု လောက၌ မရှိလျှင် မဖြစ်သော ကိုယ်တွေ့ အသုံးချ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်တရပ် အဖြစ်ဖြင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ ၂-ဌာနလုံး၌ ထင်ရှားလျက် ရှိပါပေသည်။
တနည်းအားဖြင့် ဆိုရပါလျှင် ဤဆိုလတ္တံ့အတိုင်း သရုပ်ပေါ်လာနိုင်ဖွယ်ရာ အချက် တို့လည်း ရှိပါသေးသည်။
မှန်ကန်မှု
▬▬▬
မှန်ကန်သော သတိပဋ္ဌာန် ဒေသနာနည်းကျ ဆရာ့ကျင့်ထုံးအရ ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တိုင် ဖြောင့်မှန်စွာ ကျင့်သုံးလေ့လာသဖြင့် မှန်ကန်သော အကျိုးတရား ကျေနပ်လောက်အောင် ဖြစ်ထွန်းခဲ့ရာ ယင်းမှန်ကန်သော အကျိုးတရား တို့ကို ရစိမ့်သောငှါ ထောင်ပေါင်းများစွာသော တပည့် ယောဂီ တို့ကိုလည်း မိမိ ကျင့်သုံးလေ့လာခဲ့သည့် အတိုင်း ကျင့်သုံးစေရာဝယ် ဟောညွှန်မှု မှန်သမျှလည်း မှန်ကန်မှု ရှိလှပါပေသည်။
ရှင်းလင်းမှု
▬▬▬▬
ဗုဒ္ဓအလိုတော်နှင့် မကိုက်ညီသည့် အယူအဆမှန်သမျှ အခြားအယူဝါဒတို့ ရှုပ်ထွေး ပါဝင်ခြင်း အလျင်းမရှိစေပဲ ဒေသနာနည်းကျ ဆရာ့ကျင့်ထုံးမှန်အတိုင်း ရှင်းရှင်း လင်းလင်း ကျင့်သုံးသဖြင့် အမြင်ကြည်လင် သန့်ရှင်းမှုကို ကျေနပ် လောက်အောင် ရခဲ့ရာ တပည့်ယောဂီတို့အား အလားတူ အမြင်ကြည်လင်စေရန် ဟောပြတော်မူခြင်း သည်လည်း ကြောင်းကျိုးပြ ဥပမာန ဥပမေယျ အဆုံးအဖြတ် စသည်တို့ဖြင့် ရှင်းလင်းမှု ရှိလှပါပေသည်။
သိလွယ်မှု
▬▬▬▬
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မြတ်ဗုဒ္ဓကိုယ်တိုင် ရိုးရိုးတိုက်ရိုက် (တန်ဆာမဆင် -မသွယ်ဝိုက်ပဲ) ဟောတော်မူအပ်သော သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်နှင့်အညီ ဆရာ့ ကျင့်ထုံးအရ ရိုးရိုးလေးပင် ကျင့်သုံးတော်မူခဲ့သဖြင့် (ကျင့်သုံးနည်း ရိုးသော်လည်း) မရိုးနိုင်, မရောင့်ရဲနိုင်သော ဆန်းသစ်သောအကျိုး အမျိုးမျိုးအပေါ် အမြင်ကြည်လင်မှု ရှိတော်မူခဲ့ရာ တပည့် ယောဂီတို့အား အလားတူ အကျိုး ရရှိစေရန် နည်းလမ်း ပြညွှန်မှုသည်လည်း ကလေးသူငယ်တို့ကအစ သိလွယ်မှုလည်း ရှိလှပါပေသည်။
တိကျမှု
▬▬▬
ဗုဒ္ဓနည်းကျ တိကျသော သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်နည်းမှန်အတိုင်း အားထုတ်တော်မူသဖြင့် ပြတ်သားသော (စိတ်အညစ်အကြေး စင်ကြယ်မှုကအစ) အကျိုးထူးတို့ကို ရတော်မူလာရာ တပည့်ယောဂီတို့အားလည်း အလားတူ အကျိုးရရှိစေရန် ကဗျာ, လင်္ကာ, စကားပြေ ဤနှစ်ထွေဖြင့် ဆိုဆုံးမတော်မူခြင်းသည် တိကျမှုလည်း ရှိလှပါပေသည်။
လေးနက်မှု
▬▬▬▬
တိကျလှ၍ လေးနက်သော သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်နည်းမှန်အတိုင်း ကျင့်သုံးခဲ့သဖြင့် အလေးထားလောက်ဖွယ် အခြေခံရှိ၍ သဘောခိုင်မာသော အကျိုးတရားတို့ကို ခိုင်မာစွာ ရရှိတော်မူရာ တပည့်ယောဂီတို့အားလည်း အလားတူ အကျိုးရရှိစေရန် အာဂမယုတ္တိ, သဘာဝယုတ္တိ, ကိုယ်ပိုင် သုံးသပ်ချက်, ဝေဖန်ချက်, နှိုင်းယှဉ်ချက် စသော အချက်ပေါင်း များစွာတို့ဖြင့် လေးစားလောက်ဖွယ် အခြေပါ၍ ခိုင်မာလှရကား လေးနက်မှုလည်း ရှိလှပါပေသည်။
ကျစ်လစ်မှု
▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်ကို ဗုဒ္ဓနည်းကျ ဆရာ့ကျင့်ထုံး နည်းပြသည့်အတိုင်း စည်းကမ်းရှိရှိ အားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ပကတိ ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ထား (အကောင်းထက် သာလွန် ထူးခြားသော ကိုယ်, နှုတ်, စိတ် ဖွံ့ဖြိုးရုံသာမက အသိမှန်များလည်း ထူးထူးခြားခြား တိုးတက်ရင့်ကျက် လာရကား ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ထား) သုံးပါးလုံး ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ သိပ်သည်းပိရိမှုဟူသော အကျိုးထူးတို့ကို ရရှိတော်မူရာ တပည့်ယောဂီတို့အားလည်း အလားတူ အကျိုး ထူးကို ရရှိစေရန် ဗုဒ္ဓဥပဒေတော်ကြီးကို ဦးထိပ်ထား၍ မဟာစည် စည်းမျဉ်းများဖြင့် မဟာစည်ဩဝ ါဒနယ်မြေကို အုပ်ချုပ်ကာ နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုဆုံးမတော်မူခြင်း, စာပေဖြင့် ဆုံးမတော်မူခြင်းသည်လည်း ကျစ်လစ်မှု ရှိလှပေသည်။
ပြေပြစ်မှု
▬▬▬▬
သတိပဋ္ဌာန် အကျင့်မှန်ကို ကောင်းမွန် ဖြောင့်ဖြူးစွာ ကျင့်သုံးသဖြင့် မိမိ၏ အချိုးအစားကျလှ ချောမွေ့လှသော ကိုယ်, နှုတ်, စိတ်ထား အမူအရာတွေ ကောင်းမွန် ဖြောင့်ဖြူး၍ အစစအရာရာ ပြေလည်မှု အကျိုးတွေ ရရှိလာရာ တပည့် ယောဂီ တို့အားလည်း အလားတူ အကျိုးရရှိစေရန် အာမိသပဋိသန္တာရ (ပစ္စည်း လေးပါးဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပိတ်ဆို့ခြင်း, မိမိနှင့် သူတစ်ပါးတို့ အဆက်ပြတ်လစ်ဟာမှု မရှိရအောင် လိုအပ်သော ဩဝါဒတရားဖြင့် ပျူငှါ လောကဝတ် အစေ့အစပ်ပြုခြင်း) တို့ဖြင့် လောကရေး ဓမ္မရေးတို့ဝယ် အဆက်အဆံ ကောင်းမွန်ဖြောင့်ဖြူးစေနိုင်သော အဆုံးအမပေးတော်မူခြင်းသည် ပြေပြစ်မှု ရှိလှပါပေသည်။
လိုက်ဖက်မှု
▬▬▬▬
မြတ်ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်တိုင် စိတ်အညစ်အကြေး ကင်းစင်ဝေးမှုကအစ အကျိုး ၇-မျိုး ရရှိရန် တကြောင်းတည်းသော ခရီး, ယင်းသည်ကား ဤသတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး ပါပဲဟူ၍ ရဲရဲတောက် အာမခံချက်ထား၍ ကျင့်နည်းမှန်ပုံ, အကျိုးရမှန်ပုံ နှစ်ပါးကို ဟပ်စပ် အဆင်ပြေ အတွဲအဖက်အနေဖြင့် ဟောတော်မူချက်အတိုင်း သာသနာတော်ဝင် ကျင့်သုံးသူ ဆရာစဉ်ဆက်တို့ ကျင့်သုံးသဖြင့် မိမိတို့၏ အခြေအနေ အံချော်မှု မရှိကြပဲ အံဝင်ခွင်ကျ အကျိုးတို့ကို ရရှိခဲ့ကြပါသည်၊
ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည်လည်း ရှေးသာသနာဝင် ဆရာစဉ်ဆက်တို့ ကျင့်သုံးကြသည့်နည်းတူ ကျင့်နည်းမှန်နှင့် အကျိုးအမြတ် ဤနှစ်ရပ်ကို ဟပ်စပ် အဆင်ပြေ အတွဲအဖက်အနေဖြင့် အံဝင်ခွင်ကျ ကျင့်သုံးအားထုတ်တော်မူခဲ့သဖြင့် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တကိုယ်ရည်နှင့်စပ်၍ အဖုအထစ် အခက်အခဲ ကျေပျောက် ရှင်းလင်း၍ အဆင်ပြေလှသည့်အတွက် ပြေညီသော အကျိုးတို့ကို ရရှိတော်မူခဲ့ရာ တပည့်ယောဂီတို့အားလည်း အလားတူ အကျိုးထူးများ ဖြစ်ပွားစေရန် လုပ်ငန်းနှင့် အကျိုးနှစ်ရပ် ဟပ်စပ်အဆင်ပြေ အတွဲအဖက်အနေဖြင့် အံဝင်ခွင်ကျ ပြောဆို ဆုံးမတော်မူနိုင်ခြင်းသည် လိုက်ဖက်မှု ရှိလှပါ ပေသည်။
ကျိုးကြီးမှု
▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မိမိအတွက် အရေးကြီးသော လုပ်ငန်း တရပ်၏ အင်္ဂါရပ်များကို စိစစ်လိုက်သော် သတိပဋ္ဌာန်လုပ်ငန်း ၏ အင်္ဂါရပ်များကို မြင်လာဟန်တူပါသည်၊ ယင်းတို့ကား -
(၁) မလုပ်မဖြစ်ခြင်း,
(၂) ကိုယ်တိုင် လုပ်မှ ဖြစ်ခြင်း,
(၃) အချိန်မီ လုပ်ရခြင်းနှင့်
(၄) အကျိုးရများခြင်း ဟူသော အင်္ဂါ ၄ -ရပ်တို့ပင်တည်း၊
ဤအချက် ၄-ချက်ကို မြင်တော်မူသော ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၌ ၄-လတိုင်တိုင် မိမိအတွက် အရေးအကြီးဆုံးသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည့် ဤသတိပဋ္ဌာန်အလုပ်ကို ကြိုးပမ်း အားထုတ်ခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓကိုယ်တော်တိုင် အာမခံထားတော်မူချက်အရ သတိပဋ္ဌာန် အကျိုး ၇-မျိုးကို ဧကန်ရရှိနိုင်ပါသည်၊
ထိုမှ နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဟု ဆိုရသော ကောင်း, ဆိုး လောကဓံတို့အပေါ်ဝယ် ဘက်မျှစွာ ထားနိုင်စွမ်းရှိသည့် စိတ်ဓာတ်မျိုး ရင့်ကျက်မှုက အစ အကျိုးရင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးများ ဝေဝေဆာဆာ ရရှိတော်မူရာ တပည့်ယောဂီတို့ အားလည်း ယင်းသို့သော အကျိုးမျိုးကို မိမိကဲ့သို့ ဝေဝေဆာဆာ ရရှိစေရန် အကျိုးရှိစွာ ဆုံးမသွန်သင်တော်မူရာဝယ် တပည့် ယောဂီများနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာတော်ကြီးအတွက် ကျိုးကြီးမှုရှိလှပါပေသည်။
ဤမျှသော စကားအားဖြင့် မှန်ကန်မှုစသော အချက်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ဤအကျင့် လမ်းစဉ်ကို ကျေးဇူးရှင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ကိုယ်တော်တိုင် လိုက်နာ ကျင့်သုံးတော် မူသဖြင့် မိမိမှာ အလားတူအကျိုးများ ဖြစ်ထွန်းလာသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ ယင်းအကျိုးရင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲအကျိုးတို့ကို ရစိမ့်သောငှါ တပည့် ယောဂီ တို့အားလည်း အဆိုပါအချက်တို့နှင့် ပြည့်စုံစွာ ညွှန်ပြအပ်သော အကျင့်လမ်းစဉ်မှန်ကို ကျင့်သုံးခွင့် ရကြသော တပည့်အများတို့သည် မှန်ကန်သော အကျိုးများကို ရရှိကြရုံသာမက ဆင့်ပွားကာ တိုက်တွန်း ဟောပြနိုင်စွမ်း ရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဆရာတော်ဘုရား ကြီးနှင့် ထေရဝါဒီ တပည့် ယောဂီတို့သည် ထေရဝါဒ ရတနာကို ခြယ်သဆင်ယင်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်ပါပေသည်၊
သို့ဖြစ်သောကြောင့် ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မှန်ကန်မှု စသော အချက်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ဩဝါဒအများသည် ဩဝါဒခံ လိုက်နာသူများအား နှစ်သိမ့်မှုကို အပြည့်ပေးနိုင်၍ မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းသော အဖိုးတန် ရတနာသဖွယ် တင့်တယ်ထည်ဝါ လှပါပေ ၏၊ သတိပဋ္ဌာန်မိသားစု လောကကျိုးကိုလည်း (ယခုဘဝ နောက်ဘဝအတွက်) မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ပေရကား “မဟာစည်ထေရဝါဒ မဟာစည်ထေရဝါဒ”ဟု ဓမ္မမိသားစုလောက၌ တကယ်လိုအပ်သော အသုံးခံ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်တရပ် အဖြစ်ဖြင့် (ပြည်တွင်းပြည်ပ နှစ်ဌာန) ဓမ္မ နယ်မြေဝယ် ထည်ဝါခန့်ညား ထင်ရှားလျက် ရှိပါပေသည်။
တပည့်များစွာ မြတ်နိုးစရာ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
တပည့်ယောဂီများကို ကြည့်ပါဦး၊ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်ယောဂီ အများသည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဗုဒ္ဓဥပဒေ အခြေခံထားသော မဟာစည်မှ စည်းကမ်း ချမှတ်မှုကို လေးစားလိုက်နာ၍ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းအတိုင်း ရိုသေ မြတ်နိုးစွာ လေ့လာကျင့်သုံးလေရာ အခြေခံ ကိုယ်, နှုတ်ယဉ်ကျေး၍ စိတ်ဓာတ်ဖွံ့ဖြိုး အသိမှန်တိုးလျက် မရောင့်ရဲနိုင်သည့် ချမ်းသာမျိုးကို လက်ဆုပ်လက်ကိုင် ရရှိကြပေသည်။
ဗုဒ္ဓအလိုတော်ကျ ညွှန်ကြားဆုံးမတော်မူသော ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဤကဲ့သို့သော တပည့်ယောဂီမျိုးသည် အခြားဘာသာရေး, သာသနာရေး၌ မရှိနိုင်ပါ၊ ဤကဲ့သို့သော ယောဂီဟူရာ၌ ကျင့်နည်းမှန်အတိုင်း ပြည့်ဝစွာ ကျေနပ်လောက်သည် အထိ ကျင့်သုံးသဖြင့် ဂုဏ်နှင့်လာဘ်ကို မငဲ့ပဲ သန့်ရှင်းမှုကို လိုလား၍ ရိုးသား ကျစ်လျစ်သော ယောဂီကိုသာ ဆိုလိုသည်။
ဤသို့လျှင် အဖိုးများစွာထိုက်သော မိုးကုတ်ပတ္တမြား သုံးသွယ်သည် အချင်းချင်း ချယ်လှယ်ကာ လွန်စွာကျက်သရေ ရှိသကဲ့သို့ မဟာထေရ, ထေရဝါဒ, ထေရဝါဒီ ဟူသော ဤသုံးလီသည် အချင်းချင်း တန်ဆာဆင်ကာ ပြည်တွင်းပြည်ပဓမ္မ မိသားစု လောကအလယ်ဝယ် တင့်တယ်လျက်ရှိပါပေသည်။
လောကတန်ဆာ မြတ်နိုးစရာ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မွန်ပြည်နယ် သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ထံတော်၌ သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်ကို ကိုယ်တွေ့ ဉာဏ်မြင်ပေါက်ရန် ၄-လတိုင်တိုင် ကျေနပ်လောက်သည်အထိ ကျင့်သုံး အားထုတ် ပြီးနောက် ယင်းကျင့်နည်းမှန် တရားတော်ကိုပင် လက်လှမ်းမီသလောက် ဆင့်ပွား ဟောညွှန် ပြသရာ၌လည်း အားထုတ်ခွင့်ရကြသော ရှင်, လူ အများတို့သည် လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်ကြ၏၊
ဘာကြောင့် ထိုမျှလောက် ဝမ်းမြောက်ကြပါသနည်း? များစွာ အဖိုးထိုက် တန်လှသော သတိပဋ္ဌာန် ကျင့်နည်းမှန်ကို မှန်စွာသိရခြင်း, သိသည့်အတိုင်း စွမ်းနိုင်သမျှ ကျင့်သုံးကြခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ဖွံ့ဖြိုး အသိမှန်တိုးတက်လျက် မပစ်ရက် နိုင်သော ချမ်းသာမျိုးကို အပိုင်ရမိ ခံစားသိရှိရသောကြောင့် ထိုမျှလောက် ဝမ်းမြောက် ကြပေသည်။ မကောင်းဘက်က ထက်မြက်စိတ်ထားနှင့် အယူလွဲမှု တန်ရုံကင်းဝေး ကွာလျက် မိမိတို့၏ လူပီသလာမှုကို ကောင်းစွာ နားလည် သဘောပေါက်ကြ သောကြောင့် ထိုမျှလောက် အားရကျေနပ်ကြပေသည်၊
ထိုသို့ဝမ်းမြောက်ကြသည့် လျော်ညီစွာ ကျယ်ပြန့်တွင်ကျယ်စွာ ဟောညွှန်စွမ်း နိုင်သော ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပေါ်ထွန်းချိန်မှစ၍ ဟောညွှန်ပြသည့် အတိုင်း လက်လှမ်းမှီသမျှ အားထုတ်ကြရာ တန်ရုံကျေနပ်မှု ရကြသော လူ့ယဉ်ကျေးမှု အခြေခံပါသော သတိပဋ္ဌာန် ဓမ္မမိသားစု များစွာ ပေါ်ပေါက်လာ၏၊ ထိုသူများကြောင့် လူ့လောကကြီးသည် နေချင့်စဖွယ်ကြီးဖြစ်ကာ ပျော်ရွှင်စရာ ကောင်းလာ၏၊
ထိုသူတို့ ၏ သန္တာန်ဝယ် မတရားမှုများ ခေါင်းပါးအားနည်းကာ တရားသဖြင့် ဖြစ်ရေး၌ အစွမ်းထက် အားကောင်းလာ၏၊ တရားသဖြင့်ဖြစ်သော ကိစ္စစုချည်း ထွန်းကားမှုမျိုး မဟုတ်စေကာမူ ယင်းသို့ဖြစ်ရန် အခွင့်ကောင်း အခါကောင်းတွေ လမ်းပွင့်လာ၏၊ ဤသို့လျှင် မဟာထေရ, ထေရဝါဒ, ထေရဝါဒီ ဟူသော ဤသုံးမျိုးသည် ဤသတိပဋ္ဌာန်ဓမ္မ ပျံ့နှံ့ရာ လောကကြီးကို ရွှန်းတဝေဝေ ကျက်သရေ မင်္ဂလာနှင့် ပြည့်အောင် ခြယ်လှယ် ဆင်သနိုင်ကြသော ကြီးပွားမှု, စည်ပင်မှု, ပျံ့နှံ့မှုတို့ကို ဆောင်ကာ မင်္ဂလာများ ဖြစ်ပါပေသည်။
တနည်းအားဖြင့်မူကား ထေရ, ထေရဝါဒ, ထေရဝါဒီဟူသော ဤသုံးမျိုးတို့တွင် ထေရဖြစ်သော ဆရာသည် ထေရဝါဒီ ဖြစ်သော တပည့်တော်တို့အပေါ်မှာ အာမိသာနုဂ္ဂဟ (ပစ္စည်းဖြင့် ချီးမြှောက်အားပေးမှု), ဓမ္မာနုဂ္ဂဟ (တရားဖြင့်ချီးမြှောက် အားပေးမှု)တို့ဖြင့် ဂရုစိုက်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော သဂါရဝ, အားထားခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်သော သပ္ပတိသ ရှိရသလို ထေရဝါဒီဖြစ်သော တပည့်တို့ကလည်း ယင်းကဲ့သို့ ထေရဖြစ်သော ဆရာအပေါ်၌ ရိုသေလေးစားခြင်း, မှီခိုခြင်း ရှိရလေသည်၊ ကိုင်းကျွန်းမှီ - ကျွန်းကိုင်းမှီမျိုးကဲ့သို့ ဆရာနှင့် တပည့်တို့သည် တူမျှသော အသက်မွေးမှု ရှိကြ၍ အရှည်ပူးတွဲ ကျင့်သုံးနေထိုင်နိုင်ကြပေတော့သည်။
ဤသို့ အချင်းချင်း သဂါရဝ, သပ္ပတိသဖြစ်ပါမှ ဆရာနှင့်တပည့်တို့သည် စိုက်ပျိုး ထားအပ်သော သစ်ပင်၏ ကြီးပွားခြင်းကဲ့သို့ သီလ, သမာဓိ, ပညာတို့ဖြင့် တိုးပွား၍ ကြီးပွားခြင်းဟူသော “ဝုဍ္ဎိ” စိုက်ပျိုးထားအပ်သော သစ်ပင် ၏ ကြီးပွားရုံတွင်မက အကိုင်း, အခက်, အလက်, အပွင့်, အသီးဝေဆာ၍ စည်ပင်ခြင်းကဲ့သို့ ပစ္စည်း လေးပါး ဂုဏ်သတင်းကောင်း၍ သင်းပျံ့ခြင်းဟူသော “ကိတ္တိ”, အခြွေအရံဟူသော ယသတို့နှင့်တကွ သီလ, သမာဓိ, ပညာတွေ ဝေဆာ၍ စည်ပင်ခြင်းဟူသော “ဝိရုဠှီ”, သစ်ပင် ၏တစ်နေရာ၌ စည်ပင်ရုံ တွင်မကပဲ အသီးမျိုးစေ့တို့ဖြင့် ပြန့်ပွား၍ အဆင့်ဆင့် ပျံ့နှံ့သွားသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဆရာတပည့်တို့မှာလည်း သူတော်ကောင်း တပည့် အဆက်ဆက် ပြန့်ပွား၍ အရပ်ရပ်၌ ပျံ့နှံ့ခြင်းဟူသော “ဝေပုလ္လ”သို့ ရောက်နိုင်သည်သာတည်း။
ဤအချက်ကောင်း ၃-ရပ်ကို ခြုံငုံ သုံးသပ်မိသော အရှင်ကေလာသ မကွေးတိုင်း ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် ဂဏဝါစက ဘာသန္တရကောဝိဒဂန္ထန္တရကာရက ပါဠိကဗျဝိဒူ သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ ဘီအေ (ကိုလံဘို) ဆရာတော်သည် ဆေးစက်ကျရာ အရုပ်ထင်ဟူသော လောကပြောဆိုရိုးအရ ထိုဆရာတော်၏ ကျွမ်းကျင် နိုင်နင်းလှသော ကဝိလက်ရာမြောက် ကဗျဗန္ဓ အသီအကုံး အနှုန်း အဖွဲ့ ပညာဖြင့် ဤမျှ ကျယ်ဝန်း ခန့်ညားသည့် မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီမည်သော ဤ မဟာစည် ထေရုပ္ပတ္တိကျမ်းတစ်စောင်ကို အလွန်တိုတောင်းလှသော အချိန် အတွင်းဝယ် ပါဠိဂါထာပေါင်း တထောင်ဖြင့် ထည်ဝါခန့်ညားစွာ တန်ဆာဆင်၍ အခြားမှတ်သားဖွယ်ရာ အချက်အလက်များကိုလည်း သူ့နေရာနှင့်သူ အကွက်ကျ ထည့်သွင်းကာ သိုက်မြိုက်စွာ ရေးသားဖွဲ့ကုံးထားအပ်ပေသည်။
ယခု အမှာစကားရေးသူကိုယ်တိုင် ဂါထာတထောင် မဆိုထားဘိ ဂါထာတပုဒ်ကိုပင် ရေးဖို့ရန်လည်းကောင်း၊ ယင်းကို အခြေခံ၍ ထိုက်တန်သော အချက်အလက် အနည်းငယ် ထည့်သွင်း ရေးသားရန် လည်းကောင်း အလွန်ခဲယဉ်းလှသော်လည်း ဤအရှင်မူကား အလွန် ထက်မြက်လျင်မြန်စွာ ရေးသားနိုင်ပေစွ တကား၊ အလွန်လည်း အံ့ဩချီးမွမ်းဖွယ် ကောင်းပေစွတကား၊ အလွန်လည်း တန်ဖိုး ကြီးလေစွတကား။
အရှင်ပဏ္ဍိတာဘိဝံသ
ဩဝါဒါစရိယဆရာတော်
မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ
ရန်ကုန်မြို့
၁၅-၁၀-၁၉၈၅
.................
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ကျေးဇူးတော်ရှင်
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး
အရှင်သောဘန မဟာထေရ်၏ အဖြစ်တော်စဉ်
မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမ
သောဘနဂမနော နာထော, ဘဝပင်္ကာ ပမောစယိ၊
ဝေနေယျေ သုသောဘနာယ, ဝန္ဒေတံ သိရသာဒရံ။
သောဘနဂမနော - မီးတဆယ့်တတန် ဧကန်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သာဝှန်းသို့ တင့်တယ်စွာ မြန်းကြွတော်မူသော၊
ယောနာထော - လူသုံးပါးတို့၏ အားထားကိုးကွယ်ရာ အစစ်ဖြစ်တော်မူငြား အကြင်ဘုရားရှင်သည်၊
ဝေနေယျေ - နှစ်ဆယ့်လေးအသင်္ချေ ကုဋေခြောက်ဆယ် စွန်းကယ် တသိန်း တွက်ကိန်း များလှ ဝေနေယျတို့ကို၊
သုသောဘနာယ - တင့်တယ်လှစွာ ဒေသနာပညာဖြင့်၊
ဘဝပင်္ကာ - လွန်စွာနစ်ကျွံ ဘဝ သံသရာညွန်ဗွက်မှ၊
ပမောစယိ - ဆွဲယူထုတ်ဖော် လွတ်စေတော်မူခဲ့လေပြီ၊
တံ နာထံ - လူသုံးပါးတို့၏ အားထား ကိုးကွယ်ရာ အစစ်ဖြစ်တော်မူငြား ထိုဘုရားရှင်ကို၊
အဟံ - မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ ဂုဏ်ရည်တင့်လျှမ်း ကျမ်းဂန်ပြုစု နှစ်ခု နာမ်ရုပ် အကျွန်ုပ်သည်၊
သိရသာ - ဦးခေါင်းရတနာ မြတ်အင်္ဂါဖြင့်၊
အာဒရံ - လေးမြတ်ကြည်ညို ရိုသေလှစွာ၊
ဝန္ဒေ - ဆယ်လက်မြှောက်မိုး ရှိခိုးဦးချပါ၏၊
ဝါ - ချီးမွမ်းဩဘာ ထောမနာပါ၏။
[သာသနာတော်၌ ဖြစ်တောင့်ဖြစ်ခဲ ထူးမြတ်လှသော ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဖြစ်တော်စဉ် မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီကျမ်းကြီး ပြီးစီးခြင်းကိုလိုလားပါသဖြင့် သုံးလောကတွင် အထူးမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ဘုရားရှင်ကို “သောဘနဂမနောနာထော” စသော ဂါထာဖြင့် ရှိခိုးပါသည်။]
ဓမ္မပ္ပဏာမ
သုသောဘနဂမနောပိ, ဘာဝေတွာန နိရန္တရံ၊
သုဘောဘနတ္တ သမ္ပတ္တော, ဝန္ဒေ တံ ဓမ္မမုတ္တမံ။
သုဘောဘနဂမနောပိ - ကိလေသာနယ် ငြိတွယ်မရှိ သန္တိဧကန် နိဗ္ဗာန်စခန်းသို့ တင့်တယ်စွာ မြန်းကြွတော်မူငြား ဘုရားရှင်သည်သော်လည်း၊
ယံ ဓမ္မံ - အကြင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ဓမ္မက္ခန်ဟု ဆယ်တန်ထင်ပေါ် တရားတော်ကို၊
နိရန္တရံ - အစဉ်မပြတ် ကြားမလပ်အောင်၊
ဝါ - အခါခပ်သိမ်း၊
ဘာဝေတွာန - ဖြစ်စေတော်မူ၍၊
ဝါ - ပွားများတော်မူ၍၊
ဝါ - ဖြစ်စေတော်မူခြင်းကြောင့်၊
ဝါ - ပွားများတော်မူခြင်းကြောင့်၊
သူသောဘနတ္တံ - သုံးလောကအလယ် အတုမဲ့ တင့်တယ်မွန်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ အဖြစ်သို့၊
ဝါ - သုံးလောက အလယ်တင့် တယ်မွန်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုအပ်သော ဘုရားရှင် ၏အဖြစ်သို့၊
သမ္ပတ္တော - ကိလေသာအလုံး ချေမှုန်းဖျက်ဖျောက် ရောက်တော်မူပြီ၊
ဥတ္တမံ - မြတ်သော၊
တံ ဓမ္မံ - ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ဓမ္မက္ခန်ဟု ဆယ်တန်ထင်ပေါ် တရားတော်မြတ်ကိုလည်း၊
ဝန္ဒေ - ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးဦးချပါ၏။
[သုဘောဘနတ္တ-၌ ဆန်းကြောင့် နိဂ္ဂဟိတ်ကြေသည်၊ နိဂ္ဂဟိတ်ကို ဆောင်၍ အနက်ပေးရာ၏၊ ဆန်းကြောင့်မသွေ ယွင်းပျက်ချေ ဆောင်လေ နက်ပေးခါ - ဆန်းကြောင့်မသွေ ပိုလျှံပေ ပယ်လေ နက်ပေးပါ -နှင့် အညီတည်း။]
သံဃပ္ပဏာမ
သောဘနာနံ မုနိန္ဒဿ, မာရာရိသုဝိဃာတိနံ၊
ပုတ္တာနံ အရိယသံဃံပိ, ဂဏံ ဝန္ဒာမိ အာဒရံ။
မုနိန္ဒဿ - အဂါရိက စသည်အပြား မုနိများ၏ ဦးဖျားသနင်း မုနိမင်း ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်၏၊
သောဘနာနံ - ကိလေကင်းကွာ လွန်စွာထူးတင့် နိဗ္ဗာန်နန်းဖြင့်သို့ တင့်တယ်စွာ ကြွသွားတော်မူကြကုန်သော၊
မာရာရိသုဝိဃာတိနံ - မာရ်နတ်, မာရ်နတ်၏ ရန်စစ်ကို မြစ်ရင်းမကျန် တွန်းလှန် ချေမှုန်း ဖျောက်ဖျက်တော်မူကြကုန်သော၊
ပုတ္တာနံ - လွန်မြတ်ထူးခြား သားတော်တို့၏၊
ဂဏံ - သင်္ချာတွက်စစ် ရှစ်ယောက်အပေါင်းဖြစ်သော၊
အရိယသံဃံပိ - အရိယာ သံဃာတော်မြတ်ကိုလည်း၊
အာဒရံ - လေးမြတ် ကြည်ညို ရိုသေလှစွာ၊
ဝန္ဒာမိ - ယုံကြည် ရိုကျိုး ရှိခိုးပါ၏။
[ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမ, ဓမ္မပ္ပဏာမ, သံဃပ္ပဏာမ -ဟူသော ပဏာမ ၃-မျိုးလုံး၌ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘွဲ့တော်နာမ စကားလုံးများ ပါရှိစေ၍ ဝစီပဏာမ ပြုပါသည်။ ယင်းသို့ ရတနာ ၃ -ပါး၌ ပြုအပ်သော ပျပ်ဝပ်ညွတ်ကျိုး ရှိခိုးမှု စေတနာ စွမ်းအင်ကြောင့် အန္တရာယ် တစုံတရာ မကြုံရပဲ ဤကျမ်းကြီး ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။]
အာစရိယပ္ပဏာမ
နမာမိ ဝိသုတိကေပိ, ဝိသုတာရာမပုင်္ဂဝေ၊
မဟာစည်ထေရသေဋ္ဌမ္ပိ, ထိရေသု သဏ္ဌိတံ သုဓိံ။
ဝိသုတာရာမပုင်္ဂဝေ - သာသနာ့ဂိုဏ်း သမိုင်းပေါ်ထင် မဟာဝိသုတာရာမနိကာယ၏ ရှေ့သွားပုဗ္ဗင် ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော၊
ဝိသုတိကေပိ - ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမ နိကာယတက္ကသိုလ် ဗဟိုတိုက်ပျော် ဒီဃဒဿီ ကျေးဇူးရှင် ရေစကြိုဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဂန္ထသာရမဟာထေရ်, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ပညာမဟာထေရ်, အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်သုန္ဒရမဟာထေရ်, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်နန္ဒဝံသမဟာထေရ်, အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ အရှင်ဂန္ဓမာမဟာထေရ်, တိုက်အုပ်ဆရာတော် အရှင်နန္ဒိယမဟာထေရ်, တိုက်အုပ် ဆရာတော် အရှင်မာဃိန္ဒမဟာထေရ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊
ထိရေသု - သီလ သမာဓိ, ပညာ ထိရဂုဏ်တို့၌၊
သဏ္ဌိတံ - မတ်မတ်ခိုင်ကျည် တည်တော်မူသော၊
သုဓိံ - နိကာယ်ငါးရပ် ပိဋကတ်ကို ကောင်းစွာမှတ်နိုင် ဆောင်စွမ်းနိုင်ဘိ ကဝိထွတ်မှူး ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်တော်မူသော၊
မဟာစည်ထေရသေဋ္ဌမ္ပိ - အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ ပုစ္ဆက ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုလည်း၊
နမာမိ - ရိုသေမြတ်နိုး ရှိခိုးဦးချပါ၏။
[မိမိသည် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့ကို အမှီတံကဲ သဟဲပြုရ, ယင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့ထံ ပညာရင်နို့ သောက်စို့ရသဖြင့် နိကာယ် ငါးခန်း ကျမ်းဂန်များချပို့ခြင်း, ကျမ်းဂန်များ မြောက်စွာတို့ကို ရေးသားခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးတောင်ညိုမက ပိုသည့် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမ ဆရာတော် ဘုရားကြီးတို့ကိုလည်း ရှိခိုးပါသည်၊ ၎င်းပြင် ဤ အတ္ထုပ္ပတ္တိသခင် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုလည်း ရှိခိုးပါသည်။]
အဘိယာစကနှင့် ပဋိညာဉ်
ယာစိတောဟံ ကရိဿာမိ, သောဘနေန သုဓီမတာ၊
ဥပါသကေန ထေရဿ, ဥပ္ပတ္တိဒီပကံ သုတံ။
အဟံ - အရှင်ကေလာသ ခေါ်ဝေါ်ကြသား နှစ်ပါးနာမ်ရုပ် အကျွန်ုပ်သည်၊
သောဘနေန - ဥပါသကာဂုဏ် ကုံလုံပြည့်ကြွယ် တင့်တယ်သော၊
သုဓီမတာ - များဖြင့်လောက်ငံ ပညာဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော၊
ဥပါသကေန - ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဦးပွင့်ကောင်းနှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင် အမှုဆောင်, ဗုဒ္ဓဓမ္မလောကစာစောင် အယ်ဒီတာချုပ် ရတနာ သုံးရပ်ကို မပြတ်မလပ် ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်တတ်သော စာရေးဆရာ မင်္ဂလာ ဦးအောင်မြင့်သည်၊
ယာစိတော - အကြိမ်ကြိမ် ပျပ်ဝပ်တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍၊
ထေရဿ - အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ ပုစ္ဆက ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာတည် မဟာစည်မထေရ်မြတ်ကြီး၏၊
ဥပ္ပတ္တိဒီပကံ - ထူးခြားကုံလုံ အဖြစ်စဉ် မျိုးစုံကိုပြ ထေရုပ္ပတ္တိဒီပက မည်သော မဟာစည်ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီကျမ်းကို၊
ကရိဿာမိ - ဂန္ထဓုရ ကိစ္စလပ်လျား ချိန်အကြား၌ ရေးသားပြုပြင် စီရင်ပေအံ့။
[မင်္ဂလာဦးအောင်မြင့်ကား သဒ္ဓါ, သီလ, သုတ, စာဂ အစရှိသော သူတော်ကောင်း တရား၌ ထာဝစဉ်မွေ့လျော်သည့် ဥပါသကာ သူတော်ကောင်း ဖြစ်၏။ ဦးအောင်မြင့်သည် မိမိအား မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဖြစ်တော်စဉ်ကို ဂါထာ တစ်ထောင်ဖြင့် ရေးသားချီးမြှင့်ပါရန် လွန်ခဲ့သည့် ၃-နှစ်ခန့်ကတည်းက တောင်းပန်ခဲ့သည်၊ သို့ရာတွင် မိမိမှာ စာရေး စာချအလုပ်တွေ များလှသဖြင့် “ဦးအောင်မြင့် ... ဦးပဉ္စင်း အလုပ်တွေများသဖြင့် လောလောဆယ် ရေးဖို့တော့ မဖြစ်နိုင်ဘူး” စသည်ဖြင့် ပယ်မြစ်ခဲ့ရာ အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန်သဖြင့် အလုပ် ကိစ္စတွေကြားမှပင် တတ်စွမ်းသမျှ ရေးသား စီရင်ပါမည် ဟူလို။]
…
ပထမပိုင်း
ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း
ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံဖြစ်လာသော ယခုခေတ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများ သတ်မှတ်၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရတို့ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ကြကုန်၏၊
(၁) ကချင်ပြည်နယ်,
(၂) ကယားပြည်နယ်,
(၃) ကရင်ပြည်နယ်,
(၄) ချင်းပြည်နယ်,
(၅) စစ်ကိုင်းတိုင်း ,
(၆) တနင်္သာရီတိုင်း,
(၇) ပဲခူးတိုင်း,
(၈) မကွေးတိုင်း,
(၉) မန္တလေးတိုင်း,
(၁၀) မွန်ပြည်နယ်,
(၁၁) ရခိုင်ပြည်နယ်,
(၁၂) ရန်ကုန်တိုင်း,
(၁၃) ရှမ်းပြည်နယ်,
(၁၄) ဧရာဝတီတိုင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။
ပဒေသရဋ္ဌဘာဝေန, ဝိဘဇိတွာန ဝေါဟရုံ၊
အဓုနာပိ ဇနာဓိပါ, ရဋ္ဌဿ ဝုဍ္ဎိကာမိနော။
ဒုတိယပိုင်း
စစ်ကိုင်းတိုင်း ရွှေဘိုမြို့
စစ်ကိုင်းတိုင်းအဝင်အပါ ရွှေဘိုမြို့သည် အလောင်းမင်းတရားကြီး ၏ ကောင်းမှုတော် ရွှေစေတီခေါ် မြို့ထောင့်စေတီ, ရွှေချက်သိုစေတီ, ရွှေတန်ဆာစေတီစသည့် စေတီပုထိုးဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဓမ္မသုခကျောင်းတိုက်, ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်, ပုခန်းကျောင်းတိုက်, နေရဗန်ကျောင်းတိုက်, နန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်, ရန်အောင် မင်္ဂလာ ကျောင်းတိုက် အစရှိသော လောကမျက်ရှု သဗ္ဗညုဘုရား စကားတော်, ဒေသနာတော်, ပိဋကတော်တို့ကို သင်ပြ ချပို့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးတို့ဖြင့် လည်းကောင်း တင့်တယ် ရှုမောဖွယ်ကောင်းလှပေ၏၊
မြို့သူမြို့သား နယ်သူ နယ်သား လူရွယ်လူင ယ်တို့၏ အထက်တန်း ပညာရပ်များကို ဆည်းပူရာ အထက်တန်းကျောင်းကြီးများ, အလယ်တန်း ပညာရပ်တို့ကို ဆည်းပူးရာ အလယ်တန်းကျောင်းကြီးများတို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ မူလတန်းပညာ ရပ်များကို ဆည်းပူးရာ မူလတန်းကျောင်းများစွာ တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုံကြီးများစသည့် မြို့၏ ဖွယ်ရာ အစိုးရ အဆောက်အအုံတို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ တင့်တယ်သာယာလှပေ၏။
ရွှေဘိုဝှနဂရံနာမ, ဗုဒ္ဓသာသနိကေဟိစ၊
နာဂရိကသမ္ဗန္ဓေဟိ, မန္ဒိရေဟိ သုသောဘတိ။
ယင်း ရွှေဘိုမြို့၌ အိမ်ခြေတသောင်းကျော် လူဦးရေ ၄-သောင်းခန့်ရှိလေသည်၊ ဖော်ပြပါ ရွှေဘိုမြို့သည် ယခုအခါ စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် ပါဝင်၏။
ခရိုင်မြို့ ဖြစ်ခဲ့ခြင်း
ရွှေဘိုမြို့သည် ယခင်က ခရိုင်မြို့ဖြစ်ရာ ယင်း ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်း ရွှေဘို, ခင်ဦး, ဝက်လက်, ကန့်ဘလူ, ကျွန်းလှ, ရေဦး, ဒီပဲယင်း, တန့်ဆည်တို့ပါဝင်ကုန်၏။ မိုးကုတ်, သပိတ်ကျင်းမြို့တို့လည်း ရှေးက ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်း ပါဝင်ဖူးသည်၊ ၁၉၆၅-ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁-ရက်နေ့မှစ၍ မိုးကုတ်, သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်များကို မန္တလေးခရိုင် အတွင်း ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြကုန်၏။
ဝိသေသပဒေသတ္တေန, ရွှေဘိုဝှနာဂရံ သုဘံ၊
ပသိဒ္ဓံ မြန်မာဘူတလေ, ပုရေ ပုရံဝ သဏ္ဌိတံ။
စစ်ကိုင်းတိုင်းမြို့နယ်များ
စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် မြို့နယ်ပေါင်း ၃၈-မြို့နယ်ပါဝင်သည်၊ ယင်းတို့မှာ-စစ်ကိုင်း, မြင်းမူ, မြောင်, ငါန်းဇွန် (ငဇွန်), ဖောင်းပြင်, မော်လိုက်, တမူး, ကလေးဝ, ကလေးမြို့, မင်းတပ်, မုံရွာ, ဘုတလင်, အရာတော်, ချောင်းဦး, ယင်းမာပင်, ကနီ, ဆားလင်းကြီး, ပုလဲ, ရွှေဘို, ခင်ဦး, ဝက်လက်, ကန့်ဘလူ, ကျွန်းလှ, ရေဦး, ဒီပဲယင်း, တန့်ဆည်, ကသာ, အင်းတော်, ထီးချိုင့်, ဗန်းမော်, ကောလင်း, ဝန်းသို, ပင်လယ်ဘူး, ခန္တီး, ဟုမ္မလင်း, လေးရှီး, လဟယ်နှင့် နန်းယွင်းတို့ဖြစ်သည်၊ ရွှေဘိုမြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် သာသနာ့ဝန်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် မြားမြောက်စွာတို့ ၏ ပေါ်ထွန်းရာ မြို့ထူးမြို့မြတ် ဖြစ်လေသည်။
ရွှေဘိုတိသုနာမဓေယျံ, ပညာတံ သုပရံ ဘဝေ၊
စစ်ကိုင်း ဣတိ သုရဋ္ဌမှိ, ဝိသိဋ္ဌပုရတ္တေန ဟိ။
အမည်နာမ ၅-မည်ဖြင့်
ထင်ရှားခဲ့ခြင်း
ရွှေဘိုမြို့သည် ရွှေဘိုဟူသည့် အမည်အပြင် ရန်ကြီးအောင်မြို့ ဟူသောအမည်, မုဆိုးဘိုမြို့ဟူသောအမည်, ကုန်းဘောင်မြို့ဟူသော အမည်, ရတနာသိင်္ခဟူသော အမည်တို့ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ဖြင့် အမည်နာမ ငါးဝတို့ဖြင့် ထင်ရှား ခဲ့လေသည်၊ ရွှေဘိုမြို့ကို “ဥ ဩ အော် မည်, ကုန်းဘောင်တည်” ဟူသော သင်္ကေတအတိုင်း သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅-ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလဆုတ် ၆-ရက် ကြာသပတေး နေ့တွင် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် ရွှေဘိုမြို့ နေရာတွင် ရတနာသိင်္ခ ကုန်းဘောင် နေပြည်တော်ကို စတင်၍ တည်ထောင်တော် မူခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ အဆက်အနွယ်များကို ကုန်းဘောင်ဆက်ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်၊ ရွှေဘိုမြို့၏ နာမည်ရင်းမှာ မုဆိုးဘိုဖြစ်သည်၊ ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူ မင်းတရားသည် တိုင်းခန်းလှည့်လည်တော်မူစဉ် ထိုဒေသသို့ ရောက်သောအခါ မြေဒူးမြို့တည်ရာအနီး မြင်းခွါတောင်၌ စေတီ ပုထိုးများ တည်ထား ကိုးကွယ်တော်မူပြီးနောက် ထိုမြင်းခွာတောင်ခြေမှ တူးမြောင်းကြီး ဖောက်လုပ်စေကာ ယင်းတူးမြောင်းတလျှောက် သင်းကနက်သားဖောင်ဖြင့် စုန်ဆင်းခဲ့ရာ တူးမြောင်းကြီး မိုင် ၅၀-ခန့်ရှိသောအခါ မဟာနန္ဒာကန်ကို ဆည်ဖို့တော်မူ၍ ရွှေတန်ဆာဘုရားကို တည်တော်မူကာ မုဆိုးငပိုအား ရွာတည် စေပြီးလျှင် စေတီစောင့်ထားတော် မူခဲ့လေသည်၊ ထိုရွာကို မုဆိုးငပို (ငဘို) ရွာ၊ ထိုမှတဆင့် မုဆိုးဘိုရွာ တွင်ကြောင်း ဆိုကြသည်၊ သို့ရာတွင် မုဆိုးဟူသော အမည်ကိုဖြုတ်၍ ယင်းမုဆိုးအစား ရွှေတပ်လျက် ရွှေဘိုဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသဖြင့် ယနေ့တိုင် ရွှေဘိုဟုတွင်လေသည်။
မုဆိုးဘိုဣတိ ပုဗ္ဗေဟိ, ပေါရာဏေဟိ ဘိသမ္မတံ၊
သမ္ပတိ ပန ရွှေဘိုတိ, သဗ္ဗေဟိ အဘိလက္ခိတံ။
အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် “ရွှေဘိုအောင်မြို့ ရွှေမြို့ကျုံးဝန်း နတ်ကွန်း ရေကန် ချိန်မှန်ပဟိုရ် ရွှေချက်သို” ဟူသော စာဆိုနှင့်အညီ မြို့တော်, ကျုံးတော်, နတ်ကွန်းတော်, ရေကန်တော်, ပဟိုရ်စင်, မင်းတရားကြီး၏ ချက်မြှုပ်ရာ၌ တည်သော ရွှေချက်သိုစေတီ ဟူသော ၇-ဌာနကို တပြိုင်တည်း တည်တော်မူခဲ့ လေသည်။
ဧကက္ခဏေ ဟိ ရာဇာ သော, သတ္တဋ္ဌာနဝရေဟိ ခေါ၊
ဘူပတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ, ဘူတလေ မြန်မာ့သညိတေ။
အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် သာယာရွှန်းစို ဖော်ပြ ပါ မြို့တော်ရွှေဘို၌ ၈-နှစ်တိုင် နန်းစံတော်မူခဲ့ပြီး နတ်ရွာစံ ကံတော်ကုန်သောအခါ သားတော်နောင်တော်ကြီးမင်း မှစ၍ ကုန်းဘောင်မင်း အဆက်ဆက်သည် စစ်ကိုင်း, အင်းဝ, အမရပူရ, မန္တလေးမြို့ များ၌ ရွှေ့ပြောင်း နန်းတည် စိုးစံခဲ့ကြသော်လည်း ရွှေဘိုမြို့သို့ ရံခါ မြန်းကြွ ကွန့်ချီကြကုန်၍ အောင်မြေနင်းကြကုန်၏။
ရွှေဘိုပုရသုဘူမိဟိ, ဇယဘူမိ အဟောသိစ၊
တေနဟိ ဗဟုဘူပါလာ, တံ ပတွာ ဘူမိမက္ကမုံ။
အောက်ပါ ကုန်းဘောင်မြို့တည် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅-ခု၊ အလောင်းဘုရား နန်းစံရှစ်နှစ် တေးထပ်ကို လေ့လာဖတ်ရှု၍ ဗဟုသုတဆည်းပူရာ၏။
အလောင်းဘုရား
နန်းစံရှစ်နှစ် တေးထပ်
အောင်သပြေ ရေမြေစိုး၊
ဘေးတော်ဘိုး ဘဝရှင်။
မျိုးသာကီနတ်သွင်ငယ်၊
နားတင်တော်မူစမ်း။
ဥဩ အော် မြည်သည်၊
ကုန်းဘောင်တည် ပြည်တိုင်းမြို့နန်း။
များဗိုလ်ထု စစ်ခြေကို၊
တွက်ရေငယ် မခန်း။
ဥပရာဒလပန်းတို့မှ၊
ကြည်းရေလမ်း ထိန့်ဆူ။
သန်လျက်ခုံ ဘုံကြငှန်း၊
တိုက်သိမ်းမြန်း ခွန်တုတ်သာယူ။
လောင်းမန္ဓာတ် ဖုန်းလူငယ်၊
နတ်စစ်သူ ဗိုလ်လူမျိုးနှင့်၊
ဆတိုးလို့ ဆယ်ပြည်တိုင်၊
ယွန်းလိုက်တိုင်းနိုင်။
ရှစ်နှစ်ကျော် ရွှေနန်းပိုင်သည်၊
နိုင်ငံတော် ကျယ်ဝန်းလှလေး။ ။
တတိယပိုင်း
ပညာရှင်တို့ ပေါ်ထွန်းရာ
ရွှေဘိုမြို့ ရွှေဘိုနယ်သည် တိပိဋကတ်ကျမ်းတတ် ပညာရှင်တို့ ပေါ်ထွန်းရာ မြို့ထူး မြို့မြတ်ဖြစ်သည်၊ ရွှေဘိုနယ်မှ ပေါက်ဖွားသည့် ပရိယတ္တိဝန်ဆောင်, ပဋိပတ္တိ ဝန်ဆောင် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းပညာရှိတို့မှာလည်း ပြည့်စုံစွာ မဖော်ထုတ်နိုင် အောင်ပင် များမြောက်လှကုန်၏။
ရွှေဘိုဝှသုပုရံ နာမ၊ ပညာရှိသည်။
ပဏ္ဍိတာနံ သုဝိညုနံ၊ အကြင်သူမွန် မြတ်ပညာရှင်တို့၏။
သဉ္စာတိဒေသဘာဝေန၊ ဖြစ်ပေါ်ရာ အရပ်ဒေသ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်။
ပသိဒ္ဓံ မြန်မာ့ဘူတလေ၊ မြန်မာ့မြေပြင်၌ ထင်ရှားပေ၏။
ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အဖြစ်တော်စဉ်ကို ဖော်ပြရာ “ဤ မဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီ”၌ အုတ်မြစ်အနေအားဖြင့် ရွှေဘိုနယ်ဖွား ပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များတို့၏ အမည်နာမတော်, ဘွဲ့တော်များကို လက်လှမ်းမီသမျှ ထုတ်ပြအပ်ပါသည်။
ရွှေဘိုသုဝိညုနာမာနိ၊ ရွှေဘိုနယ်ဖွား ပညာရှိတို့၏ အမည်နာမတော်တို့ကို။
ယထာဗလံ ယထာသတ္တိံ၊ အားလျော်သလို စွမ်းသမျှအတိုင်း။
မယာ ဟိ ဥဒ္ဓရိတာနိ၊ ငါသည် ထုတ်ဖော်အပ်ကုန်ပြီ။
မုခမတ္တန္တိ လက္ခယေ၊ စကားအစမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်စေကုန်။
“အတုလယသမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အမေးတော်အဖြေ, နန်းစဉ်ပုစ္ဆာ အဖြေကျမ်း, ရဲတင်းလင်္ကာ စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ဆရာ ဥသျှစ်ကျေးရွာ ဇာတိ အရှင်အတုလယသ (၁၀၇၆-၁၁၄၆)သည် ရွှေဘိုမြို့၌ ကြာမြင့်စွာသီတင်းသုံးတော်မူ၍ သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့သည်။
ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရားလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် မြောက်မြို့ ဆရာတော်အရှင် ခေမာစာရ (၁၁၁၆-၁၁၉၆) သည် ရွှေဘိုမြို့နယ် ရှားတောရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“မဟာအတုလယသဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ကျမ်းဂန်တတ်ဆရာတော် အရှင်မာလာသည် ရွှေဘိုမြို့နယ် ကန်တော်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“သုမနာစာရာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အလ္လကပ္ပ ဆရာတော်ဘုရားကြီး (၁၂၀၁-ဖွား) သည် ရွှေဘို တောင်လက်မင်းကြီးရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ဝံသာဘိလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့် “ဝံသာဘိလင်္ကာရဓဇ-မဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ၂-ထပ်ရ သုံးပုံတံချူကျမ်းလင်္ကာ, သုံးပုံ အိတ်ထောင့်ကျမ်းသံပေါက်, စကားပြောကျမ်း, သဒ္ဒါ အတက်ကျမ်း, ငါးရာ့ငါးဆယ် စကားပြေဝတ္ထု, သဒ္ဒါကြီးနိဿယ, အဘိဓမ္မမေဒဒီပနီ စသည့် ကျမ်းပေါင်းများစွာကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော မုံတိုင်ပင် ဆရာတော် အရှင်ဝံသသည် ရွှေဘိုမြို့နယ် မုံတိုင်ပင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
(ရွှေဘိုသာသနာဝင်ကြည့်)
“ဇာဂရာဘိဓဇသဒ္ဓမ္မဝံသ ဓမ္မသေနာပတိ အတုလာဓိပတိ သိရီပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ - နေတ္တိလီနတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း,
နေတ္တိဟာရဝိဘာဝနီကျမ်း,
ရူပဘေဒဝိဘာဝနီကျမ်း,
ဂဏဘေဒဒီပနီကျမ်း,
နိဿယင်္ဂဝိနိစ္ဆယကျမ်း,
သီမာလင်္ကာရဝိနိစ္ဆယကျမ်း,
ဒသဓမ္မာလင်္ကာရအဋ္ဌကထာကျမ်း,
သီလဝိသောဓနီနှင့် သာသနဝိသောဓနီကျမ်း,
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒီပနီကျမ်း,
ဗောဇ္ဈင်္ဂဒီပနီကျမ်း, ဝဉ္စနာဒီပနီကျမ်း,
ဂမ္ဘီရာဂမ္ဘီရမဟာနိဗ္ဗုတ ဒီပနီကျမ်း,
ဝိနယဂရုဒီပနီကျမ်း, ဓမ္မောသဓဒီပနီကျမ်း,
ဩဝါဒါလင်္ကာရ ကထာကျမ်း,
ဓမ္မခတ္တိယောဝါဒ, ကေဝဋ္ဋောဝါဒ,
သီဟဠောဝါဒ, သန္ဒေသကထာ,
လင်္ကာသာသနဝိသုဒ္ဓိကထာ, ဥပဒေသကထာ,
ယွာဋီကာ, ဝိနယမဓု, မဟာသိဿကောဝါဒ,
စူဠသိဿကောဝါဒ, ဝိစိတြဝန္ဒနာကျမ်း,
သဒ္ဒါကြီး-သမာသ်ဂဏ္ဌိ, ဒါရုက္ခန္ဓသုတ်နိဿယ,
အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာန်း, ရွှေကျင်နိယံကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ရွှေကျင်နိကာယသမုဋ္ဌာပက ပထမ ရွှေကျင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဇာဂရသည် ရွှေဘိုခရိုင် ရွှေကျင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ဘေသဇ္ဇမဉ္ဇူသာနိဿယကျမ်းပြု “ဒီပါလင်္ကာရသိရီကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ပထမလင်္ကာရာမဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဒီပါလင်္ကာရ ၏တပည့်
“နန္ဒမဉ္ဇူသာဘိကဝိဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်
ပရိယတ္တိသာသနဟိတမူလဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
(၁၂၀၉-၁၂၇၂) မန္တလေးမြို့ လင်္ကာရာမ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်မဉ္ဇူသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် လင်းဖြူရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ပညာဒီပကဝိဓဇဒိသာပါမောက္ခတိပိဋကာလင်္ကာရ” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
မင်္ဂလာသုတ္တန္တသာသနဝိသောဓနီကျမ်း,
သာသနသုဒ္ဓိဒီပကကျမ်း,
သာသနသုဒ္ဓိ ပဋိပတ္တိလင်္ကာရကျမ်း,
ပရမတ္ထဗျူဟာကျမ်း,
သာသနာလင်္ကာရမဂ္ဂ ပကာသနီကျမ်း,
ရာဇောဝါဒကျမ်း, သာသနဗျူဟာကျမ်း
အစရှိသော ကျမ်းဂန်ပေါင်း ၂၅ -ကျမ်း ခန့်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော စတုဘုမ္မိက သာသနာဝင်ကို စတင်တော်မူခဲ့သော ဆရာတော်ဘုရားကြီး (၁၁၉၃-၁၂၇၇) သည် ရွှေဘိုမြို့ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ဂုဏဝါဘိလင်္ကာရသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ပကိဏ္ဏကဝိဿဇ္ဇနာကျမ်းကြီး ပထမတွဲ, ဒုတိယတွဲ,
လုံးတော်ဩဝါဒကထာစာတမ်း, ပုစ္ဆာပကိဏ္ဏကကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ရတနာသိင်္ခမြို့ ပလိုင်းရွာမတွင်လည်း သီတင်းသုံးတော်မူဖူးသော လုံးတော်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဂုဏဝါသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်း ဇာတိဖြစ်သည်။
“ဝိသုဒ္ဓါစာရကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု,
ဝိသုဒ္ဓါစာရကဝိဓဇာဓိပတိသိရီပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု,
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ”
ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ၃-ထပ်ရ
ဝိသုဒ္ဓါရုံကစ္စည်းသုတ်နက်ကျမ်း,
ဆိဒ္ဒပိဓာနနီကျမ်း, ဝိနယကောသလ္လကျမ်း,
ဓာတွတ္ထသင်္ဂဟပါဌ် နိဿယကျမ်း,
ဆန္ဒောမဉ္ဇရီ ပါဌ်, ဂိဟိဝိနယစာတမ်း,
ဝိသုဒ္ဓါရုံ အဆုံးအဖြတ်ကျမ်း,
မုဒ္ဓဗောဓနိဿယကျမ်း,
မဓုသာရတ္ထသတ်ပုံကျမ်း,
နေတ္တိဟာရတ္ထဒီပနီကျမ်း,
ဒေါင်းမေတ္တာစာ,
သမ္ဗန္ဓဆက္ကသံ ဝဏ္ဏနာကျမ်း,
ဂိဟိစာရိတ္တကျမ်း
စသော ကျမ်းပေါင်း ၃၀-နီးပါးတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော (၁၂၀ဝ-၁၂၇၈) ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် ရွှေဘိုခရိုင် စမွန်းရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“စန္ဒိမာဘိဝံသသိရီသဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ နိဿယ,
ကုလဒူသက ဝိနိစ္ဆယ,
ဂမ္ဘီရတ္ထဒေသနာကျမ်း,
ဝိနည်းအဆုံးအဖြတ်
စသော ကျမ်းပေါင်းများစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော (၁၁၄၈-၁၂၂၂) သီးလုံး ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်စန္ဒိမာသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဆိပ်ခွန်ရွာအနီး သီးလုံးရွာ တောရကျောင်း၌ တရားအားထုတ် သာသနာပြုတော်မူခဲ့သည်။
“ဉာဏာဘိလင်္ကာရကဝိဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်
“ဉာဏာဘိဓဇသိရီပဝရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု”
ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်၂-ထပ်ရ ကြေးသီးကုန်းဆရာတော် အရှင်ဉာဏသည် ရွှေဘိုမြို့နယ် ကြေးသီးကုန်းရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
လောကသိပ္ပရာသီကျမ်း, သံဒိဋ္ဌလက်ရိုးကျမ်း စသည့် လောကီဗေဒင်ကျမ်းဂန် အရပ်ရပ်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ပဒုမာရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ပဒုမသည် ရွှေဘိုခရိုင် တန့်ဆည်မြို့နယ် ကုလသင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ဣန္ဒကာဘိဓဇသိရီပဝရမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်
“ဣန္ဒကာဘိဓဇသိရီပဝရ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်,
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
အရှင်ဣန္ဒက (နောက်လူဝတ်လဲ) ထရံကာ ဆရာကြီး ဦးအုန်းညွှန့်သည် ရွှေဘိုခရိုင် သရိုင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ကဝိန္ဒာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
မောက်ကြိုးဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်ကဝိန္ဒသည် ရွှေဘိုခရိုင် မောက်ကြိုးရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း, သဒ္ဒစူဠကသဒ္ဒါငယ်ကျမ်း,
လောကစက္ခုကျမ်း, မနောဒိဋ္ဌဝန္ဒနာဘုရားရှိခိုးကျမ်း
အစရှိသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော တတိယမြောက် ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာပိုင် ဒီပဲယင်းဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်ဉာဏဝရသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ထောက်ရှာရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
“ပညာလင်္ကာရသိရီဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်
“ပညာသာမိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များနှင့်
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ပေါင်းထောင်ကူဆရာတော် အရှင်ပညာသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ပေါင်းထောင်ကူရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဘိဓမ္မတ္ထဒီပကကျမ်း,
ပရိတ်ကြီးဂဏ္ဌိကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ပုသိမ်မြို့ ဗိုလ်ကုန်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး (၁၂၀၄-၁၂၇၇)သည် ရွှေဘိုဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ-
ဥဒယာ ယဿ ဧကဿ၊ အကြင်သူတော်ကောင်း တစ်ဦးတည်း၏ အဖြစ်တော်စဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော်။
သဒ္ဓမ္မရံသိဇာလိနော၊ တရားတော်တည်းဟူသော ရောင်ခြည်တော်တို့၏ အဆင်းအရောင် အစုအဝေး ရှိတော်မူထသော။
ပဗုဇ္ဈိံ သု ဇနမ္ဗုဇာ၊ ရဟန်းလူပရိသတ်တို့သည် ပွင့်လင်းကုန်ပြီ။
ဇာတိက္ခေတ္တေ မဟာသရေ၊ ဇာတိဖြစ်ရာ ရွှေဘိုနယ်တည်းဟူသော မြစ်ကြီး အိုင်ကြီး၌။
အစရှိသော ၉-ဂါထာ ဂန္ထာရမ္ဘပါရှိသော ပရမတ္ထဒီပနီပါဌ်။
စတုရာသီတိသဟဿ၊ ရှစ်သောင်းလေးထောင်။
ဓမ္မက္ခန္ဓာ ပဘင်္ကရာ၊ အပူဇော်ခံတော်မူထသော တရားတော် အစုအပေါင်းတို့သည်။
လောကမှိ ယဿ ဇောတေန္တိ၊ အကြင်သူတော်ကောင်း၏ ကျေးဇူးကြောင့် လောက၌ ထွန်းပကုန်၏။
နန္တဝဏ္ဏပဘဿရာ၊ အဆုံးမရှိသော အဆင်းအရောင်တို့ဖြင့် တောက်ပကုန်၏။
စသော ၄-ဂါထာဂန္ထာရမ္ဘပါရှိသော နိရုတ္တိဒီပနီပါဌ်,
ဝိပဿနာဒီပနီကျမ်း, စတုသစ္စဒီပနီကျမ်း,
ရောဂါန္တရဒီပနီကျမ်း, မဂ္ဂင်္ဂဒီပနီကျမ်း,
ဥတ္တမပုရိသဒီပနီကျမ်း, ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီကျမ်း,
ပါရမီဒီပနီကျမ်း, ဓမ္မဒီပနီကျမ်း, လက္ခဏာဒီပနီကျမ်း
အစရှိသော ကျမ်းဂန်ပေါင်း ၁၀ဝ-ကျော်ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ဒီလစ် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ မုံရွာမြို့ လယ်တီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဉာဏ (၁၂၀၈-၁၂၈၅) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်း မြို့နယ် စိုင်ပြင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
(မန္တလေးသာသနာဝင်ကျမ်းအတွဲ-၆၊ မဟာဇောတိကာရာမသာသနာဝင်ကြည့်)
ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ(မူလစာချ) ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ မန္တလေးမြို့ တောင်ပြင် မင်းထင်တိုက် စာချအကျော် ဆရာတော်အရှင်တိဿ (၁၂၁၆-ဖွား)သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ငုတောင်ရွာဇာတိ ဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့်
ပထမကျော်, ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ)
အဘိဓမ္မာဝတာရ ဋီကာနိဿယသစ်ကျမ်း,
နိဗ္ဗာနဝိနိစ္ဆယကျမ်း, ကမ္မဝိနိစ္ဆယကျမ်း,
အာရမ္မဏဝိနိစ္ဆယကျမ်း, ဗောဓိပက္ခိယရှုဖွယ်ကျမ်း,
ပါရာယနရှုဖွယ်ကျမ်း, ဝီထိပုံသုံးချက်စုလင်္ကာကျမ်း,
အလင်္ကာရတ္ထဒီပနီကျမ်း, သီဟဠမဂ္ဂစေတိယဝန္ဒနာကျမ်း
စသော ကျမ်းဂန်ပေါင်းများစွာကို ပြုစီရင်တော် မူခဲ့သော မန္တလေးမြို့ ချမ်းသာကြီးတိုက် စာချအကျော် ဆရာတော်အရှင်ပဏ္ဍဝ (၁၂၁၄-၁၂၉၉) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ပေါင်းထောင်ကူရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ) မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ခင်မကန် တိုက် စာချဆရာတော် အရှင်သူရိယ (၁၂၁၆-ခုဖွား)သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဆိပ်ခွန်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
မုဒ္ဓဗောဓနိဿယကျမ်း, ကလာပ်နိဿယကျမ်း,
မဏိဇောတိက ပုစ္ဆာကျမ်း,
မဏိဇောတိကဝိဿဇ္ဇနာကျမ်း,
ဓမ္မစကြာမြန်မာဋီကာကျမ်း,
ပဟေဠိပုစ္ဆာကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော မန္တလေးမြို့ ပတ္တမြားဆရာတော် (နောက် မင်းကွန်းငွေတောရ ဆရာတော်) ဘုရားကြီး အရှင်ဇာဂရ (၁၂၄၅-၁၃၃၄)သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့တောင်မျက်နှာ နဂါးဗိုလ်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ဝစ္စဝါစကအရကောက်ကျမ်း,
ဝစ္စဝါစကနိဿယကျမ်း, မဓုသာရတ္ထဒီပနီကျမ်း,
အာလမ္ဗဏာဒိဒီပနီကျမ်း, သဒ္ဒပဥှာဗျာကရဏကျမ်း,
ဝိနိစ္ဆယ အမျိုးမျိုး
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော သုဓမ္မာဝင်စာချအကျော် စံကျောင်းဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်နန္ဒိမာ (၁၂၄၇-၁၃၂၆) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ကန့်ဘလူမြို့အပိုင် အိုင်ပေါင်းချောင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
မဟာဗောဓိမဂ္ဂကထာကျမ်း, သုစရိတဝိနိစ္ဆယကျမ်း,
ရင်းမာတန်ရွာ မဟာထေရုပ္ပတ္တိကျမ်း
တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ဒါးပိန်မြို့ ဇီးဖြူကုန်းကျောင်းတိုက် ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်နာဂိန္ဒ (၁၂၄၄-၁၃၄၀) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ရင်းမာတန်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပဋိပတ္တိအရာ လွန်စွာကျော်စောကိတ္တိရှိသော ရဟန္တာဟူ၍ပင် ကျော်စောသော ရွှေကူဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ကုမာရ (၁၂၅၇-၁၃၃၉) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ခင်ဦးမြို့နယ် အင်ကြင်းပင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပဒဿတ္ထော ဓာတုစတ္ထော၊ ပုဒ်၏ အနက်၊ ဓာတ်၏အနက်၊
ပစ္စယောစ ဝိဘတ္တိစ၊ ပစ္စည်း၊ ဝိဘတ်၊
ဂဏာဒေသော အာဂမောစ၊ ဂိုဏ်း၊ အာဒေသ၊ အာဂမ်၊
ဣတိ သုဋ္ဌုပလက္ခိတော၊ ဤသို့လျှင် ကောင်းစွာသိသော ဆရာတော်သည်။
ဟူသော ကျမ်းဦးဂါထာပါရှိသည့် အာချာတပဒဝိဘာဝနီကျမ်း,
ဥပသဂ္ဂပဒဝိဘာဝနီကျမ်း,
ဓာတုဝိဘာဝနီကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ကျမ်းဂန်တတ် ဟံသာဝတီ ရန်ကုန်မြို့တော် မျက်နှာမုတ်ကျွန်း သခွတ်ပင်ရွာ ပုညခေတ္တရာရာမကျောင်းတိုက် ဆရာတော် အရှင်ပရမသည် ရွှေဘိုမြို့ မြောက်မျက်နှာ ရွာသန်းရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကျမ်း, အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း,
အခြေပြုသဒ္ဒါကျမ်း, ဘာသာဋီကာကျမ်း,
ဝီထိနှင့် သုံးချက်စုဘာသာဋီကာကျမ်း,
ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာကျမ်း,
ပါတိမောက် ဘာသာဋီကာကျမ်း,
ရူပသိဒ္ဓိ ဘာသာဋီကာကျမ်း,
ကစ္စည်းဘာသာဋီကာကျမ်း,
ကင်္ခါဘာသာဋီကာကျမ်း,
ပါရာဇိကဏ်ဘာသာဋီကာကျမ်း,
ပါစိတ်ဘာသာဋီကာကျမ်း,
မဟာဝါဘာသာ ဋီကာကျမ်း,
စူဠဝါဘာသာဋီကာကျမ်း,
ပရိဝါဘာသာဋီကာကျမ်း,
သုတ်သီလက္ခန် ဘာသာဋီကာကျမ်း,
သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်း,
အဋ္ဌသာလိနီဘာသာ ဋီကာကျမ်း,
သမ္မောဟဝိနောဒနီဘာသာဋီကာကျမ်း,
ပဉ္စပကြိုဏ်ဘာသာဋီကာကျမ်း
စသည့် ကျမ်းပေါင်း ၆၀-ကျော်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော တောင်မြို့ (အမရပူရမြို့) မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက် ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (၁၂၆၁-၁၃၃၉)သည် ရွှေဘိုခရိုင် သရိုင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ
ဘာဝနာအလုပ်ပြကျမ်း,
ဉာဏ်စဉ်ပေါင်းချုပ် ဝိပဿနာ အလုပ်ပေးကျမ်း,
ဝိပဿနာနီတိကျမ်း, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အလင်းပြကျမ်း,
သုဒ္ဓဝိပဿနာအလုပ်ပြကျမ်း,
သုဒ္ဓဝိပဿနာရှုဖွယ်သံခိပ်ကျမ်း,
သစ္စာလေးပါး ဉာဏ်မြင်ပုံကျင့်စဉ်ကျမ်း
စသည့် ကျမ်းပေါင်းများစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ရန်ကုန်မြို့ မိုးညှင်း ဝိပဿနာ တိုက်သစ် ဆရာတော် အရှင်ဣနြ္ဒိယ (၁၂၆၅-ခုဖွား) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ရေဦးမြို့ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနာဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) အစိုးရဓမ္မာစရိယ စစ်ကိုင်း တောင်ရိုး ဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင်သုပညိန္ဒသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဝက်လက်မြို့နယ် သခွတ်တောရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ဒသပဥှာဗျာကရဏဒီပနီကျမ်း, အလင်္ကာသံခိပ်ကျမ်း စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော် မူခဲ့သော လေးကျွန်း သာယာချောင်ဆရာတော် အရှင်ဇောတဝရသည် ရွှေဘိုခရိုင် စည်တုံရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ပါဠိကာရီ သုံးခွချောင်ဆရာတော် အရှင်ဝရသာမီဘိဝံသသည် ရွှေဘိုခရိုင် ညောင်ပင်ကြီးရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) အစိုးရဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ် တော်ရ ပစ္စယတ္ထဝ ဗောဓိနီကျမ်းပြု စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဝိဇ္ဇာဒပ္ပဏချောင် ဆရာတော် အရှင်ဝိသုဒ္ဓိသည် ရွှေဘိုခရိုင် သရိုင်ရွာဇာတိ ဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) ဂဏဝါစက စာချဆရာတော် အရှင်တိလောကာဘိဝံသသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းတောင်လက် ထုံးဘိုရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ) ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌ မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် စည်ရှင်ကျောင်း ပိုက်ကျုံးဆရာတော် အရှင်ဇာေ နယျ ဗုဒ္ဓီဘိဝံသ (၁၂၆၄-ခုဖွား)သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့နယ် ချိုရွာဇာတိဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌ မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် စည်ရှင်ကျောင်း အသောကာရုံဆရာတော် အရှင်သုဝဏ္ဏဇောတီဘိဝံသ (၁၂၆၄-၁၃၃၉)သည် ရွှေဘိုခရိုင် ဒီပဲယင်းမြို့အပိုင် ပန်းပုရွာဇာတိဖြစ်သည်။
ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) မန္တလေးမြို့ မစိုးရိမ်တိုက်နာယက စာချဆရာတော် အရှင်စာရိန္ဒသည် ရွှေဘိုခရိုင် ရေဦးမြို့အပိုင် ဖလံကုန်ရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်။
နေတ္တိယောဇနာကျမ်း,
နာမိကဂဏသင်္ဂဟကျမ်း,
ဂမ္ဘီရဝိဝိဓဝိဿဇ္ဇနာကျမ်း,
သဝိနိစ္ဆယဥပသမ္ပဒ ကမ္မဝါစာ နိဿယကျမ်း,
အနန္တဘေဒဒီပကကျမ်း,
သုတ္တန္တိကမာတိကာအချိုးကျမ်း,
တိကမာတိကာသံခိပ်ကျမ်း,
ရတုရကန် အဲအန်လင်္ကာ ကဗျာကျမ်း,
ဋီကာကျော်သံခိပ်ကျမ်း,
ကင်္ခါသံခိပ်ကျမ်း, ရူပသိဒ္ဓိသံခိပ်ကျမ်း
စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော ရေဦးမြို့ လေးထပ်တိုက် ဆရာတော် အရှင်ဒေဝိန္ဒ (၁၂၅၄-၁၃၁၂) (ပရိသုဒ္ဓပြု) သည် ရွှေဘိုခရိုင် ရေဦးမြို့အပိုင် တမာတော်မြို့နယ် ချောင်းနားရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
တိပိဋကဓရ, တိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အရှင်သုမင်္ဂလာလင်္ကာရသည် ရွှေဘိုခရိုင် ဝက်လက်မြို့နယ် အင်ကြင်းပင်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
(အကျယ်၊ တိပိဋကဓရဝုတ္တန္တသန္ဒိပနီကျမ်းကြည့်)
ဒီဃဘာဏက, ဒီဃနိကာယကောဝိဒ စသည် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အရှင် ကေတုမာလာသည် ရွှေဘိုခရိုင် ကျွန်းလှမြို့နယ် ရွာသစ်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်။
(ရွှေဘိုသာသနာဝင်ကြည့်)
ဤသို့ စသည်ဖြင့် ရွှေဘိုခရိုင်သည် ကျမ်းဂန်ပြု, ကျမ်းဂန်တတ် စာချဆရာတော်များ, ပရိယတ္တိဝန်ဆောင် ဆရာတော်များ, ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင် ဆရာတော်များ, ဓမ္မသေနာပတိ, ရာဇာဓိရာဇဂုရု, ရာဇဂုရု, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ, တိပိဋကဓရ တိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ, နိကာယ ဘာဏက ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ စသည် ထူးချွန်သည့် သာသနာ့ဝန်ဆောင် ဆရာတော်တို့ ပေါ်ထွန်းရာ ဒေသမွန်ဖြစ်လေသည်။
ဧဝံ ဝုတ္တနိယာမေန၊ ဤသို့ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်အတိုင်း။
ရွှေဘိုတိဘိဓာနံ သုဘံ၊ ရွှေဘိုဟုခေါ်သော မြို့သည်လည်းကောင်း၊ ရွာသည်လည်းကောင်း၊ ဒေသသည်လည်းကောင်း၊ သာယာသော မြို့၊ ရွာ၊ ဒေသသည်လည်းကောင်း။
ဝိဒူနံ သဉ္ဇာတိဒေသ-ဘာဝေန ပသိဒ္ဓံ ဘဝေ၊ ပညာရှိသူတို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရာ အရပ်ဒေသ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထင်ရှားပေ၏။
စတုတ္ထပိုင်း
ဆိပ်ခွန်ရွာကြီး
ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးကား ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်း ထင်ရှားသော ရွာကြီးတရွာဖြစ်သည်၊ ယခုအခါ အိမ်ခြေ ၁၂၀ဝ-ကျော်အထိ တိုးတက် စည်ကားလျက်ရှိသည်၊ ဆိပ်ခွန်ရွာကား ရှေးကျလှပြီဖြစ်သော သမိုင်းအဆက်ဆက် ထင်ရှားသည့်ရွာကြီး ဖြစ်လေသည်။ ဦးအောင်ဇေယျ ရွှေဘိုမြို့ကို တည်ထောင်စဉ်ကပင် ရွှေဘိုမြို့၏ အရန် ကျေးရွာများ အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်။ ဦးအောင်ဇေယျ မြို့တော် ၄၆-ရပ် ခေါင်းတို့ကို ဘွဲ့မည်ဂုဏ်ရည် ပေးသောအခါ ဆိပ်ခွန်ရွာခေါင်းကို “ဓမ္မသူရ”ဟူသော ဘွဲ့မည်ဂုဏ်ရည် ပေးကြောင်း သိရသည်။
ရွှေဘိုပဒေသသေဋ္ဌမှိ၊ ရွှေဘိုခရိုင်တည်းဟူသော အရပ်မြတ်၌။
ဆိပ်ခွန်ဂါမော သုပါကဋော၊ ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးသည် ကောင်းစွာ ထင်ရှား၏။
ပေါရာဏော လက္ခညော စေဝ၊ ရှေးကျသည်လည်း ဖြစ်၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာ အင်္ဂါ လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသည်လည်း ဖြစ်၏။
မနုညော ရုစိရော ဘဝေ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသည်လည်း ဖြစ်၏။ လှပတင့်တယ်သည်လည်း ဖြစ်၏။
မြို့ဟုခေါ်ထိုက်သောရွာ
စိန္တာမဏိဋီကာ၌ -
ဝိစိတ္တဒေဝါယတနံ၊ လှပဆန်းကြယ်၍ ကြည့်လောက်ရှုလောက်သော နတ်ကွန်း နတ်နန်းနှင့်တကွ။
ပါသာဒါပဏမန္ဒိရံ၊ ပြသာဒ်ဘုံဆောင် အဆောက်အအုံများနှင့် ဈေးရုံကြီးများ။
နဂရံ ဒဿယေ ဝိဒွါ၊ ပညာရှိသည် မြို့ကို ပြရာ၏။
ရာဇမဂ္ဂေါ ပသောဘိတံ၊ မင်းလမ်းမကြီး တင့်တယ်စည်ကားခြင်းနှင့်တကွသော။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် မြို့အင်္ဂါကို ပြောသည်။
မြို့ဆိုတာ လှပဆန်းကြယ်၍ ကြည့်လောက် ရှုလောက်သော နတ်ကွန်း နတ်နန်း ရှိခြင်း, ပြသာဒ်ဘုံဆောင် အဆောက်အအုံများ, ဈေးရုံကြီးများ ရှိခြင်း, မင်းလမ်းမကြီး တင့်တယ်စည်ကားခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံရမည်ဟု ဆိုလိုရင်းဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ထိုအဆိုမှာ နတ်ကိုးကွယ်သူများ စသည်ကို အဓိကထား၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်၊
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ အဖို့မူကား ကျောင်းကန်ဘုရား စေတီပုထိုးစသည်တို့ဖြင့် တင့်တင့် တယ်တယ် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာရှိခြင်း, လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားခြင်း, ဈေး, လမ်းစသည် တို့ဖြင့် စည်ကားခြင်း စသည်နှင့် ပြည့်စုံမူ မြို့ဟုခေါ်ရန်ဖြစ်သည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့အတွက် မြို့အင်္ဂါ လက္ခဏာကို -
ဝိသိဋ္ဌထူပဝိဟာရံ၊ ထူးမြတ်သော စေတီပုထိုး ကျောင်းကန်နှင့်။
ပါသာဒါပဏမန္ဒိရံ၊ ပြသာဒ်ဘုံဆောင် အဆောက်အအုံများနှင့် ဈေးရုံကြီးများ။
နဂရံ ဒဿယေ ဝိဒွါ၊ ပညာရှိသည် မြို့ကို ပြရာ၏။
ဝိသာလမဂ္ဂသောဘိတံ၊ ကျယ်ဝန်းသော လမ်းမကြီး တင့်တယ်စည်ကားခြင်းနှင့်တကွသော။
ဟူ၍ မှတ်သားရာ၏။
သို့ဖြစ်၍ ဆိပ်ခွန်ရွာကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ခိုဝင်ဆည်းကပ်ရာ, ကုသိုလ်ပုညပြုလုပ်ရာ လူရပ်နတ်ထံ နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ကမ်းဖြစ်သည့် အင်ကြင်းတောမြတ်စွာဘုရား စသည့် စေတီပုထိုးများ, ကျောင်းတိုက်များ, လှပတင့်တယ် ကြီးမားသော လူနေအိမ်ခြေ အဆောက်အအုံများ, ဈေးဆိုင်များ, ကျယ်ဝန်းသော လမ်းကြီးများတို့နှင့် ပြည့်စုံ ရကား ဆိပ်ခွန်မြို့ဟု ခေါ်ထိုက်သော ရွာကြီး ဖြစ်လေသည်။
ကာမံ ဆိပ်ခွန်ဂါမောဣတိ၊ ဆိပ်ခွန်ရွာဟု စင်စစ်ပင်သော်လည်း။
ဝေါဟာရော သမဇာယတိ၊ ခေါ်ဝေါ်မှုသည် ဖြစ်ပေါ်၏။
တထာပိ ဆိပ်ခွန်နဂရံ၊ သို့သော်လည်း ဆိပ်ခွန်မြို့ဟု။
နာမံ အရဟတိ ဟိ ခေါ၊ အမည်ကို ခေါ်ထိုက်ပေ၏။
ဖော်ပြပါ ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးကား ရွှေဘိုမြို့၏ အနောက်ဘက် ၇-မိုင်ခန့် ကွာလှမ်းသည့် အရပ်၌ တည်ရှိ၏၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးအတွက် တထောက်တခန်းမှ အားထားရသော ရွာကြီးဖြစ်သည်၊ ရွာ၏ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဆည်များ, ကန်များ ပေါများ၍ ကာဘိုး တူးမြောင်း ရောက်ရာအရပ်လည်း ဖြစ်သဖြင့် ဆန်စပါး ပဲမျိုးစုံ ထွက်ရာ အရပ်ဒေသလည်း ဖြစ်၏၊
၎င်းပြင် စိမ်းလဲ့ညိုမှောင်သော ဥယျာဉ်, သစ်ပင်များတို့ဖြင့်လည်း တင့်တယ်သာယာ လှ၏၊ ချည်ပါထည်ဟူ၍ နာမည်ကျော်သော အဝတ်အထည်များမှာ ဖော်ပြပါ ဆိပ်ခွန်ရွာမှ ထွက်လေသည်၊ စင်စစ်မူကား ရွှေဘိုနယ်၏ ယက်ကန်းမြို့ကလေးတမြို့ ဟု သိသာလျက်ရှိပေ၏။
ဆိပ်ခွန်ဝှဇနာလယော ဟိ၊ ဆိပ်ခွန်တည်းဟူသော လူတို့နေထိုင်ရာ ရွာသည်။
ဓနဓညနိပ္ဖာဒနော၊ ဥစ္စာဥစ္စာမျိုးစုံ စပါးမျိုးစုံတို့ကို ဖြစ်စေတတ်၏။
တန္တာလယေဟိ နေကေဟိ၊ များစွာကုန်သော ယက်ကန်းရုံများတို့ဖြင့်။
သဒါ အဝိဝိတ္တော ဟိ ခေါ၊ အခါခပ်သိမ်း ဆိတ်သုဉ်းကင်းမဲ့သည် မဟုတ်ပေ။
ပဉ္စမပိုင်း
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကိုယ်တိုင် ဖွဲ့ဆိုသည့် ဆိပ်ခွန်ရွာဘွဲ့
ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မိမိ၏ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေ ဖြစ်သော ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးကို အောက်ပါအတိုင်း ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း နိဂုံး၌ ဖွဲ့ဆိုအနက်ယောဇနာတော်မူခဲ့လေသည်။
ပုရန္တု ယံ ဇယဋ္ဌာနံ၊ အကြင်မြို့သည် အောင်မြေအရပ် ဖြစ်၏။
အယျအောင်ဇေယျရာဇိနော၊ အလောင်းမင်းတရားကြီး၏။
တဿ ပစ္ဆိမဘာဂေ ယော၊ ထိုမြို့၏ အနောက်မျက်နှာအဖို့၌ အကြင်။
အာဝါသော နိဂမော သတံ၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ နေထိုင်ရာ နိဂုံးရွာကြီး ရှိ၏။
တု - ကျမ်းပြုဆဲ၌ နေခိုက်ဌာန အာဝါသကား၊
အယျအောင်ဇေယျရာဇိနော - မြန်မာ့ရာဇဝင် ဥဒါန်းတွင်သော အရှင်အောင်ဇေယျ မည်နာမဖြင့် ပါကဋထင်ရှား အလောင်းမင်းတရား၏၊
ဇယဋ္ဌာနံ - ရန်သူခပင်း ငြောင့်တံသင်းကို နှိပ်နင်းပယ်ခြွေ အောင်မြေအရပ်ဖြစ်သော၊
ယံ ပုရံ - ရွှေဘိုဟုခေါ် အကြင်မြို့တော်သည်၊
အတ္ထိ - ရှိ၏၊
တဿ - ထိုရွှေဘိုမြို့၏၊
ပစ္ဆိမဘာဂေ - ခုနစ်မိုင်လောက် လှမ်းထောက်ဝေးကွာ အနောက်မျက်နှာအဖို့၌၊
သတံ - (သန္တာနံ) သဒ္ဓါသီလ စသည်ဂုဏ်ရည် စိုပြည်စုပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏၊ အာဝါသော သာယာအေးမြ ရန်ဘေးပလျက် ရွှင်ပျကြည်စွာ နေထိုင်ရာဖြစ်သော၊
ယော နိဂမော - ဆိပ်ခွန်ရွာဟု သညာထင်ပေါ် ဝေးနီးကျော်၍ မြို့ခေါ်လုနီး အကြင် နိဂုံးရွာကြီးသည်၊
အတ္ထိ - ရှိ၏။
မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာနိဿယ နိဂုံး၌လည်း-
ရွှေဘိုနဂရပစ္ဆိမေ - ရန်ကြီးအောင်နှင့် ကုန်းဘောင်ရွှေဘို မုဆိုးဘိုတဖြာ ရတနာသိင်္ခ ငါးမည်ရသည့် မြို့မှအနောက် ထွန်းတောက်သာယာ ခုနစ်မိုင်ကွာသောအရပ်၌၊
ဆိပ်ခွန်မဟာဂါမေ - ဆိပ်ခွန်ရွာကြီး၌၊
ဝါ - ကာဘိုး ရေတာ မူးမြစ်ညာမှ သွယ်ဖြာလာရောက် တူးမြောင်းပေါက်၍ မြားမြောက်လှစွာ စိမ်းညိုသာသည့် လယ်ယာဥယျာဉ် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သစ်ပင် များစွာ ရိပ်ဝေဖြာ၍ သာယာပေတောင်း သူတော်ကောင်းတို့ စုပေါင်းနေရာ ဆိပ်ခွန်ရွာ ဟု သညာကျော်ဟည်း ရွာမြတ်ကြီး၌၊
ဝါ - လယ်ယာစိုက်ပျိုး ရောင်းဝယ်ရိုးနှင့် ချည်ပိုးသစ်ဆန်း အထည်ရက်လုပ်ငန်းဖြင့် အေးချမ်းစည်သာ ဆိပ်ခွန်ရွာဟု သညာကျော်ဟည်း ရွာမြတ်ကြီး၌။
ဟူ၍ ဆိပ်ခွန်ရွာ၏ ဂုဏ်ရည်ဂုဏ်ပုဒ်ကို ဖော်ထုတ်စပ်ဆိုတော်မူခဲ့လေသည်၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးသည် သာယာစိုပြည် ကျက်သရေရှိသော ရွာကြီး ဖြစ်လေသည်။
ဆိပ်ခွန်သံဝသထော ဧဝံ၊ ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ နေထိုင်ရခြင်းသည် ဤသို့လျှင်။
သမန္တာရာမဏေယျကော၊ အရပ်ရှစ်မျက်နှာ အနီးအဝေးတို့၌ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိ၏။
သမ္ပုဏ္ဏော ဆာယုဒကေဟိ၊ အရိပ်အာဝါသ ရေတို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၏။
နိကေတာရာမဝတ္ထုဟိ၊ အိမ်ယာအဆောက်အအုံ ဥယျာဉ်ခြံမြေတို့ဖြင့် ပြည့်စုံ၏။
ယသ္မိံ ဒေသေ န သမ္မာနော၊ အကြင်အရပ်၌ မြတ်နိုးတနာလဲ မရှိ။
န ပိယော နစ ဗန္ဓဝေါ၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်သူလဲ မရှိ။ ဆွေမျိုးဉာတကာလဲ မရှိ။
နစ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ၊ ကျမ်းဂန်တတ်သူ တဦးတလေမျှလဲ မရှိ။
န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ၊ ထိုအရပ်ကို တနေ့တရက်တောင် မနေရာ။
ယသ္မိံ ဒေသေ - အကြင်အရပ်၌၊
န သမ္မာနော - မြတ်နိုးတနာလဲ မရှိ၊
ဝ ါ - ခင်မင်တွယ်တာမှုလဲမရှိ၊
ဝါ - စိတ်ဝင်စားမှုလဲမရှိ၊
န ပိယော - ချစ်ကျွမ်းဝင်သူလဲ မရှိ၊
နစ ဗန္ဓဝေါ - ဆွေမျိုးဉာတကာလဲမရှိ၊
န စ ဝိဇ္ဇာဂ မောကောစိ - ကျမ်းဂန်တတ်သူ တဦးတလေမျှလဲမရှိ၊
တတ္ထ - ထိုအရပ်ကို၊
ဒိဝသံန ဝသေ - တနေ့တရက်တောင် မနေရာ။
ဟူသည်နှင့်အညီ မြတ်နိုးမှုမရှိတဲ့အရပ်, ချစ်ခင်သူမရှိတဲ့အရပ်, ဆွေမျိုးမရှိတဲ့အရပ်, ပညာတတ် မရှိတဲ့အရပ် မနေအပ်ဟူ၍ ပညာရှိကဝိတို့ မိန့်ဆိုကြသည်၊ ဖော်ပြပါ ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးကား ရွာထဲရောက်မိလျှင် စိတ်ဝင်စားသူချည်းလိုလို ဖြစ်သည်၊ ရွာရောက်သူတိုင်းလိုလို နေချင်စိတ်ပေါက်ကြသည်၊
ရွာသူရွာသားတွေလဲ ဖော်ရွေကြသည်၊ ဧည့်သည် အာဂန္တု ရောက်လာလျှင် သည်ကြွပါ, ဟိုလာပါ, သည်ဟာသုံးဆောင်ပါ, ဟိုဟာစားပါ စသည်ဖြင့် ပျူပျူငှါငှါနှင့် ဖိတ်ခေါ်လေ့ ရှိကြသည်၊ ဆွေမျိုးရင်းချာလို ကြိုဆိုကြကုန်၏၊ ရဟန်းပညာရှိတွေလဲ ပေါ်ထွန်းရာ ဖြစ်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဆိပ်ခွန်ရွာသည် အလွန်လျှင် နေချင်စရာကောင်းသော အရပ်ဒေသ ဖြစ်လေသည်၊ ပတိရူပဒေသမွန်ဖြစ်လေသည်။
သာဓူနံ ပတိရူပေါတိ၊ သူတော်ကောင်းတို့နှင့် လျော်သည်ဟု ဆိုသောကြောင့်။
ဘဗ္ဗော သံဝသိတုံ ဟိ ခေါ၊ နေထိုင်ရန် သင့်လျော်ပေ၏။
သုသံဝသထအင်္ဂေဟိ၊ ကောင်းစွာနေထိုင်အပ်သော အင်္ဂါတို့ဖြင့်။
သမ္ပန္နော သောဘနော ဘဝေ၊ ပြည့်စုံ၏။ လှပတင့်တယ်ပေ၏။
နီတိကျမ်းတတ်ဆရာမြတ်တို့သည်-
ဓနဝါ သုတဝါ ရာဇာ၊ ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝသူလည်းကောင်း။ ဗဟုသုတ ရှိသူလည်းကောင်း။ မင်းစိုးရာဇာလည်းကောင်း။
နဒီ ဝဇ္ဇော ဣမေ ပဉ္စ၊ မြစ်ချောင်းရေကန်လည်းကောင်း။ ဆေးဆရာလည်းကောင်း။ ဤငါးမျိုးတို့သည်။
ယတ္ထ ဒေသေ န ဝိဇ္ဇန္တိ၊ အကြင်အရပ်၌ မရှိကုန်။
န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ၊ ထိုအရပ်၌ တနေ့တရက်မျှ မနေရာ။
ယတ္ထဒေသေ - အကြင်အရပ်၌၊
ဓနဝါ - ဥစ္စာဓနကြွယ်ဝသူလည်းကောင်း၊
သုတဝါ - ဗဟုသုတလောက်ငကုံလုံ ပြည့်စုံသူလည်းကောင်း၊
ရာဇာ - အကြီးအကဲ မင်းစိုးရာဇာ လည်းကောင်း၊
နဒီ - မြစ်ချောင်းရေတွင်း ရေကန် လည်းကောင်း၊
ဝဇ္ဇော - ဆေးဆရာလည်းကောင်း၊
ဣတိ - ဤသို့၊
ဣမေပဉ္စ - ဤ ၅-မျိုးတို့သည်၊
န ဝိဇ္ဇန္တိ - မရှိကုန်၊
တတ္ထဒေသေ - ထိုအရပ်၌၊
ဒိဝသံ - တနေ့တရက်မျှ၊
နဝသေ - မနေရာ၊
ဟူ၍ မနေထိုက်သော အရပ်တို့ကို ညွှန်းဆိုတော်မူကြသည်၊
(၁) ဥစ္စာဓနကြွယ်ဝသူ,
(၂) အကြားအမြင်ဗဟုသုတရှိသူ,
(၃) အကြီးအကဲ မင်းစိုးရာဇာ,
(၄) မြစ်ချောင်း ရေတွင်း ရေကန်,
(၅) ဆေးဆရာသမားတော်, ဒေါက်တာ
ဤ ၅-မျိုးမရှိလျှင် မနေရ ဟူ၏။
ဖော်ပြပါ ဆိပ်ခွန်ရွာကြီးကား ဖော်ပြပါအင်္ဂါ ၅-ပါးလုံး ပြည့်စုံပိုလျှံ၍နေရကား ဧကန္တပတိ ရူပဒေသစစ်မှန်လှပေ၏။
သပ္ပုရိသာနံ ယုတ္တောတိ၊ သူတော်ကောင်းတို့နှင့် သင့်လျော်သည်ဟု ဆိုသောကြောင့်။
ဘဗ္ဗော သံဝသိတုံ ဟိ ခေါ၊ နေထိုင်ရန် သင့်လျော်ပေ၏။
ဆိပ်ခွန်ဂါမောတိ သမ္ပန္နော၊ ဆိပ်ခွန်ရွာသည် ပြည့်စုံ၏။
ပဉ္စဟိ ဂါမင်္ဂေဟိ ပိ၊ ရွာ၏ အင်္ဂါ ၅-ပါးတို့ဖြင့်လည်း ပြည့်စုံပေ၏။
ဆဋ္ဌမပိုင်း
ဦးကံတော်-ဒေါ်အုပ်
▬▬▬▬▬▬▬▬
ဖော်ပြပါ ပတိရူပဂုဏ် ကုံလုံပြည့်စုံသည့် ဆိပ်ခွန်ရွာကြီး၌ ဦးကံတော်သည် နာမည်နှင့်လိုက်လျောညီထွေတကယ့်ကို ကံတော်သူဖြစ်သည်။ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖခင်ဖြစ်လေရာ ကံတော်ပုံကို အထူးဖော်ပြရန်ပင် မလိုတော့ချေ၊ သည်ခေတ် သည်ခါ သည်ထက် ဘယ့်နှယ်လုပ် ကံတော်မလဲ၊ ဒေါ်အုပ်လဲ ထူးမြတ်သော အမျိုးသမီးဖြစ်သည်၊ တကယ်တော့ ဥ-ကို တသတ်ပြီး (ဥတ်) ဒေါ်ဥတ်လို့ ရေးဖို့ကောင်းသည်၊ အမြတ်ဟောဥတ္တမသည် ပါဠိသက် သတ်ပုံအားဖြင့် ဥတ်ဖြစ်လေသည်၊ ဒေါ်ဥတ်ဆိုလျှင် မြန်မာလို ဒေါ်မြတ်ပင် ဖြစ်လေသည်။
ဦးကံတော်ဂဟပတိစ, ဒေါ်ဥတ်(အုပ်) တိ ဃရသာမိနီ၊
ဥဘော တေ ပုဂ္ဂလာဟေသုံ, ဓညာ သုကမ္မကာရိနော။
မပူမပင် မတောင့်မတ နေနိုင်ကြ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်တို့သည် လယ်ဧက ၁၂-ဧကခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်သည့် စားနိုင်သောက်နိုင် မပူမပင် မတောင့်မတ မကြောင့်မကြနေနိုင်သော သူများ ဖြစ်ကုန်ကြ၏၊ ရှေးယခင်ကပင် တယောက်ထွက်၍ အလုပ်လုပ်လျှင် တအိမ်သားလုံး စားလောက်သည်၊ ဦးကံတော်တယောက် အလုပ်လုပ်ရုံနှင့် တအိမ်သားလုံး စားလောက်သည်။
ဦးကံတော်ဂေဟသာမိစ, ဒေါ်အုပ်တိဂေဟသာမိနီ၊
ဃရာဝါသံ သဏ္ဌဟိံသု, နိဒ္ဒုက္ခာ သုခိတာ ဟိ တေ။
သူတို့နှစ်ဦး လွန်ထူးမြတ်ကြ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်ဟူသော သူတို့ ၂ -ဦးသည် လွန်စွာထူးမြတ်သူများ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဦးကံတော်သည် -
(၁) ရတနာ ၃-တန် ကံ, ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း,
(၂) ၅ -ပါး, ၈-ပါးသီလစသော သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း,
(၃) ကာမဂုဏ်နှင့် စပ်သော မြင် ကြား နံ တွေ့ထိမှုတို့ကို စွဲ၍ လောကမင်္ဂလာကို မယုံကြည်ခြင်း,
(၄) ကံတရားကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း,
(၅) ဘုရားမြတ်စွာအဆုံးအမ သာသနာတော်အတွင်း၌သာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ခြင်း
ဟူသော ဥပါသကာဂုဏ် ၅-ပါးနှင့် ကုံလုံလောက်ငသည့် သူတော်စင် သူတော်ကောင်း ဖြစ်သည်။
ဦးကံတော်ဇနသေဋ္ဌော ဟိ, သာဓု သပ္ပုရိသော သုဓီ၊
ဥပါသကသုဂုဏေသု, သံယုတ္တော သုဝိစက္ခဏော။
ဒေါ်အုပ်သည်လည်း သဘောဖြူအူစင်းသည့် မကွေးမကောက် ရှင်းရှင်းနှင့်ဘွင်းဘွင်း ပြောဆိုတတ်သည်၊ ပင်ကိုပကတိ ဖြောင့်မတ်သည်၊ ၅-ပါးသီလကို မကျိုး မပေါက်အောင် စောင့်ရှောက်လေ့ရှိသည့် အမျိုးသမီးကောင်းဖြစ်သည်၊ ဒေါ်အုပ်ကား ထိပ်တန်း သာသနာ့ဝန်ဆောင် သန္ဓေကို လွယ်ပိုက်ထိုက်သည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်လေသည်။
ဒေါ်ဒေါ်အုပ်အင်္ဂနာ စေဝ, ကလျာဏေ သုသံယုတာ၊
ရူပဝတီ သီလဝတီ, ကုလပုတ္တီ ဟိတတ္ထိနီ။
တန်ဆောင်မာသ ခါသမယ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
တန်ဆောင်မာသ ခါသမယခေါ် တန်ဆောင်မုန်းလ ဗြိစ္ဆာရာသီကား ကြတ္တိကာကြယ်မင်း ထွန်းလင်း တောက်ပရာ လဖြစ်၏၊ အဲဒီ တန်ဆောင်မုန်း လရာသီမှာ ခဝဲပန်းတွေ လှပဆန်းတင့် ပွင့်ကုန်၏၊ ခဝဲပန်းရနံ့ သင်းပျံ့ကြိုင်လှိုင်ကုန် ၏၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာ၌ သဒ္ဓါသက်ဝင် ကြည်လင်ကြကုန်သော သူတော်စင်တို့ ကထိန် သင်္ကန်းလှူကပ်ခြင်း, ဆီမီးတန်ဆောင် ညှိထွန်းခြင်း, မသိုးသင်္ကန်း ရက်လုပ် လှူဒါန်းပွဲ စသည်များကိုလည်း ပြုကြ၏၊ သို့ဖြစ်၍ တန်ဆောင်မာသ ခါသမယကား ထူးမြတ်သော လရာသီဖြစ်လေသည်။ အကျော်အမော် ကဝိဓိုရ် ပုဂ္ဂိုလ်တဦး ဖြစ်သော စလေဦးပုညသည် -
မိုးဝသန်ချိန်ဆုံးလို့၊
တန်ဆောင်မုန်းဗြိစ္ဆာ။
ဖဝါးနှစ်စွန်းခါဝယ်၊
ကြတ္တိကာကြယ်မင်း။
ခဝဲပွင့်မာလာငယ်၊
သည်ချိန်ခါမွှေးပျံ့ထုံသင်း။
ဗာတ္တိံသ ညဉ့်နာရီမှာ၊
အဌ်စမ္မီနေ့သွင်း။
မြောက်လေပြေဆော်ညင်းလို့၊
အမင်းမင်းရာဇာ။
ဉတ်ကထိန်ခါသမယကိုလ၊
မဟာဒါန ပြုကြမြဲသာ။
ဆယ့်ရှစ်လုံး ပါဒ်သုညာမှာ၊
သံသရာနောင်အရေးကိုလ။
ထောက်တွေးကြံဆင်ခြင်၊
ကင်းလွတ်ကြောင်းအင်။
မြတ်ပုညကောင်းခွင်မှာ၊
နှစ်အစဉ်ပွဲပေရှင့်လေး။ ။
ဟူသော တေးထပ်ဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလကို သရုပ်ဖော်ခဲ့လေသည်။
ဆယ့်နှစ်ရာသီဘွဲ့ ပါဌ်နိဿကျမ်း၌လည်း-
ကတ္တိကမာသသေဋ္ဌေပိ, သမ္ပမောဒန္တိ မာနုဇာ၊
ကောသိတဘိပုပ္ဖာနိစ, ဝိကသန္တိ ဝါယန္တိ စ။
ကထိနမဟာဒါနမ္ပိ, ဒဒန္တိ သာဓဝေါ ဇနာ။
တဒါ စန္ဒကိရဏောပိ, အတီဝ ပဇ္ဇောတော အဟု။
အဟောသိ ဟိမပါတောစ, ဥတ္တရဝါတော ပဝါယတိ၊
ကတ္တိကဇောတိဆဏောပိ, အဟောသိ တသ္မိံ ဟိ ဝေ။
ဟူသော ၃-ဂါထာဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလကို ပါဠိဂါထာ ဖွဲ့ဆိုထားလေ၏။
သတ္တမပိုင်း
မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ ပဋိသန္ဓေတည်
▬▬▬▬▬▬
ဖော်ပြပါ စာဖွဲ့မကုန် အစုံစုံအဖုံဖုံ ထူးမြတ်သာယာလှသော သက္ကရာဇ် ၁၂၆၅-ခုနှစ် တန်ဆောင်မာသ ခါသမယလောက်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက သာသနာ့ထိပ်တန်းဝန်ဆောင် မဟာစည်ဆရာတော် လောင်းလျာသည် ပညာရှိတို့ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွန်းရာ ငါးမည်ရ ပြည်ရွှေဘိုမြို့နယ် ဆိပ်ခွန်ရွာ ဦးကံတော် ၏ဇနီး ဒေါ်အုပ် ၏ ဝမ်းကြာတိုက်၌ စွဲပိုက်သန္ဓေတည်နေတော်မူခဲ့လေသည်။
ပဋိသန္ဓေတည်နေရာလ ကောင်းမြတ်ခြင်း
ကောင်းမြတ်မည့် လက္ခဏာဆောင်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း ဆရာတော်လောင်းလျာ စွဲလာသန္ဓေ တည်နေရာ လ,ကိုက အလွန်ကောင်းလေရာ တခေတ်တွင် အလွန်ကောင်းမည့် လက္ခဏာ, ထူးခြားမည့် လက္ခဏာဖြစ်လေသည်။
ကတ္တိကမာသသေဋ္ဌေဟိ, သန္ဓိဂ္ဂါဟော သမဘဝိ၊
မာတုကုစ္ဆိမှိ ဧတဿ, ဝိသိဋ္ဌလက္ခဏံ ဘဝိ။
တနည်းဆိုရသော် တန်ဆောင်မုန်းလရာသီသည် အေးစပြုသောလရာသီ ဖြစ်သည်၊ ဖာရင်ဟိုက်ဒီကရီ ၇၀-၇၅ ခန့် ရှိတတ်သည်၊ အေးမြချမ်းကြည်သော နှလုံးတော် ပိုင်ရှင် ကျေးဇူးရှင် ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည်ထေရ်မြတ် လောင်းလျာသည် ကမ္ဘာလောကကြီးကို ဓမ္မရေစင် အအေးဓာတ်ကို တိုက်ကျွေး ဝေငှရန် ဤမည်သောအေးစပြုရာ တန်ဆောင်မုန်း လရာသီလောက်တွင် မိခင် ဝမ်းကြာတိုက်၌ စွဲပိုက်သန္ဓေ တည်နေတော်မူခြင်း ဖြစ်လေသည်။
သန္ဓိဂ္ဂဟဏမာသောပိ, သီတလော သုန္ဒရော ဘဝိ၊
သီတလဓမ္မဒါနဿ, နိမိတ္တံ သုန္ဒရံ ဘဝိ။
ဆရာတော်လောင်းလျာ ကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မွေးမိဆံထုံး ရွှေပန်းကုံးသို့ နှလုံးဝမ်းက သတ်မှတ်ရသည့် သားလှရွှေတောင် မိမျက်တောင်, မောင်ငယ်ရင်သွေး နာဘိသေးလော့ ရှေးရှေးဘဝ သံသာရ၌ မောင့်ဖနှင့်ငါ ရေသွန်းပါ၍ ဟင်္သာမောင်နှံ ငှက်သဏ္ဌာန်သို့ တူစံ လှည့်ရာ စွဲလာ သန္ဓေနေသည်ကစ သားလှချမ်း သာရစိမ့်ငှါဟု ပူဆာစပ်ခါး မစားတို့ရ ထကြွ ဖြည်းဖြည်း ကိုယ်ရေးကိုယ်ထက် ဆယ်ဆတက်၍ သက်ထက်ကြင်နာ မောင့်ကို သာလျှင် ချမ်းသာမြင်ကြောင်း လက်ဆယ်ချောင်းကို ခေါင်းမှာရွက်တင် မျက်နှာ မြင်လည်း ရွှေစင်အလား သားယောက်ျားကို ငါ့အားမြင်လို တောင်းဆုဆို၍ ညကို ရေချမ်း နံနက်ဆွမ်းဖြင့် ဖြန့်မွှမ်းတုလွတ် သုံးလူ့နတ်ကို မိမြတ်ပူဇော်ကုန်၏တည်း။
ဟူသည်နှင့်အညီ ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ်သည် ကိုယ်ဝန်ရှိပြီဟု သိကတည်းက မိမိ၏ ဝမ်းကြာတိုက်အတွင်းမှ ကိုယ်ဝန်သားကောင်းကလေး ချမ်းသာစေရန် ရည်သန်၍ ပူသော အစားအစာ, ခါးစပ်သော အစား အစာတို့ကို မစားမသောက် ပဲ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့လေသည်၊ ထိုင်ရာမှထလျှင်လည်း ဘုရား ဘုရားဟု မြည်တကာ တဖြည်းဖြည်း ထရှာလေ၏၊ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ချမ်းသာဖို့ဒုက္ခထက် ဆယ်ဆမက ဆင်းရဲဒုက္ခကိုခံ၍ ဆရာတော်လောင်းလျာ ကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက် ခဲ့လေသည်၊
မီးရှူးသန့်စင်ဖွားမြင်လို့ ရှိလျှင်လည်း ကိုယ်လက်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း စုံလင်စွာပါရှိပြီး ရှုမငြီးအောင် လှပတဲ့သား ပုတ္တရွှေစင်ကိုသာ ဖွားမြင်ရပါလို၏ဟု အကြိမ်ကြိမ် ဆုတောင်း ပတ္ထနာပြုခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့စသည်ဖြင့် ကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက် လာခဲ့ရသည်မှာ အချိန်အခါ သမယအားဖြင့် ၉-လခန့် ကြာညောင်းခဲ့လေပြီ။
ဂဗ္ဘဿ ရက္ခဏံ ကာသံ, ဇနိကာ ပုတ္တကာမိနီ၊
သတိံသာ ဥပဋ္ဌာပေတွာ, ပုညာ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဟိ ဝါ။
ဒုတိယဝါဆိုလ
▬▬▬▬▬
၁၂၆၆-ခုနှစ်သည် ဝါထပ်နှစ်ဖြစ်၍ လပေါင်း ၁၃-လဖြစ်၍ ရက်ပေါင်း ၃၈၄-ရက်ဖြစ်သည်၊ ဝါထပ်နှစ်၏ ပြက္ခဒိန်တွင် ဝါဆိုလကို နှစ်လထပ်ခြင်းကြောင့် ပထမဝါဆို, ဒုတိယဝါဆိုဟူ၍ ရက်ပေါင်း ၃၀-တိုးလာ ခြင်းကြောင့် ဝါထပ်နှစ်တွင် လပေါင်း ၁၃-လဖြစ်၍ ရက်ပေါင်း ၃၈၄-ရက် ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် “ကရကဋ် ရာသီ” ဝါဆိုလတွင် ပြုဗ္ဗာသန်နှင့် လမင်းတို့ ယှဉ်ပြိုင်ကာမွန်းတည့်၏၊ ဖုသျှနက္ခတ်နှင့် နေမင်းတို့ယှဉ်ပြိုင်ကြ၏။ သို့ဖြစ်၍ စာဆိုတော် ဦးယာက -
ပျံ့မွှေးဝတ်ဆံ ရိုးတံမြရွက် ပုန်းညက်ရွှေလှော် မွှေးပေါင်းဖျော်၍ တောင်တော် မြင့်များ မြင်းမိုရ်ခါးက ပတ္တမြားဗိမာန် ပြုဗ္ဗာသန်နှင့် ယုဂန္ဓိုရ်မှ လှည့်သွားကြသော် နောက်က မကွာ ဗျိုင်းတာရာဝယ် ညီညာခံသ ရောင်ထွန်းပလျက် ဖုသျှနက္ခတ် ဖန်နေနတ်နှင့် လှည့်ပတ်ညီစွာ သွားသောခါတွင် မမြင်ဖဝါး အသုဉ်းညား၍ ပန်းများ လှိုင်ကြူ။
စသည်ဖြင့် ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေသည်။
ဝါဆိုလကား အလွန်ကို ထူးမြတ်သော လဖြစ်သည်။
“သန္ဓေတောထွက် ဓမ္မစက် ဟောမြွက်သံချို လဝါဆို” ဟူသည်နှင့်အညီ ဘုရားရှင် ပဋိသန္ဓေနေရာ လ, ကာမအနှောင် ပယ်ရှောင်ခွာဖျက် တောထွက်ရာလ, ဓမ္မစကြာ ဒေသနာရေအေး အမြိုက်ဆေး တိုက်ကျွေးရာ လလည်း ဖြစ်သည်၊ ၎င်းပြင် ရှေးယခင် အင်းဝခေတ်ဆီလောက်ကစ၍ ယခုတိုင်အောင် ရဟန်းခံပွဲများပြုရာ လကောင်း လမြတ်လည်း ဖြစ်လေသည်။ ဖော်ပြပါ ဝါဆိုလမှာ ပုန်းညက်ပန်း တွေလည်း ပွင့်ကုန်၏၊ နေသူရိယသည်လည်း ဥတ္တရာယဉ်စွန်း၌ တည်လေ၏။
ယင်းသို့ဖြစ်ကြောင်း-
အာသဠော နာမ မာသောပိ, အတီဝ ဝိသိဋ္ဌော ဘဝိ၊
ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မိံ ဟိ မုနိ သုဓီ။
နိက္ခမိပိစ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ၊
ဥပသမ္ပဒကမ္မမ္ပိ, ကရောန္တိ တသ္မိံပိ ဟိ။
ပုန္နာဂဒုမာ ပုပ္ဖန္တိ, ပဝါယန္တိ ဒိသောဒိသံ၊
အာဒိတေ တိဋ္ဌတိ တမှိ, ဥတ္တရယာနကောဋိယံ။
ဟူ၍ ဆယ့်နှစ်ရာသီပါဌ်နိဿယကျမ်း၌ ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
အဋ္ဌမပိုင်း
မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ ဖွားမြင်တော်မူပြီ
▬▬▬▬▬▬▬
ယင်းသို့ ဘုရားရှင် ဓမ္မစကြာတရားဟောတော်မူရာ, ကာမအနှောင်ပယ်ရှောင် ခွာဖျက် တောထွက် ရဟန်းပြုတော်မူရာ, အစဉ်အဆက် ပဉ္စင်းခံပွဲ သဘင်များ ကျင်းပရာ ထူးမြတ်သော ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၃-ရက် သောကြာနေ့ နံနက် စက် ၃-နာရီသာသာ အချိန်တွင် ဓမ္မစကြာတရား ဒေသနာစသည်များကို ဟောတော်မူမည့်, ကာမအနှောင်ပယ်ရှောင်ခွာဖျက် လူ့ဘောင်မှထွက် ရဟန်းပြု တရားကျင့်တော် မူမည့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက မဟာစည်ဆရာတော် လောင်းလျာသည် ဘေးမခရန်မသီ ချမ်းကြည်စွာ မယ်တော်ဝမ်းကြာတိုက်မှ မီးရှူးသန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
လောက၌ ဆိုရိုးစကားရှိသည်၊ ယင်းဆိုရိုးစကားကား “ယောက်ျားဝါဆို မိန်းမပြာသို” ဖြစ်၏၊ ဝါဆိုလဖွား ယောက်ျားသည် ဘုန်းတန်ခိုး ကြီးတတ်သည်၊ ကျော်စောကိတ္တိ ရှိတတ်သည်၊ ပြာသိုလဖွား မိန်းမသည် ကြီးပွားတတ်သည်၊ မိဖုရား, သဌေးကတော် စသည် ဖြစ်တတ်သည်ဟူ၏။
ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် ဝါဆိုလဖွားတည်း။
မဟာစည်ဆရာတော် ဇာတာဖွဲ့တေးထပ်
▬▬▬▬▬▬▬
ဆယ့်နှစ်စုံဒွေဧက်၊
ဝသန်ခေတ်ချိန်ခါ။
ဒုတိယလနွယ်တာ၊
ဆုတ်ပက္ခာကြိမ်ရေ့။
၃-ရက်မြောက်နေ့သောကြာ၊
မေထုန်မှာ လဂ်နှင့်ခြင်္သေ့။
ကြကဋ်စက်ဘုံမှာ၊
ငှက်ဂဠုန်ဆင်ဝှေ့။
ပူးမကွာညီညာမွှေ့ပါလို့၊
သီဟာမွေ့ဟိုင်းမှီ။
စန်းစနေမကာရ၊
ြုဂိဟ်ဇီဝမိဿမှတည်။
လင်းအရုဏ်မလာမီ၊
၃-နာရီသာသာရှိချိန်၌၊
မာတာမိအားတက်ရွှင်ကာ၊
ဖွားလျက်မြင်တာ။
မြတ်သုံးဝ မှူးမျက်ရတနာကို၊
ဦးထက်မှာ ပန်ယင်းနှင့်လေး။
အချိန်ကောင်း ဖွားမြင်ခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာ ဖွားမြင်ချိန်ကား “ပုညဝန္တာနံ ပစ္စုသသမယေ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ”ဟူသည်နှင့်အညီ အလွန်ကို ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာအချိန်ဖြစ်သည်၊ ဘုန်းရှင် ကံရှင် ပညာရှင်တို့ ၏ ယေဘုယျအားဖြင့် မနက်ဘက် အလင်းဘက်သို့ ရှေးရှုချိန်ကာလ ခါသမယတွင် ဖွားမြင်တော်မူရိုး ရှိသည့်အတိုင်း ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတဝက်နှင့် ဘုရားမြတ်စွာသာသနာ တဝက်ကျော်တွင် ထူးချွန်စွာ သာသနာ့ဝန်ကို ဆောင်မည့် မဟာထေရ်မြတ် လောင်းလျာသည်လည်း နံနက်ခင်း အလင်းဘက် တာစူချိန်တွင် မီးရှူးသန့်စင်ဖွားမြင်တော်မူခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ပစ္စူသေ ပုညဝန္တာနံ, ဝုဋ္ဌာနံ ဂဗ္ဘတော ဘဝိ၊
ထေရင်္ကုရော ဟိ ဧသောပိ, ပုညဝါ သီလဝါ သုဓီ။
ကောင်းမြတ်သောနိမိတ်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
အတွေ့အကြုံရှိ စာပေပညာရှင်တို့သည် နံနက်ခင်း လင်းအားကြီးဘက် ဖွားမြင်သော ရူပနိကာယ်, သဒ္ဒနိကာယ်နှင့် ပြည့်စုံသည့် အမျိုးသား ယောက်ျားကို မြင်တွေ့ရလျှင် ဤပုဂ္ဂိုလ် ထူးချွန်မည်၊ ထိပ်တန်း ရောက်မည် စသည်ဖြင့် ပိုင်ပိုင်မိမိ သိကြကုန်၏၊ ယခု မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် မနက်ခင်း ဖွားမြင်တော်မူခြင်း သည်လည်း ကောင်းမြတ်သော မင်္ဂလာနိမိတ်ပင် ဖြစ်လေတော့သည်။
ဝိဇာယနသမယောပိ, အတီဝသုန္ဒရော ဘဝိ၊
သုန္ဒရေ ဝိဇာယနံ ဟိ, သုန္ဒရနိမိတ္တံ ဘဝေ။
ဘုရားအလောင်း တောထွက်ချိန်ထက် အနည်းငယ်နောက်ကျ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
စင်စစ်ဧကန် အမှန်အားဖြင့်သော်ကား မဟာစည်ဆရာတော် လောင်းလျာ မီးရှူး သန့်စင် ဖွားမြင်တော်မူချိန်ကား အလောင်းတော်သိဒ္ဓတ် တောထွက်ချိန်ထက် အတန်ငယ်နောက်ကျသော အချိန်အခါ ဖြစ်လေသည်၊ အလောင်းတော်သိဒ္ဓတ္ထသို့ အတုလိုက်ကာ ကာမအနှောင် ပယ်ရှောင်ခွာဖျက် ထွက်မြောက်ကာ ရဟန်းပြုကာ သဗ္ဗညုမြတ်စွာ သာသနာကို ကြည်သာ ရွှင်လန်း ကျင့်ဖြည့်စွမ်းမည်ကိုလည်း ဖွားမြင်စက ပြောနေသည်ဟု ဆိုနိုင်လေသည်။
နိက္ခမနာ သိဒ္ဓတ္ထဿ, ပစ္ဆာ ဟိ သုဝိဇာယိ သော၊
သိဒ္ဓတ္ထသာသနဿေဝ, ဝုဒ္ဓိကရဏကာရဏံ။
မိဘနှစ်ဦး ကြည်နူးဝမ်းမြောက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ မွေးသဖခင်, မွေးသမိခင်များ ဖြစ်ကြသော ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်တို့သည် ရုပ်ရည်ရူပကာယ လှပချောပြေ ကျက်သရေရှိလှသည့် သား ယောက်ျားလေး ဖွားမြင်ပေါ်ပေါက် ရရှိလာရခြင်းအတွက် အလွန်ကို ဝမ်းမြောက် ကြကုန်၏၊ ငါတို့တတွေ ကံဇာတာကောင်းကြသဖြင့် သားလှလူချောကလေး၏ ပိုင်ရှင်ဖြစ်ကြရသည်ဟု သဘောပိုက်ကြကာ ဝမ်းသာရွှင်အိ ပီတိတွေ မှိုလို ပေါက်နေ ကြကုန်၏၊ ပုံစံပြောရလျှင် လောင်းသိဒ္ဓတ် ဖွားမြင်ကြောင်း သတင်းကောင်း ကြားရသည့် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးကဲ့သို့တည်း။
မာတာပိတရော မောဒန္တိ, ဇာတေ ထေရင်္ကုရေ ဝရေ၊
သိဒ္ဓတ္ထံ လုမ္ဗိနိဇာတံ, ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော ဝိယ။
ဆရာတော်လောင်းလျာဖွားမြင် လောကကြီး များစွာအကျိုးရှိ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာ ဖွားမြင်ရာ ၁၂၆၆-ခုနှစ်က ရွှေဘိုတခရိုင်လုံး မိုးကောင်းသည်၊ ရွာသင့်ရာ အချိန်အခါ မိုးမှန်မှန်ရွာသဖြင့် ဆိပ်ခွန်ရွာ တရွာလုံး, ရွှေဘိုတခရိုင်လုံးလိုလို ဆန်စပါးတွေ များစွာရကြသည်၊ ရွှေဘိုခရိုင် ၏ အခြားသီးနှံ များ ဖြစ်သော နှမ်း, မြေပဲ, ဝါ, ပြောင်း, ပြောင်းဖူး, ပဲမျိုးစုံတို့လည်း များစွာရကြကုန်၏၊ ဆရာတော် လောင်းလျာ၏ ဖွားမြင်ခြင်းကား လူအများ များစွာအကျိုး ရှိလေသည်၊ ကြီးလျှင်ကား ကမ္ဘာအဝှန်းနှင့်ချီပြီး အကျိုးရှိမည့် ပုံပေတည်း၊ ဤကဲ့သို့ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကား တခါတလေသာ ပေါ်ထွန်းတတ်လေသည်။
ထေရင်္ကုရဿ ဥပ္ပါဒေါ, လောကဿ သတ္ထကော ဘဝေ၊
ကာလေနကာလံ ဧဒိသော, ပုဂ္ဂလော ဟိ သမုဗ္ဘဝီ။
ဆိပ်ခွန်ရွာတရွာလုံးလိုလို အမျိုးသမီးတွေ လာရောက်ကြည့်ရှုကြ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဦးကံတော်ရဲ့ဇနီး ဒေါ်အုပ်မှာ သားယောက်ျား လူချောလူလှကလေး မျက်နှာ မြင်သည်ဆိုတဲ့ သတင်းဟာ ဆိပ်ခွန်ရွာ တရွာလုံး နှံ့သွားသည်၊ ထိုအခါ အမျိုးသမီးတွေ အလျှိုအလျှို တစုဝင်တစုထွက်, တယောက်ဝင် တယောက်ထွက် လာရောက်၍ ကြည့်ရှုမေးမြန်းကြကုန်၏၊ မင်္ဂလာစကားပြောကြသည်၊
တချို့ အမျိုးသမီးတွေက မအုပ်တို့များ တော်ရန်ကော သားယောက်ျားကလေး သူတို့ မွေးမွေးတတ်လွန်း, တို့များ တခါလာလည်း မိန်းကလေး, တခါလာလည်း မိန်းကလေးပဲ, ပြီးတော့ သတို့သားကလေးက ချောလိုက်တာ, အသားအရေကလဲ ဝါဝါဝင်းလို့, မျက်လုံးကလေးကလဲ ဝင်းလို့လှလိုက်တာ, ခုံးမျက်စက ၃-ရက်လလိုပဲ, နဖူးကလဲ ဆင်ဦးကင်း ခြောက်ပြစ်ကင်း, သူတို့များ တော်ရန်ကော, အိမ်ရောက်မှ အိမ်ကလူ တဆင့်ပြောရဦးမှာပဲ စသည်ဖြင့် ချီးမွမ်းကြသည်။ ဒေါ်အုပ်အား ခနဲ့ကြသည်။
ဆိပ်ခွန်ဂါမေ ဝသန္တိယော, နာရိယော သမလင်္ကတာ၊
အာဂန္တွာန ထောမေသုံ, သုဘံ ထေရင်္ကုရံ ဝရံ။
နဝမပိုင်း
ဆရာတော်ငယ်နာမည် မောင်သွင်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဦးကံတော်-ဒေါ်အုပ်မှာ ဆရာတော်အထက်က “မောင်တင်” ဟု သားတယောက် ပေါ်ပေါက်ဖြစ်ထွန်းပြီးသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ နာမည်ကို မောင်သွင် ဟူ၍ အမည်နာမ မှည့်ခေါ်ကြကုန်၏၊ သောကြာသား ဖြစ်၍ နေ့နံလည်း သင့်သည်။
မောင်သွင် ဣတိ သုကန္တမ္ပိ, ကိတ္တေသုံ အဘိဓာနကံ၊
ဘာဝမ္ပိ တေစ သန္ဓာယ, မာတာပိတာဒိဉာတယော။
ဦးကံတော် ဒေါ်အုပ်တို့မှာ သားသမီး ၇-ယောက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဦးကံတော်-ဒေါ်အုပ်တို့မှာ သားသမီး ၇-ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ -
၁။ ဦးတင်၊
၂။ ဦးသွင်၊ (ဆရာတော်လောင်းလျာ)
၃။ ဒေါ်ခင်၊
၄။ ဦးမှင်၊
၅။ ဦးဘရင်၊
၆။ ဒေါ်သင်၊
၇။ ဒေါ်စပ်
အားဖြင့် ၇-ယောက်ဖြစ်လေသည်။
ယင်း ၇-ယောက်အနက် ဦးတင်မှာ အသက် ၂၈-နှစ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်၊ ဒေါ်ခင်မှာ ၁၆ -နှစ် အရွယ်လောက်က ဆုံးခဲ့သည်၊ ဦးမှင်, ဦးဘရင်, ဒေါ်သင်တို့မှာ အသက် ၂၀-ကျော်တွင် ကွယ်လွန်ကြသည်၊ အငယ်ဆုံး ဒေါ်စပ်မှာ ၁၃၃၃-ခုနှစ် အသက် ၅၀-ခန့်တွင် အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်။
ငှက်တွေ ရေသောက်ကန် ဆုံမိသည်နှင့်တူ
▬▬▬▬▬▬▬
တကယ်တော့ ဆွေရယ်မျိုးရယ် လင်ရယ် မယားရယ် မွေးချင်းသားချင်းရယ် ဆရာတပည့်ရယ် စသည်ဖြင့် ပေါင်းဆုံရတာဟာ ညနေချမ်း ရေကန်မှာ ရေသောက်ယင်း ဆုံမိကြသော ငှက်တွေနှင့်တူလှချေ၏၊ ငှက်တွေ သောက်ရေကန်မှာ ရေသောက်တုန်း ခဏဆုံမိသည်၊ ရေသောက်လို့ဝတော့ ကိုယ့်ဆိုင်ရာ ပျံသွားကြတော့ ကွဲကွာတော့တာပဲ၊ ခဏကလေး ပေါင်းဆုံမိကြတယ်၊ ဘာကြာလို့လဲ။
ဝိဟင်္ဂါနံ ယထာ သာယံ, ရဟဒမှိ သမာဂမော၊
ဧဝံဟိ လောကေ သတ္တာနံ, မုဟုတ္တံဝ သမာဂမော။
သံဝေဂယူစရာ
▬▬▬▬▬
လောကကြီး သံဝေဂယူစရာ ကောင်းလှသည်။
အတ္ထာ ဂေဟေ နိဝတ္တန္တေ, သုသာနေ မိတ္တဗန္ဓဝါ၊
သုကတံ ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ, ဂစ္ဆန္တံ အနုဂစ္ဆတိ။
အတ္ထာ - ရတနာ ရွှေ ငွေ အထွေထွေသော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့သည်၊
ဂေဟေ-ဂေဟေဧဝ - နေမြဲနေရာ အိမ်ဂေဟာ၌သာလျှင်၊
နိဝတ္တန္တေ - သေသူနောက်သို့ မရောက်ပါလစ် ကျန်ရစ်လေကုန်၏၊
မိတ္တဗန္ဓဝါ - မိဘနှစ်ပါး သားနှင့်သမီး ဇနီး မိတ်ဆွေ ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့သည်၊
သုသာနေ-သုသာနေဧဝ - သုသာန်သင်္ချိုင်း မြေလုတ်တိုင်းမှ၊
ဂေဟံ - အိမ်သို့၊
နိဝတ္တန္တေ - ပြန်သွားကြလေကုန်၏၊
သုကတံ - ကောင်းစွာပြုအပ်သော၊
ကမ္မံ - ကုသိုလ်သုစရိုက် ကံသည်လည်းကောင်း၊
ဒုက္ကဋံ - ယုတ်မာညစ်ကျူ မကောင်းပြုအပ်သော၊
ကမ္မံ - အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကံသည် လည်းကောင်း၊
ဂစ္ဆန္တံ - အတည်မကျ ဘဝတပါးသို့ ပြောင်းသွားရသောသူသို့၊
အနုဂစ္ဆတိ - အရိပ်ပမာ မကွာစဉ်စိုက် လိုက်လေ၏။
ဟူသော ဒေသနာအတိုင်းပဲ ရွှေငွေတိုက်တာ အိမ်ဂေဟာနှင့် လယ်ယာမိုးမြေ ဆန်ရေစပါး စသည်တို့ တစိုးတစိမှ သေသူနောက် လိုက်ပါသည် မဟုတ်ချေ၊ ချစ်လှပါတယ်ဆိုတဲ့ ဆွေမျိုးသားချင်း စသည်တို့ ဆိုတာလည်း သုသာန်ကနေ ကိုယ့်အိမ်ကို ပြန်သွားကြတာပဲ၊ တကယ်တော့ မိမိပြုဖန် မိမိကံသာလျှင် ကိုယ့်နောက်က အရိပ်ပမာလိုက်လေ၏။
သံဝေဂယူစရာ လင်္ကာ
▬▬▬▬▬▬▬▬
ရွှေငွေရတနာ ဥစ္စာမြားမြောင်
သုံးဆောင်ဖွယ်ရာ ဖြာဖြာစည်းစိမ်
အိမ်မှာနေရစ် စင်စစ်တံတွာ ဓမ္မတာတည်း၊
ကြင်နာလှစွာ လွန်စွာချစ်ငြား
သမီးသားနှင့် ဇနီးချစ်ခင်
အကြင်လင်လည်း မှန်ပင်မုချ၊
နောက်ကမပါ ဧကန်သာတည်း၊
ဖန်ခါဆည်းစု မိမိပြုသည့်
ကောင်းမှု မကောင်းမှု
အလုပ်စုသာ နောက်ကပါသည်
ကံသာ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာတည်း။
မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ် ဆရာတော်လောင်းလျာအား လွန်စွာစောင့်ရှောက်
ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ်သည် နို့ရည်မသန့်မစင် ဖြစ်မည်စိုး၍ အညှီအနံ့ အပုပ်အစပ် အစားအစာများကို မစားမသောက် ရှောင်ကြဉ်၏၊ ဆရာတော်လောင်းလျာ သူငယ်မောင်သွင်အား မှက်ခရုရောဂါ သူငယ် နာအမျိုးမျိုး ဖြစ်မည်စိုး၍ ဘုရားစင်ရှေ့မှောက်ဝယ် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ တောင်းဆုချွေခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော်လောင်းလျာသူငယ်အတွက် ပြုစုစောင့်ရှောက် ချုပ်တည်းရသော ဒုက္ခ အပူကို သီတဂူ စန်းအသွင် စန္ဒကူးနှင်းခဲအသွင် ထင်မှတ်ခဲ့လေသည်။
ထေရင်္ကုရက္ခဏေဟိ၊ ဒုက္ခံ နာနာပ္ပကာရကံ
သုခန္တိ ဇနနီမညိ၊ စန္ဒစန္ဒနသာဒိသံ။
၎င်းပြင် မှက် ခြင် အမျိုးမျိုး, သန်းကြမ်းပိုးမှစ၍ မထိုး မကိုက်ရလေအောင် ခြင်ထောင်နှင့်ပိတ်ပါး အဖုံဖုံအုပ်လွှားလျက် အစားမဖြောင့် အနေအချိုးမကျအောင် တခဏမျှ မဖြစ်ရလေအောင် အလစ်မပေးပဲ ချစ်ခင်ခြင်း တည်းဟူသော ပီတိ ဓာတ်ဖြင့် မပြတ်စောင့်ရှောက်ခဲ့လေသည်။
ဍံသာဒိပါဏဇာတေဟိ, ရက္ခဏာ ဝါယမံ ကရိ၊
ဇနနီ ပုတ္တကန္တာတိ, ဇာဂရာ သဗ္ဗဒါ ဟိ သာ။
တဖြည်းဖြည်းကြီးပြင်းလာရာ ၆-နှစ်သားအရွယ်ရောက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဖခင်ကြီးဦးကံတော်, မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ်နှင့် ဆွေမျိုးဉာတိတို့သည် ထူးခြားစွာ ပေါ်ပေါက်ရရှိလာသည့် သာသနာ့ အညွှန့်အဖူး ပုဂ္ဂိုလ်ထူးလောင်းလျာကို ဥယျာဉ် ပျိုးသလို မညှိုးမခေါင် ကြီးပြင်းအောင် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ အစွမ်းကုန်ပြုစု စောင့်ရှောက် ကြလေရာ ၆-နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်လာခဲ့လေပြီ။
သုခံ သော ပရိဟာရိတော, ဉာတိမဇ္ဈေ သုခေဓိတော၊
ကမေန ဝုဒ္ဓိမနွာယ, ဇာတိယာဝ ဆဗ္ဗဿိကော။
ဒသမပိုင်း
ပျဉ်းမနားကျောင်း
ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆိပ်ခွန်ရွာ ပျဉ်းမနားကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စသည် -
မကောင်းမြစ်တာ ကောင်းရာကိုလှစ်
အသစ်ဟောကျူး နာဖူးထပ်မံ
နတ်ထံတင်ရာ မေတ္တာလည်းပြု
ရဟန်းမှု ခြောက်ခုလွန်သေချာ။
ဟူသည်နှင့်အညီ ရပ်ရွာဒကာ, ဒကာမ, တပည့်တပန်းတို့အပေါ် မကောင်းမှု မပြုလုပ်မိအောင် တားမြစ်ခြင်း အစရှိသော ဒကာ, ဒကာမ, တပည့်တို့အပေါ် ကျင့်ဝတ်တရား ၆-ပါးနှင့်အညီ ကျင့်ကာ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် အရာတည်ရှိသည့် သာသနာ့ဝန်ဆောင်ကောင်း တစ်ပါးဖြစ်လေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဦးကံတော်, ဒေါ်အုပ် တို့သည် ပျဉ်းမနားကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စမထေရ်ကို ရိုသေလေးမြတ် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်ကြကုန်၏။
ဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စော ထေရော, ထိရေသု သဏ္ဌိတော သုဓိ၊
အာဝါသိကော သ ဟုတွာန, ဘာရဝါဟီ ဝိသာရဒေါ။
အရှင်အာဒိစ္စထံ ပညာသင်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မျက်လုံးပမာ သားသည်းချာတို့
ကောင်းပါစေလို့ ပညာကိုလည်း
နုပျိုငယ်က သင်ချေမှတည့်
ထိုမှရွယ်ရောက် တံခွန်ဆောက်သို့
တယောက် ထင်ပေါ် နှံ့သိကျော်လိမ့်။
ဟူသည်နှင့်အညီ ဦးကံတော်, ဒေါ်အုပ်ဟူသော မိဘ ၂-ဦးတို့သည် ရုပ်ရည် ရူပကာယနှင့် ထူးထူးခြားခြား ပေါ်ပေါက်လာသော သားကလေးမောင်သွင် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်က စတင်ပညာသင်ကြား၍ ကြီးပြင်းလေလျှင် တံခွန်ဆောက် ပါရဂူပေါက် ပညာတတ်မြောက်စေလိုကြသဖြင့် ဆရာတော်လောင်းလျာ မောင်သွင် ၆-နှစ်သားအရွယ်တွင် မိမိတို့နေရာ ဆိပ်ခွန်ရွာ ပျဉ်းမနားကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေကြကုန် ၏၊ ဆရာတော်လောင်းလျာ မောင်သွင်သည် ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထံမှာပင် သူငယ်တို့ တတ်သင့် တတ်ထိုက်သော အရေးအဖတ် စသည်များကို သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။
ဆဗ္ဗဿတောဝ ပဋ္ဌာယ, အာဒိစ္စထေရသန္တိကေ၊
သိက္ခိတဗ္ဗေ သုသိက္ခိတွာ, ဒက္ခော ဝိသာရဒေါ အဟု။
သက်တော်တဆယ့်နှစ်နှစ် အရွယ်ရောက်ခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬
ယင်းသို့ဖြင့် ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထံ ကျောင်းသားဝတ်ဖြင့် ပညာသင်ကြားယင်း နေ့, ရက်, လ, နှစ်တွေ ကုန်လွန်၍ လာခဲ့လေရာ ဆရာတော်လောင်းလျာ မောင်သွင်သည် သက်တော် ၁၂-နှစ် အရွယ်တော် ခေတ်သို့ ရောက်ခဲ့လေပြီ၊ ရုပ်ဓာတ်ကြီးမားလာသလို နာမ်ဓာတ်ခေါ် အသိပညာသည်လည်း မြင့်မားရင့်သန်၍ လာလေ၏။
ဒွါဒသဝဿုဒ္ဒေသိကော, ထေရင်္ကုရော သုဇာတိမာ၊
ဗျတ္တတံ ယထာရဟံ သော ဟိ, ပတ္တော ဝီရိယဝါ သုဓီ။
ဧကာဒသမပိုင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာ သာမဏေဝတ်ပြီ
▬▬▬▬▬▬▬
ယင်းသို့ ရုပ်ရည်ရူပကာယ လှပတင့်တယ် ၁၂-နှစ်သားအရွယ်တွင် မိဘ ၂-ဦး တို့သည် -
တာဒိသောပိ မဟာစာဂီ, ဒါယာဒေါ သာသနဿ န၊
ပစ္စယဒါယကော တွေဝ, ဝုစ္စတေ မနုဇာဓိပ။
မနုဇာဓိပ - တိုင်းသားပြည်သူ လူများသနင်း သီရိဓမ္မာသောကမင်း ဧကရာဇ်၊
တာဒိသောပိ - ကုဋေကုဋာ များမြောက်လှစွာသော ငွေအသပြာ တန်ဖိုးရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ပေးကမ်းစွန့်လှူသူ ၏ အဖြစ်ဟူသော ရှုအပ်သော သဘောရှိသည်လည်းဖြစ်သော၊
မဟာစာဂီ - များမြောက်လှစွာ လေးဖြာသောပစ္စည်းကို စွန့်လှူခြင်း ရှိသော သင်မင်းကြီးကို၊
သာသနဿ - ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော် ၏၊
ဒါယာဒေါ - ဘုရားမြတ်စွာသာသနာတော်က ပေးအပ်သော အမွေကို ခံယူသူဟူ၍၊
န ဝုစ္စတေ - မဆိုအပ် မဆိုပိုင် မဆိုနိုင်သေးသည်သာ၊
ပစ္စယဒါယကော တွေဝ - ပစ္စယဒါယကာ ဟူ၍သာလျှင်၊
ဝါ - လေးဖြာသော ပစ္စည်းဖြင့် ဘုန်းမီးနေလ တောက်ပထိန်ညီး ဘုရားရှင် သာသနာတော်မြတ်ကြီးကို ထောက်ပံ့ချီးမြှင့် လှူဒါန်းသူဟူ၍သာလျှင်၊
ဝုစ္စတေ - ခေါ်ဆိုပညတ် သမုတ်အပ်ပေသည်။
ယော တု ပုတ္တံ ဓီတရံဝါ, ပဗ္ဗဇ္ဇာပေတိ သာသနေ၊
သော သာသနဿ ဒါယာဒေါ, ပစ္စယဒါယကော အပိ။
မနုဇာဓိပ - တိုင်းသားပြည်သူ လူများသနင်း သီရိဓမ္မာသောကမင်း ဧကရာဇ်၊
ယော - အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊
ပုတ္တံဝါ - ရင်ကမွေးဖွား မိမိသားရင်းကို လည်းကောင်း၊
ဓီတရံဝါ - ချစ်၍မငြီး သမီးရင်းကိုသော် လည်းကောင်း၊
ပဗ္ဗဇ္ဇာပေတိ - ရှင်ရဟန်း ပြုစေ၏၊
သော - ထိုချစ်၍မငြီး မိမိသားရင်း သမီးရင်းကို ရှင်ရဟန်း ပြုစေသောသူ သည်သာလျှင်၊
သာသနဿ - ကြုံခဲလှစွာ ဘုရားရှင်သာသနာတော်မြတ်ကြီး၏၊
ဒါယာဒေါ (အပိ) - အမွေခံထိုက်သူမည်သည်လည်းကောင်း၊
ပစ္စယဒါယကောအပိ - ပစ္စည်းလေးဖြာဖြင့် ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာကို ထောက်ပံ့ လှူဒါန်းသူ မည်သည်လည်းကောင်း၊
ဟောတိ - မုချစင်စစ်ဖြစ်ပေ၏။
ဟူ၍ တတိယသင်္ဂါယနာ သံဃနာယက အရှင်ေ မာဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမဟာထေရ်က ဒီပစက္ကဝတ္တိ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးအား ဟောပြသည့် ဒေသနာတော်ကို နှလုံးသွင်းသဘောပေါက်ကြကာ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ့အမွေကို ရလိုလှသည့်ပြင် ပစ္စယဒါယကာများလည်း ဖြစ်လိုလှသဖြင့် ဆရာတော်လောင်းလျာ ၁၂-နှစ်သား အရွယ်တွင် ၂-ဘက်ဆွေမျိုး စုံညီစွာဖြင့် ရဟန်းသံဃာတော် တို့အားလည်း တတ်စွမ်းသမျှ ဒါတဗ္ဗဝတ္ထု အခန်းခန်းကို လှူဒါန်းကြပြီး သာမဏေတို့၏ ပရိက္ခရာ စုံလင်စွာဖြင့် ဘုရားမြတ်စွာသာသနာတွင်းသို့ သွတ်သွင်း ချီးမြှင့်ကြကုန်၏။
ဦးကံတော် ဂဟပတိစ, ဒေါ်ဒေါ်အုပ် ဃရသာမိနီ၊
သာသနေ ဘူရိပညဿ, ဥဘော ပဝေသိသုံ တဒါ။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထေရ်
▬▬▬▬▬▬▬
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ငယ်ရွယ်စဉ် ရှင်သောမဏေ ဝတ်ရာအခါက ‘ဥပဇ္ဈာယ်ကား အဘယ်အမည် ဘွဲ့ထူး ချီးသနည်း’ ဟု မေးခဲ့သော် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ငယ်စဉ် သာမဏေဝတ်စဉ် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ကား အရှင်အာဒိစ္စ မည်သည်ဟု ဖြေရာ၏၊ ဦးကံတော်, ဒေါ်အုပ်တို့သည် ငယ်ဆရာရင်း ဖြစ်သော အရှင်အာဒိစ္စကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေ ဝတ်စေကြကုန်၏။
ဥပဇ္ဈာယံ ကရိတွာန, အာဒိစ္စံ အာဂမာဓရံ၊
အလတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇံ သော ဟိ, အာဒိစ္စဗန္ဓုသာသနေ။
ဘွဲ့တော်နာမ ရှင်သောဘန
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာကား ရုပ်ရည်ရူပကာယလည်း တင့်တယ်လှပ အချိုး ကျသည်၊ အရပ်မြင့်သည်၊ အသံလည်း သာယာသည်၊ ဘဝများစွာအဆင်းလှ အသံသာကြောင်း ကောင်းမှုတွေများစွာ ပြုခဲ့သည့် “ကတပုည” ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်လေသည်။ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်မှာလည်း ပရိယတ်, ပဋိပတ်ဂုဏ်တို့ဖြင့် တင့်တယ်မည့် ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်လေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင် အာဒိစ္စထေရ်က ဆရာတော်လောင်းလျာ ၏ ဘွဲ့မည်နာမကို ရှင်သောဘနဟု မှည့်ခေါ် ဘွဲ့ပေးတော်မူသည်။
ပဋိစ္စကာရဏဒွယံ, ဥပဇ္ဈယော မဟာယတိ၊
သောဘနော ဣတိ အနွတ္ထ-သမညံ အဂ္ဂဟီ သုဓီ။
ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့
▬▬▬▬▬▬▬
ခုဒ္ဒကနိကာယ်အပါအဝင် ဇာတ်တော်ပေါင်း ၅၄၇ အနက် မဟာနိပါတ်လာ တေမိဇာတ်, ဇနကဇာတ်, သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်, နေမိဇာတ်, မဟောသဓဇာတ်, ဘူရိဒတ်ဇာတ်, စန္ဒကုမာရဇာတ်, နာရဒဇာတ်, ဝိဓူရဇာတ် , ဝေဿန္တရာဇာတ်တို့မှာ ဘုရားရှင်၏ အလောင်းတော်ဘဝ သဗ္ဗညုတရွှေဉာဏ်တော် ရတော်မူရန် ရည်ရော်တော်မူ၍ ရင်သပ်ရှုမောအံ့ဩလောက်အောင် ပါရမီဖြည့်တော်မူပုံတွေကို ဟောကြားထား၏။
ယင်းဇာတ်တော်ကြီး ဆယ်ဘွဲ့ကို အဋ္ဌကထာ အဖွင့်ကိုပါယူ၍ မင်းဘူး ဦးဩဘာသ, အရှင်ပညာတိက္ခ, အရှင်နန္ဒမေဓာတို့ မြန်မာပြန်ဆို ရေးသားတော်မူခဲ့ကြသည်၊ မင်းဘူးဦးဩဘာသသည် တေမိဇာတ်, ဇနကဇာတ်, နေမိဇာတ်, မဟောသဓဇာတ်, စန္ဒကုမာရဇာတ်, နာရဒဇာတ်, ဝိဓူရဇာတ်, ဝေဿန္တရာဇာတ်တို့ကို ပြန်ဆို ရေးသားတော်မူခဲ့သည်၊
အရှင်ပညာတိက္ခသည် သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်ကို ပြန်ဆိုတော်မူခဲ့၍ အရှင်နန္ဒမေဓာ သည် ဘူရိဒတ်ဇာတ်ကို ပြန်ဆိုရေးသားတော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်း ဇာတ်ကြီး ဆယ်ဘွဲ့ကို အတိုကောက်အားဖြင့် “တေ, ဇ, သု, နေ, မ, ဘူ, စံ, နာ, ဝိ, ဝေ”ဟူ၍ ခေါ်စမှတ် ပြုကြကုန်၏၊
ယင်း ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကို သင်ကြားလေ့လာလျှင် ဗဟုသုတလည်း အလွန် ကြွယ်ဝခြင်း, ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာကိုလည်း ကျနစွာ ကြည်ညိုသက်ဝင်ခြင်း, မြန်မာစာအရေးအသား ကျွမ်းကျင်ခြင်း စသော အတိုင်းအဆမရှိသော အကျိုးများကို မုချပုံသေ ရနိုင်လေသည်။
ဇာတကဒသကံ နာမ, အတီဝ ရာမဏီယျကံ၊
ပရိစယေန ဧတဿ, ဗဟုဿုတော ဝိသာရဒေါ။
သင်ကြားလေ့ရှိခဲ့ခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬
ရှေးယခင်က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ယင်းဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကို သင်ကြား ပေးလေ့ရှိရာ ထူးချွန်သည့် ပညာရှင်များစွာတို့ ပေါ်ထွန်းခဲ့ကုန်၏၊ ယင်း ဇာတ်တော်ကြီးများမှာ စာအုပ်အဖြစ် စီစဉ်လိုက်သောအခါ တတွဲ တတွဲလျှင် စာမျက်နှာ ၆၀ဝ, ၇၀ဝ-စသည်ရှိ၏၊ သာမန် ဇွဲဝီရိယဖြင့် ကုန်စင်အောင် မသင်နိုင်ကြချေ။
ဇာတကပဉ္ဇကံ နာမ, ဝိတ္ထိဏ္ဏံ သာရပူရိတံ၊
ဘိက္ခုနံ ဝိဇ္ဇာလယေပိ, ပုဗ္ဗေ ပရိစယံ ကရုံ။
ရှင်သောဘန ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ သင်ယူတော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စသည် အရှည်မြင်မြော် ဒီဃဒဿီဆရာတော် ဖြစ်လေသည်၊ မိမိ၏တပည့် ရှင်သောဘနကို မြန်မာစာပေ အရေးအသား အစီအကုံး ၌လည်း ထိပ်တန်းရောက်စေလိုသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဖော်ပြပါ “တေ, ဇ, သု, နေ, မ, ဘူ, စံ, နာ, ဝိ, ဝေ”ဟူသော ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကို အပြီးတိုင် သင်ယူစေတော် မူခဲ့လေသည်။
ဇာတကပဉ္စကံ သော ဟိ, သောဘနော သောဘနေ ရတော၊
ဥဂ္ဂဟေတွာ ဇာတကေသု, ဆေကော ဝိသာရဒေါ အဟု။
စာပေဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေခဲ့
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သာမဏေ ရှင်သောဘနသည် -
ကာဗျသတ္ထဝိနောဒေန, ကာလော ဂစ္ဆတိ ဓီမတံ၊
ဗျသနေန စ မူဠှာနံ, နိဒ္ဒါယ ကလဟေန ဝါ။
ဟူသော ဂါထာဝယ် ရှေ့ ၂-ပါဒလာ နီတိနှင့်အညီ ကျင့်ကြံတော်မူသည်၊ ထာဝစဉ် စာပေဖြင့်သာ အချိန်ကုန်လွန် စေတော်မူသည်၊ သို့ဖြစ်ရကား ရှင်သောဘနအဖို့ အလဟဿ အချိန်ဟူ၍ မရှိချေ၊ အချိန်ရှိတိုင်း အလုပ်ဖြစ်လေသည်။
ဝယသာ တရုဏေယေဝ, ဥဿာဟဝါ သုဓီတိမာ၊
သတ္ထာနံ ဝါစနေနေဝ, ကာလံ ခေပေတိ ဗုဒ္ဓိမာ။
ဝိနည်းပါဠိတော် ၅-ကျမ်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဝိနည်း ၅-ကျမ်းသည် ရဟန်းသံဃာတော်များအတွက် ဘုရားဇိနော် ပညတ် ထုတ်ပြန်တော်မူအပ်သော သိက္ခာပုဒ် ဥပဒေတော် အမျိုးမျိုးတို့၏ တည်ရာ ကျမ်းကြီးများဖြစ်သည်၊ ယင်းဝိနည်း ၅-ကျမ်းမှာ ပါရာဇိကပါဠိ, ပါစိတ္တိယ ပါဠိ, မဟာဝဂ္ဂပါဠိ, စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ, ပရိဝါရပါဠိ အားဖြင့် ၅-ကျမ်းဖြစ်၏။ ယင်း ၅-ကျမ်းအနက် ပါရာဇိကပါဠိမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စာတော်မူ ၃၈၁, ပါစိတ္တိယပါဠိ ၄၇၀, မဟာဝဂ္ဂပါဠိ ၅၁၁, စူဠဝဂ္ဂပါဠိ ၅၀၈, ပရိဝါရ ပါဠိ ၃၉၀-အသီးအသီး ရှိလေသည်၊ ဖော်ပြပါ ဝိနည်း ပါဠိတော်ကြီးများမှာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းလှ၏၊ ဝိနည်းပါဠိတော်ကြီးများကို လေ့လာကြည့်ရှု သင်ယူရလျှင် ဘုရားရှင် မဟာကရုဏာတော်ကိုလည်း ကြည်ညို မဆုံးနိုင် ဖြစ်ရလေသည်။
ဝိနယပိဋကံ တံ ဟိ, ဂမ္ဘီရံ ဒုန္နယံ သုဘံ၊
ကရုဏာယ စောဒိတေန, ဗုဒ္ဓေန ပညတ္တံ ဟိ ခေါ။
ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးများ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သာသနာသက္ကရာဇ် ၉၅၀-ခန့်တွင် ကျမ်းပြုလိမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာ အရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသသည် အဋ္ဌကထာသစ်များကို စီရင်တော်မူခဲ့လေရာ ဝိနည်း ၅-ကျမ်း အဋ္ဌကထာများကို စီရင်တော်မူခဲ့သည်၊ ယင်း ဝိနည်း အဋ္ဌကထာများမှာ ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ပထမတွဲ, ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲ, ပါစိတျာဒ်အဋ္ဌကထာ, စူဠဝဂ္ဂါဒိ အဋ္ဌကထာအားဖြင့် ၄-တွဲရှိသည်၊
ယင်း ၄-တွဲအနက် ပါရာဇိကဏ်အဋ္ဌကထာ ပထမတွဲမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စာတော်မူ ၃၄၅, ပါရာဇိကဏ် အဋ္ဌကထာ ဒုတိယတွဲမှာ ၃၁၂, ပါစိတျာဒိအဋ္ဌကထာမှာ ၄၃၇, စူဠဝဂ္ဂါဒိအဋ္ဌကထာမှာ ၂၆၅-အသီးသီးရှိလေသည်၊ ယင်း ကျမ်းကြီးများမှာလည်း ခက်ခဲကျယ်ဝန်းသည်၊ ဉာဏ်ပညာရှိသူ, ဇွဲဝီရိယရှိသူ တို့၏ အရာဖြစ်လေသည်။
ဝိနည်းပါဠိ, အဋ္ဌကထာများကို သင်ယူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စသည် မိမိတပည့် ရှင်သောဘန၏ ဉာဏ်ရည် ဉာဏ်သွား စွမ်းပကားကို အားရတော်မူသည်၊ သိတော်မူသည်၊ ဗျာကရုဏ်းကျမ်းများ မချပဲ ဝိနည်းပိဋကကို အဋ္ဌကထာတွဲဖက်၍ ချပို့လျှင် ဖြစ်လောက်သည်ဟု ပိုင်ပိုင်မိမိ သိတော်မူသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ရှင်သောဘနအား သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်စသည့် ပိဋကအခြေခံ ကျမ်းများကို ချပို့ပေးတော်မမူပဲ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ကို သင်ယူစေတော်မူပြီး ဖော်ပြပါ ဝိနည်းပါဠိတော်ကြီးများကို ဖော်ပြပါ အဋ္ဌကထာကြီးများ တွဲဖက်၍ ချပို့ပေးတော် မူသဖြင့် သင်ယူတတ်မြောက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော် လောင်းလျာကား အံ့ဩလောက်အောင် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်သူပေတည်း။
သန္တိကေ ဥပဇ္ဈာယဿ, ဝိနယပိဋကံ သုဘံ၊
သာဋ္ဌကထံ ဥဂ္ဂဟေတွာ, တေသု ဆေကော ဝိဒူ အဟု။
များများမြန်မြန် သင်ယူ နှုတ်ရ ဆောင်သင့်သည်ကိုလည်း ဆောင်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတာ်လောင်းလျာ သာမဏေရှင်သောဘနသည် -
ဗဟုံ လဟုံ စ ဂဟဏံ, သမ္မူပဓာရဏမ္ပိ စ၊
ဂဟိတအာသမ္မုဿနံ, ဧတံ သုဝိညုလက္ခဏံ။
ဗဟုံ လဟုံ စ - များများမြန်မြန်လည်း၊
ဂဟဏံ - အတတ်ပညာကို သင်ယူခြင်း လည်းကောင်း၊
သမ္မူပဓာရဏမ္ပိ စ - ကောင်းစွာအာဂုံ နှုတ်တက်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း လည်းကောင်း၊
ဂဟိတအသမ္မုဿနံ(စ) - သင်ယူအပ်သမျှကို မမေ့မပျောက်အောင် အလေ့အလာ ပြုခြင်း လည်းကောင်း၊
ဧတံ - များများသင် မြန်မြန်တတ် အာဂုံဆောင် သင်ယူအပ်သမျှ မမေ့ပျောက်ခြင်း ဟူသော ဤလက္ခဏာ ၄-ပါးသည်၊
သုဝိညုလက္ခဏံ - ထိပ်တန်း ပညာရှင်ဖြစ်မည့် လက္ခဏာတည်း။
ဟူသည်နှင့်အညီ -
များများလည်း သင်ယူ၏၊
မြန်မြန်လည်း သင်ယူ၏၊
သင်ယူပြီးသမျှကို ဆောင်မှတ်၏၊ မမေ့လည်း မမေ့ပျောက်၊
သို့ဖြစ်၍ သာမဏေဝတ်နှင့်ပင် စာပေကျမ်းဂန် များစွာတို့ကို တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဒဟရော ယုဝါ သမာနော, ဂန္ထဇာတေသု ကောဝိဒေါ၊
ဝိညူ ပဏ္ဍိတဇာတိကော, ကာမံ အစ္ဆရိယော ဘဝေ။
ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး
▬▬▬▬▬▬
ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးသည် သုတ်ပေါင်း ၆၇၃-သုတ်မျှ ပိဋကတ် ၃-သွယ် နိကာယ် ၅-ရပ် ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ ကူးခတ်နည်း ချဉ်းနင်းနည်းကို ကျနပိုင်နိုင်စွာ နည်းပေးသည့် ထိပ်တန်း ဗျာကရုဏ်းကျမ်း ဖြစ်လေသည်၊ ယင်းကစ္စည်းကျမ်း ပေါ်ထွန်းချိန်ကို အေဒီ ၅-ရာစု, သို့မဟုတ် ၆-ရာစုလောက်တွင် ပေါ်ထွန်းကြောင်း ခန့်မှန်းကြသည်၊ ယင်းကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးသည် မြန်မာပြည် သာသနာ့ဝန်ထမ်းတို့အဖို့ မသင်မနေရ ကျမ်းကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်၊ အလွန်လျှင် ကျစ်လျစ် သိုသိပ် ကောင်းမွန်သော ဗျာကရုဏ်းကျမ်း ဖြစ်၏၊ ပိဋက ၃-ပုံ သမုဒ္ဒရာကူးခတ်ရန် ယာဉ်ကောင်းပေတည်း။
ကစ္စာယနသုဂန္ထောပိ, သုခုမော ဝိညုမာနိတော၊
တိပေဋကသာဂရဿ, တရဏာယ ယာနံဟိ ဝေ။
ဆရာတော်လောင်းလျာ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီး သင်ယူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ဖော်ပြပါ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးကျမ်းကိုလည်း ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထံ၌ သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်သည် တပည့်၏ ဉာဏ်ရည် ဉာဏ်စွမ်းကို ယုံကြည်ပြီး ဖြစ်သဖြင့် သဒ္ဒါကြီးကို အနက် လောက်သာ ချပေးပြီး ရုပ်တွက်ပုံစသည်တို့ကို သီးခြားသင်ပြ ပေးတော်မမူပဲ နန်းကျောင်းမူသဒ္ဒါကြီးနိဿယ, ဒက္ခိဏာဝန်မူသဒ္ဒါကြီး နိဿယတို့ကို ကြည့်ရှုစေ တော်မူသည်၊ ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော် ပေးအပ်သည့် နန်းကျောင်းမူသဒ္ဒါကြီးနိဿယ, ဒက္ခိဏာဝန်မူသဒ္ဒါကြီးနိဿယတို့ကို ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းဖြင့် ရုပ်တွက်ပုံ ရုပ်တွက်နည်း အဆုံးအဖြတ်၌ ကျွမ်းကျင်တော် မူခဲ့လေသည်။
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟခေါ် အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းသည် ကရောင်း ၁၆-ချိုး ဆိုက်ငယ်ဖြင့် စာမျက်နှာ ၁၅၀, ၁၆၀-ခန့်ရှိသော ကျမ်းငယ်ကလေးဖြစ်၏၊ သို့ရာတွင် ချဲ့ဖွင့်လိုက်လျှင်ကား အဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းနှင့်အမျှ ကျယ်ဝန်းလှ၏၊ ကျမ်းပြုသူမှာ ကဥ္စိဝရ (ကဥ္စိပူရ) တိုင်း ကာဝေရီမြို့ဇာတိ ပဝတ္တိသီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရုဒ္ဓါထေရ် ဖြစ်၏။
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟံနာမ, ဂမ္ဘီရံ ဒုဒ္ဒသံ သုဘံ၊
အနုရုဒ္ဓါစရိယေန, ရစိတံ သာဓုထောမိတံ။
ဆရာတော်လောင်းလျာ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း သင်ယူ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ဖော်ပြပါ အဘိဓမ္မတ္ထ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကိုလည်း ကျေးဇူးရှင် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စထံ သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်၊ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းလာ သရုပ်သဘော ဇောဝီထိ စသည်တို့ကို ကြေညက်အောင် ခွဲခြင်း, မှတ်ခြင်း, ပါဠိကို နှုတ်ရဆောင်ခြင်းဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို ပိုင်နိုင်အောင် သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
ဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟမ္ပိ, ဥဂ္ဂဏှိ ဥဂ္ဂဟေ ဝိဒူ၊
ဥပဇ္ဈာယဿ ထေရဿ, သန္တိကေ သောဘနော ဝိဒွါ။
ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်း
▬▬▬▬▬▬
ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းသည် ကျစ်လျစ်၏၊ သိုသိပ်၏၊ ကောင်းမွန် ပြည့်စုံ၏၊ မြန်မာနိုင်ငံ ၌ကား ယင်း ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းကို ကျမ်းစာပေါ်ထွန်းရာ သီဟိုဠ်ကျွန်းထက်ပင် အသုံးများသည်၊ ဆရာတော်ဦးဗုဓ်နိဿယ ရေးသား ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သည်ကို ထောက်၍ ကုန်းဘောင်ခေတ် အလယ်ပိုင်းလောက်ကပင် မြန်မာပြည် သာသနာတော်၌ လွန်စွာခေတ်စား အသုံးများသော ကျမ်းဖြစ်ကြောင်း သိသာသည်။
နောက်တထစ် မုံရွာမြို့ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးနှင့် တပည့်စဉ်ဆက်တို့ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် ချပို့တော်မူကြရာ ယခုတိုင် အရှိန်ကောင်းပြီး သာသနာ့သင်ရိုး ညွှန်းတမ်းကျမ်းများတွင် ပါဝင်ကာ အသုံးများလှသော ကျမ်းကြီးဖြစ်လေသည်၊ ကျမ်းပြုသူမှာ မူလဋီကာဆရာတော်၏တပည့် သီဟိုဠ်ကျွန်းတခွင်တွင် တိပိဋကဓရ ဆရာတော်အဖြစ် အလွန်လျှင် ထင်ရှားခဲ့သည့် ပဇ္ဇမဓုကျမ်း, ပဒရူပ သိဒ္ဓိဋီကာကျမ်း စသည်တို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သည့် အရှင်ဗုဒ္ဓပ္ပိယထေရ် ဖြစ်လေသည်။
ဆရာတော်လောင်းလျာ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းကို လေ့လာခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ သာမဏေရှင်သောဘနသည် အလွန်လျှင် ဉာဏ်ပညာ ထူးချွန်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်၊ ဖော်ပြပါ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းကို “စက္ကိန္ဒာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” “စက္ကိန္ဒာဘိသိရီ သဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာ ဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ၂-ထပ်ရ ညောင်ကန်ဆရာတော် ဦးဗုဓ်၏ နိဿယနှင့် တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းဖြင့် ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းကို တဘက်ကမ်းပေါက်ရောက် တတ်မြောက်အောင် လေ့လာတော်မူခဲ့လေသည်၊ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းဖြင့် လိင်, ဂိုဏ်း, ကာရန်, ပုဒ်နေ, ပုဒ်ထား, ပုဒ်သွား, ပုဒ်လာ စသည်တို့ တတ်မြောက်တော်မူခဲ့လေသည်။
သုပဒရူပသိဒ္ဓိမ္ပိ, နိဿယသဟိတံ သုဘံ၊
ပရိစယံ ကရိတွာန, တာယ ဆေကော ဝိသာရဒေါ။
မုခမတ္တဒီပနီမည်သော နျာသပါဌ်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
နျာသကျမ်း၏ အမည်ရင်းမှာ မုခမတ္တဒီပနီဖြစ် ၏၊ ကစ္စည်းသဒ္ဒါကြီးကို ဖွင့်ဆိုသည့် ကျမ်းတို့တွင် နျာသသည် ဦးလည်းဦး၏၊ ကောင်းလည်းကောင်း၏၊ ပုဂံခေတ်, အင်းဝခေတ်, ကုန်းဘောင်ခေတ် ရှေ့ပိုင်းတိုင်အောင် မြန်မာသာသနာ့ ဝန်ထမ်းတို့ လွန်စွာအလေ့အလာပြုကြသည်၊ နောက်တွင် ပဒရူပသိဒ္ဓိ တွင်ကျယ်လာလေရာ နျာသကို တဖြည်းဖြည်း အသုံးနည်းလာလေသည်၊ ကျမ်းပြုသူမှာ နာမည်ကျော် ဝဇီရဗုဒ္ဓိဋီကာကျမ်းကို ကြိုးပမ်းစီရင်တော်မူသော သီဟိုဠ်ကျွန်း အရှင်ဝဇီရဗုဒ္ဓိထေရ် ဖြစ်၏၊ အရှင်ဝိမလဗုဒ္ဓိထေရ် စီရင်သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်၊ ၁၉၂၉-ခုနှစ် ဇမ္ဗူ့မိတ်ဆွေ ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်ရိုက် ရွိုင်ဆိုက်စာမူ ၄၇၆ ရှိ၏။
ဆရာတော်လောင်းလျာ နျာသကိုလေ့လာခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် အလွန်ကို ဉာဏ်ထက်မြက်သည်၊ ပညာသံဝတ္တနိက ရှေးကံကြောင့် စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို လွယ်ကူစွာ ချဉ်းနင်းနိုင်လေသည်၊ အလွန် တရာမှ ခက်ခဲလှသော မုခမတ္တဒီပနီ အမည်တင့်ဆန်း ဖော်ပြပါ နျာသကျမ်းကြီးကို “ဉာဏာလင်္ကာဘိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇဂုရု” သွင်းထုခတ်နှိပ် တံဆိပ်တော်ရ ဆင်တဲဆရာတော် အရှင်ဉာဏသဒ္ဓမ္မပြုစီရင်သည့် နျာသနိဿယနှင့် တိုက်ဆိုင် ကြည့်ရှုလေ့လာခဲ့လေရာ နျာသကျမ်း၌ တတ်သိကျွမ်းကျင် ပါရင်ပေါက်ရောက် တတ်မြောက်တော်မူခဲ့လေသည်။
နျာသပကရဏမ္ပိ, နိဿယသဟိတံ ဟိ သော၊
ဩလောကေတွာ နိဇ္ဈာယိတွာ, တမှိ ဆေကော ဝိဒူ အဟု။
ဋီကာကျော်ပါဌ်
▬▬▬▬▬▬
ဋီကာကျော်ကျမ်းသည် ထိပ်တန်းကျမ်းခက် ဖြစ်သည်၊ နာမည်ရင်းမှာ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီဋီကာ ဖြစ်၏၊ သာသနာသက္ကရာဇ် ၁၇၀၇-၁၇၄၀ တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပုလတ္ထိမြို့တွင် နန်းတက်သည့် မဟာပရက္ကမဗာဟု မင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ, သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ, အင်္ဂုတ္တိုရ်ဋီကာ, အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟသီဟိုဠ် နိဿယ, ဝိသုဒ္ဓိပထသင်္ဂဟ, ကမ္မဋ္ဌာနသင်္ဂဟ, မင်္ဂလသုတ္တဋီကာ, ပဥ္စိကာလင်္ကာရဋီကာ စသည့် ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာသစ် (အဘိဓမ္မတ္ထဝိလာသိနီ ဋီကာ)ကိုလည်း ပြုစီရင်တော်မူသည့် အရှင်သုမင်္ဂလသာမိ ထေရ် ပြုစီရင်တော်မူသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်၊
ယင်းဋီကာကျော်ကျမ်းသည် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်ရိုက် ရွိုင်ဆိုက် ၂၇၉-စာမျက်နှာရှိသည်၊ “ဋီကာကျော်”ဟူရာ၌ “ဋီကာ”တပုဒ် ‘ကျော်’ တပုဒ်တည်း။ ဋီကာသည် ပါဠိစကားဖြစ်၏၊ “ဋီကိယတိ ဇနီယတိ အဋ္ဌကထာယ အတ္ထော ဧတာယာတိဋီကာ”ဟူသော ဝိဂြိုဟ်အရ အဋ္ဌကထာ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ် သဘော သကန်ကို အကျယ်ဖွင့်ပြရာ ဖြစ်သောကြောင့် ဋီကာမည်၏၊ ပါဠိတော်၏ အဖွင့်သည် အဋ္ဌကထာမည်၏။ အဋ္ဌကထာ၏အဖွင့်သည် ဋီကာမည်၏၊ ဋီကာ ကျမ်းပေါင်းကား များစွာရှိလေသည်၊ ဤဋီကာကျော်ကား အဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းလာ စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန်တို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ ရေးသား စီရင်အပ်သော အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟမည်သော သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း၏ အဖွင့်ဖြစ်သည်။
“ကျော်” ဟူသော စကားကား ကျော်စောကိတ္တိ, ကျော်စောထင်ရှားသော အနက်ရှိသော မြန်မာစကား စစ်စစ်ဖြစ်သည်၊ ဋီကာကျမ်းများနှင့်တကွ သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း ၏အဖွင့် သင်္ဂြိုဟ်ဋီကာဟောင်း, သင်္ခေပဝဏ္ဏနာဋီ ကာများကို ကျော်မတပ်ပဲ ဤ အရှင်သုမင်္ဂလသာမိ၏ ဋီကာကိုမှ ကျော်တပ်ခဲ့ခြင်း၏ အကြောင်းကား ဤသို့တည်း။
အရှင်သုမင်္ဂလသာမိ၏ ဋီကာသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ခဲ့လေရာ စာချ ဆရာတော်များအစဉ်အဆက် ချပို့သောအခါ ပေါ်လွင်ထင်ရှား အဓိပ္ပာယ် စကားလုံး လှပသဖြင့် “ဋီကာလှ” ဟု ဦးစွာပထမတွင်သ ည်၊ သက္ကရာဇ် ၈၀၄-ခုနှစ် အင်းဝ နေပြည်တော် နရပတိမင်းလက်ထက် အရှင်အရိယဝံသသည် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ရေငုံချောင်သို့ ရောက်ရှိ၍ ရေငုံဆရာတော်ထံ ခွင့်တောင်းပြီးလျှင် ဤဋီကာကျမ်းကို အထွက်, အတက်, သံဝဏ္ဏနာဆက္က, အချက်ကျကျ နယစုံစွာ ပို့ချသင်ကြားတော် မူသည်၊ ထိုအချိန်အခါမှ ဋီကာကျော် ကျမ်းဦးအစ ရတနတ္တယပဏာမ အဖွင့်ပလ္လင် တို့မျှဖြင့် ပညာမျက်စိအလင်းကို ရရှိလေသဖြင့် ကဝိမုံသောက် ပေါက်သားဇာနည် ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်မြတ် ဖြစ်ရသည်ကို အကြောင်းပြု၍ “ကျော်ရော့ဟဲဋီကာ” ဆိုသော ဆရာစဉ်ဆက်တို့၏ စကားအရ ဋီကာလှ အမည်ပျောက်၍ ဋီကာကျော် အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည် ၊ အရှင်အရိယဝံသသည်လည်း ထိုဋီကာကျော်၏ အဖွင့် မဏိသာရမဉ္ဇူသာ မည်သော ကျမ်းကြီးကို စီရင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ဖြင့် အရှင်သုမင်္ဂလ၏ ဋီကာကား ၃-မည်ရ, ၃-ဘွဲ့ခံဖြစ်လေသည်။
သုမင်္ဂလဿ ဋီကာ ဟိ, တိဓာ နာမေန ပါကဋာ၊
အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီ, ဋီကာလှ အဝှယေနပိ၊
ဋီကာကျော် ဣတိနာမေန, သာသနေ သာရသမ္မတေ။
ဋီကာကျော်ကျမ်းကို သင်ယူခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် ဥဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံ ဖေါ်ပြပါ အဘိဓမ္မတ္ထဝိဘာဝိနီ, ဋီကာလှ, ဋီကာကျော်-ဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်စော ကိတ္တိ ရှိလှသော အရှင်သုမင်္ဂလသာမိ၏ သင်္ဂြိုဟ်ဋီကာကို ကျေးဇူးရှင် ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော်ထံ ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်၊ ရှင်သောဘနကား မိုးဝကောင်းကင် သိန္ဓောနှင်သလို လျင်မြန်စွာ ကြည်လင်ပြတ်သားသော အသံဖြင့် ရွတ်ဆိုသင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
ဋီကာကျော် ဂန္ထသေဋ္ဌမ္ပိ, သေဋ္ဌတ္တံ ဣစ္ဆန္တော ဝိဒွါ၊
ဥဂ္ဂဟံ မဟုဿာဟေန, ထေရဿ သန္တိကေ အကာ။
ဋီကာကျော်ကျမ်းကို အာဂုံဆောင်ခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ဋီကာကျော်ကို ဆရာထံ တက်စကတည်းက စိတ်ဝင်စားသည်၊ ဋီကာကျော် စာနေစာသွား အရေးအသားကား ဆရာတော် လောင်းလျာ ၏ အာနှင့် လျှာနှင့် အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်သည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဋီကာကျော်ကို နှုတ်ရဆောင်လိုစိတ်တွေ ဖြစ်ခဲ့သည်၊ ယင်းသို့ အကြံဖြစ်သည့်အတိုင်း ဋီကာကျော် တကျမ်းလုံး နှုတ်ရဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ နှုတ်ရဆောင်ရာ၌ ပင်ပန်းကြီးစွာ မကျက်မအံရ, သာမန် လှုပ်ကာ ရှားကာနှင့် ဋီကာကျော်ကျမ်းကို ကရားရေလွှတ် တတွတ်တွတ် ရတော်မူခဲ့လေသည်။ လက်ဖျစ်ရိုက်တီး မြေတုန် ဟည်းအောင် အံ့ချီးထိုက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ပါပေတည်း။
ဋီကာကျော်ဂန္ထသေဋ္ဌမ္ပိ, မုခါရုဠှံ ကရီ သုဓီ၊
ဗျတ္တော တသ္မိံ ဂန္ထေပိ, ပါရဂေါ အကထံကထီ။
ဂဏနဂမ္ဘီရခေါ် ဂဏန်းကျမ်းကြီး လေ့လာတွက်ချက်
မဟာစည်ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနကား ကျက်ဉာဏ်သာ ကောင်းသည် မဟုတ်သေး၊ အနက်အနဲ အခက်အခဲကို ဖျက်ခွဲဖောက်ထွင်း သိမြင်နိုင်စွမ်းသည့် နက်နဲသောဉာဏ် (ဂမ္ဘီရ) ဉာဏ်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်သည်၊ သက် တော် ၁၆-နှစ်သားအရွယ်က ဂဏဂမ္ဘီရ (ဂဏနဂမ္ဘီရ)ခေါ် ဂဏန်းကျမ်း စာအုပ်ကြီးကို မိမိဘာသာ လေ့လာကြည့်ရှု တွက်ချက်ခြင်းဖြင့် သင်္ချာအရာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင် နားလည်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဂဏဂမ္ဘီရဂန္ထမ္ပိ, ဂမ္ဘီရဉာဏိကော ဝိဒွါ၊
သယံ ပရိစယိတွာန, ဂဏနေ ဝိဒွတ္တံ အကာ။
အရှင်အာဒိစ္စ လူဝတ်လဲသဖြင့် သံဝေဂဖြစ်ခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာဖြစ်သော ပျဉ်းမနားကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စသည် ဆရာတော်လောင်းလျာ ၁၇-နှစ်သား အရွယ်တွင် လူဝတ်လဲသဖြင့် ဆရာတော်လောင်းလျာ သံဝေဂဖြစ်ခဲ့သည်။
သံသာရဒေါဠအာရုဠှော, နရော ဥစ္စမ္ပိ ဧကဒါ၊
နီစမ္ပိ ဧကဒါ ယာတိ, ဝဇ္ဇံ ပုထုဇ္ဇနတ္တနံ။
သံသရာတည်းဟူသော ဧယဉ်ပုံခက် တက်စီးနေရသူမှာ ရံခါအမြင့် ရောက်လိုက် ရံခါအနိမ့် ရောက်လိုက်နဲ့ မတည်မြဲစွာ့ တကား၊ ပုထုဇဉ်အဖြစ် အပြစ် ကြီးမားလှချေ၏။
“ပစ္စည်း, မာတု, ဤနှစ်ခု, ဘိက္ခုအပ် ၂-စင်း” ဟူသည်နှင့်အညီ ရွှေငွေဓန စုဆောင်းတာရယ်, မာတုဂါမတွေ အရောဝင် ဆက်ဆံတာရယ် ဤ ၂-သွယ် အားဖြင့် ရဟန်းရဲ့အပ် ၂-စင်းပဲ၊ ရဟန်းကိုအပ်နှင့် ကလိတာပဲ။
ရှင်သောဘနသည် ဆရာတော် အရှင်အာဒိစ္စ လူဝတ်လဲသဖြင့် အားကိုးစရာ ဆရာ မရှိဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ဟီနာယ အာဝတ္တနေန, အာဒိစ္စဿ တပဿိနော၊
သံဝေဂံ အလဘီ ဓီရော, သောဘနော သောဘနေ ရတော။
မြောင်းကြီးဆရာတော် အရှင်အာစာရ
ချည်ပါမြောက်ရွာ ရွှေသိမ်တော်ကျောင်း နာယကဆရာတော် အရှင်အာစာရသည် စာပေပို့ချ သင်ကြားမှု၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူ၏၊ အထူးသဖြင့် သဒ္ဒတ္ထ ဘေဒစိန္တာ, ကစ္စာယနသာရ စသော သဒ္ဒါငယ်ကျမ်းခက်များကို နိုင်နင်းစွာ ချပို့နိုင်သည်၊ ဆရာတော်သည် မိမိထံမှောက် ရောက်ရှိလာသော စာသင်သားတို့ကို သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်, ဋီကာကျော်, ရူပသိဒ္ဓိ, ကင်္ခါ အစရှိသော ပိဋကတ် အခြေခံကျမ်းဂန်တို့ သေသပ် ကျနစွာ ချပို့တော်မူနိုင်၏။
ဘဒ္ဒန္တအာစာရော ထေရော, သွာစာရော သာသနေ သုဓီ၊
ဝါစယိတွာန သောတူနံ, ချည်ပါဂါမေ ဝသီ ဝသီ။
သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်း
သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းသည် ပိဋကတ်သမုဒ္ဒရာကို ကူးခတ်ရာ၌ အလွန်လျှင် အထောက်အကူပြုသည့် ယာဉ်တစင်း ဖြစ်လေသည်၊ စာကောင်းပေမွန်ဟူ၍ အလွန်လျှင် ထင်ရှားခဲ့သည်၊ ဤဘေဒစိန္တာကျမ်း၌ ဂါထာ ၄၀ဝ-ရှိ၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဒီဃဒဿီ အရှည်မြင်မြော် ပရိယတ္တိဝန်ဆောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့သည် မန္တလေးမြို့, ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်းက ကြီးမှူးကျင်းပသည့် သကျသီဟ စာသင်တန်း, ရန်ကုန်မြို့ စေတီယင်္ဂဏပရိယတ္တိ အသင်းက ကြီးမှူးကျင်းပသည့် စေတီယင်္ဂဏ စသည် စာမေးပွဲများတွင် စာသင်တန်း၌ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြကုန်၏။
သာစွာ့ဌာနီ ပုဂံပြည်သာသနာရောင် တောက်စဉ်က ပုဂံသာသနာ၏ ထိပ်တန်း ပညာရှင်တပါး ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သဒ္ဓမ္မသီရိမဟာထေရ်သည် ဤမည်သော သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့ လေသည်။
ကျမ်းဦး၌ -
သဒ္ဒတ္ထဘေဒဝါဒီနံ, ပဝရံ ဝရဝါဒိနံ၊
အဘိဝါဒိယ သဒ္ဒတ္ထ-ဘေဒစိန္တာဘိဓီယတေ။
ဟူသောဂါထာဖြင့် ဂန္ထာရမ္ဘပြုတော်မူ၍ မိမိရည်စူး မူချခဲ့သည့်အတိုင်း ကျမ်းစာကို အပြီးသတ်စီရင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ အရှင်သဒ္ဓမ္မသီရိကား သမ္မာသမ္ဗောဓိဆုကြီးပန် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည့်အတိုင်း မလျှော့သောဇွဲလုံ့လဝီရိယ မြမြထက်သော ဉာဏ်ရည် ဉာဏ်သွားဖြင့် ပြုစီရင်တော်မူခဲ့ရာ ပညာရှိလုပ်မည့်သူတိုင်း ယင်း ဘေဒစိန္တာကျမ်းကို မျက်စိကျကြကုန်၏။
ဘေဒစိန္တာသုဂန္ထောပိ, ကဝိသေဋ္ဌေန ဂန္ထိတော၊
တရဏာယ သုနိကာယ သမုဒ္ဒဿ ယာနံ ဟိ ဝေ။
သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းကို သင်ယူခြင်း
သာသနာတော် တဝက်လဲသည့် အနီး ခေတ်တလျှောက်တွင် အခက်အခဲကို ဖျက်ခွဲဖြိုခွင်း အလင်းဓာတ် ဖြည့်တင်းပေးမည့် မဟာထေရ်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြပါ ချည်ပါမြောက်ရွာ ရေသိမ်တော်ကျောင်း နာယက ဆရာတော် အရှင်အာစာရထံတွင် ဖော်ပြပါ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
အာစာရထေရသီဟဿ, သွာစာရော သောဘနော ဝိဒွါ၊
ဘေဒစိန္တာသုဂန္ထဿ, သမ္မာသော သိက္ခနံ အကာ။
၁။ ဣမိနာ လဘိတပုညေန, ပါပုဏေယျမနုတ္တရံ၊
တံ ပတွာ သကလေ သတ္တေ, မောစေယျံ ဘဝဗန္ဓနာ။
ဘေဒစိန္တာကို နှုတ်ရဆောင်ခြင်း
သဘောဉာဏ်လည်းသက်, ကျက်ဉာဏ်လည်း ထက်သော ရှင်သောဘနသည် ဂါထာ ၄၀ဝ-ရှိ သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တာကျမ်းကို တရားရေလွှတ် တတွတ်တွတ်ရအောင် ကျက်ဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်။
သဒ္ဒတ္ထဘေဒစိန္တမ္ပိ, ဝါစုဂ္ဂတံ ကရီ သုဓီ၊
သုစိန္တာမယဉာဏာယ, သဒါ ဥယျုတ္တမာနသော။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို လေ့လာခြင်း
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ချည်ပါရွာ ရွှေသိမ်တော်ကျောင်းမှာနေစဉ် မိမိနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သော ဦးပဉ္စင်း ဦးစန္ဒိမာ ထံတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာကိုလည်း အတော်အသင့် သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
အင်္ဂလိဘာရတိံ စာပိ, ဥဂ္ဂဏှိ ဥဂ္ဂဟာပရော၊
စန္ဒိမာဉာတိသေဋ္ဌဿ, သန္တိကေ ဝီရိယဝါ သုဓီ။
အင်ကြင်းတောစေတီတော်ကြီး
ဆိပ်ခွန်ရွာကြီး၏ အနောက်မြောက်ယွန်း တာ ၄၀ဝ-ခန့် အကွာတွင် အင်ကြင်းတော စေတီတော်ကြီး တည်ရှိလေသည်၊ နတ်, လူ, ဗြဟ္မာ, သတ္တဝါတို့၏ အကြည်ညို, အကိုးကွယ်ကို ခံယူတော်မူလျက်ရှိသည်၊ သီရိဓမ္မာသောကမင်း, နရပတိစည်သူမင်း, ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး စသူတို့ အဆက်ဆက် တည်ထားမွမ်းမံ ပြုပြင်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် စေတီတော်ကြီး ဖြစ်လေသည်၊ တန်ခူးလဆန်း ၈-ရက် နေ့မှစ၍ တန်ခူးလပြည့်နေ့အထိ ဗုဒ္ဓပူဇနိယပွဲတော်ကြီး ကျင်းပရိုးရှိသည်။
အင်ကြင်းတောစေတိယံ နာမ, တိလောကရာမဏေယျကံ၊
ဓမ္မသောကာဒိရာဇူဟိ, မာပိတံ သင်္ခတံ ဟိဒံ။
တိုက်သူကြီးကျောင်း စာချဆရာတော် အရှင်ပရမထေရ်
ဖော်ပြပါ စေတီတော်ကြီးအနီး ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှေးယခင်က ကျောင်းများရှိခဲ့သည်၊ ထိုကျောင်းများကို ကျောင်းတိုက် တစ်တိုက်တည်းအဖြစ်ဖြင့် အင်ကြင်းတောတိုက် ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ပညတ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကုန်၏၊ ယခုအခါထင်ရှားလှသော မဟာစည် ကျောင်းလည်း တကျောင်းအပါအဝင်ဖြစ်သည်၊ ရှေးအခါက ထိုကျောင်းကို မဟာစည် ကျောင်းဟုမခေါ်၊ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်များ အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်၏၊ ယခု မဟာစည်ကျောင်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်နားတွင် သူကြီးကျောင်း ရှိလေသည်၊ ယင်းတိုက်သူကြီးကျောင်းသို့ စာချဆရာတော် အရှင်ပရမထေရ်အား ပင့်တင်ကပ်လှူ ကြကုန်၏။
ရှင်သောဘန အရှင်ပရမထံ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံး
ပဏ္ဍိတော သုတသမ္ပန္နော, ယတ္ထ အတ္ထီတိ စေ သုတော၊
မဟုဿာဟေန တံဌာနံ, ဂန္တဗ္ဗံဝ သုတေသိနာ။
ယတ္ထ - အကြင်အရပ်၌၊
သုတသမ္ပန္နော - အကြားအမြင်ဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံသော၊
ပဏ္ဍိတော - ပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊
အတ္ထီတိ - ရှိ၏ဟူ၍၊
စေသုတော - အကယ်ကြားသိအံ့၊
ဧဝံသတိ - ဤသို့ ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်ရှိ၏ဟု ကြားသိသည် ရှိသော်၊
တံဌာနံ - ထိုပညာရှိပုဂ္ဂိုလ် နေထိုင်ရာအရပ်သို့၊
သုတေသိနာ - သုတလိုလား အမျိုးကောင်းသားသည်၊
မဟုဿာဟေန - သည်းထန်ပြင်းပြ ဝီရိယဖြင့်၊
ဂန္တဗ္ဗံ- သွားအပ် သွားသင့် သွားထိုက်သည်သာ။
ဟူသည်နှင့်အညီ ပညာတတ်လိုသည့်ဆန္ဒ ပြင်းပြနေသော ရှင်သောဘနသည် စာချဆရာတော် အရှင်ပရမ သီတင်းသုံးရာ သူကြီးကျောင်းသို့ ဆက်လက်၍ ပညာသင်ကြားရန် ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးတော်မူလေသည်၊ ထိုအခါ ရှင်သောဘန သက်တော် ၁၉-နှစ် အရွယ်ခေတ်သို့ ချဉ်းနင်းရောက်ရှိစ ဖြစ်လေပြီ။
ဝိဘင်းပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကို သင်ယူခြင်း
ဝိဘင်းပါဠိတော်သည် အဘိဓမ္မာပိဋက၏ ဒုတိယမြောက် ကျမ်းစာဖြစ်သည်၊ ယင်း ဝိဘင်းပါဠိတော်၌ - ခန္ဓဝိဘင်း, အာယတနဝိဘင်း, ဓာတုဝိဘင်းစသည်ဖြင့် ဝိဘင်းပေါင်း ၁၈-ဝိဘင်း ပါရှိ၏၊ အဘိဓမ္မာကို ပါရဂူပေါက် တတ်မြောက်လို သူတိုင်း ဤဝိဘင်းပါဠိတော်ကြီးကိုလည်း သင်ယူလေ့လာရသည်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စာတော်မူ စာမျက်နှာ ၄၅၃-ရှိသည်။
ယင်းဝိဘင်းပါဠိတော်၏ အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌကထာကိုလည်း သမ္မောဟ ဝိနောဒနီ အမည်ဖြင့် ကျမ်းပြုလိမ္မာ အဋ္ဌကထာဆရာ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ထေရ်သည်ပင် ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည် -
စတုသစ္စဒသော နာထော, စတုဓာ ဓမ္မသင်္ဂဏိံ၊
ပကာသယိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တဿေဝ သမနန္တရံ။
ဥပေတော ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ, အဋ္ဌာရသဟိ နာယကော၊
အဋ္ဌာရသန္နံ ခန္ဓာဒိ-ဝိဘင်္ဂါနံ ဝသေနဟံ။
ဝိဘင်္ဂံ ဒေသယိ သတ္ထာ, တဿ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော၊
ဣဒါနိ ယသ္မာ သမ္မတ္တော, တသ္မာ တဿတ္ထဝဏ္ဏနံ။
ကရိဿာမိ ဝိဂါဟေတွာ, ပေါရာဏဋ္ဌကထာနယံ၊
သဒ္ဓမ္မေ ဂါရဝံ ကတွာ, တံ သုဏာထ သမာဟိတာ။
ဟူသော ဂန္ထာရမ္ဘ ၄-ဂါထာဖြင့် ကျမ်းကို စတင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ကျမ်း၏အဆုံး၌လည်း -
ဧတ္တာဝတာ စ
သဒ္ဓမ္မံ ဒေသေန္တော, ဓမ္မဂရုဓမ္မဂါရဝယုတ္တာနံ၊
ဒေဝါနံ ဒေဝပုရေ, ဒေဝဂဏသဟဿပရိဝါရော။
စသော ၈-ဂါထာနှင့် “ပရမဝိသုဒ္ဓိသဒ္ဓါဗုဒ္ဓိဝီရိယပဋိမဏ္ဍိတေန” စသော ကျမ်းဆရာ၏ ဂုဏ်ရည်ပြ စုဏ္ဏိယစကား-
တာဝ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, လောကနိတ္ထရဏေသိနံ၊
ဒဿေန္တိ ကုလပုတ္တာနံ, နယံ ပညာဝိသုဒ္ဓိယာ။
အစရှိသော ဥယျောဇဉ် ၂-ဂါထာဖြင့် နိဂုံးအုပ်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်း သမ္မောဟဝိနောဒနီမည်သော ဝိဘင်း အဋ္ဌကထာမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာစာတော်မူ စာမျက်နှာ ၅၀၈-ရှိလေသည်၊ ယင်းအဋ္ဌကထာကို အရှင်အာနန္ဒာ ဖွင့်ဆိုသည့် လိနတ္ထပဒဝဏ္ဏနာ မည်သော မူလဋီကာမှာလည်း နက်နဲခက်ခဲလှ၏၊ သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ကျက်စား ချဉ်းနင်း လေ့လာအပ်သော အရာမဟုတ်ချေ၊ ယင်းဝိဘင်း မူလဋီကာမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စာတော်မူ ၂၃၅-ရှိသည်။
ဝိဘင်းပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, မူလဋီကာကို သင်ယူခြင်း
ထိပ်တန်းပညာရှင်ဖြစ်ရန် ရည်သန်အားသစ်သော ရှင်သောဘနသည် သက်တော် ၁၉-နှစ် အရွယ်တော်ခေတ်တွင် ဖော်ပြပါ ဝိဘင်းပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာ (သမ္မောဟဝိနောဒနီအဋ္ဌကထာ), မူလဋီကာတို့ကို ဆိုဝါဖြင့် သင်ယူလေ့လာ တော်မူခဲ့လေသည်။
အဋ္ဌကထာဋီကာဟိပိ, သဟိတံ ဝိဘင်္ဂမ္ပိစ၊
အသိက္ခိ သော ထေရင်္ကုရော, ထိရေန အတ္ထိကော သုဓီ။
ဒွါဒသမပိုင်း ရဟန်းပြုရန် စိတ်ကောင်းကြံ
ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် သာမဏေဘဝကို ရသည်မှစ၍ “ဒသသီဆယ်ပါး ဘုရားမုခပါဌ် ရှင်ကျင့်ဝတ်ကို စောင့်ကြပ်မြဲထွေ ညီလှစေ” ဟူသည်နှင့်အညီ သာမဏေတို့ ပုံသေမုချ ကျင့်ရမည့် ဆယ်ပါးသီလကို မကျိုး မပေါက် မပြောက်မကျားအောင် ကျင့်ဆောင်တော်မူ၍ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်သုံး ကျမ်းကြီး ကျမ်းငယ် အသွယ်သွယ်ကို နှုတ်ဝယ်အရောက် သင်ယူပေါက်မြောက်လေပြီ၊ ပဋိသန္ဓေနှင့် အသက်နှစ်ဆယ် ပြည့်ဖြိုးကြွယ်ပြီ ဖြစ်ရကား ရဟန်းပြုရန် ကြံစည်အားထုတ်လျက်ရှိလေပြီ၊ ရဟန်းပြုပြီးနောက် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပရိယတ်, ပဋိပတ်အ လုပ်ကို ကြိုးကုတ်အားထုတ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန် ချပြီးဖြစ်လေသည်။
ဥပသမ္ပာဒယိတွာန, ယုဥ္ဇိဿံ သုဓုရဒွယေ၊
ဒုလ္လဘေ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒမှိ, ယထာသတ္တိ ယထာဗလံ။
ရဟန်းဘဝ ဒုလ္လဘသို့
ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် ကြုံတောင့်ကြုံခဲ သာသနာ့ပွဲတော်၌ ရဟန်းဘဝဒုလ္လဘကို ရယူ၍ ပရိယတ္တိဝန်, ပဋိပတ္တိဝန်ကို အလွန်လျှင် ထက်မြက်ပြင်းထန်သော ဆန္ဒ, စိတ္တ, ဝီရိယ, ဝီမံသတို့ဖြင့် နွှဲလိုသည်ဖြစ်ရကား သက်တော် ၁၉-နှစ်နှင့် ၄-လရှိရာ ၁၂၈၅-ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၄-ရက် တနင်းလာနေ့တွင် အင်ကြင်းတောရတိုက် ဗဒ္ဓသိမ်တော်၌ ဂိုဏ်းချုပ် သုမေဓာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်နိမ္မလ မဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သူကြီးကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဂန္ထဝါစက အရှင်ပရမ မဟာထေရ်စသော ကမ္မဝါ ဆရာတော်များနှင့် ၃၅-ပါးသော ကာရကသံဃာတော်တို့၏ ချီးမြှောက်မှုဖြင့် လောကိယသမ္ပဒါတို့ထက် ထူးမြတ် အထက်တန်းကျသော စတုပါရိသုဒ္ဓိ သီလနှင့် ပြည့်စုံကုံလုံခြင်းဟူသော ရဟန်းဘဝဒုလ္လဘကို ရရှိတော်မူခဲ့လေည်။
ဥပဇ္ဈာယံ ကရိတွာန, နိမ္မလံ ထေရပုင်္ဂဝံ၊
ဒုလ္လဘံ အလဘီ ဓီရော, သောဘနော သောဘနသာသနေ။
ရဟန်းဒါယကာ ဦးအောင်ဘော်, ရဟန်းဒါယိကာမ ဒေါ်သစ်
ဆရာတော်လောင်းလျာ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စဉ်က ဦးလေးဖြစ်သူ ဦးအောင်ဘော်နှင့် ဒေါ်သစ်တို့က သာသနာ့အမွေ လေးထွေသောမဂ်, လေးချက်သောဖိုလ်, ကိလေသာအပူ ဆိုသမျှ လုံးဝကင်းစင်ရာ အမတာစခန်း နိဗ္ဗာန်နန်းကို ရည်မှန်းကြကာ ပရိက္ခရာရှစ်ဖြာ လှူဒါန်းကြပြီး ရဟန်းဒါယကာ, ရဟန်းဒါယိကာမအဖြစ် ခံယူကြလေကုန်၏။
ဦးအောင်ဘော်ဂဟပတိစ, ဒေါ်ဒေါ်သစ်ဃရသာမိနီ၊
ပရိက္ခာရေ ပဒတွာန, သောဘနံ သမနုဂ္ဂဟုံ။
ဘုရင့်သားစစ်ဗိုလ်ကလေးလို အလွန်ကို လှပတင့်တယ်ကြည်ညိုဖွယ်
ထာဝစဉ် စိတ်ကောင်း နှလုံးကောင်းနှင့် ယှဉ်တော်မူ၍ ထူးထူးခြားခြား မိုးဦးပေါက်သစ် မျှစ်စို့ ထွားကျိုင်း ပျောင်းပျော့ အရပ်အမောင်းလဲကောင်း ယောက်ျားကောင်း လက္ခဏာပီသသော ဝါဝင်းထိန်ပြေ ကျက်သရေရှိသော ခန္ဓာကိုယ်ကို ကိလေသာ သူပုန်သူကန်နှင့် တိုက်ပွဲဝင်ရန် ဖန်ရည်စွန်းသည် သင်္ကန်းဖြင့် ဆင်မြန်းထားသည်မှာ လွန်စွာလှပတင့်တယ် လှပေသည်၊ ပြည်လှေး ပြည်မွှား သူပုန်သူကန်များကို တိုက်ထုတ် ချေမှုန်းရန် ရှေ့တန်း စစ်မြေပြင် ဆင်းဖို့အတွက် ချပ်ဝတ်တန်ဆာ စစ်ဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ရေမြေသနင်း ဘုရင့်သားတော် စစ်ဗိုလ်ကလေးတမူ တူလှလေ၏။
မာရသေနဝိဃာတာယ, သုစီဝရဓရော ယတိ၊
သန္နဒ္ဓကဝစော ယုဒ္ဓေ, ရာဇပုတ္တောဝ သောဘတိ။
ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်တို့ လွန်စွာဝမ်းမြောက်ကြ
ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ ဖခင်ကြီး ဦးကံတော်နှင့် ဒေါ်အုပ်တို့သည် မိမိတို့၏ ရင်သွေး မျက်ရှု ပုလဲသွယ် သားရတနာ၏ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းမြတ်ဖြစ်သည့်အတွက် လွန်စွာဝမ်းမြောက် ကြကုန်၏၊ စကြာမင်း၏ ဖခင် ဖြစ်ဖို့ရာက လွယ်ကူသေးတယ်၊ ဘုန်းကြီးဖခင်ဖြစ်ဖို့ကား လွန်စွာခဲယဉ်းလှချေ၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော် လောင်းလျာ၏ ဖခင်ကြီး ဦးကံတော်မှာ ပီတိတွေ မှိုလို ပေါက်ခဲ့လေသည်။
စက္ကဝတ္တိဿ ပိတာတိ, သမညာ သုလဘာ ဟိ ဝေ၊
ဘိက္ခုပိတာတိ သမညာ, ပေါသာနံ အတိဒုလ္လဘာ။
မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ်အနေဖြင့် စက္ကဝတ်ဖျား မင်းတရား ၏ မယ်တော်ဖြစ်ရေးက လွယ်သေး၏၊ ဘုန်းကြီးမယ်တော် ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အလွန်ကိုမလွယ်တဲ့ ကိစ္စပဲ၊ လောကမှာ အမျိုးသမီးတထောင် ရှိပေမယ့် တယောက် ဘုန်းကြီးမယ်တော် မဖြစ်ရဘူး၊ ယခုမူ ထူးထူးချွန်ချွန် ဘုန်းကြီးမယ်တော်ဖြစ်ရခြင်းအတွက် ကတော့မလို ခုန်တော့မလောက် ဝမ်းမြောက်လှလေ၏။
စက္ကဝတ္တိဿ မာတာတိ, သုလဘာ နာမမိတ္ထီနံ၊
ဘိက္ခုမာတာတိ သမညာ, ဧသာ ပရမဒုလ္လဘာ။
ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်တော်မူလိမ့်မည်
ထိုစဉ်က ရဟန်းဖြစ်စ ရှင်သောဘနမှ တဖြစ်လဲ အရှင်သောဘနသည် ရဟန်း ဖြစ်ပြီးနောက် လွန်စွာဝမ်းမြောက်တော်မူပါလိမ့်မည်။
ငါကား သာကိယနွယ်ဖွား ဘုရားဇိနော် သားတော်ဖြစ်ရလေပြီ။ ငါတို့ရဲ့ ဖခင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီး ကပိလဝတ် နိုင်ငံတော်သခင် ဘုရင်သုဒ္ဓေါဒန မင်းကြီး၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ ဝမ်းကြာတိုက်ဝယ် စွဲပိုက်သန္ဓေ တည်နေအခါ, တောထွက်တော်မူရာအခါ, အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူတဲ့အခါ, ဓမ္မစကြာတရား ဟောကြားတော်မူတဲ့အခါ, တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြတော်မူတဲ့အခါ, တာဝတိံသာနတ်ပြည် ပဏ္ဍုကမ္ပလာ မြကျောက်ဖျာထက်ဝယ် နေမင်းသဖွယ် တင့်တယ်လွန်မင်း သီတင်းသုံးကာ မယ်တော်နတ်သား အမှူးထားတဲ့ သောင်းတိုက်စကြဝဠာမှ စည်းဝေးရောက်လာ နတ်ဗြဟ္မာတို့အား ထူးခြားလှတဲ့ အဘိဓမ္မာ ၇-ကျမ်းကို ဟောတော်မူပြီး မြ, ရွှေ, ငွေလျှမ်းတဲ့ စောင်းတန်း ၃-သွယ်ဖြင့် လူရပ်ဌာနီ သင်္ကဿနဂိုရ်ပြည် ဆင်းကြွတော်မူတဲ့အခါ, အာယုသင်္ခါရ လွှတ်တော်မူတဲ့ အခါ, နိဗ္ဗာန်ယူသိမ်း ငြိမ်းတော်မူတဲ့ အခါတွေမှာ သောင်းလောကဓာတ် မြေပထဗျာ အိုးထိန်းစက်ပုံ တုန်လှုပ်ခြင်းစတဲ့ အံ့ဖွယ် သရဲတွေ ထင်ရှားဖြစ်ကုန်၏။
သို့ကလောက် ထူးမြတ်တဲ့ဘုရားရှင်ဟာ ငါ့ရဲ့ဖခင်ဖြစ်နေပြီကော၊ ငါသည် လုံ့လ ဝီရိယ ဥဿဟ ဇွဲသန်သန်ဖြင့် မဆုတ်မနစ် ဝံ့ဝံ့ရဲရဲအားခဲ၍ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ စက်ရောင် တောက်ပြောင်ထိန်ဝင်း လင်းလက်အောင် ကျင့်ဆောင် ရပေမည်ဟု ရွှေစိတ်တော်ကူးလိမ့်မည်ဟု မှန်းဆမိပေ၏။
မမ လောကဂ္ဂသတ္ထာ ဟိ, အတုလော ဥတ္တမော ဘဝေ၊
ဥဂ္ဂဟေတွာ မဟုဿာဟေန, ဇောတေဿံ ဇိနသာသနံ၊
ဣတိသင်္ကပ္ပေါ အပ္ပေဝ-နာမ တဿ ဘဝေယျ နု။
တမျိုးစဉ်းစား ဆင်ခြင်လိမ့်ဦးမည်
ယခုဆိုလျှင် ငါကား အမျိုးဇာတ်အားဖြင့် မြင့်မြတ်လှချေ ၏၊ ထိပ်တန်းကျလှချေ၏၊ ငါက ဘုရားရှင်ရဲ့ သားတော်ဆိုတော့ သုဒ္ဓေါဒန လောက ကျက်သရေဆောင် မင်းတရားကြီးဟာ ငါရဲ့ဘိုးတော်ဖြစ်နေပြီ၊ သမိုင်းတွင် ထာဝစဉ်ကောင်းခဲ့တဲ့ မယ်တော်မာယာဟာ ငါရဲ့ဘွားအေတော်ဖြစ်နေချေပြီ၊ တကယ်တော့ ငါဟာ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး, မယ်တော်မာယာ မိဖုရားကြီးတို့ရဲ့ မြေးတော်သူ ဖြစ်နေ၏၊
ဘုရားဇိနော် သားတော်ဖြစ်ရ ဓမ္မ၌ပျော်ကြောင်း နှစ်ဖော်ကြောင့် ရာဟုလဘဒ္ဒ အမည်ရသော ဘုရားရှင်ရင်သွေးတော် ရာဟုလာရဲ့ ညီတော်သူ ဖြစ်နေလေပြီ၊ ငါကား ပျင်းရိနေ၍ အလျင်းပင် မတော်မလျော်ပါချေ၊ ဆက်လက်၍ နိကာယ် ၅-ခန်း ကျမ်းဂန် ပင်လယ် အနက်အစောက်ကို အခေါက်ခေါက်အခါခါ ကူးမြောက်သင်ယူ ကြည့်ရှု လေ့လာပြီး ပဋိပတ်အလုပ် မဆုတ် မတွန့် ဝံ့ဝံ့ရဲရဲ ဇွဲဝီရိယကို စွဲကိုင်၍ ကျင့်ဆောင်ပါအံ့ စသည်ဖြင့် ထွေထွေထူးထူး ရွှေစိတ်တော်ကူးပါလိမ့်မည်။
အဘဝံ သုဒ္ဓေါဒနဿ, မာယာယစ နတ္တာ အဟံ၊
ရာဟုလဘဒ္ဒကနိဋ္ဌော, အဟော မမ ဥဠာရတာ၊
အာဂမေ ဩတရိတွာန, ကဿံ ဝါသဓုရံ အဟံ။
တေရသမပိုင်း ဆက်လက်၍ စာပေကျမ်းဂန် သင်ယူခြင်း
ရဟန်းသစ် အရှင်သောဘနသည် -
နိပုဏေ သုတမေသေယျ, ဝိစိနိတွာ သုတတ္ထိကော၊
ဘတ္တံ ဥက္ခလိယံ ပက္ကံ, ဘာဇနေပိ တထာ ဘဝေ။
သုတတ္ထိကော - ပရိယတ္တိဓမ္မ သုတလိုလား အမျိုးကောင်းသားသည်၊
ဝိစိနိတွာ - သင့်မသင့်ကို တွေးချင့်ထောက်လှမ်း စူးစမ်းဆင်ခြင်ပြီး၍၊
နိပုဏေ - ခက်ခဲသလောက် ဝင်ရောက်ဆုံးဖြတ်နိုင်သည် ဖြစ်၍ သိမ်မွေ့သော ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွား စွမ်းပကားသခင် ပညာရှင်တို့ ၏အထံ၌၊
သုတံ - ကြားနာအပ်သင်ယူအပ်သော အတတ်ပညာကို၊
ဧသေယျ - မနားမနေ ရှာဖွေဆည်းပူး သင်ယူရာ၏၊
(ဟိ - နားလည်စိမ့်ငှါ ဥပမာဖြင့် ထင်လာစိမ့်ကြောင်း ဆိုပြန်ရှောင်းအံ့၊)
ဘတ္တံ - ထမင်းသည်၊
ဥက္ခလိယံ - ချက်တုန်း ထမင်းအိုး၌၊
ဌိတံ - တည်နေစဉ်က၊
ပက္ကံ - ကျက်ခဲ့ပါမူ၊
ဘာဇနေပိ - စားမည့်ခွက်၌လည်း၊
တထာ - ထိုအိုးတွင်းက ကျက်ခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း၊
ဘဝေ - ဖြစ်၏၊
ဟူသည်နှင့်အညီ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် ဆရာသမားထံ နည်းခံစဉ်က နူးနူး နပ်နပ် မရှိခဲ့လျှင် နောင်အခါ နူးနူးနပ်နပ် ရှိမည်မဟုတ်သည်ကို အဟုတ်မိမိ သိပါသဖြင့် ကြီးလျှင် နူးနပ် အရည်အချင်းပြည့် ဖြစ်လေအောင် ဆရာတော် အရှင်ပရမထံ ဆက်လက်၍ ပါဠိ အဋ္ဌကထာများကို သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
သန္တိကေ ပရမဿေဝ, တန္တိသံဝဏ္ဏနာဒယော၊
လောကဂ္ဂသာသနဿေဝ, ဝုဍ္ဎိယာ ဥဂ္ဂဟံ အကာ။
စာပေ ချပို့တော်မူခြင်း
ယင်းသို့ မိမိအတွက် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာများကို သင်ယူယင်း တပည့်တပန်း ရဟန်းငယ်, သာမဏေကြီး, ငယ်တို့အားလည်း သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်စသည့် စာဝါငယ် များကို ချပို့တော်မူခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော် လောင်းလျာကား စာပေသင်ယူမှု, ချပို့မှု ၂-ခုလုံး၌ ပျင်းရိခြင်း အလျှင်းရှိတော်မမူပါချေ။
“အိပ်မှုချစ်ခင် သဘင်လိုက်စား ပေါ့ပါးထကြွ လုံးလမရှိ ပျင်းရိ ကဲလွန် တံခွန်အမျက် ဤ ၅-ချက် ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းတည်း”
ဟူသော ပျက်စီးခြင်းအကြောင်း, မကြီးပွားခြင်း၏ အကြောင်းတို့ကို ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်တော်မူခဲ့သည်၊ သို့ဖြစ်၍ ထာဝစဉ် ကြီးပွားခဲ့သည်၊ အတက်ဒီဂရီကို ထာဝရနိစ္စ ပြနေတော်မူခဲ့လေသည်။
ဝါစယိတွာ သိဿကေပိ, ကစ္စာနသင်္ဂဟာဒယော၊
လောကနာထဿ စက္ကဿ, ဝုဒ္ဓိယာ ဝါယမံ ကရိ။
သီလကိုလုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းတော်မူခြင်း
ရဟန်းငယ် အရှင်သောဘနသည် ပရိယတ္တိကို သင်ကြားခြင်း, ချပို့ခြင်းဖြင့် အားထုတ်နေစဉ်မှာပင် ပဋိပတ်၏ အောက်ခြေဖြစ်သော သီလကို လုံခြုံအောင် ထိန်းသိမ်းကျင့်ကြံတော်မူသည်။
သီလသမ္ပတ္တိယာ ဘိက္ခု, သောဘမာနော တပေါဝနေ၊
ပဘာသမ္ပတ္တိယာ စန္ဒော, ဂဂနေ ဝိယ သောဘိတ။
အလင်းရောင်ပြည့်စုံသဖြင့် ငွေသော်တာလမင်းသည် မိုးဝကောင်းကင်အပြင်၌ အလွန်လျှင် တင့်တယ်သကဲ့သို့ ပါတိမောက္ခ, ဣနြ္ဒိယနှင့် ပစ္စယအာဇီ လေးလီသော သီလနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတော်သည် ခြိုးခြိုးခြံခြံ ကျင့်ကြံရာ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်တည်းဟူသော တောအုပ်အလယ် တင့်တယ်လှပ ကျက်သရေ ရှိလှပေ၏-ဟူသော အဋ္ဌကထာဆရာ၏ မိန့်ဆိုချက်ကို ဦးထိပ်ရွက် လိုက်နာတော်မူကာ အရှင်သောဘနသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာ၌ မိမိကိုယ်တိုင် လည်း တင့်တယ်လိုသည်၊ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်ကိုလည်း တင့်တယ်စေ လိုတော်မူခဲ့လေသည်။
၎င်းပြင် အရှင်သောဘနသည် -
သီလဝန္တံ န ဗာဓန္တိ, အာသဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ၊
သမ္ပရာယိကဒုက္ခာနံ, မူလံ ခဏတိ သီလဝါ။
သုဒ္ဓိလေးပုံ သီလကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းကို မျက်မှောက်ဖြစ်တဲ့ သတ်မှု နှောင်ဖွဲ့မှု စသော အာသဝမည်သော ဘေးရန်အလှေးတို့ မနှောင့်ယှက်နိုင်၊ သီလရှိသော သီလဝန္တသိက္ခာကာမ ရဟန်းသည် တမလွန်ကျ နောက်ဘဝ၌ ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခ ၏အကြောင်း သီလပျက်စီးမှုကို ဖျက်ဆီးနိုင် ပယ်ရှားနိုင်၏၊ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော် ၏ မိန့်မှာချက်ကို လေးလေးနက်နက် သဘောထား၍ သီလတည်း ဟူသော အောက်ခြေ ကျောက်မြေ မချွတ်ယွင်း မကျိုးပဲ့ မကွဲအက်အောင် စောင့်ရှောက်တော်မူခဲ့လေသည်။
၎င်းပြင် ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနသည် -
အနေသနာယ စိတ္တမ္ပိ, အဇနေတွာ ဝိစက္ခဏော၊
အာဇီဝံ ပရိသောဓေယျ, သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတော ယတိ။
ဟူသည်နှင့်အညီ ဘုရားမြတ်စွာသာသနာနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကို ငဲ့ကွက်သည့် သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတပီပီ ဘုရားစက်ဆုပ် အယုတ်တမာ လေးဖြာပစ္စည်း ရှာမှီးရန်ကို ပြုဖို့ဝေးစွာ ကြံရုံမျှပင် ကြံစည်တော်မမူပဲ သီလကို သုတ်သင်တော်မူခဲ့ လေသည်။
သတော သမ္ပဇာနောယေဝ, သောဘနော သောဘနော သုဓီ၊
သီလံ သော ပရိသောဓေတွာ, ဇိနသာသနဘာရဓော။
စုဒ္ဒသမပိုင်း
ဓုတင်အကျင့်ကို ကျင့်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
“ဓုတင်္ဂသေဝနာတိ ဒုက္ခပဋိပဒါစေဝ သလ္လေခဝိဟာရောစ” ဟူသည်နှင့်အညီ ဓုတင်ကိုမှီဝဲခြင်း, ဓုတင်ကို ကျင့်ခြင်းကား ဆင်းရဲပင်ပန်းသော အကျင့်လည်းဖြစ်၏၊ ကိလေသာအပေါင်းကို ခေါင်းပါးစေသော နေခြင်းလည်းဖြစ်၏၊ ဆင်းရဲသော အကျင့်ကို အမှီပြုပြီး မဆင်းမရဲ ချမ်းချမ်းသာသာ ဇိမ်ခံလိုမှု ကာမဂုဏ်အာရုံ တပ်မက်မှု ရာဂကို ငြိမ်းစေနိုင်၏၊ ခြိုးခြံခေါင်းပါးစွာ နေရသည့်အတွက် မောဟ ငြိမ်းကြောင်းလည်း ဖြစ်၏၊ အရှင်သောဘနသည် ရာဂ, ဒေါသ, မောဟတို့ပါးအောင်, နည်းအောင် ရည်ရွယ်၍ ဓုတင်ကျင့်ဝတ် ပဋိပတ်အချို့ကို လည်း ရဟန်းဖြစ်ပြီးစ ၄-လအတွင်းမှာပင် ကျင့်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ကျင့်တော်မူ၍ ဘုရားရှင်၏ ရွှေစိတ်တော်ကို နှစ်သက်အားရ စေတော်မူခဲ့လေသည်။
ဧကစ္စာနိ ဓုတင်္ဂါနိ, သမာဒါယ ဝိစက္ခဏော၊
လေကဂ္ဂဇိနသေဋ္ဌဿ, စိတ္တံ အာရာဓယီ သုဓီ။
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကို ကျင့်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬
ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနသည် ဆွမ်းခံချိန် မတိုင်မရောက်ခင် စာတက်, စာချခြင်း, စေတိယင်္ဂဏဝတ်, ဗောဓိယင်္ဂဏဝတ် စသည်ကို ပြုလုပ်တော်မူပြီး ဘုရားရှင် (ဘုရားဆင်းတုတော်) ရှေ့တော်မှောက် ခြေ, လက်, နဖူး, တထောင်, ဒူးဟု ၅-ဦးတည်ရိုး, ကော်ရော်မျိုးဖြင့်, ရှိခိုးဦးချတော်မူပြီး “အတိရေကလာဘံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပိဏပါတိကင်္ဂံသမာဒိယာမိ ဆွမ်းခံ၍ရသော ဆွမ်းထက် အပိုအလွန် ဖြစ်သော သံဃဘတ်စသား လာဘ်များကို ပယ်ပါ၏၊ ဆွမ်းအကျိုးငှါ လှည့်လည်ခြင်း အလေ့ရှိသော ရဟန်း၏အကြောင်းအင်္ဂါ စေတနာကို ဆောက ်တည်ပါ၏” ဟူသော စကား ၂-မျိုးတွင် တမျိုးမျိုးဖြင့် ဆောက်တည်တော်မူ၍ ဆွမ်းခံဝင် ကြွတော်မူသည်။
စက္ခုန္ဒြေချ ဆွမ်းခံ
▬▬▬▬▬▬▬
ဤစာပြုသူသည် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကို အနီးကပ်တွေ့ဆုံဖူးခွင့်ရသည်မှာ ကြာလှပြီဖြစ်သည်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမ သာသနာ့ရိပ်သာဖွင့်စဉ် ၁၃၁၂-ခုနှစ်က ဆရာတော် ဘုရားကြီးကိုယ်တိုင် ကြွလာတော်မူသဖြင့် ထိုစဉ်က သာမဏေမျှသာ ဖြစ်သေးသော ဤစာပြုသူသည် ဆရာတော်၏ တရားပွဲကို သွားရောက် နာယူပါသေးသည်၊ ထိုစဉ်က စတင်ဖူးမြင်ရပြီး ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်စဉ်ကလည်း နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ဖူးမြင်ရသည့်ပြင် နောက်တွင် ဆရာတော်နှင့် ရင်းနှီးသွားပါသည်၊
စာပေရေးရာများ လျှောက်ထားခြင်း, ဆွေးနွေးခြင်းစသည်များဖြင့် ရင်းနှီးနေပါသည်၊ ရန်ကုန်ရောက်ရှိချိန် ရံခါဆရာတော်အား သွားရောက်တွေ့ဆုံ ဖူးမြော်ပါသည်၊ သိလိုသည့် အချက်ကိုလည်း လျှောက်ထားပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော်နှင့် စပ်သည့် အကြောင်းအရာများကို ဆရာတော်ထံမှ လည်းကောင်း, အခြားပုဂ္ဂိုလ်များထံမှ လည်းကောင်း, ဤမဟာစည် ထေရဝုတ္တန္တဝိလာသိနီကျမ်းကြီး ရေးနိုင် လောက်အောင် လေ့လာသိရှိပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော်ငယ်စဉ် ဆွမ်းခံဝင်စဉ်က စက္ခုန္ဒြေချ ဆွမ်းခံဝင်ပုံကို စာရှုသူတို့ စက္ခုအကြည်ဓာတ်စက်အကွင်း မှတ်ချက် ထင်လာအောင် ဖော်ပြဦးအံ့။
ဆရာတော်လောင်းလျာ အရှင်သောဘနသည် -
မက္ကဋောဝ အရညမှိ, ဝနေ ဘန္တော မိဂေါ ဝိယ၊
ဗာလော ဝိယ စ ဥတြသ္တော, န ဘဝေ လောလလောစနော။
အတ္တတ္ထကာမော - ကိုယ်ကျိုး ကိုယ့်စီးပွားကို လိုလားသော၊ ကုလပုတ္တော - အမျိုးကောင်းသား ရဟန်း သမဏေသည်၊ အရညမှိ - သစ်ပင်မျိုးစုံ တောရဂုံအတွင်း၌၊ မက္ကဋောဝ - ပြေးလွှားခုန်ပေါက် မငြိမ်သက်သော မျောက်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ဝနေ - တောနက်ဂနိုင် မဟာမြိုင်အတွင်း၌၊ ဘန္တော - ဘေးရန်ပြောထူ ရန်သူဟူသမျှကို ကြောက်လန့်နေသောစိတ်ဖြင့် အမြဲ ထာဝစဉ် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်လျက်ရှိသော၊ မိဂေါဝိယ - သားသမင်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ဥတြသ္တော - ကြောက်ဖွယ်အာရုံ ကြုံရာ ခဏ၌ ချိန်ဆမရှိ ထင်မိထင်ရာ လွန်စွာ ထိတ်လန့်တတ်သော၊ ဗာလောဝိယစ - ကလေးသူငယ် လူမမည်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ လောလလောစနော - လျှပ်ပေါ်လော်လည် မတည်ကြည်သော မျက်စိရှိသူသည်၊ န ဘဝေ - မုချစင်စစ် မဖြစ်ရာ။
ဟူသည်နှင့်အညီ မျက်စိအလိုမလိုက်ပဲ တည်ငြိမ်သော ဣန္ဒြေဖြင့်, သတိသမ္ပဇဉ် ယှဉ်၍ ဆွမ်းခံဝင် ကြွတော်မူလေ့ရှိသည်။
ဣနြ္ဒိယာနိ ရက္ခိတွာန, သတော သမ္ပဇာနောဝ သော၊
ပါဝိသိ အန္တရဃရေ, မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမော ဟိ ခေါ။
အဓော ခိပေယျ စက္ခူနိ, ယုဂမတ္တဒသော သိယာ၊
ဝနမက္ကဋလောလဿ, န စိတ္တဿ ဝသံ ဝဇေ။
စက္ခူနိ - မျက်စိတို့ကို၊ (မျက်လုံးအစုံတို့ကို)၊ အဓောခိပေယျ - ရှေးရှုမျက်မှောက် အောက်သို့ချထားရာ၏၊ ယုဂမတ္တဒသော - ဘေးရန်ကင်းပါက ထမ်းပိုးတပြန်မျှကို ကြည့်ရှုသူသည်၊ သိယာ - ဖြစ်ရာ၏၊ ဝနမက္ကဋလောလဿ - တောမျောက်နှယ် တရထည် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော၊ စိတ္တဿ-စိတ်၏၊ ဝသံ - အလိုအကြိုက်သို့၊ န ဝဇေ - မလိုက်မပါရာ။
ဟူသည်နှင့်အညီ မျောက်စိတ်လိုမတည်ငြိမ်သည့် စိတ်အလိုအကြိုက် မလိုက်ပဲ ထမ်းပိုး တပြန်မျှ လေးတောင်ခန့် ကြည့်ရှု၍ ဆွမ်းခံဝင်ကြွတော်မူသည်။
ဆရာတော်ကား -
ဩက္ခိတ္တစက္ခု - လေးတောင်ခန့်မျှ ကြည့်သဖြင့် ချအပ်သော မျက်လွှာရှိသည်ဖြစ်၍၊ အန္တရဃာရေ - ရွာတွင်း၌၊ ဂမိဿာမိ - သွားအံ့၊ ဣတိ - ဤသို့၊ သိက္ခာ - သင်ခြင်း ကျင့်ခြင်း အားထုတ်ခြင်းကို၊ ကရဏီယာ - ပြုအပ် ပြုသင့်ပြုထိုက်၏ဟူသော ဘုရားသဗ္ဗညု ဥပဒေတော်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ဆောင်တော်မူလေသည်။
ရသမျှဆွမ်းဘောဇဉ်ဖြင့် ရောင့်ရဲတော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ရရသမျှနှင့် ရောင့်ရဲတော်မူသည်၊ တခါက ကြုံဖူးသည်၊ ရွာတွင်းဆွမ်းခံ ဝင်ကြွလေရာ ပဲကြော်တခွက်မျှသာ ရသည်၊ ထိုအခါတွင် သီတင်းသုံးဖော် ရဟန်းတော်တို့၏ ဆွမ်းဝိုင်း၌ ဟင်းခွက် လေးဆယ်, ငါးဆယ်ဖြင့် ဘုဉ်းပေးနေကြသည်၊ ဆရာတော်လောင်းလျာ ရှင်သောဘနသည် ထို သီတင်း သုံးဖော် သံဃာတော်များထံမှ တောင်းယူခြင်း မပြုပဲ မိမိရသော ပဲကြော်တခွက်ဖြင့် ဘုဉ်းပေးမျှတတော်မူခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော်ကား ငယ်စဉ်ကပင် ရရသမျှသော ဆွမ်းဘောဇဉ် ပစ္စည်းဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်းအလေ့ ရှိတော်မူလေသည်။
ယထာလာဘသန္တောသော ဟိ, ဒဟရောဝ မဟာယတိ၊
ဒဒီပိ ဒုလ္လဘော ဟောတိ, တိလောကဂ္ဂဿ သာသနေ။
ဆွမ်းခံခြင်းအကျင့်ကို အထင်မသေးရာ မထီမဲ့မြင်မပြုရာ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်အကျင့်သည် အလွန်လျှင်ကောင်းမြတ်လှပေ၏၊ ရဟန်းဖြစ်စက ဝန်ခံခဲ့သော ပထမနိဿယနှင့် လျော်သော အကျင့်ရှိခြင်း, ဒုတိယ အရိယဝံသ၌ တည်ခြင်း, တပါးသူနှင့်မစပ်သော အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း အစရှိသော အကျိုး ၁၅-ပါးကို ရရှိနိုင်၏၊ ဆွမ်းခံ၍ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်ခြင်း အကျင့်ကို အထင်မသေး သင့်ကြောင်း, မထီမဲ့မြင် မပြုသင့်ကြောင်း ကျမ်းပြုလိမ္မာ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော်သည် -
ပိဏ္ဍိယာလောပသန္တုဋ္ဌော, အပရာယတ္တဇီဝိကော၊
ပဟီနာဟာရလောလုပ္ပေါ, ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော ယတိ။
ဝိနောဒယတိ ကောသဇ္ဇံ, အာဇီဝဿ ဝိသုဇ္ဈတိ၊
တသ္မာဟိ နာတိမညေယျ, ဘိက္ခာစရိယာယ သုမေဓသော။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် သတိပေးတော်မူခဲ့လေသည်။
ဂါထာအနက်
ပိဏ္ဍိယာလောပသန္တုဋ္ဌော - တဇွန်း တယောက်မ တလုတ်တခဲ ဆွမ်းဖြင့် ရောင့်ရဲသော၊ ဝါ - သလုံးမြင်းခေါင်း ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် အညောင်းဖြေကာ အိမ်တိုင်းရှာလျက် တလုတ်စာမျှသော ဆွမ်းဖြင့်ရောင့်ရဲသော၊ အပရာယတ္တဇီဝိကော - သူတစ်ပါးနှင့် မစပ်သွယ်လျှင်း အသက်မွေးခြင်းရှိသော၊ ပဟီနာဟာရ လောလုပ္ပေါ - ပယ်အပ်ပြီးသော အစာအာဟာရ လောလုပ္ပရှိသော၊ ယတိ - သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတော်သည်၊ စာတုဒ္ဒိသော - အရပ်လေးမျက်နှာဝယ် ငြိတွယ် အပိတ်အပင် ကင်းရှင်း၍ အလိုရှိရာသို့ ချမ်းသာစွာသွားနိုင်သည်၊ ဟောတိ - မုချစင်စစ်ဖြစ်၏၊ ကောသဇ္ဇံ - ပျင်းရိငြီးငွေ့ခြင်းကိုလည်း၊ ဝိနောဒယတိ - ပုံသေမုချ ဖျောက်ပယ်ရာ၏၊ အဿ - ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဖြင့် ထာဝစဉ်မွေ့ ဘုန်းဟေ့သားကျော် ထိုရဟန်းတော်၏၊ အာဇီဝေါ - အသက်မွေးခြင်းသည်၊ ဝိသုဇ္ဈတိ - အပြစ်မတွယ် စင်ကြယ်ပေ၏၊ တသ္မာဟိ - ထို့ကြောင့်သာလျှင်၊ သုမေဓသော - သံသာ နောင်ရေး မျှော်ခေါင်းတွေးဘိ ကောင်းသောပညာရှိသော ရဟန်းတော်သည်၊ ဘိက္ခာစရိယာယ - လွန်စွာလမ်းမှန် ဆွမ်းခံသော အကျင့်ကို၊ နာတိမညေယျ - မထီမဲ့မြင် မအောက်မေ့ရာ၊ ဝါ - အထင်မသေးရာ။
ဆွမ်းခံဘုဉ်းပေးသောရဟန်း နတ်အများချစ်ခင်
▬▬▬▬▬▬▬
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် (ဆွမ်းခံဘုဉ်းပေးသော) ရဟန်းကို နတ်တွေ ချစ်ခင် လေးမြတ်ကြကြောင်းကိုလည်း-
ပိဏ္ဍပါတိကဿ ဘိက္ခုနော, အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော၊
ဒေဝါပိ ပိဟယန္တိ တာဒိနော, နော စေ လာဘသိလောကနိဿိတော။
ဟူသောဂါထာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဂါထာအနက်
လာဘသိလောကနိဿိတော - လာဘ်သပ္ပကာ အကျော်အစောကို တပ်မက် မှီတွယ်သည်၊ နောစေဟောတိ - အကယ်တစေ မဖြစ်ပေအံ့၊ အတ္တဘရဿ - နည်းလည်းနည်းလစ် ပြစ်လည်းမတွယ် ရလွယ်သော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုသာ မွေးမြူသော၊ အနညပေါသိနော - သူတစ်ပါးကို မပြုစု မမွေးမြူသော၊ တာဒိနော - အလိုရှိအပ် မရှိအပ်ဟု ယင်းနှစ်ခုကို အတူပြု၍ ရှုနိုင်လေတုံ တာဒိဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော၊ ပိဏ္ဍပါတိ ကဿ ဘိက္ခုနော - ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင် ယောဂီရဟန်းအား၊ ဒေဝါ - ထက်ရပ်ပျော်အောင်း နတ်အပေါင်းတို့သည်၊ ပိဟယန္တိ - သဒ္ဓါဇောဝင် ကြည်ညိုချစ်ခင်ကြကုန်၏။
နတ်တို့ ကြည်ညိုချစ်ခင်မှုကို ငယ်စဉ်ကခံရ
▬▬▬▬▬▬▬
သို့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား အရွယ်တော်နုနယ် ငယ်စဉ်ကပင် သမ္မာဒေဝ နတ်မြတ် အပေါင်းတို့၏ ချစ်ခင်ကြည်ညိုမှုကို ရရှိတော် မူခဲ့လေသည်။
ဧဝံဟိ ဒဟရဿေဝ, သတော မဟာစည်ဓီမတော၊
တိဒသာပိ ပိဟယန္တိ, သံသုဒ္ဓဿ ယသဿိနော။
ပတ္တပိုဏ်ဓုတင်ကိုလည်း ကျင့်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬
ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနသည် ပတ္တပိုဏ်ဆွမ်းခံ၍ ခြိုးခြံခေါင်းပါးစွာ သပိတ်ထဲ ပါရှိသမျှကိုမဖယ်မရှား သုံးဆောင်ဘုဉ်းပေး၍လည်း ကျင့်ဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်။
“ဒုတိယဘာဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ - ၂-ခုမြောက် စားခွက်ကိုပယ်ပါ၏၊ ပတ္တပိဏ္ဍိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ - တခွက်တည်း၌ စားဖွယ်ကိုသာယူ၍ စားလေ့ရှိသော ရဟန်း၏အကြောင်းအင်္ဂါ စေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏”
ဟူသော စကား ၂-ခွန်းတွင် တမျိုးမျိုးသော စကားဖြင့် ဆောက်တည်တော်မူ၍ သေခိယနှင့်အညီ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူ၍ ရလာသော ဆွမ်းဘောဇဉ်တို့ကို သီတင်း သုံးဖော် သံဃာတော်များအားလည်း သင့်သလို လှူဒါန်း၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူခဲ့ လေသည်။
အရှင်သောဘနသည် -
နာနာဘာဇနဝိက္ခေပံ, ဟိတွာ ဩက္ခိတ္တလောစနော၊
ခဏန္တောဝိယ မူလာနိ, ရသတဏှာယ သုဗ္ဗတော။
သရူပံ ဝိယ သန္တုဋ္ဌိံ, ဓာရယန္တော သုမာနသော၊
ပရိဘုဉ္ဇယျ အာဟာရံ၊ ကော အညော ပတ္တပိဏ္ဍိကော။
သုဗ္ဗတော - ညစ်ကြေးမတင် စင်ကြယ်ကောင်းမြတ်သော ကျင့်ဝတ်ရှိသော၊ သုမာနသော - ကိုယ့်တာ ကိုယ့်ရေး မျှော်တွေးဆင်ခြင် အလွန်လျှင်ကောင်းမွန်သော စိတ်နှလုံးရှိသော၊ ပတ္တပိဏ္ဍိကောဝ - ပတ္တပိုဏ်ဓုတင် နေ့စဉ်ကျင့်သုံး ယောဂီ ဘုန်းဘုရားသည်သာ၊ နာနာဘာဇနဝိက္ခေပံ - ခွက်ကြီးခွက်ငယ် အသွယ်သွယ်ရှိ စားဖွယ် ဘောဇဉ်၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းကို၊ ဟိတွာ - ပယ်စွန့်၍၊ ရသတဏှာယ - ချိုချဉ်ခါးဖန် စပ်အငန်ဟု ခြောက်တန်ထွေပြား အရသာများ၌ တပ်မက်မှု တဏှာ၏၊ ဝါ - အရသာအမျိုးမျိုး ဆာလောင်မှု၏၊ မူလာနိ - အရင်းအမြစ်တို့ကို၊ ခဏန္တောဝိယ - တူးဖြိုဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ ဩက္ခိတ္တလောစနော - သပိတ်တလုံးတည်းမှာသာ စူးစူးစိုက်စိုက် ချထားအပ်သော မျက်လွှာရှိသည်ဖြစ်၍၊ သရူပံ - မိမိခန္ဓာကိုယ် အတ္တဘောဟူသော ရုပ်တခုကိုသာ၊ ဓာရယန္တောဝိယ - ဆောင်သကဲ့သို့၊ သန္တုဋ္ဌိံ - သပိတ်တလုံးတည်း၌ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းကို၊ ဓာရယန္တော - ဆောင်လျက်၊ အာဟာရံ - စားသောက်စရာ အာဟာရကို၊ ပရိဘုဉ္ဇယျ - ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်နိုင်ရာ၏၊ အညော - ပတ္တပိုဏ်ဓုတင် အစဉ်ထာဝရကျင့်သော ရဟန်းမှတပါးသော၊ ကော - အဘယ်ရဟန်းသည်၊ ပရိဘုဉ္ဇယျ - ဘုဉ်းပေး သုံးဆောင်နိုင်ရာအံ့နည်း။
ဟူသည်နှင့်အညီ ခုနစ် ရက်ခုနစ်လီ မိုးကြီးစွေနေတုန်း လျှပ်စီးလင်းလက်သလို မဟာတမ မှောင်ကျနေသော လောကအလယ် ကြုံတောင့်ကြုံခဲ ကြုံလာသော သာသနာ့ပွဲတော်မှာ သဒ္ဓါပညာ အပြည့်အဝဖြင့် လုပ်ရဲကိုင်ရဲသော ထိပ်တန်း အာဇာနည်ရဟန်းတို့၏ လမ်းစဉ်ကို လုပ်ကိုင်ကျင့်ဆောင်ရဲသူပေတည်း။
ပုထုဇဉ်အများတို့ ကြိုက်သော ဟို ဟာစပ်စပ် သည်ဟာစပ်စပ် ပါးစပ်သရမ်းမှုကို ပယ်နိုင်သူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးပေတည်း၊ အရှင်သောဘနကား သည်ခေတ် သည်သမယတွင် အတုခိုး၍ ချိန်စက်စရာချိန်ခွင်ဖြစ်၏၊ အားကျတိုင်းတာစရာ ပမာဏပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်၏။
ဘဒ္ဒန္တသောဘနော ထေရော, အာဇညော သုဝိရော ဝိဒွါ၊
အဓုနာ တုလဘူတောဝ, ပမာဏော ဟိ သုဓီတိမာ။
အရှင်မဟာကဿပ လမ်းစဉ်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဘုရားရှင် ရွှေလက်ထက်တော်က ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းများအနက် (ဓုတင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဟောပြောတတ်သော ရဟန်းများအနက်) အထူးချွန်ဆုံး အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ရ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်သည် သီတင်းသုံးရာကျောင်းမှ ဂေါစရဂါမ် မြို့တွင်း ဆွမ်းခံဝင်ကြွတော်မူစဉ် သွေးပြည်တရွှဲရွှဲနှင့် နူနာစွဲနေသော ဒကာ တယောက်က ဆွမ်းလောင်းလှူလေရာ နူနာစွဲသူ၏ လက်ချောင်းများပါ သပိတ်ထဲ ပြတ်ကျလေ၏၊ အရှင်မဟာကဿပသည် မိမိသီတင်းသုံးရာ ကျောင်းရောက်တော့ သပိတ်ထဲ ပါသမျှကို မရှောင်မဖယ်ပဲ နံရံမှီ၍ မရွံမရှာ ဘုဉ်းပေးတော်မူလေသည်။ ယင်းသို့ ဖြစ်ကြောင်း -
သေနာသနမှာ ဩရုယှ, နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ၊
ဘုဉ္ဇန္တံ ပုရိသံ ကုဋ္ဌိံ, သက္ကစ္စံ နံ ဥပဋ္ဌဟိံ။
သော မေ ပက္ကေန ဟတ္ထေန, အာလောပံ ဥပနာမယိ၊
အာလောပံ ပက္ခိပန္တဿ, အင်္ဂုလိစေတ္ထ ဆိဇ္ဇထ။
ကုဍ္ဍမူလဉ္စ နိဿာယ, အာလောပံ တံ အဘုဉ္ဇိဿံ၊
ဘုဉ္ဇမာနေဝါ ဘုတ္တေဝါ, ဇေဂုစ္ဆံ မေ န ဝိဇ္ဇတိ။
ဟူ၍ ထေရဂါထာပါဠိ မိလိန္ဒပဥှာပါဠိ တို့၌လာရှိလေသည်။
အရှင်သောဘနကား ဖော်ပြပါ အရှင်မဟာကဿပ လမ်းစဉ်ကို ထိုက်သလောက် လိုက်သူပေတည်း၊ သည်လိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုး ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ တော်တော် များများ ပေါ်ပေါက်ဖို့လိုချေပြီတကား။
ဘဒ္ဒန္တသောဘနော ထေရော, ကဿပမနုဂေါ ဝိဒူ၊
သဗ္ဗညုဇိနစက္ကမှိ, သုဝိသိဋ္ဌသုဝိဒ္ဒသု။
ရုက္ခမူဓုတင်ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနကား ဓုတင်ကျင့်ဝတ်ကျင့်မှု၌ ရောင့်ရဲခြင်း မရှိပါချေ၊ ရံခါ ရုက္ခမူဓုတင်ကိုလည်း ဆောက်တည်၍ ကျင့်တော်မူခဲ့သေးသည်။
“ဆန္နံ ပဋိက္ခိပါမိ - အုတ်ကြွပ်စသား အမိုး ၅-ပါးဖြင့် မိုးအပ်သော အရိပ်အာဝါသကို ပယ်ပါ၏၊ ရုက္ခမူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ - သစ်ပင်ရင်း သစ်ပင်အောက်၌ နေလေ့ ရှိသော ရဟန်း ၏အကြောင်းအင်္ဂါ စေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏”
ဟူသော စကား ၂-မျိုးတွင် တမျိုးမျိုးဖြင့် ဆောက်တည်၍ ရုက္ခမူဓုတင်ကို ကျင့်တော်မူခဲ့သည်။
အရှင်သောဘနသည် -
“ရုက္ခမူလသေနာသနံ နိဿာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ” ဟူသော သဗ္ဗညုဘုန်းဘုရား၏ အာလုပ်ရင့်ဟူ မိန့်တော်မူချက်ကြောင့် တတိယနိဿယ အားလျော်သော အကျင့် အာစာရရှိသူအဖြစ် အစရှိသော အကျိုးအာနိသင် ၆-ပါးကို သင့်သလောက် ရရှိအောင် တပွဲတလမ်း စမ်းကြည့်သောထွေ ကြိုးပမ်းတော်မူခဲ့လေသည်၊ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းပြုအကျော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် သစ်တပင်ရင်း, ဝါးတပင်အောက်ကို အထင်မသေးရန် -
ဝဏ္ဏိတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန, နိဿယောတိ စ ဘာသိတော၊
နိဝါသော ပဝိဝိတ္တဿ, ရုက္ခမူလသမော ကုတော။
အာဝါသမစ္ဆေရဟရေ, ဒေဝတာပရိပါလိတေ၊
ပဝိဝိတ္တေ ဝသန္တော ဟိ, ရုက္ခမူလမှိ သုဗ္ဗတော။
အဘိရတ္တာနိ နီလာနိ, ပဏ္ဍူနိ ပတိတာနိ စ၊
ပဿန္တော တရုပဏ္ဏာနိ, နိစ္စသညံ ပနူဒတိ။
တသ္မာဟိ ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ, ဘာဝနာဘိရတာလယံ၊
ဝိဝိတ္တံ နာတိမညေယျ, ရုက္ခမူလံ ဝိစက္ခဏော။
ဟူသော ၄-ဂါထာဖြင့် သတိပေးနှိုးဆော်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဂါထာများအနက်
ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန - သုံးလောကဓာတ် အမြတ်ထွတ်ထား ဘုရားရှင်သည်၊ ဝဏ္ဏိတော - ဖိုးနည်းရလွယ် စသည်ခြယ်လျက် သွယ်သွယ်ကျိုးပြ မိန့်ဟ ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော၊ နိဿယောတိစ ဘာသိတော - မှီရာ နိဿယဟူ၍လည်း ချီးပထုတ်ဖော် ဟောတော်မူအပ်သော၊ ရုက္ခမူလသမော - အောင်မြေရွေးကောက် သစ်ပင်ရင်း သစ်ပင်အောက်နှင့်တူသော၊ ပဝိဝိတ္တဿ - မျိုးမျိုးတန်တန် အသံကင်းတိတ် ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းကို အလိုရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်၏၊ နိဝါသော - စံပျော်ဘိတောင်း နေရာကျောင်းသည်၊ ကုတောအတ္ထိ - အဘယ်မှာလျှင်ရှိပါအံ့နည်း။
ဟိ - ထက်ဆိုစကား မမှားဧကန် စင်စစ်မှန်၏၊ အာဝါသမစ္ဆေရဟရေ - ကျောင်းဗိမာန်နှင့်စပ် မစ္ဆေရဘေးရန်ကို ပယ်ဖျောက်ရာ ဖြစ်သော၊ ဒေဝတာ ပရိပါလိတေ - ရုက္ခစိုးနတ်တို့သည် မပြတ်ထာဝရ စောင့်ရှောက် အပ်ထသော၊ ပဝိဝိတ္တေ - အသံ ကင်းတိတ် ဆိတ်ငြိမ်သော၊ ရုက္ခမူလမှိ - အောင်မြေရွေးကောက် သစ်ပင်ရင်း သစ်ပင်အောက်၌။ ဝသန္တော - ဓမ္မနှင့်ပျော် နေထိုင်သော၊ သုဗ္ဗတော - တရားမစောင်း ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ အဘိရတ္တာနိ - နုနယ်ပြောစည် နီသောအဆင်း ရှုခင်းရှိကုန်သော၊ နီလာနိ - ရင့်ရော်တုံလျှင်း စိမ်းညိုသော အသွေးအဆင်း မြင်ကွင်းရှိကုန်သော၊ ပဏ္ဍူနိ - မှည့်သောအခါ ဝါရော်ကုန်သော၊ ပတိတာနိစ - အညှာမှ ကြွေကျသည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော၊ တရုပဏ္ဏာနိ - သစ်ပင်များ၏ သစ်ရွက်တို့ကို၊ ပဿန္တော - မျက်တွေ့ထင်ထင် ရှုမြင်ရသည်ဖြစ်၍၊ နိစ္စသညံ - မြဲ၏ဟူသော အမှတ်မှား သညာမှားကို၊ ပနုဒတိ -ဧကန်မဖောက် ပယ်ဖျောက်နိုင်၏။
တသ္မာဟိ (တသ္မာဧဝ) - ထို့ကြောင့်သာလျှင်၊ ဝိစက္ခဏော - သံသာနောင်ရေး မျှော်တွေးဆင်ခြင် ပညာရှင် ရဟန်းတော်သည်၊ ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ - ဖွားတော်မူရာ တဖြာပွင့်ရာ ဒေသနာဓမ္မစက် ဟောမြွက်ရာမှန် နိဗ္ဗာန် ဝင်ရာ အခါလေးရပ်၌ မှီဝဲအပ်သော ပစ္စည်းဖြစ် ဘုန်းမီးနေလ မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ မုချမသွေ အမွေတော်ဖြစ်သော၊ ဘာဝနာ ဘိရတာလယံ - ဘာဝနာအလုပ်၌ အားထုတ်မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်သူတို့၏ နေရာဖြစ်သော၊ ဝိဝိတ္တံ - အသံကင်းတိတ် ဆိတ်ငြိမ်သော၊ ရုက္ခမူလံ - အောင်မြေရွေးကောက် သစ်ပင်ရင်း သစ်ပင်အောက်ကို၊ နာတိမညေယျ - မထီမဲ့မြင် မပြုရာ။
ထိပ်တန်း ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင်တို့ကို အတုယူကျင့်ခဲ့
အရှင်သောဘနသည် ရှေးရှေးနောင်တော် ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးတို့၏ နည်းနာနိဿယကို အတုလိုက်ကာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတပီပီ ယုံကြည်လေးမြတ်စွာ ကျင့်ဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဘဒ္ဒန္တသောဘနော ထေရော, အတီတေ ဓုတဝါဒကေ၊
ပသန္နော အနုစရော အာသိ, ယတိ သေဋ္ဌဿသာသနေ။
ဧကာသနိက်ဓုတင်ကို ကျင့်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬
မဟာစည် ဆရာတော်လောင်းလျာ ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနသည် ဧကာသနိက် ဓုတင်၏ အကျိုးများဖြစ်သော အနာကင်းခြင်း, ကိုယ်ဆင်းရဲကင်းခြင်း, ပေါ့ပါး လျင်မြန်စွာ ထနိုင်ခြင်း, ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း, ချမ်းသာစွာနေရခြင်း, အတိရိက်ဝိနည်းကံမပြုပဲ စားခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော အာပတ်မသင့်ခြင်း, ရသတဏှာကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်း, အပ္ပိစ္ဆတာ အစရှိသည်တို့အားလျော်သော အကျင့်ရှိသည်၏ အဖြစ်ဟူသော အကျိုးအာနိသင်တို့ကို အလိုရှိတော်မူသဖြင့်-
“နာနာသနဘာဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ - နေရာအများ၌ စားခြင်းကိုပယ်ပါ၏၊ ဧကာသနိကင်္ဂံသမာဒိယာမိ - တထိုင်တည်း၌သာ စားလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းအင်္ဂါ စေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏”
ဟူသော စကား ၂-မျိုးတွင် တမျိုးမျိုးဖြင့် ဧကာသနိက် ဓုတင်ကိုလည်း ဆောက်တည်၍ ကျင့်တော်မူခဲ့လေသည်၊ အဋ္ဌကထာ ဆရာတော် အရှင်မဟာ-ဗုဒ္ဓဃောသသည် ဧကာသနိက်ဓုတင် ဆောက်တည်ချင်လာအောင် အောက်ပါ အနုသာသနီ ၂-ဂါထာဖြင့် တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့လေသည်။
အနုသာသနီ ၂-ဂါထာ ပါဠိအနက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ဧကာသနဘောဇနေ ရတံ, န ယတိံ ဘောဇနပစ္စယာ ရုဇာ၊
ဝိသဟန္တိ ရသေ အလောလုပ္ပေါ, ပရိဟာပေတိ န ကမ္မမတ္တနော။
ဣတိ ဖာသုဝိဟာရကာရဏေ, သုစိသလ္လေခရတူပသေဝိတေ၊
ဇနယေထ ဝိသုဒ္ဓမာနသော, ရတိမေကာသနဘောဇနေ ယတိ။
ဧကာသနဘောဇနေ - တနေရာတည်းဝယ် ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်ခြင်း၌၊ ရတံ - စိတ်က ချမ်းမြေ့ မွေ့လျော်သော၊ ယတိံ - သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတော်ကို၊ ဘောဇနပစ္စယာ - အစားအစာ စားခြင်းလျှင် အကြောင်း ရှိကုန်သော၊ ရုဇာ - အနာရောဂါတို့သည်၊ နဝိသဟန္တိ - မနှိပ်စက်နိုင်ကုန်၊ ရသေ - ရသာရုံ၌၊ အလောလုပ္ပေါ - သည်ထက်သည်သာ သာ၍ ကောင်းသည်ဟူ၍ ပြင်းစွာ မက်မောခြင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍၊ အတ္တနော - မိမိ၏၊ ကမ္မံ - ရဟန်းကိစ္စဝါသဓူရကို၊ ဝါ - ရဟန်းကိစ္စနှစ်ဓူရကို၊ နပရိဟာပေတိ - မုချပုံသေ မဆုတ်ယုတ်စေ။
ဣတိတသ္မာ - ထို့ကြောင့်၊ ဖာသုဝိဟာရကာရဏေ - ကိုယ်စိတ်မပန်း ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်သော၊ သုစိသလ္လေခရတူပသေဝိတေ - စင်ကြယ်သော တဏှာကို ခေါင်းပါး ပြုန်းတီး စေတတ်သော အကျင့်၌ မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်သော သူတော်သူမြတ်တို့သည် လွန်စွာမှီဝဲအပ်သော၊ ဧကာသနဘောဇန - နေရာမများ တနေရာတည်းဝယ် စားသုံးခြင်း၌၊ ရတိံ - နှစ်သက်မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်ခြင်းကို၊ ဝိသုဒ္ဓမာနသော - သန့်ရှင်း ဖြူစင်သော စိတ်နှလုံးရှိသော၊ ယတိ - သာသနာ့ဝန် အားသွန်ကြိုးပမ်း ရဟန်းတော်သည်၊ ဇနယေထ - ကြိုးပမ်း အားသစ် ဖြစ်စေရာ၏။
ဤကား အဋ္ဌကထာဆရာတာ်မိန့်ဆိုသည့် အနုသာသနီဂါထာနှင့် အနက်တည်း၊ ဤသို့ဖြင့် အရှင်သောဘနသည် ဧကာသနိက်ဓုတင်ကိုလည်း ကျင့်ဆောင်တော် မူခဲ့လေသည်။
သော ဧကာသနိကင်္ဂမ္ပိ, သမာဒိယ သုဓီတိမာ၊
ဝိနာယကဿ စိတ္တမ္ပိ, အာရာဓေတွာ စရီ ဝိဒွါ။
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် အခြားသော ဓုတင်အချို့တို့ကိုလည်း အခါအားလျော်စွာ ကျင့်ဆောင် အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ပရိယတ်အလုပ်ကို နေ့စဉ်ချပို့ခြင်း, သင်ယူခြင်းဖြင့် ကြိုးပမ်းတော်မူခဲ့လေသည်။
အရှင်သောဘနကား ငယ်စဉ်ကပင်-
“ရဟန်းကိစ္စ, နှစ်ဓူရ၌, လုံ့လအားသည်း, ဟိတ်ဟန်နည်း၍, ပစ္စည်းမသို, စိတ်မတို, ခင်ပျိုကြီးပွားကြောင်း”ဟူသော လင်္ကာနှင့်အညီ ကျင့်ကြံ ကြိုးပမ်းတော်မူသည့် ရဟန်းတော်မြတ်ပါပေတည်း။
ဧသော သာသနကိစ္စေသု, သတတံ ဝါယာမော သုဓီ၊
သုဓိဘူတဿ ဗုဒ္ဓဿ, ဝုဒ္ဓိဝိရုဠှိယာ ကရီ။
ပန္နရသမပိုင်း
ပထမပြန်စာမေးပွဲ
▬▬▬▬▬▬▬
သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်မင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၇-ခုနှစ် နယုန်လကစ၍ ပထမပြန်စာမေးပွဲကို နှစ်စဉ်ကျင်းပသည်၊ ပထမပြန်ကော်မတီတခု ခန့်ထား၍ စီမံအုပ်ချုပ်သည်၊ ပြဋ္ဌာန်းသော ကျမ်းစာများမှာ သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်, ဒွေမာတိကာ, အဘိဓာန်, အလင်္ကာ, ဆန်း, မာတိကာဓာတုကထာ, ယမိုက်, ပဋ္ဌာန်း ဘာသာပြန်တို့ဖြစ်သည်၊ ရူပသိဒ္ဓိ, ဋီကာကျော်, ကင်္ခါလာအဓိပ္ပါယ်တို့ကိုလည်း အဆင့်အတန်းလိုက် မေးရန် သတ်မှတ်ထားသည်။
အတန်းမှာလည်း -
(၁) ပထမငယ်,
(၂) ပထမလတ်,
(၃) ပထမကြီး,
(၄) ပထမကျော်
ဟူ၍ ၄-တန်း ထားပြီး တတန်းလျှင် မေးခွန်းပုစ္ဆာ တမျိုးစီထုတ်ကာ ၄-တန်းအတွက် ပုစ္ဆာ ၄-မျိုးစီ ထုတ်၍ စာရွက်ဖြင့်မေး, စာရွက်ဖြင့် ဖြေဆိုရသည်။
၁၂၆၀-ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပထမကျော်တန်း စာမေးပွဲကို ရပ်စဲလိုက်သည်၊ သို့ရာတွင် ပထမကျော်ကို ပထမကြီး အောင်မြင်သူများထဲမှ အမှတ်အများဆုံးကို ရွေးချယ်၍ အအောင်ပေးသည်၊ ၁၂၉၉-ခုနှစ်တွင် ပထမပြန် စုံစမ်းရေး ကော်မတီတခု ဖွဲ့စည်းကာ စုံစမ်းအစီရင်ခံစေပြီးလျှင် ယင်းကော်မတီအစီရင်ခံစာအရ နာယက ဆရာတော်များ ပါဝင်သည့် ပထမပြန်ကော်မတီတခု ဖွဲ့စည်းကာ ပထမပြန် စာမေးပွဲကို စီမံ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်၊ အတန်းထားရာတွ င်လည်း ဓမ္မာစရိယ စာချတန်း တတန်းတိုး၍ ၄-တန်းထား၍ ကျင်းပခဲ့သည်၊ ပြဋ္ဌာန်းသော ကျမ်းစာများမှာ -
(၁) ပါရာဇိကဏ်ပါဠိအဋ္ဌကထာ,
(၂) သုတ်သီလက္ခန်ပါဠိ အဋ္ဌကထာ,
(၃) ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိ အဋ္ဌကထာ - ဟူ၍ ကျမ်းရင်း ၃-ကျမ်းနှင့်
(၁) ပါစိတျာဒိပါဠိ အဋ္ဌကထာ,
(၂) ဝိဘင်္ဂါဒိပါဠိအဋ္ဌကထာ,
(၃) မဟာဝဂ္ဂါဒိပါဠိအဋ္ဌ ကထာ,
(၄) မဇ္ဈိမနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာ,
(၅) သံယုတ္တနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာ,
(၆) အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာ
အားဖြင့် ဂုဏ်ထူး ၆-ကျမ်းဖြစ်လေသည်။
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၃၀၄-ခုနှစ်မှစ၍ ၁၃၀၇-ခုနှစ်တိုင်အောင် ၄-နှစ်တိတိ ပထမပြန်စာမေးပွဲ မကျင်းပနိုင်ပဲ ရှိခဲ့သည်၊ စစ်ပြီးခေတ် ၁၃၀၈-ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၂-ခုနှစ်တွင် ပါဠိတက္ကသိုလ်နှင့် ဓမ္မာစရိယ အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း၍ ယင်းဥပဒေအရ ပါဠိတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ကာ ပါဠိတက္ကသိုလ်ဝင် ကျောင်းများမှ ဆရာတော် သံဃာတော်များ ပါဠိတက္ကသိုလ် ဗဟိုအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း၍ စာချတန်း စာမေးပွဲကို စီမံအုပ်ချုပ်လျက် ပထမပြန် စာမေးပွဲနှင့်အတူ မကျင်းပတော့ပဲ တသီးတခြားခွဲ၍ စာချတန်း စာမေးပွဲကို ကျင်းပသည်။
၁၃၁၃-ခုနှစ်တွင် ပါဠိပညာရေးအဖွဲ့ အက်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း၍ ယင်းဥပဒေအရ ဆရာတော် သံဃာတော်များ ပါဝင်သော ပါဠိပညာရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ စီမံ အုပ်ချုပ်လျက် ပထမပြန်စာမေးပွဲကို ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့လေသည်။
ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ လက်ထက်တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန သာသနာရေးဦးစီးဌာနမှ တာဝန်ယူ ကျင်းပ၍ သာသနာကို ချီးမြှောက်လျက်ရှိပေသည်။
ဤသည်လျှင် သာမန်သိရန် ပထမပြန်စာမေးပွဲ, ဓမ္မာစရိယ စာချတန်း စာမေးပွဲ သမိုင်း အကျဉ်းချုပ်တည်း။
သုတေသီနံ ဟိတတ္ထာယ, ဣတိဟာသကထာ အယံ၊
ပရိက္ခဏဒွယဿဟိ, သင်္ခေပေန သမုဒ္ဓတာ။
ပထမငယ်တန်း စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆို အောင်မြင်တော်မူခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ရဟန်းသိက္ခာ ဝါမျှမရသေးသော အရှင်သောဘန ရရှိပြီးစာပေအရည်အချင်းမှာ ပထမငယ်, ပထမလတ်, ပထမကြီးမက ဓမ္မာစရိယ စာချပုဂ္ဂိုလ် လုပ်နိုင်လောက် အောင်ဖြစ်၏၊ သို့ရာတွင် စာမေးပွဲဟူသည် အစဉ်အတိုင်းသာ ဝင်ရသည့် ထုံးစံ အတိုင်း ပထမငယ်တန်းဆိုင်ရာ ဘိက္ခုပါတိမောက်, သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်, ကင်္ခါ, ရူပသိဒ္ဓိ, ဋီကာကျော်, မာတိကာ ဓာတုကထာများကို အရဆောင် ကြည့်ရှုလေ့လာပြီး ၁၂၈၆-ခုနှစ် ရဟန်းဝါ မရမီမှာပင် အစိုးရ ပထမငယ်တန်းကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ နှစ်ချင်းစွဲ အောင်မြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ပထမခုဒ္ဒဋ္ဌာနမ္ပိ, ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိသာရဒေါ၊
ဇယံ ဇယန္တောဝ, တေသု ဂန္ထေသု ကောဝိဒေါ။
သောဠသမပိုင်း
မယ်တော်ကြီးဒေါ်အုပ်
ကွယ်လွန်သဖြင့် သံဝေဂဖြစ်ခြင်း
အရှင်သောဘန ရဟန်းသိက္ခာ ၁-ဝါအရတွင် အနန္တဂုဏ်အင် ကျေးဇူးရှင် မိခင်ကြီး ဒေါ်အုပ် မမျှော်လင့်ပဲ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်၊ ထိုစဉ်က အရှင်သောဘနမှာ နုနုနယ်နယ် ရဟန်းငယ်မျှသာ ရှိသေးသည်၊ သို့ရာတွင် စိတ်မနုပါချေ၊ ပရိယတ္တိ စာပေများဖြင့် စိတ်ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ရုံမျှမက ဓူတင်ကျင့်ဝတ် ပဋိပတ်တို့ဖြင့် ကွပ်ကဲထိန်းအုပ် ထားလေရာ မယ်တော်ကွယ်လွန်ခြင်း အတွက် သောကဒုက္ခ မရောက်ပါချေ။
အဗလဒုဗ္ဗလဋ္ဌေန, အနဒ္ဓနိယဋ္ဌေန စ၊
တာဝကာလိကဋ္ဌေနာပိ, ကာယော ကုမ္ဘသမော သိယာ။
တကယ်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ အိုးလို့ပဲ၊ အိုးဆိုတာ အားမရှိဘူး၊ အားနည်းတယ်၊ ကြာရှည်လေးမြင့် မတည်တံ့ဘူး၊ အခိုက်အတန့်သာ တည်တယ်၊ သို့ဖြစ်၍ ဘုရားရှင်က-
“ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ”လို့ ဟောတော်မူတယ်
စသည်ဖြင့် သံဝေဂ ဖြစ်တော်မူခဲ့ပါလိမ့်မည်။
ဇရာဓမ္မောစ ဗျာဓိစ, အထောပိ မရဏဓမ္မော၊
ကမ္မန္တိ နေသံ စတုန္နံ, ပါဋိဘာဂေါ န ဝိဇ္ဇတိ။
ဟူသည်နှင့်အညီ လောကကြီးထဲမှာ အာမခံလို့မရတာ ၄-မျိုးရှိတယ်၊ ဘယ်သူ သွားကျိုး ဆံဖြူ ငယ်မူယိုယွင်း အိုမင်းရင့်ရော် မှည့်ပျော်ချင်မလဲ၊ မဖျားမနာပါနဲ့ လို့လဲ အာမခံလို့မရဘူး, သေခြင်းတရားလဲ အာမဝန်တာခံလို့မရဘူး, ပုထုဇဉ် မှန်လျှင် သေချင်တဲ့လူရယ်လို့ ဘယ်သူရှိမလဲ၊ မိမိပြုခဲ့တဲ့ကံတွေ အကျိုးမပေး ပါနဲ့လို့လဲ အာမမခံနိုင်ဘူး။
အရှင်သောဘနသည် မိခင်ကြီး မိမိလူလားမမြောက်ခင် ကွယ်လွန်ရခြင်းအတွက် များစွာ သံဝေဂ ဖြစ်တော်မူသည်။
မိခင်ကြီးရှိလျှင်
ဘယ်လောက်ဝမ်းမြောက်ရှာမလဲ
ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ မိခင်ကြီးဒေါ်အုပ်မှာ ဆရာတော်လောင်းလျာ လူလား မမြောက်ခင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေပြီ၊ ဆရာတော် လူလားမြောက်၍ အထွတ်အထိပ် ရောက်စဉ်, မင်းဆရာဖြစ်စဉ်, ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတွင် သင်္ဂါယနာကိစ္စ အဝဝကို ဆောင်ရွက်ချိန် စသည်အခါထူးများတွ င် မိမိသားကို ဖူးမြင်ရပါမူကား အတိုင်းမသိ ပီတိဆွတ်ဖျန်း စိတ်ရွှင်လန်း ချမ်းသာမည်သာတည်း။
ထေရင်္ကုရေ အဝဍ္ဎေပိ, ဇနနီ ဟိ ကာလံကရီ၊
ထေရဘာဝံ သာ ပဿေယျ, လဘေ အနပ္ပကံ သုခံ။
သန်လျင်မြို့
ရန်ကုန်တဘက်ကမ်း သန်လျင်မြို့သည် ယခုအခါ ရန်ကုန်တိုင်း သန်လျင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာ ဖြစ်သည်၊ ယခင်က ဟံသာဝတီခရိုင်တွင် သန်လျင်မြို့နယ်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်၊ ထိုစဉ်က သန်လျင်မြို့နယ်တွင် ကျောက်တန်းမြို့နယ်, သုံးခွ မြို့နယ်, ခရမ်းမြို့နယ်, သန်လျင်မြို့နယ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်၊
သန်လျင်မြို့ကား ရှေးမြန်မာ ဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ထင်ရှားသောမြို့ ဖြစ်သည်၊ မြို့တည်သူ ငသန်လျင်ကိုစွဲ၍ သန်လျင်မြို့ဟု တွင်သည်၊ တညင်မြို့ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်၊ သန်လျင်မြို့၌ ရေနံချက်စက်ရုံကြီး ၂-ရုံနှင့် ဖန်ချက်စက်ရုံရှိ၏၊ ကျိုက်ခေါက်စေတီမှာ သန်လျင်မြို့၏ ကျက်သရေဆောင် ထင်ရှားသော စေတီဖြစ်၏၊ ကျိုက်ခေါက်စေတီ၏ မြောက်စောင်းတန်း အဆင်းတွင် ဝန်ကြီး ပဒေသရာဇာ၏ အရိုးဂူတည်ရှိ၏။
သန်လျင်နာမဓေယျန, ဗလဝန္တေန မာပိတံ၊
နဂရံ သန်လျင်ဣတိ, သဗ္ဗေဟိ အဘိလက္ခိတံ။
သန်လျင်၌ ဝါဆိုတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ရဟန်းသိက္ခာ ၁-ဝါရပြီးနောက် ၁၂၈၇-ခုနှစ်တွင် ဖော်ပြပါ ရန်ကုန်တဘက်ကမ်း သန်လျင်မြို့သို့ ကြွတော်မူသည်၊ မိုးဦးကျချိန်၌ သန်လျင်မြို့သို့ ရောက်တော်မူသည်၊ ထိုမှတဖန် ဆိပ်ခွန်ဇာတိ ဘုန်းကြီးတပါး ရှိရာ ပုသိမ်သို့ ကြွတော်မူသည်၊ ထို့နောက်တွင် သန်လျင်မြို့သို့ ပြန်ကြွတော်မူကာ ဝါဆိုတော်မူ၍ စာပေများကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း, ပဋိပတ်အလုပ်ကို ထိုက်သလောက်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အချိန်ကို လွန်စေတော်မူသည်။
သန်လျင်နဂရသေဋ္ဌေပိ, ဧကဝဿံ ဝသီ ဝသီ၊
ဓုရဒွယေ ပူရယိတွာန, ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗကံ ကရီ။
သတ္တရသမပိုင်း
ပထမလတ်တန်း
ဖြေဆိုအောင်မြင်ခြင်း
၁၂၈၈-ခုနှစ်တွင်လည်း သန်လျင်မြို့၌ ဆက်လက်၍ သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ပထမလတ်တန်း ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဒွေမာတိကာ, သဒ္ဒါ, သင်္ဂြိုဟ်, မာတိကာ ဓာတုကထာ အရကောက်, အောက်ယမိုက် ၅-ကျမ်း စသည်တို့ကို ကရားရေလွှတ် တတွတ်တွတ်ရအောင် နှုတ်ရအောင် သဘောမိအောင်လည်း ကြည့်ရှု၍ ကင်္ခါ, ရူပသိဒ္ဓိ, ဋီကာကျော်လာ ဆိုင်ရာအဓိပ္ပါယ်တို့ကို ကြည့်ရှုလေ့လာတော်မူ၍ ရန်ကုန်ကြွလာ တော်မူကာ ရန်ကုန်မြို့ ကျောင်းတော်ရာတိုက်၌ ဝင်ရောက် တည်းခိုပြီး ပထမလတ်တန်းကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ နှစ်ချင်းစွဲအောင်မြင်တော် မူခဲ့လေသည်။
မဇ္ဈိမပန္တိဌာနမ္ပိ, ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဝိသာရဒေါ၊
ဇယံ ဇယန္တောဝ, တေသု ဂန္ထေသု ကောဝိဒေါ။
ဆိပ်ခွန် ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
ပထမလတ်တန်း အောင်မြင်သဖြင့် အစိုးရလှူသည့် ဆုတော်ငွေကို ကျောင်း ဘုန်းကြီးအား လှူဒါန်းတော်မူ၍ ရန်ကုန်မှ ရွှေတိဂုံ, ဆူးလေ, ဗိုလ်တထောင် စသည့် တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုးများ ရှိခိုးဦးချ ဖူးမြော်တော်မူပြီး ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေ ဖြစ်သော ဆိပ်ခွန်ရွာသို့ ပြန်ကြွတော်မူခဲ့လေသည်။
ဝေရိက္ခယေ နိဝေရော သော, ဒတွာ ဝန္ဒိတွာ သုဓီ၊
ဇာတိဘူမိံ ပစ္စာဂန္တွာ, ကာရိယံ ကာသိ ဗုဒ္ဓိမာ။
ပထမကြီးတန်း ဝင်ရောက်ဖြေဆို
အောင်မြင်တော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည်-
“ဝါယာမေထေဝ ပုရိသော, နနိဗ္ဗိန္ဒေယျ ဝဏ္ဍိတော - အမျိုးသား ကြိုးစားအားသစ်ရာ ပညာရှိ မငြီးမငွေ့ရာ” ဟူသည်နှင့်အညီ အချိန်ရှိသမျှ ကြိုးပမ်းသည်, စာပြန်သည်, စာကြည့်သည်, ပညာရှိလုပ်မည် ဟူ၍လည်း ထာဝစဉ် နှလုံးသွင်းတော်မူသည်၊
ပထမကြီးတန်း ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဒွေမာတိကာ, သဒ္ဒ ါကြီးရှစ်စောင်, သင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်း, အဘိဓာန်, အလင်္ကာ, ဆန်း, ယမိုက်, ပဋ္ဌာန်း, ဘာသာပြန်အတွက် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (ဇာတ်အဋ္ဌကထာ) ကင်္ခါ, ရူပသိဒ္ဓိ, ဋီကာကျော်စသည့် ကျမ်းအစောင်စောင်တို့ကို ရရှိသဘောပေါက်အောင် ကျက်မှတ်လေ့လာ ကြည့်ရှုတော်မူပြီး ရွှေဘိုသို့ကြွရောက် စာမေးပွဲဖြေတော်မူရာ နှစ်ချင်းစွဲပင် အောင်မြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
အဂ္ဂဂ္ဂေ ပရိက္ခဏေပိ, ပရိက္ခဏဝိစက္ခဏော၊
လဒ္ဓဇယော သုဋ္ဌု ဇယော, သောဘနော သောဘနေ ရတော။
ဝိနည်းငယ်လေးစောင်ကျမ်း
ဘိက္ခုပါတိမောက်, ဘိက္ခုနီပါတိမောက်, ခုဒ္ဒသိက္ခာပါဌ်, မူလသိက္ခာပါဌ်တို့ကို ဝိနည်းပါဠိတော် ကြီးများလောက် မကြီးကျယ်ပဲ ကျဉ်းငယ်သည့်အတွက် ဝိနည်းငယ် လေးစောင်ဟူ၍ သာသနာတော်၌ ဆရာစဉ်ဆက် သမုတ်ခဲ့ကြကုန်၏၊ ဖော်ပြပါ ဝိနည်းငယ်လေးစောင်ကို တပေါင်းတည်း စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေထားရာ ဒီမိုင်းဆိုက် စာမျက်နှာ ၁၅၀-ခန့်ရှိ၏။
ဘိက္ခုပါတိမောက်နှင့် ဘိက္ခုနီပါတိမောက်ကို သာသနာ့ဝန်ထမ်းတို့ အာဂုံနှုတ်တက် ရသူ များသော်လည်း ခုဒ္ဒသိက္ခာနှင့် မူလသိက္ခာကို နှုတ်တက်ရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဦးရေ မများလှချေ၊ ခုဒ္ဒသိက္ခာပါဌ်မှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းခေါ် လင်္ကာကျွန်း ၏ အလံတံခွန် ပုံပြုညွှန်သည့် ထူးချွန်စွာ စာပေတတ်မြောက်သော အရှင်သီရိထေရ် စီရင်တော်မူခဲ့သည့် ကျမ်းခက်ဖြစ်သည်။
ကျမ်းဦး၌ -
အာဒိတော ဥပသမ္ပန္န, သိက္ခိတဗ္ဗံ သမာတိကံ၊
ခုဒ္ဒသိက္ခံ ပဝက္ခာမိ, ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္တယံ။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် ဂန္ထာရမ္ဘပြု၍ ကျမ်းကိုစီရင်တော်မူခဲ့သည်။
နိဂုံး၌ -
အဓိသီလာဓိစိတ္တာနံ, အဓိပညာယ သိက္ခနာ၊
ဘိက္ခုကိစ္စမတော ခုဒ္ဒ-သိက္ခာယံ သမုဒါဟဋာ။
မဟတော ကိတ္တိသဒ္ဒဿ, ယဿ လောကဝိစာရိနော၊
ပရိဿမော န သမ္ဘောတိ, မာလုတဿေဝ နိစ္စတော။
တေန ဓမ္မသီရိကေန, တမ္ဗပဏ္ဏိယကေတုနာ၊
ထေရေန ရစိတာ ဓမ္မ-ဝိနယညူ ပသံသိတာ။
ဟူသော ၃-ဂါထာဖြင့် အထွတ်တပ်တော်မူခဲ့သည်၊ မူလသိက္ခာပါဌ်ကိုလည်း တိပိဋကတ်ကျမ်းဂန်တတ် သီဟိုဠ်ရဟန်းတော်တစ်ပါး စီရင်တော်မူခဲ့သည်။
ကျမ်းဦး၌ -
နတွာ သံဃံ ပဝက္ခာမိ, မူလသိက္ခံ သမာသတော၊
ဘိက္ခုနာ နဝကေနာဒေါ, မူလဘာသာယ သိက္ခိတုံ။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် ဂန္ထရမ္ဘပြုတော်မူခဲ့သည်။
ဝိနည်းငယ်လေးစောင်
ပြန်ဆိုအောင်မြင်တော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ ကျင်းပသည့် ဝိနည်းစာပြန်ပွဲတွင်လည်း ဖော်ပြပါ ဝိနည်းငယ် လေးစောင်ပါဌ်ကို နှုတ်လွတ်ပြန်ဆို အောင်မြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
စတုဂန္ထဝိနယေပိ, ဝါစုဂ္ဂတံ ကရီ သုဓီ၊
ဇယိတဗ္ဗံ သော ဇယိတွာ, ဝိနယေ ပါရဂူ အဟု။
အဋ္ဌာရသမပိုင်း
မန္တလေးမြို့တော်
“အင်္ဂါဦးလွင် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်” ဟူသည်နှင့်အညီ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄-ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၁-ရက်နေ့တွင် ရန်မာန်ပြီးမြောက် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသော ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်း တရားကြီးသည် မြို့တော်, ကျုံးတော်, လောကမာရဇိန်စေတီတော်, သိမ်တော်ကြီး, သုဓမ္မာဇရပ်တော်ကြီး, အတုလဝေယန်ကျောင်းတော်ကြီး, ပိဋကတ်တိုက်တော်အားဖြင့် သာသနာ့အမွန် ခုနစ်ဌာနကို မြို့တော်တည်သည်နှင့် တပြိုင်နက်တည်တော်မူခဲ့လေသည်၊
“အုတ်ကျစ် ကျော်ဧ မန္တလေး” ဟူသည့်အတိုင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၂၁-ခုနှစ်တွင် နန်းမြို့ရိုး, သစ်တပ်, ရွှေနန်းတော်ပြာသာဒ်, မှန်နန်းတော်မှစ၍ ပြီးနေသဖြင့် ဒုတိယဝါဆို လဆန်း ၆-ရက် စနေနေ့ နံနက် ၆-နာရီကျော် အချိန်တွင် အမရပူရမြို့တော်ဟောင်းမှ မန္တလေးမြို့တော်သစ်သို့ ရွှေ့ပြောင်း စံတော်မူ ခဲ့လေသည်။
“မြို့ကျုံးစေတီ သိင်္ဂီလျှံမောင်း သိမ်ကျောင်းသုဓမ္မာ ရွှေစာအမြတ် ပိဋကတ်တိုက် သမိုက်မြဲမြံ ခုနစ်ဌာန်ကို ဆော်ဖန်အောင်စည် တပြိုင်တည်းက”
မန္တလေးသုပုရံ ရာဇာ, မာပေတွာ ရာဇသေခရော၊
အမရာ မန္တလေးပုရံ, သင်္ကမိတွာ ဝသီ ဝသီ။
သာသနာရောင်
တောက်ပြောင်ထိန်ဝင်း လင်းလက်ရာ
ရေမြေ့ရှင်မင်းတရား၏ လျှောက်ထားချက်အရ အမရပူရမြို့မှ ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော် သံဃာတော် ၅၀ဝ-ကျော်တို့လည်း သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉-ခု နတ်တော် လဆန်း ၅-ရက်နေ့မှစ၍ မန္တလေးမြို့တော်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ယာယီကျောင်း များ၌ စံနေတော်မူကြကုန်၏၊ ကျောင်းတိုက်များပြီးမှ မိမိတို့၏ ကျောင်းတိုက်များ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ဓူရ ၂-ပါးကို ပွားများ အားသစ်တော်မူကြကုန်၏၊
ထိုအချိန်မှစ၍ ယခုတိုင် မန္တလေးမြို့သည် သာသနာရောင် တောက်ပြောင်ထိန်ဝင်း လင်းလက်ရာဌာနမွန် ဖြစ်လေသည်၊ ရှေးအခါက မန္တလေး အမရပူရ ကျောင်း တိုက်ပေါင်း ၂၁၇-တိုက်ရှိခဲ့သည်၊ ယခုမူ မန္တလေး တမြို့တည်းမှာပင် ကျောင်းတိုက်ပေါင်း ၂၅၀-ခန့် ရှိလေသည်။ ၎င်းပြင် မန္တလေးမြို့ကား ရွှေရောင် တောက်နေသော မဟာမြတ်မုနိ, အိမ်တော်ရာ, ချမ်းသာရ, ချမ်းသာကြီး, မန္တလေးတောင်တော်စေတီများ, မာရ်အောင်ရတနာစသည့် တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် အလွန်လျှင် တင့်တယ်လှပေ၏။
မန္တလေးနာဂရံ နာမ, သာသနဇောတနံ ဘဝိ၊
အာရာမေဟိပိ ထူပေဟိ, သီရိနိကေတနံ ဘဝိ။
“ဥဩတွန်သံသာ မန်းမြို့သံဃာ” လင်္ကာအရ သံဃာဦးရေ ၁၁၇၆၆-ပါး, သို့မဟုတ် ၁၁၀၆၆-ပါး ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း သိရ၏၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၄၆-ခုနှစ်တွင် ၁၂၇၇၀-ပါး ရှိကြောင်း သိရလေသည်။
မန္တလေးသာသနာနှင့်စပ်၍ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိဝန်ရှင်တော် လယ်ကိုင်းမြို့စား သေနတ်ဝန်မင်းကြီးသည ် အောက်ပါ မန္တလေးသာသနာဘွဲ့ကို စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။
မန္တလေးသာသနာဘွဲ့
မန်းမဏ္ဍလာ, ရှုတိုင်းမှာတည့်, သာယာကဲလွန်, နတ်ရေကန်ဝယ်, ဖန်ရည်ဆိုးတပ်, လွန်တင့်အပ်သား, သပ်သပ်ပါယ်ပါယ်, ကြီးငယ်သံဃာ, ရွှေဟင်္သာတို့, တျာတျာညံညံ, ပျော်မြူးစံလျက်, နိုင်ငံပြည်သူ, ပြောထူများစွာ, ဘမရာငှက်, ဝင်ထွက် သွယ်သွယ်, ပန်းဝတ် သယ်သည်, ကြည်ဖွယ် စုံပေါင်း, မကြုံတောင်းရှင့်, ပျံ့လှောင်းကြူထုံ, အမုန်ကြိုင်လှိုင်, ဆိုင်ကာဆိုင်ကာ, ခိုင်ညှာခက်ညွတ်, ဝိမုတ်ရသ်ဟု, သတပတ် ရွှေကြာ, ပွင့်စေငှါတည့်, သာသနအခြေ, အာကာဗွေဝယ်, ရွှေဘုန်းတော်မြတ်, တုလွှတ်ရဝိ, ရဲရဲညိသည်, ဒုတိယလျှံဝင်, နေပြဘင်လျှင်, ထောင်ရှင်လင်းစည်, ထွန်းလာသည်ကြောင့်, နှိုင်းယှဉ်စရာ, ဥပမာပင်, ဖွေရှာမမြင်, စည်ပင်လှစွာ, သာသနာနှင့်, ပြည်ရွာနိုင်ငံ, စံမရှိဖွယ်, ကြီးကျယ်ပြောဝ, တိုးတက်လှ၏။
ဤသို့စသည်ဖြင့် မန္တလေးသာသနာကား စာဖွဲ့မကုန်နိုင်လောက်အောင် ခမ်းနားလှ ၏။ ထွန်းလင်းလှ၏၊ စည်ပင်လှ၏၊ အကျယ် မန္တလေးသာသနာဝင် ကျမ်းကြီးများ ပထမတွဲမှ ဒသမတွဲဆုံးသည် တိုင်အောင် ကြည့်ရှုရာ၏။
ကျမ်းဂန်တတ် စာချဆရာတော်တွေ
စာပေချပို့သီတင်းသုံးကြ
မန္တလေးမြို့၌ ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (သီးခြားစာချ) ဆရာတော်ကြီးများ, ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ) ဆရာတော်ကြီးများတို့ -
ယောဇနာမျိုး, ကျမ်းရိုးငါးချက်, ဆက္ကဌပနာ, ပုစ္ဆာထွက်တက်, စုဒ်ဖက်နှိုင်းရှိ, ရှေ့နောက်ညှိ၍, သန္ဓိအနု, ကေဋုဘနည်း, ဝုတ္တောဒည်းက, ထုတ်နည်းပဌာန, ပစ္စယနှင့်, ဝါကျခွဲစိတ်, ပုဒ်နိစ္ဆယ, ယမကလှောက်, ဆယ့်ခြောက်ဟာရ, နယလေးတန်, ပဋ္ဌာန်သာသန, သဒ္ဓမ္မနေတ္တိ, ဉာသ်၏ ကောက်ပုံ, အစုံနှစ်ဖြာ, ကြိယာငါးချက်, စပ်လျက်ယှဉ်ကြ, အာဘောဂမှ, နယစုံလင်, တန်ဆာဆင်၍, ဟူသည်နှင့်အညီ -
နည်းမျိုးစုံ အနက်ယောဇနာနည်း, ဌာပနာပဉ္စက, ဌာပနာဆက္ကကျမ်းတက်နည်း စသည်မျိုးစုံ အဓိပ္ပါယ်ပြောလျက် စာပေကျမ်းဂန် ချပို့တော်မူလျက် ပရိယတ္တိ သာသနာ၏ ကျက်သရေကိုဖွင့်ကာ သီတင်းသုံး တော်မူကြကုန်၏။
မန္တလေးပုရသေဋ္ဌေ ဟိ, ပေဋကာ သတ္ထကောဝိဒါ၊
နာနန္တနယေဟိ ဝါစေန္တာ, သာသနံ သောဘနံ ကရုံ။
ဧကူနဝီသတိမပိုင်း
မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင်
ခင်မကန်ကျောင်းတိုက်ကြီး
အနောက်ပြင် ခင်မကန် ကျောင်းတိုက်ကြီးသည် မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ပြည်ကြီးပျော်ဘွယ်ရပ် စကုတိုက်ကြီး၏ မြောက်ဘက်၌ တည်ရှိသည်၊ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို မြင့်မား ခန့်ထည်လှသော မဟာရံတံတိုင်းကြီး ဝန်းရံလျက် တင့်တယ်ခမ်းနားစွာ တွေ့မြင်ရ၏၊ ကျောင်းတိုက်ကြီးအတွင်း၌ -
(၁) မြင်းဝန်ကျောင်း၊ (၂) နန်းမတော်ကျောင်း၊ (၃) မြို့ဘန်ကျောင်း၊ (၄) ရွှေတောင်ကျောင်း၊ (၅) လွှတောင်ကျောင်း၊ (၆) သာစည်ကျောင်း၊ (၇) မြကုံးကျောင်း၊ (၈) အလယ်တိုက်ကြီး၊ (၉) ဘွားတော်ကျောင်း၊ (၁၀) ထိမ်ပင်ကျောင်း၊ (၁၁) တရုတ်တန်းကျောင်း၊ (၁၂) ကျောက်ဆောက်ကျောင်း၊ (၁၃) သွပ်မိုးကျောင်း၊ (၁၄) ဝေဠုဝန်ကျောင်း၊ (၁၅) ပိဋကတ် အုတ်ကျောင်း၊ (၁၆) ရေလယ်ကျောင်း၊ (၁၇) ဓမ္မိကအုတ်ကျောင်း၊ (၁၈) ကျောင်းသစ်ကျောင်း၊ (၁၉) ခုံတော်ကျောင်း၊ (၂၀) အုတ်လှေကားကျောင်း၊ (၂၁) ပုပ္ပါးကျောင်း၊ (၂၂) မိုးထားကျောင်း၊ (၂၃) မန်ကျည်းပင်ကျောင်း၊ (၂၄) သဌေးကျောင်း၊ (၂၅) ရွှေလောင်းကျောင်း၊ (၂၆) ဇောတိကကျောင်း၊ (၂၇) မြန်အောင်ကျောင်း၊ (၂၈) ဗန်းမော်ကျောင်း၊ (၂၉) သိမ်ကျောင်း၊ (၃၀) မယ်ထီးကျောင်း၊ (၃၁) ကျောင်းကလေးကျောင်း အားဖြင့် ကျောင်းပေါင်း ၃၁-ကျောင်း ရှိ၏။
သမိုင်းအကျဉ်း
မန္တလေးမြို့တော်သစ်၌ ယာယီကျောင်းများ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသဖြင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉-ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၅-ရက်နေ့တွင် သံဃာတော် ၅၀ဝ-ကျော်တို့ကို အမရပူရမြို့တော်ဟောင်းမှ မန္တလေးမြို့တော်သစ်သို့ ပင့်ဆောင်စဉ်က ခင်မကန် ဆရာတော်ဘုရားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။
မင်းတုန်းမင်းတရားသည် ခင်မကန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး သီတင်းသုံးတော်မူရန် အတွက် မြေသန့်စင် စေတော်မူပြီး အရံကျောင်း ၃-ကျောင်း, ပြာသာဒ် ၁-ဆောင်, ရေတွင်းစသည်တို့ကို ဆောက်လုပ်တူးဖော်စေပြီး ခင်မကန်ဆရာတော်ကြီးထံ -
ဣမံ ဘန္တေ သုဝိတ္ထိဏ္ဏံ, အာရာမံ ယတိနန္ဒနံ၊
သာသနဝုဒ္ဓိဘာဝါယ, ဒဒါမ သမ္ပဋိစ္ဆထ။
အရှင်မြတ်တို့ဘုရား လွန်စွာလည်း ကျယ်ဝန်းလှသော သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတော်အပေါင်းတို့ ၏ နှစ်ထောင်းဝမ်းသာ မွေ့ပျော်ရာလည်းဖြစ်သော ဤ သံဃာအရံ ဗိမာန်တော်ကြီးကို ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော် စည်ပင်ရန် အကျိုးငှါ လှူဒါန်းပါကုန်၏ ဘုရား၊ အရှင်မြတ်တို့သည် ရေမြေ့ရှင် ဒကာတော်အား အစဉ်သနား စောင့်ရှောက် ချီးမြှောက်ပါသဖြင့် အလှူခံတော်မူပါကုန် ဘုရားဟု လျှောက်ထား၍ လှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
ခင်မကန်မည်ခြင်း
ကျောင်းတိုက်မူလအမည်မှာ “ပဏ္ဍိတာရာမ” မည်ကြောင်း ဆိုကြသည်၊ “မဏိဇောတိကာရာမ” လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ သို့ရာတွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်ရွာ၏ အမည် ခင်မကန်ကို အကြောင်းပြု၍ ခင်မကန်တိုက်ဟု တွင်လေသည်။
ခင်မကန် ဂါမဇာတေန, ထေရေန ဝသိတာ ပုရေ၊
တေနေဝ အယံ အာရာမော, ခင်မကန်ဣတိ အဝှယော။
နာယကဆရာတော်စဉ်ဆက်
ဖော်ပြပါ ခင်မကန်တိုက်ကြီး၏ နာယကဆရာတော်များမှာ-
“မဏိဇောတာလင်္ကာရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်, မဏိဇောတာဘိ သိရီသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်, မဏိဇောတသဒ္ဓမ္မလင်္ကာရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဂုရု” ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ၃-ထပ်ရ အရှင်မဏိဇောတ-မဟာထေရ်။
“ဝိမလာစာရာဘိဝံသ သိရိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အရှင် ဝိမလာစာရမဟာထေရ်, အရှင်သူရိယမဟာထေရ်, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ခန္တီမဟာထေရ်, အရှင်အာစိဏ္ဏမဟာထေရ်, အရှင်စာရိတ္တမဟာထေရ်, အရှင်ဝါသဝမဟာထေရ်, အရှင်ဇာဂရမဟာထေရ်, အရှင်ဉာဏိန္ဒမဟာထေရ် စသည်တို့သည် အနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက်ကြီး၏ အစဉ်အတိုင်း တိုက်အုပ် နာယက ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။
ဝိသတိမပိုင်း
အရှင်သောဘန ခင်မကန်တိုက်၌
သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် မန္တလေးစာပြောနည်း, မန္တလေးစာချနည်းကို လေ့လာ သင်ကြားလိုသဖြင့် ရဟန်း သိက္ခာ ၄-ဝါအရ ၁၂၉၀-ပြည့်နှစ်တွင် ဖော်ပြပါ မန္တလေးအနောက်ပြင် ခင်မကန်တိုက် ဘွားတော်ကျောင်း၌ရောက်ရှိ သီတင်းသုံး တော်မူခဲ့လေသည်။
ခင်မကန်အာရာမေ သော ဟိ, ဘွားတော်ဣတိ နိကေတနေ၊
နာနာနယေ သိက္ခိတုံ သော, သမ္ပတ္တော သိက္ခနေပရော။
တိုက်သစ်ဆရာတော်
အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသ
ယခင်က ခင်မကန်တိုက် အလယ်တိုက်အနောက်ဘက် တိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသထေရ်ဟူ၍ သီတင်းသုံး၍ စာချတော်မူ၏၊ ဝါကျကိုင်တွယ်ပုံမှ စ၍ စာပေချပို့ပုံ နည်းမျိုးစုံ နိုင်နင်းသည်၊ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ အသင်းကြီး၏ အကိုးကွယ်ခံ “ပရိယတ္တိသာသနဟိတဓမ္မာစရိယ” ပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်တော်မူသည်၊
စာပေချပို့ရာ၌ ဆွဲချသဘောမျိုး မဟုတ် ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ, ဓာတ်ကျမ်း, အဘိဓာန်ကျမ်း, အလင်္ကာကျမ်း, ဆန်းကျမ်း စသည်တို့ကို ကြိုတင်ကြည့်ရှု လေ့လာ တိုက်ဆိုင်၍ ချပို့ရာ စာသင်သားတွေ များစွာသဘောကျကြသည်။
ဣန္ဒာဘိဝံသထေရော ဟိ, ဣန္ဒတုလျပရက္ကမော၊
ဩလောကေတွာ ဗဟုဂန္ထေ, ဝါစယီ သိဿကေ ဗဟူ။
အရှင်သောဘန အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသထံ
လိုက်နာသင်ယူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြပါ စာချအကျော် ဆရာတော် အရှင်ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသ ထံ၌ ဝါကျသွား ဝါကျလာ နယူပဒေ, အနုသန္ဓေ အထွေထွေကျမ်းရိုး အသွယ်သွယ်, အဓိပ္ပါယ်အဖြာဖြာ ဌပနာပဉ္စက ဌာပနာဆက္က စသည့် နည်းနာနယတို့ကို ကျနစွာ လေ့လာသင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်။
ဣန္ဒဝံသာဘိဝံသဿ, သန္တိကေ သောဘနော သုဓီ၊
သုဓိနော စက္ကဿ ဟေတုံ, ဗဟုံ ဟိ ဥဂ္ဂဟံကရီ။
ချမ်းသာကြီးတိုက်
စာချဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ
အရှင်လက္ခဏသည် မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ချမ်းသာကြီးတိုက် (ချမ်းသာကြီး မြောက်ဘက်တိုက်) ရတနာပုံအုတ်ကျောင်း၌ စာပေချပို့ သာသနာပြုတော်မူသည့် ထိပ်တန်း ပရိယတ္တိသာသနာ့ဝန်ဆောင် ဆရာတော် တပါး ဖြစ်တော်မူသည်၊ ဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ ခေတ်ကောင်းစဉ်က ရံခါ စာလိုက် သံဃာ တော် ၈၀ဝ (ရှစ်ရာ) အထိ များပြားကြောင်း သိရ၏၊ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတဓမ္မာစရိယ (မူလစာချ) ဘွဲ့ရပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်၊
၁၂၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျောင်းဒါယကာကြီး ဦးထပ်, ကျောင်းဒါယိကာမကြီး ဒေါ်ထယ်တို့က သစ်သားကျောင်းကြီး ဆောက်လုပ်ပြီး ပရိယတ္တိစာချကျောင်း အမည်တပ်၍ ဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ သီတင်းသုံးစာချရန် လှူဒါန်းကြကုန်၏၊ ၁၃၀၁-ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
ဘဒ္ဒန္တလက္ခဏော ထေရော, ပါကဋော ဂဏဝါစကော၊
ဗဟဝေါ ဝါစယိတွာန, ဂတော ဒေဝသဟဗျတံ။
အရှင်သောဘန
အရှင်လက္ခဏထံ ပညာသင်ကြားခြင်း
မဟာစည် ဆရာတော်လောင်းလျာ ရဟန်းတော် အရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြပါ ချမ်းသာကြီးတိုက် စာချအကျော် ဆရာတော် အရှင်လက္ခဏအထံ၌လည်း -
စာပြောပုံ ခုနစ်နည်းကိုဖြင့်, သိပ်သည်းသေခွေ, မှာခဲ့ပေအံ့, မှတ်လေ နောက်သား, ကျမ်းစကားမှာ, ရှေ့ဖျားအတက်, မိန့်မြွက်သံညင်း, လိုရင်းကိုကောက်, ထို့နောက် မပျက်, ပုဒ်စိတ်တွက်လော့, အချက်ကျကျ, ပိဏ္ဍတ္ထကို, အရကောက်ယူ, ပုဒ် ဟူသမျှ, စိတ်ဖွင့်ပြ၍, အဝယဝ, အတ္ထထွေပြား, အနက်များကို, ခွဲခြားဝေဖန်, တတန်ဝိနိစ္ဆယ, ဆုံးဖြတ်ချထား, ယင်းစကားကို, မြဲမြံလိုမှု, ကျမ်းဆိုရှုကာ, နည်းနာ စုံလင်, ပုံပြင်ဝတ္ထု, ရှေးသုံးပြုသည့် တခုခုကို, ကိုယ် ၏သက်သေ, ဥပဒေသ, ရှာဖွေပြလော့, မပေါ့တံထွာ, ဓမ္မတာလည်း, ပညာရှိများ, ပြောကြားစဉ်လာ, ခုနစ်ဖြာကို ယထာက္ကမ, နည်းလမ်းကျအောင်, ပြောကြားသင်မှ, သဘာဝနှင့်, ဓမ္မအခြေ, ပေါ်လေသည်ချည်း, ထို့နည်းတူစွာ, အလင်္ကာဟူ, မြန်မာမူလည်း, သိပ်သည်းကျန, ပြောသင့်ကြသည် ... စာချ စာပြ ဆရာ့သဘောတည်း”
ဟူသည်နှင့်အညီ ကျမ်းတက်, လိုရင်းကောက်, ပုဒ်စိတ်တွက် ပိဏ္ဍတ္ထကောက်, အဝယဝတ္ထ, ဝိနိစ္ဆယဥပဒေသတို့ကို နည်းရအောင် လိုက်နာသင်ယူတော် မူခဲ့လေသည်။
သန္တိကေ လက္ခဏဿာပိ, ဓိတိမာ လက္ခဏတ္ထိကော၊
ဗဟဝေါ နယောပဒေသေ, ဥဂ္ဂဏှေ သောဘနော သုဓီ။
ဤသို့စသည်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် ခင်မကန်ကျောင်းတိုက်ကြီး၌ တနှစ် ကျော်ကျော်မျှ သီတင်းသုံးတော်မူရုံမျှဖြင့် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်သော အရှင်သောဘနအဖို့ လုံလောက်ခဲ့လေသည်။
ဧကဝဿာဓိကေနေဝ, သန္တိကေ ဂရုနံ ဝိဒွါ၊
မန္တလေးပုရေ သိက္ခန-ကိစ္စံ ဟိ သုနိဋ္ဌံ အကာ။
ဧကဝီသတိမပိုင်း
ဇာတိရပ်ဌာန် ဆိပ်ခွန်သို့
ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘန မန္တလေးမြို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးသည့် ၁၂၉၀-ပြည့်နှစ်က ရေမြက်ကြီးအင်း ရေလျှံသောနှစ်ဖြစ်၏၊ ထိုနှစ်တွင် အရှင်သောဘန၏ အစ်ကို ဝမ်းကွဲတယောက် အနိစ္စရောက်သဖြင့် ဆိပ်ခွန်သို့ ပြန်ကြွတော်မူသောအခါ သင်္ဘောဖြင့် ကျောက်မြောင်းသို့ ကြွတော်မူ၍ ထိုမှတဆင့် ရွှေဘိုဆိပ်ခွန်သို့ ကြွတော်မူသည်၊ ယင်းသို့ မိမိဆိပ်ခွန်သို့ရောက်ရှိ နေထိုင်စဉ် ဖခင် ဒါယကာကြီး ဦးကံတော်နှင့် ဆွေမျိုးဉာတိတို့အား တရားဓမ္မသွန်သင်ဟောပြ ညွှန်ကြားပေးခြင်းဖြင့် ချီးမြှောက်ခွင့်ရလေသည်။
နိဇဂါမံ သမ္ပတွာန, ပိတရာ သဟ ဉာတယော၊
ဓမ္မေန အနုဂ္ဂဟေတွာ, သော ကတဝေဒိတံ အကာ။
မော်လမြိုင်မြို့
မော်လမြိုင်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တတိယအကြီးအဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဒုတိယ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်၊ သံလွင်မြစ်ဝ၏ ဝဲဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်မှ ၂၈-မိုင်ဝေး၏၊ မော်လမြိုင်မြို့သည် အလျား ၇-မိုင်ခန့်ရှိပြီး အရှေ့မှ အနောက် ဆင်ခြေလျှောတည်ရှိ၏၊ အရှေ့ဘက်တောင်တန်း တလျှောက်ပေါ်၌ ကျိုက်သံလန်စေတီ, မဟာမြတ်မုနိစေတီ, ဇိနမာန်အောင်စေတီ စသည့် ပုထိုးအမျိုး မျိုးတို့ တည်ရှိကုန်၏၊
ယင်းစေတီပုထိုးအမျိုးမျိုးတို့မှာ ရှိခိုးဖူးမြင် ဦးတင်၍ အားမရနိုင်အောင် ကြည်နူးဖွယ် ကောင်းလှ၏၊ ကံကော်ပင် ကျောင်းတိုက်, တောင်လေးလုံးကျောင်းတိုက်, တောင်ပေါက်ကျောင်းတိုက် အစရှိသော ရဟန်း သံဃာတော်တို့ ဆိုင်ရာ စာသင်တိုက်ကြီးများနှင့် လူဘက်ဆိုင်ရာ ကောလိပ်ကျောင်းကြီး, အထက်တန်း ကျောင်းကြီးများ, လေယာဉ်ပျံကွင်းကြီး စသည်တို့လည်း ရှိကုန်၏၊ မြို့၏ တောင်ဘက် ၄-မိုင်ကွာတွင် တောင်ဝိုင်းကလေးတောင်နှင့် ရွှေနတ်တောင်ကြားတွင် မြို့သို့ရေပေးသော ကင်မွန်းချုံ ရေလှောင်ကန်ကြီးလည်း ရှိသည်၊
ဤသို့စသည်ဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့သည် အလွန်လျှင်သာယာသော မြို့ဖြစ်သည်၊ ၁၂၃၅-ခုနှစ် တန်ခူးလက ကင်းဝန်မင်းကြီး သံအရာရှိအဖြစ်ဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပရစ်မြို့သို့ အသွား မော်လမြိုင်သို့ ခေတ္တရောက်စဉ် မြို့၏ရှုမျှော်ခင်းကို ခရီးစဉ် ရကန်၌ -
“ကိုကိုနာဒ သာစွမည်တွင် စက်ယာဉ်ညင်နှင့် ရေပင်လယ်ချက် စခန်းသို့ ထွက်ခဲ့၍ တရက်နှင့်တည ကာလမကြာ ရှုလေရာပင် နတ်ရွာ တပြိုင် မော်လမြိုင်သို့ ရောက်တိုင်းဝင်ဆိုက် တွေ့ကြုံကြိုက်ရသည် မျှော်လိုက်တိုင်း လွန်နုပျို၏” ဟု ဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်။
မော်လမြိုင်နဂရံနာမ, အတီဝရာမဏီယကံ၊
စေတိယေဟိ အာရာမေဟိ, အညေဟိ မန္ဒိရေဟိပိ။
တောင်ဝိုင်းကလေး
မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဘက် ၄-မိုင်ကွာတွင် တောင်စွယ်တခု ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်၍ အတ္ထာနုဂတမည်နာမဖြင့် တောင်ဝိုင်းကလေးဟု တွင်လေသည်၊ မိုးများသော ဒေသဖြစ်သည့်အလျောက် တောင်ဝိုင်းကလေးသည် ထာဝစဉ် စိမ်းလန်းစိုပြည် ကျက်သရေရှိလှလေ၏၊ မြို့ရွာအူသံ မဆူညံပဲ တိတ်ဆိတ်လည်း တိတ်ဆိတ်သည်၊ ပရိယတ်, ပဋိပတ်အလုပ်ကိုလုပ်ရန် ဆီလျော်သောအရပ် ဒေသဖြစ်ရာ ရဟန်း သံဃာတော် ပျော်မွေ့ဖွယ်ရာ ကောင်းလှ၏။
တောင်ဝိုင်းကလေးပဒေသံဟိ, သဒ္ဒလံ နိလသဒ္ဒလံ၊
ပဋိသလ္လာနသာရုပ္ပံ, ဝိဝိတ္တံ ယတိနန္ဒနံ။
အရှင်သောဘန မော်လမြိုင်
တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ကြွတော်မူခြင်း
မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဝိုင်းကလေး၌ တိုက်ကျောင်းတွင် ထိုစဉ်က စာသင်သား ရဟန်းသာမဏေ ဦးရေ ၁၅-ပါးခန့် ရှိ၏၊ ထိုတိုက်ကျောင်း၏ နာယက ဆရာတော်ကြီးမှာ ရွှေဘိုခရိုင် ဆိပ်ခွန်ရွာသားဖြစ်သည်၊ မိမိအသက် ကြီးပြီဖြစ်၍ ကူညီ၍ စာချရန် ပုဂ္ဂိုလ်တပါးကို စဉ်းစားသောအခါ မဟာစည်ဆရာတော် လောင်းလျာ အရှင်သောဘနကို မြင်တော်မူသည်၊
သို့ဖြစ်၍ အရှင်သောဘနကို မန္တလေး ခင်မကန်တိုက်၌ သီတင်းသုံးစဉ်ကပင် စာပေးမှာယူထားသည်၊ သို့ဖြစ်၍ အရှင်သောဘနသည် ရဟန်းသိက္ခာ ၅-ဝါအရ ၁၂၉၁-ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်းသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ရဟန်းသိက္ခာ ၈-ဝါရသည်အထိ ၃-ဝါသီတင်း သုံး၍ စာပေ ချပို့တော်မူခဲ့လေသည်။
မော်လမြိုင်နဂရေစာပိ, တောင်ဝိုင်းကလေးပဒေသကေ၊
တိုက်ကျောင်းအာရာမေဝသိတွာ, ဝါစေတွာ စက္ကဘာရဓော။
စာပေကြည့်ရှု လေ့လာတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း၌ စာပေပို့ချစဉ် ရရှိသော အချိန်ပိုများကို ပိဋကပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာများကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် အသုံးပြုတော် မူသည်၊ အထူးအားဖြင့် ဒီဃနိကာယ်, မဇ္ဈိမနိကာယ်တို့၌ လာသော မဟာသတိပဋ္ဌာန သုတ်ကို အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတွဲဖက်၍ သေသေချာချာ စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာ ကြည့်ရှုတော်မူသည်။
ဝဏ္ဏနာ သဟိတေယေဝ, ပဿိတွာ အာဂမေ ဗဟူ၊
သဗ္ဗညုလောကသေဋ္ဌဿ, စိတ္တံ အာရာဓယီ ဝိဒူ။
ဒွါဝီသတိမပိုင်း
သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး
အရှင်နာရဒမဟာထေရ်
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် စစ်ကိုင်းမြို့မြောက်ဘက် ၁၀-မိုင်ခန့်ကွာလှမ်းသည့် မင်းကွန်းအနောက်ဘက် ကန်ကြီးကုန်းရွာ၌ အဖ ဦးညို, အမိ ဒေါ်ပိုင်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၀-ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၅-ရက် စနေနေ့ ညနေ ၆-နာရီ အချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
သက်တော် ၈-နှစ်အရွယ်တွင် ကန်ကြီးကုန်းရွာ စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံ အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားတော်မူခဲ့သည်၊ ပညာဉာဏ်ထူးချွန် ထက်မြက်သဖြင့် ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် အခြေခံကျမ်းစာများ သင်ကြားတတ်မြောက်တော်မူခဲ့သည်၊ ၁၄-နှစ်သားအရွယ်တွင် စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေ ဝတ်ခဲ့သည်၊ သာမဏေဘွဲ့တော် ရှင်နာရဒဖြစ်သည်။
သာမဏေ ၄-ဝါအရလောက်တွင် ဝိနည်း ၅-ကျမ်းကို သင်ယူပြီးဆုံးခဲ့လေသည်၊ ဤသို့ စာဝါများကို သင်ကြားနေစဉ် အဖ ဦးညို ကွယ်လွန်လေသည်၊ တဖန် ၇-လ ခန့်အကြာတွင် မိခင်ကြီး ဒေါ်ပိုင်လည်း ကွယ်လွန် ပြန်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ရှင်နာရဒသည် ၁၇-နှစ်အရွယ်တွင် လူထွက်၍ နှမ, အစ်မများနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်စားသောက် နေလေသည်၊ သက်တော် ၂၀-ပြည့်မြောက်ရာ အခါတွင် မန်ကျည်းစုကျောင်း ဆရာတော် အရှင်လက္ခဏာကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုတော်မူခဲ့လေသည်၊ ရဟန်းဘွဲ့ အရှင်နာရဒပင်ဖြစ်သည်။
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် အရှင်လက္ခဏထံ၌ ကျမ်းစာများကို ဆက်လက် သင်ယူတော်မူပြီး မင်းကွန်း တောင်ပေါ်ကြီးကျောင်းတိုက် ၃-ဂိုဏ်းချုပ်ဆရာတော် အရှင်ရာဇိန္ဒထံ၌ နေထိုင်၍ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်၊ ၎င်းနောက် မန္တလေးမြို့ သို့ ကြွတော်မူ၍ မိုးကောင်းတိုက်, ဒက္ခိဏာဝန်တိုက်, မြတောင်တိုက်တို့၌ ဆက်လက် ပညာသင်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။
၎င်းနောက် ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်း ဆရာတော်ထံ၌ သီတင်း သုံးပြီးနောက် မင်းကွန်းဆရာတော် အရှင်ရာဇိန္ဒထံ ရောက်ရှိ နေထိုင်ကာ သာသနာကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူသည်။
ရဟန်းသိက္ခာ ၆-ဝါအရတွင် တဖန်လူဝတ်လဲကာ ရဟန်းဘဝမှဆင်းခဲ့ပြန်လေသည်၊ လူ့ဘဝ၌ တနှစ်ကျော် နေခဲ့ပြီးနောက် ဆရာတော် အရှင်ရာဇိန္ဒကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ် ပြုကာ ရဟန်းဘောင်ပြန်တက်၍ စာပေကျမ်းဂန်အတန်တန်ကို ထက်သန်သော ဝီရိယဖြင့် သင်ယူခဲ့လေသည်၊ ၎င်းနောက် လက်ပံတန်းမြို့သို့ကြွ၍ စာဝါများ ပို့ချခဲ့ရာ တဝါမျှအကြာတွင် မင်းကွန်း အလယ်တောရ ဆရာတော်ထံ ခိုဝင်ဆည်းကပ်၍ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်များကို နည်းခံ၍ နေထိုင်တော်မူခဲ့သည်။
ပဋိပတ်အလုပ်
ကြိုးကုတ်တော်မူခြင်း
ဆရာတော် အရှင်နာရဒသည် သက်တော် ၃၇-နှစ် အရွယ်တော်ခေတ်မှစ၍ ၃-နှစ် တိုင်တိုင် ပဋိပတ်အလုပ်ကို မဆုတ်မတွန့် ဝံ့ဝံ့ရဲရဲကြီး ကြိုးပမ်း အားထုတ်တော် မူသည်၊ သက်တော် ၄၀-တွင် မြို့လှသို့ ကြွတော်မူ၍ ပဋိပတ် လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရန် ဟောပြောဆုံးမတော်မူသည်၊ ထိုမှတဖန် သထုံမြို့သို့ ကြွတော်မူ၍ မင်းကွန်းဇေတဝန်ကျောင်းကို တည်ထောင်တော်မူကာ သီတင်းသုံးတော်မူသည်၊ သထုံမြို့တွင် ၁၀-နှစ်ကျော်မျှ သီတင်းသုံးတော်မူပြီး မူလမင်းကွန်း ဂူကလေးချောင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပြန်သည်။
တဖန် မူလမင်းကွန်းမှ သထုံမြို့သို့ တပည့်တပန်း ရဟန်းတော်များ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ကြွရောက်တော်မူ၍ သက်ဆုံးတိုင် သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဓမ္မ ဟောပြ၍ သာသနာပြုတော်မူခဲ့သည်။
ကျမ်းဂန်များ ပြုစုတော်မူခြင်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကိုလည်း ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ -
၁။ ပေဋကောပဒေသ အဋ္ဌကထာပါဌ်၊
၂။ ပေဋကောပဒေသနိဿယ (ပ, ဒု, တ)၊
၃။ သဇ္ဇေတာဝိဓိဝိဿဇ္ဇနာ၊
၄။ အာရဗ္ဘဝိဓိဝိဿဇ္ဇနာ၊
၅။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနိဿယသစ်၊
၆။ တောလေးဆယ်အဖွင့်၊
၇။ မိလိန္ဒပဥှာအဋ္ဌကထာပါဌ်၊
၈။ နိဗ္ဗာနကထာ၊
၉။ နိဗ္ဗာန်လမ်းညွှန်ဒေသနာ၊
၁၀။ နိဗ္ဗာန်စာတန်း၊
၁၁။ သတိပဋ္ဌာနစာတန်း၊
၁၂။ သတိပစ္စယေခေါ် ဝိနိစ္ဆယသမူဟ၊
၁၃။ ကထိနဝိနိစ္ဆယ၊
၁၄။ ကထိန်နိဿယ၊
၁၅။ ဖလသမာပတ်၊
၁၆။ မဟာသဠာယတနသုတ်နိဿယ၊
၁၇။ မူလပရိယာယသုတ်နိဿယ၊
၁၈။ ပါဒပါဒါရဟဝိနိစ္ဆယ၊
၁၉။ ပဋိညာတကရဏဝိနိစ္ဆယ၊
၂၀။ သိမ်ခဏ်း၊
၂၁။ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်ကျမ်းကြီး၊
၂၂။ အနုသယဆိုင်ရာ၊
၂၃။ အတိရိတ်ပြုပုံ အဆုံးအဖြတ်၊
၂၄။ ဥပေါသထအနုသန္ဓိဝိစယကထာ စသည်တို့ဖြစ်ကုန်၏။
ပျံလွန်တော်မူခြင်း
အလွန်လျှင် ပရိယတ်, ပဋိပတ်အလုပ်ကို အားထုတ်ကြိုးပမ်းတော်မူခဲ့သော သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်တော် ၈၆-နှစ်ရှိရာ သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆-ခုနှစ် တပေါင်းလဆုတ် ၁၀-ရက် နေ့တွင် ပျံလွန်တော် မူခဲ့လေသည်။
ဇာတဿ မရဏံ ဟောတိ, ဇာတော ဒုက္ခာနိ ဖုဿတိ၊
ဗန္ဓံ ဝဓံ ပရိက္လေသံ, တသ္မာ ဇာတိံ န ရောစယေ။
ဇာတဿ - စွဲလာသန္ဓေ တည်နေသောသူအား၊
မရဏံ - စုတိပြတ်ကြွေ သေလွန်ရခြင်းသည်၊
ဟောတိ - မြေလက်ခတ်နဲ မြှောက်သည့်ခဲသို့ မလွဲပုံသေဖြစ်ရချေ၏၊
ဇာတော - စွဲလာသန္ဓေ တည်နေသူသည်၊
ဒုက္ခာနိ - ထွေထွေများလှ ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ကို၊
ဖုဿတိ - ပုံသေမုချ ကြုံတွေ့ရ၏။
ဗန္ဓံ - တုပ်ချည်ဖွဲ့တည်း အဖမ်းအဆီးခံရခြင်းကို လည်းကောင်း၊
ဝဓံ - ညှဉ်းပန်နှိပ်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊
ပရိက္လေသံ - များလှထွေပြား ဘေးဥပဒ္ဒဝေါများကို လည်းကောင်း၊
ဖုဿတိ - ကြုံတွေ့ရ၏၊
တသ္မာ - ထို့ကြောင့်၊
ဇာတိံ - စွဲလာသန္ဓေ တည်နေခြင်းကို၊
န ရောစယေ - မကြိုက်မနှစ်သက်ရာ။
စွဲလာသန္ဓေ, နေခဲ့တုံးက, မရဏနှင့်, မုချဧကန်, ကြုံရမှန်၏၊ ဖန်ဖန်နဲနဲ, ဆင်းရဲဒုက္ခ, မုချမလွဲ, ကြုံရမြဲတည်း၊ ဖွဲ့စည်းခံရ, သတ်ခံရနှင့်, များပြားစွာလှ, ဥပဒ္ဒဝလည်း, မုချပုံသေ, ကြုံရလေသည်, သန္ဓေဇာတိ ကြောက်ဖွယ်တည်း။
တေဝီသတိမပိုင်း
အရှင်သောဘန
တရားအားထုတ်ရန်ကြံစည်
ဘုရားရှင်က -
အတ္တာနေဉ္စ ပိယံ ဇညာ, ရက္ခေယျ နံ သုရက္ခိတံ၊
တိဏ္ဏံ အညတရံ ယာမံ, ပဋိဇဂ္ဂေယျ ပဏ္ဍိတော။
မိမိကိုယ်ကို, ချစ်တယ်ဆိုက, ပျို လယ် အအို, ထိုထို သုံးသွယ်, တရွယ်ရွယ်ဝယ်, ဘုန်းကြွယ်ဇိန, သမဏခေါ်, ဓမ္မတော်ကို, လေးဖော် လုံ့လ, ဝီရိယဖြင့်, မုချဆင့်ဆင့်, ကျင့်လေမင့်” ဟူသည်နှင့်အညီ အရှင်သောဘနသည် မိမိကိုယ်ကိုချစ်သည်၊ မိမိကိုယ်ကို ချစ်သဖြင့် အထက်ဖော်ပြပါ သထုံမြို့မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော် ဘုရားကြီးထံ ကြွရောက်၍ ရဟန်းတရား ပွားများအားသစ်ဖို့ ကြံစည် စိတ်ကူးတော်မူလေပြီ။
န တာဝတာ ဓမ္မဓရော, ယာဝတာ ဗဟု ဘာသတိ၊
ယော စ အပ္ပမ္ပိ သုတွာန, ဓမ္မံ ကာယေန ပဿတိ၊
သဝေ ဓမ္မဓရော ဟောတိ, ယော ဓမ္မံ နပ္ပမဇ္ဇတိ။
“ပိဋကတ်သုံးသွယ်, နိကာယ်ငါးဝ, နှုတ်ဖျား၌တွင်, ကျက်စားပင်လည်း, စင်စစ်မုချ, ဓမ္မဓရ, နာမအေးချို, မဆိုရာဘူး, ဓမ္မနုဓမ်, ကျင့်ကြံပေထ, နာမ်ကာယဖြင့်, လေးဝသစ္စာ, သီလေပါက, ဓမ္မဓရ, မုချစင်စစ်, ဖြစ်ကြီးဖြစ်သည်, ရှင်ချစ်မြတ်စွာ မိန့်ခွန်တည်း” ဟူသည်နှင့်အညီ အရှင်သောဘနသည် ဓမ္မဓရပုဂ္ဂိုလ်စစ်ဖြစ်ရန် သန္နိဋ္ဌာန် ချတော်မူကာ သထုံမြို့ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ကြွရောက် တရား အားထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချတော်မူခဲ့လေသည်။
ဗဟုမ္ပိ စေ သံဟိတ ဘာသမာနော၊
န တက္ကရော ဟောတိ နရော ပမတ္တော။
ဂေါပေါဝ ဂါဝေါ ဂဏယံ ပရေသံ,
န ဘာဂဝါ သာမညဿ ဟောတိ။
ယောနရော - အမှတ်မထင် အကြင်တယောက်ယောက်သော သူသည်၊
သံဟိတံ - အစီးအပွားရှိသော ပိဋကသုံးပုံကို၊
ဗဟုံ - အခေါက်ခေါက်အခါခါ များစွာ၊
ဘာသမာနောပိ - ကရားရေလွှတ် တတွတ်တွတ်ရွတ်ဆို သင်ကြား ပို့ချပြသ ပြောဟောပါသော်လည်း၊
ပမတ္တော - သတိမေ့လျော့ ပေါ့တန်သည် ဖြစ်၍၊
တက္ကရော - ဧကန် မုချပြုရမည့် ထိုအနိစ္စအစရှိသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း ပြုသူသည်၊
စေ နဟောတိ - အကယ်စင်စစ် မဖြစ်ငြားအံ့၊
သော - ထိုတိပိဋကကျမ်းဂန္ထကို နိစ္စကြိုးကာ လက္ခဏာ သုံးအင် မဆင်ခြင် မရှုပွား ထိုပုဂ္ဂိုလ်စားသည်၊
ဂေါပေါ - အခစား နွားကျောင်းသားသည်၊
ဂါဝေါ - ကျောင်းသမျှ နွားတို့ကို၊
ဂဏယံ (ဂဏယန္တော) - စေ့အောင်ရေတွက်၍၊
ပရေသံ - နွားရှင် တခြားသူတပါးတို့အား၊
(နိယျာတေတိ) ဣဝ - ဆောင်သွင်းအပ်နှင်းရသကဲ့သို့၊
(ပရေသံ - တရားကျင့်ရန် ဆန္ဒကဲပို တပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား၊
နိယျာတေတိ - ဆောင်နှင်းပေးအပ်လိုက်ရသည် မည်၏)
သောနရော - ထိုချပို့ဟောပြောခြင်းများ အကျင့်ပါးသောသူသည်၊
သာမညဿ - မဂ်ဖိုလ်အထူး ရဟန်းကျေးဇူး၏၊
ဘာဂဝါ - အဖို့ရှိသူသည်၊
န ဟောတိ - မဖြစ်။
ပိဋကသုံးဝ, ကျမ်းဂန္ထကို, နိစ္စဟောပြ, ချပို့ကာပေ, နေပလေလည်း, ဓမ္မေရုပ်နာမ်, ဖြစ်ချုပ်ဟန်ကို, ဝေဖန်ရှုမှု, မပြုလေငြား, နွားကျောင်းသား သွင်, ပမာထင်၏၊ နွားရှင်အတွက်, ဆက်ဆက်မုချ, ပြုကျင့်ရသို့, မုချ ကိုယ့်တွက်, ကျိုးမသက်သည်, ဆက်ဆက်ကျင့်ဖို့ မှတ်ရာသော်- ဟူသော ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်ကို လည်းကောင်း။
အပ္ပမ္ပိ စေ သံဟိတ ဘာသမာနော၊
ဓမ္မဿ ဟောတိ အနုဓမ္မစာရီ။
ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ၊
သမ္ပဇာနော သုဝိမုတ္တစိတ္တော။
အနုပါဒိယာနော ဣဓဝါ ဟုရံဝါ၊
သ ဘာဂဝါ သာမညဿ ဟောတိ။
(ယောနရော - အမှတ်မထင် အကြင်သူသည်)၊
သံဟိတံ - အစီးအပွားရှိသော ဘုရားမုနိစကားတော်ကို၊
အပ္ပံဘာသမာနောပိ - အချအပို့ အပြောအဟော နည်းပါးသော်လည်း၊
ဓမ္မဿ - ပရိယတ္တိဓမ္မအား၊
ဝါ - လောကုတ္တရာ တရားအား၊
အနုဓမ္မစာရီ - လျော်သော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ, ဓူတင်တေရသ အစရှိသော ပဋိပတ် အလုပ်ကို အားထုတ် ကျင့်ကြံသူသည်၊
စေဟောတိ - အကယ်ဖြစ်အံ့၊
(ဧဝံသတိ - ဤသို့ကျင့်သည် ရှိသော်၊
သောနရော -ထိုပိဋကကျမ်းဂန္ထကို ပို့ချမှု ဟောပြောမှုနည်း၍ တရားကျင့်သော သူသည်)
ရာဂဉ္စ - ရာဂကိုလည်းကောင်း၊
ဒေါသဉ္စ - ဒေါသကို လည်းကောင်း၊
မောဟဉ္စ - မောဟကိုလည်းကောင်း၊
ပဟာယ - ပယ်၍၊
သမ္ပဇာနော - ကောင်းစွာ အပြားအားဖြင့် သိသည်ဖြစ်၍၊
သုဝိမုတ္တစိတ္တော - ကိလေသာတို့မှ ကောင်းစွာလွတ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊
ဣဓဝါ - ဤပစ္စုပ္ပန် လောက အဇ္ဈတ္တခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်၌လည်းကောင်း၊ ဟုရံဝါ - တမလွန်လောက ဗာဟိရခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်၌လည်းကောင်း၊
အနုပါဒိယာနော -ဒိဋ္ဌိ, တဏှာဖြင့် ပြင်းစွာ စွဲလမ်းခြင်းမရှိသည်၊
ဟောတိ - ဖြစ်၏၊
သောနရော - ထိုပိဋကကျမ်းဂန္ထကို ချပို့ပြောဆိုခြင်းနည်း အကျင့်သည်းသော သူသည်၊
သာမညဿ - မဂ်ဖိုလ်အထူး ရဟန်းကျေးဇူး၏၊
ဘာဂဝါ - အဖို့ရှိသူသည်၊
ဟောတိ - ဖြစ်၏။
“တိပိဋက, ကျမ်းဂန္ထကို, ချပို့ဟောကြား, နည်းလေငြားလည်း, တရားကိုပင် အားထုတ်လျှင်ကား, သာမညဖလ, အကျိုးရသည် , ထူးလှ သာသနာ့ဇာနည် ပေတည်း” ဟူသော ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်ကို အရှင်သောဘနသည် သဘော ပေါက်တော်မူပါသဖြင့် သထုံမြို့ မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ချဉ်းကပ်၍ တရားအားထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချလိုက်လေပြီ။
သောဘနော သောဘနံယေဝ, သန္နိဋ္ဌာနံ အကာ သုဓီ၊
သထုံနဂရေ ထေရဿ, စရိတုံ ဓမ္မမုတ္တမံ။
သထုံ ဇေတဝန်
ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရောက်ခြင်း
ယောနိသော စိန္တေတွာန, နာရဒထေရသန္တိကံ၊
ကာလောဝ ဂမနဿာတိ, သန္နိဋ္ဌာနော မဟာသုဓီ။
ဟူသည်နှင့်အညီ အရှင်သောဘနသည် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ သင့်မြတ်သော အကြောင်းစုံကို ကြံဆင်ခြင်တော်မူပြီး သထုံမြို့ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ သွားဖို့ရန် အချိန်တန်ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ချက် ချတော်မူလေသည်။
တရားရှာခရီး စတင်ခြင်း
ယင်းသို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတော်မူပြီးနောက် တောင်ဝိုင်းကလေး ဆရာတော်ကြီးထံ ခွင့်ပန်ရလေသည်၊ ဆရာတော်ကြီးက အရှင်သောဘနကို တောင်ဝိုင်းကလေးမှ ထွက်ခွာရန် အလိုရှိတော်မမူချေ၊ သို့ရာတွင် တရားအားထုတ်မည့် ကိစ္စဖြစ်၍ တားမြစ်ကန့်ကွက်ရန် မသင့်မတော် မလျော်သည်ဖြစ်၍ ခွင့်ပြုတော်မူလိုက် လေသည်၊ ယင်းသို့ ခွင့်ရပြီးနောက် ၁၂၉၃-ခု ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅-ရက်နေ့တွင် တောင်ဝိုင်းကလေး ကျောင်းတိုက်မှ ထွက်ခဲ့၍ တရားရှာခရီးရှည်ကို စတင်တော်မူခဲ့ လေသည်။
နာရဒမဟာထေရဿ, သန္တိကံ ဂမနံ သုဓီ၊
အတ္တပရဟိတတ္ထာယ, အာရဘီ ထိရစေတသာ။
ဖိနပ်မပါ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးဖြင့်သာ ခရီးထွက်ခဲ့
အရှင်သောဘနသည် မိမိနှင့်စိတ်တူသဘောတူ ဆန္ဒတူ အရှင်တေဇဝန္တခေါ် ၆-ဝါရ ရဟန်းတော် တပါးနှင့်အတူ ထွက်တော်မူခဲ့သည်၊ တရားအားထုတ်ရန်ဖြစ်၍ သီလအတွက် တစုံတရာ သံသယဝင်ဖွယ်ရာ မရှိအောင် ဘုရားရှင်၏ ဝိနည်း သိက္ခာပုဒ်တော်တို့ကိုလည်း လိုက်နာရ ပလိဗောဓလည်း နည်းနိုင်သမျှ နည်းရမည် ဖြစ်သည့်ပြင် -
တိစီဝရဉ္စ ပတ္တောစ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ၊
ပရိဿာဝနေန အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော။
ဟူသည်နှင့်အညီ ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာအလုပ်ကို ကြိုးပမ်းအားသစ်သည့် ယုတ္တယောဂ ရဟန်း အားလျော်သော ပရိက္ခရာရှစ်ပါးကို ဆောင်ယူတော်မူ၍ ဖိနပ်ပင်မစီးပဲ ကပ္ပိယကာရကတယောက် ခေါ်ဆောင်၍ ထွက်ခဲ့လေသည်။
အဋ္ဌ သော ပရိက္ခာရေဝ, ဂဟေတွာ သောဘနော သုဓီ၊
အနုပါဟနော ဟုတွာန, ဂမီ ထေရဿ သန္တိကံ။
မုတ္တမဘက်သို့ ရောက်သောအခါ ကပ္ပိယကာရကကို ဇင်းကျိုက်ဘူတာအထိ ရထား လက်မှတ်ခံ ယူစေပြီးနောက် ပြန်လွှတ်လိုက်သည်။
ဇင်းကျိုက်ရွာ ဆွမ်းခံဝင်ကြွခြင်း
ဇင်းကျိုက်ဘူတာမှ လှမ်းမျှော်ကြည့်ရှုလိုက်လျှင် ရေတံခွန် ရေခါးတင် တသွင်သွင် ကျဆင်းနေသော တောင်ရံတခုကို မြင်နိုင်သည်၊ ဖော်ပြပါ ရေတံခွန် ရေခါးတင် ရှိရာသို့ အရှင်သောဘနနှင့် အရှင်တေဇဝန္တတို့, ပရိက္ခရာရှစ်သွယ် ကိုယ်ဝယ် ဆင်မြန်းလျက် ဖိနပ်မျှပင်မပါပဲ ကြမ်းတမ်းသော လမ်းပေါ်တွင် လျှောက်သွား နေကြကုန်၏။
အာကာသဂင်္ဂါသမ္မုခံ, ထေရာ ထိရေသု သဏ္ဌိတာ၊
ဓမ္မပရာ ဓမ္မစိန္တာ, ဂတာ အနပေက္ခာ သုတာ။
ရေတံခွန်အနီးသို့ ရောက်သောအခါ ယင်း ရေတံခွန်၏ အနောက်ဘက် ကျောင်းငယ် ကလေး တဆောင်ကိုတွေ့သဖြင့် ကျောင်းပိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကို ပန်ကြားပြီး အရှင် တေဇဝန္တနှင့်အတူ ခေတ္တနားနေ အပန်းဖြေတော်မူသည်၊ နောက်တနေ့ (၁၂၉၃-ခု၊ ပြာသိုလဆုတ် ၈-ရက်နေ့) နံနက်တွင် ဇင်းကျိုက်ရွာဝင်၍ ဆွမ်းခံကြွကာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးတော်မူသည်။
ပုဗ္ဗဏှသမယံ သော ဟိ, ဇင်းကျိုက်ဂါမေ မနောရမေ၊
ပိဏ္ဍတ္ထာယ စရိတွာန, ကာယဿ ယာပနံ ကရီ။
စတုဝီသတိမပိုင်း
သထုံသို့ ဆက်လက်ကြွခြင်း
ပြာသိုလဆုတ် ၉-ရက်နေ့တွင် ဇင်းကျိုက်ရွာမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး ခရီးဆက်တော်မူရာ ကထွန်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရောက်၍ ထိုကထွန်ရွာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ ၉-ရက်နေ့ ညတည ကျိန်းစက်တော်မူသည်၊ ပြာသိုလဆုတ် ၁၀-ရက်နေ့ ဆွမ်းဘုဉ်း ပေးပြီး ကထွန်ရွာမှ ထွက်ကြွတော်မူခဲ့ရာ ထိုနေ့ညနေစောင်းတွင် ရင်းငြိမ်သို့ ရောက်တော်မူသည်၊ ရင်းငြိမ်ကျောင်းတွင် တညအပန်းဖြေပြီး နံနက်အခါ အရှင်တေဇဝန္တ၏ လူဖြစ်စဉ်က မိတ်ဆွေဒကာတဦးက ဆွမ်းကပ်သည်၊ ယင်းဒကာပင် သထုံအရောက် မော်တော်ကားဖြင့် ပို့ပေးလေသည်။
သထုံမြို့
သထုံမြို့သည် သုဝဏ္ဏဘူမိဟူ၍ ဗုဒ္ဓစာ ပေတွင် ထင်ရှားသည့် မြို့ဖြစ်သည်၊ သို့ဖြစ်၍ “သုဝဏ္ဏဘုံ မြို့သထုံ”ဟုလည်း တချို့ကခေါ်ကြ၏၊ ယင်းသထုံမြို့ကား မုတ္တမကွေ့ကို မျက်နှာပြုလျက် မြသပိတ်ဘုရားနှင့် လဝတောင်ဘုရားတို့ တည်ရှိသည့် သထုံတောင်တန်းကို နောက်ခံပြုထားသည်၊ မြို့တည်နေပုံလည်း ထူးထူးခြားခြား စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းလှသည်၊ သစ်ပင်မျိုးစုံဖြင့် စိမ်းစိုသာယာသော တောင်စောင်း ဆင်ခြေလျှောကို နောက်ခိုင်းကာ တောင်ကုန်းနှင့် မြေပြန့်အကြားရှိလေရာ ရှုမျှော်ခင်း သာယာလှပသော မြို့ဖြစ်လေသည်။
သထုံမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဆွလက်မွန် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ စတင်ပွင့်လင်းရာ ထူးခြားသော ဒေသဖြစ်သည်၊ သထုံမြို့နှင့် မြို့နယ်တဝိုက်တွင် ထင်ရှား စည်ကားသော ဘုရားပွဲတော်များရှိသည်၊ ယင်းတို့ကား တပို့တွဲလတွင် ကျင်းပသော မြသပိတ်ဘုရားပွဲတော်, တပေါင်းလတွင် ကျင်းပသော ရွှေစာရံဘုရားပွဲတော်, တန်ခူးလပြည့်တွင် ကျင်းပသော ဇင်းကျိုက်ဘုရားပွဲတော် စသည်တို့ဖြစ်ကုန်၏။
သထုံတိသုပုရံ နာမ, ဒုမဂိရီဟိ သောဘတိ၊
နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ, သဗ္ဗဒါ ရာမဏီယကံ။
အရှင်သောဘန သထုံမြို့၌
၆-ရက်ခန့် သီတင်းသုံးခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြပါ သုဝဏ္ဏဘုံ မြို့သထုံ၌ ပြာသိုလဆုတ် ၁၁ -ရက်နေ့မှ တပို့တွဲလဆန်း ၁-ရက်နေ့အထိ ၆-ရက်မျှ ရပ်နားတော်မူ၍ ရတနာ ၃-ပါး၏ ဂုဏ်တော် ကျေးဇူးတော်များ ကို နှလုံးသွင်း သင့်မြတ်သော တရားကို ရှုမှတ် ဆင်ခြင်၍ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်၊ အရှင်သောဘနသည် သထုံမြို့သို့ ရောက်နေသော်လည်း ရှေ့ဆက်လက်ပြီး ဘုရားဖူး ကြွလိုသေးသဖြင့် သထုံ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ကြွတော်မမူသေးချေ။
ဆ ရတ္တိယော ဝသိတွာန, သုဝဏ္ဏဘူမိမဏ္ဍလေ၊
ရတနတ္တယေ ဌပေတွာ, စိတ္တံ ပသာဒယီ သုဓီ။
ကေလာသစေတီတော်ကို ဖူးမြင်ခြင်း
အရှင်တေဇဝန္တ၏ ဆွေမျိုးများကပင် သထုံဘူတာမှ တောင်စွန်းဘူတာအထိ ရထားလက်မှတ် ဆက်ကပ်လှူဒါန်းကြသဖြင့် တောင်စွန်းဘူတာသို့ မီးရထားဖြင့် ဆက်လက်ကြွတော်မူသည်၊ တောင်စွန်းဘူတာမှ ခရီးထောက်လှမ်းကာ ကော့ကဒွတ် ကျောင်းကြီးသို့ ကြွတော်မူ၍ ထိုကျောင်းကြီး၌ ၇-ရက်ကြာမျှ အပင်ပန်းဖြေ နားနေတော်မူသည်၊ နားနေစဉ် အတောအတွင်း ဆွမ်းခံ၍ မျှတတော်မူသည်၊ ကော့ကဒွတ် ကျောင်းကြီးမှ နာမည်ကျော် ကေလာသတောင် စေတီတော်သို့ ကြွရောက် ဖူးမြော်တော်မူခဲ့လေသည်။
ကေလာသနဂုတ္တမေဝ, စေတိယံ ဓာတုသဏ္ဌိတံ၊
ပူဇယိတွာ နမဿိတွာ, ပုညံ အနပ္ပကံ အကာ။
မြသပိတ်တော်ဘုရားဖူးမြော်
ကေလာသတောင်မှ ဆင်းတော်မူပြီး မြသပိတ်တောင်ပေါ်သို့ တက်ကြွတော်မူ၍ မြသပိတ်တောင် စေတီကိုလည်း သုံးလီစေတနာ မိုးသို့ရွာ၍ ကောင်းစွာဖူးမြော်တော် မူခဲ့လေသည်၊ ၎င်းပြင် မြသပိတ်တောင်ပေါ်ရှိ ကြောင်တရာကျောင်းသို့ ကြွရောက် ကြည့်ရှုလေ့လာတော်မူသည်။
မြသပိတ်ပဗ္ဗတေစာပိ, ဇိနဓာတုနိဓာနကံ၊
စေတိယံ သော နမဿိတွာ, သုပုညံ သဉ္စနံ အကာ။
ဝေပုလ္လတောင်ကြွ
ဆရာတော်များကြည်ညိုခဲ့
အရှင်သောဘနသည် အရှင်တေဇဝန္တနှင့်အတူ မြသပိတ်တောင် ကြောင်တရာ ကျောင်းမှ ဝေပုလ္လတောင်သို့ ခရီးဆက်တော်မူသည်၊ ထိုဝေပုလ္လတောင်ကျောင်း၌ သက်တော် ဝါတော်ကြီး၍ ဝိနယဂရုက သိက္ခာကာမ ဆရာတော်ကြီးနှင့် တပည့် ရဟန်းတော်တပါးကို ထူးခြားစွာတွေ့ရ၏၊ ဆရာတော်ကြီးမှာ ကျောင်းဝိုင်းအတွင်းရှိ ကျယ်ပြောသော ဓမ္မာရုံကြီးပေါ်ရှိ ရွှေပလ္လင်ကြီးပေါ် ထိုင်၍ ဘုရားဟော သုတ္တန် ပါဠိတော်ကြီးများကို ဟောရွတ်တော်မူလေ့ရှိသည်၊ နတ်များအား ဟောသည်ဟု သိရ၏၊ ဆရာတော်ကြီး၏တပည့် ရဟန်းတော် တပါးမှာလည်း မြေတွင်း လိုဏ်ဂူငယ်၌ တရားရှုမှတ်လေ့ရှိသည်ကို သိတော်မူခဲ့ရလေသည်၊ ဝေပုလ္လတောင်သို့ ရောက်ရသဖြင့် ပဋိပတ်အလုပ် ကြိုးကုတ်ဖို့ ပို၍ ထက်သန်တော်မူလာသည်။
ဝေပုလ္လပဗ္ဗတဉ္စာပိ, ဝေပုလ္လဉာဏိကော ဝိဒွါ၊
ဝိပုလေ သမဏေ ဒိသွာ, ပဓာနေ သမ္ပဟံသိ ဝါ။
ကျိုက်ထိုမြို့
ကျိုက်ထိုမြို့သည် ရန်ကုန်, မော်လမြိုင် မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော နေချင်စရာ ကောင်းသော မြို့တမြို့ဖြစ်သည်၊ ရန်ကုန်မှ ၉၅-မိုင်၊ ပဲခူးမှ ၄၈-မိုင် ကွာလှမ်း၏၊ ဘူတာရုံကြီး, အထက်တန်း ကျောင်းကြီး, အလယ်တန်းကျောင်းများ, အစိုးရရုံများ စသည်တို့ဖြင့် စည်ကားလျက်ရှိ၏၊
ကျိုက်ထိုမြို့၌ သွန်းဘုရားကြီး, ရွှေဘုံသာစေတီ, ကျိုက်ပေါလောဘုရားစသည့် တန်ခိုးကြီး ဘုရားများလည်း တည်ရှိရာ ကျိုက်ထိုမြို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ လူရပ်နတ်ဌာန် နိဗ္ဗာန်ဆိပ်ဦးသဖွယ်လည်း ဖြစ်၏၊ မြို့ပေါ်၌ မဟာမေဃဝန် ကျောင်းတိုက်, ဘုရားကြီးတိုက်, မရမ်းချိုတိုက် အစရှိသော ကျောင်းတိုက်များလည်း တည်ရှိသည်၊ ယခုအခါ (၁၃၄၆-ခုနှစ်) ကျိုက်ထိုမြို့ပေါ်၌ သံဃာတော် ၃၅၀-ခန့်ရှိသည်ဟုသိရ၏၊ ကျိုက်ထိုမြို့အနီး ဆိပ်ဖူးတောင်, သေက္ချတောင်, ကင်ပွန်းတောင်, ဘုရားသုံးဆူတောင်, တိုက်တောင်တို့မှာလည်း သူတော်သူမြတ် နေထိုင်ရန် သင့်လျော်လှပေ၏၊ နာမည်ကျော် ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား မှာလည်း ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ရှိ ကမ္ဘာသိ ဆံတော်ရှင်စေတီ ဖြစ်လေသည်။
ကျိုက်ထိုတိနဂရံနာမ, နာနာနဂေဟိ သောဘတိ၊
ထူပေဟိ တပေါဝနေဟိ, နာနာအာရာမဝတ္ထုဟိ။
ကျိုက်ထိုမြို့သို့ ကြွတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် အရှင်တေဇဝန္တနှင့်အတူ ဝေပုလ္ထတောင်မှ ဖြတ်လမ်းခရီး အတိုင်း ခြေကျင် ကြွတော်မူခဲ့ရာ ၁၂၉၃-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂-ရက်နေ့တွင် ဖော်ပြပါ ကျိုက်ထိုမြို့ မေဃဝန်ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ရှိတော်မူသည်၊ မေဃဝန် ကျောင်းတိုက်၌ ၁၃-ရက်နေ့အထိ ၂-ရက် သီတင်းသုံးတော်မူ၍ အပင်ပန်းဖြေ နားနေတော်မူယင်း ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဘာဝနာကိုလည်း သင့်သလို ပွားများတော်မူသည်။
နဂရေကျိုက်ထိုနာမမှိ, မေဃဝနေ မနောရမေ၊
အာရာမေပိ ဝသိတွာန, ကိလမံ ဝိဂမံ အကာ။
ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ရှင်စေတီ
ကျိုက်ထီးရိုးဆံတော်ရှင်စေတီသည် ကြီးမား၍ မတ်စောက်သော ကျောက်တောင် တစု၏ အစွန်းအဖျားတွင် အံ့ဩဖွယ်ရာ တည်ရှိလေသည်၊ လုံးပတ်ပေ ၅၀-ခန့် ရှိသော ဦးခေါင်းဟန် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ကျောက်လုံးကြီးပေါ်တွင် ဉာဏ်တော် ၁၅-ပေခန့်မြင့်သော စေတီတော်ကို တည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့သည်၊ စေတီတော်တည်ရှိရာ ကျောက်လုံးကြီးသည် လူ ၁-ယောက် ၂-ယောက် တွန်းလိုက်ရုံမျှဖြင့် လှုပ်ရှား၏၊ ထိုကျောက်တုံးကို တွန်း၍ အောက်ခံကျောက် အကြားသို့ အပ်ချည်ကြိုးကို သွင်း၍ ဆွဲယူနိုင်သည်။ စေတီတော်နှင့်တကွ ကျောက်တုံးကြီးပါ အောက်သို့ မကျပဲ တည်ရှိနေသည်မှာ စင်စစ်ရင်သပ်ရှုမော အံ့ဩဖွယ် ဖြစ်လေသည်၊ လောကတခုလုံး ဤစေတီတဆူသာ ရှိမည်ဟု ထင်မိ၏။
ပတိဋ္ဌာနံ စေတိယဿ, ကာမံ အစ္ဆရိယံ ဘဝေ၊
လောကေ ဟိ ဤဒိသော ထူပေါ, မညေ ဧကောဝ သဏ္ဌိတော။
သမိုင်းအကျဉ်း
သုံးလောက၏ ဓမ္မရာဇ်ဖြစ်တော်မူသော ဘုရားရှင်သည် ရှစ်ဝါမြောက်တွင် တပည့် သားတော်, တတိယသာဝက အရှင်ဂဝမ္ပတိ အရှင်သူမြတ် လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်အရ နောက်လိုက်နောက်ပါ, ရဟန္တာ ရဟန်းပေါင်း ၂-သောင်း ခြံရံတော်မူကာ ရာမညတိုင်း သထုံမြို့သို့ ကြွတော်မူစဉ် ရတနာမဏ္ဍပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၍ သီဟရာဇာမင်းကြီးနှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့အား တရားရေအေး အမြိုက်ဆေးကို တိုက်ကျွေးတော်မူပြီး တရားနာ ပရိသတ်တို့အား သရဏဂုံသီလတို့၌ တည်စေတော်မူခဲ့လေသည်။
ထိုအခါ ဂစ္ဆတောင်မှ တိဿကုမာရရသေ့, ဗန္ဓဝတောင်မှ သီဟကုမာရရသေ့, ကုဿိန္နာရုံတောင်မှ ရသေ့တပါး, ဒိုးဂမောတွန်ဂလိုင်းတောင်မှ ဗုဒ္ဓဉာဏ ရသေ့တပါး, ဒိုးခလွန်တောင်မှ ရသေ့တပါး, မဲလံတောင်မှ ရသေ့တပါးပေါင်း ရသေ့ ၆-ပါးတို့သည် ဘုရားထံမှ တရားနာပြီးနောက် ထာဝရကိုးကွယ်စရာ လျှောက်ထား တောင်းပန်သဖြင့် ဘုရားရှင်က ရသေ့တပါးလျှင် ဆံတော်တဆူကျစီ ချီးမြှင့် ပေးသနားတော် မူခဲ့လေသည်။
ဒိုးခလွန်းတောင်မှ ရသေ့နှင့် ကုဿိန္နာရုံတောင်မှ ရသေ့တို့သည် အိုမင်းမစွမ်း ရှိသောအခါ မိမိတို့ ရရှိသော ဆံတော်များကို ဒိုးကမောတွန်ဂလိုင်းတောင် ဗုဒ္ဓဉာဏရသေ့အား ပေးအပ်ခဲ့ကြ၍ ကွယ်လွန်သွားကြလေကုန်၏။
ဗုဒ္ဓဉာဏရသေ့သည် ဆံတော်ဓာတ်တဆူကို ဦးခေါင်းနှင့်တူသော ကျောက်တုံးကို သန်လျက်နှင့် ထွင်း၍ ဌာပနာကာ စေတီတည်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့လေသည်၊ ၎င်း စေတီကို မွန်ဘာသာဖြင့် ကျိုက်အိသီရိုး၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရသေ့ရွက်ဘုရား ဟူ၏၊ ကာလကြာသော် ကျိုက်အိသီရိုးမှ ကျိုက်ထီးရိုးအမည်သို့ ပြောင်းခဲ့လေသည်၊ ကျန် ဆံတော်နှစ်ဆူကိုလည်း ဒိုးခလွန်းတောင်နှင့် ကုဿိန္နာရုံတောင်များ၌ ဌာပနာ၍ စေတီတည်ခဲ့လေသည်၊ ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်ကား အံ့သော်မပြီး ချီးသော်မကုန် အပုံကြီး ထူးခြားလှသော စေတီတော်မြတ်ပါတည်း။
ကျိုက်ထီးရိုးစေတိယံနာမ, အစ္စန္တံ အစ္ဆေရံ ဘဝိ၊
နရမရာနံ ပုညေန, မာပိတံ ဂိရိဒုဂ္ဂမေ။
အရှင်သောဘန ကျိုက်ထီးရိုး
ဘုရားဖူး ကြွတော်မူခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ၁၂၉၃-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၄-ရက်နေ့တွင် မေဃဝန် ကျောင်းတိုက်၌ နေ့ဆွမ်း ဘုဉ်းပေးတော်မူပြီး အရှင်တေဇဝန္တနှင့်အတူ ကျိုက်ထိုမြို့မှ ၉-မိုင်ဝေးသည့် ကင်မွန်းစခန်းသို့ ခြေကျင် ကြွတော်မူသည်တွင် ကားသမားက ကားပေါ်သို့ပင့်တင် လှူဒါန်းသဖြင့် ထိုနေ့ညနေ ကင်မွန်းစခန်းသို့ ရောက်တော်မူသည်၊ ကင်မွန်းစခန်းမှ ခက်ခဲစွာ ကျိုက်ထီးရိုးဆံတော်ရှင် စေတီကို မှန်းဆလျက် တက်ကြွတော်မူရာ ညဉ့် ၁၂-နာရီခန့် အချိန်တွင်မှ ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ရှင်သို့ ရောက်တော်မူသည်၊ ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ကိန်းဝပ်ရာ တောင်တော်ကား ပေပေါင်း ၃၂၀ဝ-မြင့်သည်ဟု သိရ၏၊ အရှင်သောဘနသည် မိုးရွာလိုက် လင်းလိုက် ကြားထဲမှ ခက်ခဲစွာ တက်ရောက်တော်မူခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်။
ကျိုက်ထီးရိုးဝှအစလမ္ပိ, အဘိရူဟိ မဟာမဟီ၊
ဒုက္ခေန ကသိရေနေဝ, ပဿိတုံ ဣစ္ဆန္တော သုဓီ။
ကျိုက်ထီးရိုး
ရင်ပြင်တော်၌ ဆွမ်းခံခဲ့ခြင်း
ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ရှင်စေတီ တော်ရင်ပြင်သို့ ရောက်သောအခါ စေတီတော်ကို ဖူးမြော်ကန်တော့ပြီး ရဟန်းတော်များအတွက် သီးသန့်နေရာဖြစ်သော သိမ် တန်ဆောင်းကြီးထဲတွင် သမံတလင်းပေါ်၌ ဖြစ်သလို ဘုရား အာရုံပြု၍ နေရသည်။
ခရီးပင်ပန်းမှုကြောင့် ခေတ္တမျှကျိန်းစက် အိပ်ပျော်သွားလေရာ ကျိုက်ထီးရိုး တောင်နေ ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဆွမ်းခံရန် အချက်ပေး ခေါင်းလောင်းသံကြောင့် ရုတ်တရက် နိုးလာသည်၊ “ထတော်မူကြပါဘုရား, ထတော်မူကြပါဘုရား, အရုဏ် တက်ပြီး, ဆွမ်းခံဖို့ အချိန်ရောက်ပြီ”ဟု ကြွေးကြော်သော အသံကိုလည်း ကြားကြရသည်။
နာရီကို ကြည့်လိုက်သောအခါ နာရီပြန် ၂-ချက်သာ ရှိသေးကြောင်း သိရသည်၊ ပတ်ဝန်းကျင် ဘုရားဖူးများကို ကြည့်လိုက်သော အခါလည်း ဆွမ်းလောင်းရန် အသင့်ပြင်ဆင်ထားပြီး ဖြစ်ပုံကိုလည်း မြင်ရသည်၊ ဘုရားဖူး ဘုန်းတော်ကြီး များလည်း သင်္ကန်းရုံ ပြင်ဆင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်၊ သို့ဖြစ်၍ မတတ်သာတော့ပဲ “နောက်မှ ဝိနည်းကံအရ ပြုလုပ်ရတော့မည်”ဟု အကြံရကာ သင်္ကန်းရုံ၍ အများနည်းတူ ဆွမ်းခံတော်မူသည်၊ ဘုရားဖူးလာ ပရိသတ်တို့၏ စေတနာသဒ္ဓါတရားထက်သန်ခြင်းကြောင့် ဆွမ်းနှင့် ဆွမ်းဟင်းပါ ပြည့်စုံစွာ ရရှိလေသည်၊ ဆွမ်းခံပြီးသောအခါ ဒကာ တယောက်ကို ခေါ်၍-
“ဒကာ ... ယခု အရုဏ်မတတ်သေးဘူး၊ စောသေးတယ်၊ အရုဏ်တက်မှ စားရမယ့် ဆွမ်းတွေ ဖြစ်တယ်၊ အဲဒီဆွမ်းနှင့် ဟင်းတွေကို ဒကာလက်သို့ စွန့်လိုက်မယ်၊ ဒကာ့ သဘောအတိုင်း စားလိုကလဲ စားနိုင်တယ်၊ ဒကာ့ပစ္စည်းဟု မှတ်ပေတော့၊ ဦးပဉ္စင်း ကိုတော့ ဒီအချိန်မှာ စားလို့မဖြစ်သေးဘူး”ဟု အမိန့်ရှိပြီး စွန့်လိုက်လေသည်။
ဒကာကလည်း အရုဏ်မတက်သေးကြောင်း သိသည်၊ အရှင်တေဇဝန္တနှင့် အရှင်သောဘနတို့ ရဟန်းတော် ၂-ပါး တို့မှာလည်း အခြားဘုဉ်းပေးစရာ မရှိကြောင်းသိသည်၊ သို့ဖြစ်၍ အရုဏ်တက်လျှင် ဒကာသည် အရှင်သောဘနနှင့် အရှင် တေဇဝန္တတို့အား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းလေသည်၊ အရှင်သောဘနသည် ဝိနည်း လုပ်ငန်း၌ ငယ်စဉ်ကပင် လိမ္မာတော်မူသည်။
ဒဟရေ သောဘနော သော ဟိ, ဝိနယေ ကောဝိဒေါ သုဓီ၊
ထေရကာလေသု ပဂေဝ, ဝိနယေ အတိကောဝိဒေါ။
ဆံတော်ရှင်အား အကြိမ်ကြိမ် ဖူးမြော်ပြီး ဆင်းကြွခဲ့
အရှင်သောဘနသည် ကျိုက်ထီးရိုး ဆံတော်ရှင် စေတီတော်မြတ်ကြီးအား စိတ်ပါဝင်စားစွာ အားရပါးရသဒ္ဓါကြည်နူး ဖူးမြော်တော်မူပြီး တပို့တွဲလဆုတ် ၂-ရက် နေ့ နံနက်ဆွမ်းကိစ္စအပြီး တွင် ကျိုက်ထီးရိုး စေတီတော်မြတ်ကြီးမှ ဖဲကြွတော်မူခဲ့ လေသည်။
ကျိုက်ထီးရိုးသုစေတိယမ္ပိ, စေတိယေ ပသန္နော သုဓီ၊ (ကျိုက်ထီးရိုးဆံတော်ရှင် စေတီကိုလည်း စိတ်ကြည်လင်တော်မူသော အရှင်သောဘနသည်) ဝန္ဒိတွာ ပူဇယိတွာန၊ ရှိခိုးပူဇော်တော်မူပြီး၍ ပုညံ အနပ္ပကံ ကရီ။ မရေမတွက်နိုင်သော ကောင်းမှုကို ပြုတော်မူခဲ့လေသည်။
သထုံမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ကျိုက်ထီးရိုးမှအပြန် ဆက်လက်၍ ကြွတော်မူရာ ကင်မွန်း စခန်း, ကော့ကဒွတ်ရွာတို့သို့ ဆက်လက် ကြွတော်မူသည်၊ တောင်စွန်းဘူတာမှ ခရီးဆက်လေရာ ဒုံဝန်းဘူတာရောက်လျှင် အရှင်သောဘန တပါးတည်းသာ ဆင်းခဲ့ပြီး ဒုံဝန်းဘူတာမှ ၅-မိုင်ခန့်ကွာလှမ်းသည့် ရွှေရောင်ပြတောင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးအုန်းခိုင်ကျောင်းသို့ ဆက်လက် ခရီးကြွတော်မူသည်။
ဦးအုန်းခိုင်မှာ ညအခါ ကျောင်းတွင် ကျိန်းလေ့မရှိပဲ သုသာန်များ၌သာ သီတင်းသုံး သုသာန်ဓူတင် ဆောက်တည်သည်ဟု သိရ၏၊ ဦးအုန်းခိုင်သည် အာရညကင်ဓူတင်, နိသိဇ်ဓူတင်, ပိဏ္ဍပါတ်ဓူတင်, ဧကာသနိက် ဓူတင်, ပတ္တပိုဏ်ဓူတင်, တိစီဝရိက် ဓူတင်, ရုက္ခမူဓူတင်တို့ကိုလည်း ဆောက်တည်လေ့ရှိသည်၊
အရှင်သောဘနသည်လည်း ၄-ညတိုင်တိုင် သုသာန်ဓူတင်ကို ကျင့်သုံးတော် မူခဲ့သည်၊ ယင်းသို့ဖြင့် ဦးအုန်းခိုင်ကျောင်း၌ ခေတ္တ သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ဦးအုန်းခိုင် ၏ ပဋိပတ်အလုပ်ကို တစေ့တစောင်း နည်းယူတော်မူပြီး သထုံသို့ ဆက်လက်၍ ကြွတော်မူရာ ၁၂၉၃-ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁-ရက်နေ့ ညနေတွင် သထုံမြို့ ယခင် တည်းခိုခဲ့ရာ ကျောင်းသို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူသည်၊ ဤသို့ဖြင့် သထုံမြို့ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ကြွရန် ခက်ခဲစွာ ကြိုးပမ်းတော်မူခဲ့လေသည်။
ဧဝဥှိ ကသိရေနေဝ, ဇေတဝန်ထေရသန္တိကံ၊ ဤသို့လျှင် နိစ္စံ ဓမ္မပရာယနော၊ အမြဲသဖြင့် တရားကို ကိုးကွယ်ရာရှိသော ဓီရော၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော ထိုအရှင်သောဘနသည် ကသိရေနေဝ၊ ခက်ခဲစွာပင် ဇေတဝန်ထေရသန္တိကံ၊ ဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီး၏ အထံတော်သို့ ဂန္တုံ၊ သွားခြင်းငှါ အာရဘီ။ အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရောက်ပြီ
အရှင်သောဘနသည် ရက်အနည်းငယ် အပန်းဖြေကာ နားနေတော်မူပြီး မူလက ရည်ရွယ်ရင်း ဖြစ်သည့် ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံသို့ ဆက်လက် ကြွတော်မူရာ ထိုနှစ် (၁၂၉၃-ခုနှစ်) တပေါင်း လဆန်း ၅-ရက်နေ့တွင် သထုံမြို့ ကျုံးဟောင်း အတွင်းရှိ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက် (ဇေတဝန်ချောင်) ဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်နာရဒ မဟာထေရ်ထံသို့ ဆည်းကပ်ခိုဝင် ရောက်ရှိတော်မူသည်၊ ထိုအခါ ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားမှာ သက်တော် ၆၃-နှစ် ရှိလေပြီ။
တိနောဒွိဧကသာကမှိ၊ ၁၂၉၃-ခုနှစ် သက္ကရာဇ်၌ ဖဂ္ဂုနေ ဇုဏှပက္ခကေ၊ တပေါင်းလ၏ လပြည့်ဖက်၌ ပဉ္စမေ၊ လဆန်း ၅-ရက်နေ့၌ သုဓီ၊ စင်ကြယ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော ထေရော၊ အရှင်သောဘနသည် ထေရဿ သန္တိကံ၊ ဇေတဝန်ဆရာတော်၏ အထံတော်သို့ သမ္ပတ္တော။ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့လေသည်။
ပဉ္စဝီသတိမပိုင်း
တရားအလုပ် အားထုတ်ကြိုးပမ်းပြီ
ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော, ဓမ္မံ အနုဝိစိန္တယံ၊ တရားလျှင် မွေ့လျော်ရာရှိသော, တရား၌ မွေ့လျော်သော, တရားကို အဖန်ဖန် ကြံစည်သော ဓမ္မံ အနုဿရံ ဘိက္ခု၊ တရားကို အဖန်ဖန် မမေ့အောက်မေ့သော ရဟန်းသည် သဒ္ဓမ္မာ န ပရိဟာယတိ။ သဒ္ဓမ္မမည်ရ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မမှ မယုတ်မလျော့ဟူသော လောကဥက္ကဌ် ဘုရားမြတ်၏ စကားနှင့် အညီ တရား၌ မွေ့လျော်, တရား၌ပျော်, တရားကိုကြံ, တရားကို အောက်မေ့သော အရှင်သောဘနသည် ရောက်မဆိုက် သာရဏီယကထာ အနည်းငယ်လျှောက်ထား အလ္လာပသလ္လာပ တန်းစေ့ရုံ လိပ်ပတ်လည် လျှောက်ထား ပြောကြားပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားတောင်းလေသည်၊
ဇေတဝန်ဆရာတော် ဘုရားကြီးကလည်း မြင်မိုရ်တောင်ခြေမှ ငွေသဲဖြူ ဘော်ရောင် သွေးကို ပေးသည့်ပမာ စေတနာ သဒ္ဓါဗလဝဖြင့် အရှင်သောဘနအား ကမ္မဋ္ဌာန်း တရား ပေးသနား ချီးမြှင့်၍ အားထုတ်စေတော်မူလေသည်။
သမ္ပတ္တဒိဝသေယေဝ၊ ရောက်ရှိသော နေ့၌ပင်လျှင် မဟာယတိ၊ ကြီးမြတ်သော ရသေ့ဖြစ်သော ထိုအရှင်သောဘနသည် ထေရဿ သန္တိကေ၊ ဇေတဝန်ဆရာတော်၏ အထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာနံ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ယာစိတွာန၊ တောင်းလျှောက်တော်မူပြီး၍ အနုယုဥ္ဇိ။ အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
စကားမပြောပဲ
နေ့ည မနားအားထုတ်ခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ညွှန်ကြားတော်မူသည့်အတိုင်း ကမ္မဋ္ဌာန်း အလုပ်ကို အားထုတ် ကြိုးပမ်းတော်မူသည်၊ မီးပွတ်သော ယောက်ျား အလား မနေမနား ကြိုးစားအားထုတ်လေသည်၊ တရားအားထုတ်နေသည့် လေးလမျှကြာသော အခါကာလ သမယအတွင်း စကားလုံးဝမပြောပဲ အဆက်မပြတ် အားထုတ်တော်မူသည်၊ ညလုံးပေါက် အားထုတ်သော ညဉ့်များလည်း များစွာပါရှိ၏၊ နေ့လုံးပေါက် လူးလာတုံ့ခေါက် စင်္ကြံလျှောက်ကာ အားထုတ်သော နေ့များလည်း များလှချေ၏။
ဘာသိတံ အနိစ္ဆာရေတွာ၊ စကားကို မပြောပဲ အတ္တတ္ထပရတ္ထေဉ္စဝ၊ မိမိသူတပါးတို့၏ အကျိုးတို့ကို အပေက္ခန္တော၊ မျှော်လင့်တော်မူတတ်သော သုဓီတိမာ၊ ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာရှိသော မဟာဝိဒွါ၊ မဟာပညာရှိဖြစ်သော ထိုအရှင်သောဘနသည် အာရဘတိ။ အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဗောဇ္ဈင်တရားများ၏
စွမ်းအင်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ခံ့ကျန်း
ယင်းသို့ မနားမနေ တအားဖွေ၍ အားထုတ်ပါသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ် ရူပကာယ မခံ့ကျန်းမှု, နေမကောင်းမှု လုံးဝမရှိပဲ ပင်ကိုကထက် ကျန်းမာသန်စွမ်း လန်းဆန်း လျက်ရှိ ၏၊ ယင်းသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ တရားအားထုတ်သူ အရှင်သောဘန ၏ သန္တာန်မှာ သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်စသော တရားများ၏ စွမ်းရည်သတ္တိကြောင့် ဖြစ်လေသည်။
တဒါ၊ ထိုအခါ၌ ဗောဇ္ဈင်္ဂဓမ္မဝသေန၊ ဗောဇ္ဈင်တရားတို့၏ အစွမ်းကြောင့် ထေရဿ ရူပကာယော ဟိ၊ အရှင်သောဘန၏ ရူပကာယသည် အရောဂေါ၊ အနာရောဂါ ကင်း၏၊ ကုသလော ဟိ ခေါ၊ ကျန်းမာ၏၊ အနာမယော ဟိ ခေါ။ အမြဲကျန်းမာသည်သာ ဖြစ်လေသည်။
မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့
ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
ဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရောက်သည့်နေ့ကစ၍ တရားအားထုတ်ခဲ့ရာ လေးလခန့် ကြာမြင့်ခဲ့လေပြီ၊ယင်းသို့ တရားအားထုတ်၍ လေးလခန့် ကြာမြင့်ရာ ၁၂၉၄-ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၇-ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဝိုင်းကလေး တိုက်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီး မကျန်းမမာဖြစ်နေ၍ အမြန်ပြန်လာပါဟူသော ကြေးနန်းစာ တစောင်ကို အရှင်သောဘန ရရှိလေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ အရှင် သောဘနသည် ၁၂၉၄-ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၈-ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်း ကလေးသို့ ပြန်ကြွတော်မူရလေသည်။
သုဓီမတော၊ ကြီးမြတ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော ထိုအရှင်သောဘနသည် အဓိမတ္တ-ဂိလာနေန၊ အလွန်ပြင်းထန်သော အနာရောဂါရှိသော တောင်ဝိုင်းကလေး သမညိတံ၊ တောင်ဝိုင်းကလေးဟု အမည်ရသော ဧသော ဟိ၊ ထိုအာဝါသော (ကျောင်းတိုက်သို့) အသမ္ဘာဝိတော၊ မထင်မှတ်ပဲ ပစ္စာဂမိ။ ပြန်ကြွတော်မူခဲ့လေသည်။
ဇေတဝန်ဆရာတော်ကြီးထံ ပြန်ရန်
ရည်ရွယ်ချက် ပျက်သုဉ်းခဲ့
တိုက်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီးမှာ သက်တော် ၇၈-နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ အထက်ပစ္ဆိမ အရွယ်သို့ရောက်နေပြီး ဇရာဒုဗ္ဗလ ဖြစ်နေလေရာ သည်းထန်ပြင်းပြသော ဝေဒနာ ဒဏ်ချက်ကလည်း နှိပ်စက်သဖြင့် မျှော်လင့်ချက် မရှိသော အခြေအနေသို့ ရောက်နေသည်ကို အရှင်သောဘန တွေ့ရလေသည်၊
သို့ရာတွင် စိတ်မလျှော့ပဲ အကောင်းဆုံးသော သမားတော်များ ၏ အကူအညီဖြင့် အတတ်နိုင်ဆုံး ပြုစုကုသသော်လည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အရှင်သောဘန ပြန်ရောက်၍ ၇-ရက်အကြာတွင် စုတိကမ္မဇရုပ် ချုပ်တော်မူခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ သထုံဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ ခြေတော်ရင်းသို့ ပြန်ဦးမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပျက်သုဉ်းခဲ့လေသည်။
ထေရဿ ဒိဝင်္ဂတေန၊ တောင်ဝိုင်းကလေးဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူခြင်းကြောင့် သောဘနော ဝိဒွါ၊ ကောင်းမြတ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော သောဘနော၊ အရှင်သောဘနသည် ထေရဿ သန္တိကံ၊ ဇေတဝန်ဆရာတော်၏ အထံတော်သို့ ပုန ဂန္တုံ ဟိ၊ တဖန် ပြန်သွားခြင်းငှါ အနလံ ဟိ ခေါ။ မစွမ်းနိုင်သည်သာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ကျောင်းစောင့်အဖြစ် သီတင်းသုံးခြင်း
တိုက်ကျောင်းဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူပြီးနောက် ကျန်ရစ်သော တပည့်များ အနက် အရှင်သောဘနသည် သိက္ခာ, ဝါ အကြီးဆုံးဖြစ်လေရာ တိုက်ကျောင်း၏ နာယက ကျောင်းထိုင်ဖြစ်ရမည့် အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်၊ သို့ရာတွင် အရှင် သောဘနမှာ ၈-ဝါမျှသာ ရှိသေးသဖြင့် ကျောင်းထိုင်ရန် မသင့်မတော် မလျော်သေး ရကား ကျောင်းစောင့် အကြီးအကဲ အဖြစ်ဖြင့်သာ တောင်ဝိုင်း ဇေတဝန်ဆရာတော် ဘုရားကြီးကို အမှီပြု၍ ၂-နှစ်ခန့် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။
သောဘနဿေဝ၊ ကောင်းမြတ်သော သာသနဿ ဘိဝုဒ္ဓိယာ၊ သာသနာတော်ကြီး စည်ပင်တိုးတက်ခြင်းငှါ သောဘနော၊ အရှင်သောဘနသည် အာရက္ခော၊ ကျောင်းစောင့် ဟုတွာ ယေဝ၊ ဖြစ်ပြီးလျှင်ပင် တိုက်ကျောင်းအာရာမကေ၊ တိုက်ကျောင်းတိုက်၌ ဝသိ။ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။
ကျောင်းထိုင် ပဓာနနာယကအဖြစ်ဖြင့် သီတင်းသုံးခြင်း
အရှင် သောဘနသည်-
“ဆယ်ဝါပြည့်တင်း, ဝိဘင်းနှစ်ဖြာ, ကမ္မာကမ္မ, ခန္ဓကပုဒ်, နာမ်ရုပ်ပိုင်ပိုင်, ဟောပြနိုင်, ကျောင်းထိုင်ငါးအင်္ဂါ”
ဟူသည်နှင့်အညီ ၁၂၉၅-ခုနှစ်တွင် ၁၀-ဝါလည်းရ, အခြားအင်္ဂါများလည်း ပြည့်စုံပြ ဖြစ်သဖြင့် ကျောင်းထိုင်အဖြစ်ကို လက်ခံတော်မူ၍ တိုက်ကျောင်းကို ပဓာနနာယက အဖြစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်တော်မူကာ သီတင်းသုံးတော် မူခဲ့လေသည်။
သောဘနဿေဝ၊ ကောင်းမြတ်သော သာသနဿ ဝိရုဠှိယာ၊ သာသနာတော်ကြီး စည်ပင်ပြန့်ပွားခြင်းငှါ သောဘနော၊ အရှင်သောဘနသည် ပဓာနော၊ အကြီးအကဲ ဟုတွာ ယေဝ၊ ဖြစ်ပြီးလျှင်ပင် တိုက်ကျောင်းအာရာမကေ၊ တိုက်ကျောင်းတိုက်၌ ဝသိ။ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။
ပဋိပတ်လည်း လုပ်,
ပရိယတ်ကိုလည်း အားထုတ်
တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ပြန်လည်ကြွရောက်သည်မှစ၍ မိမိအားထုတ်ခဲ့သော တရား အလုပ်ကိုလည်း ဆက်လက် အားထုတ်တော်မူသည်၊ တပည့်တပန်း ရဟန်းငယ်, သာမဏေတို့အားလည်း ပရိယတ္တိကျမ်းဂန် ချပို့တော်မူခြင်း, မိမိအတွက် လိုအပ်သော ကျမ်းစာအရပ်ရပ်ကို ကြည့်ရှုတော်မူခြင်းတို့ဖြင့် ပရိယတ်အလုပ် ကိုလည်း ကြိုးပမ်းအားသစ်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော်လောင်းလျာကား သက်တော်အရွယ် နုပျိုစဉ်ကပင်-
“ရဟန်းကိစ္စ, နှစ်ဓူရ၌, လုံ့လအားသည်း, ဟိတ်ဟန်နည်း၍, ပစ္စည်းမသို, စိတ်မတို, ခင်ပျိုကြီးပွားကြောင်း”
ဟူသော လင်္ကာနှင့်အညီ ကျင့်ဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်။
သမ္ဗုဒ္ဓသာသနန္ဓရော၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို ဆောင်ထားတော်မူတတ်သော သော၊ ထိုအရှင်သောဘနသည် လောကဂ္ဂဇိနစက္ကဿ၊ လောကတွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကြဝဠာနှင့်တူသော အမိန့်တော် (သာသနာတော်) ၏ စိရတာ ထာဘိဝုဒ္ဓိယာ၊ ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့ခြင်းငှါ အထူးထူး တိုးတက်ခြင်းငှါ ဓုရေ၊ ဓုရနှစ်ပါး၌ အာရဘိတွာန။ အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဆဗ္ဗီသတိမပိုင်း
ဆိပ်ခွန်ပြန်ကြွ သီတင်းသုံး
ရှေးဦးစွာ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခြင်း
တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် အရှင်သောဘနသည် သက္ကရာဇ် ၁၃၀ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဆွေမျိုးဉာတကာတို့ကို သင်္ဂြိုဟ်ချီးမြှင့် ထောက်ပံ့ခြင်းအကျိုးငှါ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ဆိပ်ခွန်ရွာသို့ ပြန်ကြွတော်မူ၍ အင်ကြင်းတော တိုက် မဟာစည်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်၊ ဆိပ်ခွန်ရှိ ဆွေမျိုးဉာတကာ, ဒကာ, ဒကာမတို့အား သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကို ဟောကြား၍ လက်တွေ့ အားထုတ်နည်းကို ညွှန်ကြားပြသရန် ရည်ရွယ်ရင်း ရှိတော်မူသည့်အတိုင်း အင်ကြင်းတောတိုက် မဟာစည်ကျောင်း၌ အပ္ပမာဒ ဝိပဿနာတရားကို အကျယ် ဟောပြတော်မူခဲ့လေသည်။
သောဘနော စက္ကသောဘနော၊ ကောင်းမြတ်သော စကြဝဠာနှင့်တူသော အလင်းရောင်ရှိသော ဇိနစက္ကာနုဝတ္တကော၊ ဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်အတိုင်း ကျင့်သုံးသော သော ဟိ၊ ထိုအရှင်သောဘနသည် မဟောဃော ဝိယ၊ ရေအလျဉ်ကြီးကဲ့သို့ ဝိပဿနာဓမ္မံ၊ ဝိပဿနာတရားကို ဒေသေသိ။ ဟောကြားတော်မူခဲ့လေသည်။
တရားအရသာ သိမြင်ကြခြင်း
ဆရာတော်၏တရားကို ကြားနာကြရပြီး တရားကို လက်တွေ့အားထုတ်လိုသော သူတို့ တစစ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကိုပါ လက်တွေ့ပြသတော် မူသည်၊ ဆရာတော် သွန်သင်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း လိုက်နာကျင့်ကြံ ကြိုးကုတ် အားထုတ်ကြကုန်သော သူတို့သည် တရားတော် ၏ မွန်မြတ်သည့် အရသာကို ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ကိုယ်တွေ့သိမြင်ကြရလေသည်။
ကထိတသုနိယာမေန၊ ဟောကြားတော်မူအပ်သော ကောင်းမွန်သော နည်းဖြင့် အာရဘန္တာ ဟိ ယောဂိနော၊ အားထုတ်ကုန်သော ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့သည် ဒုလ္လဘံ၊ ရခဲသော သာဓုဝိဒိတံ၊ သူတော်ကောင်းတို့ သိအပ်သော ဓမ္မဿ ရသံ၊ တရား၏ အရသာကို ဝိန္ဒန္တိ။ သိမြင်ရရှိကြကုန်၏။
ပထမဆုံး တရားအားထုတ်သူ ၃-ယောက်
ယင်းသို့ ဆရာတော် စတင်တရားပြစဉ်က လက်မွန်မဆွ တရားအားထုတ်သူတို့မှာ ဦးထွန်းအေး, ဦးဘိုချုံ, ဆရာကြံတို့ဖြစ်ကုန်၏၊ သူတို့ ၃-ယောက်တို့သည် မနားမနေ တအားမွှေ၍ အားထုတ်ကြသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ သူတို့ ၃-ယောက်တို့သည် ဆေးလိပ် သောက်ရန်, ကွမ်းစားရန်အချိန်မျှကိုပင် မထားပဲ ကြိုးပမ်း အားထုတ်ခဲ့ကြကုန်၏၊ သူတို့ ၃-ယောက် ယင်းသို့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် အားထုတ်သည့်အတွက် ၃-ရက် ကြာတဲ့အခါ ရုပ်နာမ်အဖြစ်အပျက်ကိုမြင်တဲ့ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ကို ရောက်ကြကုန်၏။
ဦးထွန်းအေး ဒါယကော စေဝ၊ ဦးထွန်းအေးဒါယကာသည်လည်းကောင်း ဦးဘိုးချုံ သပ္ပုရိသောပိစ၊ ဦးဘိုးချုံသူတော်ကောင်းသည်လည်းကောင်း ဦးကြံတိ တယော၊ ဦးကြံဟုဆိုအပ်သော ထိုသူ ၃-ယောက်တို့သည် ထေရဿ၊ အရှင်သောဘန၏ (အထံတော်၌) ပဌမံ ဝိပဿကာ ဟိ ခေါ။ ရှေးဦးစွာသော ဝိပဿနာအလုပ်ကို အားထုတ်သူတို့သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။
ယောဂီပေါင်း ၅၀-ခန့် တိုးတက်လာခဲ့
ဤ ပထမယောဂီ ၃-ဦးတို့ အားထုတ်ပြီးနောက် ယင်း ယောဂီများကို အတုလိုက် အားကျ၍ တရားအားထုတ်ကြလေရာ ဆိပ်ခွန်ရွာတွင် ယောဂီပေါင်း ၅၀-ခန့်မျှ တိုးတက်လာခဲ့လေသည်၊ ထိုယောဂီများအနက် ဝိပဿနာဉာဏ် ပြည့်စုံသည့် အခြေသို့ ရောက်သော ယောဂီတို့များစွာ ပါရှိကုန်၏၊
ဤသို့ဖြင့် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ရင်းအတိုင်း ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကို အစပြု ဟောပြ ခဲ့သည်မှာ ထိုသည့် ၁၃၀ဝ-ပြည့်နှစ် တန်ဆောင်မုန်းလအထိ ဖြစ်လေသည်၊ အရှင်သောဘန၏ ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကား အောင်မြင်စပြုလေပြီတကား။
တယော ဝိပဿကေ စေတေ၊ ထိုပထမ ဝိပဿနာ အားထုတ်သူ ၃-ယောက်တို့ကို အနု၊ နောက်မှ ဗဟူ၊ များစွာကုန်သော ယောဂီနော (ယောဂီတို့သည်) ဝိပဿကာ၊ ဝိပဿနာ အားထုတ်သူတို့သည် (ဖြစ်ကုန်၏)၊ တဒါ၊ ထိုအခါ၌ ထေရဿ သန္တိကေ၊ အရှင်သောဘန၏ အထံတော်၌ ပညာသမတ္တဂဏနာ၊ ဉာဏ်ပညာပြည့်စုံသူတို့သည် (များစွာကုန်၏)။
သတ္တဝီသတိမပိုင်း
မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးပြန်ကြွ
စာပေကျမ်းဂန်ချပို့
အရှင်သောဘနသည် ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ ၇-လခန့် သီတင်းသုံး၍ တရားပြသပြီးနောက် တာဝန်အရ မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ပြန်ကြွတော်မူရလေသည်၊ တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ရောက်သောအခါ တပည့်တပန်း ရဟန်းသာမဏေတို့အား စာပေချပို့၍ ဂန္ထဓူရဝန်ကို တွဲဖက်၍ ကြိုးပမ်းတော်မူရပြန်လေသည်။
ထေရသေခရော၊ ရဟန်းတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော အရှင်သောဘနသည် တောင်ဝိုင်းကလေး အာရာမမ္ပိ၊ တောင်ဝိုင်းကလေးကျောင်းသို့လည်း သမ္ပတွာ၊ ရောက်ရှိတော်မူပြီး၍ သာသနဿာဘိ ဝုဒ္ဓိယာ၊ သာသနာတော် တိုးတက်စည်ပင်ခြင်းငှါ ဂန္ထဓူရမ္ပိ၊ ပရိယတ်ဓူရကိုလည်း အနုယုဥ္ဇိ။ အားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
အဘယာရာမဆရာတော်
အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသ
အဘယာရာမဆရာတော်ဟု ကျော်ကြားသော အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသသည် မြင်းခြံ ခရိုင် ဗလုံရွာ၌ အဘဦးရွှေဇင်, အမိ ဒေါ်ရွှေမှဲ့တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၁-ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်။ ၁၀-နှစ်သား အရွယ်တွင် ဗလုံရွာဆရာတော် အရှင်နန္ဒမဉ္ဇူထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေ ဝတ်ခဲ့လေသည်၊ ဘွဲ့တော် ရှင်အဂ္ဂဓမ္မ ဖြစ်၏၊
သက်တော်၂၀-တွင် ရဟန်းပြု၍ ရဟန်းသိက္ခာ ၁-ဝါအရတွင် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် ရေစကြိုဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဂန္ထသာရထံ ရောက်ရှိ ပညာသင်ကြားတော်မူခဲ့ရာ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ကြီး၌ ၈-နှစ်ကျော် ၉-နှစ်ခန့် ကြာမြင့်သည်၊ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ကြီး၌ ဂဏဝါစကအဖြစ်, တိုက်အုပ် အဖြစ်ဖြင့်လည်း ရေစကြိုဆရာတော်ကြီး၏ ချီးမြှောက်မှုကို ခံယူတော် မူရလေသည်။
ပခုက္ကူ၌ သီတင်းသုံးစဉ် မန္တလေးသို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ အသင်း စာသင်တန်း စာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ နံပါတ် ၁-ဖြင့် အောင်မြင်တော်မူသည်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၉-ဝါအရတွင် မန္တလေးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးတော်မူသည်၊ မန္တလေးမြို့၌ အရှေ့ပြင် ခင်မကန်တိုက် ညဝါအကျော် အရှင်အရိယဝံသ, မိုးတား သာသနာပိုင်ဆရာတော် အရှင်သုဇာတ, မိုင်းကိုင် ဆရာတော်အရှင်ပဏ္ဍိတ, ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်အရှင်ဝိသုဒ္ဓ စသည်တို့၏ အထံ၌လည်း ပညာသင်ကြားတော်မူခဲ့သည်၊
ပရိယတ္တိ သာသနဟိတအသင်း စာချတန်းကိုလည်း ဆက်လက်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ နံပါတ် ၁-ဖြင့်ပင် အောင်မြင်တော်မူသည်၊ မန္တလေးမြို့ ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်၌ သီတင်းသုံး ပညာသင်ကြားစဉ် ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီးက ဝိသုဒ္ဓါရုံဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်တော်မူသည်။
အိန္ဒိယနိုင်ငံ, သီဟိုဠ်နိုင်ငံများသို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ သက္ကတဘာသာ, သီဟိုဠ် ဘာသာစသည်တို့ကို သင်ယူတော်မူခဲ့ရာ ဘာသန္တရပါရဂူအဖြစ် မြန်မာ့သာသနာ တွင် ထင်ရှားလေသည်။
ဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် သုဝဏ္ဏဝတီ အုတ်ကျောင်း၌ ကြာမြင့်စွာ သီတင်းသုံးတော်မူ၍ စာပေ ချပို့တော် မူခဲ့သည်၊ မန္တလေးမြို့ သဌေးဦးမင်း, ဒေါ်ဝင်းတို့က ၁၂၈၆-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင် စိန်ပန်းရပ်၌ ဥယျာဉ်မြေ ၅-ဧကကို ဝယ်ယူကြပြီးလျှင် အလယ်တိုက်ကြီး, ဆွမ်းစားကျောင်း, သိမ်ကျောင်း, ရေတွင်း , အာရာမ်တံတိုင်း တို့ကို တည်ဆောက်စေရာ ၁၂၈၈-ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးသဖြင့် အဘယာရာမတိုက်ဟု ကမ္ပည်းတပ်ကာ ရွှေကျင်နိကာယဥက္ကဋ္ဌ မဟာနာယက ဒီပဲယင်းသာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ ရေစက်သွန်းချလှူဒါန်းခဲ့လေသည်။
၁၂၈၉-ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်း ၁၃-ရက်နေ့တွင် ဒီပဲယင်းဆရာတော်ဘုရားကြီးက သံဃာတော်များစွာဖြင့် ကိုယ်တိုင် လိုက်ပို့တော်မူကာ အဘယာရာမတိုက်သစ်ကို အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသအား အပ်နှင်း ချီးမြှောက်တော်မူလေသည်၊ ထိုအခါမှစ၍ အဘယာရာမဆရာတော်ဟု ထင်ရှားလေသည်။
ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသသည် မာဂဓ, သက္ကတ ကျမ်းစာများကို ချပို့၍ သာသနာကျိုးကို များစွာသယ်ပိုး ထမ်းရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့သည်။
၎င်းတို့မှာ-
(၁) အဘိဓာန်နိဿယသစ်,
(၂) မောဂ္ဂလ္လာန်နိဿယသစ်,
(၃) မောဂ္ဂလ္လာန်ပဥ္စိကာနိဿယ,
(၄) သမ္ဗန္ဓစိန္တာစာကိုယ်ဋီကာနိဿယ,
(၅) ဏွာဒိဝုတ္တိနိဿယ,
(၆) မုဒ္ဓဗောဓနိဿယ,
(၇) အမရကောသနိဿယ,
(၈) ဟိတောပဒေသနိဿယ,
(၉) သာရတ္ထဝိလာသိနီပဥ္စိကာနိဿယ,
(၁၀) ကာတန္တနိဿယ,
(၁၁) ကာဗျဒဿ ဒဏ္ဍီနိဿယ,
(၁၂) ရဃုဝံသနိဿယ,
(၁၃) မေဃဒူတနိဿယ,
(၁၄) ဝိသုံဂါမဝိနိစ္ဆယ
စသည်တို့ဖြစ်ကုန်၏။
၁၂၉၄-ခုနှစ်တွင် ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ မဟာနာယကဓမ္မသေနာပတိဖြစ်၍ ၁၂၉၅-ခုနှစ်တွင် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်၊ ၁၃၀၅-ခုနှစ် နတ်တော်လဆုတ် ၆-ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။
အဘယာရာမ ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသသည် ၁၃၀၂-ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဝိုင်းကလေးနှင့် တောင်ဝိုင်းကြီးအကြား မော်လမြိုင်မြို့ ဒိုင်းဝန်ကွင်း သစ်တောသဌေး ဦးဖိုးတန်, သဌေးကတော် ဒေါ်ကျင်မြင့်တို့ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းသည့် အဘယာရာမ (အဘယာရုံ) တိုက်၌ ဝါကပ်သီတင်း သုံးတော်မူသည်။
အရှင်သောဘန အဘယာရာမဆရာတော်ထံ
စာပေအခက်အခဲများ လျှောက်ထားနည်းခံခဲ့ခြင်း
အရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြပါ ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, ဘာသန္တရပါရဂူ အဘယာရာမဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဓမ္မာဘိဝံသထံ မကြာမကြာကြွ ရောက်တော်မူ၍ စာပေဆိုင်ရာ အခက်အခဲများ လျှောက်ထားမေးမြန်း၍ နည်းခံ တော်မူခဲ့လေသည်၊ အရှင်သောဘနသည် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း စာပေခဲရပ် ပြဿနာတို့ကို မေးမြန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဘယာရာမ ဆရာတော်၏ မောဂ္ဂလ္လာန်နိဿယ, အဘိဓာန်နိဿယ စသည်တို့ကို ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း အဘယာရာမ ဆရာတော်ကို မိမိ၏ ဆရာတပါးဟူ၍ပင် မှတ်ယူတော် မူခဲ့လေသည်။
အဂ္ဂေန အတ္ထိကော ဝိဒွါ၊ အကျိုးကို အလိုရှိသော အမြတ်ဆုံး ပညာရှိဖြစ်သော အရှင်သောဘနသည် အဂ္ဂဓမ္မဿ သန္တိကေ၊ အရှင်အဂ္ဂဓမ္မ၏ အထံတော်သို့ ဥပသင်္ကမ္မ၊ ချဉ်းကပ်တော်မူ၍ ပုစ္ဆိတွာ၊ စာပေအခက်အခဲများကို မေးမြန်းတော်မူပြီးလျှင် ဂန္ထေသု၊ ကျမ်းဂန်တို့၌ နိက္ကင်္ခံ အကာ။ ယုံမှားသံသယ ကင်းတော်မူခဲ့လေသည်။
ဓမ္မာစရိယစာချတန်းစာမေးပွဲ
ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခြင်း
၁၂၈၉-ခုနှစ်ကတည်းက ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သော အရှင် သောဘနအဖို့ရာ စာချတန်း ဖြေဆိုဖို့ မခက်တော့ချေ၊ ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်း, ချပို့ခြင်း, မေးမြန်ခြင်းစသည် ၄-နှစ်ကြာမျှ စာပေကျမ်းဂန်၌ လုပ်ရည်ကိုင်ရည် ရှိသဖြင့် အရှင်သောဘနသည် အတ္ထယောဇနာနည်း, ဝါကျဝိဘာဂနည်း, စာစပ်နည်း, ဂါထာစစ်နည်း, ထွက်နည်း, တက်နည်း, ဓာတွတ္ထပစ္စယတ္ထ အရကောက်နည်း, အာဘော်နည်း, သံဝဏ္ဏနာစစ်နည်း, အလင်္ကာထုတ်နည်း, ဉာသ်ကောက်နည်း, နေတ္တိဟာရ ထုတ်နည်း, ကတ္တားငါးတန် ထုတ်နည်းတို့ကို နိုင်နင်းကျွမ်းကျင် ခဲ့လေသည်၊
သို့ဖြစ်၍ ၁၃၀၃-ခုနှစ် နယုန်လတွင် ရန်ကုန်၌ ကျင်းပသည့် အစိုးရစာချတန်း စာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုတော်မူရာ ကျမ်းရင်း ၃-ကျမ်းနှင့်တကွ အင်္ဂုတ္တိုရ်ပါဠိ, အဋ္ဌကထာမှတပါး ဂုဏ်ထူးဆောင် ၅-ကျမ်း, ၂-ရပ်ပေါင်း ၈-ကျမ်းကို နှစ်ချင်းစွဲ အောင်မြင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ ဓမ္မာစရိယစာချတန်း ဖြေဆိုအောင်မြင်တော် မူသဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရတို့ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသည့် သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူလေသည်။
သခိလော မုဒုကော စေဝ၊ ယဉ်ကျေး၏ နူးညံ့၏ နိဝါတဝုတ္တိကော ယတိ၊ နှိမ့်ချသော အကျင့်ရှိသော ရသေ့ဖြစ်သော မဟာသုဓီ၊ ကြီးမြတ်သော စင်ကြယ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော ထိုအရှင်သောဘနသည် ဓမ္မာစရိယဋ္ဌာနေပိ၊ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့နေရာ၌လည်း လဒ္ဓဇယော။ အောင်မြင်ခြင်းကို ရရှိတော်မူခဲ့လေသည်။
အဋ္ဌဝီသတိမပိုင်း
ဆိပ်ခွန်သို့ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်စဉ်က အရှုံးပေးခဲ့ရသော ဂျာမနီနိုင်ငံသည် လက်နက် အင်အား, လူအင်အားစု၍ ဗြိတိသျှ, ပြင်သစ်တို့ကို အပြင်းအထန်တိုက်ခိုက် လေသည်၊ ၁၃၀၃-ခုနှစ် နတ်တော်လဆုတ် ၅-ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှနှင့် အမေရိကန် တို့အား စစ်ကြေငြာ၍ တချိန်တည်းမှာပင် ဟာဝိုင်အီကျွန်း ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဗုံးကြဲ တိုက်ခိုက်လျက် အရှေ့ပိုင်း စစ်မျက်နှာသစ်တရပ် ဖွင့်လေသည်။
ထိုအခါ မကြာမြင့်မီ ဂျပန်တို့ မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာမည်ဟု ဗြိတိသျှတို့ တွက်ဆထားလေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဂျပန်တို့ ဝင်လာမည်ထင်သည့် တောင်ပိုင်း ရှမ်းပြည်တွင် စစ်တပ်များ အများအပြား ချထားလေသည်၊ ၎င်းပြင် တနင်္သာရီနယ် ကိုလည်း ကာကွယ်ရန် စီမံခဲ့လေသည်၊ တောင်ဝိုင်းကလေးအနီး၌ လေယာဉ်ကွင်း ရှိရကား တောင်ဝိုင်းကလေး ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျောင်းဇရပ် အသီးသီးတွင် သီတင်းသုံး နေထိုင်ကြသော ရဟန်းရှင်လူများကို ၇-ရက်အတွင်း ဘေးကင်းရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်ကြရန် စစ်မိန့်ထုတ်လေသည်။ ပင်ကိုကမှ ဆိပ်ခွန်ကြွ တရားပြလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြနေသော အရှင်သောဘနသည် စစ်မိန့်ထုတ်ပြီး မကြာမီ မိမိ၏ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေ ဖြစ်သော ဆိပ်ခွန်သို့ ပြန်ကြွတော်မူခဲ့လေသည်။
ယုဒ္ဓကာလန္တရော၊ စစ်ဖြစ်ပွားသော အခါကာလအတွင်း၌ သော ဟိ၊ ထိုအရှင်သောဘနသည် ဆိပ်ခွန်ဣတိ သမညိတံ၊ ဆိပ်ခွန်ဟု အမည်ရသော ဣဒ္ဓံ ဖီတံ မနောရမံ၊ ပြည့်စုံကြွယ်ဝသော နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော နိဇဂါမံ၊ မိမိရွာသို့ ပစ္ဆာဂမိ။ ပြန်ကြွတော်မူခဲ့လေသည်။
ဝိပဿနာလုပ်ငန်း တရားများဟောပြော
ပဋိပတ္တိသာသနာပြု
ဆရာတော်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် မိမိ၏ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေ ဖြစ်သော ဆိပ်ခွန်ရွာ အင်ကြင်းတောတိုက် မဟာစည်ကျောင်း၌ အေးချမ်းစွာ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ဝိပဿနာအလုပ်တရားများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဟောပြော ညွှန်ပြခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော်၏ စိတ်ပါဝင်စားအားထုတ် ချင်လာအောင် အဟောအပြောကောင်းခြင်း, လက်တွေ့ပြသပုံ ကောင်းခြင်း တို့ကြောင့် တရားအားထုတ်သူ ယောဂီများ တနေ့တခြား တိုးတက်များပြား လာလေ၏။
ထေရဿ ကိစ္စမာဂမ္မ၊ ဆရာတော်၏ အမှုကိစ္စကို မှီခြင်းကြောင့် ဗဟဝေါ ယောဂိနော ဘဝူ၊ များစွာကုန်သော ယောဂီတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏ တေ၊ ထိုယောဂီတို့သည် ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ၊ ဝိပဿနာဉာဏ်ကို တိုးပွားစေပြီးလျှင် ဓမ္မေန၊ တရားဖြင့် သုခေါ။ ချမ်းသာစွာ အဘိရမိံ။ အားထုတ်မွေ့လျော်ကြကုန်၏။
ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး ၂-တွဲ
ပြုစီရင်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်ထံ တရားအားထုတ်ကြသည့် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့သည် ဆရာတော် အရှင်သောဘန သွန်သင်ညွှန်ကြား ပြသသည့် ဝိပဿနာရှုနည်း တရား ဒေသနာတော်များကို လွန်စွာ သဘောကျကြကုန်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော် သွန်သင် ဟောကြား ပြသသည့်အတိုင်း ကျမ်းကြီးတစောင်ပြုစုရန် လျှောက်ထား ကြကုန်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော် အရှင်သောဘနသည် ၁၃၀၅-ခုနှစ် တပို့တွဲ လပြည့်နေ့တွင် ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး (ပထမတွဲ, ဒုတိယတွဲ) ကို အပြီးသတ် စီရင်တော် မူခဲ့လေသည်။
ဂန္ထေသု ဆေကော၊ ကျမ်းဂန်တို့၌ လိမ္မာသော သုဓီ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော သောဘနော၊ အရှင်သောဘနသည် ဝိပဿနာ သုဒဿန-နယဒီပကနာမကံ၊ ဝိပဿနာ ကောင်းစွာမြင်ခြင်း နည်းကို ထွန်းလင်းစေတတ်သော အမည်ရှိသော ဂန္ထမ္ပိ၊ ကျမ်းကိုလည်း ရစယီ။ စီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
မဟာစည်ဆရာတော်ဟုတွင်ခြင်း
ဆရာတော် သီတင်းသုံးရာကျောင်းတိုက်၏ အဝင်ဝ၌ အလွန်လျှင် ကြီးမားသော ကုက္ကိုပင်ကြီးတပင် ရှိခဲ့လေသည်၊ ယင်းကုက္ကိုပင်ကြီး လေပြင်းဒဏ်ကြောင့် လဲသွားသောအခါ ယင်းကုက္ကိုပင်ကြီး ၏ ပင်စည်လုံးပတ်ကြီးမှာ အတွင်း၌ အနှစ် အသားမရှိ အခေါင်းဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ကြရ၏၊
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၅-ခုနှစ်က ဆိပ်ခွန်ရွာ ကျောင်းဒါယကာကြီး ဦးဖိုးတင်, ကျောင်း ဒါယိကာမကြီး ဒေါ်ခတို့သည် ဖော်ပြပါ ကုက္ကိုပင်ပင်လုံးကြီးကို ဖြတ်စေ၍ အနည်းငယ်ထွင်းလျက် ပြုပြင်စေကြပြီး သားရေများဖြင့် ကျက်စေ၍ စည်ကြီး ပြုလုပ်စေခဲ့ကြကုန်၏၊
ထိုစည်ကြီး ၏မျက်နှာဝမှာ ကျယ်သည့်ဘက်မှ အထက်နှင့်အောက် အချင်းလက်မ ၄၀, ဘေးတိုက်ဖီလာ အချင်း ၃၄-လက်မရှိ၏၊ ကျဉ်းသောဘက်မှ အထက်နှင့် အောက် အချင်း ၃၆-လက်မရှိ၏၊ ဘေးတိုက်ဖီလာ အချင်း ၃၁-လက်မရှိ၏၊ လုံးပတ် အနေအားဖြင့် ၁၂၆-လက်မရှိ၏၊ အလျား ၁၀၅-လက်မရှိ၏၊
ဆရာတော် အရှင်သောဘန တရားဟောခါနီးတွင် ထိုစည်ကြီးကို တီးခေါက်၍ ပရိသတ်စုဝေးစေသည်၊ ထိုစည်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ တည်ရာဌာန ကျောင်းတိုက် ကိုလည်း မဟာစည်ကျောင်းတိုက်ဟု ခေါ်ကြသည်၊ ထိုစည်ထားရာ စည်တော်ရုံ သည်ပင်လျှင် ကျောင်းငယ်တဆောင်ခန့် ရှိသည်။
ထိုစည်ကြီးကို ဘုရားဝတ်တက်ချိန်, နေ့လယ်မွန်းတည့် ၁၂-နာရီအချိန်တို့၌ ပတ်ဝန်းကျင်လူအများ ကြားသိစေရန် တီးပေးသည်၊ အရှင်သောဘန ကျောင်းတိုက်သို့ ရောက်ပြီးနောက် စည်ကြီးအချက်ပေးမှု တိုးလာသည်၊ ဘုရား ဝတ်တက်, နေ့လယ်မွန်းတည့်အပြင် အရှင်သောဘန တရားဟောခါနီး၌လည်း ထိုစည်ကြီးကိုပင်တီးကာ အချက်ပေး၍ ပရိသတ်စုဝေးစေသည်၊ ယင်းသို့ အရှင် သောဘနတရားဟောမှုနှင့် စည်ကြီးတို့ဆက်သွယ်နေရကား မဟာစည်ဆရာတော် ဟု အတွင်မြန်ခြင်းဖြစ်လေသည်။
စက္ကဿ ဝုဍ္ဎိကာမိနော၊ သာသနာတော် တိုးတက်လိုသော သောဘနထေရသေဋ္ဌဿ၊ အရှင်သောဘန ဆရာတော်မြတ်အား မဟာဘေရိ မုပါဒါယ၊ စည်တော်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ မဟာစည်ဣတိအဝှယော။ မဟာစည်ဟု အမည်ထင်ရှားလေသည်။
ဧကူနတိံသတိမပိုင်း
သတိုးသီရိသုဓမ္မ ဆာဦးသွင်
ဆာဦးသွင်သည် ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော် စည်ပင်ပြန့်ပွားရေးကို စေတနာရှိ, ဝါသနာပါ, အနစ်နာခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် ဥပါသကာပုဂ္ဂိုလ်ထူးဖြစ်လေသည်၊ မော်လမြိုင်မြို့၌ အဘ ဦးဖလ်, အမိဒေါ်ယဉ်တို့မှ ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈) နတ်တော်လဆုတ် ၅-ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်၊
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၀ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် အက်(ဖ်) အေ စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်၊ ထို့နောက် အစိုးရ ပညာရေးဌာနသို့ ဝင်ရောက်ကာ ပညာအုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်၊
၁၉၀၂-ခုနှစ်တွင် ပညာအုပ် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဆန်စက်ပိုင်ရှင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ကုမ္ပဏီပိုင်ရှင် အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း, စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်၊ မြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသား အာမခံကုမ္ပဏီလီမိတက်၏ အုပ်ချုပ်သူ လူကြီးများ အဖွဲ့တွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။
ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၉၁၁-ခုနှစ်တွင် သူရိယသတင်းစာတိုက်ကို စတင်တည်ထောင်စဉ် ဦးသွင်သည် သတင်းစာတိုက် တည်ထောင်သူများတွင် တဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည့်ပြင် သူရိယသတင်းစာတိုက် အုပ်ချုပ်သူ လူကြီးများအဖွဲ့၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်။
၎င်းပြင် ၁၉၂၄-ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၄၁-ခုနှစ်အတွင်း ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်း အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ဝင်တာဝန်, ရန်ကုန်မြို့ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်တာဝန်, မြန်မာနိုင်ငံ ဘိလပ်မြေ ကုမ္ပဏီလီမိတက်၏ အုပ်ချုပ်သူ လူကြီးတာဝန်, မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ အိန္ဒိယသီးသန့်ဘဏ် လီမိတက်၏ အုပ်ချုပ်သူလူ ကြီးတာဝန်, မြန်မာနိုင်ငံ ကုန်သည်ကြီးများအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန် စသည်တို့ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်၊ ဦးသွင်သည် ကုန်သွယ်ဖောက်ကားခြင်း၌လည်း လွန်စွာကျွမ်းကျင်သည်။
ဆာဦးသွင်သည် တိုင်းသူပြည်သားတို့ ၏ အားထားယုံကြည်ခြင်း ခံရသူဖြစ်ခြင်း, သစ္စာသမာဓိနှင့် ပြည့်စုံခြင်း, အဂတိတရား မလိုက်စားခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ၁၉၄၁-ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရချီးမြှင့်သည့် ဆာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သဖြင့် ဆာဦးသွင်ဟူ၍ ထင်ရှားလေသည်။
ဆာဦးသွင်သည် အစိုးရအမှုထမ်းတို့ လာဘ်စားမှု ကော်မတီတွင် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ထောက်ပံ့ရေး အဖွဲ့တွင်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ အဆုတ် ရောဂါနှင့် အနာကြီးရောဂါ ပပျောက်ရေးအသင်းတွင်လည်းကောင်း ပါဝင်၍ တိုင်းကျိုး ပြည်ကျိုးကို သယ်ပိုး ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
ဆာဦးသွင်သည် ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီးအဖြစ် တာဝန်, မဟာဗောဓိအသင်း ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်, အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့၌ ဓမ္မာရုံတည်ဆောက်လှူဒါန်းခြင်း, ဂျပန်နိုင်ငံ မိုဂျီမြို့ သံဃာရာမ၌ ကမ္ဘာအေးစေတီ စိန်ဖူးတော်တင်လှူခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့်ပြင် ဗုဒ္ဓသာသနာ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်, တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ, ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌစသည့် တာဝန်တို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်၊
ဆာဦးသွင်သည် သာသနာ့သမိုင်းတွင် လွန်စွာ ကျော်စောကိတ္တိ ရှိလှသော တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ၏ သာသနာ့ ခမည်းတော် ရဟန်း ဒါယကာကြီးဖြစ်သည်၊
၁၉၅၀-ပြည့်နှစ်တွင် “သတိုးသီရိသုဓမ္မ”ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်၊ ဖော်ပြပါ တိုင်းပြည် အကျိုး, သာသနာ အကျိုး သယ်ပိုးဆောင်သည့် သတိုးသီရိသုဓမ္မ ဆာဦးသွင်သည် အသက် ၈၈-နှစ်ရှိရာ ၁၃၂၇-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၂-ရက် [၁၉၆၇-ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂-ရက်နေ့] တွင် ကွယ်လွန်သည်။
ဆာဦးသွင်မဟာသာလော ဟိ၊ ဆာဦးသွင်သည် ကြီးမြတ်သော သူဌေးဖြစ်၍ အနေကကိစ္စကာရကော၊ များစွာသော အမှုတို့ကို ပြုလုပ်တတ်၏ လောကသာသနဒွယေသု၊ လောကအကျိုး, သာသနာအကျိုး နှစ်မျိုးတို့၌ ယထာကမ္မံ ဂတော ဟိ ခေါ။ ပြုသော ကံအတိုင်း ရောက်ရှိသည်သာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။
ပဋိပတ္တိဆရာရှာ မဟာစည်ဆရာတော်တွေ့
“သတိုးသီရိသုဓမ္မ ဆာဦးသွင်” သည် ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်ကြီးများ၌ ကျောင်းကန်များ ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခြင်း, ပိဋကတ်ကျမ်းစာများ လှူဒါန်းခြင်း, ငွေပင်ငွေရင်း မ, တည် လှူဒါန်းခြင်း, ဆွမ်းသင်္ကန်းစသည် အကြိမ်ကြိမ် လှူဒါန်းခြင်း စသည်ဖြင့် ပရိယတ္တိသာသနာကိုလည်း များစွာ ချီးမြှောက်ခဲ့သည်။
ယင်းသို့ ချီးမြှောက်ရသော်လည်း အားမရနိုင်ပဲရှိရာ ပဋိပတ္တိ သာသနာတော်ကိုလည်း ချီးမြှောက်လိုသဖြင့် ၁၃၀၉-ခုနှစ် ဝါခေါင်လတွင် ပဋိပတ္တိဆရာ စုံစမ်းယင်း အထက် မြန်မာပြည်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်။
ဆာဦးသွင် ဧသိတုံ ဂတော, ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယံ ဝရံ၊
မြန်မာရဋ္ဌဿ သေဋ္ဌဿ, ဂတော ဥပရိမံ ပုရံ။
မိမိ၏သမီး (ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး) စစ်ကိုင်းမှာရှိနေသဖြင့် မန္တလေးမြို့မှတဆင့် စစ်ကိုင်းမြို့သို့ သွားသည်၊ တနေ့တွင် ဆာဦးသွင်သည် ဓမ္မမိတ်ဆွေများနှင့်အတူ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ချပ်သင်းချောင်သို့ အလည်အပတ် သွားရောက်သည်၊ ထိုအချိန်တွင် ရေဦးမြို့မှ စက်ပိုင်သဌေး ဦးဘသင်လည်း ရောက်ရှိနေခိုက်ဖြစ်၍ ဆာဦးသွင်သည် ဦးဘသင်နှင့် တွေ့ရသည်၊
အလ္လာပ သလ္လာပ စကားစမြည် ပြောဆိုယင်း ပဋိပတ္တိဆရာတဦး အလိုရှိ၍ စုံစမ်းနေသည့်အကြောင်း စပ်မိသွားလေရာ ဦးဘသင်က ရွှေဘိုမြို့ ဆိပ်ခွန်ရွာ၌ သီတင်းသုံး တရားပြလျက်ရှိသော မဟာစည် ဆရာတော်မှာ သဌေးကြီး လိုအပ်ချက် ဥဿုံအလုံးစုံနှင့် ကုံလုံ ပြည့်ဝသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြသည်တွင် ရုတ်တရက် အံ့အားသင့်ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်ပြီး “သည်လိုဆိုလျှင် ဦးဘသွင်-ခင်ဗျားပြောတဲ့ မဟာစည်ဆရာတော်၏ တရားကို နာလိုပါသည်၊ ဦးဘသင်ကပဲ တာဝန်ယူ၍ ပင့်ပေးပါ”ဟု မေတ္တာရပ်ခံလေရာ ဦးဘသင်ကလည်း ဝမ်းမြောက် ရွှင်လန်းစွာ တာဝန်ယူ၍ ပင့်ပေးလေသည်။
ဦးဘသင်ဓနပ္ပတိ ဟိ, မဟာစည်ထေရသေခရံ၊
အာနယိ မဟာဇနဿ, ဟိတတ္ထာယ သုခါယ စ။
ကိုယ်တိုင်ဖူးတွေ့ အကဲခတ်လိုသဖြင့် ပင့်စေခြင်း
မဟာစည်ဆရာတော်၏ ပရိယတ်, ပဋိပတ် ၂-ရပ်လုံး စွယ်စုံ ပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို ဆရာတော် ၏ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး ၂-တွဲကို ဖတ်ရှုရလျှင်ပင် ဧကန်မုချ သိနိုင် ၏၊ သို့ရာတွင် ဆာဦးသွင်သည် မဟာစည် ဆရာတော်ကို ကိုယ်တိုင်ဒိဋ္ဌ ဖူးတွေ့ရပြီး ဟောပုံ, ပြောပုံ, နေပုံ, ထိုင်ပုံ, ရုပ်ရည်ရူပကာယ ကိုယ်ပေါက် ကိုယ်ရောက်မှ စ၍ သေချာစေ့ငု ကြည့်ရှုဖူးတွေ့ အကဲခတ်လိုသဖြင့် ဝါတွင်းပင် ဖြစ်သော်လည်း ဆရာတော်ကို ပင့်ပေးရန် ဦးဘသင်အား တောင်ပန်ခြင်းဖြစ်သည်။
သာမံယေဝ ပဿိတွာန, ဣစ္ဆံ ဝီမံသိတုံ ဟိ ခေါ၊
တေန တံ ယာစိ အာနေတုံ, ထေရံ မဟာစည်ပုင်္ဂဝံ။
သမိဒ္ဓေါချောင်၌ တရားဟောရန် စီစဉ်ခြင်း
ဦးဘသင်သည် သက်ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မဟာစည်ဆရာတော်ကို ချပ်သင်းချောင်ဓမ္မာရုံ၌ တရားဟောရန် စီစဉ်ထား၏၊ သို့ရာတွင် ချပ်သင်းချောင် ဓမ္မာရုံမှာ တိုင်တွေများနေသဖြင့် အသေးစိတ် အကဲခတ်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့် တိုင် အတားအဆီး ကင်းရှင်းသော ဓမ္မာရုံ၌ စီစဉ်မှသာ မိမိရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံမည်ဟု ကြံစည်၍ အခြားကျယ်၍ တိုင်နည်းသော ဓမ္မာရုံ၌ စီစဉ်ရန် ပြောကြားလေသည်။ ထို့ကြောင့် မဟာစည်ဆရာတော်၏ တရားပွဲကို သမိဒ္ဓေါချောင် ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ထိုသမိဒ္ဓေါချောင် ဓမ္မာရုံ၌ စီစဉ်ရလေသည်။
ဓမ္မုဿဝံ ဟိ ထေရဿ, သမိဒ္ဓေါဒယကန္ဒရေ၊
ဝီမံသိတုံ သုခတ္ထာယ, သဇ္ဇနံ ကပ္ပနံ အကာ။
မဟာစည်ဆရာတော် စစ်ကိုင်းကြွလာပြီ
ဒါနေဉ္စဝ ပဒါတုဉ္စ, ဓမ္မဉ္စ သုဏိတုမ္ပိ စ၊
ဘိက္ခုစ ပဿိတုေဉ္စဝ, ဝဿာနေ ဂန္တဗ္ဗံ ဟိ ခေါ။
ဟူသည်နှင့်အညီ အလှူဒါနမှုပြုလို၍ ကြွပါဟု လျှောက်ဆိုကာ ပင့်သော် လည်းကောင်း၊ တရားနာလို၍ ကြွပါဟု လျှောက်ဆိုကာ ပင့်သော်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော် အရှင်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်လို၍ ကြွပါ လျှောက်ဆိုပင့်သော် လည်းကောင်း ဝါတွင်းဖြစ်ပေမယ့် ကြွကောင်း၏၊
သို့ဖြစ်၍ မဟာစည်ဆရာတော်သည် ၁၃၀၉ -ခုနှစ် ဝါခေါင်လဆုတ် ၂-ရက်နေ့တွင် တရားဟောရန် စစ်ကိုင်းသို့ ကြွတော်မူလာခဲ့လေသည်။
ဆာဦးသွင်ပုဗ္ဗင်္ဂမာနံ, ဇနာနံ ဟိ ဟိတာယ ခေါ၊
သောဘနော သုသောဘနေ, အဂါ ဇေယျပုရံ သုဘံ။
မဟာစည်ဆရာတော်အား ဆာဦးသွင် စုံစမ်းပြီ
၁၃၀၉-ခု ဝါခေါင်လဆုတ် ၂-ရက်နေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သမိဒ္ဓေါချောင် ဓမ္မာရုံ၌ တရားဟောတော်မူရန် မဟာစည်ဆရာတော် ကြွလာတော်မူလေပြီ၊ ဆာဦးသွင်သည် ဆရာတော် ကားပေါ်မှ ဆင်းကတည်းက ဆရာတော်၏ ကြွပုံ လှမ်းပုံ ရှေ့သို့တက်ပုံ စသည်တို့ကို စုံစမ်းလေပြီ၊
ဓမ္မာသနပလ္လင်ပေါ် တက်စဉ်လည်း စုံစမ်းသည်၊ အကဲခတ်သည်၊ ဓမ္မာသန ပလ္လင်ပေါ်၌ ပတ်လည်ဝန်းကျင် ပေါင်ချင်းယှဉ်နေ တင်ပျဉ်ခွေ၍ ထိုင်နေစဉ်လည်း အကဲခတ်လေပြီ၊ တရားဟောစဉ် ကိုယ်နေကိုယ်ဟန် အမူအရာကိုလည်း စုံစမ်းလေပြီ။
ဆာဦးသွင်ဥပါသကော ဟိ, ဝီမံသတိ အနေကဓာ၊
မဟာစည်တိကိတ္တိဃောသံ, ထေရံ ထိရေသု သဏ္ဌိတံ။
အမူအရာအားလုံး၌ စိတ်တိုင်းကျ ကျေနပ်ခဲ့
ဆာဦးသွင်သည် ဆရာတော်၏ အမူအရာအားလုံး စိတ်တိုင်းကျခဲ့လေသည်။ ကြည်ညိုစရာတွေကို တွေ့ရသည်၊ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မနော မချောမပြေ ဣန္ဒြေခြောက်ထွေကို အတတ်နိုင်ဆုံး ဆုံးမထားသည့် ကိုယ်ပေါက် ကိုယ်ရောက်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည့် မဟာပုရိသပီသသည့် သာသနအာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကို ဖူးမြင်ရလေရာ ဆာဦးသွင်မှာ ဆရာတော်အား အလွန်ကြည်ညိုခြင်း ဖြစ်လေသည်။
ထေရဿ ကိရိယံ ဒိသွာ, ဆာဦးသွင် သမ္ပမောဒတိ၊
အပါသာဒိကတ္တံ နတ္ထိ, ပသာဒေါယေဝ ဇာယတိ။
တရားဟောစဉ်လည်း စုံစမ်းခဲ့
မဟာစည်ဆရာတော်သည် မာလုကျပုတ္တသုတ္တန်ကို နတ်စည်ကို ဆော်ရွမ်းသည့် ပမာလည်းကောင်း၊ သံဝါဟည်းဟည်း ပဲ့တင်တီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း ဟောတော် မူခဲ့လေသည်၊ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့် ပါဠိတော်ကို ပိုင်ပိုင်မိမိ အာဘော်သိ သဘောပေါက်အောင် ဆိုင်ရာအဖွင့် သံဝဏ္ဏနာအဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့နှင့် တိုက်ဆိုင် ကြည့်ရှု နှုတ်ရဆောင်၍ ဟောတော်မူရာ ရောက်ရှိနာယူသမျှ ပရိသတ်တို့ သဘောကျ ကျေနပ်ကြသည်၊ ဆာဦးသွင်လည်း အလွန်လျှင် သဘောကျ ကျေနပ်လေသည်၊ အားလုံးပင် မူလကထင်သည်ထက် ပို၍ သဘောကျ ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။
တဒါ သော မာလုကျပုတ္တ သုတ္တန္တံ ဒေသယီ သုဓီ၊
ပီတာ ပမုဒိတာ သဗ္ဗေ, ဓမ္မဿ သောတာရော ဇနာ၊
ဆာဦးသွင်မဟာသာလောပိ, ဟဋ္ဌော သမ္မဟဋ္ဌော အဟု။
သီရိဓမ္မာသောကမင်းနှင့် နိဂြောဓသာမဏေပမာ
သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် နိဂြောဓသာမဏေကို မြင်လျှင်မြင်ချင်း ခင်မင် လေးမြတ် ကြည်ညိုခြင်း ဖြစ်သကဲ့သို့ ဆာဦးသွင်သည်လည်း မဟာစည် ဆရာတော်ကို မြင်လျှင်မြင်ချင်း သဒ္ဓါတရားတဖွားဖွားဖြစ်ခဲ့သည်၊ သဒ္ဓါရွှမ်းစို ကြည်ညိုခဲ့သည်၊ ရှေးရှေးဘဝများစွာက တကွမကွာ မေတ္တာပေါင်းကူး အတူ နေထိုင်ခဲ့ဖူးသည့် ညီအစ်ကိုစသည် ဖြစ်ခဲ့လိမ့်မည်ဟု မှန်းဆ တွေးထင်ဖွယ်ရာဖြစ်၏၊ ဆရာတော် ၏ ငယ်နာမည်မှာလည်း မောင်သွင်(ဦးသွင်)ဖြစ်လေရာ ဆာဦးသွင်နှင့် နာမည်ချင်းလည်း ထပ်တူကျနေသည်၊ အလွန်ကို တိုက်ဆိုင်ထူးခြားလေသည်။
ပဿိတွာ ထေရံ သော ဟိ, အတီဝ ပသာဒေါ ဘဝိ၊
ဓမ္မာသောကောဝ နိဂြောဓေ, ဘာရတေ ပုဗ္ဗပုရေ ပုရေ။
ငါးညတိုင် ဟောကြားခြင်း
မဟာစည်ဆရာတော်သည် သမိဒ္ဓေါချောင်၌ ဆာဦးသွင်အမှူးရှိသော ပရိသတ် ၃၀ဝ -ကျော်အား ၅-ရက်တိုင် ဝိပဿနာလုပ်ငန်း တရားတော်များကို ဟောကြားတော် မူခဲ့လေသည်၊ ယင်း ၅-ရက်အနက် ပထမ ၃-ရက်မှာ မူလပထမ အစီအစဉ် အတိုင်း ဖြစ်၍ နောက် ၂-ရက်မှာ သမိဒ္ဓေါချောင် ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ၏ လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်အရ ထပ်၍ ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်လေသည်၊ သမိဒ္ဓေါချောင် သီလရှင်ဆရာကြီးသည် တရားနာပရိသတ် အလွန်သဘောကျ ကျေနပ်သည်ကို သိသဖြင့် ထပ်မံဟောရန် လျှောက်ထားရခြင်းဖြစ်သည်။
ပဉ္စာဟံ ထေရသေဋ္ဌော ဟိ, ဒေသယီ ဓမ္မဂမ္ဘီရံ၊
နာမမှိ သမိဒ္ဓေါဣတိ, ကန္ဒရေ ဇေယျာစလဝှေ။
ဒေါ်မာလာရီ ဆိပ်ခွန်သွား တရားအားထုတ်
သမိဒ္ဓေါချောင်ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီသည် ကြားနာရုံမျှဖြင့် အားရတင်းတိမ်ခြင်း အလျင်းမရှိပါသဖြင့် ဆရာတော်သီတင်းသုံးရာ ဆိပ်ခွန်သို့သွားရောက်၍ သတိပဋ္ဌာန် ဝိပဿနာတရားကို လက်တွေ့အားထုတ် ရှုမှတ်ခဲ့လေသည်၊ အားထုတ်၍ ကိုယ်တွေ့ ဝိပဿနာဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံများကို သဌေးကြီး ဆာဦးသွင်သို့လည်း အကြောင်းကြားလေသည်။
အတိတ္တာ သုဏန္တိသာဟိ, မာလာရီ ဓမ္မကာမိနီ၊
အသေစနကမောဇဝံ, တထံ အပ္ပဋိဝါနိယံ၊
တေန သာ ဆိပ်ခွန်ဂါမံဝ, သမ္ပတွာ ဓမ္မမာရဘီ။
စစ်ကိုင်တောင်ရိုး အောင်မြေဘုံစံချောင် ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဉာနုတ္တရ
အရှင် ဉာနုတ္တရမဟာထေရ်သည် မန္တလေးမြို့ ရွှေဘုန်းရှိန် လှေတန်းရပ်၌ ကျောက်ကုန်သည်ကြီး ဦးစံဘွား, ဒေါ်မြစ်တို့မှ ၁၂၆၂-ခုနှစ် နှောင်းတန်ခူးလဆန်း ၈-ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်၊ အရွယ်ရောက်သော် သာမဏေဝတ်, ရဟန်းပြု၍ သာသနာ့ဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်။
မန္တလေးမြို့ ကင်းဝန်မင်းကြီးတိုက် ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ ဆရာတော် အရှင်ပညာထေရ်, စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ပထမဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင် ဉာဏိန္ဒမဟာထေရ်, အင်းစိန်ခရိုင် သိမ်ချောင်းရွာ ပထမကျော် အရှင်ဣသိန္ဒ မဟာထေရ်, ဖျာပုံမြို့ စကြာရန်အောင်ဆရာတော် အရှင်သံဝရမဟာထေရ် စသည်တို့ထံ ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကျမ်းဂန်တို့ကို သင်ယူတော်မူခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကပင် မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် ဘုရားကြီး နည်းနာ နိဿယ အတိုင်း တရားအားထုတ်ဖူးသည်၊ ထို့နောက် မိုးညှင်းဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်ခဲ့သည်၊ ဆရာတော်သည် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်စဉ် သီရိမင်္ဂလာကမ္ဘာအေး ကုန်းမြေရှိ ဇမ္ဗူဒီပ ကျောင်းဆောင်၌ ကြာမြင့်စွာ သီတင်း သုံး၍ မြန်မာပြန် ပဋိဝိသောဓက, ဩသာနသောဓကစသော တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်၊
၁၃၁၈-ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံ ရရှိတော်မူသည်၊ ၁၃၄၄-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၃-ရက်နေ့တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော် မူသည်။
ဉာနုတ္တရော မဟာထေရော, ဉာဏေန ဥတ္တရော သုဓီ၊
ယထာ ဗလံ ကိစ္စံ ကတွာ, ပစ္စုပ္ပန္နဘဝံ ဇဟိ။
မဟာစည်ဆရာတော်ထံ ကြွရောက်တရားအားထုတ်ခြင်း
ချောင်ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီသည် ကိုယ်တိုင် အားထုတ်ရုံဖြင့် ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်း မရှိသေးပဲ မိမိကဲ့သို့ပင် အခြားသူများ အသိဉာဏ်ပညာထူးများ ရစေလိုသဖြင့် ရင်းနှီးသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များအား တိုက်တွန်းခဲ့လေသည်၊ ၎င်းပြင် ဖော်ပြပါ စစ်ကိုင်း တောင်ရိုး အောင်မြေဘုံစံချောင် ဆရာတော် အရှင်ဉာနုတ္တရအားလည်း တိုက်တွန်းသဖြင့် ဆရာတော် အရှင်ဉာနုတ္တရသည် ဆိပ်ခွန်သို့ကြွတော်မူ၍ မိမိအောက် အသက်, သိက္ခာ, ဝါငယ်သော မဟာစည်ဆရာတော်ထံ နည်းခံ၍ တရားအားထုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဉာနုတ္တရောပိ ဂန္တွာန, ထေရဿ သန္တိကံ သုဓီ၊
ဥပါသိကာယ ယာစိတော, ဘာဝနံ သမနုယုဥ္ဇိ သော။
တိံသတိမပိုင်း ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ တည်ထောင်ခြင်း
ဆာဦးသွင် အစရှိသော လူကြီးမင်းတို့သည် ၁၃၀၉-ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁-ရက် နေ့တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ကြကုန်၏၊ ယင်း ဗုဒ္ဓသာသနာ နုဂ္ဂဟအဖွဲ့တွင် ဆာဦးသွင်ကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ကြကုန်၏၊ အဖွဲ့ကြီး ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘုရားရှင်၏ ပရိယတ္တိသာသနာတော်, ပဋိပတ္တိသာသနာတော်ကို အစွမ်းကုန်ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ကူညီရန် ဖြစ်သည်။
နဝသံဝစ္ဆရာဓိကေ, တိသတေကသဟဿကေ၊
ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟ-သမီတိ သမ္ဘူတာ ဟိ ဝေ။
မြေနေရာ စုံစမ်းရှာဖွေကြခြင်း
ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့၏ တည်ရာဌာနကြီးတခု ဖွင့်လှစ်ရန် နေရာရရှိရေးအတွက် ၁၃၁၀-ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁-ရက် ၆-ကြိမ်မြောက် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟ အမှုဆောင် အစည်းအဝေးမှ ကော်မတီတခုဖွဲ့၍ နေရာ ရှာမှီးစေကြရာ ပထမတွင် အင်းလျားကန် အလယ်ရှိ သဌေးချင်းချောင်းခြံဖြစ်သော အလယ်ကျွန်းနေရာကို တင်ပြဆွေးနွေး ကြရာ မြို့နှင့် အလှမ်းဝေးခြင်း၊ ရေလယ်ကျွန်းဖြစ်၍ အသွားအလာ ခက်ခဲခြင်း၊ သူခိုးဒမြ စသည့် အန္တရာယ်မကင်းခြင်း စသည်တို့ကြောင့် မကြိုက်သေးပဲ ကန်တော်ကြီးအရှေ့မြောက် အိုရီယင့်ကလပ်နှင့် မျက်စောင်းထိုးရှိနေရာ ကွက်လပ် ကြီးနှင့် ဟာမစ်တိတ်လမ်းရှိ ဦးဘထွန်းပိုင် မြေနေရာ ကွက်လပ်တို့ကို ဆယ်ကြိမ်မြောက် အမှုဆောင် အစည်းအဝေး၌ ဆွေးနွေးစဉ်းစားကြရာ ဟာမစ်တိတ် လမ်းရှိ ဦးဘထွန်း မြေနေရာကိုသာ အထူးနှစ်ခြိုက်ကြကုန်၏၊
ထိုအခါ ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆာဦးသွင်က အမှုဆောင်လူကြီးများကို ဟာမစ်တိတ်လမ်းရှိ ဦးဘထွန်းမြေနေရာကို အကယ်၍ နှစ်ခြိုက်အလိုရှိကြပါလျှင် ယင်းဦးဘထွန်းပိုင် မြေကွက်လပ်၏ အနောက်ဘက်၌ ကပ်လျက် တည်ရှိနေသော မြေသည် မိမိပိုင် ဖြစ်ကြောင်း၊ သာသနာရေးအတွက် အသုံးပြုလိုကြပါလျှင် မိမိက လှူဒါန်းမည် ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ဖွင့်ဟဆိုလေရာ အမှုဆောင် လူကြီးမင်းများ သာဓုခေါ်၍ လက်ခံကြ လေသည်၊ ဆာဦးသွင် လှူဒါန်းသည့် ဟာမစ်တိတ်လမ်း ၅-ဧကကျော်ကျော်ရှိ ထိုခြံမြေကို ထိုနေ့အစည်းအဝေးမှာပင် လက်ခံအတည်ပြုကြသည်။
ပဋိပတ္တိသာသနာတော်ကို ချီးမြှောက်ရန် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာရရှိရေးကို ဆွေးနွေးသော အခါတွင် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆာဦးသွင်က မိမိသည် အဘက်ဘက်မှ စိတ်ချရသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာကို တွေ့ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဟ၍ ပြောပြပြီးလျှင် မဟာစည် ဆရာတော်ကိုပင့်ရန် ဝန်ကြီးချုပ်အား တိုက်တွန်းလေသည်။
နိမန္တေတုံဝ ဗျတ္တံ ဟိ, မဟာစည်ထေရကုဉ္ဇရံ၊
ဝေရိက္ခယံ နိဝေရံ တံ, ဝါစံ သော သမ္ပဝတ္တယီ။
သာသနာ့ရိပ်သာဟု ခေါ်ဝေါ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
မြေနေရာအားလုံးကို စည်မျက်နှာပြင်ပမာ ညီညာချောပြေအောင် ပြုပြင်ကြပြီး နောက် အဆောက်အအုံများ မဆောက်လုပ်မီ အန္တရာယ်ကင်းပရိတ်တော်များ ၇-ရက် ၇-လီ ၄၉-ရက်တိုင် ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ကြရန်နှင့် ထိုနေရာကို သာသနာ့ရိပ်သာဟု မှည့်ခေါ်ရန် (၁၄-၁၁-၄၈) နေ့ ထိုခြံမြေ၌ အစစွာကျင်းပသော ၁၂-ကြိမ်မြောက် အမှုဆောင်အစည်းအဝေးက ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုခဲ့လေသည်၊ ဆုံးဖြတ်သည့်အတိုင်း ၇-ရက် ၇-လီ ၄၉-ရက်တိုင် အန္တရာယ်ကင်းပရိတ်တော်များ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ကြသည်။
သာသနာ့ရိပ်သာတိ မနုည-ရုစိရဝေါဟာရမ္ပိစ၊
ဝေါဟရိတုံ နိစ္ဆိနန္တိ, ပဓာနသမိတိကာ ဇာနာ။
စံကျောင်းတော် စသည် ဆောက်လုပ်ခြင်း
သာသနာ့ရိပ်သာတွင် အုပ်ချုပ်တော်မူသည့် မဟာစည်ဆရာတော် သီတင်းသုံးရန် စံကျောင်းတော်ကို ၁၃၁၀-ခုနှစ် နတ်တော်လအတွင်း ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဆာဦးသွင်, လေဒီသွင်နှင့် သားဖြစ်သူ ဦးစန်းမောင်, သမီး ဒေါ်ခင်ခင်ကြီးတို့က စေတနာ သဒ္ဓါတရား ထက်သန်စွာဖြင့် ကျပ်ငွေ (၂၁၀ဝ၄) အကုန်အကျခံ၍ အမြန်ဆုံး ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်လှူ ဒါန်းကြကုန်၏၊ ၎င်းပြင် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းဆောင် ၄-ဆောင်, ဆွမ်းစားကျောင်း, ယာယီမဏ္ဍပ်တော်ကြီးတို့ကို ဆောက်လုပ်ကြကုန်၏။
ထေရဿ ဝသနတ္ထာယ, နိကေတနမ္ပိ ကာရယုံ၊
ဆာဦးသွင်ဒမ္ပတိ ပုတ္တ-ဓီတရော သောဂတာ ဇနာ။
ဧကတိံသတိမပိုင်း မဟာစည်ဆရာတော် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ကြွပြန်ခြင်း
မဟာစည်ဆရာတော်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးသည့်နောက်၌လည်း မိမိ၏ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည့် ဆိပ်ခွန်ရွာမှာပင် ဝိပဿနာတရားဓမ္မ နိစ္စထာဝရ ဟောပြသွန်သင် သာသနာပြု၍ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။
ဤအတောအတွင်းမှာပင် ဆာဦးသွင် တရားဟောပင့်သဖြင့် စစ်ကိုင်းသို့ တရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သေးသည်၊ ၁၃၀၉-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် မိမိကြာမြင့်စွာ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ကြွတော်မူသည်။
ပုဗ္ဗေနိဝုဋ္ဌပဒေသ-ဘူတံ တံ ရာမဏေယျကံ၊
တောင်ဝိုင်းကလေး ပဒေသံ သော, ဂတော ခေါ ရက္ခိတုံ သုဓီ။
ကျောင်းဒါယကာ, ဒါယိကာမများ တိုက်ကျောင်း ပြင်ဆင်ကြ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းမှ ထိုအချိန်အခါ ကာလသမယအထိ တောင်ဝိုင်းကလေး တိုက်ကျောင်းကို မဟာစည်ဆရာတော်၏ တပည့်တပါးဖြစ်သည့် ဦးပဉ္စင်း အရှင်ဝိမလက စောင့်ရှောက်နေသည်၊ သို့ရာတွင် စစ်အတွင်းက ရံခါကြိုးကြားသာ သွားရောက်နိုင်သဖြင့် ထိုကျောင်းတိုက်ရှိ ကျောင်းသုံးပစ္စည်းဆိုင်ရာ ပန်းကန် ခွက်ယောက် စသည်များ တော်တော်များများ ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်၊
ကျောင်းအမိုး, စောင်းတန်းအမိုး စသည်တို့ကို ခွာလှစ်ယူကြသည်၊ အခင်း ပျဉ်ကြီးများ, ဆင့်တုံးများကိုလည်း ခွာယူကြ ဖြတ်တောက်၍ ယူကြသည်၊ ကျောင်း ဒါယကာ, ဒါယိကာမများက မဟာစည်ဆရာတော် သီတင်းသုံးလျှင် ပြင်မည်ဟု လျှောက်ထားရာ သင့်သလောက်နေမည်ဟု မယုတ်မလွန် မိန့်ကြားတော်မူသည်၊ ကျောင်းဒါယကာ, ဒါယိကာမတို့ ပြင်ဆင်ကြသည်။
ခဏ္ဍဖုလ္လသင်္ခရဏမ္ပိ, အကံသု သာဓဝေါ ဇနာ၊
မဟာစည်ထေရံ နိဿယ, ပုညေသု ပသုတာ တဒါ။
မဟာသမယသုတ်, မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ် စသည် ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ခြင်း
မဟာစည် ဆရာတော် မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေး တိုက်ကျောင်း၌ သီတင်း သုံးစဉ် ၁၃၀၉-ခု ပြာသိုလဆုတ် ၉-ရက်, ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄-ရက်နေ့ နံနက် ၄-နာရီ မိနစ်၂၀-အချိန်တွင် လွတ်လပ်သော အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံအဖြစ်သို့ ကြေငြာခိုက်နှင့် တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် ကြုံလေသည်၊
မဟာစည်ဆရာတော်သည် မြန်မာတနိုင်ငံလုံး ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ကျက်သရေ မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံပါစေခြင်း အကျိုးငှါ ဘုရားရှင် ၏ကိုယ်တော်စား ရုပ်ပွား ဆင်းတုတော် ရှေ့၌ ဝတ်ပြုပြီးလျှင် မဟာသမယသုတ်, မဟာဓမ္မသမာဒါနသုတ် စသည်တို့ကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်တော်မူခဲ့သည်။
သမ္ဗုဒ္ဓပဋိမာယပိ, ပုရတော ဟိ သုဇာတိမာ၊
သုတ္တန္တေ သဇ္ဈာယိတွာန, ရဋ္ဌဿ မင်္ဂလံ အကာ။
ဆိပ်ခွန် ခေတ္တပြန်ကြွတော်မူပြန်ခြင်း
ယခင် တနှစ်ကျော်က ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဆိပ်ခွန်ရွာ သဒ္ဓမ္မပါလ ဝိပဿနာ ဖြန့်ဖြူးရေးအသင်းအဖွဲ့၏ နှစ်ပတ်လည် အစည်းအဝေး ကျင်းပရန် ရှိသဖြင့် ထိုသည့် ၁၃၀၉-ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်းတွင် ရွှေဘိုဆိပ်ခွန်သို့ ပြန်ကြွတော်မူခဲ့လေသည်။
ဆိပ်ခွန်ဝှဇာတိဂါမမ္ပိ, ပဋိပဇ္ဇိ သုဓီတိမာ၊
သမိတိသုသန္နိပါတ-ကိစ္စေန သုကိစ္စေန ခေါ။
၁၃၁၀-ခုနှစ် တောင်ဝိုင်းကလေး၌ ဝါဆိုတော်မူခြင်း
ဆိပ်ခွန်၌ သဒ္ဓမ္မပါလဝိပဿနာ ဖြန့်ဖြူးရေးအသင်း စည်းဝေးပြီး လအနည်းငယ် ဆက်လက်သီတင်း သုံးတော်မူ၍ ဒါယကာ, ဒါ ယိကာမတို့ကို ချီးမြှောက်တော်မူပြီး ၁၃၁၀-ခုနှစ် ဝါဆိုဦးတွင် မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးသို့ ပြန်ကြွတော်မူ၍ တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း၌ ဝါဆို သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ပရိယတ်, ပဋိပတ် အလုပ် ကြိုးကုတ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဝဿံသော ဝသိတွာန, တောင်ဝိုင်းကလေးဝှရာမကေ၊
အာရဘိတွာ ဓုရဒွယေ, မဟေသိသာသနန္ဓရော။
ဆိပ်ခွန်တိုက်ကျောင်း ရေစက်ချရန် ပြန်ကြွတော်မူခြင်း
ဆိပ်ခွန်ရွာ မဟာစည်ကျောင်း၌ ဆရာတော်သီတင်းသုံးရန် ရည်ရွယ်၍ တထပ်တိုက် ကျောင်းတကျောင်း ဆောက်လုပ်ရာ ပြီးစီးသဖြင့် ယင်းတိုက်ကျောင်း ရေစက်ချ အလှူခံရန် ပင့်သဖြင့် ဝါကျွတ်ပြီး ဆိပ်ခွန်သို့ကြွတော်မူသည်၊
ယင်းသို့ ဆိပ်ခွန်အပြန် ရန်ကုန်မြို့ ခေတ္တရောက်ခိုက် သာသနာ့ရိပ်သာ မြေကွက်ရှိ သံဃာတော်များ ၇ -ရက် ၇-လီ ၄၉-ရက် ပရိတ်ရွတ်ရာ နေရာဌာနကို ဆာဦးသွင် လိုက်ပို့ပြသသဖြင့် ကြည့်ရှုတော်မူခဲ့သည်၊ ၎င်းနောက် ဆက်လက်၍ ဆိပ်ခွန်သို့ ကြွတော်မူ၍ တိုက်ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူခဲ့သည်။
ဆိပ်ခွန်ဂါမံ သမ္ပတွာန, သောဘနံ ဣဋ္ဌကာလယံ၊
သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သော ထေရော, ဝသီ ဓမ္မကထီ သုဓီ။
မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိ-နိဿယကျမ်း စီရင်တော်မူခြင်း
မဟာစည်ဆရာတော်သည် ဆိပ်ခွန်ရွာ မဟာစည်ကျောင်း၌ တိုက်ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူပြီး ဝိပဿနာဖြန့်ဖြူးရေး အလုပ်ကိုပင် ဆက်လက် လုပ်ကိုင်တော် မူသည်၊ တရားအားထုတ်သူ ယောဂီများ တနေ့တခြား များပြားလာသဖြင့် မိမိ တပါးတည်း မနိုင်သဖြင့် စနစ်တကျ တရားအားထုတ်ပြီးဖြစ်၍ အရည်အချင်း ပြည့်စုံသော တပည့်များအား လက်ထောက်ဆရာအဖြစ် လွှဲအပ်တော်မူ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းပြစေတော်မူရသည်၊
ယင်းဆရာများအနက် ရှေးဦးမဆွ အစလက်မွန် တာဝန်လွှဲအပ်ခံရသော ဆရာများမှာ ဆရာကြံနှင့် ဆရာကြွက်တို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ယင်းဆရာကြီးတို့သည် ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းပြ ဆရာကြီးတို့ ဖြစ်လေရာ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို ကရားရေလွှတ် တတွတ်တွတ် နှုတ်တက်အာဂုံရသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ဆရာတော်၏ ဟောပြော မှုကြောင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို အထိုက်အလျောက် သဘောလည်း ပေါက်ကြ ၏၊
သို့ရာတွင် ကျနစွာသဘောပေါက်ရန် လိုအပ်သည့်ပြင် အခြားယောဂီတရား ဝါသနာရှင်တို့အားလည်း မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တော် ဆိုလိုရင်းကို သဘောပေါက် နားလည်စေလိုသည့်အတွက် ဆရာတော်အား မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် နိဿယ တစောင် ရေးသားချီးမြှင့်ပါရန် လျှောက်ထားကြကုန်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော်သည် ၁၃၁၁-ခုနှစ် ကဆုန်လဆုတ် ၁-ရက်နေ့အပြီး မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် နိဿယကို ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
သတိပဋ္ဌာနသုတ္တဿ, နိဿယံ ယောဂိမာနိတံ၊
ရစယီ သမ္မာဆန္ဒေန, သမ္မာဆန္ဒေ သဒါယုတော။
မြို့ထောင့်စေတီ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူခြင်း
ရွှေဘိုမြို့ မြို့တောင့်စေတီခေါ် မော်ဓောမြင်သာစေ တီအနီး၌ ၁၃၁၈-ခုနှစ်ကပင် သာသနာ့ရိပ်သာ တည်ထောင်၍ တရားပြစေတော်မူခဲ့သည်၊ ထိုစဉ်က တရား ပြကြသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာများမှာ ဆရာတော်အရှင်မုနိန္ဒ, အရှင်ဝဏ္ဏိတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏၊
မဟာစည်ဆရာတော်သည် ၁၃၁၁-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းတွင် ဖော်ပြပါ ရွှေဘိုမြို့ မြို့ထောင့်စေတီ သာသနာ့ရိပ်သာသို့ ကြွတော်မူ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနကို အားပေးရန် ရည်ရွယ်၍ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။
မြို့ထောင့်ပဓာနာရာမေပိ, ရွှေဘိုတိဝိဿုတေ ပုရေ၊
ယောဂီနံ ဟိတဘာဝါယ, ဝိဟရိ ဝိဟာရေ ဝိဒူ။
ရန်ကုန်သာသနာ့ရိပ်သာသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးရန် ဝန်ခံတော်မူခြင်း
ယင်းသို့ မြို့ထောင့်စေတီ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ သီတင်း သုံးတော်မူစဉ် ဝန်ကြီးချုပ် မြစ်ကြီးနားသို့ အသွားတွင် ရွှေဘိုမြို့သို့ ခေတ္တ ဝင်ရောက်၍ မြို့ထောင့်စေတီသို့ လာရောက်ဖူးမြော်သည်၊ ယင်းသို့ မြို့ထောင့် စေတီတော်သို့ လာရောက် ဖူးမြော်ယင်း မြို့ထောင့်စေတီသာသနာ့ရိပ်သာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ရှိသော မဟာစည်ဆရာတော် ကိုလည်း လာရောက်ဖူးမြော်သည်၊
ဖူးမြော်ပြီး အလ္လာပ သလ္လာပ ပြောဆိုလျှောက်ထားကာ ဝန်ကြီးချုပ်က ရန်ကုန်သို့ တရားဟောရန် ကြွရောက်ပါမည့် အကြောင်း လျှောက်ထားသည်၊ ဆရာတော် ကလည်း အလွန်လျှင် ကောင်းသော မိမိ၏ ပဓာနအလုပ်ဖြစ်၍ ကြွမည်ဟု ဝန်ခံတော်မူလိုက်သည်။
နိမန္တိတော အဂ္ဂါမစ္စ-ဘူတေန ဘူတဝါဒိနာ၊
ထေရိန္ဒော ပဋိညံ ဒါသိ, ယာတုံ အရိက္ခယံ ပုရံ။
ဒွတ္တိံသတိမပိုင်း ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွတော်မူပြီ
ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဆရာတော်ထံမှ ပဋိညာဉ်ရရှိပြီးနောက် ဆရာတော်ကို ရွှေဘိုမှ စစ်ကိုင်း, မန္တလေးသို့ ပင့်ဆောင်ရန် အစီအစဉ်ပြုလုပ်၍ သက်ဆိုင်ရာလူကြီးများအား တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့လေသည်၊ စီစဉ်တိုင်ပင် ထားသည့်အတိုင်း ၁၃၁၁-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လဆန်း ၅-ရက်နေ့တွင် မဟာစည်ဆရာတော်သည် တာဝန်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပင့်ဆောင်ချက်ဖြင့် ရွှေဘိုအရှင် မုနိန္ဒကိုပါ ခေါ်ခဲ့၍ ရွှေဘိုမှ စစ်ကိုင်းမြို့ ဆင်များရှင်သာသနာ့ ရိပ်သာသို့ ကြွတော်မူသည်။
ထိုသည့် ၁၃၁၁-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၅-ရက်နေ့ညတွင် ဆင်များရှင် သာသနာ့ရိပ်သာ၌ တရားဟောတော်မူ၍ ထိုဆင်များရှင် ရိပ်သာမှာပင် အနားယူ ကျိန်းစက်တော်မူသည်၊ ဆရာတော်သည် ရွှေမင်းဝံဆရာတော် အရှင်ကောသလ္လ မထေရ်ကိုပါ အတူလိုက်ပါရန် လျှောက်ထား၍ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆-ရက်နေ့၌ မန္တလေးသို့ ကူးတော်မူသည်၊ မဟာစည်ဆရာတော်သည် ရွှေမင်းဝံ ဆရာတော် အရှင်ကောသလ္လမဟာထေရ်, ရွှေဘို အရှင်မုနိန္ဒထေရ်တို့နှင့်အတူ လေယာဉ်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ကြွတော်မူသည်။
ကောသလ္လမုနိန္ဒာဝှယ-ထေရေဘိ ဓမ္မကာမိဘိ၊
အဂဉ္ဆိမဟာစည်ထေရော, သော ဝေရိက္ခယပုရံ သုဘံ။
ဆာဦးသွင်အမှူးပြုသည့် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့လူကြီးများ ကြိုဆိုကြခြင်း
ဆာဦးသွင်အစရှိသော ရတနာသုံးရပ်ကို မပြတ်မလပ် ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်လေ့ ရှိသော ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့မှ လူကြီးများ မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်သို့ ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကြပ် ဝမ်းမြောက် ရွှင်လန်းစွာ လာရောက် ကြိုဆိုနှုတ်ဆက် ဦးတင်ကြပြီး သာသနာ့ ရိပ်သာသို့ ပင့်ဆောင်ကြကုန်၏။
ဆာဦးသွင်အာဒယော သဗ္ဗေ, သောဂတာ ပုညကာမိနော၊
အာနေသုံ သမာဂန္တွာန, အာကာသယာနတိတ္ထတော။
သာသနာ့ရိပ်သာ ယခုပစ္စက္ခမြင်ကွင်း
ယခုအခါ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး အုပ်ချုပ်၍ ပြုစုပျိုးထောင်ထားသော အချက်အချာ ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာကြီးမှာ ၁၈-ဧကခန့် ကျယ်ဝန်း၏၊ ယင်း ၁၈-ဧကခန့်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်လပ်ကြီး အတွင်း၌ -
(၁) မဟာစည် စံကျောင်းတော်, (၂) သိမ်တော်ကြီး, (၃) ဖလ်ယဉ်ဓမ္မာရုံတော်ကြီး, (၄) မော်ကွန်းတင်ဓမ္မာရုံကြီး, (၅) ရိပ်သာဆေးပေးခန်း, (၆) သုခရိပ်သာဓမ္မရိပ်သာ, (၇) ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း ၁, (၈) ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း ၂, (၉) ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း ၃, (၁၀) ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်း ၄, (၁၁) ဆွမ်းစားကျောင်းဟောင်း, (၁၂) ပိဋကတ်တိုက်, (၁၃) ဆယ်ခန်းတွဲ ကမ္မဋ္ဌာန်းတိုက် (က), (၁၄) ဆယ်ခန်းတွဲ ကမ္မဋ္ဌာန်းတိုက် (ခ), (၁၅) အောက်ထက်အအေးခန်းနှင့် စံကျောင်း, (၁၆) ဆယ်ခန်းတွဲ အုတ်ဂူတိုက်, (၁၇) အမျိုးသမီးယောဂီ တန်းလျား (က), (၁၈) အမျိုးသမီး ယောဂီတန်းလျား (ခ), (၁၉) အမျိုးသမီးယောဂီတန်းလျား (၈), (၂၀) အမျိုးသမီးယောဂီ တန်းလျား (ဃ), (၂၁) မဟာစည်ကျောင်းတော် (၂၂) ဆွမ်းစားကျောင်းတိုးချဲ့, (၂၃) အောက်ဆွမ်းစားကျောင်း, (၂၄) ဒေါ်ငွေစောနှင့် ဒေါ်သာမေဇရပ်, (၂၅) ဦးချက် -ဒေါ်စောဇရပ်, (၂၆) ဦးထင်ပေါ် -ဒေါ်သန်းခင်ဇရပ်, (၂၇) ဦးမောင်စိန်ဇရပ်, (၂၈) နယူးဆေးတိုက် ဒေါ်နုနုဇရပ်, (၂၉) ဒေါ်အေးကြည်, ဒေါ်တင်ဦးဇရပ်, (၃၀) ဟံသာအေး ၂ -ထပ်တိုက်, (၃၁) ဒေါ်ဓမ္မေသီ, ဒေါ်ပုည, ဒေါ်အဖိန် ၁-ထပ်တိုက်, (၃၂) သန္တာအေး ၁ -ထပ်တိုက်, (၃၃) ဒေါ်ဉာဏစာရီ, ဒေါ်သန်းသန်း,ဒေါ်ကြည်ကြည်သန်း, ဒေါ်စောခင်သိန်း ၁-ထပ်တိုက်, (၃၄) စန္ဒာမြိုင် ၂-ထပ်တိုက်, (၃၅) ဦးဘရှင် -ဒေါ်စိန်စိန်ဇရပ် ၁-ထပ်တိုက်, (၃၆) ဦးသက်ဖေ-ဒေါ်အေးခင်ဇရပ် ၁-ထပ်တိုက်, (၃၇) ဦးကျင်ပိုး, ဒေါ်ရွှေမှန်ဇရပ် ၁ -ထပ်တိုက်, (၃၈) ဒေါ်ကြွေ, ဦးအောင်ခင် ဓမ္မာရုံ ၁-ထပ်တိုက်, (၃၉) နာယကဆရာတော်စံကျောင်း ၁ -ထပ်တိုက်, (၄၀) ဒေါ်စောမြ မိသားစုဇရပ် ၁ -ထပ်တိုက်, (၄၁) နိုင်ငံခြားတိုက် (အမျိုးသားယောဂီ), (၄၂) အမှတ် ၁ -တိုက်, (၄၃) အမှတ် ၂ -တိုက်, (၄၄) အမှတ် ၃ -တိုက်, (၄၅) အမှတ် ၄-တိုက်, (၄၆) အမှတ် ၅ -တိုက်, (၄၇) ဒေါ်ဖွားခင်, ဦးစိန်ဖေ, ဒေါ်ဦးဇရပ်, (၄၈) အရိယာဝါသ (သံဃာ ယောဂီ), (၄၉) အလုပ်သမားတန်းလျား, (၅၀) ဟိတေသီဓမ္မာရုံ, (၅၁) ဆေးပေးခန်း, မီးဖို, (၅၂) သံဃာဝါသ, (၅၃) ငွေရတုသဘင် မုခ်ဦးပြာသာဒ်, (၅၄) ဒေါ်တင်တင်သိန်းဇရပ်, (၅၅) မဟာဓမ္မစာရိနီ (သက်ကြီးဆောင်), (၅၆) ဒေါ်မြ, ဒေါ်မြင့်ဇရပ်, (၅၇) စံရိပ်ငြိမ်, (၅၈) ရေလောင်းကန်နှင့် ထင်းရုံ, (၅၉) ဖလ်ယဉ်ဓမ္မာရုံ ရေချိုးခန်း အိမ်သာ, (၆၀) (က) (ခ) တိုက်အိမ်သာရေချိုးခန်း, (၆၁) ဆယ်ခန်းတွဲ (က) (ခ) အိမ်သာရေချိုးခန်း, (၆၂) သာသနာစာရ ၃ -ထပ်တိုက်ကျောင်း, (၆၃) သာသနပါလ ၃-ထပ်တိုက်ကျောင်း, (၆၄) သီတာအေး ၂ -ထပ်တိုက် ကျောင်း,
စသည့် အဆောက်အအုံကြီးငယ်တို့ဖြင့် ပြည့်ကျပ် စည်ကားလျက် ရှိပေ၏။
ဧဝဥှိ အဓုနာ ရိပ်သာ-အာရာမော ဝိရူဠှော ဘဝိ၊
ဣဒ္ဓံ ဖီတံစ သမ္ပတ္တော, သမ္ပတ္တာနံ မနောရမော။
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရောက်စက ရန်ကုန်သာသနာ့ရိပ်သာ
မဟာစည်ဆရာတော် ရန်ကုန်မြို့ ကြွတော်မူစဉ်က သင်္ကန်း, သပိတ် အစရှိသော ပရိက္ခရာရှစ်ပါးနှင့် ဖိနပ်မှတပါး အခြားအပိုပစ္စည်း အသုံးအဆောင်များ မပါချေ၊ မှတ်စုမှတ်တမ်း စာအုပ်များပင် မပါချေ၊ ထိုစဉ်က ရန်ကုန်သာသနာ့ရိပ်သာ၌ အဆောက်အအုံများမှာ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသေးသည်၊ ဆရာတော်သီတင်းသုံးရန် စံကျောင်းတော်နှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းပြဆရာများ သီတင်းသုံးရန် ဆောက်လုပ် ထားသော သစ်သားကျောင်းငယ် ၄-ဆောင်, ဆွမ်းစားကျောင်းမျှသာ ရှိသေးသည်၊ ၁၃၁၁-ခု နှစ်ဦး တန်ခူးလဆုတ် ၅-ရက်နေ့ကပင် သိမ်သမုတ်ထားခဲ့သော အဆောက်အအုံမှာ မဆောက်ရသေးချေ၊ သံဃာ့ကံ ပြုနိုင်ရုံ ယာယီမျှသာ ရှိသေးသည်။
သာသနာ့ရိပ်သာသည် ဆရာတော် ကြွရောက် သီတင်းသုံးတော်မူပြီးနောက် တရှိန်တည်း တိုးတက်စည်ကား ကြီးပွားခဲ့လေသည်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်များ အနေနှင့် လည်း ကမ္ဘာအနှံ့အပြား အံ့မခန်းဦးရေ သိန်းပေါင်းများစွာ ရှိလေပြီတကား၊ မဟာစည်ဆရာတော် ပေါ်ထွန်းခြင်းကား လောကသားတို့ အတိုင်းမသိ ကျေးဇူး ရှိလေပြီတကား။
မဟာစည်ထေရဥပ္ပါဒေါ, လောကဿ အတ္ထကော ဘဝေ၊
ကာလေန ကာလံ ဤဒိသော, ပုဂ္ဂလော ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။
ဒေါ်စောခင်, ဦးဘိုးသင်, ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့် စသည့် ယောဂီ ၂၅-ဦး
ဆရာတော်ရောက်လျှင်ရောက်ချင်း တရားအားထုတ်မည့် ယောဂီများ အဆင်သင့် မရှိသေးချေ၊ သို့ရာတွင် ဆရာတော်က တရားအားထုတ်လိုသူများရှိက တရား ပြမည်ဖြစ်ကြောင်း မိန့်ကြားတော်မူလေရာ ၁၃၁၁ -ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် တရားအားထုတ်လိုကြသော ဒေါ်စောခင်, ဦးဘိုသင်, ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့် စသော ယောဂီပေါင်း ၂၅-ဦး ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။
သို့ဖြစ်၍ ထိုသည့် ၁၃၁၁-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်နေ့မှာပင် ဝိပဿနာအလုပ်ပေး တရားတော်ကြီးကို ဟောကြားတော်မူ၍ စတင် ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးတော်မူသည်။ ယင်းသို့ မဟာစည်ဆရာတော် ရန်ကုန် သာသနာ့ရိပ်သာ၌ စတင်၍ တရားဟောရာ နှစ်, လ, ရက်တို့ကို အောက်ပါဂါထာဖြင့် မှတ်တမ်းတင်အပ်ပါသည်။
ဧကာဒသာဓိကေ ဝဿေ, တိသတေကသဟဿကေ၊
ပုဏ္ဏမေ မာဂသီရမှိ, ပဌမံ ဒေသယီ သုဓီ။
အသံသွင်းကြိုးခွေဖွင့်ပြ တရားပေးတော်မူခြင်း
နောက်ကာလတွင်လည်း ယောဂီအသစ် ရောက်လာတိုင်း ဤဝိပဿနာအလုပ်ပေး တရားတော်ကြီးကိုပင် ဟောကြားတော်မူ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးတော်မူသည်၊ ယောဂီများ တနေ့တခြားများပြား၍ လာလေရာ ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် မပေးနိုင်သဖြင့် ၁၃၁၃-ခု ဝါဆိုလမှစ၍ အသံသွင်းကြိုးခွေဖြင့် သွင်းထားသောတရားကိုပင် ဖွင့်ပြစေ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးတော်မူသည်၊
၁၃၁၆-ခုနှစ်တွင် ထိုဝိပဿနာ အလုပ်ပေး တရားတော် ကြီးကို အသံသွင်း ကြိုးခွေမှ ကူးယူ၍ စာအုပ်အဖြစ် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်၊ နောက်အချိန်များ၌လည်း အခါအားလျော်စွာ ထပ်မံပုံနှိပ်ခဲ့ရာ ၁၃၃၈-ခုနှစ်အထိ အကြိမ်ပေါင်း ၁၀-ကြိမ်အထိ ရိုက်နှိပ်ပြီး ဖြစ်လေသည်၊ ဆရာတော်ကား ကရုဏာ အပြည့်အဝဖြင့် အလွန်လျှင် ကြိုးပမ်းတော်မူပါပေသည်။
ဧဝံ သော ထေရသေဋ္ဌော ဟိ, အာရဘတိ သုဓီတိမာ၊
ကရုဏာယ သေဉ္စာဒိတော, ဇနာနံ သုဟိတာဝဟော။
နေ့စဉ် စစ်ဆေးတော်မူခြင်း
ဤဝိပဿနာ အလုပ်ပေးတရားတော်ကြီးဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်း ပေးတော်မူပြီးနောက် ယောဂီများကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးတော်မူသည်၊ ယောဂီများသည် မိမိတို့ အတွေ့အကြုံ များကို မကွယ်မဝှက်ပဲ အမှန်အတိုင်း လျှောက်ထားကြရသည်။ ဆရာတော်သည် ယောဂီများ၏ အတွေ့အကြုံအလိုက် ပြုပြင်သင့်သည်များကို ပြုပြင်ပေးတော်မူသည်၊
ဤသို့ နေ့စဉ်စစ်ဆေးခြင်းမှာ မဟာစည်ဆရာတော် ကမ္မဋ္ဌာန်း၏ အားရကျေနပ်စရာ အချက် ဖြစ်လေသည်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် လမ်းမှားသွားမည်ကို မစိုးရိမ်ရတော့ချေ၊ ဤနည်းဖြင့် မဟာစည်ဆရာတော်၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းသည် တကမ္ဘာလုံး လွှမ်းခြုံအောင် ပျံ့နှံ့လာလေသည်။
ဧဝံ ဒိဝါ ရတ္တိံတဿ, ထေရဿ ထိရဉာဏိနော၊
ကမ္မဋ္ဌာနနယော ဧသော, လောကေ ဟိ အဘိပတ္ထဋော။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိခြင်း
ဆရာတော်သည် သိက္ခာတော် ၂၆-ဝါအရ ၁၃၁၁-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်နေ့မှစ၍ ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ ဝိပဿနာလုပ်ငန်းတရားများကို ဟောကြားညွှန်ပြ သွန်သင်ဆုံးမတော်မူခဲ့ရာ ၁၃၁၅-ခုနှစ် နယုန်လအထိ တရားအားထုတ်ပြီး ရဟန်း ရှင်လူ ယောဂီပေါင်း (၃၈၁၂) ဦး ရှိခဲ့သည်။
ကမ္မဋ္ဌာန်းရိပ်သာခွဲပေါင်း မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်၌ ၁၀ဝ-ကျော်ရှိသည့်ပြင် ယိုးဒယား (ထိုင်း) နိုင်ငံ, သီဟိုဠ်နိုင်ငံ (သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) တို့၌လည်း ပျံ့နှံ့လျက် ရှိခဲ့သည်၊ ရန်ကုန်သာသနာ့ရိပ်သာ၌ ၁၃၁၁-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်မှစ၍ ၁၃၃၉-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ် လပြည့်နေ့အထိ တရားအားထုတ်သူ ယောဂီဦးရေပေါင်း-
- ၁။ ရဟန်းယောဂီ ၁၁၆၉၆-ပါး
- ၂။ အမျိုးသားယောဂီပေါင်း ၆၅၆၇-ဦး
- ၃။ သီလရှင်ယောဂီပေါင်း ၁၈၃၄-ဦး
- ၄။ အမျိုးသမီးယောဂီပေါင်း ၁၇၂၀၇-ဦး
- စုစုပေါင်း ၃၇၃၀၄-ဦး ဖြစ်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံ အနယ်နယ်အစို့စို့ အမြို့မြို့အရွာရွာရှိ ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနခွဲပေါင်း၂၅၁-ရှိရာ တရား အားထုတ်ခဲ့ကြသော ရဟန်းရှင်လူ ယောဂီဦးရေပေါင်းမှာ ၁၃၃၉-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လအထိ (၇၈၇၄၈၀)ဦး ဖြစ်လေသည်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆရာတော်၏ လုပ်ငန်းသည် အံ့မခန်းအောင်မြင်ခဲ့လေသည်၊
ဤသို့ စသည်ဖြင့် အလွန်လျှင် ထူးချွန်တော်မူသော မဟာစည်ဆရာတော်သည် ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံး၍ ၂-နှစ်ကြာရှိရာ ၁၃၁၃ -ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရတို့ လေးမြတ်ကြည်ဖြူ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသည့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်နှင့်အတူ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာ ရာမတိုက် ဆရာတော် အရှင်သုန္ဒရ, အရှင်နန္ဒဝံသ, မန္တလေးမြို့ ဒက္ခိဏာရာမတိုက် သာသနာဇောတိကာရုံကျောင်း ဆရာတော် အရှင်နာရဒ, ရန်ကုန်မြို့ ကျောင်းတော်ရာ ရွှေကျင်တိုက် မန်းဦး ဆရာတော် အရှင်ဇောတိ, ညောင်လေးပင်မြို့ တောရကျောင်း ဆရာတော် အရှင်အရိယ, စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အတိသုဒ္ဓါရုံချောင်ဆရာတော် အရှင်ဇောတိပါလ တို့လည်း အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူကြသည်။
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတောတိ, ဂရုပါမိဝရေနာပိ၊
ပူဇေသုံ မြန်မာ့ဘူပါလာ, ပူဇာဝိဓိသုကောဝိဒါ။
တေတ္တိံသတိမပိုင်း
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခြင်း
မြန်မာနိုင်ငံတော်ရှိ သံဃာတော်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်တို့၏ အလို ဆန္ဒနှင့်အညီ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး ကျင်းပရေးအတွက် ထောက်ပံ့ရန် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၌ ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။
၁၃၁၃-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁-ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ပါလီမန် အစည်းအဝေးကြီး၌ ကမ္ဘာသူ, ကမ္ထာသားများ မျက်မှောက်တွေ့ကြုံနေရသော ပြဿနာအရပ်ရပ်ကို ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းရာ၌ လောကီကြီးပွားရေး အစီအစဉ် များဖြင့်သာ တင်းတိမ်မနေပဲ ထိုပြဿနာများ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သော လောဘမီး, ဒေါသမီး, မောဟမီးတို့ကို ငြိမ်းအေးစေရန် ဘာသာရေး အစီအစဉ်များကိုလည်း ပြုလုပ်ကြရမည် ဟူသော ပြည်ထောင်စု ပါလီမန်က အကြွင်းမဲ့ယုံကြည်ကြောင်း တညီတညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ကြသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိကိစ္စံ တေ, ကာတုံ ရာဇသဘာယ ဝေ၊
နိစ္ဆိနန္တိ သဗ္ဗေ မစ္စာ, သမာနအဇ္ဈာသယာ ဟိ ယေ။
ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်း
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဆိုင်ရာ စီစဉ်ရေးကိစ္စများကို နိုင်ငံတော်အစိုးရက နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့သို့ ၁၃၁၃-ခု သီတင်းကျွတ်လဆုတ် ၁၃-ရက်နေ့တွင် လွှဲအပ်လေသည်။
မြန်မာနိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးများ, နိုင်ငံတော် ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်ကြီးများ, နိုင်ငံတော် ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်ကြီး များ ပါဝင်သော သံဃာ့အစည်းအဝေး ၃-ကြိမ် ကျင်းပ၍-
- ထေရဝါဒနိုင်ငံများဖြစ်သော မြန်မာ, သီဟိုဠ်, ယိုးဒယား, ကမ္ဗောဒီးယားနှင့် လာအိုတို့ ပူးပေါင်းကြီးမှူးသည့် သင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး ဆင်ယင်ကျင်းပရန်။
- ထိုသင်္ဂါယနာတွင် ဘုရားဟော ပါဠိတော်များ၌ ပမာဒလေခပုဒ်ပါဌ်များကို သုဓ်သင်ပြင်ဆင်ရန်။
- သုဓ်သင်ပြင်ဆင်ပြီး ပါဠိတော်များကို သင်္ဂါယနာ တင်ပြီးလျှင် ပုံနှိပ်၍ ကမ္ဘာ အရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့စေလျက် အဓွန့်ရှည်စွာ တည်စေရန်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ကိစ္စအတွက် ဝန်ဆောင်သံဃာ့အဖွဲ့, နိုင်ငံတော်အစိုးရနှင့် နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာ အဖွဲ့တို့အား အခါအားလျော်စွာ ဩဝါဒပေးတော်မူရန် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ကြီးများ, နိုင်ငံတော်ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်ကြီးများ, နိုင်ငံတော်ဝိနည်းဓိုရ် ဆရာတော်ကြီးများ ပါဝင်သည့် ဩဝါဒါစရိယ သံဃနာယကအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတော်မူခဲ့ကြလေသည်။
သံဃာဘက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စအဝဝကို ဆောင်ရွက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံတော်မှ သံဃာ့ ကိုယ်စားလှယ်တော် ၂၅-ပါး, သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ), ထိုင်း ကမ္ဗောဒီးယားနှင့် လောနိုင်ငံတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်တော် တပါးစီ ပါဝင်သော ဘာရနိတ္ထာရသံဃသဘာ (သင်္ဂါယနာဝန်ဆောင်သံဃာ့အဖွဲ့) ကို ဖွဲ့စည်းတော်မူကြသည်။
ဝန်ဆောင်သံဃာ့အဖွဲ့၌ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ညောင်းရမ်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ရေဝတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရန်ကုန်မြို့ ခြောက်ထပ်ကြီးဆရာတော် အရှင်ကောဏ္ဍညက ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း, ရန်ကုန်မြို့ ဗားကရာတောရ ဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်နာဂဝံသနှင့် မန္တလေးမြို့ ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရကျောင်းတိုက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဝိသုဒ္ဓါဘိဝံသတို့က အကျိုးတော်ဆောင်များ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်တော်မူကြသည်၊
၁၃၁၆-ခုနှစ် တပို့တွဲ လပြည့်နေ့တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ညောင်းရမ်းဆရာတော် ဘုရားကြီး အရှင်ရေဝတ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသဖြင့် အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု မစိုးရိမ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်သူရိယာဘိဝံသက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက် တော်မူခဲ့လေသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆကအဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခြင်း
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီးကို ပါဠိတော်သင်္ဂါယနာ, အဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာ, ဋီကာသင်္ဂါယနာ ဟူ၍ ၃-ကြိမ် ခွဲ၍ ကျင်းပတော်မူခဲ့ရာ ပါဠိတော် သင်္ဂါယနာကို ၁၃၁၆-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ် သင်္ဂါယနာတင်တော်မူရာ ၁၃၁၈-ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁၀-ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်၊
ယင်းသင်္ဂါယနာတင် အောင်ပွဲ အထိမ်းအမှတ် သာသနာ ၂၅၀ဝ ပြည့်အောင်ပွဲကို ၁၃၁၈-ခုနှစ် ကဆုန် လဆန်း ၁၂-ရက်မှ ကဆုန် လပြည့်ကျော် ၃-ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ သီရိမင်္ဂလာ ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ၌ ကျင်း ပခဲ့ကြသည်၊
နယ်များ၌ ကဆုန်လဆန်း ၁၄-ရက်နေ့မှ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁-ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့လေသည်၊ ဖော်ပြပါ တိပိဋက ပဉ္စနိကာယပါဠိတော် သင်္ဂါယနာ၌ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပုစ္ဆကအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊
ဝိနည်း ပိဋကသင်္ဂါယနာတင်စဉ် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိဇယာရာမတိုက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဇဝနက ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို ပုစ္ဆကအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ ကျန်အားလုံး မဟာစည် ဆရာတော်က ပုစ္ဆကအဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်၊ ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ် တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက, အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ, အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသက ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊
ထိုစဉ်က ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ သံဃမဟာနာယက ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဖြစ်တော်မူသော ရေဝတာဘိပဏ္ဍိတဓဇ သာသနဝံသ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု, အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ညောင်ရမ်း ဆရာတော်ဘုရားကြီးက -
သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ မဟတီ အယံ ပရိသာ၊ အရှင်ဘုရားတို့ ... သံဃာတော်သည် တပည့်တော်၏ စကားကို နာယူစေချင်ပါသည်၊ ဤပရိသတ်ကြီးသည် များပြားလှပါ၏၊
ဧဝရူပါယ ပရိသာယ န သုကရာ သဗ္ဗသော ကထံ သာဝေတုံ၊ ဤသို့ များပြားလှသော ပရိသတ်၌ စကားအပြည့်အစုံ အကုန်ကြားအောင် ပြောကြားခြင်းငှါ မလွယ်ကူပါ၊
တသ္မာ အာယသ္မ တော စ သောဘနဿ သာသနာ့ရိပ်သာရာမာဓိဝါသိနော အာယသ္မ တော စ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသဿ တိပိဋကဓရဓမ္မဘဏ္ဍာ ဂါရိကဿ ဝိနယပုစ္ဆန ဘာရဉ္စ ဝိနယဝိဿဇ္ဇန ဘာရဉ္စ အာဝဟိတုံ ဩကာသံ ဒမ္မိ၊ ထို့ကြောင့် သာသနာ့ရိပ်သာ မဟာစည်ဆရာတော် အရှင်သောဘနမထေရ်အား လည်းကောင်း, တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဖြစ်သော အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသအား လည်းကောင်း, ဝိနည်းကို မေးမြန်းရန် တာဝန်ကိုလည်းကောင်း, ဝိနည်းကို ဖြေဆိုရန် တာဝန်ကိုလည်းကောင်း ရွက်ဆောင်ကြရန် အခွင့်ပေးပါ၏၊
ကရောထ တုမှေ အာဝုသော ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာနိ ဝိနယပုစ္ဆန ဝိနယဝိဿဇ္ဇန ကိစ္စာနိ ယထာဓမ္မံ ယထာဝိနယံ။ ငါ့ရှင်တို့ .. သင်တို့သည် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ၏ ရှေ့သွားဖြစ်ကုန်သော ဝိနည်းကိုမေးခြင်း, ဝိနည်းကိုဖြေခြင်း ကိစ္စတို့ကို ဓမ္မဝိနယ လာရှိအတိုင်း ပြုလုပ်ကြကုန်လော့”
ဟု ခွင့်ပေးတော်မူသည်၊ ယင်းသို့ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ သံဃမဟာနာယက ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်တော်မူသော ညောင်းရမ်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်အရ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးက ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆကတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်တော်မူ၍ အရှင် ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသက ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိဝိဿဇ္ဇက အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်တော်မူခြင်း ဖြစ်လေသည်။
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆကတာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ -
သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလ္လံ အဟံ အာယသ္မန္တံ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသံ တိပိဋကဓရဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကံ ဝိနယံ ပုစ္ဆေယျံ။
“အရှင်ဘုရားတို့ ... သံဃာတော်သည် တပည့်တော်၏ စကားကို နာယူ စေချင်ပါသည်၊ သံဃာတော်အား သင့်လျော်လျောက်ပတ်သောအခါ (အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံခြင်း) ရှိသည့်ကံဖြစ်ပါမူ တပည့်တော်သည် တိပိဋက ဓရဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဖြစ်သော အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသကို ဝိနည်းပိဋက ဆိုင်ရာကို မေးမြန်းစိစစ်ပါမည် ဘုရား”
ဟု ပါဠိ, မြန်မာ ၂-ဘာသာဖြင့် ဉတ်ထား၍ မေးမြန်းတော်မူခဲ့လေသည်။
ဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသကလည်း-
သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကလံ အဟံ အာယသ္မတာ သောဘနတ္ထေရေန သံဃနာယကမဟာထေရဿ ပဋိနိဓိဘူတေန ဝိနယံ ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေယျံ။
“အရှင်ဘုရားတို့ ... သံဃာတော်သည် တပည့်တော်၏ စကားကို နာယူစေချင် ပါသည်၊ သံဃာတော်အား သင့်လျော်လျောက်ပတ်သောအခါ (အင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံခြင်း) ရှိသည့်ကံဖြစ်ပါမူ တပည့်တော်သည် သံဃာနာယက မဟာထေရ်၏ ကိုယ်စား ဖြစ်တော်မူသော အရှင်သောဘန မထေရ်သည် မေးမြန်းအပ်သည်ဖြစ်၍ ဝိနည်း ပိဋကဆိုင်ရာကို ဖြေကြား လျှောက်ထားပါမည်ဘုရား”
ဟူ၍ ပါဠိ, မြန်မာ ၂-ဘာသာဉတ်ထား၍ ဖြေဆိုတော်မူခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ ဆရာတော် ၂-ပါးလုံး ဉတ်ထားပြီးနောက် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားက -
ယံ တေန အာဝုသော ဘဂဝတာ ဇာနတာ ပဿတာ အရဟတာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒုတိယံ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တံ။
“သိတော်မူ မြင်တော်မူ၍ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော, မဖောက်မပြန် သယမ္ဘူဉာဏ်ဖြင့် ဉေယ ျဓံတရား ၅-ပါး ခပ်သိမ်းသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြား ထင်ထင် သိမြင်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် အကြင်ဒုတိယ ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်ထားတော်မူခဲ့ပေ၏၊ ထိုဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်ကို ဘယ်မြို့ ဒေသ ဘယ်ဌာန၌ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်သည် ပညတ်တော်မူခဲ့ပါသနည်း ငါ့ရှင်”
စသည်ဖြင့် ပါဠိ -မြန်မာ ၂-ဘာသာဖြင့် သိက္ခာပုဒ်ပညတ်ရာ နိဒါန်းစသည်ကို မေး၍ ဝိဿဇ္ဇက ဆရာတော်က မေးသမျှကို ဖြေတော်မူပြီးလျှင် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် သင်္ဂါယနာတင်ရန် ဉတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပါဠိ, မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ထားတော်မူခဲ့လေသည်။
သင်္ဂါယနာတင်ရန် ဉတ်ထားပုံ
သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော အဟံ ဘန္တေ အာယသ္မန္တံ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကံ ဒုတိယဿ ပါရာဇိကဿ နိဒါနမ္ပိ ပုစ္ဆိံ ပုဂ္ဂလမ္ပိ ပုစ္ဆိံ ဝတ္ထုမ္ပိ ပုစ္ဆိံ ပညတ္တိမ္ပိ ပုစ္ဆိံ အနုပညတ္တိမ္ပိ ပုစ္ဆိံ အာပတ္တိမ္ပိ ပုစ္ဆိံ အနာ ပတ္တိမ္ပိ ပုစ္ဆိံ အညာနိပိ ဤဒိသာနိပုစ္ဆိတဗ္ဗ ဌာနာနိ အနေကာနိ ပုစ္ဆိံ၊ အရှင်ဘုရားတို့ ... သံဃာတော်သည် တပည့်တော်လျှောက်ထားသော စကားကို နားဆင်တော်မူစေလိုပါသည်။ တပည့်တော်သည် တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရဖြစ်တဲ့ အရှင်ဝိစိတ္တသာရကို ဒုတိယ ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်၏ ပညတ်ရာဌာန နိဒါန်းကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ အရှင်ဘုရား၊ အစွဲပြု၍ ပညတ်ရာ ဖြစ်သော အမှုကို လွန်ကျူးခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ အရှင်ဘုရား၊ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ခြင်း၏ အကြောင်းဝတ္ထု, လွန်ကျူးသော အမှု ကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ အရှင်ဘုရား၊ မူလပညတ်ကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ၊ အနုပညတ် ကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ၊ အာပတ်သင့်ပုံကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ၊ အာပတ်မသင့်ပုံ အာပတ်လွှတ်ပုံကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ၊ ထိုမှတပါး အလားတူဖြစ်သော မေးသင့် မေးထိုက်တဲ့ အရာများစွာတို့ကိုလည်း မေးပြီးပါပြီ အရှင်ဘုရားတို့၊
ပုဋ္ဌော ပုဋ္ဌော စသော အာယသ္မာ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံ သော ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဤဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်သည် အညစ်အကြေးကင်းလျက် ကောင်းကောင်းကြီး သန့်ရှင်း စင်ကြယ်နေပါပြီ၊
ဣတိ ဟိဒံ ဘန္တေ ဣဒံ ဒုတိယံ ပါရာဇိကသိက္ခာ ပဒံ နိမ္မလံ သုပရိသုဒ္ဓံ တဿေဝ ဘဂဝတော ဝစနံ အရဟတော သမ္မာ သမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူ ထိုက်သော, မဖောက်မပြန် သယမ္ဘူဉာဏ်ဖြင့် ဉေယျဓမ်တရား ငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြား ထင်ထင်သိမြင်တော်မူပြီးသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသခင်၏ ဟောကြားတော်မူခဲ့ရင်း, ပညတ်တော်မူခဲ့ရင်း စကားတော် အစစ်အမှန်ပင် ဖြစ်ပါသည်” အရှင်ဘုရားတို့ ....”။
“တသ္မာ ယထာပုရေ မဟာကဿပါဒယော မဟာထေရဝရာ ပေါရာဏ သင်္ဂီတိကာရာ ဗြဟ္မစရိယသင်္ခါတဿ ဗုဒ္ဓသာသနဿ စိရဋ္ဌိတိယာ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယ လောကာနုကမ္ပာယအတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မဝိနယံ သင်္ဂါယိံသုစေဝ အနုသင်္ဂါယိံသုစ၊ သို့ဖြစ်ပါ၍ ရှေးအခါကာလက နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ဝ-အတွင်း၌ အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော ရှေးသင်္ဂါယနာတင် မထေရ်မြတ်တို့သည် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးမြတ်သော အကျင့်တရားတည်းဟူသော ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကြီး ရှည်မြင့်စွာတည်တံ့စေခြင်းငှါ, များစွာသော လူအပေါင်း ၏အကျိုးစီးပွား ထွန်းကားစေခြင်းငှါ, လောကကို စောင့်ရှောက်ခြင်းငှါ, နတ်လူအများတို့၏ အကျိုးစီးပွားချမ်းသာတွေ ဖြစ်ထွန်းစေ ခြင်းငှါ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သော သုတ်, အဘိဓမ္မာ, ဝိနည်းတည်း ဟူသော ဓမ္မဝိနယတရားတော်မြတ်ကို ပထမစ၍လည်း သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့ကြပါ ကုန်ပြီ။ ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ, ပဉ္စမအကြိမ်တိုင်အောင် နောက်ထပ် ဆင့်၍လည်း လေးကြိမ်တိုင်တိုင် အနုသင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ကြပါကုန်ပြီ။
ဧဝမေဝ မယမ္ပိ ဒါနိ သဗ္ဗေဝ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိမဟာဓမ္မသဘာ ပရိယာပန္နာ ဣဒံ ဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပဒံ ဧကတော ဂဏသဇ္ဈာယံ ကတွာ သမဂ္ဂါသမ္မောဒမာနာ ဟုတွာ သင်္ဂါယေယျာမ။ ဤအတူပင် သာသနာတော် သက္ကရာဇ် ၂၄၉၈-ခုမြောက်ဖြစ်သော ယခုအခါကာလ၌လည်း ဤဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး၌ ပါဝင်လျက်ရှိကြသော ထေရ, နဝ, မဇ္ဈိမ ဖြစ်ကြသော ဘုရား တပည့်တော်တို့အားလုံးသည် ဤဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်တော်ကို တပေါင်းတည်း ရွတ်ဆိုခြင်း ဂဏသဇ္ဈာယကို ပြုတော်မူကြ၍ သင်္ဂါယနာ တင်တော် မူကြပါကုန်စို့ ... သက်တော်ရှည် အရှင်ဘုရားတို့ .....”။
ဤသို့ သင်္ဂါယနာတင်ရန် ဉာတ်ထားပြီးမှ သံဃာတော်အားလုံး မူလ ဝိသောဓန, ပဋိဝိသောဓန, ဩသာနဝိသောဓနအားဖြင့် ၃-ကြိမ်ပြင်၍ ရိုက်နှိပ်ပြီး ဝိနည်းပါဠိတော် ဒုတိယပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်တော်ကို ဖတ်ရွတ်သင်္ဂါယနာတင်တော်မူကြသည်။
ဤသို့စသည်ဖြင့် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပိဋက ၃-ပုံ, နိကာယ် ၅-ရပ် လုံးကို မေးတော်မူခဲ့လေသည်၊ ပုစ္ဆကတာဝန်ကို ၂-နှစ်ပတ်လုံး ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့လေသည်၊ မြန်မာ့သာသနာ ကံကောင်းသဖြင့် ဤကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်။
မဟာစည်ထေရသေဋ္ဌော ဟိ, အာဇညော ပုဂ္ဂလော ဝိဒွါ။
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိသဘာယံ, ပဥှံ အနုယောဂံ အကာ။
စတုတ္တိံ သတိမပိုင်း
အဋ္ဌကထာ သင်္ဂါယနာတွင် စိစစ်ဟောပြောတော်မူခြင်း
အဋ္ဌကထာကျမ်းများကိုလည်း ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထသန္နိပါတ လေးကြိမ်ခွဲ၍ သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ကြရာ ၁၃၁၈-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၉-ရက်နေ့မှစ၍ ပါရာဇိကကဏ္ဍအဋ္ဌကထာ ပထမ, ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ ဒုတိယ, ပါစိတျာဒိအဋ္ဌကထာ, စူဠဝဂ္ဂါဒိအဋ္ဌကထာ, သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ, အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာတို့ကို ပထမသန္နိပါတအဖြစ် သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ရာ ၁၃၁၈-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁-ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်၊
ယင်းအဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာ ပထမသန္နိပါတတွင် သင်္ဂါယနာတွင် ပါဝင်တော် မူကြသော ဆရာတော် သံဃာတော်များ, လာရောက် ကြည်ညိုကြသော ဒါယကာ, ဒါယိကာမတို့ ကြည်ညိုကြရန် ဖွင့်စနေ့တွင် အမေးအဖြေ အနည်းငယ်ပြုလုပ်ပြီး သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူကြသည်၊ နောက်ရက်များ မှတ်သားဖွယ်များကို လျှောက်ထားလေသည်၊
ရှေ့ပိုင်းရက်အနည်းငယ် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိဇယာရာမတိုက် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဇဝန, ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် အရှင်သုန္ဒရဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့က စိစစ်လျှောက်ထားတော် မူကြသည်၊ နောက်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးက စိစစ်လျှောက်ထားတော်မူသည်။
ဆရာတော်သည် “အဋ္ဌကထာကို သင်္ဂါယနာတင်တဲ့အခါမှာ ပါဠိတော်များလို နေ့စဉ် မေးဖို့ဖြေဖို့ မလိုတဲ့အတွက် ကြည်ညိုမှတ်သားဖွယ်ကောင်းတဲ့ အချက်များကိုသာ ထုတ်ဆောင်၍ စိစစ်ပြောဆိုရမယ်လို့ ဝန်ဆောင်သံဃာ့အဖွဲ့က ဆုံးဖြတ်ချက် ချထားတဲ့အတိုင်း စိစစ်ပြောဆိုခဲ့သည်မှာ ၇-ရက်ရှိပါပြီ၊ အဲဒီ ၇-ရက် အတွင်းမှာ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယသင်္ဂါယနာ ၃-တန် တင်တုန်းက အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပါဠိတော်များကို သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့တဲ့အကြောင်း ရှင်းလင်းပြောဆိုလို့ ပြီးသွားပါပြီ။
“ဒီကနေ့ပြောဖို့ရာ အလှည့်ကျနေတာကတော့ တတိယ သင်္ဂါယနာတင်ပြီးစက ကိုးတိုင်း ကိုးဌာနသို့ သာသနာပြု လွှတ်ခဲ့တဲ့အတွက် ယခုလက်ရှိ ထေရဝါဒ ငါးနိုင်ငံမှာ အဆက်မပြတ် သာသနာတည်ထွန်းပြီး သာသနာ့တာဝန်ကို ဆောင်ရွက် နေတဲ့အကြောင်း ပြောဖို့အလှည့်ကျနေပါတယ်၊ ဒါကြောင့် ယခုသင်္ဂါယနာ တင်နေဆဲဖြစ်တဲ့ သမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာမှာ ပြဆိုထားပုံကို စိစစ် လျှောက်ထားပါတော့မယ်ဘုရား”ဟူ၍ စကားပျိုးကာ စိစစ်လျှောက်ထားတော် မူခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်ကား သမိုင်း, ရာဇဝင်, တိပိဋကကျမ်းဂန္ထ အားလုံး ကျွမ်းကျင် တတ်မြောက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်တော်မူပါပေသတည်း။
မဟာစည်ထေရမေဓာဝီ, ကဝီနံ ပဝရော ဝိဒွါ၊
ဣတိဟာသေသု နေကေသု, ဝိညူ ပဏ္ဍိတဇာတိကော။
မဖြစ်သင့်တာ ချီးကျူးတာ ဆရာတော်မကြိုက်
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မဖြစ်သင့်တာ ချီးကျူးတာ, ချီးကျူးသင့် တာထက် ပို၍ ချီးကျူ းတာ ဆရာတော် ကြိုက်နှစ်သက်တော်မမူပါချေ၊ ယင်းသို့ ကြိုက်နှစ်သက်တော်မမူကြောင်း အဋ္ဌကထာ သင်္ဂါယနာတင်စဉ်က အောက်ပါစိစစ် ချက်ဖြင့် သိသာလေသည်။
“... အဲဒါကိုပြီးစီးအောင် ဘယ်လောက်ကြာအောင် သူ ရေးရသတုံးဆိုတော့ ‘ဧကသံဝစ္ဆရေနေဝ’ လို့ ဆိုထားပါတယ်၊ တနှစ်ရေးရပါတယ်တဲ့၊ ဒီဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ယခု စာအုပ်အရေအတွက်အားဖြင့် ၄-အုပ် ရှိတယ်။”
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ခြောက်လ
“အဲဒီတော့ ၄-အုပ်ရှိတဲ့ ဒီသမန္တပါသာဒိက ဝိနည်း အဋ္ဌကထာကြီးကို တနှစ် ရေးရတယ်ဆိုလျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကြီး နှစ်အုပ်ရှိတဲ့အတွက် အဲဒီ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုလဲ ၆-လ လောက်တော့ ရေးရဖို့ ရှိနေပါတယ်၊ ဒါပေမယ်လို့ ဗုဒ္ဓဃောသ အတ္ထုပ္ပတ္တိ မှာတော့ တညတည်းနှင့် ၃-စောင်တောင် ပြီးတယ်လို့ ချီးကျူးပြီး ရေးထားပါတယ်၊ အဲဒီလို ချီးကျူးတာကလဲ ဖြစ်သင့်ဖြစ်ထိုက် သလောက်သာ ကောင်းပါတယ်၊ မဖြစ်သင့် မဖြစ်ထိုက်တာတွေကို သိပ်ပြီးချီးကျူးထားလျှင် မှန်ကန်တဲ့ ရေးသားချက် တွေ အပေါ်မှာလဲ နောင်လာ နောက်သားတွေက သံသယ ရှိနေတတ်ပါတယ်၊ ဒါကြောင့် ဒီလို ယုတ္တိမရှိအောင် ချီးကျူးတာတွေတော့ သိပ်မကောင်းပါဘူး”
ဆရာတော်ကား ယထာဘူတကျကျ ရေးသူပြောသူကိုသာ နှစ်သက်တော်မူသည့် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် ဖြစ်တော်မူကြောင်း သိသာလေ၏။
မဟာစည်ထေရသေဋ္ဌဿ, ယထာဘူတံ ဟိ ရုစ္စတိ၊
ဘူတဝါဒိနော သုဓိနော, သဒါဝ တထဝါဒိနော။
ပီတိကို ဝိပဿနာရှု
သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ သင်္ဂါယနာတင်စဉ်က ပီတိကို ဝိပဿနာရှုပုံကိုပါ အောက်ပါ အတိုင်း လျှောက်ထားသွားတော်မူပါသည်။
အဲဒီ ပီတိဖြစ်တဲ့အခါမှာ ဝိပဿနာရှုနည်းမရှိလျှင်တော့ ပီတိ ကုသိုလ်လောက်နှင့် ပြီးဆုံးသွားတော့တာပါပဲ၊ ဝိပဿနာလုပ်ငန်းစဉ် ရှိနေလျှင်တော့ အရဟတ္တဖိုလ် တိုင်အောင် ရောက်နိုင်တယ်ဆိုတာကို ဒီမှာ ပြထားပါတယ်၊
“ပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ တဒေဝ ခယတော ဝယတော သမ္မသန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ”တဲ့၊
ဒါဟာ အဋ္ဌကထာဆရာက သာတ္ထကသမ္ပဇဉ်ကို ပြယင်း ဝိပဿနာရှုပုံကိုပါ ထည့်ပြီးတော့ ဟောသွားတဲ့စကားဖြစ်ပါတယ်၊ မှတ်သားစရာ သိပ်ကောင်းပါတယ်။
အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာကိုလည်း စိစစ်တော်မူခြင်း
အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာကြီးကိုလည်း သင်္ဂါယနာ တင်စဉ်က စိစစ်တော်မူခဲ့သည်၊ ထိုစဉ်က ပုံမှန် အတိုင်း ၁-နာရီမှ ၁-နာရီ ၄၅-မိနစ်အထိ စိစစ်တော်မူသည်၊ ဆရာတော်သည် အချိန်ကို အလဟဿမဖြစ်စေပဲ ၁-နာရီ ထိုးခါနီး သာသနာ့ ရိပ်သာမှ မော်တော်ကားဖြင့် ကြွလာပြီး ၁-နာရီထိုးဖို့ ၅-မိနစ်ခန့် အလိုတွင် လိုဏ်ဂူတော်သို့ ရောက်ရှိပြီး မိမိနေရာ၌ သီတင်းသုံး တာဝန်ကျအတိုင်း စိစစ်တော်မူသည်၊
အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာကြီး စိစစ် လျှောက်ထားတော်မူရာ အဆုံးတွင် -
“သို့ဖြစ်ပါ၍ ဘုရားတပည့်တော် လျှောက်ထားခဲ့သော ကြည်ညိုဖွယ်ရာ မှတ်သား ဖွယ်ရာ ဂုဏ်များနှင့်တကွ မလျှောက်ထားရပဲ ကြွင်းကျန်နေသော များလှစွာသော ကြည်ညိုဖွယ် မှတ်သားဖွယ် အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော အဋ္ဌသာလိနီ အမည်ရှိသော ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော် ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးကို အစဉ်ရောက်ရာအရပ်မှစ၍ တပေါင်းတည်း အညီအညွတ်ရွတ်ဆိုကာ ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာနှင့် သင်္ဂါယနာတင်ကြပါစို့ သက်တော်ရှည် အရှင်ကောင်းတို့” ဟု သာယာ နာပျော်ဖွယ် လျှောက်ထားတော်မူခဲ့လေသည်။ တကယ်တော့ သာသနာတော်၌ အစားရရန် မလွယ်သော ထေရ်ကျော်မဟတ် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ပါတကား။
မဟာစည်ထေရဝိဘာဝီ, ဉာဏီ ဒီဃဒဿီ သုဓီ၊
သုဓိသမ္ဗုဒ္ဓစက္ကမှိ, အစ္စန္တံ ဒုလ္လဘော ဟိ ခေါ။
အဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယသန္နိပါတတွင် ပုစ္ဆကတာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း
၁၃၀၉-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၅-ရက်နေ့မှစ၍ ၁၃၁၉-ခုနှစ် တပို့တွဲ လဆန်း ၄-ရက်နေ့အထိ -
- ဒီဃနိကာယ်မဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ, ပါထိကဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ,
- ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာပထမ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာဒုတိယ,
- မဇ္ဈိမနိကာယ်မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာပထမ, မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာဒုတိယ,
- မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ, ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ,
- သံယုတ္တအဋ္ဌကထာပထမ, ဒုတိယ, တတိယ,
- အဘိဓမ္မပိဋကမှ သမ္မောဟဝိနော ဒနီအဋ္ဌကထာ, ပဉ္စပကရဏအဋ္ဌကထာ
တို့ကို သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ကြသည်၊ ထိုစဉ် စိစစ်ခန်းကို အနီးစခန်း ဆရာတော်က ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ဖွင့်ပွဲနေ့တွင် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီးက ပုစ္ဆကတာဝန် ဆောင်ရွက်၍ ဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသက ဝိဿဇ္ဇက အဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊
ယင်းသည့် ဒုတိယသန္နိပါတ ဖွင့်ပွဲ နေ့ ၁-နာရီ အချိန်ခန့်တွင် မဟာစည်ဆရာတော်သည် -
အဋ္ဌကထာသင်္ဂီတိယာ အာဝုသော ပဌမေ သန္နိပါတေ သကလာ စ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာ ဒီဃနိကာယေ စ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ အဘိဓမ္မေ စ ဓမ္မသင်္ဂဟသံဝဏ္ဏနာ သံဂီတာ ထေရေ ဟိ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိကာရေဟိ၊ ငါ့ရှင်တို့ အဋ္ဌကထာ သင်္ဂါယနာ၏ ပထမ သန္နိပါတ၌ ဝိနည်းအဖွင့်အားလုံး, ဒီဃနိကာယ်၌ သီလက္ခန္ဓဝဂ်အဖွင့်နှင့် အဘိဓမ္မာ၌ ဓမ္မသင်္ဂဏီအဖွင့်တို့ကို ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင် မထေရ်များ သင်္ဂါယနာတင်ပြီးခဲ့ပြီ၊
ဣဒါနိ ပန ဒုတိယေသန္နိပါတေ ဒီဃနိကာယေ မဟာဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာတော ပဋ္ဌာယ တဒဝသေသာနံ ယထာဝဝတ္ထိတသံဝဏ္ဏနာနံ သင်္ဂါယနောကာသော အနုပ္ပတ္တော၊ ယခုအခါမူကား ဒုတိယ သန္နိပါတ၌ ဒီဃနိကာယ် မဟာဝဂ်အဖွင့်မှစ၍ ထိုကျန်ရှိသော အဖွင့်ကျမ်းများကို သင်္ဂါယနာတင်ရန် အခါသင့်ပြီ၊
တသ္မာ ဣမိဿာ ဒုတိယသန္နိပါတသင်္ဂီတိယာ ပုဗ္ဗကိစ္စဝသေန ယထာနုပ္ပတ္တာယ မဟာဝဂ္ဂေ မဟာပဓာနသုတ္တသံဝဏ္ဏနာယ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကာတုံ သမာရဘာမ၊ ထို့ကြောင့် ဤဒုတိယသန္နိပါတ သင်္ဂါယနာ၏ ရှေးဦးအစီအစဉ်အရ ရောက်ရှိလာသော မဟာဝဂ်၌ မဟာပဓာနသုတ်အဖွင့်ကို မေးခြင်း, ဖြေခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရန် စတင်ကြပါကုန်စို့၊
မဟာပဓာန သုတ္တဿ အာဝုသော နိဒါနေ ပရိယာပန္နဿ ကရေရိကုဋိကာယန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ကထံ အဋ္ဌကထာစရိယေန ကထိတော။ ငါ့ရှင် ... မဟာပဓာနသုတ်၏ နိဒါန်း၌ ပါဝင်သော “ကရေရိကုဋိကာယံ”ဟူသော ပုဒ်၏ အနက်ကို အဋ္ဌကထာဆရာသည် အဘယ်သို့ ဟောကြားတော်မူပါသနည်း။
စသည်ဖြင့် မေးတော်မူခဲ့လေသည်။
တတိယသန္နိပါတတွင် စိစစ်ခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
၁၃၂၀-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၅-ရက်နေ့မှ စ၍ တပို့တွဲ လဆန်း ၃-ရက် နေ့အထိ ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အဋ္ဌကထာ တတိယသန္နိပါတ၌ -
အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌ ကထာ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ,
ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာ, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ,
ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ, ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ,
ဥဒါနအဋ္ဌကထာ, ဣတိဝုတ္တအဋ္ဌကထာ, သုတ္တနိပါတအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ,
ဝိမာန ဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ, ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
တို့ကို သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်၊ ထိုတတိယသန္နိပါတတွင်လည်း ရံခါ မဟာစည် ဆရာတော်က စိစစ်ချက်လျှောက်ထား၍ ရံခါအနီးစခန်းဆရာတော် ဆရာတော် အရှင်ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသတို့ လျှောက်ထားတော်မူကြသည်။
တတိယေ သန္နိပါတေပိ၊ အဘဏိ ယတိ သေခရော၊
ဝိစိနနကထံ ထေရော၊ ဆေကော သော ပေဋကေ ဝိဒွါ။
စတုတ္ထသန္နိပါတတွင်လည်း စိစစ်လျှောက်ထားခြင်း
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သက္ကရာဇ် ၁၃၂၁-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၄-ရက်နေ့ မှစ၍ တပေါင်း လဆန်း ၆-ရက်နေ့ အထိ -
ထေရဂါထာအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ, ထေရီဂါထာအဋ္ဌကထာ,
အပဒါနအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ,
ဇာတကအဋ္ဌကထာ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ, ပဉ္စမ, ဆဋ္ဌမ, သတ္တမ,
မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ, စူဠနိဒ္ဒေသနှင့် နေတ္တိအဋ္ဌကထာ,
ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ, စရိယပိဋကအဋ္ဌကထာ,
ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ
တို့ကို သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်၊ ထိုအဋ္ဌကထာ သင်္ဂါယနာစတုတ္ထသန္နိပါတ တွင်လည်း ဖော်ပြပါ ဆရာတော် ၃-ပါး သင့်သလို စိစစ်တော်မူခဲ့ကြသည်။
စတုတ္ထသန္နိပါတေပိ၊ ဋ္ဌကထာယ သင်္ဂီတိယာ၊
ဝိစိနနကထံ ဓီရော၊ အဘဏိ သုဝိသာရဒေါ။
ပဉ္စတိံ သတိမပိုင်း
ဋီကာသင်္ဂါယနာ ပထမသန္နိပါတတွင် ဝိဿဇ္ဇကတာဝန် ဆောင်ရွက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၃-ရက်နေ့မှ ပြာသို လပြည့်ကျော် ၁၃-ရက်နေ့အထိ ကျင်းပပြုလုပ်သည့် ဋီကာသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ -
သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ၊
ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာပထမ, ဒုတိယ၊
ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ မဟာဋီကာ ပထမ, ဒုတိယ၊
ဓမ္မသင်္ဂဏီမူလဋီကာ, ဓမ္မသင်္ဂဏီ အနုဋီကာ၊
ဝိဘင်္ဂမူလဋီကာ, ဝိဘင်္ဂအနုဋီကာ၊
ပဉ္စပကရဏမူလဋီကာ, ပဉ္စပကရဏအနုဋီကာ
တို့ကို ဩဝါဒါစရိယ သံဃာ့နာယက ဆရာတော်များ, ဝန်ဆောင် ဆရာတော်များ, မူလဝိသောဓက ဆရာတော်များ, ပဋိဝိသောဓက ဆရာတော်များ ပါဝင်သော သင်္ဂီတိကာရက သံဃာတော် ၁၅၀-ခန့်တို့ သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူကြသည်၊ ယင်းဋီကာ သင်္ဂါယနာ ပထမသန္နိပါတတွင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
ယင်းသို့ အမေးအဖြေပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ ဖွင့်ပွဲနေ့တရက်သာ ဖြစ်လေသည်၊ ထိုစဉ်က ဋီကာသင်္ဂီတိ ပုစ္ဆက တာဝန် ဆောင်ရွက်သော ဆရာတော်မှာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အနီးစခန်းဆရာတော် အရှင်ပဏ္ဍိတဖြစ်၍ မဟာစည်ဆရာတော်ကြီးက ဋီကာသင်္ဂီတိ ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်း အမေးအဖြေများမှာ အလွန်မများလှ, သာသနာ့သမိုင်း, စာပေသမိုင်းအတွက် များစွာ အထောက်အကူ ပြုနိုင်သည့်အတွက် ဤ၌ မူရင်းအတိုင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
ဋီကာသင်္ဂါယနာ အမေးအဖြေ စကားချီး
▬▬▬▬▬▬▬▬
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိမဟာဓမ္မသဘာယ အာဝုသော ပုရိမသံဝစ္ဆရေသု သကလာစေဝ တိပိဋကပါဠိယော သကလာ စ တဒဋ္ဌ ကထာယော သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ထေရေဟိ သင်္ဂီတာ၊ ဣဒါနိ တာသံ အဋ္ဌကထာနံ သံဝဏ္ဏနာဘူတာ ဋီကာယော သံပဌိတုံ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော၊ တသ္မာ တဿ ဋီကာသံပဌနဿ ပုဗ္ဗကိစ္စဝသေန ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ၊ ကရောမ။
ပတ္တမြားမျက်ရှင် လက်ဝါးပေါ်သို့ တင်၍ ပြဘိသည့် အလားထင်ရှားစွာ ဖြေဆိုမည် ဖြစ်ပေသော ငါ့ရှင် ... ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး၏ ရှေးဖြစ်သော နှစ်ကာလ တို့၌ အလုံးစုံကုန်သော ပိဋကတ်သုံး ပါဠိတော်တို့ကို လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံ ကုန်သော ထိုပါဠိတော်၏ အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း သင်္ဂါယနာတင် ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော ဆရာတော် သံဃာတော်အပေါင်း ဖြစ်တော်မူကြကုန်သည့် မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် ပေါင်းစုညီညာ ကောင်းစွာ ရွတ်ဖတ်၍ တင်တော်မူအပ်ကြ ပါကုန်ပြီ။
ယခုအခါ၌ ထိုအဋ္ဌကထာကျမ်းတို့ ၏ အဖွင့်ဖြစ်၍ဖြစ်ကုန်သော ဋီကာကျမ်းဂန်တို့ကို ကောင်းစွာညီညာ ရွတ်ဖတ်ခြင်းငှါ အခွင့်အခါသည် ရောက်လာလတ်ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ထိုဋီကာတို့ကို ကောင်းစွာညီညွတ် ရွတ်ဖတ်ခြင်း၏ ရှေးဦးစွာသော ကိစ္စ၏အနေ အားဖြင့် မေးခြင်း, ဖြေခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ပုစ္ဆာ, ဝိဿဇ္ဇနာကို ပြုလုပ်ကြပါကုန်အံ့။
ဋီကာ ၃-မျိုး
▬▬▬▬
ပုစ္ဆာ။ ။ ဋီကာနာမ အာဝုသော ဗဟုဝိဓာ၊ ဝိနယဋ္ဌကထာသံဝဏ္ဏနာပိ အတ္ထိ၊ သုတ္တန္တဋ္ဌ ကထာ သံဝဏ္ဏနာပိ၊ အဘိဓမ္မဋ္ဌကထာ သံဝဏ္ဏနာပိ၊ တာသု ကတရာ ပဌမတရံ သံပဌိတုံ သင်္ဂီတိ နာယကမဟာရေဟိ ဝိစိနိတာ။
ဝိဿဇ္ဇနာ။ ။ တာသု ဘန္တေ ဝိနယဋ္ဌကထာသံဝဏ္ဏဘူတာ ဋီကာယော ပဌမတရံ သံပဌိတုံ သင်္ဂီတိနာယကမဟာထေရေဟိ ဝိစိနိတာ။
အမေး။ ။ ပတ္တမြားမျက်ရှင်ကို လက်ဝါးပေါ်တင်၍ ပြဘိသည့်အလား ထင်ရှားစွာ ဖြေဆိုမည့် အို ငါ့ရှင် .... ဋီကာကျမ်းတို့မည်သည် များသောအပြားရှိကြပေကုန်၏၊ ဝိနည်း အဋ္ဌကထာကို ဖွင့်ဆိုကုန်သော ဋီကာ သံဝဏ္ဏနာကျမ်း တို့သည်လည်း ရှိကုန်၏၊ သုတ္တန်အဋ္ဌကထာကို ဖွင့်ဆိုကုန်သော ဋီကာသံဝဏ္ဏနာကျမ်းတို့သည်လည်း ရှိကြပေကုန်၏။ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာကို ဖွင့်ဆိုကြကုန်သော အဘိဓမ္မာဋီကာ သံဝဏ္ဏနာကျမ်းတို့သည်လည်း ရှိကြကုန်၏၊ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဋီကာ သံဝဏ္ဏနာ ကျမ်းတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ကောင်းစွာ ညီညာရွတ်ဖတ်ခြင်းငှါ သင်္ဂီတိနာယက မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် အဘယ်မည်သော ဋီကာကျမ်းတို့ကို ရွေးချယ်စိစစ်၍ ထားအပ်ပါကုန်သနည်း ငါ့ရှင် ...။
အဖြေ။ ။ ဋီကာကျမ်းတို့မည်သည်မှာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ဋီကာ ကျမ်း, သုတ္တန်အဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ဋီကာကျမ်း, အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာ ၏အဖွင့်ဖြစ်သော ဋီကာကျမ်းအားဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိပါကုန်သည်၊ ထိုသုံးပါးသော ဋီကာတို့တွင် အဘိဓမ္မာ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော မူလဋီကာကျမ်းမြတ်မှာ ရှေးဦးစွာ ပြုအပ်သော ဋီကာဖြစ်၍ မူလဋီကာဟူ၍ပင် ခေါ်တွင်လျက်ရှိပါသည်။
သို့သော်လည်း “ဝိနယောနာမ ဗုဒ္ဓသာသနဿ အာယု” ဟူသော အဋ္ဌကထာ စကားနှင့်အညီ ဝိနည်းသည် မြတ်စွာဘုရားသခင် သာသနာတော်၏ အသက်သဖွယ် ဖြစ်သောကြောင့် သင်္ဂါယနာတင်စဉ်ကပင် ဝိနည်းပိဋကတ်ကို ရှေးဦးစွာသင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ကြပါကုန်ပြီ၊ ထိုအစဉ်ကို လိုက်၍ ယခုအခါကာလ၌လည်း ဝိနည်း၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ဋီကာတို့ကို ရှေးဦးစွာ တပေါင်းတည်း အညီအညွတ် ရွတ်ဆိုလျက် သင်္ဂါယနာတင်သည့်အလား သံပဌနအမှုကို ပြုခြင်းငှါ သင်္ဂီတိနာယက ဖြစ်တော် မူကြသော မထေရ်မြတ်တို့သည် ရွေးချယ်သတ်မှတ်၍ ထားတော်မူအပ်ပါသည် အရှင်ဘုရား။
ဝိနည်းဋီကာများ
▬▬▬▬▬▬
ပုစ္ဆာ။ ။ တာပိ အာဝုသော တိဝိဓာ ဝဇိရဗုဒ္ဓိ သာရတ္ထဒီပ နီ ဝိမတိဝိနောဒနီ ဝသေန၊ တာသု ကတရာ ပဌမံ သံပဌိတုံ မဟာထေရေဟိ ဝိစိနိတာ။
ဝိဿဇ္ဇနာ။ ။ တာသု ဘန္တေ သာရတ္တဒီပနီနာမ ဋီကာ ဗဟုပကာရာစေဝ ပရိပုဏ္ဏတရာ စ ဝိညူနံ သမ္မာနိတတရာ စ၊ တသ္မာ သာ ပဌမံ သံပဌိတုံ မဟာထေရေဟိ ဝိစိနိတာ။
အမေး။ ။ ပတ္တမြားမျက်ရှင် လက်ဝါးပေါ်သို့ တင်၍ ပြဘိသည့်အလား ထင်းရှားစွာ ဖြေဆိုပေလတ္တံ့သော အို ငါ့ရှင် .... ထိုဝိနည်းဋီကာ ကျမ်းကြီးတို့သည်လည်း သုံးမျိုး သုံးစားသုံးပါး အပြားရှိကြပါကုန်၏၊ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ, သာရတ္ထ ဒီပနီဋီကာ, ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် သုံးမျိုးသုံးစား သုံးပါးတို့ ပြားကြပါကုန်၏။ ထိုဆိုအပ် ခဲ့ပြီးသော သုံးမျိုး သုံးစား သုံးပါးတို့တွင် အဘယ်မည်သော ဋီကာကျမ်းကို ရှေးဦးစွာ ကောင်းစွာ ညီညာ ရွတ်ဖတ်ခြင်းငှါ မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် ရွေးချယ် စိစစ်၍ ထားအပ်ပါကုန်သနည်း ငါ့ရှင် ...။
အဖြေ။ ။ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ဋီကာတို့သည်လည်း ဝဇိရ ဗုဒ္ဓိဋီကာ, သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ, ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိပါကုန်သည်၊ ထိုသုံးပါး တို့တွင် ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ၌ ပြဆိုအပ်သော အချို့သော အချက်များကို သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ၌ ရှင်းလင်း ဖော်ပြထားပါသည်၊ သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၌ ပြဆို ထားသော အချို့သော အချက်အလက်များကို ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာ၌ ရှင်းလင်း ဖော်ပြထားပါ သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဝဇိရဗုဒ္ဓဋီကာသည် ဝိနည်းဋီကာတို့တွင် လက်ဦး ဋီကာကျမ်း ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပါသည်၊
သို့ပင်ဖြစ်ငြားသော်လည်း ထိုသုံးပါးသော ဋီကာတို့တွင် သာရတ္ထဒီပနီ အမည်ရှိသော ဝိနည်းဋီကာကျမ်းသည် အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးများလှပါပေသည်။ အဖွင့်အဆို အဆုံး အဖြတ် အရာဌာနတို့၌လည်း အထူးသဖြင့် ပြည့်စုံပါပေသည်၊ ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မြတ်နိုးခြင်းကိုလည်း အထူးသဖြင့် ရပါပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ထိုသာရတ္ထဒီပနီ အမည်ရှိသော ဝိနည်းဋီကာကျမ်းကို ရှေးဦးစွာတပေါင်းတည်း အညီအညွတ် ရွတ်ဆိုလျက် သင်္ဂါယနာတင်သည့်အလား သံပဌနကိစ္စကို ပြုခြင်းငှါ သင်္ဂီတိနာယက ဖြစ်တော်မူကြသော မဟာထေရ်မြတ်တို့သည် ရွေးချယ်သတ်မှတ်၍ ထားအပ် ပါသည် အရှင်ဘုရား ...။
သာရတ္ထဒီပနီ
▬▬▬▬▬
ပုစ္ဆာ။ ။ သာ ပနာဝုသော ကေန ကတ္ထ ကဒါ ကတာ။
ဝိဿဇ္ဇနာ။ ။ သာ ပန ဘန္တေ ဘဒ္ဒန္တသာရိပုတ္တတ္ထေရေန သီဟဠဒီပေ ပရက္ကမ ဗာဟုရညော ကာလေ ပုလတ္ထိနဂရေ တေနေဝ ရညာ ကတေ ဇေတဝနေ နာမ အာရာမေ ကတာ၊ တထာ ဟိ ဘန္တေ တိဿာ ဋီကာယ နိဂမနေ-
“အဇ္ဈေသိတော နရိန္ဒေန၊ သော ဟံ ပရက္ကမဗာဟုနာ၊
သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန၊ သာသနုဇ္ဇောတန ကာရိနာ။
တေနေဝ ကာရိတေ ရမ္မေ၊ ပါသာဒသတမဏ္ဍိတေ၊
နာနာဒုမဂဏာကိဏ္ဏေ၊ ဘာဝနာဘိရတာလယေ။
သီတလူဒကသမ္ပန္နေ၊ ဝသံ ဇေတဝနေ ဣမံ၊
အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ၊ အကာသိံသု ဝိနိစ္ဆယ”န္တိ အာဒိဝုတ္တံ။
အမေး။ ။ ထိုမှတပါး ပတ္တမြားမျက်ရှင်ကို လက်ဝါးပေါ်သို့ တင်၍ ပြဘိသည့် အလား ထင်ရှားစွာ ဖြေဆိုပေလတ္တံ့သော အို ငါ့ရှင် .... ထိုဋီကာကျမ်းကြီးကို အဘယ်မည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အဘယ်အရပ်၌ အဘယ် အခါက စီရင်အပ်ခဲ့ပါသနည်း ငါ့ရှင် ....။
အဖြေ။ ။ ထိုသာရတ္ထဒီပနီ မည်သော ဝိနည်းဋီကာ ကျမ်းမြတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာ အမည်ရှိသော မထေရ်မြတ် ရေးသားတီထွင် စီရင်တော်မူအပ် ပါသည်၊ စီရင်ရာ ဌာနမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ဖြစ်၍ စီရင်ရာ ကာလမှာ သာသနာ သက္ကရာဇ် ၁၆၉၆-ခုနှစ်မှ သာသနာ သက္ကရာဇ် ၁၇၂၉-ခုနှစ်အတွင်း၌ သီဟိုဠ်ကျွန်း တွင် အဘိသိက်ခံလျက် စိုးစံတော်မူသော ပရက္ကမဗာဟု မည်သော မင်းမြတ်၏ ကာလ၌ စီရင်တော် မူအပ်ပါသည်။
စီရင်ရာမြို့မှာ ယခုအခါ၌ ပေါလနရုဝဟူ၍ ခေါ်သော ပေါလတ္ထိနာဂရမည်သောမြို့၌ ထို ပရက္ကမဗာဟုမင်းသည်ပင် ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းအပ်သော ဇေတဝန် အမည် ရှိသော ကျောင်းတိုက် အာရာမ်၌ စီရင်တော်မူခဲ့ပါသည်၊ ထိုစကား မှန်ကန်ကြောင်းကို သက်သေသာဓက ဖော်ပြရလျှင် ထိုသာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၏ နိဂုံး၌ အဇ္ဈေသိတော နရိန္ဒေန - စသည်ဖြင့် ဋီကာကျမ်းဆရာ ကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် ရေးသားတော်မူခဲ့ပါသည်။
ထိုဂါထာတို့၏ အနက်ကို မြန်မာပြန်၍ လျှောက်ထားလိုပါသေးသည်။
သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန - သူတော်ကောင်း တရား ၏ ရှည်မြင့်စွာ တည်တံ့ခြင်းကို လိုလားတော်မူသော၊
သာသနုဇ္ဇောတနကာရိနာ - သာသနာတော်၏ ထွန်းပခြင်းကို ပြုလေ့ရှိသော၊ ဝါ - သာသနာတော် ထွန်းပခြင်းငှါ ပြုစုလေ့ရှိသော၊
ပရက္ကမဗာဟုနာ - ပရက္ကမဗာဟု အမည်ရှိသော၊
နရိန္ဒေန - မင်းမြတ်သည်၊
အဇ္ဈေသိတော - သာရတ္ထ ဒီပနီဋီကာကျမ်းကို ရေးသားရန် တောင်းပန် လျှောက်ထားအပ်သည်ဖြစ်၍၊
သော အဟံ - သာရတ္ထဒီပနီကျမ်းပြု ဆရာငါသည်၊
တေနေဝ - ထိုပရက္ကမဗာဟုမင်းသည်ပင်လျှင်၊
ကာရိတေ - ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းအပ်သော၊
ရမ္မေ - စိတ်နှလုံး မွေ့လျော် ပျော်ဖွယ်ရာ ဖြစ်သော၊
ပါသာဒသတမဏ္ဍိတေ - ပြသာဒ် ကျောင်းဆောင်ပေါင်း တစ်ရာတို့ဖြင့် တန်ဆာ ဆင်အပ်သော၊
နာနာဒုမဂဏာကိဏ္ဏေ - အထူးထူးသော သစ်ပင်အပေါင်းတို့ဖြင့် ပြိုးပြွမ်းသော၊
ဘာဝနာ ဘိရတာလယေ - ဘာဝနာ၌ မွေ့လျော်သော ရဟန်းတော်မြတ်တို့၏ ကိန်းဝပ်ရာ နေရာဖြစ်သော၊
သီတလူဒကသမ္ပန္နေ - အေးမြသော ရေနှင့်လည်း ပြည့်စုံသော၊
ဇေတဝနေ - ဇေတဝန် အမည်ရှိသော ကျောင်းတိုက်၌၊
ဝသံ-ဝသန္တော - သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက်၊
အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ - အနက်, သဒ္ဒါနှင့်ပြည့်စုံသော၊
သုဝိနိစ္ဆယံ - ကောင်းသော အဆုံးအဖြတ်ရှိသော၊
ဣမံ - ဤသာရတ္ထဒီပနီအမည်ရှိသော ဋီကာကျမ်းကို၊
အကာသိံ - ရေးသားတီထွင် စီရင်ခဲ့ပြီ။
ဤသို့ ထိုကျမ်း၏နိဂုံး၌ ကျမ်းပြုဆရာ ကိုယ်တိုင်ပင် ပြဆို၍ထားပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ သာရတ္ထဒီပနီအမည်ရှိသော ထို ဝိနည်းဋီကာကျမ်းမြတ်ကို အရှင် သာရိပုတ္တရာ အမည်ရှိသော မထေရ်မြတ်သည် ပရက္ကမဗာဟုမင်း လက်ထက် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပုလတ္ထိနဂရ အမည်ရှိသောမြို့၌ ထိုမင်းသည်ပင် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း အပ်သော ဇေတဝန် အမည်ရှိသော ကျောင်းတိုက် အာရာမ်၌ ရေးသားတီထွင် စီရင်တော်မူအပ်ပါသည် အရှင်ဘုရား။
ပုစ္ဆာ။ ။ ကထဉ္စာဝုသော တတ္ထ ဂန္ထာရမ္ဘော ပကာသိတော။
ဝိဿဇ္ဇနာ။ ။ “မဟာကာရုဏိကံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဉ္စ ဝိမလံ ဝရံ၊ ဝန္ဒေ အရိယသံဃဉ္စ၊ ဒက္ခိဏေယျံ နိရင်္ဂံ”န္တိ အာဒိနာ ဘန္တေတတ္ထ ဂန္ထာရမ္ဘော အာစရိယေန ပကာသိတော။
အမေး။ ။ အာဝုသော - ပတ္တမြားမျက်ရှင်ကို လက်ဝါးပေါ်သို့တင်၍ ပြဘိသည့် အလား ထင်ရှားစွာ ဖြေဆိုပေလတ္တံ့သော အို -ငါ့ရှင် .... ထိုသာရတ္ထဒီပနီမည်သော ဋီကာကျမ်းကြီး၌ ဂန္ထာရမ္ဘဟု ဆိုအပ်သော ရတနတ္တယ ပဏာမအစရှိသော စကားကို အဘယ်ကဲ့သို့ ပြဆိုအပ်ပါသနည်း ငါ့ရှင် ...။
အဖြေ။ ။ မဟာကာရုဏိကံ ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဉ္စ ဝိမလံ ဝရံ၊ ဝန္ဒေ အရိယသံဃဉ္စ၊ ဒက္ခိဏေယျံ နိရင်္ဂဏံ။
အဟံ-သာရတ္ထဒီပနီဋီကာကျမ်းပြု ဆရာ ငါသည်၊
မဟာကာရုဏိကံ - သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား သနားခြင်းကြီးစွာ မဟာကရုဏာ တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊
ဗုဒ္ဓဉ္စ - သစ္စာလေးပါး တရားသိမြင် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကို လည်းကောင်း၊
ဝိမလံ - အညစ်အကြေး ကင်းစင်သော၊
ဝရံ - မြတ်လှစွာသော၊
ဓမ္မဉ္စ - မဂ်လေးတန် ဖိုလ်လေးတန် နိဗ္ဗာန် ပရိယတ်အားဖြင့် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်ကိုလည်းကောင်း၊
ဒက္ခိဏေယျံ - မြတ်သောအလှူကို ခံထိုက်သော၊
နိရင်္ဂဏံ - ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းစင်တော်မူသော၊
အရိယ သံဃဉ္စ - အရိယာရှစ်ပါး အပေါင်းဟု ဆိုအပ်သော သံဃာတော်ကို လည်းကောင်း၊
ဝန္ဒေ-ဝန္ဒာမိ - လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ဘုရား။
ဤသို့စသည်ဖြင့် ရှေးဦးစွာ ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုပြီးတော့ ထို့နောင် ထိုစဉ်အခါ ကာလက သံဃနာယက ဖြစ်တော်မူသော အရှင်ကဿပ မထေရ်ကြီးကိုလည်း ရှိခိုးခြင်း ပဏာမကို ပြုပါသည်၊ ထို့နောင် အရှင်သုမေဓာမည်သော ဂဏဝါစက ကျေးဇူးရှင် ဆရာမြတ်ကိုလည်း ရှိခိုးခြင်းပဏာမ မပြုပါသည်၊ ထိုသို့ ရတနတ္တယ ပဏာမ, အာစရိယပဏာမကို ပြုပြီးသည့်နောက် ရှေးအခါကာလက ပြုစီရင် ထားသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့် ဂဏ္ဌိ အမျိုးမျိုး, ဋီကာအမျိုးမျိုးတို့ ရှိငြားသော်လည်း ထိုဂဏ္ဌိဋီကာတို့ဖြင့် လိုအပ်သောအကျိုးကို မပြီးစေနိုင်သည်ဖြစ်၍ ဋီကာကျမ်းသစ်ကို စီရင်ပါမည်ဟု ဝန်ခံခြင်းပဋိညာဉ်ကိုပြု၍ ဂန္ထာရမ္ဘစကားကို ဖော်ပြတော်မူခဲ့ပါသည် အရှင်ဘုရား။
ပုစ္ဆာ။ ။ ကထဉ္စာဝုသော အဋ္ဌကထာယ ပဌမာရမ္ဘကထာ တတ္ထဝဏ္ဏိတာ။
ဝိဿဇ္ဇနာ။ ။ သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယံ နမဿိတုကာမော တဿ ဝိသိဋ္ဌ ဂုဏယော ဂသန္ဒဿနတ္ထံ ယော ကပ္ပကောဋီဟီတိ အာဒိနာဘန္တေ အဋ္ဌကထာယ ပဌမာရမ္ဘဂါထာ အာစရိယေန ဝိတ္ထာရေန ဝဏ္ဏိတာ။
အမေး။ ။ ပတ္တမြားမျက်ရှင်ကို လက်ဝါးပေါ်သို့ တင်၍ ပြဘိသည့်အလား ထင်ထင် ရှားရှား ဖြေကြားပေလတ္တံ့သော အို-ငါ့ရှင် .... သမန္တပါသာဒိက မည်သော ဝိနယ အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီး၏ ရှေးဦးစွာသော ဂန္ထာရမ္ဘဟုဆိုအပ်သော ရတနတ္တယပဏာမ အစရှိသော ဂါထာတို့ကို ထိုသာရတ္ထဒီပနီမည်သော ဋီကာကျမ်းကြီး၌ အဘယ်သို့လျှင် ဖွင့်ဆိုအပ်ပါသနည်း ငါ့ရှင် ...။
အဖြေ။ ။ သံဝဏ္ဏနာကျမ်း ၏အစ၌ ရတနာသုံးပါးကို ရှိခိုးခြင်းငှါ အလိုရှိသော အဋ္ဌကထာ ဆရာသည် ထိုရှိခိုးအပ်သော ရတနာသုံးပါး ၏ လွန်ကဲထူးမြတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ယှဉ်ခြင်း, ပြည့်စုံခြင်းကို ဖော်ပြခြင်းငှါ ယော ကပ္ပကောဋီဟိ အစရှိသော ဂါထာစကားရပ်ကို မိန့်ဆိုတော်မူသည်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာကျမ်းပြုဆရာ အရှင်သာရိပုတ္တရာ မထေရ်မြတ်သည် ဝိနည်း အဋ္ဌကထာ၌ ရှေးဦးစွာ ပြဆိုထားသော “ယော ကပ္ပကောဋီဟိ” အစရှိသော ဂန္ထာရမ္ဘဂါထာကို စကားအဆက်အစပ် အနုသန္ဓေနှင့်တကွ အကျယ် ဝိတ္ထာရ ဖွင့်ပြတော်မူခဲ့ပါသည်။
ထိုသို့ဖွင့်ပြတော်မူပုံကို အနည်းငယ် ဆက်လက်၍ လျှောက်ထား လိုပါသေးသည်။
အဆိုပါ အနုသန္ဓေစကားရပ်ကို ပြဆိုရာတွင် “ရှိခိုးအပ်သော ရတနာသုံးပါးမှ လွန်ကဲထူးမြတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသည်ကို ဖော်ပြခြင်းငှါ”ဟု ဋီကာဆရာ မိန့်ဆိုခဲ့ပါသည်၊ ထိုသို့ဆိုရာ၌ “လွန်ကဲထူးမြတ်သောဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ကို ပြရပါသနည်း”ဟု သိလိုသူနှင့် ပရဝါဒီတို့က မေးမြန်းဖွယ်ရှိပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ထိုသို့သော မေးမြန်းဖွယ်အချက်ကို ဖြေရှင်းခြင်းငှါ “ဝိသိဋ္ဌဂုဏယောဂေန ဟိ” အစရှိသော နောက်စကားရပ်များကို မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါသည်။
အဋ္ဌကထာဆရာသည် မိမိရှိခိုးအပ်သော ရတနာမြတ်သုံးပါးမှာ လွန်ကဲထူးမြတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသည်ကို ပြသဖြင့် ထိုရတနာမြတ်သုံးပါး၏ စင်စစ် ရှိခိုးထိုက်သည် အဖြစ်ကို ထင်ရှားစေပါသည်၊ ဤအရာ၌ ဆိုလိုသည်မှာ “လွန်ကဲ ထူးမြတ်သော အရဟတာဂုဏ် အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံပါမှ ရှိခိုးခြင်းငှါ ထိုက်တန်ပေသည်၊ ထိုသို့သော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် မပြည့်စုံသော (တော, တောင်, သစ်ပင်, နတ်, ဗြဟ္မာ အစရှိသော) အရာဝတ္ထုများ မှာ ရှိခိုးခြင်းငှါ မထိုက်မတန်”ဟု ဆိုလိုပါသည်။
“စင်စစ် ရှိခိုးထိုက်သော ရတနာမြတ် သုံးပါးကို ရှိခိုးခြင်းဝန္ဒနာ ပဏာမသည် မိမိ (ကျမ်းဆရာ) အလိုရှိအပ် တောင့်တအပ်သော အကျိုးကို ပြီးစေနိုင်သည်” ဟူ၍လည်း ဆိုပါသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ “ရှိခိုးခြင်းငှါ မထိုက်တန်သော (တော, တောင်, သစ်ပင်, နတ်) စသော အရာဝတ္ထုကို ရှိခိုးလျှင် ထိုရှိခိုးမှုဖြင့် မိမိအလိုရှိအပ် တောင့်တအပ်သော အကျိုးကို မပြီးစေနိုင်၊ စင်စစ် ရှိခိုးသင့် ရှိခိုးထိုက်သော ရတနာမြတ် သုံးပါးကို ရှိခိုးမှသာလျှင် ထိုရှိခိုးမှုဖြင့် မိမိအလိုရှိအပ်, တောင့်တ အပ်သော အကျိုးကို ပြီးစေနိုင်သည်၊
သို့ဖြစ်၍ အဋ္ဌကထာဆရာ ၏ ရှိခိုးခြင်းမှာ စင်စစ် ရှိခိုးထိုက်သော ရတနာမြတ်သုံးပါး ကိုသာလျှင် ရှိခိုးသောကြောင့် မိမိ အလိုရှိအပ်, တောင့်တအပ်သော အကျိုးကို ပြီးစေနိုင်ပါသည်၊ ထိုသို့ ပြီးစေနိုင်သည်ကို ထင်ရှားသိစေရန် မိမိရှိခိုးသော ရတနာမြတ်သုံးပါးမှာ လွန်ကဲ ထူးမြတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံ၍ စင်စစ် ရှိခိုးထိုက်သော ရတနာစစ် ဖြစ်ကြောင်းကို ဖော်ပြတော်မူသည်”ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ဤအရာ၌ “သံဝဏ္ဏနာဟုခေါ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်း ၏ အစတွင် ရတနတ္တယ ပဏာမကို ပြုခြင်း ၏အကျိုးကို ထိုထိုဋီကာကျမ်း, ဂဏ္ဌိကျမ်းတို့၌ အမျိုးမျိုး ချဲ့ထွင်၍ ပြကြသည်”ဟု မိန့်ဆိုပြီးလျှင် ထိုသို့ ပြဆိုပြီးလျှင် ထိုသို့ ပြဆိုထားကြပုံကိုလည်း -
“သံဝဏ္ဏနာရမ္ဘေ ရတနတ္တယဝန္ဒနာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ ပဘဝနိဿယ ဝိသုဒ္ဓိပဋိဝေဒနတ္ထံ” စသည်ဖြင့် ဆက်လက်၍ ဖော်ပြထားပါသည်၊ ထိုစကားမှာ ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ၏ အဖွင့်ဖြစ်သော သီလက္ခန်ဋီကာဟောင်း၌ ထင်ရှားရှိပါသည်၊ ထိုဋီကာ၌ ပြဆိုထားပုံမှာ-
“သံဝဏ္ဏနာကျမ်း၏ အစ၌ ရတနာသုံးပါးကို ရှိခိုးခြင်းသည် ဖွင့်ဆိုမည့်ကျမ်းဂန် ဖြစ်သော, တရားတော်၏ အမွန်အစဖြစ်သော မှီရာ၏စင်ကြယ်ခြင်းကို ပြောကြားခြင်း အကျိုးရှိသည်”ဟူ၍ ဆိုပါသည်၊ ထိုစကားဖြင့် ဆိုလိုသည်မှာ “မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သည့် သုတ်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာဟုဆိုအပ်သော တရားတော် ကို ဖွင့်ဆိုမည့် အဋ္ဌကထာ၌ ဘုရား, တရား, သံဃာ ရတနာ သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်း ပဏာမကို ရှေးဦးစွာပြုလျှင် ထိုသို့ပြုခြင်းဖြင့် မိမိဖွင့်ဆိုမည့် သုတ်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာ ဟူသောတရားတော်ကို အမွန်အစ မှီရာဖြစ်သောဒေသက ပုဂ္ဂိုလ်အားဖြင့် စင်ကြယ်ကြောင်း ဖော်ပြရခြင်း အကျိုးရှိသည်” ဟု ဆိုလိုပါသည်၊
ထိုသုတ်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာဟူသော တရားတော်တို့ကို စတင်ထုတ်ဖော်၍ ဟောခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ မြတ်စွာဘုရားပင်ဖြစ်၍ ထိုတရားတော်တို့၏ အမွန်အစ မှီရာမှာ မြတ်စွာဘုရားပင် ဖြစ်ပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ထိုတရားတော်၏ အမွန်အစ မှီရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားနှင့် တရား သံဃာတော်တို့ကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးသော ပဏာမစကားသည် ဖွင့်ဆိုမည့် တရားတော်ကို အမွန်အစမှီရာ အလိုအားဖြင့် စင်ကြယ်ကြောင်း ပြောကြားရခြင်း အကျိုးရှိသည်ဟု မိန့်ဆိုပါသည်။
“ထိုသို့ ပြောကြားခြင်းမှာလည်း ဓမ္မသံဝဏ္ဏနာဖြစ်သော အဋ္ဌကထာ တို့၌ ပညာရှိ တို့အား များစွာမြတ်နိုးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည့် အကျိုးရှိသည်” ဟူ၍လည်း ဒုတိယ ထပ်ဆင့်၍ မိန့်ဆိုပြန်ပါသည်၊ ထိုစကားဖြင့် ဆိုလိုသည်မှာ-
“ဖွင့်ဆိုမည့်ကျမ်း၏ အမွန်အစ ဒေသက ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားတည်း ဟူသော မှီရာ၏ စင်ကြယ်ပုံကို ဖော်ပြထားသဖြင့် မိမိ ဖွင့်ဆိုရေးသားအပ်သည့် အဋ္ဌကထာတို့၌ ပညာရှိတို့အား များစွာမြတ်နိုးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်” ဟု ဆိုလိုပါသည်။
“ထိုသို့ မြတ်နိုးခြင်းကို ဖြစ်စေခြင်းငှါလည်း ထို အဋ္ဌကထာတို့ကို ကောင်းစွာ သင်ယူခြင်း, ဆောင်ထားခြင်း အစရှိသော သမ္မာပဋိပတ်ဖြင့် အလုံးစုံသော အကျိုး စီးပွားကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိသည်”ဟူ၍လည်း တတိယထပ်ဆင့်၍ မိန့်ဆိုပြန်ပါသည်၊ ထိုစကားဖြင့် ဆိုလိုသည်မှာ-
“ပညာရှိတို့က အဋ္ဌကထာကို မြတ်နိုးလျှင် ထိုအဋ္ဌကထာကို သင်ယူကြမည်, ဆောင်၍လည်း ထားကြမည်၊ ထိုအဋ္ဌကထာ၌ ပြဆိုထားသော အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို အဖန်ဖန် စဉ်းစား ဆင်ခြင်ကြမည် ၊ ထိုအဋ္ဌကထာ၌ ညွှန်ပြထားသည့်အတိုင်း သီလ, သမာဓိ အစရှိသော အကျင့်များကို ကျင့်ကြမည်၊ ဤသို့သော အစဉ်ဖြင့်ရအပ်သော အကျင့်သည် သမ္မာပဋိပတ် ဖြစ်ပါသည်၊ သမ္မာပဋိပတ်ကို ကျင့်သည်ရှိသော် ထိုသမ္မာပဋိပတ်ဖြင့် အလုံးစုံသော လောကီ လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွားတို့ကို ပြီးစေနိုင်ပါသည်၊
ဤသို့ပြီးစေနိုင်သည့် အကျိုးကို အဋ္ဌကထာတို့၌ မြတ်နိုးခြင်းကိုပင် ဖြစ်စေသည်”ဟု ဆိုလိုပါသည်၊ ထို့ကြောင့် ထိုအလုံးစုံသော အကျိုးစီးပွားကို အများသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ပြီးစီးရရှိစေရန်အတွက် ရည်ရွယ်မျှော်လင့်၍ သံဝဏ္ဏနာ မည်သော အဋ္ဌကထာကျမ်း ၏ အစ၌ ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ပြုတော်မူသည် ဟူ၍လည်းဆိုလိုပါသည်။
ထို့ပြင် တနည်းအားဖြင့် ပြဆိုပြန်သည်မှာ “ရတနတ္တယပဏာမ ရတနာမြတ်သုံးပါးကို ရှိခိုးခြင်းသည် မင်္ဂလာဖြစ်ပါသည်၊ ထိုသို့ မင်္ဂလာဖြစ်သောကြောင့်လည်း အဋ္ဌကထာ ကျမ်း၏အစ၌ ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ပြုတော်မူသည်” ဟု ဆိုပါသည်။
ထို့ပြင် “အလုံးစုံသောအမှုကိစ္စတို့ကို ပြုရာတွင် ရှေးဦးစွာ ပြုသင့်သောပုဗ္ဗကိစ္စ ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ရှေးဦးစွာ ပြုတော်မူသည်” ဟု ဆိုပါသည်၊ “သဒ္ဓါတရားနှင့်ပြည့်စုံသော သူတော်ကောင်း တို့သည် မည်သည့်ကိစ္စကိုမဆို ပြုလိုလျှင် ရှေးဦးစွာ ရတနာသုံးပါးကို ရှိခိုးပြီးမှ ပြုသင့်သည်၊ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာသည်လည်း ထိုပုဗ္ဗကိစ္စဖြစ်သော ရတနတ္တယပဏာမကို ရှေးဦးစွာပြုတော်မူသည်”ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ထို့ပြင် “ပညာရှိတို့ ကောင်းစွာကျင့်အပ် ကျင့်ထိုက်သော အကျင့်ဖြစ်သော ကြောင့်လည်း ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ပြုတော်မူသည်” ဟု ဆိုပါသည်၊ ထို့ကြောင့်ပင် သာသနာဝင် ပညာရှင်တို့သည် ရတနာမြတ်သုံးပါးကို ရှိခိုးခြင်းဟူသော အကျင့်ကို အမြဲမပြတ် ရိုရိုသေသေ ပြုလေ့ရှိကြပါပေသည်။
ထို့ပြင် “နောင်လာနောက်သား ပုဂ္ဂိုလ်အများတို့အား ဒိဋ္ဌာနုဂတိ မြင်ရာ ကြားရာကို အတုလိုက် ကျင့်စေနိုင်သည့် အမှုဖြစ်သောကြောင့်လည်း ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ပြုတော်မူသည်”ဟု ဆိုပါသည်၊ ထိုစကားဖြင့်ဆိုလိုပါသည်။
“အဋ္ဌကထာကျမ်း၏အစ၌ ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုပြီးမှ အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်သွားသည်ကို တွေ့မြင်ကြရ ကြားသိကြရသောကြောင့် အဋ္ဌကထာကို သင်ယူလေ့လာကြသော နောင်လာနောက်သား ပုဂ္ဂိုလ်အများ တို့သည်လည်း တစုံတခုသော ကျမ်းကိုရေးလိုလျှင် အဋ္ဌကထာဆရာကဲ့သို့ပင် ရတနတ္တယပဏာမ ကို ပြုပြီးမှသာ ထိုထိုကျမ်းဂန်များကို ရေးသားကြပါသည်၊ ဤကဲ့သို့ ဒိဋ္ဌာနုဂတိ အတုလိုက်စေခြင်း အကျိုးလည်းရှိသည်”ဟု ဆိုလိုပါသည်။
“သို့ဖြစ်သောကြောင့် အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌကထာကျမ်း၏ အစ၌ ရတနာမြတ် သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်းပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ မဟာထေရ်မြတ် ပြုတော်မူသည်” ဟု ထိုထိုဋီကာ, ဂဏ္ဌိကျမ်းတို့၌ ရတနတ္တယပဏာမ ၏ အကျိုးများကို များပြားလှစွာ အကျယ်ဝိတ္ထာရဖွင့်ပြကြကြောင်း ဤသာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၌ ဖော်ပြထားပါသည်။
သို့ဖြစ်လျှင် အရှင် သာရတ္ထဒီပနီဋီကာဆရာမြတ်သည်လည်း ထိုအခြားဆရာတို့ ကဲ့သို့ပင် ရတနတ္တယပဏာမ၏ အကျိုးကို အမျိုးမျိုး အကျယ် ဝိတ္ထာရ ဖွင့်ပါဦးမည်လော” ဟု မေးမြန်းလျှောက်ထားဖွယ်ရှိသောကြောင့် “မယံ ပန ဣဓာဓိပ္ပေတပယောဇန မေဝ ဒဿယိဿာမ” ဟု ဆက်လက်၍ မိန့်ဆိုသွားပါသည်၊
“သာရတ္ထဒီပနီဋီကာကျမ်းပြုဆရာ ငါတို့သည်ကား ဤအရာ၌ အဋ္ဌကထာဆရာ အလိုရှိအပ်သော (လိုရင်းဖြစ်သော) အကျိုးကိုသာလျှင် ရွေးကောက်၍ ဖော်ပြမည်” ဟု ဆိုလိုပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ သံဝဏ္ဏနာအဋ္ဌကထာကျမ်း ၏ အစ၌ ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုခြင်းသည် မိမိ ဝန်ခံထားသော အဋ္ဌကထာကျမ်း ၏ အန္တရာယ်မရှိပဲ ပြီးစီးခြင်းအကျိုးရှိသည်” ဟု သိအပ်သင့်ကြောင်း ပြဆိုထားပါသည်၊ ထို့ပြင် ဤအကျိုးကိုသာ အဋ္ဌကထာ ဆရာမြတ် အလိုရှိအပ်ကြောင်းကိုလည်း ပြဆိုပြီးလျှင် ထိုစကား မှန်ကန်ကြောင်းကို ပြီးစီးစေရန်လည်း သက်သေသာဓက ပြလို၍ -
ဣစ္စေဝ မစ္စန္တနမဿ နေယျံ၊ နမဿမာနော ရတနတ္တယံ ယံ၊
ပုညာဘိသန္ဒံ ဝိပုလံ အလတ္ထံ၊ တဿာနုဘာဝေန ဟတန္တရာယော။
ဟူသော အဋ္ဌကထာဆရာ ၏ ဂါထာစကားကိုပင် ထုတ်ဆောင်ပြပြန်ပါသည်၊ ထိုဂါထာကို အနက်မြန်မာပြန်ဆို၍ လျှောက်ထားလိုပါသေးသည်။
ဣစ္စေဝံ - ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော အစဉ်ဖြင့်၊
အစ္စန္တနမဿနေယျံ - စင်စစ် ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းငှါ ထိုက်တော်မူသော၊
ရတနတ္တယံ - ရတနာမြတ်သုံးပါး အပေါင်းကို၊
နမဿမာနော - ချီးကျူး မြတ်နိုး ရှိခိုးပူဇော်သော၊
အဟံ - အဋ္ဌကထာကျမ်းပြုဆရာ ငါသည်၊
ဝိပုလံ - ပြန့်ပြော ကြီးကျယ်သော၊
ယံ ပုညာဘိသန္ဒံ - အကြင် ကောင်းမှုအယဉ်ကို၊
အလတ္ထံ - ရရှိပြီ၊
တဿ - ထိုကောင်းမှုအယဉ်၏၊
အာနုဘာဝေန - အစွမ်း အာနုဘော်တော်ဖြင့်၊
ဟတန္တရာယော - ပယ်ဖျောက်အပ်ပြီးသော အန္တရာယ်ရှိသည် ဖြစ်၍၊ ဝါ - အန္တရာယ်ကို ပယ်ဖျောက်ပြီးသည် ဖြစ်၍
(ဝဏ္ဏယိဿံ - ဝိနည်း ပိဋကကို ဖွင့်ပြပေအံ့။)
ဤသို့ အဋ္ဌကထာမှာ ပြဆိုထားပါသည်၊ ထို့ ကြောင့် “အန္တရာယ်ကင်းပျောက်စေရန် အလို့ငှါ ရတနတ္တယပဏာမကို အဋ္ဌကထာဆရာ ပြုတော်မူသည်”ဟု ပြဆိုသော (မိမိဋီကာဆရာ၏) စကားသည် ထိုအဋ္ဌကထာစကားနှင့် ညီညွတ်လျက် ရှိသောကြောင့် “မိမိပြဆိုသည့်အတိုင်းပင် မှန်ကန်သည်”ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ဤသို့ပြဆိုသည့် ဋီကာစကားရပ်တွင် “အန္တရာယ်မရှိပဲ ကျမ်းပြီးစီးခြင်းသည် အဘယ်အကြောင်း ကြောင့်ပါနည်း”ဟု မေးမြန်းဖွယ်ရှိသောကြောင့် ထိုအချက်ကို ဆက်လက်၍လည်း ဖော်ပြသွားပြန်ပါသည်၊ ဖော်ပြသွားပုံမှာ -
“ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုသဖြင့် မိမိဝန်ခံထားသော သံဝဏ္ဏနာ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကြီး အန္တရာယ်မရှိပဲ ပြီးစီးသွားသည်မှာ ရတနာမြတ်သုံးပါးကို ပူဇော်မှု ကုသိုလ်ကံက ဉာဏ်ပညာကို ထက်မြက်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်”ဟု ရှေးဦးစွာ ပြဆိုပါသည်၊ ထိုစကားဖြင့် ဆိုလိုသည်မှာ-
“ရတနာသုံးပါးကို ပူဇော်မှုကုသိုလ်၏ အစွမ်းကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာမှာ ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်လာပါသည်၊ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာကျမ်းကို စီရင်ရေးသား ရာမှာ နှောင့်နှေးခြင်း အန္တရာယ်မရှိပဲ လွယ်ကူစွာ ပြီးစီးနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိသွားသည်” ဟု ဆိုလိုပါသည်။
“ထိုသို့ ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သည်မှာလည်း အဘယ်ကြောင့်ပါနည်း”ဟု ဆက်လက် မေးမြန်းဖွယ် ပေါ်လာပြန်ပါသည်၊ ထို့ကြောင့် ထိုအချက်ကို ရှင်းလင်းနိုင်စေရန် “တာယပညာပါဋဝဉ္စ ရာဂါဒိမလဝိဓမနတော” ဟု ဒုတိယ ထပ်ဆင့်၍ ဖြေရှင်း သွားပြန်ပါသည်။
ဆိုလိုသည်မှာ “ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းဖြင့် ရာဂအစရှိသော အညစ် အကြေးကို သုတ်သင် စင်ကြယ်စေနိုင်သည်၊ ထိုသို့ အညစ်အကြေး စင်ကြယ် သောကြောင့် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ခြင်း ပြီးစီးသည်” ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုး ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သည်မှာ အကြောင်း နှစ်မျိုးနှင့် စပ်ဆိုင်ပါသည်၊ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် စိတ်အညစ်အကြေး စင်ကြယ်သောကြောင့် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်သည်ဟု ပြသောအကြောင်းမှာ ပထမအကြောင်း ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုပြဆိုချက်မှာ ဖြစ်သင့်သော သဘာဝယုတ္တိအားဖြင့် ပြဆိုချက်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုစကားကို မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူသော အာဂမယုတ္တိဖြင့်လည်း ခိုင်မြဲစေရန်အတွက် “ယသ္မိံ မဟာနာမ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ” စသည်ဖြင့် သံယုတ်ပါဠိတော်မှ မဟာနာမသုတ်ကိုလည်း ထုတ်ဆောင်၍ ပြတော်မူပါသည်၊ ထိုသုတ်၏ အနက် အဓိပ္ပါယ်မှာ-
မဟာနာမ်မင်း ... အကြင်အခါကာလ၌ အရိယသာဝကသည် မြတ်စွာဘုရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်၏၊
(မြတ်စွာဘုရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်သည် ဟူသော ဤစကားနှင့် မြတ်စွာဘုရားကို ချီးကျူးလျက် ရှိခိုးပူဇော်သည် ဟူသော အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့မှ စကားကို “သဘောအားဖြင့် အတူတူ” ဟု ယူစေလိုပါသည်)
မြတ်စွာဘုရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်နေသော ထိုအခါကာလ၌ နှလုံးသွင်းဆင်ခြင် နေသော ထိုအရိယ သာဝက၏ သန္တာန်မှာ ရာဂနှိပ်စက်အပ်သော စိတ်သည် မဖြစ်ပေ၊ ထိုအရိယသာဝက ၏ စိတ်ကို ရာဂမနှိပ်စက်နိုင်၊ မြတ်စွာဘုရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်နေသော ထိုအခါကာလ၌ ထို အရိယသာဝက၏ သန္တာန်တွင် ဖြောင့်မတ်သော စိတ်သာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ထိုသုတ်က ပြဆိုပါသည်။
ထိုသုတ်ပါဠိအရအားဖြင့် “ရတနာမြတ် သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းသည် ရာဂ, ဒေါသ အစရှိသော စိတ်အညစ်အကြေးကို သုတ်သင် စင်ကြယ်စေသည်” ဟူ၍ လည်း ကောင်း၊ “ထိုသို့ သုတ်သင်စင်ကြယ်စေသောကြောင့် အညစ်အကြေး ကင်းသော မီးခွက်သည် ကြည်လင် တောက်ပသကဲ့သို့ ဉာဏ်ပညာလည်း ထက်မြက်သည်” ဟူ၍ လည်းကောင်း သိနိုင်ပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုး ပူဇော်ခြင်းဖြင့် အညစ်အကြေးကို သုတ်သင်၍ စင်ကြယ်ပြီး ဖြစ်နေသောကြောင့် ဉာဏ်ပညာမှာ ထက်မြက်သည်၏အဖြစ် ပြီးစီးကြောင်းကို ပြဆိုသွားပါသည်။
ပညာထက်မြက်ခြင်း၏ အကြောင်း
တဖန် ပညာထက်မြက်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ဤသို့လည်း ပြန်ပြန်ပါသည်။
အထဝါ - တနည်းပညာထက်မြက်ပုံကား၊
ရတနတ္တယပူဇနဿ - ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်း၏၊
ပညာပဒဋ္ဌာနသမာဓိ ဟေတုတ္တာ - ပညာ၏ နီးသော အကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သော သမာဓိ ၏ဟိတ်အကြောင်း (အရင်းခံအကြောင်း) ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၊
ပညာပါဋဝံ - ဉာဏ်ပညာ၏ ထက်မြက်သည်၏ အဖြစ်သည်၊
သိဒ္ဓံ - ပြီးစီး၏။
ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်မှု ကုသိုလ်သည် ပညာ၏ ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်သည့် သမာဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါသည်။ ထိုစကား၏ သက်သေသာဓက ကိုလည်း-
ဧဝံ ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ မဟာနာမ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ စသည်ဖြင့် မဟာနာမသုတ်မှာပင် ထုတ်ဆောင်၍ ပြသွားပါသည်၊
အနက်အဓိပ္ပါယ်မှာ -
မဟာနာမ်မင်း ... ဤဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းဖြင့် (မြတ်စွာဘုရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်လျက် ရာဂ, ဒေါသစသော အညစ်အကြေးကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ကာ) ဖြောင့်မတ်စွာ စိတ်ရှိသော အရိယသာဝကသည် အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိသော ဉာဏ်ကိုလည်း ရ၏။ တရားဒေသနာကို သိသော ဉာဏ်ကိုလည်း ရ၏၊ တရားနှင့်စပ်၍ နှစ်သိမ့် အားရသောပါမောဇ္ဇကိုလည်းရ၏၊
နှစ်သိမ့်အားရသော ထိုအရိယသာဝကမှာ ဝမ်းမြောက်သော ပီတိ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဝမ်းမြောက်သော စိတ်နှလုံးရှိသည့် ထိုအရိယ သာဝက၏နာမ်ရုပ်အပေါင်းတို့သည် ပူပန်မှု ကင်းဝေးလျက် ငြိမ်းအေးသွား၏၊ ငြိမ်းအေးသော ကိုယ်ရှိသည့် ထိုအရိယ သာဝကသည် ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာကို ခံစားရ၏၊ ကိုယ်စိတ် ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံနေသော ထိုအရိယသာဝက ၏စိတ်သည် ကောင်းစွာ တည်ကြည်လေ တော့သည်ဟု ထိုသုတ်ပါဠိက ပြဆိုပါသည်။
ထိုသုတ်ပါဠိအရဖြင့် “ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းဖြင့် စိတ်အညစ်အကြေး ကင်းခြင်းစသော အကြောင်း အဆင့်ဆင့် နှင့်ပြည့်စုံ၍ ကိုယ်စိတ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသူမှာ စိတ်တည်ကြည်ခြင်း သမာဓိ ဖြစ်ပေါ်လာသည်” ဟူသော ပြဆိုချက် ကတော့ ပြီးစီး ပြည့်စုံသွားပါပြီ၊ သို့သော်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ထိုသမာဓိကပညာ ၏ နီးသောအကြောင်း ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်ပုံကို အဘယ်သို့ သိရပါမည်နည်းဟု မေးမြန်းဖွယ် ရှိပြန်သည့်အတွက် -
“သမာဟိတော ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ”ဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောထားသော စကားတော် ရှိကြောင်းကိုလည်း ထုတ်ဆောင်၍ ပြသွားပြန်ပါသည်။
သမာဟိတော - စိတ်တည်ကြည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊
ယထာဘူတံ - ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ၊
ပဇာနာတိ - သိ၏
ဟူသော ဤပါဠိအရအားဖြင့် “သမာဓိမဖြစ်လျှင် ဉာဏ်ပညာမဖြစ်နိုင်၊ သမာဓိ ဖြစ်လျှင် ဉာဏ်ပညာဖြစ်သည်”ဟု သိရသောကြောင့် သမာဓိသည် ပညာ၏ ပဒဋ္ဌာန်ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်ကို ရှင်းလင်းပြဆိုသွားပါသည်။
ဧဝံ - ဤဆိုခဲ့သည့် အခြင်းအရာအားဖြင့်၊
ပဋုဘူတာယ - ထက်မြက်သည်ဖြစ်၍ဖြစ်သော၊
ဝါ - ထက်မြက်သော အစွမ်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံသော၊
ပညာယ - ပညာဖြင့်၊
ပဋိညာမဟတ္တကတံ-ဝန်ခံမှု ကြီးကျယ်ခြင်းက ပြုအပ်ဖြစ်စေအပ်သော၊
ခေဒံ - ပင်ပန်းခြင်းကို၊
အဘိဘုယျ - လွှမ်းမိုးငယ်ရှား၍။
အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီးကို ရေးသားစီရင်မည်ဟူ၍ တာဝန်ယူသော အဋ္ဌကထာဆရာ၏ ဝန်ခံချက်သည် သေးငယ်သော တာဝန်မဟုတ်ပါ၊ အလွန်ကြီးလေးလှစွာသော တာဝန်ကြီး ဖြစ်ပါသည်၊ ဤအရာ၌ နှိုင်းချိန်ကြည့်ရန်မှာ ယခုခေတ်လောကတွင် ပညာရှိ ပရိသတ်များ အလယ်၌ ဖတ်ပြ ပြောဆိုရန်အတွက် စာကောင်းတပိုဒ်ကို ရေးရမည် ဆိုလျှင်ပင် ရဲရဲဝန်ခံရန် မလွယ်ကူလှပါ၊
ဤသို့ လောကရေးရာ သာမန်စာတပိုဒ်ကိုပင် ဝန်ခံ၍ ရေးရန်မလွယ်ကူသည်ကို ထောက်ဆ၍ကြည့်လျှင် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သည့် သုတ်, ဝိနည်း, အဘိဓမ္မာပါဠိတော်တို့ကို မြတ်စွာဘုရား ၏ အလိုတော်ကျ မှန်ကန်စွာဖွင့်ပြသော အဋ္ဌကထာကျမ်းကြီး တစောင်ဖြစ်အောင် ရေးသားစီရင်ပါမည်ဟု ရဲရင့်စွာ တာဝန်ယူသော အဋ္ဌကထာဆရာ ၏ ထိုဝန်ခံချက် ပဋိညာဉ်ဟာ အလွန်ပင် ကြီးကျယ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါသည်၊
ထိုဝန်ခံချက် အားလျော်စွာ ရေးသား ပြုစုရမည့် တာဝန်မှာလည်း အလွန့်အလွန်ပင် ကြီးလေးလှပါပေသည်။ ထိုတာဝန် ကြီးလေးသလောက်ပင် ရေးသားပြုစုသောအခါ၌ ဉာဏ်မထက်မြက်လျှင် အကြီးအကျယ် ပင်ပန်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်မှာလည်း ထင်ရှား လှပါသည်၊
သို့သော် အဋ္ဌကထာဆရာမှာမူကား ရတနတ္တယပဏာမကို မှီ၍ သမာဓိ ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသဖြင့် ထိုသမာဓိဟူသော ပဒဋ္ဌာန်ကြောင့် အဋ္ဌကထာကို ရေးသား စီရင်နိုင်ရန် ဉာဏ်ပညာမှာလည်း ထက်မြက်လျက် ရှိပါသည်၊ ထိုထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပင်ပန်းဖွယ် ဟူသမျှကို လွှမ်းမိုးပယ်ရှား၍ အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ပြီးစီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။ ထို့ကြောင့် -
ပဋိညာမဟတ္တကတံ - ဝန်ခံမှုကြီးကျယ်ခြင်းက ပြုအပ်ဖြစ်စေအပ်သော၊
ခေဒံ - ပင်ပန်းခြင်းကို၊
ဧဝံ ပဋုဘူတာယ - ဤဆိုခဲ့သည့် အခြင်းအရာအားဖြင့် ထက်မြက်လှစွာသော၊
ပညာယ - ပညာဖြင့်၊
အဘိဘုယျ - လွှမ်းမိုးပယ်ရှား၍၊
သံဝဏ္ဏနံ - အဖွင့်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းကို၊
အနန္တရာယေန - အန္တရာယ် မရှိပဲ၊
သမာပယိဿတိ - ပြီးစေနိုင်ပါလတ္တံ့ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူပါသည်။
သို့ဖြစ်၍ “အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထံ - ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်း ပဏာမသည် ဝန်ခံထားသော ကျမ်းကို အန္တရာယ်မရှိပဲ ပြီးစေနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိသည်” ဟု ပထမက မိမိဆိုခဲ့ကြောင်း ကိုလည်း ပြန်လည်စပ်ဟပ်လျက် ပြဆိုသွားပါသည်။
ထို့ပြင် အန္တရာယ်မရှိပဲ ကျမ်းကို ပြီးစေရာမှာ ပညာထက်မြက်သော အကြောင်းမှ တပါး အခြားအကြောင်းကြောင့်လည်း ပြီးစေနိုင်ပုံကို အထဝါစသည်ဖြင့် တနည်းတဖုံ ပြသွားပြန်ပါသည်။
ပြပုံမှာ -
ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းနှင့် အသက်, အဆင်း, ချမ်းသာ,ခွန်အား ဟူသော အကျိုး ၄-ပါးတို့ တိုးပွားကြသည်၊ ထိုအကျိုး ၄-ပါး တိုးပွားခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်လည်း ဝန်ခံထားသော ကျမ်းကို အန္တရာယ်မရှိပဲ စီရင်၍ ပြီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုပါသည်၊ ထိုစကားရပ်၌ ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်းဖြင့် အသက်, အဆင်း, ချမ်းသာ, ခွန်အားဟူသော အကျိုး ၄-ပါး တိုးပွားနိုင်ကြောင်းကို -
အဘိဝါဒနသီလိဿ, နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော၊
စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ, အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။
ဟူသော ဘုရားဟောပါဠိတော်ဖြင့် သာဓကလည်း ပြသွားပါသည်၊ ထိုပါဠိ၏ အနက်မှာ ရှင်လူအများပင် ထင်ရှားသိပြီး ဖြစ်နေပါသည်။
ထို့ပြင် တနည်းပြပြန်သည်မှာ-
“ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်း, အရိုအသေပြုခြင်းသည် အပရိဟာနိယတရား ဖြစ်၍ ပဋိဘာန်ဉာဏ်ပညာ မဆုတ်ယုတ်ခြင်းကို ဆောင်တတ် ဖြစ်စေတတ်သည်” ဟု ဆိုပါသည်၊ အပရိဟာနိယ တရားဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း “သတ္တိမေ ဘိက္ခဝေ အပရိဟာနိယာဓမ္မ”စသည်ဖြင့် သာဓက ထုတ်ပြသွားပါသည်၊ ထိုအပရိဟာနိယ -မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရားများမှာ -
- သတ္ထုဂါရဝတာ - မြတ်စွာဘုရား၌ရိုသေခြင်း၊ (ရိုသေသည်၏အဖြစ်)၊
- ဓမ္မဂါရဝတာ - တရားတော်၌ ရိုသေခြင်း၊
- သံဃဂါရဝတာ - သံဃာတော်၌ ရိုသေခြင်း၊
- သိက္ခာဂါရဝတာ - မိမိ၏သီလ, သမာဓိ, ပညာ အကျင့်သိက္ခာ၌ ရိုသေခြင်း၊
- သမာဓိဂါရဝတာ - သမာဓိ၌ ရိုသေခြင်း၊
- ကလျာဏမိတ္တတာ - မိတ်ကောင်း ဆွေကောင်းရှိခြင်း၊
- သောဝစဿတာ - ဆိုဆုံးမလွယ်ခြင်း၊ (အဆုံးအမကို နာယူလွယ်ခြင်း)၊
ဟူသော ဤ ၇-ပါးတို့ပင် ဖြစ်ပါသည်၊ ထို ၇ -ပါးထဲမှ သတ္ထုဂါရဝတာ, ဓမ္မဂါရဝတာ, သံဃဂါရဝတာ ဟူသော အပရိဟာနိယတရား သုံးပါးမှာ ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်း ဋီကာဆရာက သိစေပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ရတနာမြတ် သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်းသည် အပရိဟာနိယတရား ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ပညာ မဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်စေသည်၊ ပညာ မဆုတ်ယုတ်သောကြောင့် အဋ္ဌကထာ ကျမ်းကို ရေးသားစီစဉ်ရာမှာ နှောင့်နှေးခြင်း အန္တရာယ်မရှိပဲ လွယ်ကူစွာနှင့် ပြီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုပါသည်။
ထို့ပြင် တနည်း ပြပြန်သည်မှာ ရတနာမြတ်သုံးပါးသည် ကြည်ညိုဖွယ်ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ ကြည်ညိုခြင်း၏ တည်ရာဖြစ်ပွားရာ ဖြစ်သောကြောင့် ပသာဒဝတ္ထု မည်ပါသည်၊ ထိုပသာဒဝတ္ထု အစစ်ဖြစ်သော ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုး ပူဇော်ခြင်းသည် လွန်ကဲသော ကောင်းမှုအထူးဖြစ်ပါသည်၊ ထိုသို့ ကောင်းမှု အထူးဖြစ်သောကြောင့်လည်း အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ရေးသားစီရင်ရာတွင် အန္တရာယ် မရှိပဲ ပြီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုပါသည်။
ဤအရာ၌ လွန်ကဲသော ကောင်းမှုအထူးဖြစ်ကြောင်းကို ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်, အပါဒါန် ပါဠိတော်များမှ ဤသို့ သာဓက ထုတ်ပြသွားပါသည်။
ပူဇာရဟေ ပူဇယတော, ဗုဒ္ဓေ ယဒိဝ သာဝကေ၊
ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ, တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ။
တေ တာဒိသေ ပူဇယတော, နိဗ္ဗုတေ အကုတော ဘယေ၊
န သက္ကာပုညံ သင်္ခါတုံ, ဣမေတ္တမပိ ကေနစိ။
ပပဉ္မ သမတိက္ကန္တေ - တဏှာ, ဒိဋ္ဌိ, မာနတည်းဟူသော ပပဉ္စတရားကို လွန်မြောက်တော်မူကုန်ပြီးသော၊
ဝါ - ပပဉ္စတရားကို လွန်မြောက်တော် မူကုန်ပြီးသည်ဖြစ်၍၊
(ပူဇာရဟေ-၌စပ်ရမည်)
တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ - ကူးမြောက် ကျော်လွန်ပြီးသော စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း, ငိုကြွေးခြင်း ရှိတော်မူကုန်သော၊
ဝါ - စိုးရိမ် ပူဆွေးခြင်း, ငိုကြွေးခြင်းကို ကျော်လွန်တော်မူကုန်ပြီးသော၊
ဝါ - ကျော်လွန်တော် မူပြီးဖြစ်ကုန်၍၊
ပူဇာရဟေ - ပူဇော်ခြင်းငှါ ထိုက်တန်တော်မူကုန်သော၊
ဗုဒ္ဓေဝ - (ဗုဒ္ဓေ ဝါ) သက်တော်ထင်ရှား မြတ်စွာဘုရားတို့ကို လည်းကောင်း၊
ယဒိ - ထိုမြို့၊
သာဝကေ ဝါ - အသက်ထင်ရှားရှိသည့် တပည့်သာဝကတို့ကို လည်းကောင်း၊
ပူဇယတော - ပူဇော်သောသူ ၏၊
ပုညံ - ကောင်းမှုကိုလည်းကောင်း၊
(သင်္ခါတုံ - ၌စပ်)
နိဗ္ဗုတေ - ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူကုန်ပြီးသော၊
ဝါ - ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးဖြစ်ကုန်၍၊
အကုတောဘယေ - မည်သည့် အရပ်ကမျှ, မည်သည့် အကြောင်းကြောင့်မျှ ဘေးမရှိကုန်သော ၊
ဝါ - အချင်းခပ်သိမ်း ဘေးငြိမ်းတော်မူကုန်ပြီးသော၊
တာဒိသေ - ထိုသို့ သဘောရှိကုန်သော၊
တေ - ထို (ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီး) မြတ်စွာဘုရားတို့နှင့် ရဟန္တာသာဝက တို့ကို၊
ပူဇယတော - ပူဇော်သောသူ၏၊
ပုညံ - ကောင်းမှုကိုလည်းကောင်း၊
(သင်္ခါတုံ-၌ပင်စပ်)၊
ဣမံ - ဤပူဇော်ခြင်းကောင်းမှုသည်၊
ဧတ္တံ - (ဧတ္တကံ) ဤမျှသာအစွမ်းရှိသည်, ဤမျှသာ အကျိုးပေးနိုင်သည်ဟု၊
ကေနစိ အပိ - နတ်လူဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့တွင် တစုံတယောက်မျှသည်လည်း၊
ဝါ - ခန့်မှန်းခြင်း, ချင့်တွက်ခြင်း, ချိန်စက်ခြင်းတို့တွင် တစုံတခုသော တွက်ခြင်းမျိုး ဖြင့်လည်း၊
သင်္ခါတုံ - ရေတွက်ခြင်းငှါ၊
နသက္ကာ - မစွမ်းနိုင်ပေ။
ဤသို့ပြဆိုထားသောကြောင့် ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းသည် ပုညာတိသယ - လွန်ကဲ ထူးမြတ်သော ကောင်းမှုဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပါသည်၊ ထို့ကြောင့် “ပုညာတိသယဖြစ်သော ဤကောင်းမှုသည် အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကိစ္စကို ပြီးစေနိုင်သော အကြောင်း ဥပါယဖြစ်သည်” ဟူ၍လည်း မိန့်ဆိုပြီးလျှင် ထိုစကားမှန်ကန်ကြောင်း ထင်ရှားစေရန် နိဓိကဏ္ဍသုတ်မှ ဂါထာ ကိုလည်း ဤသို့ ထုတ်ဆောင်ပြတော်မူပါသည်။
ဧသ ဒေဝမနုဿာနံ, သဗ္ဗကာမဒဒေါ နိဓိ၊
ယံ ယံ ဒေဝါဘိပတ္ထေန္တိ, သဗ္ဗမေတေန လဗ္ဘတိ။
ဧသနိဓိ - ဤကောင်းမှုတည်းဟူသော ရတနာရွှေအိုးသည်၊
ဒေဝမနုဿာနံ - နတ်လူတို့၏၊
သဗ္ဗကာမဒဒေါ - အလုံးစုံသော အလိုကို ပေးတတ်သော ရတနာရွှေအိုးကြီး ပါပေတည်း။
ယံ ယံ - အကြင် အကြင် ကောင်းကျိုး ချမ်းသာကို၊
အဘိပတ္ထေန္တိ - နတ်လူတို့က လိုလား တောင့်တကုန်၏၊
တံတံ ဧဝသဗ္ဗံ - ထိုထို လိုလားတောင့်တတိုင်းသော ကောင်းကျိုး ချမ်းသာဟူသမျှ အလုံးစုံကိုပင်လျှင်၊
ဧတေန - ဤကောင်းမှုတည်း ဟူသော ရတနာရွှေအိုးဖြင့်၊
လဗ္ဘတိ - ရအပ် ရနိုင်ပေ၏။
ဤပါဠိအရဖြင့် ရတနတ္တယပဏာမ ကောင်းမှုသည် လိုအပ်သမျှကို ရစေနိုင်သော ဥပါယ အကြောင်းမှန်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပြန်ပါသည်၊ ထို့ကြောင့် ထိုအကြောင်းမှန် ဥပါယဖြစ်သော ရတနတ္တယပဏာမကို ပြုသော အဋ္ဌကထာဆရာအား မိမိလိုလား အပ်သည့်အတိုင်း ကျမ်းကို ရေးသားပြုစုခြင်းအမှု ပြီးသည ်ဟူ၍ ဆုံးဖြတ်ချက် ချတော်မူပါသည်။
ထို့နောက် အထူးဝိသေသအားဖြင့် ဆက်လက်၍ ပြဆိုပြန်သည်မှာ ရတနာမြတ် သုံးပါးအား ရှိခိုးပူဇော်ခြင်းသည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို စိုက်ပျိုးရာ လယ်မြေထဲမှာ အလွန်အကဲမရှိ အကောင်းဆုံး လယ်မြေသဖွယ်ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်, တရားထူး တရား မြတ်တို့ကို အာရုံပြု ဖြစ်ပွားရသောကြောင့် အပရိမေ - ယျပ္ပဘဝ -မနှိုင်းယှဉ် မရေတွက်နိုင်သည့် အစွမ်းအာနုဘော်ရှိသော ကောင်းမှုဖြစ်သည်၊ ပုညာတိသယ - လွန်ကဲထူးမြတ်သော ကောင်းမှုလည်းဖြစ်သည်၊
သို့ဖြစ်၍ လူ့လောက၌ အမျိုးမျိုးအထွေထွေ ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့ များပြားစွာပင် ရှိငြားသော်လည်း ထိုရတနတ္တယပဏာမ ကောင်းမှုထူးက အန္တရာယ် အနှောင့် အယှက် ဟူသမျှကိုလည်း ပယ်ရှားနိုင်သည်၊ ညစ်ညူးကြောင်း ကိလေသာ တို့ကိုလည်း ပယ်ဖျက်နိုင်သည်၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ဘေး အစရှိသော ကပ်ရောက်၍ နှိပ်စက်တတ်သော အကျိုးမဲ့ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟူသမျှကိုလည်း တားမြစ်တတ်သည်ဟု မိန့်ဆိုပါသည်၊
သို့ဖြစ်၍ ရတနတ္တယပဏာမ ကောင်းမှုအထူးနှင့် ပြည့်စုံသော အဋ္ဌကထာဆရာမှာ မိမိမျှော်လင့်ရည်ရွယ်သည့် အတိုင်းပင် အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ရေးသား စီရင်၍ ပြီးစေနိုင်သည်ဟု ဆိုလိုပါသည်၊ ဤအရာမှာ ဋီကာဆရာတော်က မိမိရှေးက ပြခဲ့သော အဆုံးအဖြတ် စကားနှင့်လည်း ပြန်လည်ဆက်စပ်၍ ပဏာမ အကျိုးပြု စကားကို ဤသို့ နိဂုံးချုပ်သွားပါသည်။
တသ္မာ - ရတနတ္တယပဏာမ ကောင်းမှုအထူးသည် အန္တရာယ်အနှောင့်အယှက်ကို ပယ်ရှားတတ်ခြင်း, ညစ်ညူးကြောင်း ကိလေသာကို ပယ်ဖျက်တတ်ခြင်း, ဘေး ဥပဒ္ဒဝေါတို့ကို တားမြစ်တတ်ခြင်းဟူသော ထိုအကြောင်းကြောင့် သံဝဏ္ဏနာ၏အစ၌၊
ရတနတ္တယ ပဏာမကရဏံ - ရတနာမြတ်သုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်းကို ပြုခြင်းသည်၊
ယထာပဋိညာတသံ ဝဏ္ဏနာယ - ဝန်ခံထားတိုင်းသော အဖွင့်အဋ္ဌကထာကျမ်းကို၊
အနန္တရာယေန ပရိသမာပနတ္ထန္တိ - အန္တရာယ်မရှိပဲ ပြီးစေနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိသည်ဟူ၍၊ ဝုတ္တံ - ရှေးက ငါဆိုအပ်ခဲ့သောစကားသည်၊
သုဝတ္တံ - ကောင်းစွာ ဆိုအပ်သော မှန်ကန်သော စကားပါပေတည်း
ဟူ၍ ရတနတ္တယပဏာမ၏ အကျိုးပြစကားကို နိဂုံးကမ္ပတ်အဆုံးသတ်သွားပါသည်။
ဤသို့ဖြစ်၍ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ၏ အစ၌ပြဆိုထားသော “ယောကပ္ပကောဋီဟိ” အစရှိသော ဂါထာတို့ကို သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ ကျမ်းပြုဆရာ အရှင်သာရိပုတ္တရာ မဟာထေရ်မြတ်သည် ယခု ဘုရားတပည့်တော် ဖော်ပြလျှောက်ထားခဲ့သော ဖွင့်ပုံ ဖွင့်နည်းစသည်ဖြင့် အကျယ် ဝိတ္ထာရ ဖွင့်ပြတော်မူအပ်ခဲ့ပါသည် အရှင်ဘုရား။
📑 ဋီကာသင်္ဂါယနာ
ဒုတိယ (ပစ္ဆိမ) သန္နိပါတ
ဋီကာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယ (ပစ္ဆိမ) သန္နိပါတ သင်္ဂါယနာ တင်ပွဲကို ၁၃၂၃-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၄ -ရက်နေ့မှစ၍ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂-ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့လေသည်။ ယင်းဋီကာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယ(ပစ္ဆိမ) သန္နိပါတ၌ -
- သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂဋီကာ, သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဘိနဝဋီကာ ပထမ, ဒုတိယ၊
- မဟာဝဂ္ဂဋီကာ, ပါထိကဝဂ္ဂဋီကာ, မူလပဏ္ဏာသဋီကာ ပထမ, ဒုတိယ,
- မဇ္ဈိမနှင့် ဥပရိပဏ္ဏာသဋီကာ၊ သံယုတ္တဋီကာ ပထမ, ဒုတိယ,
- အင်္ဂုတ္တရဋီကာပထမ, ဒုတိယ, တတိယ,
- ကင်္ခါဝိတရဏီပုရာဏာဘိနဝဋီကာ,
- နေတ္တိဋီကာနှင့် နေတ္တိဝိဘာဝနီ ဋီကာ
တို့ကို သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြလေသည်။ ယင်းဋီကာသင်္ဂါယနာ ဒုတိယ (ပစ္ဆိမ) သန္နိပါတ အစဆုံးဖွင့်ပွဲ နေ့၌ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပုစ္ဆကအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်တော်မူ၍ တိပိဋကရေ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဆရာတော်အရှင် ဝိစိတ္တသာရာ ဘိဝံသသည် ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
🌟 ဘက်စုံရသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်
မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား ပုစ္ဆကတာဝန်သာမက ဝိဿဇ္ဇက ပုဂ္ဂိုလ် တာဝန်ကိုလည်း စွမ်းဆောင်နိုင်လေသည်၊ ဋီကာသင်္ဂါယနာ ပထမ သန္နိပါတ ဖွင့်ပွဲနေ့တွင် ဝိဿဇ္ဇကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံကို ထောက်ရှုရာ၏။
မဟာစည်ထေရဝိသိဋ္ဌော, သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု ကောဝိဒေါ၊
သာသနေ လောကသေဋ္ဌဿ, ကာမံ အစ္ဆေရပုဂ္ဂလော။
ဆတ္တိံသတိမပိုင်း
🗣️ ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာအခါတော်နေ့တွင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မိန့်ခွန်းတော်
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၁၅-ခုနှစ် ဝါခေါင်လပြည့်နေ့က ပထမ သင်္ဂါယနာအကြောင်းကို မြန်မာ့အသံမှ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်။ တဖန် ဝါခေါင်လထဲမှာပင် တနေ့တွင် အောက်ပါအတိုင်း သင်္ဂါယနာ အခါတော်မိန့်ခွန်းကို မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်ကြီးကား မရှိတော့ပြီ၊ စုတိကမ္မဇရုပ် ချုပ်ခဲ့လေပြီ၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ ရှေးဖြစ်ဟောင်း အောက်မေ့ဖွယ်မိန့်ခွန်းတော်ကို, ဝါ - ရှေးဆီက ကြည်ညိုဖွယ် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သင်္ဂါယနာ အခါတော်နေ့တွင် မိန့်ကြားအပ်သော ဒုတိယပိုင်း မိန့်ခွန်းတော်ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖတ်ရှု ကြည်ညိုရာ၏။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊
နမော သင်္ဂီတိကာရကာနံ မဟာကဿပါဒိမဟာထေရာနံ။
ဒီကနေ့ဟာ သင်္ဂါယနာ အခါတော်နေ့ကြီး ဖြစ်တယ်၊ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ သင်္ဂါယနာ အကြောင်းကို ပြောရလိမ့်မယ်၊ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ် ဝါခေါင်လပြည့်တုန်းကလဲ ဒီအကြောင်းကို တကြိမ် ပြောခဲ့ဖူးတယ်၊ အဲဒီတုန်းကတော့ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ပုံကို ပြောခဲ့တယ်၊ မှတ်မိကြသေးရဲ့လား၊ ယခုတော့ ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ သင်္ဂါယနာတွေနဲ့ ရှေ့နှစ်မှာတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ အကြောင်းများကို ပြောရလိမ့်မယ်။
ဒုတိယသင်္ဂါယနာ
ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ပြီးတဲ့နောက် အနှစ်တရာခန့်ကြာတဲ့အခါမှာ ဝေသာလီပြည်က ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းတွေဟာ မပြုအပ်တဲ့အမှု ဆယ်မျိုးကို ပြုကောင်းတယ်လို့ ယူဆပြောဟောပြီး ဖောက်ပြန်စွာ ကျင့်နေကြသတဲ့၊ အဲဒီ ဆယ်မျိုးက ဘာတွေလဲ ဆိုယင် -
- သားချိုကျည်တောက်နဲ့ထည့်ပြီး ဆောင်ထားတဲ့ ဆားကို အလိုရှိတဲ့အခါမှာ ဆွမ်းနဲ့ရောပြီး စားကောင်းတယ်၊ သန္နိဓိအာပတ် မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
- မွန်းလွဲတဲ့နောက် နေရိပ် လက်နှစ်သစ် ထွက်သည်တိုင်အောင် ဆွမ်း စားကောင်းတယ်၊ ဝိကာလဘောဇနပါစိတ် အာပတ်မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
- ပဝါရိတ်သင့်တဲ့ ရဟန်းဟာ တခြား မြို့ရွာသို့ သွားစရာရှိယင် အတိရိတ် ဝိနည်းကံမပြုဘဲ ဆွမ်းစားကောင်းတယ်၊ အာပတ် မသင့်ဘူးလို့ယူတာက တချက်။
- တသိမ်တည်းမှာ ကိုယ့်ကျောင်းနှင့်ကိုယ် အသီး အသီးခွဲပြီး ဥပုသ်ပြုကောင်းတယ်၊ အာပတ်မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
- သိမ်တွင်းမှာရှိနေတဲ့ သံဃာတွေ အစုံအလင် မရောက်သေးပေမယ့် သူတို့ ရောက်လာတော့ ကျေနပ်အောင် ပန်ကြားမယ်လို့ နှလုံးသွင်းပြီး ဝဂ်ဖြစ်လျက်နဲ့ ကံပြုကောင်းတယ်၊ အာပတ်မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
- နိဿရည်းဆရာ, ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာများ ပြုလုပ်တဲ့အမှုဆိုယင် ဘာမဆို လုပ်ကောင်း တာချည်းပဲ အပြစ်မရှိဘူးလို့ ဒီလို တထစ်ချ ယတာက တချက်။
- နို့ချဉ်မဖြစ်တတ်သေးတဲ့ နို့ရည်ပျက်ကို အတိရိတ်ဝိနည်းကံမပြုပဲ သောက်ကောင်းတယ်၊ အာပတ်မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
- သေရည် မဖြစ်တတ်သေးတဲ့ သေနုကို သောက်ကောင်းတယ်လို့ ယူတာက တချက်။
- အမြိတ်အဆာမရှိတဲ့ နိသီဒိုင်အခင်းကို သုံးဆောင်ကောင်းတယ်လို့ ယူတာက တချက်။
- ရွှေငွေကို ခံယူကောင်းတယ်၊ အာပတ် မသင့်ဘူးလို့ ယူတာက တချက်။
ဒီဆယ်ချက်ပါပဲ၊ ဟိုခေတ်တုန်းကတော့ ဒါလောက်ဆိုယင် အပြစ်ကြီးလှပြီလို့ ယူဆပြီးတော့ အရှင်မဟာယသမထေရ်က သင်္ဂါယနာတင်ရန် နှိုးဆော်တိုက်တွန်း ခဲ့တယ်၊ ဒါကြောင့် သဗ္ဗာကာမိမထေရ်အမှူးရှိတဲ့ ဓမ္မဝါဒီမထေရ် ၇၀ဝ-တို့က အဲဒီ ချွတ်ယွင်းချက်ဆယ်ခုကို ရှင်းလင်း သုတ်သင် ပြီးတော့ ဝေသာလီပြည် ဝါလုကာရုံ ကျောင်းတိုက်မှာ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူကြတယ်၊ ခုနစ်လ ကြာမှ ပြီးစီးသွားတယ်။
အဲသည်တုန်းက သင်္ဂါယနာတင်တဲ့ အရှင်မဟာယသတို့ ဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်တွေက တဘက်, ဝဇ္ဇီတိုင်းသား အဓမ္မဝါဒီ ရဟန်းတွေကတဘက် ဒီလို နှစ်ဘက်ကွဲနေတယ်၊ ဝေသာလီပြည်ကို အုပ်စိုးနေတဲ့ ကာလာသောကမင်းကလည်း အစပထမမှာတော့ ဝဇ္ဇီတိုင်းသား အဓမ္မဝါဒီ ရဟန်းတွေဘက်က ဖြစ်နေတယ်၊
ဒါကြောင့် အဓမ္မဝါဒီရဟန်းတွေရဲ့စကားကို နားယောင်ပြီးတော့ သူက အရှင် မဟာယသတို့ကိုတောင် တားမြစ်ဖို့ အမိန့်ပေးလိုက်မိသေးတယ်၊ နောက်ကျတော့မှ သူ့နှမဖြစ်တဲ့ နန္ဒာထေရီရဟန္တာမက ပြောပြလို့ အရှင်မဟာယသတို့ကို ဓမ္မဝါဒီမှန်း သိသွားတယ်၊ ဒီတော့မှ ဝဇ္ဇီတိုင်းသားတွေကို စွန့်ပြီး အရှင်မဟာယသတို့ကို အားပေးချီးမြှောက်တယ်။
ဒါကြောင့် ဝဇ္ဇီတိုင်းသား အဓမ္မဝါဒီ ရဟန်းတွေဟာ အားကိုးစရာ မရှိတာနဲ့ လျှော့ပေးလိုက်ကြတယ်၊ ဒါပေမယ့် သူတို့က လုံးလုံး လျှော့တာတော့ မဟုတ်သေးဘူး၊ တခြားတနေရာမှာသွားပြီးတော့ သဘောတူ ပုဂ္ဂိုလ်ချင်း စုပေါင်းပြီး စင်ပြိုင်သင်္ဂါယနာတင်လိုက်ကြသေးတဲ့၊ သူတို့ သင်္ဂါယနာမှာ သံဃာဦးရေက ပိုပြီးတော့တောင် များသေးတယ်၊ သံဃာတစ်ထောင်တောင် ရှိဆိုပဲ၊
ဒါကြောင့် အဲဒီစင်ပြိုင်သင်္ဂါယနာအဖွဲ့ကို မဟာသင်္ဂီတိဂိုဏ်းလို့ သူတို့ဟာ သူတို့ အမည်ပေးထားကြတယ်၊ အရှင်မဟာယသ တို့ကတော့ ထေရဝါဒဂိုဏ်းလို့ပဲ ခေါ်ပါတယ်၊ အရှင်မဟာယသ အစရှိသော မထေရ်ကြီးများ ၏ အဆုံးအမအတိုင်း ကျင့်တဲ့ဂိုဏ်းလို့ ဆိုလိုတယ်။
တတိယသင်္ဂါယနာ
ဒုတိယသင်္ဂါယနာတင်ပြီးတဲ့နောက် သာသနာတော် အနှစ် (၂၂၀-ကျော် ၂၃၀) အတွင်းမှာ သာသနာ့ အရှုပ် အထွေးတွေ ပေါ်လာခဲ့ပြန်တယ်၊ ဘယ်လိုလဲ ဆိုတော့ကာ -
ဇမ္ဗူဒိပ်တကျွန်းလုံးကို အစိုးရတယ်ဆိုတဲ့ သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးဟာ တိတ္ထိ ပရဗိုဇ်တွေ ကိုးကွယ်နေရာက ဗုဒ္ဓသာသနာကို သက်ဝင် ကြည်ညိုပြီး ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်လာတယ်၊ အဲဒီအခါမှာ တတ္ထိပရဗိုဇ်တွေကို အလေးမပြုတော့ပဲ သာသနာတော်ကိုသာ အကြီးအကျယ် ချီးမြှောက် အားပေးနေတယ်၊
ဒီတော့ တိတ္ထိပရဗိုဇ်တွေမှာ လာဘ်လာဘချို့တဲ့တာနဲ့ သာသနာတော်တွင်းသို့ အများအပြားပဲ ဝင်လာကြတယ်၊ တချို့ကလည်း ကိုယ့်ဟာကို သင်္ကန်းဝတ်ပြီးတော့ ရဟန်းသံဃာများထံမှာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြတယ်၊ ဒီလို ဝင်ရောက်လာကြတဲ့ ရဟန်းတု ရဟန်းယောင်တွေဟာ အကျင့်ကတော့ တတ္ထိတွေရဲ့ ကျင့်ဝတ်ကိုသာ ကျင့်တယ်၊
တချို့က နေကို မော့ကြည့်နေကြတယ်၊ တချို့က လ-ကို ကြည့်နေကြတယ်၊ မီးပူဇော်နေကြတယ် စသည်ဖြင့် တိတ္ထိတို့၏ ကျင့်ဝတ်အမျိုးမျိုးကို ထင်သလို ကျင့်နေကြတယ်၊ တိတ္ထိတို့ ၏ အယူဝါဒတရားတွေကိုလဲ ဟောပြောနေကြတယ်၊ ပြီးတော့ ရဟန်းကောင်း ရဟန်းမြတ်တွေ ဥပုသ်ပဝါရဏာ သံဃာ့ကံ ပြုရာများမှာ လည်း သူတို့က အတင်းဝင်လာကြတယ်၊
ဒါကြောင့် ပရိသတ် မစင်ကြယ်တာနဲ့ ပါဋလိပုတ်ပြည်က အသောကာရုံ ကျောင်းတော်မှာ ဥပုသ်ပဝါရဏာ မပြုနိုင်ပဲ ပြတ်စဲနေတာ ၇-နှစ်တောင် ကြာသွားသတဲ့၊ ဒီလို ရဟန်းတု ရဟန်းယောင်တွေနဲ့ ဖောက်ပြန်တဲ့အကျင့် အမျိုးမျိုးတွေ ပေါ်ပေါက်ပြီးတော့ သာသနာတော်မှာ အကြီးအကျယ် ရှုပ်ထွေး နေခဲ့တယ်၊ ဒါကြောင့် အဲဒီအရှုပ်အထွေးတွေကို ရှင်းလင်းသုတ်သင်ပြီးတော့ သင်္ဂါယနာတင်ရန်အတွက် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်က သံဃာတော် ၆-သိန်းထဲက သံဃာတစ်ထောင်ကို ရွေးချယ်တော်မူလိုက်တယ်၊ ဒီလို ရွေးချယ် ပြီးတော့ ပါဋလိပုတ်ပြည် အသောကာရုံ ကျောင်းတော်မှာ သာသနာတော် ၂၃၅-ခုနှစ် နယုန်လကစပြီး တတိအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်တော်မူကြရာ ၉-လကြာမှ ပြီးစီးသွားတယ်။
အဲဒီ သင်္ဂါယနာတင်ပြီးတဲ့အခါမှာ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်က ၉-တိုင်း ၉-ဌာနသို့ သာသနာပြုရန် စေလွှတ်တော်မူတယ်၊ အဲဒီ ၉-ဌာနထဲမှာ မြန်မာပြည် လည်းပါတယ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းလည်းပါတယ်၊ မြန်မာပြည်ကို အရှင်သောဏနဲ့ အရှင်ဥတ္တရမထေရ်တို့ ကြီးမှူးတဲ့ သာသနာပြုအဖွဲ့ ကြွလာတယ်၊
ဟိုတုန်းက သုဝဏ္ဏဘူမိလို့ခေါ်တဲ့ သထုံပြည်က စပြီး သာသနာပြုတော်မူကြတယ်၊ အဲဒီကတည်းကစပြီး မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းမှာ သာသနာတော်ဟာ အဆက်မပြတ် တည်ထွန်းလာခဲ့တယ်။
မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်းမှာလဲ ပုဂံပြည် အနော်ရထာမင်း လက်ထက် သာသနာတော်နှစ် ၁၆၀၁-ခု၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၁၉-ခုနှစ်ကစပြီး တည်ထွန်း လာခဲ့တယ်၊ အဲဒီတုန်းက အရှင်အရဟံအစရှိတဲ့ မထေရ်များကို သထုံမှ ပင့်ဆောင်ပြီးတော့ အနော်ရထာမင်းက သာသနာပြုခဲ့တယ်၊ ဒါကြောင့် ယခုထက်ထိ မြန်မာပြည်တဝန်းလုံးမှာ ထင်ရှားတည်ရှိနေတဲ့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ဟာ တတိယ သင်္ဂါယနာမှ ဆင်းသက်လာခဲ့တဲ့ ထေရဝါဒဂိုဏ်း အဆက်အနွယ် ဖြစ်တယ်။
စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ
သီဟိုဠ်ကျွန်းကိုတော့ ဒေဝါနံပိယတိဿမင်းလက်ထက် သာသနာတော် ၂၃၆-ခုနှစ်မှာ အရှင်မဟိန္ဒမထေရ် အမှူးရှိတဲ့ သာသနာပြုအဖွဲ့က ကြွရောက်ပြီး သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့တယ်၊ ဒါကြောင့် သီဟိုဠ်မှာလဲ အဲဒီကတည်းကစပြီးတော့ ဗုဒ္ဓ သာသနာတော် တည်ထွန်းလာခဲ့တယ်၊ သာသနာနှစ် ၄၃၀-ကျော် ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်း လက်ထက်မှာ သီဟိုဠ် တကျွန်းလုံး ဘေးရန် အကြီးအကျယ် တွေ့ခဲ့ရတယ်၊
တွေ့ပုံကတော့ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းနန်းတက်လို့ ငါးလခန့်အကြာမှာ ဗြာဟ္မဏတိဿဆိုတဲ့ ဒမြကြီးက ပုန်ကန်ထကြွတယ်၊ ယခင် ကျေးကုလားမင်းများ၏ အဆက်အနွယ် ဖြစ်တဲ့ ကျေးကုလား ခုနစ်ဦးကလည်း အနုရာဓမြို့ကို လာပြီးတိုက်ကြတယ်၊ (ကျေးကုလား ဆိုတာ ယခု ‘တမယ်’လို့ ခေါ်တဲ့ လူမျိုးပါပဲ)
အဲဒီလို တိုက်ခိုက်ကြတဲ့ ရန်သူတွေရဲ့ ဒဏ်ကို မခံနိုင်လို့ နောက်ဆုံးကျတော့ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းဟာ အနုရာဓမြို့မှာ အလွတ်ထွက်ပြေးရတယ်၊
တိမ်းရှောင်ပြီး မထင်ရှားတဲ့အသွင်နဲ့ ၁၄-နှစ်တိုင်တိုင် ပုန်းလျှိုးနေရတယ်၊ အနုရာဓမြို့မှာတော့ အဲဒီတုန်းက ကျေးကုလားတွေက အုပ်စုပြီး မင်းမူနေကြတယ်၊ တိုင်းပြည်ကလည်း မသာမယာ၊ မိုးကလဲခေါင်တာနဲ့ အဲဒီတုန်းက သီဟိုဠ်တကျွန်းလုံး မှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးတဲ့ ဘေးဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်နေတယ်၊ ဒါကြောင့် သံဃာတော် များမှာ ဆွမ်းအတွက် အလွန်ပင် ကျပ်တည်းတော်မူရှာကြတယ်၊ အများအားဖြင့် သံဃာတော်တွေဟာ အိန္ဒိယဘက်ကူးပြီး သီတင်းသုံးတော်မူကြရတယ်။
သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင်ပဲ ကျန်နေကြတဲ့ မထေရ်များမှာလဲ ရသမျှ သစ်သီးသစ်ရွက်ပြုတ် ကလေး များနဲ့ပဲ မျှတပြီးနေတော်မူကြရတယ်၊ ဒီလို အာဟာရက မပြည့်စုံပေမယ့် ပိဋကတ်တွေကိုတော့ မမေ့ရအောင်ပဲ နှလုံးသွင်း ပြန်ဆိုနေတော်မူကြသတဲ့၊ ဝမ်းထဲက ပူလောင်နေပေမယ့် ရေကို ထောက်ပြီးတော့ သဲပေါ်မှာ ဝမ်းလျား မှောက်လျက် သရဇ္ဈာယ် ပြန်ဆိုတော်မူကြရှာသတဲ့၊
ဒီလိုမမေ့မပျောက် ရအောင် ခက်ခက်ခဲခဲ ဆောင်ခဲ့ရတာလဲ ပေထက်အက္ခရာ တင်ရခြင်းရဲ့ အကြောင်း တပါးပါပဲ။
နောက် ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းနန်းပြန်တက်လို့ ဘေးငြိမ်းတဲ့အခါမှာ အိန္ဒိယဘက်ကူးသွားတဲ့ မထေရ်များလဲ သီဟိုဠ်ကို ပြန်လာကြတယ်၊ အဲဒီမထေရ်များနဲ့ သီဟိုဠ်တွင်နေရစ်တဲ့ မထေရ်များဟာ ပိဋကတ်တော်များကို အချင်းချင်း တိုက်ဆိုင်နှီးနှော ကြည့်ကြတယ်၊ ဒီလို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ကြတဲ့အခါမှာ တပုဒ်တဝါကျမျှ တိမ်းယိမ်း မှားယွင်းနေတာကို မတွေ့ကြရဘူးတဲ့။
ဒါပေမယ့် ခေတ်ပျက် ကာလပျက် ဘေးအန္တရာယ်တွေအကြားထဲမှာ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း အာဂုံဆောင်လာခဲ့ ရတာတွေနဲ့ နောင်ကာလများမှာ အာဂုံဆောင် ခက်ခဲမည့် အရေးတွေကို ဆင်ခြင်တော်မူကြပြီးတော့ ပိဋကတ်တော်များကို ပေထက်အက္ခရာ တင်ရန် စဉ်းစား ဆုံးဖြတ်တော်မူကြတယ်၊
ဒီလို ဆုံးဖြတ်ပြီးတော့ မဟာဓမ္မရက္ခိတ မထေရ် အမှူးရှိသော မထေရ်ငါးရာတို့ မလယဇနပုဒ်, ယခု အာလုဝိဟာရခေါ်တဲ့ အာလောကလိုဏ်မှာ ပေထက်အက္ခရာ တင်တော်မူကြတယ်၊ တနှစ်ကြာမှ ပြီးတယ်၊
ဒီ ပေထက်အက္ခရာ တင်တာကိုပဲ စတုတ္ထဝိယသင်္ဂဟံ - စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ တင်တာနဲ့ တူပါတယ်လို့ဆိုတဲ့ သာသနဝံသဒီပကျမ်းနှင့်အညီ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာတင်တယ်လို့ အသိအမှတ်ပြုနေကြ ရတယ်။
ဒီနေရာမှာ အထူး သတိပြုစရာကတော့ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းလက်ထက်မှာ စတုတ္ထ သင်္ဂါယနာ တင်တယ်လို့ ဆိုတာနဲ့ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းကိုပဲ သင်္ဂါယနာရဲ့ ဒါယကာလို့ ထင်မှတ်ပြောဆိုနေကြတယ်၊ အဲဒါကတော့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အကြောင်းကတော့ အဲဒီ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ တင်ရာမှာ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းက ဘာအကူအညီမှ ပေးတယ်လို့ မထင်ရှားဘူး၊ အဲဒီဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းဟာ အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်ကို စတင်ပြီး တည်ထောင် ကိုးကွယ်တဲ့ ဒါယကာ ဖြစ်တယ်၊ ဒါကြောင့် သူက အဘယဂိရိဂိုဏ်းကို အားပေးတဲ့ အကြောင်းသာထင်ရှားတယ်၊
ပေထက် အက္ခရာတင်တဲ့ မထေရ်များမှာ အဘယဂိရိဂိုဏ်းကို အလေးမပြုတဲ့ မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်နေပါတယ်၊ ဒိပြင် ထောက်ထားစရာ တချက် ကတော့ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းက ဒါယကာခံပြီး သင်္ဂါယနာတင်တယ်ဆိုယင် သူ့မြို့တော် အနုရာဓမှာပဲ တင်စရာအကြောင်းရှိတယ်၊ သို့ဖြစ်ပါလျက် တကယ်သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ဌာနက အနုရာဓမြို့တော်နဲ့ မိုင်ပေါင်း ၆၀-ကျော်ဝေးတဲ့ မလယဇနပုဒ် အာလောက လိုဏ်မှာ ဖြစ်နေတာကိုတွေ့ရတယ်၊
မကြာမီက ဆရာတော်များကိုယ်တိုင်လဲ အဲဒီလိုဏ်ကိုရောက်သွားလို့ သင်္ဂါယနာတင် မထေရ်များကို အာရုံပြုပြီး ကန်တော့ခံရသေးတယ်၊ ခုပြောခဲ့တဲ့ အကြောင်း များကြောင့် ပေထက်တင်တဲ့ သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်များမှာ သာသနာပြုမင်း ဒါယကာ အကူအညီ မရှိပဲနဲ့ သင်္ဂါယနာကိစ္စကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်သွားတော် မူကြတယ်လို့ မှတ်ကြရမယ်။
ဒါကြောင့် အဲဒီ ပေထက်တင်တဲ့ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာနနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ထောက်ဆကြည့်ယင် ယခု ရှေ့နှစ်များတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာအတွက်တော့ အများကြီးပဲ အားတက်စရာ ကောင်းတယ်၊ ဘယ်လိုလဲဆိုယင် စတုတ္ထသင်္ဂါယနာတင်တုန်းက သီဟိုဠ်ဘုရင် ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းထံမှ အထောက်အပံ့ဆိုယင် ဘာမျှမရခဲ့ဘူး၊ ဒါတောင်မှ သင်္ဂါယနာ ကိစ္စဟာ အောင်မြင်ထမြောက်တဲ့ပြင် ယခုထက်တိုင် အဲဒီ သင်္ဂါယနာမှ ဆင်းသက် လာတဲ့ ပိဋကစာမူတွေကြောင့် အကျိုးများနေတာကို တွေ့ကြရတယ်မဟုတ်လား၊
ဒီတော့ ယခုဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်လိုက်ယင် ပိုပြီးအကျိုးများသွားမယ်ဆိုတာ ဘာမှ ယုံမှားစရာမရှိတော့ဘူး၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုယင် အခုတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမှာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရက သိန်းတစ်ရာမက အကုန်ခံပြီးတော့ သင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ဒါယကာအဖြစ်နဲ့ အရာရာမှာ အင်တိုက်အားတိုက် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိနေပါတယ်၊
ဒါတွင် မကသေးဘူး၊ သီဟိုဠ်, ယိုးဒယား, ကမ္ဗောဒီယား, လာအို -ဆိုတဲ့ ထေရဝါဒ နိုင်ငံခြားများကလည်း အစိုးရများကရော ပြည်သူ ပြည်သားများကပါ စိတ်အား ထက်သန်စွာနဲ့ အားပေးကြပါတယ်၊ ဒီလိုအားပေးတဲ့ ဒါယကာတွေ ပြည့်စုံတဲ့အတွက် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဟာ ခမ်းခမ်းနားနားကြီး အောင်မြင်ထမြောက် သွားတဲ့ပြင် အနာဂတ် သာသနာ အတွက်လည်း အတိုင်းမသိ ကျေးဇူးများသွားမယ် လို့ဆိုတာ ခန့်မှန်း နိုင်ပါတယ်၊ ဒါလဲ တချက်ပဲ။
ပြီးတော့ အဲဒီ ပေထက်အက္ခရာ တင်နေတုန်းက သင်္ဂါယနာတင်နေတယ် ဆိုတာကို သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် တောင်မှ အလှမ်းဝေးတဲ့ မြို့ရွာများက သိချင်မှ သိကြမယ်၊ ယခုတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာကိုတော့ မြန်မာပြည် တပြည်လုံးမှာ ယခုကတည်းက အနှံ့အပြား သိနေကြတဲ့ပြင် သီဟိုဠ်, ယိုးဒယား, ကမ္ဗောဒီးယား, လာအို -ဆိုတဲ့ ထေရဝါဒနိုင်ငံအားလုံးကလည်း သိပြီးဖြစ်နေပါတယ်၊ ပြီးတော့ ဥရောပတိုက်, အမေရိကတိုက်များနှင့်တကွ တကမ္ဘာလုံး ကတောင် သိတန်သလောက် သိပြီး ဖြစ်နေပါတယ်၊ ဒါလဲ အားတက်စရာတချက်ပါပဲ။
ပြီးတော့ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာတင်တုန်းက သွားရေးလာရေးစသည် ယခုလို မလွယ်ကူတဲ့အတွက် သီဟိုဠ်ကျွန်းက သံဃာများတောင်မှ နယ်တိုင်းနယ်တိုင်းမှ စုံစုံလင်လင် ပါဝင်နိုင်ကြမယ် မထင်ပါဘူး၊ ယခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမှာတော့ ပထမက စပြီး ဩဝါဒါစရိယာသံဃာနာယက အဖွဲ့ကြီး ဖွဲ့လိုက်ကတည်းက မြန်မာပြည်မှာ ထင်ရှားကျော်စောတဲ့ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်တတ် သီလဝန္တ လဇ္ဇီပေသလ သိက္ခာကာမ ပုဂ္ဂိုလ်တွေ နယ်တိုင်း နယ်တိုင်းမှ အစုံအလင် ပါဝင်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်၊
အဲဒီနောက် ပါဠိဝိသောဓက အဖွဲ့တွေ ထပ်မံပြီး ဖွဲ့လိုက်တဲ့ အခါမှာလည်း ထင်ထင် ရှားရှား ကျမ်းဂန်တတ် ပုဂ္ဂိုလ်တွေဆိုယင် ကုန်သလောက်နီးပါး စုံလင်နေတာကို တွေ့ရပြန်တယ်၊ နောက်ဆုံး သင်္ဂါယနာတင်ပွဲကြီး ကျင်းပတဲ့အခါကျတော့ ပါဝင်သင့်တဲ့ မထေရ်ကြီးတွေ မှန်သမျှ မကျန်ရအောင် ပင့်ဆောင်ဖို့ရန်လည်း စီမံဆုံးဖြတ် ထားပါတယ်၊
ဒါတွင် မကသေးဘူး၊ ပထမ, ဒုတိယ, တတိယ, စတုတ္ထ သင်္ဂါယနာတွေမှာ ဆိုင်ရာ သူ့တိုင်းပြည်တွင်းက သံဃာများလောက်သာပါဝင် ဆောင်ရွက်သွားကြတယ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂-ခုမှစပြီး ၁၂၃၃-ခုနှစ်အတွင်းမှာ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်ထက် အက္ခရာတင် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာမှာလည်း အထက်မြန်မာပြည်က သံဃာလောက်သာ ပါဝင်နိုင်ခဲ့တယ်၊
အောက်မြန်မာပြည်ကတောင် မပါဝင်နိုင်ခဲ့ဘူး၊ ယခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမှာတော့ ပြည်ထောင်စု မြန်မာတနိုင်ငံလုံးက ပါဝင်တဲ့အပြင် သီဟိုဠ်, ယိုးဒယား, ကမ္ဗောဒီးယား, လာအို - ဆိုတဲ့ ထေရဝါဒနိုင်ငံ အားလုံးကလည်း သံဃာတော်တွေ ပါဝင်လျက် ရှိနေပါတယ်၊ ဒါလည်း အားတတ်စရာတချက်ပဲ။
ပြီးတော့ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ ပေထက်အက္ခရာတင်တုန်းက မူတူပေစာဟာ အနည်းငယ်လောက်သာ ရနိုင်မယ်၊ နောက်မှ အဆင့်ဆင့်ကူးပြီး ယူကြရတာပဲ ဖြစ်မယ်၊ ဒီလို အဆင့်ဆင့် ကူးယူရတယ်ဆိုတော့ ပထမမူရင်းနဲ့ တသွေမတိမ်း ကိုက်ညီဖို့သာ သိပ်မလွယ်ဘူး။
ဒါတောင်မှ အဲဒီလို အဆင့်ဆင့် ကူးယူရတဲ့မူတွေက နိုင်ငံအနှံ့အပြားကို ပြန့်ပွား သွားတဲ့အထိ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကြီး ယခုထက်တိုင် ခိုင်မြဲတည်တံ့ပြီး ကျေးဇူးများ နေတာကို ထင်ရှားတွေ့နေကြတယ် မဟုတ်လား၊ ယခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မှာဆိုယင် သင်္ဂါယနာတင် ပိဋကမူမှန်တွေကို စက်တင်ပုံနှိပ်ပြီးတော့ စာအုပ်တွေ ဖြန့်ချီဖို့ စီစဉ်ထားတယ်၊
ဒါကြောင့် မူမှန်ဖြစ်တဲ့ ပိဋကစာအုပ်တွေကို တသောင်းပဲဖြစ်ဖြစ်, တသိန်းပဲဖြစ်ဖြစ် လိုသလောက်ရနိုင်တယ်၊ အဲဒီမူတူ ပိဋကတွေဟာ တကမ္ဘာလုံး နိုင်ငံအနှံ့အပြားကို ပျံ့နှံ့သွားမယ်၊ ဒီလို ပျံ့နှံ့နေတဲ့ အတွက် ကမ္ဘာ့စစ်ဘေး အစရှိတဲ့ ဘေးရန်အန္တရာယ် တွေနဲ့ ဘယ်လိုပဲတွေ့တွေ့ ဒီပိဋကစာအုပ်တွေဟာ အကုန်လုံးတော့ ဘယ်နည်းနဲ့မှ ပျောက်ကွယ်မသွားနိုင်တော့ဘူး၊
ဒါကြောင့် ဒီဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဟာ အနာဂတ် သာသနာအတွက် အတိုင်းမသိ ကျေးဇူး များသွားနိုင်ပါတယ်၊ သာသနာတော်နှစ် ၅၀ဝဝအထိ ဒီပိဋကမူမှန်တွေဟာ တည်တံ့လည်း သွားနိုင်တယ်၊ ဒါလည်း အားတက်စရာတချက်ပဲ။
တချို့က သင်္ဂါယနာဆိုတာ သံဃာအားလုံးနဲ့ တိုင်ပင်ရမယ်၊ သံဃာအားလုံး ပါဝင်ရမယ်၊ သံဃာ အားလုံးက အညီအညွတ် သဘောတူရမယ်လို့ ဒီလို ထင်မှတ် ပြောဆိုနေကြတယ်၊ ဒါကတော့ ရှေးရှေး သင်္ဂါယနာတွေကို သေသေချာချာ စဉ်းစား မကြည့်လို့ပါပဲ၊
ပထမသင်္ဂါယနာမှာလည်း သံဃာ ၇-သိန်းရှိတဲ့အနက်က ၅၀ဝ-မျှသာ ပါဝင် ရပါတယ်၊ တတိယသင်္ဂါယနာမှာလည်း သံဃာ ၆-သိန်းရှိတဲ့အနက်က ၁၀ဝဝ-သာ ပါဝင် ရပါတယ်၊ ဒုတိယ သင်္ဂါယနာတင်တုန်းကတော့ မဟာသံဃိက ဂိုဏ်းသားတွေက သီးခြားခွဲပြီး စင်ပြိုင်တောင် သင်္ဂါယနာတင်လိုက်ကြသေးတယ်၊
စတုတ္ထသင်္ဂါယနာမှာလည်း သံဃာ ၅၀ဝ-မျှသာ ပါဝင်ရတယ်၊ ဒိပြင်ကျန်နေတဲ့ သံဃာတွေလည်း အဲဒီတုန်းက ရှိဦးမှာပါပဲ၊ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး လက်ထက်က အထက်မြန်မာပြည်မှာ သံဃာတော် ရှစ်သောင်းခန့် ရှိတယ်လို့ ပြောကြတယ်၊ အဲဒီတုန်းက ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ရာမှာတော့ သံဃာ ၂၄၀ဝ-သာ ပါဝင်ရပါတယ်။
ဒါတွေကို သေသေချာချာ စဉ်စားကြည့်ယင် သင်္ဂါယနာတင်တယ်ဆိုတာဟာ သံဃာတွေ ရှိသမျှ အကုန်လုံးကို တိုင်ပင်ဖို့, အကုန်လုံးပါဝင်ဖို့ အကုန်လုံး ညီညွတ် ဖို့က လိုရင်းမဟုတ်ဘူး၊ သီလဝန္တလဇ္ဇီ ပေသလသိက္ခာကာမဖြစ်တဲ့ ပိဋကတ် ကျမ်းဂန်ထက် ထင်ထင်ရှားရှား ပုဂ္ဂိုလ်တွေ အများအပြား ပါဝင်ဆောင်ရွက် သွားဖို့ကသာ လိုရင်းဖြစ်တယ်လို့ ထင်ရှားနေပါတယ်၊ တကယ်ဆိုတော့ ယခုတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမှာ ထေရဝါဒနိုင်ငံ အားလုံးက ပါဝင်သင့်တဲ့ သံဃာတော်တွေ အများဆုံးပါဝင်နိုင်အောင် စီစဉ်ထားတယ်။
ဒါကြောင့် ယခုတင်မယ့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဟာ နိုင်ငံနယ်ပယ် အားဖြင့်လည်း သံဃာတော် အစုံအလင်ဆုံးပါပဲ၊ အရေအတွက်အားဖြင့်လည်း သံဃာတော် အများဆုံးပါပဲ၊ ဒါလည်း အားတက်စရာ တချက်ပဲ။
တချို့က မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးရဲ့ ကျောက်စာတော်တွေ ထင်ရှားရှိနေတဲ့အတွက် ပါဠိကို သုတ်သင်ပြီး သင်္ဂါယနာတင်စရာ မလိုသေးပါဘူးလို့လဲ ဆိုကြပြန်တယ်၊ ဒီစကားကတော့ ပါဠိကျမ်းဂန်တတ် ပုဂ္ဂိုလ်များရဲ့ အရာသာဖြစ်တယ်၊ ပါဠိမတတ်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်တွေနဲ့တော့ ဘာမျှမဆိုင်ပါဘူး၊ ဒါကြောင့် သုတ်သင်စရာ လိုတယ်, မလိုဘူးလို့ တိတိကျကျ ဆုံးဖြတ်ဖို့ရာကတော့ ပါဠိဝိသောဓကဆရာတော်တွေရဲ့ ပြင်ဆင်ချက်များ အပေါ်မှာ တည်နေပါတယ်၊
ဝိသောဓကဆရာတော်တွေက မူကွဲတွေ့တိုင်း တွေ့တိုင်း ကျောက်စာမူကသာ မှန်တယ်၊ တခြားမှုတွေက မှားတယ်လို့ ဒီလိုချည်း ပြင်ဆင်ချက် ပေးကြမယ် ဆိုယင်တော့ သုတ်သင်စရာ မလိုဘူးလို့ပဲ ဆိုရပေလိမ့်မယ်၊ သို့ပေမယ့် ယခု ပါဠိပဋိဝိသောဓက ဆရာတော်တွေ ပါဠိမူ အမျိုးမျိုးနဲ့ရော, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ တွေနဲ့ရော, ဗျာကရုဏ်းကျမ်း, အဘိဓာန်ကျမ်း အမျိုးမျိုးနဲ့ရော တိုက်ဆိုင်ပြီး သုတ်သင်နေကြရာမှာ တွေ့ရတာကတော့ အဲဒီလို မဟုတ်ဘူး၊
ကျမ်းစာတအုပ် တအုပ်မှာကို ပြင်ဆင်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ငါးဆယ် ခြောက်ဆယ်ထက် မနည်းရှိနေတယ်၊ အဲဒီအထဲမှာ ကျောက်စာမူကိုလည်း မှန်တယ်လို့ ဒီလို တဘက်သတ် ဆုံးဖြတ်မထားကြပါဘူး၊ အခြားမူတွေကို လက်ခံရတာလဲ ရှိနေပါတယ်။
ဆရာတော်ကိုယ်တိုင်လဲ ပိဋကတ်မြန်မာပြန်တွေကို ထပ်မံပြီး သုတ်သင်ရတဲ့ အဖွဲ့ထဲမှာ ပါဝင်နေလို့ ဒီအကြောင်းကို တာဝန်မဲ့ပုဂ္ဂိုလ်များထက် ပိုပြီးသိနေပါတယ်၊ တခါတရံ မူကွဲနေလို့ပဲဖြစ်ဖြစ်, အနက်အဓိပ္ပါယ် မဖြောင့်လို့ပဲဖြစ်ဖြစ် ခက်ခဲနေတဲ့ အခါများမှာ အင်မတန်ကို ဂရုစိုက်ရပါတယ်၊
ပါဠိမူအမျိုးမျိုးကို အဋ္ဌကထာ, ဋီကာများနဲ့ တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရတယ်၊ ရှေးနိဿယ ပြန်ဆိုထားပုံ, ဆရာမြို့ဘာသာပြန်နဲ့ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်တို့က ဆိုထားပုံများ ကိုလည်း ကြည့်ရတယ်၊ ပါဠိအဘိဓာန်, သက္ကတ အဘိဓာန်ကြီးများနဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်ပြီး ကြည့်ရတယ်၊ ဒီလိုကြည့်ရတဲ့အခါမှာ ကျောက်စာမူက ပိုပြီး ယုတ္တိရှိ တာကိုလည်း တွေ့ရတယ်၊ အခြားမူတွေက ပိုပြီး ယုတ္တိရှိတာကိုလည်း တွေ့ရတယ်၊ ဒီတော့ ယုတ္တိအရှိဆုံးကိုပဲ ယူပြီးတော့ မြန်မာပြန်မှာ မူတင်ထားရပါတယ်။
ပြီးတော့ ကျောက်စာမူဆိုတာကိုလည်း ပါဠိတော်လောက်သာရှိတာပဲ၊ အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတွေကတော့ သင်္ဂါယနာတင် ကျောက်စာမူရယ်လို့ မရှိသေးဘူး၊ ပြီးတော့ တချို့ တချို့နေရာများမှာ ပါဠိတော်နဲ့ အဋ္ဌကထာ, အဋ္ဌကထာနဲ့ ဋီကာ အဆင်မပြေပဲ ဖြစ်နေတာတွေလည်း ရှိတယ်၊
အဲဒါတွေဟာ ယခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမှာဖြင့် အဆင်ပြေသွားလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့် ရတာပဲ၊ ဒါကြောင့် ယခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်တဲ့အတွက် အထင်အရှားရမယ့် အကျိုးတွေကို အကြမ်းအားဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် -
- ထေရဝါဒနိုင်ငံအားလုံးက အကောင်းဆုံး မူမှန်အဖြစ်ဖြင့် လက်ခံနိုင်တဲ့ ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ မူသန့်များကိုလည်းရမယ်။
- ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာကျမ်းအားလုံးပင် ပုံနှိပ်ပြီး စာအုပ်များ ဖြစ်ရမယ်၊ ပုံနှိပ်ကိုလည်း သန့်ရှင်းရမယ်။
- မူကလည်းသန့်, ပုံနှိပ်ပုံကလည်း သန့်တဲ့အတွက် ကြည့်ရှုပို့ချသင်ယူရာမှာ အထူးသဖြင့် လွယ်ကူသွားမယ်။
- စာမျက်နှာ အနေအထားအားဖြင့် တမူတည်းသာ ရှိတဲ့အတွက် ကျမ်းညွှန် ရန်လည်း လွယ်သွားမယ်။
- မူမှန်ပိဋကတော်တွေ နိုင်ငံတကာ အရပ်တိုင်းမှာ ပျံ့နှံ့နေတဲ့အတွက် ပိဋကတော်တွေ လုံးဝကွယ်ပျောက် ပျက်စီးသွားတယ် ဆိုတာလည်း မဖြစ်နိုင်တော့ဘူး။
- သဒ္ဓါတရားရှိသူတိုင်း ဒီဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာကို အကြောင်းပြုပြီး နတ်ရွာနိဗ္ဗာန် ရောက်ကြောင်း ဖြစ်တဲ့ ကောင်းမှုအထူးတွေ ရသွားကြမယ်၊ အယုတ်ဆုံး သာဓု ခေါ်ရုံနဲ့လည်း ရသွားနိုင်တာပဲ။
- နောက် အနာဂတ်ကာလများမှာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်နိုင်ငံ အားလုံးဟာ တပေါင်းတည်း စည်းလုံးမိပြီးတော့ သာသနာရေးအတွက် ထူးထူးခြားခြားကြီး ဆောင်ရွက်သွားနိုင်စရာ အကြောင်းလည်း ရှိနေပါတယ်။
ယခု ပြောခဲ့တာတွေဟာ အကြမ်းလောက်ပဲ ရှိပါသေးတယ်၊ အနုစိတ်ပြီး ပြောရမယ် ဆိုယင်တော့ အများကြီးပဲ ကျန်နေပါသေးတယ်။
ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူရှင်ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း ဒီဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာပွဲတော်ကြီးဟာ ငါတို့အတွက် ပေါ်လာရတယ်၊ ငါတို့ပါဝင်ပြီး သာသနာပြုရအောင် ပေါ်လာရတယ်၊ ငါတို့မှာ ကုသိုလ်အထူးတွေ တိုးပွားရအောင် ပေါ်လာရတယ်လို့ ဒီလို ယောနိသောမနသိကာရဖြင့် နည်းလမ်းမှန်စွာ နှလုံးသွင်းနိုင်ကြပါစေ။
အဲဒီလို နှလုံးသွင်းပြီးတော့ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာနဲ့စပ်ပြီး မိမိတို့ ရသင့်ရထိုက်တဲ့ သာသနာပြုမှု အခွင့်အရေးတွေ, ကုသိုလ်ထူးတိုးပွားမှု အခွင့်အရေးတွေကို လက်မလွတ်ရအောင် သတိဆောင်ပြီး အရယူနိုင်ကြ ပါစေကုန်သတည်း။
သတ္တတိံသတိမပိုင်း
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဩသာနသောဓက တာဝန် ဆောင်ရွက်ခြင်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အလုပ်လုပ်တော်မူပုံမှာ သာမန်ပုဂ္ဂိုလ်များ အနေဖြင့် မယုံနိုင်လောက်အောင်ပင် ဖြစ်သည်၊ ဤစာပြုသူသည် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ၌ အစအဆုံး ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ လုပ်ဆောင်တော်မူပုံမှာ ကိုယ်တွေ့ မျက်မြင် ဖြစ်လေသည်၊
၁၃၁၆-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့မှ စ၍ ၁၃၁၈-ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁၀-ရက်နေ့အထိ ပါဠိပိဋက စာအုပ်ပေါင်း ၄၀-ကို သန္နိပါတ ၅-ကြိမ်ခွဲ၍ သင်္ဂါယနာ တင်တော် မူခဲ့လေသည်၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ထိုစဉ်က အများသိကြသည့်အတိုင်း ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိပုစ္ဆက တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်သာမကပဲ ယင်းပါဠိတော် စာအုပ်ပေါင်း ၄၀-ကို နောက်ဆုံးသုတ်သင် ပြင်ဆင်တော်မူ၍လည်း သာသနာ့ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်၊
သင်္ဂါယနာတင်ချိန် သန္နိပါတမဟုတ်သော အခါတွင် များသောအားဖြင့် ကမ္ဘာအေး ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင် ဩသာနသောဓကရုံးခန်းသို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ အခြား ဆရာတော် ၄-ပါး, အယ်ဒီတာ တယောက်နှင့်အတူ ပါဠိတော်များကို သုတ်သင်တော် မူခဲ့လေသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိကာလေပိ, မြန်မာ့ရဋ္ဌေ ပဝတ္တိတေ၊
ဩသာနသောဓကော ဟုတွာ, ဇိနသာသနဘာရဓော။
အဋ္ဌကထာကျမ်းများကိုလည်း နောက်ဆုံး သုတ်သင်
၎င်းပြင် ၁၃၁၈-ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၉-ရက်နေ့မှစ၍ ၁၃၂၁-ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၆-ရက်နေ့အထိ အဋ္ဌကထာကျမ်း စာအုပ်ပေါင်း ၅၁-အုပ်ကို သန္နိပါတ ၄-ကြိမ်ခွဲ၍ သင်္ဂီတိကာရက သံဃာတော် ၃၀ဝ-ကျော်တို့ သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြသည်၊
ထိုစဉ်က ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အဋ္ဌကထာသင်္ဂါယနာ စိစစ်ရေးပုဂ္ဂိုလ် “အဋ္ဌကထာသင်္ဂီတိဝိစာရဏ”အဖြစ် တာဝန်အပြင် ယင်းအဋ္ဌကထာကျမ်းများ နောက်ဆုံး သုတ်သင်သည့် အဋ္ဌကထာဩသာနသောဓက တာဝန်ကိုလည်း ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊
ထိုအခါ၌ ဆရာတော် အလွန်အလုပ်များနေပါပြီ၊ သို့ဖြစ်၍ ကမ္ဘာအေးပုံနှိပ်တိုက်မှ ၁၆-မျက်နှာ စာဖောင် ၁-ဖောင် ရံခါ ၂-ဖောင်ခန့်ကိုသာ သာသနာ့ရိပ်သာ ဆရာတော်ကြီးထံ ရုံးလုလင်က သွားရောက်ဆက်ကပ်ရလေသည်၊ နောက်တနေ့ တဖန် ဖောင်ကြမ်းများ ယူသွားဆက်ကပ်ပြီး ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြင်ပြီးဖောင်ကို ပြန်ယူခဲ့ပြီး ကမ္ဘာအေး ဇမ္ဗူဒီပကျောင်း ဩသာနသောဓက အဖွဲ့ဝင် ဆရာတော် များအား ဆက်ကပ်ရသည်၊
ဇမ္ဗူဒီပဩသာနသောဓက ဆရာတော်များက ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မှတ်ချက် များကို ကြည့်ရှု မှီးငြမ်းပြုပြီး ပြင်ဆင်တော်မူကြလေသည်၊ ဆရာတော် အလုပ် အလွန်များ၍ မကြည့်ဖြစ်သောအခါလည်း ကြုံရသည်။
ဋ္ဌကထာသင်္ဂီတိကာလေ, ထေရော မဟာစည်ကုဉ္ဇရော၊
ဩသာနကသောဓကောပိ, ဟုတွာ သာသနဘာရဓော။
ဋီကာကျမ်းခက်များ နောက်ဆုံး သုတ်သင်
ဋီကာကျမ်းစာအုပ်ပေါင်း ၂၆-အုပ်ကို သန္နိပါတ ၂-ကြိမ်ခွဲ၍ ရန်ကုန်မြို့ ကမ္ဘာအေး သီရိမင်္ဂလာ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ မဟာပါသဏ လိုဏ်ဂူတော်ကြီး၌ သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြရာ ၁၃၂၂-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၁၃-ရက်နေ့မှစ၍ ၁၃၂၂-ခုနှစ် ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁၃-ရက်နေ့အထိ ဋီကာ ၁၁-အုပ်ကို သင်္ဂီတိကာရက သံဃာတော် ၁၅၀-ပါးတို့ ပထမသန္နိပါတ အဖြစ်ဖြင့် သင်္ဂါယနာတင်တော် မူခဲ့ကြလေသည်၊
တဖန် ၁၃၂၃-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၄-ရက်နေ့မှ စ၍ တပို့တွဲလဆန်း ၁၂-ရက်နေ့အထိ ဋီကာကျမ်းပေါင်း ၁၅-အုပ်ကို သင်္ဂီတိကာရက ၁၅၀-ကျော်တို့ ဒုတိယသန္နိပါတအဖြစ် သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ ကျလေသည်၊
ထိုစဉ်က ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဋီကာသင်္ဂါယနာ ပထမသန္နိပါတ အဖွင့်နေ့တွင် အဖြေပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ထိုစဉ်ကလည်း ဋီကာကျမ်းခက် တချို့ကို ဩသာနသောဓကဖြစ်၍ သုတ်သင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ထိုစဉ်ကလည်း စာဖောင်များ ဆရာတော်ထံ ဆက်ကပ်စေ၍ ဆရာတော်၏ အဆုံးအဖြတ်ကို ယူကြရလေသည်။
ဋီကာသင်္ဂီတိကလေပိ, ဋီကာဂန္ထဝိသောဓနေ၊
ဩသာနသောဓကော ဟုတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓသာသနန္ဓရော။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့တွင် အရေးပါဆရာတော်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီးတွင် သင်္ဂါယနာကိစ္စအဝဝကို စီမံရန် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင် သံဃာ့အဖွဲ့ကို နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၃၁၅-ခုနှစ်ကပင် ကြိုတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ ဖွဲ့စည်းကြောင်းကို အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၃၊ ၁၃၁၅-ခု ပထမဝါဆိုလ သင်္ဂါယနာစာစောင်တွင် ဓာတ်ပုံများ ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
ယင်း ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်သံဃာ့အဖွဲ့တွင် ညောင်ရမ်းဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ရေဝတမဟာထေရ်က ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ ဆရာတော် အရှင်နာဂဝံသာဘိဝံသ, အရှင်ဝိသုဒ္ဓါဘိဝံသတို့က အကျိုးတော်ဆောင် ဆရာတော်များ ဖြစ်ကြသည်၊ မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးစသည့် ဆရာတော် ၂၀-ခန့်တို့သည် အဖွဲ့ဝင်များ အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။
မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ယင်းဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်သံဃာ့ အဖွဲ့တွင် အရေးပါလှသော ဆရာတော်ဖြစ်၍ သင်္ဂါယနာဆိုင်ရာ စာပေကိစ္စအဝဝ, နိုင်ငံခြားများသို့ ကြွရောက်၍ သာသနာရေး ကိစ္စအဝ၀ ဆောင်ရွက်ဖွယ်တို့ကို ပြုလုပ် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိကာလေပိ သော, သင်္ဂီတိယာ ဓုရန္ဓရော၊
ဘာရနိတ္ထာရကော ဟုတွာ, သာသနကိစ္စကာရကော။
အလုပ်ပန်းလွန်း၍ ရံခါ အနားယူရ
ထိုစဉ်က ဆရာတော်မှာ သက်တော် ၅၀-ကျော်မျှသာ ရှိပါသေးသည်၊ အလုပ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်နှင့်ကား မမျှချေ၊ ရံခါ အလုပ်ပင်ပန်း၍ ပန်းဖျားဖျား, အားနည်းမှုတို့ ဖြစ်တတ်သဖြင့် အစိုးရဂေဟာတွင် ရံခါ တပတ်ခန့် အနားယူ၍ ကျန်းမာရေးကိစ္စ ဆောင်ရွက်ရသည်၊ ထိုစဉ်က သတင်းစာများတွင် မဟာစည်ဆရာတော် အနားယူခြင်း စသည်ဖြင့် ပါရှိလေသည်၊ ထိုစဉ် ဤစာပြုသူမှာ ၁၀-ဝါခန့်သာ ရှိသေးသည်၊ ဆရာတော်အနားယူသည့် အစိုးရ ဂေဟာသို့ ရောက်ခဲ့ဖူးပါသည်။
မဟာစည်ထေရသေဋ္ဌောပိ, မဟုဿာဟော မဟာသုဓီ၊
မဟာသုဓီနော စက္ကဿ, သတတံ ကိစ္စကာရကော။
တိပိဋက ပါဠိ, မြန်မာအဘိဓာန်လုပ်ငန်းတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၃၁၂-ခုနှစ်ကစ၍ လုပ်ငန်း စတင်ခဲ့သော တိပိဋက ပါဠိ, မြန်မာအဘိဓာန်ကျမ်းကြီး ပြုစုရေးကိစ္စတွင် အဘိဓာန်စနစ် ရေးဆွဲရေးအဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
အဘိဓာန်ပဋိဝိသောဓက အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ဆောင်ခြင်း
၎င်းပြင် အဘိဓာန်ကျမ်းပြုအဖွဲ့မှ ရေးပြီးစာမူများကို သုတ်သင် တည်းဖြတ်သည့် အဘိဓာန် ပဋိဝိသောဓက အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်၌လည်း အဘိဓာန်စာမူကို သုတ်သင် တည်းဖြတ်ပြင်ဆင် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
ပိဋကတ်တော် မြန်မာပြန် စီစဉ်ရေးကော်မတီ
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မဟာဓမ္မသဘင်ကြီး ဆင်ယင်ကျင်းပစဉ်က ပိဋကသုံးပုံ ပါဠိတော် များကို ပါဠိ မတတ်သော မြန်မာပြည်ဖွား တိုင်းရင်းသားတို့ လွယ်ကူစွာ ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယင်းပိဋကတ် ပါဠိတော်များကို မြန်မာပြန်ဆိုရန် နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က စီစဉ်ခဲ့လေသည်၊
သို့ဖြစ်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် ပိဋကတ်တော် မြန်မာပြန် စီစဉ်ရေးကော်မတီ တရပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်၊ ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ယင်းပိဋကတ်တော် မြန်မာပြန် စီစဉ်ရေး ကော်မတီအဖွဲ့တွင် နာယကအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းကော်မတီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဒေါက်တာဦးလင်းဖြစ်၍ သာသနာ့ညွှန်ကြားရေးဝန် ပထမကျော် ဦးကြီးဖေသည် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လေသည်၊
သာသနာရေး အထူးအရာရှိ ဦးဘဆွေသည် အကျိုးဆောင်ဖြစ်၍ သာသနာရေး အရာရှိ ဦးခင်မောင်အေးသည် တွဲဖက်အကျိုးဆောင် ဖြစ်လေသည်။ ဆရာတော်သည် များစွာသော စာပေအဖွဲ့အစည်းတို့၌ ပါဝင်ကာ စာပေကိစ္စအဝဝကိုလည်း ရှေ့တန်းမှ ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့လေသည်။
အနေကဂန္ထကိစ္စေသု, ပုဗ္ဗင်္ဂမော မဟာယတိ၊
မဟာစည်ထေရကုဉ္ဇရော, လောကဂ္ဂသာသနန္ဓရော။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒကို သုတ်သင်ပြင်ဆင်တော်မူခြင်း
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ၏ အနက်ကို ဖွင့်ပြသည့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒပါဠိကျမ်းသည် စာအုပ်အဖြစ်သို့ မရောက်ပဲ ပေဖြင့်သာ နှစ်ပေါင်း ရာထောင် ချီပြီး တည်ရှိခဲ့လေသည်၊
ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ သာသနာရေး ဦးစီးဌာနသည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပရိယတ္တိ သာသနာ့ဝန်ဆောင်တို့ ကြည့်ရှု လေ့လာချပို့နိုင်ရန် ရည်သန်၍ ယင်းပေမူကို ကူးယူစေကာ စာအုပ်အဖြစ်သို့ ရိုက်နှိပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြလေသည်။
သို့နှင့် သာသနာရေးဦးစီးဌာနသည် ရဟန်းပညာရှိ, လူပညာရှိများကို ယင်းစာမူကို ပြင်ဆင်ရန် လျှောက်ထားတိုက်တွန်း တာဝန်ပေးခဲ့လေသည်၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်များအနက် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် လျှောက်ထား တာဝန်ပေးခဲ့ရသည့် ဆရာတော်ကြီးများအနက် တာဝန်အရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ခဲ့လေသည်၊
သို့ဖြစ်၍ ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ယင်းပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဂဏ္ဌိပဒပါဌ်ကိုလည်း ဆန္ဒ, စိတ္တ, ဝီရိယ, ဝီမံသခြံရံ ရှေးရှုသုတ်သင် ပြင်ဆင်ပေးတော်မူခဲ့လေသည် ၊ သို့ဖြစ်၍ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒပါဌ် နိဒါန်း၌ -
“ဣမဿ ပဋိဝိသောဓကပုဂ္ဂလာ ပန မဟာထေရော စေဝဥပါသကာ စ ဟောန္တိ၊ တတ္ထ မဟာထေရော ပန မရမ္မရဋ္ဌေ ရန်ကုန် နဂရေ သာသနာ့ရိပ်သာ အာရာမေ ဝသန္တော မဟာစည်ထေရောတိ ဝိသုတော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတော ပါဓိ ဘဒ္ဒန္တသောဘနထေရော” စသည်ဖြင့် လာရှိလေသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တာဝန်ယူမိလျှင် တာဝန် ကျေပွန်စွာ မဟုဿာဝ ဇွဲလုံ့လဖြင့် ဆောင်ရွက်တော်မူသည့် သာသနာ့ဝန်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီး ဖြစ်တော်မူသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌ-ဂဏ္ဌိပဒဝိသောဓနေ၊
ထေရော မဟာစည်အဝှယော, ကိစ္စကာရီ ဝိသာရဒေါ။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာ, ဂဏ္ဌိပဒ သမိုင်းအကျဉ်း
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်ကြီးကို ဓမ္မသေနာပတိ လက်ယာတော်ရံ ဘုရားကိုကြဉ် ပညာအကြီးဆုံး တပည့်ကြီးဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောကြားတော် မူခဲ့ရာ နက်နဲသည်, ခက်ခဲသည်၊ သာမန်ပညာရှိသူ, သာမန်စာပေကျမ်းဂန် တတ်မြောက်သူတို့အဖို့ ကူးခတ်လေ့လာရန် မလွယ်ကူပါချေ၊ ယင်းပါဠိတော်၌ -
- မဟာဝဂ်,
- ယုဂနဒ္ဓဝဂ်,
- ပညာဝဂ်
အားဖြင့် ၃-ဝဂ်ရှိ၍ ၁-ဝဂ်တွင် ကထာပေါင်း ၁၀-ကထာစီ ပါရှိလေရာ ရှေးဦးစွာဖြစ်သော မဟာဝဂ်၌ -
- ဉာဏကထာ,
- ဒိဋ္ဌိကထာ,
- အာနာပါနဿတိကထာ,
- ဣနြ္ဒိယကထာ,
- ဝိမောက္ခကထာ,
- ဂတိကထာ,
- ကမ္မကထာ,
- ဝိပလ္လာသကထာ,
- မဂ္ဂကထာ,
- မဏ္ဍပေယျ ကထာ
အားဖြင့် ၁၀-ဖြစ်သည်၊ ယင်းသို့ မဟာဝဂ်၌ပါရှိသည့် ကထာကိုလည်း-
တဿုဒ္ဒါနံ -
ဉာဏံ ဒိဋ္ဌိ စ အဿာသာ, ဣနြ္ဒိယံ ဝိမောက္ခပဉ္စမာ၊
ဂတိကမ္မဝိပလ္လာသာ, မဂ္ဂေါ မဏ္ဍေန တေ ဒသ။
ဟူသော ဥဒါန်းစဉ်ဂါထာဖြင့် ဖော်ပြတော်မူခဲ့လေသည်။
ယုဂနဒ္ဓဝဂ်၌လည်း -
- ယုဂနဒ္ဓကထာ,
- သစ္စကထာ,
- ဗောဇ္ဈင်္ဂကထာ,
- မေတ္တာကထာ,
- ဝိရာဂကထာ,
- ပဋိသမ္ဘိဒါကထာ,
- ဓမ္မစက္ကကထာ,
- လောကုတ္တရကထာ,
- ဗလကထာ,
- သုညတာကထာ
အားဖြင့် ၁၀-ဖြစ်လေသည်၊ ယင်းသို့ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း-
တဿုဒ္ဒါနံ-
ယုဂနဒ္ဓါ သစ္စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ, မေတ္တာဝိဟာရပဉ္စမာ၊
ပဋိသမ္ဘိဒါဓမ္မစက္ကံ, လောကုတ္တရဗလသုညတာ။
ဟူသောဂါထာဖြင့် ဖော်ပြတော်မူခဲ့လေသည်။
ပညာဝဂ်၌လည်း -
- မဟာပညာကထာ,
- ဣဒ္ဓိကထာ,
- အတိသမယကထာ,
- ဝိဝေက ကထာ,
- စရိယာကထာ,
- ပါဋိဟာရိယကထာ,
- သမသီတိကထာ,
- သတိပဋ္ဌာနကထာ,
- ဝိပဿနာ ကထာ,
- မာတိကာကထာ
အားဖြင့် ၁၀-ကထာဖြစ်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ -
တဿုဒ္ဒါနံ -
ပညာ ဣဒ္ဓိ အဘိသမယော, ဝိဝေကော စရိယပဉ္စမော၊
ပါဋိဟာရိ သမသီတိ, သတိပဋ္ဌာနာ ဝိပဿနာ၊
မာတိကာ ပညာဝဂ္ဂမှိ, မာတိကာယ စ တေ ဒသ။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် ကထာသရုပ်ကို ချုံး၍ ပြတော်မူခဲ့လေသည်။ ၎င်းပြင် ပါရှိသော ဝဂ်တို့ကိုလည်း -
မဟာဝဂ္ဂေါ ယုဂနဒ္ဓေါ, ပညာဝဂ္ဂေါ စ နာမတော၊
တယောဝ ဝဂ္ဂါ ဣမမှိ, ပဋိသမ္ဘိဒါပကရဏေ။
ဟူသော ဂါထာဖြင့် ဖေါ်ပြတော်မူခဲ့လေသည်၊ ထိုမှတပါး ယင်းပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်ကြီး နက်နဲသည်ဖြစ်၍ သမုဒ္ဒရာနှင့် တူကြောင်း နက္ခတ်တာရာ ကြယ်များစွာ တို့ဖြင့် ပြွမ်းသော ကောင်းကင်နှင့် တူကြောင်း, ကြီးကျယ်သော အင်းအိုင်ကြီးများနှင့် တူကြောင်း, ယင်းကျမ်းကြီးကို လေ့လာပို့ချ ဟောပြောပါက ဉာဏ်ပညာ ကျယ်ပြော နိုင်ကြောင်း, ဤကျမ်းလာအတိုင်း ကျင့်ကြံ အားထုတ်သော ယောဂီတို့ ဉာဏ်ပညာ တောက်ပနိုင်ကြောင်းကို-
အနန္တနယမဂ္ဂေသု, ဂမ္ဘီရော သာဂရုပမော၊
နဘံ စ တာရကာကိဏ္ဏံ, ထူလော ဇာတဿရော ယထာ၊
ကထိကာနံ ဝိသာလာယ, ယောဂီနံ ဉာဏဇောတနံ။
ဟူသော တဂါထာဖြင့် ဖေါ်ပြတော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းကျမ်းကြီးမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စာတော်မူ ၄၁၉-မျက်နှာ ရှိလေသည်၊ ယင်းပါဠိတော်၏ အဖွင့်ကိုလည်း သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သာသနာသက္ကရာဇ် ၁၀၆၀-ခန့်တွင် ပေါ်ထွန်းသည့် အရှင် မဟာနာမထေရ် ပြုစီရင်ခဲ့ရာ ပထမ, ဒုတိယ ၂-တွဲရှိ၏။ ပထမတွဲ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ စာမျက်နှာ ၃၄၅၊ ဒုတိယတွဲ -၃၂၃ မျက်နှာရှိလေသည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒ
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ တိမ်မြုပ်ကွယ်ဝှက် အသိခက်သော ပုဒ်, အဓိပ္ပါယ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုရာ အဋ္ဌကထာ ကျမ်းပြုဆရာတော် အရှင်နာမ၏ တပည့်အဆက်အနွယ် ပညာရှိတပါး, သို့မဟုတ် သီဟိုဠ်ကျွန်း ပုလပုရခေတ် ပညာရှင် တပါး, သို့မဟုတ် ဇိနာလင်္ကာရ စာကိုယ်ဋီကာကျမ်းပြု အရှင်ဗုဒ္ဓရက္ခိတထေရ် ရေးသား ဖွင့်ဆိုသည်ဟု ယူဆရသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ပဏ္ဌိပဒကျမ်းသည်လည်း သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်၌လည်းကောင်း ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်၊ ကျမ်းပြု ဆရာတော်သည် ယင်း ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ပဏ္ဌိပဒကျမ်၏ အစ၌ -
ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒိတွာ တိဘဝေသု အဂ္ဂံ, ကတဉ္ဇလီ သာဓုပသန္နစိတ္တော၊
ဓမ္မဉ္စ တေနာဓိစတုတ္တမံဟံ, သံဃဉ္စ တဿောရသိဇံ ဝိသိဋ္ဌံ။
အစရှိသော ၆-ဂါထာဖြင့် ရတနတ္တယပဏာမ စသည်ကို ဖော်ပြ၍ သန္ထာရပြုတော် မူခဲ့လေသည်၊ ကျမ်း၏အဆုံး၌လည်း-
ဧတ္တာဝတာ သမာရဒ္ဓေါ, ယောဂဏ္ဌိပဒနိစ္ဆယော၊
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဿ, ဝဏ္ဏနာယ မယာဒိတော၊
သော ဒါနိ နိဋ္ဌံ သမ္ပတ္တော, အန္တရာယံ ဝိနာ ယထာ၊
တထာ ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ, နိဋ္ဌံ ပပ္ပေါန္တု ပါဏိနံ။
အစရှိသော ၉-ဂါထာဖြင့် နိဂုံး အုပ်တော်မူခဲ့လေသည်။ ယင်းကျမ်းကို သက္ကရာဇ် ၁၃၄၅-ခုနှစ်က ကမ္ဘာအေး သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်၌ ရိုက်နှိပ်ခဲ့ရာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဆိုက် စာမျက်နှာ ၄၀ဝ-ရှိလေသည်၊ ဤကား အလျဉ်းသင့်သဖြင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်, အဋ္ဌကထာ, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂဋ္ဌကထာ ဂဏ္ဌိပဒ သမိုင်းကို အမြွက်မျှ ထုတ်ပြခြင်းဖြစ်သည်။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်နိဿယ
ယင်း ၃-ကျမ်းအနက် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်ကို အမရပူရမြို့ ဆင်တဲတိုက် (ယခု မန္တလေးတောင်ပြင် ဆင်တဲတိုက်ကြီး) ၌ စာပေချပို့ ကျမ်းစာပြုစု သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့သော “ဉာဏာလင်္ကာရာဘိသဒ္ဓမ္မဓဇမဟာဓမ္မဓဇ” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆင်တဲဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်ဉာဏသဒ္ဓမ္မ၏ တပည့်တပါးသည် ဆရာတော်၏ ချနက်အတိုင်း ပေသို့ ရေးတင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းသို့ဖြစ်ကြောင်း-
နတွာ ဝတ္ထုတ္တယံ သုခ-ဒ္ဒဒံ သာဓုံဝ နိဿယံ၊
လိခိဿာမိ အာစေရဿ, ဝါစနတ္ထံ ပရာမ္ပရာ။
သုခဒ္ဒဒံ - ချမ်းသာသုံးပါးကို ပေးတော်မူတတ်သော၊
ဝတ္ထုတ္တယံ - ရတနာသုံးပါး အပေါင်းကို၊
နတွာ - နမာမိ-ရှိခိုးပါ၏၊
နတွာ - ရှိခိုးပြီး၍၊
အာစေရဿ -ဆင်တဲဆရာတော်၏၊
ဝါစနတ္ထံ - ချနက်ဖြစ်သော၊
နိဿယံ - မှီရာ နိဿယကို၊
ပရမ္ပရာ - အဆင့်ဆင့်၊
သပ္ပုရိသေဟိ -သူတော်ကောင်းတို့သည်၊
ပေက္ခိတုံ - ကြည့်ရှုစိမ့်သောငှါ၊
သာဓုံဝ - ကောင်းစွာသာလျှင်၊
လိခိဿာမိ - ရေးတင်လိုက်အံ့ ......
ဟူသော တဂါထာပါဌ်နိဿယဖြင့် ကျမ်းဦးအစ၌ ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
ယင်းစာမူကို နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ရရှိခဲ့ရာ ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဟင်္သာ တောရတိုက် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် အရှင်ဝိမလက သုတ်သင်၍ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့သို့ ပြန်လည် အပ်နှင်းတော်မူခဲ့လေသည်။
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး နောက်ဆုံး ပြင်ဆင်ခြင်း
၎င်းနောက် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဝန်ဆောင်အဖွဲ့၏ စီစဉ်ချက်အရ နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့မှ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေမည် ဖြစ်သဖြင့် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား နောက်ဆုံး သုတ်သင်ပြင်ဆင်ရန် တာဝန်လွှဲအပ်ပြန် လေသည်။
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မဟုဿာဟ ဇွဲလုံ့လဖြင့် ဉာဏ်စွမ်းကုန်ထုတ်သုတ်သင် ပြင်ဆင်တော်မူ၍ နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ကို ရိုက်နှိပ်စေခဲ့ရာ ၁၃၂၁-ခုနှစ်တွင် စာအုပ်အဖြစ်သို့ ရောက်လေသည်၊ ယင်းပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် နိဿယမှာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဆိုက်ဖြင့် စာမျက်နှာ ၃၇၆-ရှိလေသည်။
အရာရာ ပါဝင်ခဲ့ရ
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တိက္ခ, ဟာသ, ဇဝနဉာဏ်နှင့် ဒဠှဘူရီ, ဂမ္ဘီရပညာ စုံလင်သူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်ရကား သာသနာရေးရာဟူသမျှဝယ် အရာရာတိုင်းလိုပင် ပါဝင်ခဲ့ရလေသည်၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား တသောင်း တယောက် မုံသောက် မာတင် ဘက်စုံပညာရှင်ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးပါတည်း။
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ-နိဿယောပိ သုဓီမတာ၊
မဟာထေရေန သေဋ္ဌေန, မဟုဿာဟေန သောဓိတော။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယကြီး တာဝန်ခံ သုတ်သင်ပြင်ဆင်တော်မူခြင်း
သမ္ဗန္ဓစိန္တာနိဿယ, သဒ္ဒတ္ထဘောဒစိန္တာနိဿယ, ကစ္စာယနာသာရနိဿယ, ကစ္စာယနသာရသရူပတ္ထ ဒီပနီ, ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ် ပါဠိတော်နိဿယသစ်, ဋီကာကျော်နိဿယသစ်, ဓာတုမာလာ လက်သန်းကျမ်း ပါဠိနိဿယ, ခန္ဓဝိဘာဝိနီ ဋီကာပါဌ်, ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော်နိဿယ, သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော် နိဿယ, မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာနိဿယ စသည် ကျမ်းပေါင်းများစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသော “မေဓာဘိဝံသ သဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့ တံဆိပ်တော်ရ ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ နိဿယကို သဒ္ဒဝိနိစ္ဆယ, အတ္ထဝိနိစ္ဆယစသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ကျယ်ဝန်းစွာ ပြုစီရင်တော် မူခဲ့လေသည်၊
ယင်းကျမ်းကြီးကို ၁၃၂၇-ခုနှစ်ကစ၍ နိုင်ငံတော်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ရိုက်နှိပ်ခဲ့ရာ ပထမတွဲ, ဒုတိယတွဲ, တတိယတွဲ, စတုတ္ထတွဲ, ပဉ္စမတွဲအားဖြင့် ၅-တွဲ ရှိလေသည်၊ ယင်းသို့ ယင်းနိဿယကြီး ရိုက်နှိပ်စဉ်က ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဗုဒ္ဓသာသနာ အဖွဲ့ ပုံနှိပ်တိုက်မှ နေ့စဉ်လိုလိုပင် စာဖောင်များ ဆက်ကပ်ရာ ကျနစွာ ကြည့်ရှု၍ သုတ်သင်ပြင်ဆင်တော်မူခဲ့လေသည်၊
ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကြိုးပမ်းပြင်ဆင်မှုကြောင့် စာနေစာထားမှစ၍ သန့်ရှင်း ကောင်းမွန်သည့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယကြီးများ ဖြစ်လာလေသည်၊ ဆရာတော် ဘုရားကြီးကား ပရိယတ္တိသာသနာ, ပဋိပတ္တိသာသနာ ထိပ်တန်း ဝန်ဆောင်ကြီး ဖြစ်တော်မူပါပေသည်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ သောဓေသိ, ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂကောဝိဒေါ၊
မဟာစည်ထေရပုင်္ဂဝေါ, သမ္ဗုဒ္ဓသာသနန္ဓရော။
အဋ္ဌတိံသတိမပိုင်း
ကျမ်းဂန်များစွာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကျမ်းဂန် များစွာတို့ကိုလည်း ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ၎င်းတို့မှာ -
၁။ ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ကျမ်း။
၂။ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းကျမ်း။
၃။ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း (ပထမတွဲ)။
၄။ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)။
၅။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ပါဠိတော်နိဿယကျမ်း။
၆။ မဟာသတိပဋ္ဌာန်တရားတော် (အကျဉ်း ၄-ပိုင်း)
၇။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်တရာတော်အကျယ် (ကာယာနုပဿနပိုင်း)။
၈။ ဝေဒနာနုပဿနာတရားတော်။
၉။ နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်းတရားတော်။
၁၀။ မဟာစည်ဓမ္မဒေသနာဆောင်ပုဒ်များ။
၁၁။ ဝိပဿနာအလုပ်ပေးတရားတော်ကြီး။
၁၂။ ဝိသုဒ္ဓိနှင့် ဉာဏ်စဉ်တရားတော်ကြီး။
၁၃။ ဝိသုဒ္ဓိဉာဏကထာပါဌ်။
၁၄။ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားအားထုတ်ရခြင်းအကြောင်း။
၁၅။ ဓမ္မစကြာအသံလွှင့်တရားတော်။
၁၆။ အနတ္တလက္ခဏသုတ်အသံလွှင့်တရားတော်။
၁၇။ ဘဝပြဿနာ။
၁၈။ အင်ဒိုနီးရှားသာသနာပြုမှတ်တမ်း။
၁၉။ ဝိပဿနာအခြေခံတရားတော်။
၂၀။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာ သမယန္တရပိုင်း ဂဏ္ဌိနိဿယ။
၂၁။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် အခြေခံကျမ်းများနှင့်တကွ ဝိပဿနာပိုင်း။
၂၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် (ပထမတွဲ)။
၂၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် (ဒုတိယတွဲ)။
၂၄။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် (တတိယတွဲ)။
၂၅။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် (စတုတ္ထတွဲ)။
၂၆။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါကထာ။
၂၇။ အရိယဝါသတရားတော်။
၂၈။ မဟာစည်ဝတ်ရွတ်စဉ်။
၂၉။ ရက်လည်ဆွမ်းအနုမောဒနာကထာ။
၃၀။ ဝမ္ပိကသုတ်တရားတော်။
၃၁။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာနိဿယ (ပထမတွဲ)။
၃၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာနိဿယ (ဒုတိယတွဲ)။
၃၃။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာနိဿယ (တတိယတွဲ)။
၃၄။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာနိဿယ (စတုတ္ထတွဲ)။
၃၅။ မဟာသတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာရှုနည်းအကျဉ်းချုပ်။
၃၆။ ပုရာဘေဒသုတ်တရားတော်။
၃၇။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကြီး (ပထမတွဲ)။
၃၈။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။
၃၉။ ဗြဟ္မစိုရ်တရားတော်။
၄၀။ ဘာရသုတ္တန်တရားတော်ကြီး။
၄၁။ မဟာစည်သတိပဋ္ဌာန်အဖွဲ့လုံးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းရပ်များ။
၄၂။ ကျောင်းအနုမောဒနာတရားတော်။
၄၃။ လောကဓံတရားတော်။
၄၄။ ၂၃-ကြိမ်မြောက် ပူဇော်ပွဲဩဝါဒကထာ။
၄၅။ သလ္လေခသုတ်တရားတော်ကြီး(ပထမတွဲ)။
၄၆။ သလ္လေခသုတ်တရားတော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။
၄၇။ ဟေမဝတသုတ္တန်တရားတော်။
၄၈။ ၂၄-ကြိမ်မြောက်ပူဇော်ပွဲဩဝါဒကထာ နှင့် ၂၄-ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး ဩဝါဒ။
၄၉။ ကာမသုတ္တန်တရားတော်။
၅၀။ ဒုလ္လဘဝိနည်းဩဝါဒကထာ။
၅၁။ ငွေရတုတရားတော်။
၅၂။ နိဗ္ဗာန်ဆိုင်ရာတရားတော်ကြီး
၅၃။ ဓမ္မစကြာတရားတော်။
၅၄။ ၂၆-ကြိမ်မြောက်ပူဇော်ပွဲဩဝါဒကထာ။
၅၅။ သီလဝန္တသုတ္တန်တရားတော်။
၅၆။ ရှစ်ဖြာမဂ္ဂင်နိဗ္ဗာန်ဝင်တရားတော်။
၅၇။ တုဝဋ္ဋကသုတ္တန်တရားတော်။
၅၈။ သာရဏီယတရားတော်။
၅၉။ မဟာပစ္စဝေက္ခဏတရားတော်။
၆၀။ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန်တရားတော်။
၆၁။ သမ္မာပရိဗ္ဗာဇနိယသုတ္တန်တရားတော်။
၆၂။ တက္ကသိုလ်ဝိပဿနာတရားတော်။
၆၃။ မာလုကျပုတ္တသုတ်တရားတော်။
၆၄။ သက္ကပဥှသုတ်တရားတော်။
၆၅။ အဘိဓမ္မာတရားတော်။
၆၆။ ဩဝါဒဓမ္မအမွေ။
၆၇။ မဟာသမယသုံးသုတ်တရားတော်။
၆၈။ စူဠဝေဒလ္လသုတ်တရားတော်။
၆၉။ ဓမ္မဒါယာဒသုတ်တရားတော်။
၇၀။ ဗုဒ္ဓသာသနာ့အန္တရာယ်ကာကွယ်ရေးတရားတော်။
၇၁။ ကမ္ဘာ့သာသနာပြုတရားတော်။
၇၂။ မဟာစည်ဝိနိယဝိနိစ္ဆယသင်္ဂဟ။
၇၃။ ၃၁-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေး ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်။
၇၄။ နောက်ဆုံးဩဝါဒပူဇော်ပွဲဩဝါဒတော်။
၇၅။ ၁၃၃၅-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် ဩဝါဒတရားတော်။
၇၆။ ၁၃၃၇-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် ဩဝါဒတရားတော်။
၇၇။ ၁၃၃၈-ခုနှစ် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ် နှစ်ပတ်လည် ဩဝါဒတရားတော်။
၇၈။ ၂၉-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ်ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်။
၇၉။ ၃၀-ကြိမ်မြောက် သင်းလုံးကျွတ်ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်။
၈၀။ ၁၃၄၁-ခုနှစ် နှစ်ပတ်လည်ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်။
၈၁။ ၁၃၄၂-ခုနှစ် နှစ်ပတ်လည်ဩဝါဒမိန့်ခွန်းတော်။
၈၂။ သင်းလုံးကျွတ်အစည်းအဝေးနောက်ဆုံးဩဝါဒတရားတော်။
၈၃။ ကမ္မဝါစာများ (စီစဉ်သုတ်သင်)-
စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။
ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ကျမ်း
ဖော်ပြပါကျမ်းများအနက်-
ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ကျမ်းသည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပထမဆုံး ပြုစီရင်ခဲ့သည့်ကျမ်း ဖြစ်လေသည်၊ ဆရာတော်ကြီးသည် မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော် ဘုရားထံ မှီခို သီတင်းသုံး၍ သတိပဋ္ဌာန် ရှုမှတ်နည်းကို မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန် ဧကန် ရောက်စေနိုင်သော လမ်းကောင်းလမ်းမှန် ရောက်စေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သဖြင့် မိမိ၏ ဆွေမျိုး ဉာတိတို့အား ဟောကြားရန် ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်စဉ် ညီတယောက် ကွယ်လွန်သွား ခဲ့လေရာ တရားမဟောလိုက်ရသဖြင့် များစွာ နောင်တရခဲ့လေသည်၊
သို့ဖြစ်ရာ သက္ကရာဇ် ၁၃၀ဝ-ပြည့်နှစ် ကဆုန်လအတွင်းတွင် သီတင်းသုံးမြဲဖြစ်သော မော်လမြိုင်တောင်ဝိုင်းကလေး တိုက်ကျောင်းမှ ထွက်ခွါခဲ့၍ မိမိ ၏ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ရွှေဘိုမြို့နယ် ဆိပ်ခွန်ရွာသို့ ကြွရောက်တော်မူလာပြီးလျှင် ၇-လခန့် သီတင်းသုံး၍ လာရောက်ကြသော ဆွေမျိုး ဉာတိများနှင့် အခြားဥပါသကာ, ဥပါသိကာမတို့အား သတိပဋ္ဌာန်ရှုမှတ်နည်း ဝိပဿနာအလုပ်ပေး တရားတော်ကြီးကို ဟောကြား ညွှန်ပြတော်မူခဲ့လေသည်။
ဆရာတော်သည် ထိုစဉ်က မိမိပြသဟောညွှန်သည့်အတိုင်း ကျမ်းဂန်အရပ်ရပ်တို့နှင့် နှီးနှောတိုက်ဆိုင်၍ ဝိပဿနာ လမ်းညွှန်ကျမ်း အမည်ဖြင့် ပြုစီရင်တော်မူ၍ ဒါယကာ ဦးထွန်းဟန်, ဦးဘိုးချုံတို့အား ပေးအပ်ခဲ့လေသည်။
ဦးထွန်းဟန်, ဦးဘိုးချုံးတို့သည် ဆိပ်ခွန်ရွာ ကျောင်းအမကြီး ဒေါ်ဆင်ကို စာအုပ် ဒါယိကာမ ခံယူစေ၍ ၁၃၀ဝ-ပြည့်နှစ် (ခရစ်သက္ကရာဇ်-၁၉၃၉) ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမြို့ ဈေးတန်း သီရိစန္ဒာစာပုံနှိပ်တိုက်တွင် စတင်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချီခဲ့ကြလေသည်၊ တဖန် ဒုတိယအကြိမ် ၁၃၃၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ သင့်ဘဝပုံနှိပ် တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်စေ၍ ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာ ဦးဝိစာရိန္ဒက ထုတ်ဝေ ခဲ့လေသည်။
ဆရာတော်သည် ကျမ်းဦး၌ -
ဝန္ဒိတွာ သဓမ္မသံဃံ, နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဒေသကံ၊
ကဿံ ဝိပဿနာမဂ္ဂ-ဒေသကံ မဂ္ဂပါပကံ။
ဟူသောဂါထာဖြင့် ရတနတ္တယပဏာမ, ပဋိညာဉ်ဖော်ပြကာ ဂန္ထာရမ္ဘပြု၍ စီရင်တော် မူလေသည်၊ ပထမအကြိမ် ရိုက်စဉ်က ကျမ်းစာမျက်နှာဖုံး၌ မော်လမြိုင်မြို့ တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီးသည် ဆိပ်ခွန်ရွာသို့ တရားဟော လာစဉ် တပည့်တို့အား သတိပဋ္ဌာန်ရှုမှတ်နည်း အကျဉ်းချုပ်မှတ်သားရန် ရေးသား၍ ပေးခဲ့သော ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ကျမ်း သီရိစန္ဒာ စာပုံနှိပ်တိုက် ဈေးတန်း ရွှေဘိုမြို့ ၁၉၃၉-ခုနှစ်ဟု ပါရှိလေသည်၊ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် ယင်းကျမ်းမှာ ကရောင်း ၁၆-ချိုး စာမျက်နှာ ၉၄-ပါရှိလေသည်၊ ပထမအကြိမ် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေစဉ်က မောင်ထွန်းဟန်, မောင်ဘိုးချုံတို့က နိဒါန်းရေးသားခဲ့ကြလေသည်။
ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာ အရှင် ကလာသက “ပထမဆုံး ပေါ်ထွက်ခဲ့သည့် မဟာစည်သာသနာ ခေတ်ဦး စာအုပ်” ဟူသော ခေါင်းစီးဖြင့် နိဒါန်းရေးသား စီရင်ခဲ့လေသည်။
ဝိပဿနာလမ်းညွှန်ဂန္ထော, သုသာရော သာဓုမာနိတော၊
ရစိတော ထေရသေဋ္ဌေန, မဟာစည်ကဝိကေတုနာ။
ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းကျမ်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာများ လက်ကိုင်ပြုထိုက်သော ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆရာတို့၏ မှတ်တမ်းကျမ်းကိုလည်း ၁၃၀၈-ခုနှစ်က ပြုစုစီရင် ရေးသားတော် မူခဲ့လေသည်။
ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပဋိပတ်ဝန်ဆောင်များ အားကိုး ပြုထိုက်သည့် ဝိပဿနာ ရှုနည်းကျမ်းကြီးကိုလည်း ဥပါသကာ သူတော်စင်တို့က လျှောက်ထား တောင်းပန် သဖြင့် ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ထိုစဉ်က မဟာမိတ်တို့က မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်၌ ဗုံးကြဲနေသော အချိန် ဖြစ်လေသည်၊ တနိုင်ငံလုံး ဗုံးသံများ ဂျိုးဂျိုး ဂျိန်းဂျိန်း ဆူညံနေသည်၊ ရွှေဘိုမြို့ သို့လည်း နေ့စဉ်လိုလိုပင် လာရောက်ဗုံးကြဲနေသည်၊ သို့ရာတွင် ယင်းဗုံးသံများ အကြားမှာပင် ခုနစ်လမျှဖြင့် ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး ပထမတွဲ, ဒုတိယတွဲ ၂-တွဲကို ပြီးမြောက်အောင် စီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဝိပဿနာရှုနည်း ပြုစီရင်ပုံ
ယင်း ကျမ်းကြီး ၂-ကျမ်းအနက် ပထမတွဲကို အခန်း -၁, အခန်း -၂, အခန်း -၃, အခန်း-၄ အားဖြင့် အခန်းပေါင်း ၄-ခန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ပြုစီရင်တော်မူခဲ့ လေသည်၊
ပထမအခန်းတွင် သတိပေးစကားနှင့် သီလဝိသုဒ္ဓိစသည့် အချက်အလက်ပေါင်း များစွာတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအပိုင်း၌ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ, မဂ်ပွားနည်း နှစ်ပါး, အမြတ်စားဝိပဿနာနှင့် သမာဓိစသော အချက်အလက်တို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဝိပဿနာနှင့် သမာဓိစသော အချက်အလက်တို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အခန်းတတိယ ပိုင်းတွင် ပရမတ်နှင့် ပညတ်ဝိပဿနာ၏ အာရုံစသော အစုံစုံ အဖုံဖုံသော သိမှတ်ဖွယ်တို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အခန်း ၄-စတုတ္ထပိုင်းတွင် တဇ္ဇာပညတ်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ် စသည့် မှတ်သားဖွယ်ရာ အဖြာဖြာတို့ဖြင့် လည်းကောင်း တန်ဆာဆင်၍ ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဒုတိယတွဲကို အခန်း -၅, အခန်း -၆, အခန်း -၇အားဖြင့် အခန်း ၃-ခန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ ပြုစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းကျမ်း၌ အခန်း ၅-တွင် အားထုတ်ပုံ, ဝိပဿနာ ၏ပရိကမ်, အခြေခံရှုမှတ်ပုံ စသည်တို့ဖြင့် ဖော်ပြထားတော်မူသည်၊ အခန်း ၆-တွင် ဉာဏ်စဉ်အဆုံးအဖြတ်, သောတာပန်စစ်တမ်း, ဖလသမာပတ် ဝင်စားပုံ, နိဗ္ဗာနကထာ စသည်တို့ကို ဖော်ပြတော်မူခဲ့လေသည်။ အခန်း ၇-တွင် မဟာဝိပဿနာ ၁၈-ပါဠိအနက် စသည်တို့ကို ဖော်ပြတော်မူခဲ့လေသည်။
ကျမ်းဦး၌ -
၁။ အဟော ဗုဒ္ဓေ အဟော ဓမ္မော, အဟော သံဃော အနုတ္တရော၊
ဣတိစိတ္တံ ပဟံသေတွာ, ဝိပဿိတွာ တဒါဂတေ။
၂။ ဝိပဿနာနယံ ကဿံ, သီဃံ မဂ္ဂါဒိပါပကံ၊
ဒိဋ္ဌေဓမ္မေဝ သာဓူနံ, ယထာဝုတ္တံ ဝိပဿတံ။
အနုတ္တရော - အရဟတာ အစရှိသော ဂုဏ်တော်တို့ကြောင့် အလွန်အကဲမရှိ အမြတ်ဆုံးဖြစ်တော်မူပေသော၊
ဗုဒ္ဓေါ - တလောကလုံးကို အကုန်သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်၊
အဟော - ဪ ... ပြောပြ၍ မပြီးအောင် အံ့ချီးဖွယ်, ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းပါပေစွတကား၊
အနုတ္တရော - သွာက္ခာတာ အစရှိသော ဂုဏ်တော်တို့ကြောင့် အလွန်အကဲမရှိ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တော်မူသော၊
ဓမ္မော - မဂ်လေးပါး, ဖိုလ်လေးပါး, နိဗ္ဗာန်, ပရိယတ်အားဖြင့် ၁၀ -ပါးသော တရားတော်မြတ်သည်၊
အဟော - ဪ ... ပြောပြမပြီးအောင် အံ့ချီးဖွယ်, ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းပါပေစွ တကား။
အနုတ္တရော - သုပ္ပဋိပန္နတာ အစရှိသော ဂုဏ်တော်တို့ကြောင့် အလွန်အကဲမရှိ အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တော်မူသော၊
သံဃော-မဂ်ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး, ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး အပေါင်းတည်း ဟူသော သံဃာတော်သည်၊
အဟော - ဪ... ပြောပြမပြီးအောင် အံ့ချီးဖွယ်, ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းပါပေစွ တကား၊
ဣတိ - ဤသို့ ဆင်ခြင်အောက်မေ့လျက်၊
စိတ္တံ - စိတ်ကို၊
ပဟံသေတွာ - အထူးကြည်လင် ရွှင်လန်းစေပြီး၍၊
တဒါဂတေ - ထိုအခိုက်အတန့်၌ ဖြစ်ကုန်သော အောက်မေ့ဆင်ခြင် ကြည်လင် ရွှင်လန်းသော စိတ်နှင့်တကွ ၎င်း၏မှီရာ ရုပ်တရားတို့ကို၊
ဝိပဿတွာ - ရှုမှတ်ပြီး၍။
ယထာဝုတ္တံ - ဤကျမ်း၌ ပြဆိုအပ်သည့်အတိုင်း၊
ဝိပဿတံ - ရှုမှတ်ကြလျှင်၊
ဝါ - ရှုမှတ်ကြကုန်သော၊
သာဓူနံ -သူတော်ကောင်းတို့ကို၊
ဒိဋ္ဌေဝဓမ္မေ - မျက်မှောက်ဘဝ၌ပင်လျှင်၊
သီဃံ - ခုနစ်ရက်, တဆယ့်ငါးရက်ကာလ စသည်အတွင်း လက်ငင်းလျင်မြန်စွာ၊
မဂ္ဂါဒိပါပကံ - မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေနိုင်သော၊
ဝိပဿနာ နယံ - ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကို၊
အဟံ - ငါသည်၊
ကဿံ - ရေးသားစီရင်ပါအံ့သတည်း
ဟူသော ၂-ဂါထာ ပါဠိအနက်ဖြင့် ဂန္ထာရမ္ဘပြုတော်မူခဲ့လေသည်။
ကျမ်း၏ အဆုံး၌လည်း
၁။ နဂရေ မော်လမြိုင်နာမေ, မဏ္ဍလစလပါဒကေ၊
ဂိဉ္ဇကာဝသထာရာမံ, ယော ထေရောစိရမာဝသီ။
ယော ထေရော - ဝိပဿနာရှုနည်း သိပ်သည်းလမ်းမှန် ကျမ်းဂန်ကို ရေးရန်ခန့်ညား သဒ္ဓါအားနှင့် ဉာဏ်ပွားတည်ကြည် အကြင်မထေရ်သည်၊
မော်လမြိုင် နာမေ - မော်လမြိုင် အမည်ရှိသော၊
နဂရေ - မြို့၌၊
မဏ္ဍလစလပါဒကေ - တောင်ဝိုင်းမည်ရ တောင်ခြေဝ၌၊
(သဏ္ဌိတံ - ကောင်းစွာတည်ရှိသော၊)
ဂိဉ္ဇကောဝ သထာရာမံ - တိုက်ကျောင်း အမည်ရှိသောတိုက်ကို၊
ဝါ - ကျောင်းတိုက်၌၊
စိရံ - ၁၂၉၁-ခုမှ ၁၃၀၃-ခုနှစ်တိုင်အောင် ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး၊
အာဝသီ - ဂန္ထဝါသ နှစ်ဓူရဖြင့် ကြောင့်ကြပြုလုပ် စောင့်ထိန်းချုပ်လျက် စိုးအုပ်ခဲ့လေပြီ။
၂။ ပုရန္တု ယံ ဇယဋ္ဌာနံ, အယျအောင်ဇေယျရာဇိနော၊
တဿ ပစ္ဆိမဘာဂေ ယော, အာဝါသော နိဂမော သတံ။
တု - ကျမ်းပြုဆဲ၌ နေခိုက်ဌာန အာဝါသကား၊
အယျအောင်ဇေယျ ရာဇိနော - မြန်မာရာဇဝင် ဥဒါန်းတွင်သော အရှင်အောင်ဇေယျ မည်နာမဖြင့် ပါကဋထင်ရှား အလောင်းမင်းတရား၏၊
ဇယဋ္ဌာနံ -ရန်သူခပင်း ငြောင့်တံသင်းကို နှိမ်နင်းပယ်ခြွေ အောင်မြေအရပ်ဖြစ်သော၊
ယံ ပူရံ - ရွှေဘိုဟုခေါ် အကြင်မြို့တော်သည်၊
အတ္ထိ - ရှိပါပေ၏၊
တဿ - ထိုရွှေဘိုမြို့၏၊
ပစ္ဆိမဘာဂေ - ခုနစ်မိုင်လောက် လှမ်းထောက်ဝေးကွာ အနောက်မျက်နှာအဖို့၌၊
သတံ - (သန္တာနံ) သဒ္ဓါ, သီလ စသည့်ဂုဏ်ရည် စိုပြည်စုပေါင်း သူတော်ကောင်း တို့၏၊
အာဝါသော - သာယာ အေးမြ ရန်ဘေးပလျက် ရွှင်ပြကြည်စွာ နေထိုင်ရာဖြစ်သော၊
ယောနိဂမော - ဆိပ်ခွန်ရွာဟု သညာထင်ပေါ် ဝေးနီးကျော်၍ မြို့ခေါ်လုနီး အကြင် နိဂုံးရွာကြီးသည်၊
အတ္ထိ - ရှိ၏။
ဤရွာ၌ပင် ဤကျမ်းပြုမထေရ်သည် ခမည်းတော် ဦးကံတော်နှင့် မယ်တော်ဒေါ်အုပ် တို့မှ ၁၂၆၆-ခုနှစ် ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၃-ရက် (၂၉-၇-၁၉၀၄) သောကြာနေ့ နံနက် ၃-နာရီအချိန်တွင် ဖွားမြင်တော်မူခဲ့လေသည်။
၃။ မဟာဘေရိဝိဟာရသ္မိံ, ဧတသ္မာ ပစ္ဆိမုတ္တရေ၊
သာလာဒါယ မဟာထူပ-ဝရဿာပိ ဥပန္တိကေ၊
၄။ ဝသန္တော သောဘနော နာမ, ဝီသဝဿော တထေသကော၊
ဥပါသကေဟိ သဒ္ဒမ္မရတစိတ္တေဟိ ယာစိတော။
၅။ ဟိတတ္ထာယ ဟိတေသီနံ, ဝုဒ္ဓိယာ သာသနဿ စ၊
ဝိပဿနာနယံ နာမ, ယံ ဂန္ထံ ကာတုမာရဘိ။
ဧတသ္မာ - ဤဆိပ်ခွန်ရွာမှ၊
ပစ္ဆိမုတ္တရေ ဒိသာဘာဂေ - တာလေးရာကျော် ကွာလှမ်းလောက်သည့် အနောက် မြောက်အရပ်အဖို့၌၊
သာလာဒါယ မဟာတူပဝရဿာပိ - အင်ကြင်းမည်ခေါ် စေတီတော်မြတ်ကြီး ၏လည်း၊
ဥပန္တိကေ - တောင်ဘက်မျက်နှာ မကွာဆက်စပ် အနီးအရပ်၌၊
(သဏ္ဌိတေ - ကောင်းစွာတည်ရှိသော)
မဟာဘေရိ ဝိဟာရသ္မိံ - မဟာစည်ကျောင်း၌၊
ဝသန္တော - သီတင်းသုံး နေထိုင်ဆဲဖြစ်သော၊
ဝိသဝဿေ - ရဟန်းသိက္ခာ ဝါနှစ်ဆယ် ရှိပြီးသော၊
(ဤမထေရ်သည် ၁၂၇၈-ခုနှစ် နယုန်လတွင် ရှင်သာမဏေပြုခဲ့သည်၊ ၁၂၈၅-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၅-ရက်နေ့တွင် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်၊ သို့ဖြစ်၍ ၁၃၀၅-ခုနှစ်မှာ ရဟန်းသိက္ခာ ဝါ နှစ်ဆယ်ပြည့်လျက်ရှိသည်)
တထေသကော - ပရမ္ပရာဂတ ရိုးရာနည်းမျှဖြင့် အားမရ ရောင့်ရဲခြင်းမရှိ ခိုင်မြဲကျမ်းဂန် လမ်းမှန်ကိုရှာလေ့ရှိသော၊
သောဘနောနာမ - အရှင်သောဘန အမည်ရှိသော၊
သော ထေရော - ထို မထေရ်သည်၊ (အာရဘိ၌ စပ်)၊
သဒ္ဓမ္မရတစိတ္တေဟိ - ပရိယတ်, ပဋိပတ်, ပဋိဝေဓဟူသော သူတော်ကောင်းတရား၌ နှစ်ခြိုက် ရွှင်ပျော် မွေ့လျော်စိတ်ရှိကုန်သော၊
ဥပါသကေဟိ - ဩကပ်ဓိဂမာ ခိုင်မြဲသော သဒ္ဓါဖြင့် ရတနာသုံးရပ်ကို ဆည်းကပ်လေ့ရှိသော ဥပါသကာတို့သည်၊
ဟိတေသီနံ - စီးပွားစစ် စီးပွားမှန်ကို ရှာကြံလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏၊
ဟိတတ္ထာယ စ - မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော အကျိုးစီးပွားအလို့ငှါ လည်းကောင်း၊
သာသနဿစ - ပရိယတ်, ပဋိပတ်, ပဋိဝေဓ, သီလ, သမာဓိ, ပညာတည်းဟူသော သာသနာတော် ၏၊
ဝုဒ္ဓိယာ စ - လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ထောင့်ငါးရာကျော်ကာလ ရှေးခေတ်ကကဲ့သို့ ပြည့်ဝစည်ကား ကြီးပွားတိုးတက်ခြင်းအလို့ငှါ၊
ယာစိတော - ဉာဏ်ကျဉ်းလတ်ကျယ် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း နားလည်အောင် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာ စုံလင်စွာဖြင့် ဝိပဿနာကျမ်းတခု ပြုစုရန်တောင်းပန် လျှောက်ထားအပ်သည်ဖြစ်၍၊
ဝိပဿနာနယံနာမ - ဝိပဿနာရှုနည်းမည်သော၊
ယံ ဂန္ထံ - အကြင်ကျမ်းကို၊
ကာတုံ - ရေးသား တီထွင်စီရင် ပြုစုခြင်းငှါ၊
အာရဘိ - အားထုတ်ခဲ့လေပြီ။
၆။ သော နိဗ္ဗုတေ သတ္ထရိ သတ္တသီတိမေ,
ဝဿေ စတုဗ္ဗီသသတေဟိ ပစ္ဆတော၊
သာကေန ပဉ္စာဓိကတေရသ သတေ,
မာဃဿ သမ္ပုဏ္ဏ ဒိနမှိ နိဋ္ဌိတော။
သော - ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းသည်၊
သတ္ထရိ - လူနတ်ဗြဟ္မာသတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ မကောင်းမြစ်တား ကောင်းရာ ညွှန်တတ်သည့် ဆရာမြတ် အစစ်တဆူဖြစ်တော်မူသော ဘုရားသခင်သည်၊
နိဗ္ဗုတေ - မလ္လာမင်းတို့၏ အင်ကြင်းဥယျာဉ်ဝယ် ဒုက္ခနယ်အဆုံးသတ် ရုပ်နာမ်ဇာတိ ရုပ်သိမ်း၍ ချုပ်ငြိမ် းသည့် အလိုအားဖြင့် ထွတ်ဖျား သုညံ နန်းနိဗ္ဗာန်သို့ ဝင်စံတော်မူပြီးလတ်သော်၊
အတိက္ကန္တဝဿာနံ - တနှစ်ချင်းအားဖြင့် လွန်သွားသော နှစ်တို့၏၊
စတုဗ္ဗီသ - သတေဟိ-နှစ်ဆယ့်လေးရာတို့မှ၊
ဝါ - နှစ်ထောင့်လေးရာတို့မှ၊
ပစ္ဆတော - နောက်၌၊
သတ္တသီတိမေဝဿေ - ရှစ်ဆယ့်ခုနစ်ခုမြောက်သော နှစ်၌၊
ဝါ - သာသနာတော် ၂၄၀၇-ခုမြောက်နှစ်၌၊
သာကေန - သကမင်းတို့၏နှစ်ကို စွဲမြဲ၍ ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ကောဇာသက္ကရာဇ် မြန်မာနှစ် အလိုအားဖြင့်၊
ပဉ္စာဓိက တေရသ သတေ - ငါးခု အလွန်ရှိသော ဆယ့်သုံးရာမြောက်နှစ်၌၊
ဝါ - တထောင့်သုံးရာ ငါးခုမြောက်သောနှစ်၌၊
မာဃဿ - တပို့တွဲလ၏၊
သမ္ပုဏ္ဏဒိနမှိ - လပြည့်နေ့၌၊
နိဋ္ဌိတော - ခုနစ်ပိုင်းလုံး အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်သတည်း။
၇။ ယထာ စာယံ ဂတော သိဒ္ဓိံ, နန္တရာယေန ကေဝလီ၊
တထာ ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ, သိဇ္ဈန္တု သဗ္ဗဇန္တုနံ။
စ - မျှော်လင့်တောင့်တ အာသီသကား၊
အယံ - ဝိပဿနာရှုနည်း ဤကျမ်းကြီးသည်၊
ကေဝလီ - ဆုံးဖွယ် ဥဿုံ အလုံးစုံ ပြည့်ဝ စေ့ဝစုံလင်သည်ဖြစ်၍၊
အနန္တရာယေန - အန္တရာယ်မရှိပဲ၊
သိဒ္ဓိံ - ပြီးစီးခြင်းသို့၊
ဂတောယထာ - ရောက်သကဲ့သို့၊
တထာ - ထို့အတူ၊
သဗ္ဗဇန္တူနံ - ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့ ၏၊
ကလျာဏသင်္ကပ္ပါ - မိမိသူတပါး မည်သူအားမျှ ထိပါးမခတ် ချမ်းသာစေတတ်သည့် ကောင်းမြတ်သော အကြံအစည်တို့သည်၊
ကေဝလီ - ကြံတိုင်း ဥဿုံ အလုံးစုံပြည့်ဝ စေ့ဝစုံလင်သည်ဖြစ်၍၊
အနန္တရာယေန - အန္တရာယ်မရှိပဲ၊
သိဇ္ဈန္တု - ပြီးစီးပါစေကုန်သတည်း။
၈။ ယာဝေ ကောပျတ္ထိ လောကသ္မိံ, ပညာနံ ဓိဂမာရဟော။
တဝါယံ ဒဿယံ သူဇုံ, နယံ လောကဿ တိဋ္ဌတံ။
လောကသ္မိံ - လောက၌၊
ပညာနံ - ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ဖိုလ်ပညာတို့ကို၊
အဓိဂမာရဟော - ရထိုက်သော၊
ဧကောပိ - ပုဂ္ဂိုလ်တဦးတယောက်မျှသော်လည်း၊
ယာဝ - အကြင်မျှလောက်ကာလပတ်လုံး၊
အတ္ထိ - ရှိသေး၏၊
တာဝ - ထိုမျှလောက် ကာလပတ်လုံး၊
အယံဂန္ထော - ဝိပဿနာရှုနည်း ဤကျမ်းကြီးသည်၊
လောကဿ - လူအပေါင်းအား၊
သူဇုံ - မမှားမယွင်း အလွန်ဖြောင့်စင်းသော၊
နယံ - ဝိပဿနာရှုနည်းကို၊
ဒဿယံ (ဒဿယန္တော) - နေ, လ အလား ထင်ရှားဖော်ပြလျက်၊
တိဋ္ဌတံ (တိဋ္ဌတု) - မကွယ်ပပဲ တည်မြဲတည်တံ့ပါစေသတည်း။
ဟူသော ရှစ်ဂါထာပါဠိ, နိဿယဖြင့် ဓူရနှစ်ပါးဖြင့် သီတင်းသုံးခဲ့ရာဌာန, ကျမ်းပြု သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ဌာန, ကျမ်းပြုခြင်း၌ ရည်ရွယ်ချက်, ကျမ်းပြီးချိန် တောင့်တချက် စသည်တို့ကို ဖော်ပြပါ နိဂုံးအုပ်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဖော်ပြပါ ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီး ၂-တွဲကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက စစ်ကိုင်း ခရိုင် ရွာသစ်ကြီး ရွာ၌ ဦးသုန္ဒရ ဂဏဝါစက (ယခု အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရွှေစေတီ ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင်သုန္ဒရ) က တည်းဖြတ် ပရုဖတ်ကြည့်ရှု၍ တာဝန်ခံ ပုံနှိပ်တော်မူပြီး ၁၃၀၆-ခုနှစ်က ပထမတွဲ စတင်ပေါ်ထွက်ခဲ့ရာ ၁၃၀၉-ခုနှစ်က ဒုတိယတွဲ စတင်ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်၊
ယင်းကျမ်းကြီးများကို ထပ်ကာထပ်ကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ယခုအထိ ၉-ကြိမ် တိုင်ခဲ့လေပြီ၊ တာဝန်ခံ၍ ပုံနှိပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ရွှေစေတီဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားကျော်စောလတ္တံ့ ဖြစ်သော ဂဏဝါစက ဦးသုန္ဒရသည့် စာမူကြီးမရောက်မီ တညတွင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးက အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်အား “သည် စာမူကြီး ကောင်းလိုက်တာ သင်ဖြန့်ဝေရမည်”ဟု အိပ်မက်မက်သည်ဟု မိမိအား ရွှေစေတီဆရာတော် ဘုရားကြီးကိုယ်တိုင် အမိန့်တော်ရှိပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဂဏဝါစက အရှင်သုန္ဒရသည် စာမူကြီးကို အစအဆုံးကြည့်ရှုပြီး အောက်ပါအတိုင်း သတိပဋ္ဌာန်သမိုင်းကို ဖော်ပြ၍ မြန်မာ, ပါဠိဂါထာ ဂါထာ အနက်တို့ဖြင့် နိဒါန်း ကျမ်းဦးအမှာ ထောမနာကို ရွှင်ရွှင်မြူးမြူး ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ရေးသားစီရင် ပြုစုတော်မူခဲ့လေသည်။
နိဒါန်း
“အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ၊ မမေ့ခြင်း, အမှတ်ရခြင်းသည် မသေရခြင်း၏ အကြောင်းတည်း၊
ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ=မေ့ခြင်း, အမှတ်မရခြင်းသည် သေခြင်း၏အကြောင်းတည်း”
ဤသို့ ဘုရားမိန့်ခွန်းတော်ကို ယုံကြည်သော သူတိုင်းပင် သေခြင်းကင်းလိုလျှင်, သေရမည်ကို ကြောက်လျှင် မမေ့မှု, အမှတ်ရမှု, သတိတည်းဟူသော အပ္ပမာဒ တရားကို အလေးအမြတ်ပြု၍ ပွားစေထိုက်လှပါပေ၏။
ထိုအပ္ပမာဒကို ပွားစေလိုလျှင် -
“ဟန္ဒဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမိဝေါ၊ ရဟန်းတို့ .... ယခု ဆရာဘုရားက သင်တို့အား မှာထားအမိန့်ရှိခဲ့မည်၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။ သင်္ခါရ တို့သည် ပျက်ကြသည်ချည်းပင်၊ မမေ့မှု, အမှတ်ရမှု သတိဖြင့် သီလ, သမာဓိ, ပညာကို ပြီးစေရစ်ကြရမည်”ဟု နောက်ဆုံးမိန့်မှာခဲ့သော ဤအဆုံးအမတော် ကိုလည်း ရိုသေလိုက်နာရာရောက်၏၊ သို့ဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူခါ နီးဆဲဆဲ၌ ပိဋကသုံးပုံ၏ လိုရင်းအတိုချုပ် အနေအားဖြင့် မှာထားတော်မူချက်ကို ရိုသေ လိုက်နာလိုသော သူတိုင်းပင် ဤအပ္ပမာဒတရားကို အလေးအမြတ်ပြု၍ ပွားစေ ထိုက်လှပါပေ၏။
ဤမျှသာမကေသေး -
အပ္ပမာဒနှင့် သတိပဋ္ဌာန်သည် အမှတ်ရမှုသတိ ၏ အမည်ချည်းဖြစ်သောကြောင့် အနက် သဘောအားဖြင့် အတူတူသာတည်း၊ ထို့ကြောင့် အပ္ပမာဒကို ပွားသော သူသည်-
“ယေသံ ကေသဥ္စိ ဘိက္ခဝေ စတ္တာရောသတိပဋ္ဌာနာ အာရဒ္ဓါ၊ ရဟန်းတို့ ... သတိပဋ္ဌာန်တရား လေးပါးကို ပွားများပြီးစီးစေသော သူသည်
အာရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမီ ဆင်းရဲ အမှန်ကုန်ရာသို့ ဆိုက်ရောက်သော အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယမဂ်ကို ပြီးစေအပ်ပြီ” ဟူသော -
ဤမိန့်ခွန်းတော်နှင့်အညီ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း ရနိုင် ၏၊ သို့ဖြစ်၍ မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ကို ရလိုသောသူသည် ဆုတောင်းရုံမျှဖြင့် အားရကျေနပ်၍ မနေသင့်၊ အပ္ပမာဒ -သတိပဋ္ဌာန်လုပ်ငန်းကို ပြီးစီးအောင်သာ လျင်မြန်စွာ အားထုတ်သင့်ပေ၏။
ဤမျှသာမကေသေး -
“စတုန္နံ ခေါ ဗြာဟ္မဏ သတိပဋ္ဌာနာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီ ကတတ္တာ၊ အို-ပုဏ္ဏား .... သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ဆရာတပည့် အဆက်ဆက် ပွားစေခြင်း, များစွာ လေ့လာခြင်းကြောင့်
တထာဂတေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သဒ္ဓမ္မော စိရဋ္ဌိကော ဟောတိ=သူတော်ကောင်းတရား တည်းဟူသော သာသနာတော် သည် ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးသည့် နောက်ကာလ၌ ရှည်မြင့်စွာ တည်တံ့နိုင်ပေသည်” ဟူသော -
ဤဖြေဆိုတော်မူချက်နှင့်အညီ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားစေသောသူသည် သာသနာတော် ကို အရှည်တည်အောင် ပြုစုနေရာလည်း ရောက်၏၊ သို့ဖြစ်၍ သာသနာတော် အရှည် တည်တံ့ခြင်းကို အလိုရှိသော သူတိုင်းပင် အပ္ပမာဒ -သတိပဋ္ဌာန်အလုပ်ကို အားထုတ်သင့်လှပါပေ၏။
အပ္ပမာဒကို မပွားစေသော သူသည်ကား ပြောင်းပြန် ပြအပ်သော မိန့်ခွန်းတော် များနှင့်အညီ အဖန်ဖန် သေ၍ သေ၍သာ နေရချေတော့မည်၊ သေခါနီးဆဲဆဲတွင် အရေးတကြီး မှာခဲ့သော မိဘ ၏စကားကို မနာယူသူကဲ့သို့ ဘုရားသခင်၏ နောက်ဆုံး မိန့်မှာချက်ကို မနာခံရာလည်း ရောက်၏၊ ရထိုက်သော မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်မှလည်း ချော်လွဲအောင် ပြုရာလည်း ရောက်၏၊ သာသနာတော်ကို တိုအောင် ပြုရာလည်း ရောက်၏။
ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူသည်မှ နောက်၌ အနှစ်တထောင်ကျော်တိုင်အောင် ဤ အပ္ပမာဒတရားကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူရှင်ရဟန်းတို့ အထူး လေ့လာပွား စေခဲ့ကြသည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ ၏ နှလုံးဓာတ်တို့၌ ဤအပ္ပမာဒတရား ကိန်းဝပ် ကွန့်မြူးခဲ့ပြီဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အဋ္ဌကထာ, ဋီကာ, ဒီပဝင်, မဟာဝင်, သာသနာဝင် စသော ကျမ်းတို့ဖြင့် ထင်ရှား၏၊
အကြောင်းကား ထိုကာလအတွင်း အရိယာဖြစ်သူတို့၏ အကြောင်းအရာကို ထိုကျမ်းတို့၌ ပြဆိုထားသောကြောင့်ပင်တည်း၊ ထိုအနှစ်တထောင်ကျော်မှ နောက်ကာ လ၌ကား ထိုသို့သောပြဆိုချက်ကို များစွာမတွေ့ရသောကြောင့် အပ္ပမာဒ အလုပ်ကို အားထုတ်သူ နည်းပါးခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိ၏၊ ကြာမြင့် စွာသော ကာလမှစ၍ အစဉ်အဆက် လေ့လာပွားစေမှု နည်းပါးခဲ့ကြသည့်အတွက် ဤအပ္ပမာဒသတိပဋ္ဌာန် အားထုတ်နည်းကို ကျနစွာ သိရန်ပင် နောင်လာ နောက်သားတို့မှာ မလွယ်ကူပဲ ရှိခဲ့လေပြီ၊ ဝမ်းနည်းဖွယ် ကောင်းလေစွ။
သို့သော်လည်း ဤ”အပ္ပမာဒတရား လုံးဝကွယ်သွားပြီ” ဟူ၍ကား မမှတ်အပ်ပေ၊ အတ္တဟိတ အစစ်အမှန်ကို ရှာမှီးလေ့ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏ သန္တာန်၌ကား ဤ အပ္ပမာဒတရားသည် တည်လျက်ပင် ရှိခဲ့ပေသည်၊ တည်ရှိပုံကို အနီးကာလအားဖြင့် ဖော်ပြရလျှင် သီးလုံးတောရဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဤအပ္ပမာဒပဋိပတ်အရာ၌ နေလအလားကဲ့သို့ ထင်ရှားတော်မူခဲ့လေသည်။
တဆင့်စကား ကြားရသည်မှာ ရှိန်းမကားရွာ၌ သိမ်သမုတ်ကိစ္စအတွက် မန္တလေး, စစ်ကိုင်းစသော ဌာနများမှ “ရာဇဂုရု”တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ဘုရားကြီးများကို စုဝေးမိကြရာတွင် လျှောက်ထား တောင်းပန်သောကြောင့် သီးလုံးဆရာတော် ဘုရားကြီးက သံဃာ့ပရိသတ်အား တရားပြ ဆုံးမတော်မူသတတ်၊
ဟောသောအခါမှာလည်း “မိမိသဘောကျ နှလုံးသွင်းအားထုတ်သည့်အတိုင်း ဟောပါမည်”ဟု စကားပလ္လင် ခံပြီးလျှင် အနာဂါမိ မဂ်, ဖိုလ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာရှုပုံ, ဝိပဿနာဉာဏ်များ ဖြစ်ပုံ, မဂ်, ဖိုလ်သို့ ရောက်ပုံ, ဖလသမာပတ် ဝင်စားပုံတို့ကို ကျနစွာဟောတော်မူသတတ်၊ ဟောအပ်သော ထိုတရားတော်သည် ကျမ်းဂန်တတ်ဖြစ်ကြသော ထိုဆရာတော်ကြီးများပင် အံ့ဩလောက်အောင် နက်နဲ သိမ်မွေ့သတတ်၊
ထိုကြောင့် သင်္ဂဇာဆရာတော်က “ယခု အရှင်ဘုရား ဟောကြားသည့်အတိုင်း ကျမ်းပြုစုတော်မူပါက အလွန် ကောင်းလိမ့်မည်”ဟု လျှောက်ထားသတတ်၊ ထိုအခါ၌ ဆရာတော်ကြီး အမိန့်တော်ရှိသည်မှာ “ဦးအဂ္ဂရေ ဟောမှု, ကျင့်မှုကတော့ ကိုယ် သဘောကျသည့်အတိုင်း ပြုကျင့်နိုင်သည်၊ ကျမ်းရေးသားလျှင်တော့ သူတပါး ကျမ်းများနှင့် တူညီစေရသည်၊
ငါတို့ရှိခိုက်မှာ နားလည်အောင် ဖြေပြနိုင်သော်လည်း ငါတို့က မကြာမီ သေသွား ကြသည်၊ ထိုအခါမှာ ထူးသောအချက်၌ ငြင်းခုံမှု ဖြစ်ပွားနေရစ်ကြမည်ကို စိုးရိမ်ရသည်”ဟု မိန့်တော်မူသတတ်၊ ရှေးဟောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို မြဲမြံစွာ မှတ်သားလေ့ရှိသော ဆိပ်ခွန်ရွာ အင်ကြင်းတောတိုက်သစ် ဆရာတော်ထံမှ မှတ်သားရဖူးသော တဆင့်ကြား စကားပေတည်း။
မှတ်ချက်
အထက်ပါ တဆင့် ကြားစကားကို ထောက်ဆသောအားဖြင့် သီးလုံး ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် မိမိ၏အားထုတ်ပုံအတိုင်း ကျမ်းဂန်မရေးခဲ့ဟု ထင်ရှား သိရ၏၊ ထိုသို့မရေးခဲ့ခြင်းမှာလည်း ထိုခေတ်ကာလက လိုက်နာမည့်ပုဂ္ဂိုလ် နည်းပါးသောကြောင့်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိပေ၏၊
“အားထုတ်ပုံနှင့် ကျမ်းဂန်မတူ” ဟူရာ၌လည်း အမည်ဝေါဟာရမျှကိုသာ စွဲ၍ ဆိုသည်ဖြစ်ရာ၏၊ သဘောအနက် အားဖြင့်ကား တူညီသည် ဟူ၍သာ ယူသင့်ပေသည်။
ဤသီးလုံးဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်များစွာတို့တွင် တပါးအပါအဝင် ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အလယ်တောရ ဆရာတော်ကြီးသည် တပါးသော ကိစ္စ၌ ကြောင့်ကြမစိုက်မူ၍ အပ္ပမာဒပဋိပတ်၌သာ မွေ့လျော်တော်မူသတတ်။
ထို ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံမှ နည်းနိဿယကို မှတ်သားခံယူဖူးသော မင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၃၀) ကျော်ကာလမှစ၍ အပ္ပမာဒသတိပဋ္ဌာန်လုပ်ငန်းတရားကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ ဟောကြားညွှန်ပြခဲ့ပေ၏၊ ယခုထက်တိုင် သထုံမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူလျက် ရှိတော်မူ၏။
ဤဇေတဝန်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ၌ လေးလခန့် သီတင်းသုံးလျက် အပ္ပမာဒ ပဋိပတ်၏ နည်းနိဿယကို ခံယူဖူးသည် အားလျော်စွာ(ဤကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်သည်) မော်လမြိုင် တောင်ဝိုင်းကလေးတိုက်ကျောင်း ဆရာတော်သည်လည်း အတ္တဟိတ အစစ်ကို ရှားမှီးလေ့ ရှိသူတို့အား ဤအပ္ပမာဒဝိပဿနာ လုပ်ငန်းတရားကို ဟောကြားတိုက်တွန်းခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းအတန်ကြာခဲ့ပေပြီ။
အထူးအားဖြင့်ကား ၁၃၀ဝ-ပြည့်နှစ်က သီတင်းသုံးမြဲဌာန မော်လမြိုင်မြို့မှ ရွှေဘိုမြို့ မိမိ ၏ဇာတိအရပ် ဆိပ်ခွန်ရွာသို့ ကြွလာပြီးလျှင် အင်ကြင်းတောရတိုက် မဟာစည် ကျောင်း၌ ၇-လခန့် သီတင်းသုံးလျက် အပ္ပမာဒ ဝိပဿနာတရားကို အကျယ် ဟောကြားတော်မူခဲ့ပေ၏။
ထိုအခါ သမ္မာဆန္ဒရှိသူ လူများစွာတို့သည် ဆရာတော်၏ သွန်သင်ညွှန်ပြချက် အတိုင်း လိုက်နာ၍ အားထုတ်စပြုခဲ့ကြရာ တရားတော် ၏ မွန်မြတ်သော အရသာကို ထိုက်သည်အားလျော်စွာ တွေ့မြင်ကြရသောကြောင့် ဤ အပ္ပမာဒလုပ်ငန်းကို လမ်းဟောင်း လမ်းမှန်အစစ်ဟု တထစ်ချယုံကြည်ကြပြီးလျှင် တသက်ပတ်လုံး အားထုတ်ရန် ရည်သန်ဆုံးဖြတ်သူတို့ များစွာပင်ရှိခဲ့ကြလေပြီ။
ထို့ကြောင့် ထိုအခါမှစ၍ ဤအရပ်၌ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း အခွင့်သာသော အချိန်များ၌ အားထုတ်သူတို့သည် ပြတ်စဲခြင်း မရှိပဲ တိုးတက်များပြားလျက်သာ ရှိခဲ့ပေ၏၊ ထိုတရားအားထုတ်သူတို့ ၏ ဉာဏ်အဆင့် တိုးမြှင့်ခဲ့ရသည်မှာလည်း တရားကို သိမြင်သူတို့အား ယုံမှားဖွယ်မရှိ ဖြစ်ပေသည်။
ဆရာတော်သည် ယခု ၁၃၀၃-ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ဘေးရန်ကြောင့် ဇာတိအရပ် ဆိပ်ခွန်ရွာ သို့ တဖန်ကြွလာကာ အင်ကြင်းတောတိုက် မဟာစည်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံး ခိုက်တွင်-
“ဝိပဿနာမဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ကိုရလိုသော သမ္မာ ဆန္ဒရှိကြပါလျက် လမ်းမှန်ကို ဧကန်မသိကြသောကြောင့် မိမိတို့၏ လိုလားချက်ကို မပြည့်စေနိုင်သူတို့သည်လည်း များစွာရှိကြပါသည်၊ ဤအရပ်၌ အားထုတ်သူတို့သည်လည်း တနှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးတက် ပွားများလျက် ရှိကြပါသည်၊ ထိုသူတို့အား နားလည်စေရန် ပြည့်စုံ ခိုင်ခံ့သော ကျမ်းတခုလိုနေပါသည်၊
သို့ဖြစ်၍ စီးပွားမှန်ကို လိုလားသူတို့အား ထိုစီးပွားမှန်ကိုရစေရန် သာသနာတော် ကိုလည်း ကြီးပွားစေရန် ဉာဏ်-နု, လတ်, ရင့် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းနှင့် သင့်လျော်သော ဝိပဿနာကျမ်း တခုကို ပြုစုစီရင်တော်မူပါ”ဟု တပည့်ဥပါသကာတို့က တောင်းပန် သောကြောင့် ဆရာတော်သည် -
အဆက်ဆက်သော ဟိတတ္ထိကပုဂ္ဂိုလ်များစွာတို့အား ဝိပဿနာမဂ်ဖိုလ်ဟူသော အကျိုးစီးပွားအစစ်ကို ရစေလျက် ပဋိပတ်, ပဋိဝေဓသာသနာတော် အားလည်း ကြီးပွားစေမည်ကို မြော်မြင်တော်မူ၍ ဤဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကို ရေးသား စီရင်တော်မူပေသည်။
နည်းမှန်ကိုပြလျက် နည်းမှားကို ပယ်ဖျောက်လေ့ရှိသော ဤဆရာတော်၏ အစွမ်းကြောင့် အသစ်သဖွယ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝိပဿနာရှုနည်းနှင့် ထို နည်းကိုပြသော ဤကျမ်းကြီးသည် သူတော်ကောင်းတို့ နှလုံး၌ အပ္ပမာဒတရားကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်ပြင် မြဲမြံတည်တံ့သည်ကိုလည်း ပြပေပြီ၊ စီးပွားအစစ်ကို လိုလားသူတို့အဖို့ ဝမ်းမြောက်ဖွယ်ကြီးတခု ဖြစ်ပါကြောင်း။
ဧတ္ထေဒံ ဝုစ္စတိ ဂါထာရုစိကာနမတ္ထာယ ဝိညူနံ။
၁။ ယော အပ္ပမာဒေါ အမတဿ ဝေ ပဒံ, သမ္မာဒနော သေဋ္ဌသိက္ခတ္တယဿာပိ၊
အရိယမဂ္ဂဉ္စ အာရာဓယေ ဘာဝိတော, ကရောတိ သဒ္ဓမ္မစိရဋ္ဌိတိမ္ပိ ဝေ။
၂။ သော နိဗ္ဗုတေပိဓ ဇိနေ စိရံ မနေ, လလာသ ဝိညူ နေကကောဋိနံ၊
ပစ္ဆာတွာနာရာဓိတတာယ ပါယသော, ဒုဗ္ဗောဓောသွာသိ ပစ္ဆိမာနံ ပုနာပိ။
၃။ တထာပိ သော တိဋ္ဌတိယေဝ ကေသုစိ, တသ္မိံဟိ သီးလုံးဝနိကောသိ ဝိဿုတော၊
တသိဿဘူတော စ ဇေယျဒ္ဒိဝေမဇ္ဈ-အာရညကဝါသီ တသ္မိံဝ ရရာမ။
၄။ လဒ္ဓညာယော စသ္မာ သန္ထာဂါရေ ဇေတ-ဝနေ ဝုတ္ထပုဗ္ဗော ပကာသေတိ ဧတံ၊
သာဓိကတ္တိံ သဝဿာ ပဘုတျဇ္ဇပိ, သုဓမ္မနာမေ ဝသတေ ပုရမှိ သော။
၅။ ထေရဿ စေတဿ ဥပန္တိကေ အယံ, ဝသိယ သိက္ခိတဝိပဿနာနယော၊
ဣဒပ္ပဏေတာပိ ဟိတေသိသာဓုနံ, နိယောဇကော တမှိ စိရဿ ကာလတော။
၆။ ထေရဿိမဿာနယဝိပ္ပဟာယိနော, ပဘာဝသမ္ဘူတဝိပဿနာနယော၊
တမပ္ပမာဒံ ဝိဒိတဉ္စ သုဋ္ဌိတံ, ပုနာပျကာသိ သာဓုမာနသေ အဟော။
၇။ သွာယဉ္စ နာသေတွစိရဿုတာနယံ, ဒုဗ္ဗောဓပေါရာဏနယဉ္စ ဒီပယေ၊
သာဓူနံ စိတ္တေ စာပမာဒံ ဌပေန္တော, ပါပေတု သန္တိံတုဝဋံ တိတေသကေတိ။
ဧတ္ထ - ကျမ်းသစ်ထွန်းလင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမူလ ပဘဝကို ဖော်ပြစဉ်လာ ဤနိဒါန်းအရာ၌၊
ဂါထာရုစိတာနံ - ဖွဲ့ဆိုသိုက်မြိုက် ဂါထာ၌ နှစ်သက်ခြင်းရှိကုန်သော၊
ဝိညူနံ - မာဂဓိတာ ပါဠိအရာ၌ လိမ္မာတတ်သိ ပညာရှိတို့၏၊
အတ္ထာယ - ဂွမ်းလွှာဆီစိမ့် ချိုအီဆိမ့်သို့ နှစ်သိမ့်ရွှင်မြူး ကြည်နူးအားရခြင်း အကျိုးငှါ၊
ဣဒံဂါထာသမူဟဝစနံ - ဆန်းအလင်္ကာ သဒ္ဒါသညီ နည်းစုံမှီ၍ ဖွဲ့စီရေးသား ဂါထာ အပေါင်းတည်းဟူသော ဤစကားကို၊
ဝုစ္စတိ - ချီးကျူးစပ်ဟပ် မြွက်ဆိုအပ်ပါသတည်း။
(၁) ယော အပ္ပမာဒေါ - ခြောက်ဒွါရ၌, ဖြစ်ခိုက်ရုပ်နာမ်, သဘောမှန်ကို, အမြန် လက်ငင်း, ဉာဏ်ထင်လင်း အောင်, ချက်ချင်းမှတ်ရှု, မမေ့မှုတည်းဟူသော အကြင် အပ္ပမာဒတရားသည်၊
အမတဿ - သေခြင်း ကင်းပြတ်, နိဗ္ဗာန်ဓာတ် ၏၊
ပဒံစ - ရောက်ရန်အကြောင်း, အကျင့်ကောင်းသည်လည်း၊
ဝေ(ဧကန္တေန) - စင်စစ်ဧကန်, အမှန်အားဖြင့်၊
ဟောတိ - ဖြစ်ပေ၏၊
သေဋ္ဌသိက္ခတ္တယဿာပိ - သီလ သမာဓိ, အသိပညာ, ထူးမြတ်စွာသော, သိက္ခာ သုံးပါး, အကျင့်တရားအပေါင်းကိုလည်း၊
သမ္ပာဒနောစ - အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်, ပြီးစီးနိုင်သည်လည်း၊
ဟောတိ - ဖြစ်ပေ၏၊
ဘာဝိတော - မနားမရပ်, ပွားစေအပ်သည်ရှိသော်၊
အရိယမဂ္ဂဉ္စ - ရှစ်ပါးအင်္ဂါ, စုံလင်စွာဖြင့်, အရိယာမဂ်ငြမ်း, ထွက်ရပ်လမ်းကိုလည်း၊
အာရာဓယေ(အာရာဓယတိ) လေးကြိမ်တိုင်တိုင်, ပြီးစေနိုင်၏၊
သဒ္ဓမ္မစိရဋ္ဌိတိမ္ပိ - သူတော်ကောင်းများ, မြတ်တရားဟု, သုံးပါးသိက္ခာ, သာသနာ၏, ရှည်စွာခိုင်ခံ့, တည်တံ့ခြင်းကိုလည်း၊
ဝေ(ဧကန္တေန) - စင်စစ်ဧကန်, အမှန်အားဖြင့်၊
ကရောတိ - မြားမြတ်ကျူရုံ, ဆက်တည်ပုံသို့, အထုံကူးဆက်, မကွယ်ပျက်အောင်, နွယ်ဆက်မပြတ်, ပြုလုပ်တတ်ပါပေ၏။
(၂) ဇိနေ - အပ္ပမာဒ, ပဓာနဖြင့်, သုံးဝသိက္ခာ, သာသနာကို, ကောင်းစွာ တည်ထောင်, ငါးမာရ် အောင်သည့်, ခေါင်းဆောင်ရှေ့သွား, မြတ်ဘုရားသည်၊
နိဗ္ဗုတေပိ - နိဗ္ဗာန်စခန်း, ရွှေပြည်နန်းသို့, ကြွမြန်း ဝင်စံတော်မူပြီးသော်လည်း၊
သော အပ္ပမာဒေါ - ခြောက်ဒွါရ၌, ဖြစ်ခိုက်ရုပ်နာမ်, သဘောမှန်ကို, အမြန်လက်ငင်း, ဉာဏ်ထင်လင်းအောင်, ချက်ချင်းမှတ်ရှု, မမေ့မှု တည်းဟူသော ထိုအပ္ပမာဒ တရားသည်၊
ဣဓ - လူ့ဘုံဌာန, ဤလောက၌၊
အနေကကောဋိနံ - ကုဋေမက, များလှစွာကုန်သော၊
ဝိညူနံ - နည်းယူလျက်, အဆက်ဆက်ပွား, ကျင့်သောအားဖြင့်, တရားမြင်သိ, ပညာရှိတို့၏၊
မနေ - ဖြူစင်မြင့်မြတ်, နှလုံးဓာတ်၌၊
စိရံ - နှစ်တထောင်ကျော်မျှ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး၊
လလာသ - စမ္ပာယ်လွန့်လူး, လွန်ပျံ့ပျူးလျက်, ကွန့်မြူး ကိန်းဝပ်ခဲ့လေသတတ်၊
တု - ရှေးကာလက, အပ္ပမာဒတရား, လူအများ၌, ပြန့်ပွားရှည်ကြာ, တည်ထွန်း ခဲ့ပါသော်လည်း၊
ပစ္ဆာ - နှစ် တထောင်ကျော်, ထိုရော်ခါမှ, နောက်ကာလ၌၊
ပါယသော - များသောအားဖြင့်၊
ဝါ - ရာ ထောင်သိန်းသောင်း, များစွာသော ရဟန်းရှင်လူ အပေါင်းသည်၊
တဿ - ထိုအပ္ပမာဒတရား၏၊
ဝါ - ထိုအပ္ပမာဒတရားကို၊
အနာရာဓိတတာယ - တပည့်စဉ်ဆက်, နွယ်မပျက်အောင် ယူလျက်မသွေ, မပြီးစေ အပ်ခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်၊
သော - ထိုအပ္ပမာဒတရားသည်၊
ပစ္ဆိမာနံ - နောင်လာ (နောက်သား) နောက်ပွား ပုဂ္ဂိုလ်များတို့အား၊
ဝါ - နောင်လာ နောက်ပွား ပုဂ္ဂိုလ်များတို့သည်၊
ပုနာပိ - တဖန်လည်း၊
ဒုဗ္ဗောဓော - တရားကျင့်ရန်, အမှန်လိုလား, ဆန္ဒများလျက်, လိုက်စားသော်လည်း သိနိုင်ခဲသည်၊
အာသိ - ဝမ်းနည်းစဖွယ်, အားသေးငယ်၍, ကွယ်လုမတတ်, ဖြစ်လတ်ခဲ့လေပြီ။
(၃) တထာပိ - ထိုသို့နောက်ပွား, ပုဂ္ဂိုလ်များတို့, နားမလည်ပဲ, သိနိုင်ခဲသော်လည်း၊
သော - ထို အပ္ပမာဒတရားသည်၊
ကေသုစိ - စီးပွားမှန်ကို, ရှာကြံလိုသည့်ပုဂ္ဂိုလ်အချို့၌၊
တိဋ္ဌတိယေဝ - စဉ်လာမပျက်, တည်လျက်ရှိသေးသည်သာတည်း၊
ဟိ - ရှေးရိုးစဉ်လာ, မှန်စွာမပျက်, တည်တံ့ချက်ကို, အမြွက်မျှဖြင့် လှစ်ဖွင့်ဦးအံ့၊
သီးလုံးဝနိကော - သီးလုံးတောရ, အာဝါသ၌, မျှတစံမှီး, သီးလုံးတောရ ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည်၊
တသ္မိံ အပ္ပမာဒေ - အပ္ပမာဒ ပဋိပတ် ထိုအကျင့်မြတ်၌၊
ဝိဿုတော - နေလအလား ထင်ရှားတော်မူသည်၊
အာသိ - ဖြစ်ခဲ့လေပြီ။
(ဤဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သီတင်းသုံးရာ သီးလုံးတောရကျောင်းမှာ ဆိပ်ခွန်ရွာမှ မြောက်ဘက် ၂-မိုင်ခန့် ကွာသောအရပ်၌ ရှိသည်)။
တဿိဿဘူတော - ထိုသီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီး တပည့်တစ်ပါး ဖြစ်တော် မူပေသော၊
ဇေယျဒ္ဒိဝေမဇ္ဈအရညကဝါသိ စ - စစ်ကိုင်းတောင်ဌာန, အလယ်တောရ၌, မျှတ စံပျော်, အလယ်တောရ ဆရာတော်သည်လည်း၊
တသ္မိံ ဧဝ - အပ္ပမာဒပဋိပတ်, ထိုအကျင့်မြတ်၌သာလျှင်၊
ဝရရာမ - မနောဓာတ်၌ မပြတ်ဆိုက်၍, နှစ်ခြိုက်ရွှင်ပျော်, မွေ့လျော်တော် မူသတတ်။
(၄) အသ္မာ မဟာထေရသ္မာ - ထိုအလယ်တောရ ဆရာတော်ဘုရားထံမှ၊
လဒ္ဓညာယော -လက်ဆုပ် လက်ကိုင်, ပိုင်ပိုင်မိမိ, ရအပ်သောနည်း ရှိတော်မူသော၊
သန္တာဂါရေ - မင်းကွန်းမည်တောင်, ဂူကလေးချောင်၌၊
ဇေတဝနေ - ဇေတဝန်သမိုက်, တောကျောင်းတိုက်၌၊
ဝုတ္တပုဗ္ဗော - ရှေးအခါက, မျှတကြည်နူး ကြာမြင့်စွာ, သီတင်းသုံးဖူးသော၊
ယော မဟာထေရောစ - မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်, ခေါ်ဝေါ်ပညတ် အကြင် မထေရ်မြတ်သည်လည်း၊
ဧတံ အပ္ပမာဒံ - သတိပဋ္ဌာန်, ဓမ္မက္ခန်၌ လေးတန်ခွဲခြား ဤအပ္ပမာဒတရားကို၊
သာဓိကတ္တိံသဝဿာ - အနှစ်သုံးဆယ်, စွန်းကယ်ကြာစွာ့, အခါကာလမှ၊
ပဘုတိ - စ၍၊
ပကာသေတိ - ကရုဏာရှေ့သွား, ပညာအားဖြင့်, ထင်ရှားဟောပြတော်မူပေ၏၊
အဇ္ဇပိ - ယခုလည်း၊
သော မဟာထေရော - ထိုမထေရ်မြတ်သည်၊
သုဓမ္မနာမေ - သုဓမ္မဟု ရှေးက အမည်ရှိသော၊
ဝါ - သထုံ အမည်ရှိသော၊
ပုရမှိ - မြို့၌၊
ဝသတေ - ဇေတဝန်သမိုက်, တောကျောင်းတိုက်၌, ယာပိုက်လေးလီ, မျှညီရွှင်ပြုံး, သီတင်းသုံးလျက် ရှိတော်မူပေ၏၊
(ဤဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၁၆-ခုနှစ် တပေါင်းလဆုတ် ၁၀-ရက်နေ့ သက်တော် ၈၆-နှစ်တွင် ကွယ်လွန်တော်မူလေပြီ၊ အဋ္ဌမရိုက်၌ ဖြည့်စွက်သည်။)
(၅) စ - ပြဖွယ်လိုရင်း, ထိုအခင်းကို, ရှင်လင်းဆက်လိုက်ဦးအံ့၊
ဧတဿ ထေရဿ - မင်းကွန်း ဇေတဝန်, အမည်မွန်ဖြင့်, ထူးချွန်ထင်ရှား, ဤ ဆရာတော်ဘုရား ၏၊
ဥပသန္တိကေ - အနီးမျက်မှောက်, ရှေ့တော်အောက်၌၊
ဝသိယ-ဝသိတွာ - လေးလပတ်လုံး သီတင်းသုံးနေထိုင်လျက်၊
သိက္ခိတဝိပဿနာနယော - သင်-ကျင့်- ရှု -မှတ်, ဝိပဿနာ မှန်စွာရှုနည်း, နိဿယည်း ရှိတော်မူသော၊
ဝါ - ဝိပဿနာရှုနည်း, နိဿယနည်းကို, သိမ်းဆည်းအသင့်, သင်ကျင့်ခဲ့ဖူး သည်ဖြစ်၍၊
ဣဒပ္ပဏေတာ - ဝိပဿနာ, မှန်စွာရှုလမ်း, ဤသည့် ကျမ်းကို, ကြိုးပမ်းတီထွင်, စီရင် ပြုစုတော်မူသော၊
(ဣမံ ဂန္ထံ ပကဋ္ဌေန နေတိ ကရောတီတိ ဣဒပ္ပဏေတာ)။
အယမ္ပိမဟာထေရော - အရှင်သောဘန, ဘွဲ့နာမဖြင့်, ဉာဏရွှင်ကြည်, ဤမထေရ် သည်လည်း၊
ဟိတေသိသာဓုနံ - မဂ် ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်, စီးပွားမှန်ကို, ရရန်လိုလား, လိုက်စားသူ အပေါင်း, သူတော်ကောင်းတို့ကို၊
တမှိ - ထိုအပ္ပမာဒစခန်း သတိပဋ္ဌာန်လုပ်ငန်း၌၊
စိရဿ ကာလတော - ဆယ်နှစ်ကျော်မျှ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလမှ၊
ပဋ္ဌာယ - စ၍၊
နိယောဇကော - အကျိုးဖောက်လျက် နှိုးဆော်ပြညွှန်း တိုက်တွန်းလေ့ ရှိတော်မူပေသတည်း။
(၆) အနယဝိပ္ပဟာယိနော - အသင့်ကျမ်းဂန်, ရှေးနည်းမှန်ကို, ထုတ်ပြန်ဖော်ကြား, ပြသောအားဖြင့်, နည်းမှားကို ပယ်ဖျောက်လေ့ရှိတော်မူသော၊
ဣမဿ ထေရဿ - ယူသည်းကင်းကွာ, ရိုးရာမလိုက်, အမှန်ကြိုက်သော, ဤ ကျမ်းပြုမထေရ်၏၊
ပဘာဝ သမ္ဘုတ ဝိပဿနာနယော - ကရုဏာနှင့်, ပညာစရှိ, စွမ်းသတ္တိကြောင့်, ပိရိသေသပ်, ဖြစ်ပေါ်လတ်သည့်, ဝိပဿနာ, မှန်စွာရှုနည်းကျမ်းမြတ်ကြီးသည်၊
တံ အပ္ပမာဒံ - အပ္ပမာဒ, ပဋိပတ်, ထိုအကျင့်မြတ်ကို၊
သာဓုမာနသေ - မိမိ သူတပါး, နှစ်ဦးသား၏, စီးပွားမှန်ကို, ပြီးစေလိုသည့်, ပုဂ္ဂိုလ်အပေါင်း, သူတော်ကောင်းတို့၏, ရင့်ညောင်းမြင့်မြတ်, စိတ်နှလုံးဓာတ်၌၊
ပုနာပိ - သာသနာ ထွန်းသစ်, ရှေးခေတ်တူစွာ, တဖန်တခါလည်း၊
ဝိဒိတဉ္စ - လက်ဝယ်တင်ထား, ပတ္တမြားသို့, ထင်ရှားအပ်သည်ကို လည်းကောင်း၊
သုဋ္ဌိတဉ္စ - မလှုပ်မယိုင်, ခိုင်ခိုင်ခံ့ခံ့, ကောင်းစွာတည်တံ့သည်ကိုလည်းကောင်း၊
အကာသိ - ပြုပေပြီ၊
အဟော - လက်ပမ်းပေါက်ခတ်, သောမနသိဖြင့်, စိတ်ဓာတ်ရွှင်မြူး အံ့ချီးကျူးလျက်, ဪ … အထူးပင် ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ကောင်းပါပေစွတကား။
(၇) စ - အာသီဝါစာ, မင်္ဂလာကို, သာယာကြည်နူး, ဆိုလိုက်ဦးအံ့၊
သွာယံ (သော အယံ ဝိပဿနာ နယဂန္ထော) - ဝိပဿနာရှုနည်း, သိပ်သည်း ကျစ်လျစ်, ထိုကျမ်းသစ်သည်၊
အစိရဿုတံ - မကြာမီက ထွန်းပထင်ရှားခဲ့သော၊
အနယံ - ဝိပဿနာ, စပ်ဆိုင်ရာဝယ်, ကြံကာမတ္တ, မတိမျှဖြင့်, ညွှန်ပြသောအား, လမ်းဖဲ့သွားသည့်, နည်းမှားဟူသမျှကို၊
နာသေတု - ရောင်ခြည်တထောင်, ထိန်းဝင်းပြောင်သည့်, နေရောင်အလင်း, မှောင်ကိုခွင်းသို့, ပယ်ရှင်းဖျက်ဆီးပါစေသတည်း၊
ဒုဗ္ဗောဓပေါရာဏနယဉ္စ - သိနိုင်ခဲလှ, အလိုတော်ကျသည့်, ရှေးကနည်းဟောင်း, မတိမ်းစောင်းသော, နည်းကောင်းလမ်းမှန်ကိုလည်း၊
ဒီပယေ(ဒီပတု) - လက်ဝယ်တင်ထား, ပတ္တမြားသို့, ထင်ရှားဖော် ပြပါစေသတည်း၊
သာဓူနံ - မိမိသူတပါး, နှစ်ဦးသား၏, စီးပွားအမြတ်, ပြီးစေတတ်သည့်, စိတ်ဓာတ် ရင့်ညောင်း, သူတော်ကောင်းတို့ ၏၊
စိတ္တေစ - သိင်္ဂီရွှေစင်, ဂုဏ်တူဆင်သည့်, ကြည်လင် ထူးမြတ်, နှလုံးဓာတ်၌လည်း၊
အပ္ပမာဒံ - ခြင်္သေ့အဆီ, တူညီစွာသား, အပ္ပမာဒတရားကို၊
ဌပေန္တော - မယိုမစိမ့်, ချိုဆိမ့်တန့်နား, အားကိုးထား၍, ဝင်စားခိုင်မြဲ, အသည်း စွဲအောင်, ယှဉ်တွဲတင်ထားလျက်၊
ဟိတေသကေ - မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်, စီးပွားမှန်ကို, ရရန်လိုလား, ပုဂ္ဂိုလ်အများတို့ကို၊
တုဝဋံ - တဘဝလုံး, မဆုံးရှုံးအောင်, ကျင့်သုံးဖို့ရာ, နည်းမှာညွှန်ပြော, ရက် မကောစေပဲ, အဆောလျင်မြန်စွာ၊
ဝါ - ပက္ခ တလ, စသည်အတွင်း, လက်ငင်းလျင်မြန်စွာ၊
သန္တိံ - မီးတဆယ့်တတန်, ငြိမ်းရာမှန်သည့်, နိဗ္ဗာန်အောင်ခန်း, အေးမြို့နန်းသို့၊
ပါပေတု - စခန်းမထောက်, လမ်းမနှောင့်ပဲ, ဖြောင့်ဖြောင့်သာယာ, ပို့ဆောင်ပါစေ သတည်း။
ဣတိ - နိဒါန်းဆိုင်ရာ ဤမှာအပြီးတည်း။
ဦးသုန္ဒရ (ဂဏဝါစက)
ပိဋကကျောင်း
အင်ကြင်းတောတိုက်
ဆိပ်ခွန်ရွာ၊ ရွှေဘို
ယင်း ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်းကြီးကို ၁၃၀၆-ခုနှစ်မှစ၍ အဆက်မပြတ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ ခဲ့ရာ ယခုအထိ ၉-ကြိမ် ရှိလေပြီ။ ရွိုင်ဆိုက်ဖြင့် စာမျက်နှာ ၅၀ဝ-ကျော်စီရှိ အမတာကြငှန်း နိဗ္ဗာန်နန်း၏ လမ်းညွှန် ကျမ်းတော်ကြီးများ ဖြစ်လေသည်။
ဝိပဿနာရှုနည်းဂန္ထော, နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဒေသကော၊ နိပ္ဖာဒိတော ထေရိန္ဒေန, မဟာစည်ကဝိကေတုနာ။
ဧကူနစတ္တာလီသတိမပိုင်း
မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ပါဠိတော် နိဿယ
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ပထမလက်ထောက် ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းပြဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဆရာကြံနှင့် ဆရာကြွယ်တို့က မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော်ကြီးကို ဝိပဿနာလုပ်ငန်းစဉ် ထင်ရှားပေါ်လွင်ရန် ပါဠိအနက်အလုံးစုံ အာဂုံဆောင်လိုသဖြင့် နိဿယကျမ်းတစောင် ရေးသားချီးမြှင့်ပါရန် အတန်တန် လျှောက်ထား တောင်းပန် သဖြင့် မှတ်ချက်အဓိပ္ပါယ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်၍ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် နိဿယကို ၁၃၁၁ -ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁-ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် စီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။
ဆရာတော်သည် ကျမ်း၏အစ၌ -
၁။ ယေနေဝ ယန္တိ နိဗ္ဗာနံ, ဗုဒ္ဓါ တေသဉ္စ သာဝကာ၊
ဧကာယနေန မဂ္ဂေန, သတိပဋ္ဌာနသညိနာ။
၂။ တံဒီပကဿ သုတ္တဿ, သုဗောဓော အတ္ထနိဿယော၊
သင်္ခေပေသိန မတ္ထာယ, သင်္ခေပေန ကရီယတေ။
ဗုဒ္ဓါစ - အလုံးစုံသော ဘုရားရှင်တို့သည်လည်းကောင်း၊
တေသံသာဝကာ စ - ထိုဘုရားရှင်တို့၏ အလုံးစုံသော တပည့်သာဝက တို့သည်လည်းကောင်း၊
ဧကာယနေန - နိဗ္ဗာန်သို့သွားရန် တခုတည်းသော လမ်းမှန်, တကြောင်းတည်းသော လမ်းမှန်ဖြစ်သော၊
သတိပဋ္ဌာနသညိနာ - သတိပဋ္ဌာန်းအမည်ရှိသော၊
ယေနေဝမဂ္ဂေန - အကြင် လမ်းဖြင့်သာလျှင်၊
နိဗ္ဗာနံ - နိဗ္ဗာန်သို့၊
ယန္တိ - ကြွသွားထွက်မြောက် ဆိုက်ရောက်တော်မူကြကုန်၏။
တံ ဒီပကဿ - သတိပဋ္ဌာန် ထိုလမ်းမှန်ကို ဝေဖန်ညွှန်ကြား ထင်ရှားဖော်ပြသော၊
သုတ္တဿ - မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၏၊
သုဗောဓော - ကြည့်ရှုမြင်ရုံဖြင့်ပင် သိမြင်လွယ်သော၊
အတ္ထနိဿယော - အနက်မြန်မာ ဘာသာပြန်မှီငြမ်း နိဿယကျမ်းကို၊
သင်္ခေပေသီနံ အတ္ထာယ - အကျဉ်းရှာသူ ရဟန်းရှင်လူတို့ အလွယ်တကူ မှတ်သား ဆောင်ထားနိုင်ခြင်းအကျိုးငှါ၊
သင်္ခေပေန - လိုရင်းစကား အကျဉ်းအားဖြင့်၊
မယာ - အရှင်သောဘန ငယ်နာမဖြင့် ဌာနစွဲမှီ မဟာစည်ဟု အမည်ပညတ် ငါမထေရ်မြတ်သည်၊
ကရီယတေ -အသစ်တီထွင် စီရင်ရေးသား အပ်ပေသတည်း .....
ဟူသော ၂-ဂါထာ ပါဌ်နိဿယဖြင့် ဂန္ထာရမ္ဘပြုတော်မူခဲ့လေသည်။
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော် နိဿယသည် အလွန်လျှင် ပြည့်စုံကောင်းမွန်သဖြင့် “တောထွက်လျှင် သတိပဋ္ဌာန်စာစောင်ကို ယူဆောင်၍ ထွက်ရသည်” ဟူ၍ ရှေးပဋိပတ် ဝန်ဆောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးတို့ မိန့်ဆိုသည့်အတိုင်း တောထွက်၍ တရားအားထုတ်သူတိုင်း ဤမဟာစည် သတိပဋ္ဌာန်သုတ် ပါဠိတော်နိဿယကို ယူဆောင်၍သွားသင့်ပါသည်၊
ဤနိဿယနိဒါန်းရေးသူ မဟာစည် ကမ္မဋ္ဌာန်း နည်းပြဆရာတော် အရှင်ဝိစာရက “ဤနိဿယကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် လက်ငင်းအကျိုးများမှာ -
(၁) နိဿယပင် ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာစကားပြေလိုပင် ဖတ်လွယ်သိလွယ်ခြင်း၊
(၂) သဘာဝကျကျအားထုတ်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ကိုယ်တွေ့နှင့် တိုက်ရိုက်ညီညွတ်နေ သည်ကို တွေ့ရခြင်း၊
(၃) အားထုတ်ဆဲပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အကူအညီ အထောက်အပံ့ ရနိုင်ခြင်း၊
(၄) အားမထုတ်ရသေးသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အားထုတ်ရန် နည်းနိဿယကို ကျကျနန ရသွားနိုင်ခြင်း -
စသော ဤလက်ငင်းအကျိုးများကို ခံစားရရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်” ဟု ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတော်နိဿယ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ဖော်ပြခဲ့လေသည်။
၎င်းပြင် ဤနိဿယကျမ်း အမှာရေးသူ မင်္ဂလာ ဦးအောင်မြင့်ကလည်း “ဤမည်သော မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဌ်နိဿယကျမ်းသည် ပျားလဘို့၏ အရသာ ကဲ့သို့ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော (၁) ကြာဝတ်ဆံ, (၂) ကြာရိုး, (၃) ကြာစွယ်တို့ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တင့်တယ်သာယာလှသော နတ်ရေကန်ပမာ ဝိမုတ္တိရသထူးကို ဧကန် ပေးစွမ်းနိုင်သည့် ဗုဒ္ဓပါဝစနအစစ် (၁) မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ပါဠိတော်, (၂) ၎င်း ပါဠိတော်၏ နိဿယ, (၃) မှတ်ချက်အဓိပ္ပါယ်များတို့ဖြင့် တင့်တယ်စွာ စီရင် ထားသော ကျမ်းမြတ်တစောင် ဖြစ်ပါသည်” ဟု ချီးကျူးဖော်ပြခဲ့လေသည်။
သုံးပါးလုံး ပြည့်စုံကောင်းမြတ်ခြင်း
ဆရာတော်သည် ပရိယတ်၌ ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်ပြီး သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများ ကျင့်ကြံပြီး ဤနိဿယကျမ်းကို ပြုစီရင်တော်မူသည်မှာ သဘာဝ ကျလှပေသည်၊ ဤကျမ်းကား နိဒါန်း, ဂန္ထာရမ္ဘကောင်းခြင်း ဟူသောဂုဏ်, ကျမ်းဂန် စာသား၏ ပြည့်စုံကောင်းမြတ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည့်အပြင်-
(၁) နှစ်ထောင့်လေးရာ, ကိုးဆယ်မှာ, စွန်းလာသုံးခုကျော်၊
(၂) သာသနာနှစ်, သက္ကရာဇ်, ရောက်လစ်အခါသော်၊
(၃) တထောင့်သုံးရာ, ဆယ့်တစ်ဖြာ, မြန်မာနှစ်အခေါ်၊
(၄) ကဆုန်ဆုတ်လတ်, တရက်မှတ်, ပြီးလတ်ဤကျမ်းတော်၊
(၅) ဆယ့်သုံးခုတွင်, ဖြည့်ပြင်ဆင်, စက်တင်နှိပ်ပြီးသော်၊
(၆) သတိပဋ္ဌာန်, မဂ်လမ်းမှန်, သွားရန်ညွှန်ပြဖော်၊
(၇) လမ်းမှန်သွားကြ, နိဗ္ဗာန်ရ, ဒုက္ခငြိမ်းစေသော်،
ဟူသော သံပေါက် ၇-ပုဒ် ကျမ်းအဆုံး နိဂုံး ၏ ကောင်းခြင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်၊ ယင်းကျမ်းကို ၁၃၁၃-ခုနှစ်ကစ၍ ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ အကြိမ်ပေါင်း များလှလေပြီ၊ ကရောင်း ၁၆-ချိုး ဆိုက်ဖြင့် စာမျက်နှာ ၃၀ဝ-ကျော် ရှိလေသည်။
သတိပဋ္ဌာနနိဿယော, သုသာရေ သာဓုမာနိတော၊ ရစိတော ထေရပါဒေန, မဟာစည်ဝှ သုဝိညုနာ။
မဟာသတိပဋ္ဌာန်တရားတော်ကြီးများနှင့် ဝေဒနာနုပဿနာတရားတော်
ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဥပါသကာ, ဥပါသိကာ သူတော်စင်များ မဟာသတိပဋ္ဌာန် တရားတော်ကြီးကို လေးလေးစားစား အားထားယုံကြည်ရန် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးကို ပွားများအားထုတ်ရန်, ပွားများအားထုတ်ကြ၍ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် လျင်မြန်စွာ ရစေလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြသဖြင့် မဟာသတိပဋ္ဌာန်တရားတော်ကြီးကို ပထမပိုင်း, ဒုတိယပိုင်း, တတိယပိုင်း, စတုတ္ထပိုင်း အားဖြင့် ၄-ပိုင်းခွဲ၍ ၁၃၁၃-ခုနှစ်က တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၄-ရက် ဥပုသ်နေ့ည, ကဆုန်လဆန်း ၈-ရက်နေ့ည, ကဆုန်လပြည့် ဥပုသ်နေ့ည, ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၈-ရက်နေ့ည အားဖြင့် ၄-ဥပုသ် မြန်မာ့အသံမှ ဟောပြောတော်မူပြီး ကျမ်းစာအုပ် အဖြစ်ဖြင့် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေတော် မူခဲ့ရာ လွန်စွာ အကျိုးများလေသည်။
၎င်းပြင် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် တရားတော် အကျယ် (ကာယာနုပဿနာပိုင်း) ဝေဒနာနုပဿနာ တရားတော်တို့ကိုလည်း ၁၃၁၃-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့ ညနှင့် ၁၃၁၅-ခုနှစ် ဝါခေါင် လကွယ်နေ့ည အသံလွှင့်ဟောကြား၍ ကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် စီစဉ်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေတော်မူရာ ကရောင်း ၁၆-ချိုးဆိုက် စာမျက်နှာ ၄၁-ရှိလေသည်။
မဟာသတိပဋ္ဌာနဉ္စ, အဒေသယိ သုဓီတိမာ၊ မရမ္မပဝတ္တိဝုတ္တန္တ-ဌာနတော ဟိ သုဇာတိမာ။
နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်း တရားတော်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သက္ကရာဇ် ၁၃၁၄-ခုနှစ် ဝါဆိုလဆန်းစလောက်တွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အလုပ်အလွန်လုပ်သဖြင့် ပန်းဖျားဖျားလေရာ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး အထူးခန်းတွင် တက်ရောက်အကုသခံတော်မူရလေသည်၊ ထိုစဉ်က သရက်တောတိုက် တောင်ဘီလူး ကျောင်းမှ ဆရာတော်ကြီး အရှင်ကေတုမာလာသည် ဆေးရုံကြွလာပြီး မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား -
အာဗာဓေ မေ သမုပ္ပန္နေ, သတိ မေ ဥဒပဇ္ဇထ၊
အာဗာဓော မေ သမုပ္ပန္နော, ကာလော မေ နပ္ပမဇ္ဇိတုံ။
ဟူသော ဥတ္တိယမထေရ် ကျူးရင့်သော ဂါထာကို ၃-ခေါက်ရွတ်ပြီး ဟောကြားတော် မူလေသည်၊ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် တောင်ဘီလူးဆရာတော် ဘုရားကြီးအား အလွန်ကျေးဇူးတင်လျက်ရှိပြီး ဆေးရုံမှဆင်းသောအခါ ယင်း ဂါထာကို -
မေ - ငါအား၊
အာဗာဓေ - မကျန်းမာမှု ရောဂါဝေဒနာသည်၊
သမုပ္ပန္နေ - ဖြစ်ပေါ်လာလတ်သော်၊
သတိ - အမှတ်ရမှု သတိသည်၊
မေ - ငါ့အား၊
ဥဒပဇ္ဇထ - ဖြစ်ခဲ့လေပြီ၊
ကိန္တိ - အဘယ်လိုဖြစ်သနည်းဟူမူကား၊
မေ - ငါ၏သန္တာန်၌၊
အာဗာဓော - မကျန်းမမာ ရောဂါဝေဒနာသည်၊
သမုပ္ပန္နော - ဖြစ်ပေါ်၍ လာခဲ့လေပြီ၊
ဣမိနာ ဧဝ အာဗာဓေန - ဤရောဂါဖြင့်ပင်လျှင်၊
မရဏံပါပုဏေယျ - သေခြင်းသို့ရောက်မူလည်း ရောက်နိုင်ချေ၏၊
တသ္မာ - ထို့ကြောင့်၊
ဣဒါနိ - ယခု၊
မေ - ငါ့အား၊
ပမဇ္ဇိတုံ - ရှုမှတ်မှု မရှိပဲ မေ့လျော့၍ နေခြင်းငှါ ၊
န ကာလော - အချိန်အခါ မဟုတ်ပေ၊
အထခေ ါ - အမှန်အားဖြင့်ကား၊
နပ္ပမဇ္ဇိတုံကာလော - မမေ့မလျော့ပဲ တမှတ်တည်းမပြတ် ရှုမှတ်သွားရမည့် အခါကာလပေတည်း၊
ဣတိ - ဤသို့နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်လျက်၊
သတိ - အမှတ်ရမှုသတိသည်၊
ဥဒပဇ္ဇထ - ဖြစ်ခဲ့လေပြီ -
ဟူ၍ အနက်ယောဇနာအဓိပ္ပါယ်ရေး၍ အသံသွင်းကာ ရွှေဘိုသို့ ဆွေမျိုးဉာတိ များအား “နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်း တရားတော်” အမည်ဖြင့် ပေးပို့တော်မူခဲ့လေသည်၊ ယင်းတရားတော်ကို ၁၃၁၇-ခုနှစ်က ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ကရောင်း ၁၆-ချိုး ၁၀-မျက်နှာ ရှိလေသည်။
နှုတ်ဆက်မိန့်ခွန်းတရားတော်တိ, သမညာ ဓမ္မဒေသနာ၊
ထေရေန ဘာသိတာ ဧသာ, သုန္ဒရာ သာဓုပတ္ထိတာ။
စတ္တာလီသတိမပိုင်း
မဟာစည်ဓမ္မဒေသနာ ဆောင်ပုဒ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ကျေးဇူးရှင်မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့ သာသနာ့ရိပ်သာ၌ စတင်၍ ဝိပဿနာတရား ဟောကြားတော်မူသည်မှစ၍ အခါအားလျော်စွာ တရားပွဲများ၌ တရားဆောင်ပုဒ်များကို ချပို့သင်ကြားတော်မူလေ့ရှိသည်၊
၎င်းတရားတော် ဆောင်ပုဒ်များကို တရားပွဲအလိုက် စာရွက်စာတန်းများ ရိုက်နှိပ်၍ ဝေငှခဲ့သော်လည်း တလုံးတစည်းတည်း စုဆောင်းပြီးသား မရှိခဲ့ချေ၊ သို့နှင့် မင်္ဂလာ ဦးအောင်မြင့်က မိမိထံရှိပြီးသား တရားဆောင်ပုဒ်များနှင့် သင်္ဃန်းကျွန်း ရိက္ခာတော်ရ ဦးဖေသင်ထံမှ ရရှိသော တရားဆောင်ပုဒ်များကို တပေါင်းတည်းပြု၍ “မဟာစည်ဓမ္မေ ဒသနာဆောင်ပုဒ်များ”အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့ရာ အကြိမ်ပေါင်း များလှလေပြီ၊
ယင်းဆောင်ပုဒ်များမှာ ဘုရားမြတ်စွာဟောကြားတော်မူသော ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ပေါ်လွင်စွာ စီရင်တော်မူခဲ့ရာ ယင်းဆောင်ပုဒ်များ ကြည့်ရှုလေ့လာရွတ်ဆို ပွားများလျှင် တရားပေါက် အလင်းရောက်နိုင်လေသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ထေရုပ္ပတ္တိ စာစောင်ဖတ်တို့ လွယ်ကူစွာ မှတ်ဖတ်ပွားများလေ့လာနိုင်ရန် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။
ဓမ္မစကြာတရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
အစွန်းပယ် အလယ်သွား
- ကာမချမ်းသာ, သုံးဆောင်တာ, ပယ်ခွာရှောင်ရမည်၊
- မသုံးဆောင်ပဲ, ကိုယ်ညှဉ်းဆဲ, ဒါလဲရှောင်ရမည်၊
- အစွန်း ၂-သွယ်, လမ်းမှာပယ်, အလယ်လမ်းမှန်သည်၊
- လမ်းမှန်ကိုလျှောက်, ဉာဏ်မြင်ပေါက်, ဆိုက်ရောက်နိဗ္ဗာန်ပြည်၊
မဂ္ဂင်ရှစ်တန် လမ်းမှန်၏သရုပ်
မှန်စွာမြင်သိ, ကြံမိမှန်ကန်၊ (ပညာက္ခန္ဓာ ၂-ပါး)
မှန်စွာပြောပြု, ရှာမှုလမ်းမှန်။ (သီလက္ခန္ဓာ ၃-ပါး)
မှန်စွာကြောင့်ကြ, မှတ်ရမှန်ကန်၊ (သမာဓိက္ခန္ဓာ ၃-ပါး)
စူးစိုက်ကပ်, ရှစ်ရပ်မဂ်လမ်းမှန်။ (သမာဓိက္ခန္ဓာ ၃-ပါး)
အနု အလတ် အရင့် မဂ္ဂင် ၃-မျိုး
- မူလ, ပုဗ္ဗ, အရိယ, သုံးဝမဂ္ဂင်မြတ်၊
(မူလမဂ္ဂင်, ပုဗ္ဗဘာဂဝိပဿနာမဂ္ဂင်, အရိယမဂ္ဂင်၊) - ဖြစ်ပွားစေလျှင်, ဤမဂ္ဂင်, ပြေးဝင်နိဗ္ဗာန်ဓာတ်၊
သစ္စာလေးတန် အမှန်လေးပါး
- ဒုက္ခသစ္စာ- ဆင်းရဲအစစ်အမှန်၊
- သမုဒယသစ္စာ-ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း အစစ်အမှန်၊
- နိရောဓသစ္စာ-ဆင်းရဲငြိမ်းရာ အစစ်အမှန်၊
- မဂ္ဂသစ္စာ- ဆင်းရဲငြိမ်းရာ ဆိုက်ရောက်ကြောင်း အကျင့်လမ်းကောင်း အစစ်အမှန်၊
ဒုက္ခသစ္စာ
- ဖြစ်အိုသေရေး, စိုးရိမ်ဆွေး, ငိုကြွေးကိုယ်နာကျင်၊
- နှလုံးမသာ, စိတ်ပြင်းစွာ, ပူတာဆင်းရဲပင်၊
- မုန်းသူနှင့်တွဲ, ချစ်သူကွဲ, ဆင်းရဲအမှန်ပင်၊
- မရတာလို, ဒုက္ခဆို, တိုတိုပြောရလျှင်၊
- စွဲလမ်းနိုင်ရာ, ငါးခန္ဓာ, သစ္စာဒုက္ခပင်၊
ဥပါဒါန်နှင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ
- ထင်လွဲသာယာ, စွဲလမ်းတာ, နှစ်ဖြာဥပါဒါန်၊
- ငါ, ငါ့ဥစ္စာ, စွဲနိုင်တာ, ဥပါဒါနက္ခန်၊
- ရုပ်, ဝေ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာဤငါးတန်၊
သမုဒယသစ္စာ
- ကာမတဏှာ, ကောင်းနိုးရာ, သာယာနှစ်သက်မှု၊
- ဘဝတဏှာ, သဿတာ, ထင်ကာနှစ်သက်မှု၊
- ဝိဘဝမှာ, ဥစ္ဆေဒါ, ထင်ကာနှစ်သက်မှု၊
- ဆင်းရဲပွားရန်, အကြောင်းမှန်, သုံးတန်တဏှာစု၊
နိရောဓနှင့် မဂ္ဂသစ္စာ
- တဏှာချုပ်က, နိရောဓ, ဒုက္ခအငြိမ်းမှန်၊
- ငြိမ်းရာကိုပင်, ဆိုက်ရောက်မြင်, မဂ္ဂင်အကျင့်မှန်၊
ဉာဏ် ၃-ပါးနှင့် ၎င်းတို့၏ ဖြစ်ရာကာလ
- ရှေးနောက်ကာလ, မဂ်ခဏမှာ, လေးသစ္စာ, သိတာသစ္စဉာဏ်၊
- သိသင့်, ပယ်သင့်, ဆိုက်, ပွားသင့်, သိနှင့်ကိစ္စဉာဏ်၊
- ကိစ္စပြီးလျှင်, ပြီးကြောင်းမြင်, ခေါ်တွင်ကတဉာဏ်၊
သစ္စဉာဏ်၏ ကိစ္စ ၄-ပါး
- ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိရသည်၊
ဤသို့သိတာကို ပရိညာပဋိဝေဓ ခေါ်သည်။ - သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ရသည်၊
ဤသို့ပယ်တာကိုပင် ပဟာနပဋိဝေဓ ခေါ်သည်။ - နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုရသည်၊
ဤသို့ မျက်မှောက်ပြုတာကို သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓ ခေါ်သည်။ - မဂ္ဂသစ္စာကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပွားစေရသည်၊
ဤသို့ ဖြစ်ပွားစေတာကိုပင် ဘာဝနာ ပဋိဝေဓခေါ်သည်။ - လေးသစ္စာမှ, တပါးမျှ, မဂ်ကသိမြင်လျှင်၊
- ပဋိဝေဓ, လေးကိစ္စ, ပြီးကြအားလုံးပင်၊
သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်
အာသီဝိသောပမသုတ် တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မြွေလေးကောင်ကား, လေးပါးဘုတ်ဓာတ်,
သူသတ်ငါးဖြာ, ငါးခန္ဓာနှင့်,
မိတ်ညာ ရန်ဘက်, တတ်စွဲချက်ကြောင့်,
ရွာပျက်သုည, ခြောက်ဒွါရသို့,
ရောက်ကတဖုံ, ခြောက်အာရုံဟု,
သုံးစုံဒမြ, ဝင်လာကြ၍,
ဩဃလေးသွယ်, မြစ်ပင်လယ်၏,
ဤဝယ်ကမ်းစ, သက္ကာယမှ,
ခေမနိဗ္ဗာန်, ဟိုကမ်းဌာန်သို့,
ရှစ်တန်မဂ္ဂင် ဖောင်ဖွဲ့ဆင်၍,
အတွင်ကူးယက်, အားထုတ်ချက်ဖြင့်,
ဟိုဘက်အရောက်, ကူးမြောက်သူမှာ,
ရဟန္တာတည့်, ကောင်းစွာညွှန်ကြား,
ကယ်သူကား, ဘုရားမြတ်စွာတည်း။
အချို့ သရုပ်ဖော်ပြချက်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
၁။ ခက်မာကြမ်းတမ်းတာ နူးညံ့တာက ပထဝီဓာတ်၊
ယိုးစီး ဖွဲ့စည်းတာက အာပေါဓာတ်၊
ပူတာ နွေးတာ အေးတာက တေဇောဓာတ်၊
ထောက်ကန် တောင့်တင်းတာ လှုပ်ရှားတာက ဝါယောဓာတ်၊
၂။ ထောက်ကန်တောင့်တင်း, လျော့ခြင်း တမည်၊ (လက္ခဏ)
ယိမ်းယိုင်လှုပ်ရှား, ရွှေ့သွားတတ်သည်၊ (ရသ)
သူလိုရာဘက်, တွန်းလျက်ဆောင်သည်၊ (ပစ္စုပဋ္ဌာန်)
ဝါယောဓာတ်, သိမှတ် မြတ်ယောဂီ၊
၃။ ထင်လွဲသာယာ, စွဲလမ်းတာ, နှစ်ဖြာဥပါဒါန်၊
ငါ, ငါ့ဥစ္စာ, စွဲနိုင်တာ, ဥပါဒါနက္ခန်၊
ရုပ်, ဝေ, သညာ, သင်္ခါရာ, ဝိညာ ဤငါးတန်၊
၄။ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ၊
ကာယ, မနော, မှတ်လော ခြောက်ဒွါ။
ရူပ, သဒ္ဓ, ဂန္ဓ, ရသာ၊
ဖောဋ္ဌဗ္ဗ, ဓမ္မ အာရုံပါ။
၅။ ကာမ, ဘဝ, ဒိဋ္ဌောဃ, မောဟအဝိဇ္ဇာ၊
နှစ်မြှုပ်သတ်တယ်, ရေစီးနှယ်, လေးသွယ် ဩဃပါ။
၆။ ထင်ရှားရှိနေ, ရုပ်နာမ်တွေ, မှတ်လေ သက္ကာယ၊
၇။ မှန်စွာမြင်သိ, ကြံမိ မှန်ကန်၊
မှန်စွာ ပြော-ပြု, ရှာမှု လမ်းမှန်၊
မှန်စွာကြောင့်ကြ, မှတ်ရ မှန်ကန်၊
စူးစိုက်ကပ်, ရှစ်ရပ် မဂ်လမ်းမှန်။
ဥပရိပဏ္ဏာသ
ဥဒ္ဒေသဝိဘင်္ဂသုတ် မိန့်ခွန်းတော်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
စိတ်ဓာတ်ဝိညာဉ်, အပြင်မထွက်,
အတွင်းဘက်လဲ, ရပ်လျက်မတည်,
စွဲမှီ လွတ်ကင်း, ဆာလောင် ရှင်းအောင်,
ရှုမှတ်ဆောင်သော်, နောက်နောင်ဖြစ်ရေး,
အို-သေဘေးနှင့်, ဝန်လေးစွာလှ,
ဒုက္ခခပင်း, လုံးဝကင်းသည်,
ဝိဘင်းဥဒ္ဒေ, မိန့်ခွန်းတည်း။
အကျယ်ဝေဖန်ချက်ဆိုင်ရာ ဆောင်ပုဒ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
က။ မြင်ပြီးရာတွင်, လိုက်-ကြံလျှင်, အပြင် ထွက်သည်မည်၊
ကြား-နံစားထိ, သိပြီးရာတွင်, လိုက်ကြံလျှင်, အပြင်ထွက်သည်မည်၊
မြင်ဆဲမှာပင်, မှတ်သိလျှင်, အပြင် မထွက်ပြီ၊
ကြား, နံ, စား, ထိ, သိဆဲမှာပင်, မှတ်သိလျှင်, အပြင်မထွက်ပြီ၊
စူးစိုက်သမှု, ထပ်၍ရှု, ဈာန်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်၊
သမထဈာန်, ဝိပသ်ဈာန်, ၂-တန် ကွဲပြားသည်၊
တည်ငြိမ်ရုံမျှ, ရှုနေက, သမထဈာန် ခေါ်သည်၊
(အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်)
လက္ခဏာ ၃-ရပ်, ရှုသိမှတ်, ဝိပသ်ဈာန်ခေါ်သည်၊
(လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်)
၁။ ကြံစည်စဉ်းစား, နှစ်သိမ့်ပွား, ကောင်းစား ချမ်းသာသည်၊
ရှုရာရာတွင်, စူးစိုက်ဝင်, ငါးအင် ပ-ဈာန်မည်၊
(သမ္မသနအထိ အထူးထင်ရှားသည်)
၂။ နှစ်သိမ့်, ချမ်းသာ, စူးစိုက်တာ, သုံးဖြာ ဒု -ဈာန်မည်၊
(ဥဒယဗ္ဗယအနုပိုင်း၌ အထူး ထင်ရှားသည်)
၃။ ချမ်းသာမှုနှင့်, စူးစိုက်လင့်, ၃-ဆင့်ဈာန်ခေါ်သည်၊
(ဥဒယဗ္ဗယအရင့်ပိုင်းမှစ၍ အထူး ထင်ရှားသည်)
၄။ ဥပေက္ခာနှင့်, စူးစိုက်လင့်, ၄-ဆင့်ဈာန်ခေါ်သည်၊
(သင်္ခါရုပေက္ခာ၌ အထူး ထင်ရှားသည်)
ခ။ ရှုမှတ်ကောင်းဆဲ, သာယာစွဲ, အထဲ ရပ်နေသည်၊
သာယာပယ်ဖြတ်, ပေါ်တိုင်းမှတ်, မရပ်တိုးတက်သည်။
ဂ။ ရုပ်နာမ်ကိုပင်, ငါကောင်ထင်, စွဲလျှင် ဆာလောင်သည်၊
ရုပ်နာမ်ပေါ်ဆဲ, ရှုမှတ်ခွဲ, မစွဲမဆာပြီ။
ဈာန်။ ။ စူးစိုက်သမှု, ကပ်၍ရှု, ဈာန်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်၊
(စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်၍ရှုတာ)၊
ဈာန်နှစ်မျိုး။ ။ သမထဈာန်, ဝိပသ်ဈာန်, နှစ်တန်ကွဲပြားသည်၊
သမထဈာန်။ ။ တည်ငြိမ်ရုံမျှ, ရှုနေက, သမထဈာန်ခေါ်သည်၊
ဝိပသ်ဈာန်။ ။ လက္ခဏာသုံးရပ်, ရှုသိမှတ်, ဝိပသ်ဈာန်ခေါ်သည်၊
ပထမဈာန်။ ။ ဝိတက်, ဝိစာရ, ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ ပထမဈာန်စု ငါးပါး၊
ဒုတိယဈာန်။ ။ ပီတိ, သုခ, ဧကဂ္ဂတာ ဒုတိယဈာန်စု သုံးပါး၊
တတိယဈာန်။ ။ သုခ, ဧကဂ္ဂတာ တတိယဈာန်စု နှစ်ပါး၊
စတုတ္ထဈာန်။ ။ ဥပေက္ခာ, ဧကဂ္ဂတာ စတုတ္ထဈာန်စု နှစ်ပါး၊
ဈာန်အင်္ဂါစု
▬▬▬▬
- အာရုံကို ရှာကြံတာက ဝိတက်၊
- အာရုံကို စဉ်းစားတာက ဝိစာရ၊
- အာရုံ၌ နှစ်သိမ့်အားရတာက ပီတိ၊
- ဝမ်းသာလျက် ကောင်းနေတာက သုခ၊
- ဝမ်းမသာပဲ ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် ကောင်းနေတာက ဥပေက္ခာ၊
- အာရုံ၌ စူးစူးစိုက်စိုက် ကပ်သွားတာက ဧကဂ္ဂတာ၊
မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်
ဝန်ခံချက် မိန့်ခွန်းတော်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
သတိပဋ္ဌာန်, ဓမ္မစက်ကို, ဝန်ခံချက်နှင့် တို့မြတ်စွာ၊
ဟောပုံမိန့်မှာ, ထိုတရားကို, ဖြစ်ပွားစေတဲ့, ရှင်လူမှာ၊
အလွန်ကြာလျှင်, ၇-နှစ်နဲ့, ရဟန္တာစစ်, ဖြစ်နိုင်ပါ၊
စွဲမှုကုန်အောင်, နာဂါမ်လောက်တော့, ဆိုက်ရောက်မယ်တဲ့, ဧကန်ပါ၊
မြန်သူဆိုလျှင်, ၇-ရက်နဲ့, ထိုဖိုလ်မဂ်ကို, ရနိုင်ပါ၊
ရဲရင့်ခိုင်မာ, ဝန်ခံချက်နှင့်, ဓမ္မစက်ကို, ဟောခဲ့ပါ၊
နိဗ္ဗာန်လိုသူ, မယုံမှားနဲ့, မြတ်ဘုရားကို, ယုံကြည်တာ၊
သတိပဋ္ဌာန်, ကိုယ့်သန္တာန်, အမြန်ပွားစေရာ၊
သို့ပွားစေမှ, နိဗ္ဗာန်ရ, မုချ, ငြိမ်းအေးမှာ၊
သံယုတ္တနိကာယ်
မာလုကျပုတ္တသုတ် တရားတော်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မေးခွန်းတော်။ ။ ဒါကို သင် ဘယ်လို ထင်သလဲ မာလုကျပုတ္တ စဉ်းစားကြည့်စမ်း၊ မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်တဲ့ အကြင် အဆင်းတွေကို သင်ဟာ ရှေးကလဲ မမြင်ရသေးဘူး၊ ယခုလဲ မြင်နေတာ မဟုတ်ဘူး၊ နောင်လဲ ဒါမျိုးကို မြင်ရလိမ့်မယ်လို့တောင် မစဉ်းစားမိသေးဘူး ဆိုပါတော့၊ အဲဒီလို အဆင်းတွေကို တပ်မက်ချစ်ခင် လိုချင်မှုများ သင့်မှာ ဖြစ်နိုင်ပါမည်လား။
ဖြေ။ ။ မဖြစ်နိုင်ပါ အရှင်ဘုရား။
(အသံ, အနံ့, အရသာ, အတွေ့, သဘောအာရုံ တို့၌လည်း မေးပုံ ဖြေပုံမှာ နည်းတူပင်)။
- မမြင်ရရာ, ကိလေသာ, သူ့ဟာသူငြိမ်းသည်၊
- မြင်ရရာမှာ, ကိလေသာ, ကိန်းကာ ဖြစ်နိုင်သည်၊
- မြင်တိုင်းမှတ်ရှု, ကိလေစု, ကိန်းမှု ပယ်သင့်သည်၊
- မေးခွန်းဖြင့်ပင်, လုပ်ငန်းစဉ်, ပေါ်လွင်စေခဲ့သည်၊
သုတ်ရင်း၏ ဘာသာပြန်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬
(က) အိုမာလုကျပုတ္တ ... (လုံးဝမသိရတဲ့ အာရုံမှာ ကိလေသာ မဖြစ်နိုင်တာလိုပင် ထင်ရှားသိရတဲ့ အာရုံတွေမှာလည်း ကိလေသာ မဖြစ်နိုင်အောင် အားထုတ်ဖို့ လိုသည်၊ ဒါကြောင့်) သင့်မှာ မြင်ရ, ကြားရ, ရောက်ရ, သိရတဲ့ ဒီအာရုံတွေကိုလဲ မြင်ရာမှာ မြင်ရုံသာ ဖြစ်ရမည်၊ ကြားရာမှာ ကြားရုံသာဖြစ်ရမည်၊ နံ, စား, သိ, လျက်ရောက်ရာမှာ ရောက်ရုံမျှသာ ဖြစ်ရမည်၊ သိရာမှာ သိရုံမျှသာ ဖြစ်ရမည်။
(ခ) ဒီအတိုင်းဖြစ်လျှင် သင်ဟာ ထင်ရှားသိရတဲ့ အဲဒီ အာရုံတွေနှင့် (သာယာ မုန်းထား သိမှားတဲ့ အလိုအားဖြင့်) မစပ်မဆိုင်တော့ပြီ။
(ဂ) မစပ်ဆိုင်လျှင် သင်ဟာ အဲဒီအာရုံတွေထဲမှာ စွဲ၍ မတည်တော့ပြီ။
(ဃ) စွဲ၍ မတည်လျှင် ဒီလောကထဲမှာလဲ သင်မရှိတော့ပြီ၊ ဟိုလောကထဲမှာလဲ သင်မရှိတော့ပြီ၊ ဒီလို စွဲလမ်းတဲ့ သင် မရှိတာသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲဆုံးရာ နိဗ္ဗာန် ပေတည်း။
အညေဝါဒအလို (ဃ) စွဲ၍ မတည်လျှင် ဒွါရ ၆-ပါးဆိုတဲ့ ဒီအတွင်းဘက်မှာလဲ သင်မရှိတော့ပြီ၊ အာရုံ ၆-ပါးဆိုတဲ့ ဟိုအပြင်ဘက်မှာလဲ သင် မရှိတော့ပြီ၊ စိတ် စေတသိက်ဆိုတဲ့ သိမှုထဲမှာလဲ သင်မရှိတော့ပြီ၊ ဒီလို သင် မရှိတာ, သင်ချုပ်ပျောက် သွားတာသည်ပင်လျှင် ဆင်းရဲဆုံးရာ နိဗ္ဗာန်ပေတည်း။
နိဗ္ဗာန်နှင့် ဝေးပုံ
▬▬▬▬▬▬
အဆင်းမြင်လျှင်, ချစ်ဖွယ်ထင်, ထိုတွင် မေ့လေသည်၊
သာယာတပ်စွဲ, ခံစားမြဲ, စိတ်ထဲ သိမ်းလျက်တည်၊
အဆင်းဆိုင်ရာ, ဝေဒနာ, များစွာ ပွားတော့သည်၊
လောဘစည်ကား, ဒေါသပွား, ဗျာများ စိတ်ပန်းသည်၊
ဤနည်းဖြင့်ပဲ, မပြောင်းလဲ, ဆင်းရဲရှာသူမည်၊
ဆင်းရဲကိုသာ, ရှာသူမှာ, ဝေးစွာ နိဗ္ဗာန်ပြည်၊
နိဗ္ဗာန်နှင့် နီးပုံ
▬▬▬▬▬
အဆင်းမြင်က, အမှတ်ရ, ရာဂကင်းတော့သည်၊
မတပ်မက်ပဲ, ခံစားမြဲ, စိတ်ထဲ မသိမ်းပြီ၊
မှတ်သိလျက်ပင်, မြင်လဲမြင်, ထို့ပြင် ခံစားသည်၊
သို့ပါသော်လဲ, ဝဋ်ဆင်းရဲ, ကုန်မြဲ ကုန်ခန်းသည်၊
ဤနည်းဖြင့်သာ, ယောဂီမှာ, မှတ်ခါ ကျင့်ရသည်၊
မြင်တိုင်းရှုမှတ်, ဆင်းရဲသတ်, နီးကပ် နိဗ္ဗာန်ပြည်၊
ဒီဃနိကာယ် သက္ကပဥှသုတ် သိကြားမင်းအမေး
ချမ်းသာရေးတရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ကာမဘုံသား, နတ်လူများတို့,
ကောင်းစားပြည့်ဝ, ဘေးရန်ပလျက်,
အေးမြချမ်းသာ, နေလိုပါလည်း,
ဣဿာမစ္ဆေ, သူရှုပ်ပွေ၍,
ထင်ခြေမကျ, ဆင်းရဲရတည့်,
မူလဇာစ်မြစ်, သူ့ကြောင်းစစ်သော်,
မုန်းချစ်အပ်သား, အာရုံများနှင့်,
လိုလားတလီ, ကြံစည်တတန်,
ချဲ့ရန်မှတ်စွဲ, ခြေတည်လွဲ၍,
ဆင့်ကဲဆင့်ကာ, ဖြစ်ရိုးပါတည့်,
ခြောက်ဖြာဒွါရ, ထင်သမျှကို,
မှတ်ကြသဖြင့်, မမှီသင့်ရှောင်,
မှီသင့်ဆောင်၍, မှန်အောင်ပြင်က,
လမ်းမှန်ရသည်, မုချချမ်းသာ ရေးပေတည်း။
ခက်ဆစ် မှတ်ဖွယ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬
၁။ ဣဿာခေါ်ဆို, မနာလို, ဝန်တိုမစ္ဆေရ၊
၂။ ရှာ, ရ, သုံးစဉ်, သိမ်း ပေးချင်, ငါးအင် လိုဆန္ဒ၊
၃။ ဒိဋ္ဌိတဏှာ, မာနပါ, သုံးဖြာ ပပဉ္စ၊
၄။ ချဲ့နိုင်အောင် မှတ်စွဲထားမိ၍ ကြံစည်နိုင်သည်၊ ကြံစည်မိ၍ လိုလားနှစ်သက်သည်၊ လိုလားနှစ်သက်၍ ချစ်စရာ မုန်းစရာတွေ ရှိရသည်၊ ချစ်စရာ မုန်းစရာတွေ ရှိနေ၍ မနာလိုမှု ဝန်တိုမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ မနာလိုမှု ဝန်တိုမှုများရှိနေ၍ ဘေးရန် မကင်းပဲ ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်နေကြရသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဆင်းရဲဒုက္ခ မုချကင်းလိုလျှင် ချဲ့နိုင်အောင် မှတ်စွဲထားမှု (ပပဉ္စသညာ) ချုပ်ငြိမ်းသွားအောင် ကျင့်ရမည်။
၅။ ဘယ်သို့ကျင့်က, ပပဉ္စ, လုံးဝ ချုပ်သနည်း၊
၆။ မှီဝဲသင့်တာ, မသင့်တာ, ဝမ်းသာ နှစ်မျိုးတည်း၊
၇။ နှလုံးမသာ, ဥပေက္ခာ, ခွဲပါ နည်းတူတည်း၊
၈။ အကုသိုလ်ပွား, ပယ်ရှောင်ရှား, ကုပွား မှီဖို့တည်း၊
၉။ ဤသို့ကျင့်က၊ ပပဉ္စ, လုံးဝ ချုပ်သတည်း၊
၁၀။ ပါတိမောက္ခ, သံဝရ, ကျင့်ရ ဘယ်သို့နည်း၊
၁၁။ မှီသင့်တခု, မသင့်ဟု, ကိုယ်မှု နှစ်မျိုးတည်း၊
၁၂။ နှုတ်မှုထို့တူ, သက်မွေးမြူ, နည်းတူ နှစ်မျိုးတည်း၊
၁၃။ မမှီသင့်ပယ်, သီလနယ်, စင်ကြယ်ပါသတည်း၊
၁၄။ ဣနြ္ဒိယ, သံဝရ, သူက ဘယ်သို့နည်း။
၁၅။ အာရုံခြောက်ရပ်, မှီဝဲအပ်, ပယ်အပ် ကွဲသတည်း၊
၁၆။ သင့်ရာမှီတွယ်, မသင့်ပယ်, စောင့်ဖွယ် ကိစ္စပြီး၊
မဇ္ဈိမနိကာယ် ဝမ္မိကသုတ်
တရားတော်ကြီး ဆောင်ပုဒ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
မီးခိုး ညဉ့်ခါ, နေ့မှာ မီးပျို့,
တောင်ပို့မြင်လတ်, ဆရာမြတ်က,
တပည့်လှအား, ပေါက်တူးသွားဖြင့်,
ခွဲခြားစေရာ, ပေါ်လာမင်းတုတ်,
ဖားရုပ်တွေ့ရ, လမ်းခွနှစ်မွှာ,
ဆပ်ပြာရေစစ်, လိပ်ညစ်တလီ,
ထားစဉ်းနှီးနှင့်, တွေ့ပြီးအသား,
နတ်နဂါး, ဆယ့်ငါးဝှက်စာ အစဉ်တည်း။
အဖြေဆောင်ပုဒ်များ
▬▬▬▬▬▬▬▬
၁။ တောင်ပို့-ကိုယ်ထည်, ကြံစည်-မီးခိုး, ပြုမျိုးမီးပါ၊
ဆရာဘုရား, တပည့်ကား, မှတ်သား ယောဂီတည်း၊
၂။ ပေါက်တူး-ဉာဏ်ရှု, တူးမှု-အားထုတ်, မင်းတုတ်-အဝိဇ္ဇာ၊
ဖားမှာဒေါသ, လမ်းနှစ်ခွ, မှတ်ကြ ယုံမှားတည်း။
၃။ နီဝရဏ, တူလှရေစစ်, လိပ်ညစ်-ခန္ဓာ, ကာမာ-စဉ်းနှီး, နန္ဒီ-အသား, နတ်နဂါး, မှတ်သား ရဟန္တာတည်း၊
အမေးနှင့်အဖြေများ
▬▬▬▬▬▬▬▬
- တောင်ပို့ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ဤရုပ်ကိုယ်ကြီးပဲ။ - မီးခိုးဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ညမှာ ကြံတွေးနေတာပဲ။ - မီးလျှံဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
နေ့ခင်းကျတော့ ပြုတာပဲ။ - ဆရာဆိုတာ ဘယ်သူလဲ၊
ငါတို့မြတ်စွာဘုရားပဲ။ - တပည့်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ရှုမှတ်နေတဲ့ ယောဂီပဲ။ - ပေါက်တူးဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
မှတ်သိနေတဲ့ ပညာပဲ။ - တူးတယ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ကြောင့်ကြစိုက်တဲ့ လုံ့လပဲ။ - မင်းတုတ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ရှုမှတ်နည်းကို မသိတာပဲ။ - ဖားရုပ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
စိတ်ဆိုးတတ်တဲ့ ဒေါသပဲ။ - လမ်းခွဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ဝေဖန်စဉ်းစား ယုံမှားပဲ။ - ရေစစ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
နီဝရဏတရား ငါးပါးပဲ။ - လိပ်ညစ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ခန္ဓာငါးပါး တရားပဲ။ - စဉ်းနှီးတုံးဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်ပဲ။ - သားတစ်ဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
နှစ်သက်တပ်စွဲ ရာဂပဲ။ - နဂါးဆိုတာ ဘယ်ဟာလဲ၊
အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာပဲ။