မိန့်ခွန်းတော်များ
နိဒါန်း
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးရေးသားတော်မူခဲ့သော စာပေ အားလုံးသည် လယ်တီဆရားတော်ကြီး၏ အဆိုဆမိန့်များ၊ လယ်တီ ဆရာတော်ကြီး၏အာဘော်၊ လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏ သဘောထား၊ လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏ အလိုဆန္ဒတော်များဖြစ်ပေသည်။ ဤစာအုပ် ငယ်ပါ အကြောင်းအရာတို့သည်ကား စာပေအရေးအသား အနေဖြင့် (စာရေးဟန်ဖြင့်) ရေးသားထားသော အကြောင်းအရာများ မဟုတ်၊ ထိုင်ပြောအနေ ပြောဟန်ဆိုဟန် အနေဖြင့် ရေးသားမှတ်တမ်းတင် ထားသော အကြောင်းအရားများဖြစ်ပေသည်။
လယ်တီ ဆရာတော်ကြီး၏ ဘဝတလျှောက် တွေ့ကြုံဆိုက်ရောက်လာသော အကြောင်းအရား အားလျော်စွာ ရဟန်းရှင် လူပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးတို့အား မိန့်ဆိုသော မိန့်ဆို ချက်များဖြစ်ပေသည်။ ၎င်းမိန့်ဆိုချက်များကို လယ်တီ ဦးလှတင်၊ လယ်တီ ဦးလှပိုင်တို့က သူတို့၏ လယ်တီမဟာထေရုပ္ပတ္တိကထာ၊ လယ်တီဂန္တဝင် ကျော်များသမိုင်း စာအုပ်များ၌ အကြောင်းအားလျော်စွာ အသီးသီး မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြပေသည်။
လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏ ဘဝတလျှောက်မိန့်ကြားခဲ့သော မိန့်ခွန်းတော်များသည် ဤရွေ့ဤမျှမက ရှိပေမည်။ မိန့်ခွန်းတော်အရပ်ရပ် မိန့်တော်မူချက်များစွာမှ ဖြစ်ရပ်ထူးခြားသော မိန့်ခွန်း၊ အဆိုအမိန့် ထူးခြားသောမိန့်ခွန်း တော်များကိုသာ မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြဟန် တူပေသည်။ လယ်တီ ဦးလှတင်၊ လယ်တီ ဦးလှပိုင်တို့ မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သော အဆိုအမိန့်အမျိုးမျိုး၊ ဩဝါဒထူးအမျိုးမျိုးကို စုစည်း၍ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ “မိန့်ခွန်းတော် များအဖြစ်” တင်ပြလိုက် ပေသည်။
လယ်တီဆရားတော်ဘုရားကြီး၏ အရပ်ရပ်မိန့်ခွန်းတော်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လယ်တီဆရာတော်ကို ငယ်စဉ်ကာလ စာသင် သားဘဝတည်းက အသွားသလာ၊ အနေအထိုင်၊ အသုံးအဆောင် ခြိုးခြံချွေတာခြင်း၊ သန္တုဋ္ဌီ သလ္လေခ၊ သလ္လဟုကဝုတ္တိဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း မေတ္တာရှင်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂရုဏာရှင်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂါမဝါသီပုဂ္ဂိလ်မဟုတ် အရညဝါသီ ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း အပြောအဆို အရေးအသား၊ အရွတ်အဖတ် နှင့်စပ်၍ အများနှင့်မတူအောင်ပြောလေ့ ရေးသားလေ့ ရွတ်ဖတ်လေ့ ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း လမ်းဟောင်းမလိုက်တတ်သူ၊ လမ်းဟောင်း၌လမ်းသစ်ထွင်တတ်သူ၊ အစဉ်အလာရေစီးကြောင်း၌ မျောပါ၍ မနေသူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ စာပေတော်လှန်ရေးသမားကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တော်လှန်သော တွေးခေါ်ပညာရှင်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အချိန်ကိုတန်ဖိုးထားလေးစား လိုက်နာတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း-အလာဘာပေက္ခ ဓမ္မကထိကပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နယ်လှည့် အဂ္ဂမဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သံဃာ့ကျွန်ခံရန် ဝန်မလေးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သူနာပြုဆရာဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း ကောင်း၊ လှေခွက်ချည်းကျန် အလံမလှဲ၊ ဒူးမထောက်၊ လက်မမြှောက် သော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ လူကဲခတ်လိမ္မာသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သက္ကဋစသောဘာသန္တရစာပေများကို အထင်မကြီးသူ အားမကျသူ၊ စာပေနှင့်စပ်၍ မျိုးချစ်စိတ်ရှိသူ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ငုပ်မိသဲတိုင် တက်နိုင်ဖျား ရောက်လုပ်မိလျှင် နောက်မဆုတ်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဝံ့ဝံ့စားစား ရဲရဲရင့်ရင့် ရွတ်ရွတ်ချွန်ချွန် စွမ်းစွမ်းတမန် လုပ်တတ် သောပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်လည်းကောင်း တွေ့မြင်ရမည် ဖြစ်ပေသည်။
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အရပ်ရပ်မိန့်ခွန်းတော်များသည် ဆရာတော်ကြီး၏ ဘဝအစိတ်အပိုင်း များလည်းဖြစ်ပေသည်။ အဆိုပါ ဘဝအစိတ်အပိုင်းတဖွယ်ဖြစ်သော အရပ်ရပ်မိန့်ခွန်းတော်များကိုကြည့်၍ လယ်တီဆရာတော်ကြီးကို အနီးကပ် ကြည်ညိုလေးစားနိုင်ရန် အားကျ အတုယူနိုင်စေရန် လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏မိန့်ခွန်းတော်များကို ရဟန်း ရှင်လူအများပြည်သူတို့ တစ်ထိုင်တည်း အလွယ်တကူ လေ့လာဖတ်ရှု နိုင်ရန် ရည်သန်ချက်ဖြင့် စီစဉ်တင်ပြခြင်းဖြစ်ပါသည်။
အရှင်သုမနာဘိဝံသ နယားပျံကျောင်း၊ မုံရွာ..လယ်တီ။
---
ရှေးကစာသင်သား နှင့် ယခုစာသင်သား
အမြို့မြို့အရွာရွာ အနယ်နယ် အရပ်ရပ်ရှိ ရဟန်းရှင်လူ ပြည်သူတို့အား မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သော လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏
မိန့်ခွန်းတော်များ
လယ်တီဆရာတော်ကြီးသည် ၁၂၄၈-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် (၈)ရက်နေ့တွင် လယ်တီတောသို့ကြွ၍ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ ၎င်းနှစ် ၎င်းရက်သည်ပင် လယ်တီတိုက်ကြီးစတင်တည်ထောင်တော်မူသော နေ့ရက်ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ လှေကူးရပ် သင်္ဂြီုဟ်ဦးဝိုင်းရှိ တပည့်စာသင်သားများနှင့်အတူ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ စာသင်သားများ လယ်တီဆရာတော်ကြီး၏ ထံတော်မှောက်သို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ပညာရင်နို့သောက်စို့လာကြသည်။ ထိုအထဲတွင် လယ်တီဦးလှတင် အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာမည့်အရှင်ဝဏ္ဏိတလည်း တစ်ပါးအပါအဝင်ဖြစ် သည်။ အရှင်ဝဏ္ဏိတသည် ၁၂၇၄-ခုနှစ် လယ်တီတိုက်သို့ စတင်ရောက် ရှိလာသည်။ အသံဝါပိုင်ရှင် အရှင်ဝဏ္ဏိတ အား ၁၂၇၄-ခုနှစ်တွင် ဓမ္မကထိကအဖြစ်ချီးမြှောက်တော်မူသည်။ တစ်နေ့တွင် ရှေးကစာသင် သားနှင့် ယခုကာလ စာသင်သားကွာခြားချက်ကို တပည့်အရှင်ဝဏ္ဏိတ အား မိန့်ကြားတော်မူသည်မှာ...
“စိုင်ပြင်ရွာမှ မန္တလေးရွှေမြို့တော်သို့ စာသင်ရန်သွားသောအခါ မင်းသို့ ယခုကာလလို မီးသင်္ဘော၊ မီးရထား မရှိသေးဘူးကွဲ့။ ငါ့မှာတော့ လှေကြုံ၊ လူကြုံများနှင့် အဆင်သင့်သလို သွားရတယ်ကွဲ့၊ ငါ့မှာတော့သင်္ကန်း ၃-ထည်ကို လက်စွပ်အိတ်တွင် ထည့်လွယ်ပြီး စာပုလွေထမ်း၍ ခရီးပြင်းတစ်လ ကိုးသီတင်း လာရသကွဲ့၊ ရွှေမြို့တော် စံကျောင်းတိုက် သို့ရောက်ပြန်တော့လဲ ဒွေမာတိကာကို ကျေပြွန်စွာရဦးမှကွဲ့၊ ဒွေမာတိကာ ရ၍နေခွင့်သာသော်လည်း နေရာထိုင်ခင်းအတွက် အခက်ကြုံရသေး တယ်ကွဲ့၊ ငါ့မှာ နေရာမရှိ၍ သံဃာတော်များ၏ခြေရင်း သောက်ရေအိုး အနီး တစ်နေရာစာ အိပ်လောက်ရုံမျှသာ ရတယ်ကွဲ့၊ အခင်းကတော့ ရွာကပါလာတဲ့ သားရေနွယ်လေး တစ်ချပ်ခင်း၍ ခေါင်းအုံးကတော့ ဝါးပိုးခြမ်းကြီးတစ်ခုကို အုံးရတယ်ကွဲ့။
သားရေနွယ်ကလေးကလဲ မလုံမလောက် တစ်ပိုင်းပြတ်ဖြစ်နေလို့ ခဝဲခင်း ဖျာကြမ်းတစ်ပိုင်းပြတ်တစ်ခုကို ရ၍ ဆက်ခင်းပြီးအိပ်ရတယ်ကွဲ့၊ အဲဒီနေရာကလဲ နေ့ကိုနေလို့မရဘူး၊ ညအိပ်ရုံသာရတယ်၊ တစ်ခါတစ်ရံ သံဃာတော်များက ရေသောက်ပြီး ရေကျန်ကို တခြားလွတ်ရာကို မသွန်ဘဲ ငါအိပ်မယ့်နေရာ သွန်ထားခဲ့လို့ တစ်ခါတစ်ရံ ရေစိုထဲမှာ အိပ်ရတယ်ကွဲ့။
ယခု မင်းတို့ကာလ စာသင်သားများမှာတော့ ရှေးဘုန်းကံကြီး ကြပါပေရဲ့၊ သင်္ဘောခရီး၊ မီးရထားခရီးတွေ ဖြစ်နေလို့ အသွားအလာ လွယ်ကူကြပါပေတယ်၊ အသုံးအဆောင်များကလဲ ခေါင်းအုံး၊ အိပ်ရာခင်း၊ ခြုံစောင်၊ သင်ဖြူး၊ ကော်ဇော၊ အိပ်ရာလိပ်၊ ရုံးသေတ္တာ၊ သံသေတ္တာ၊ ယူနီဖောင်း၊ လက်ဆွဲချိုင့်၊ ဓာတ်ရေဘူး၊ လက်နှိပ်ဓတ်မီး၊ ဆန်အိပ်၊ ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ငါးခြမ်း လိုလေသေးမရှိ ပြည့်စုံကြပါပေရဲ့၊ ကြီးကျယ်ကြပေရဲ့၊ ခမ်းနားကြပါပေရဲ့ ကွဲ့” ဟူ၍ဖြစ်သည်။
---
နွားသား မစားရန် မေတ္တာရပ်ခံ
၁၂၄၇-ခုနှစ်၊ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ကုလားလူမျိုးများ အုပ်ချုပ်လိမ့်မည်ဟုကြားသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံကို ကုလားအုပ်ချုပ်လျှင် ကုန်းသတ္တဝါတွေများစွာ သေကြေပျက်စီးဖို့ရန် အကြောင်းရှိ၏၊ အကြောင်းကိုဆိုသော် ဤအနောက်နိုင်ငံသား ကုလားလူမျိုးတို့သည် အသားစားမှု အားကြီးသောလူမျိုးများဖြစ်သည်။ သူတို့မြန်မာနိုင်ငံရောက်လာကြလျှင် နွားသတ်ရုံ၊ ဝက်သတ်ရုံ၊ ဆိတ် သတ်ရုံတွေ အကြီးအကျယ်ဖြစ်ပြီး နွား၊ ဝက်၊ ကြက်၊ ငှက်၊ ဘဲ၊ ဆိတ် စသော ကုန်းသတ္တဝါတွေ သေကိန်းကြီးဆိုက်တော့မှာပဲဟု ကြံစည် အောက်မေ့တော်မူပြီးနောက်...
“ဦးပဉ္စင်းတို့ ယခုမြန်မာနိုင်ငံကို ကုလားများအုပ်ချုပ်တော့မည်၊ သူတို့အုပ်ချုပ်လျှင် ကုန်းသတ္တဝါတွေများစွာ သေကျေပျက်စီးကြလိမ့်မည်၊ ကုန်းသတ္တဝါတွေအနက် နွားသတ္တဝါများသည် လူတို့၏အသက်သခင် ဖြစ်၏၊ အမိသဖွယ် အဘသဖွယ်ဖြစ်၏၊ လူတို့အပေါ်မှာ အလွန်ကျေးဇူး များ၏၊ သို့အတွက်ဒီနေ့ကစပြီး နွားသားကို တပည့်တော်လည်း မစားဘူး၊ ကိုယ်တော်တို့လည်း မစားကြပါနှင့်”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
---
အလည်လာသည် မဟုတ်
၁၂၄၈-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၇)ရက်နေ့တွင် အခြောက် အလန့်အလွန်ထူ၊ အစိမ်းသရဲတွေအလွန် ပေါများ၊ အလွန်ကြမ်းတမ်း သော လယ်တီတောသို့ ကြွလာတော်မူသည်။
ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရန်လျောက်ပတ်သော စိတ်ကြိုက်နေရာ တွေ့သောအခါ အတူပါလာသူ ဥပုသ်သည်တို့အား...
“ယခု ငါလာခြင်းကား အလည်အပတ်လာခြင်း မဟုတ်၊ တော ထွက်မည့်အကြံနှင့် လာခဲ့သည်၊ မင်းတို့ပြန်ကြပေတော့၊ ငါဒီတောမှာ နေရစ်တော့မည်။ ဦးပဉ္စင်းများ (သင်္ဂြီုဟ် ဦးဝိုင်းကျောင်းရှိ စာသင်သား သံဃာတော်များ) အား အကြောင်းကိုသာ ပြောကြားလိုက်ကြပေတော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏၊
---
ပါဠိအရေးအသားနှင့် မြန်မာအရေးအသား
၁၂၇၀-ပြည့်နှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့တို့ကြွတော်မူ၍ ဟိုက်စကူးကျောင်း ကြီးတွင် တရားဟောပြောလျက်ရှိရာ၊ တညဉ့်သောအခါ ဆရာတော် ဘုရားကြီးက တရားနာခံဖြစ်သူ မောင်စံကျော်အား...
“မောင်ကျော်စံရေ၊ မင်းတို့ ပုသိမ်မြို့သူ လူများအချို့က တီးတိုး ပြောဆိုကြသည့်စကားအချက်က ဒီလိုကွဲ့။ လယ်တီဆရာတော် ဟော ပြောတဲ့တရားကလဲ ပါဠိတစ်တိုတစ်စ တစ်ပုဒ်တစ်ဂါထာမှ မပါပဲ မြန်မာ စကားပြင်သက်သက်ဖြင့် ဆားမပါတဲ့ဟင်းလို ပေါ့ပျက်ပျက်ရှိလှချေရဲ့ဟု ပြစ်တင်စကားကဲ့ရဲ့သံများကို ကြားရတယ်ကွဲ့၊ သို့အတွက် ဒီနေ့ညဉ့် တရားပွဲမှာ ပါဠိထည့်ပြီးဟောရလိမ့်ဦးမယ်၊ ကိုင်း...နားထောင်ကြကွဲ့။
ဟေတုပစ္စယော၊ အဲဒါ ပါဠိကွဲ့၊ နားလည်ကြရဲ့လား၊ အဲဒီပါဠိက ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကြီးတွင် အစဖြစ်တဲ့ အခြေခံ ပါဠိတော်ကွဲ့၊ တို့မြန်မာ လူမျိုးတွေခက်နေတာက ကိုယ်နားမလည်တဲ့ ကိုယ်မပိုင်တဲ့ ပါဠိကို ရွတ်ဆို၍ မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်လှိုင်လှိုင်ကြီး ဟောပြောတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကိုမှလူတော်လူကောင်း လူမြတ် လူသမတ်-ဟုပင့်မြှောက် ချီးကျူးလေတယ်၊ တို့မြန်မာလူမျိုးမှာ မြန်မာလိုတိကျမှန်ကန်စွာပြန်ဆို၍ မြန်မာနားမှာ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ထင်းကနဲ လင်းကနဲ-ဝင်းကနဲ ရှင်းကနဲ မြင်လုံး ထွားအောင် မြန်မာဆန်ဆန် ဘာသာပြန်ကိန်းကြီး လိုနေတယ်ကွဲ့
ပဋ္ဌန်း ၂၄-ကျမ်း ပါဠိကို နှုတ်ငုံဆောင်ပြီး ဟောကြား၍ နာသော သူကနာသော်လဲ အနက်အဓိပ္ပါယ်ဘာသာပြန်ကိန်းကြီး ချက်မပိုင်လျှင် ဟောသူနာသူမှာ ကုသိုလ်တော့ဖြင့် ရပါရဲ့၊ ဓမ္မရသ၊ တရားအရသာ၊ ဓမ္မအရသာ၊ ဓမ္မသဘာဝ၊ တရားသဘောကို ရယူခံစားနိုင်သော အခြေ အနေမဆိုက်ဘူးကွဲ့၊ လွန်စွာရနိုင်ခဲသော ဘုရားသာသနာတော်မြတ် ကြီးနှင့် တွေ့ကြုံရသောအခါမှာ ဟောမှု, ပြောမှု, နာမှု, ကြားမှု, ဝတ်ကျေတမ်းကျေကုသိုလ်မျှနှင့် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲ မနေကြနဲ့ကွဲ့၊ မောင်ကျော်စံရဲ့၊ ထိုကုသိုလ်မျိုးထက် အဆင့်အတန်းမြင့်တဲ့ အတ္တဒိဋ္ဌိ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ ဘေးဆိုးကြီးကို တွန်းလှန်ဖြိုဖျက်၍ အနတ္တ သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်ဝိဇ္ဇာဉာဏ်အမြင်သန်မှသာလျှင် အပါယ်ဘေးမှ စိတ်ချရ တယ်ကွဲ့။”
---
မြန်မာပြည်ကျမ်းပြုဆရာနှင့် စာကြည့်ပရိသတ်
တို့မြန်မာလူမျိုးများ ခက်နေသာ တစ်ခုကျန်သေးတယ်၊ ကျမ်းစာ ရေးတော့မယ် ကျမ်းစာပြုစီရင်တော့မယ်ဆိုရင် ဗီရိုတွေရှိသမျှ စာတိုက် တွေရှိသမျှ ပေစာထုပ်တွေ၊ ကျမ်းစာအုပ်တွေ ထုတ်လိုက်ရတာ ပိုးဟပ် တို့အိမ်မြှောင်တို့တောင် ကောင်းကောင်းမနေရရှာဘူး၊ ပေစာဘုတ် အုပ်တွေ ထုတ်ပြီး ရှေ့ကထား-ထို့ကြောင့်ပါဠိတော်က ဒီလိုဆိုတယ်၊
အဋ္ဌကထာက၊ ဋီကာက၊ ယောဇနာက၊ နိဿယက အာစရိယဝါဒက ဒီလိုဆိုတယ်-ဟုမိမိရေးသော ကျမ်းစာအုပ်မှာ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာ ယောဇနာ၊ နိဿယ၊ အာစရိယဝါဒ ပါဠိအကိုးအကား အထောက် အထားတွေ မြိုင်မြိုင်နှင့် ကျမ်းစာအုပ်များကိုရေးသားစီရင်ကြတယ်ကွဲ့။
စာကြည့်ပရိတ်သတ်ကလည်း ပါဠိတော်တွေစုံပါပေရဲ့၊ အဋ္ဌ ကထာ၊ ဋီကာ၊ ယောဇနာ နိဿယစုံပါပေရဲ့ နှံ့စပ်ပါပေရဲ့ ဂန္ထန္တရ ဗဟုသုတတွေ များပါပေရဲ့ တော်ပါပေရဲ့ဟုချီးကျူးစကား ပြောကြပေ၏၊ ကျမ်းပြုဆရာကလည်း။ လူကြိုက်များသော ပါဠိအကိုးအကား မြိုင်ဆိုင်မှု တွေကိုသာ ဂရုစိုက် စာရေးရသောကြောင့် ပါဠိတတ်ကျွမ်းသော ရဟန်းတော်တို့၏ဘောင်မှာသာ ခေါင်းပေါင်းစထောင်နိုင်ကြပေသည်။
မြန်မာစာကို အရေးပေးပုံ
ပါဠိကို အကိုးအကားများ၍ လူသာမာန်တို့ မတတ်နိုင် ခက်ခဲ နက်နဲမှသာ ကျမ်းပြုဂုဏ်ထင်ပေါ်ကြသဖြင့် ပါဠိအကိုးအကားများစွာဖြင့် ထုတ်ဆောင်ကြရသောကြောင့် ပါဠိမကျွမ်းကျင်ကြသော မြန်မာလူမျိုးများ မှာ ဓမ္မရသ တရားအရသာများကို မခံစားကြရဘဲ ကုသိုလ်ရရုံမျှလောက် နှင့်သာ တစ်ဘဝ ပြီးဆုံးသွားကြရလေတော့သည်။ ငါတို့မန္တလေး စံကျောင်းတိုက် စာသင်နေစဉ် ဤအခက်အခဲကြီးတွေကို ကျော်လွန်နိုင်အောင် ငါစာတတ်လျှင် မြန်မာလူမျိုးများအတွက် မြန်မာ ပြန်ဆိုမှုလုပ်ငန်းစဉ်ကြီးကို တွင်ကျယ်စွာပြုလုပ်မည်ဟု မြန်မာစကား အပြောအဆို တတ်သိလိမ္မာကြကုန်သော ရွှေပြည်ဝန်ကြီးဦးဘိုးလှိုင်၊ လူပညာရှိကြီး စာတတ်ပေတတ်စကားတတ် ဦးဖားတို့ထံသို့ သီတင်းနေ့ တိုင်း ဝတ်ထား၍ မြန်မာစကားလေ့လာပြောကြား ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်။ ငါတို့သဘောက ကျမ်းပြုဆရာ ဂုဏ်မထင် မပေါ်ချင်နေပါစေ၊ ကျမ်းစာကြည့်ရှု့ကြတဲ့၊ စာကြည့်ပရိတ်သတ်တွေ ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ထင်းကနဲ လင်းကနဲ ဝင်းကနဲ အသိအလိမ္မာဉာဏ်ရှင်းမှုကိုသာ ပဓာန ထား၍ ရေးသားသော ကျမ်းစာတွေသာများသည်၊ ပါဠိအကိုးအကား များမှာ မထည့်လျှင် မဖြစ်မှသာ ထည့်သည်။ သို့သော် ပါဠိတော်စည်းမျဉ်း၊ ဓမ္မစည်းမျဉ်း အလွတ်ရေးသည် မဟုတ်၊ စည်းမျဉ်းကိုက်ညီအောင် ရေးသည်။ တချို့က တို့ကျမ်းစာအုပ်တွေ ပါဠိသားမပါဘူး ပေါ့ပျက် ရှိလှသည်ဟု ကဲ့ရဲ့ကြသည်၊ တို့မြန်မာလူမျိုးများအတွက်ရေးသည် ပါဠိ လူမျိုးများအတွက်ရေးသည်မဟုတ်ဘူးဟု ပြောလိုက်ရတယ်ကွဲ့ မောင်ကျော်စံရဲ့” ဟုမိန့်တော်မူသည်။
ငါ့စာအုပ်ဖတ်လျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်နေသလိုပဲ
စာတိုက်ဗီရိုနားတွင် စာရေးလျှင် စာတိုက်ဗီရိုတွင်ရှိသော ကျမ်းစာများကိုထုတ်ပြီး ကြည့်ရှုရေးသားရသောကြောင့် ပါဠိ အကိုး အကားတွေနှင့် စာတိုက်သံ၊ ဗီရိုသံတွေများနေသဖြင့် လူပြိန်းတွေနား မလည်ကြချေ။ သို့အတွက် ငါတို့က တောထဲ, တောင်ထဲ, ချုံထဲမှာ နေပြီးရေးသည်၊ ငါတို့စာအုပ်တွေကတော့ တောသံ၊ တောင်သံ၊ ချုံသံတွေများသဖြင့် တောသူတောင်သား လူပြိန်းများ နားလည်ကြတယ်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရင်း ရေးရသဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းသံတွေ များစွာပါရှိတယ်၊ ငါတို့စီရင်ရေးသားအပ်သော ကျမ်းစာအုပ်များကို ဖတ်နေလျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်နေသလိုပဲကွဲ့။
မုဆိုးမအိမ်က မီးခွက်လို
ကျေးဇူးရှင် လယ်တီဆရာတော် မဟာထေရ်ကြီးသည် လယ်တီ တိုက်ကြီးတွင် သီးတင်းသုံးတော်မူစဉ် နေ့အခါ စာချလုပ်ငန်းဖြင့် ညဉ့်အခါ စာရေးလုပ်ငန်းဖြင့် တွင်ကျယ်စွာ ပြုလုပ်တော်မူ၏၊ စာရေး တော်မူသောအခါ မင်နှင့်ရေးတော်မူလေ့ မရှိ၊ များသောအားဖြင့် ခဲတံ ခဲလက်ရေးဖြင့်သာ ရေးတော်မူလေ့ရှိ၏၊ ခဲတံချွန်ရန် ဦးပဉ္စင်း ဦးရေဝတအား ခဲတံဝန်ခန့်ထားတော်မူ၏၊ ခဲတံဝန်ဦးရေဝတသည် နံနက်တိုင်း ခဲတံချွန်ရန် ဝတ်ဖြင့် တာဝန်ယူရ၏၊ ခဲတံချောင်းရေမှာ တစ်ရာကျော် နှစ်ရာခန့်အမြဲချွန်စေရ၏၊ ရေးရန်စက္ကူမှာလည်း များသောအားဖြင့် လျှောက်လွှာပုံစံဆိုက် ဆင်တံဆိပ်စက္ကူများဖြစ်လေသည်။ ခဲတံဝန်က နံနက်တိုင်း ခဲတံချွန်ခြင်း၊ ညဉ့်အခါက ဆရာတော်ဘုရားကြီး အကြမ်း ရေးပြီးသမျှကို အချောသန့်ခြင်း တာဝန်များကိုလည်း ယူရသည်။ တစ်နေ့သ၌ ညဉ့်အခါ စာရေးတော်မူစဉ် (၂)နာရီအချိန်ခန့်တွင် ဖယောင်းတိုင်မီး၊ ရေနံဆီမီးကုန်သွား၍ စာရေးလုပ်ငန်း ရပ်ဆိုင်း ထားရသည်ကို မကျေမနပ်ဖြစ်၍ နံနက်လင်းသောအခါ ကပ္ပိယကို ခေါ်တော်မူပြီး...
“မုဆိုးမအိမ်က ရေနံဆီမီးခွက်ကလေးလို တော်ကာရော်ကာ ကလေးကစားသကဲ့သို့ မလုပ်ကြစမ်းပါနှင့်၊ ရေနံဆီပုံးကြီးကို မီးခွက် ဖြစ်အောင် သံဖြူဆရာနှင့်တိုင်ပင်၍ ပြုလုပ်ခဲ့ရမည်။ မီးစာမှာလည်း တစ်လစာ၊ နှစ်လစာ တပ်ခဲ့ရမည်။ ရေနံဆီမှာလည်း အပြည့်ထည့်၍ ငါ့ခေါင်းရင်းမှာ အဆင်သင့် ထားရမည်၊ ရေနံဆီအတွက် အခက်အခဲ မရှိတော့ဘူးကွဲ့၊ အဲဒီအတိုင်း ချောမောအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ရမည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏၊
ပေါ်သည့်အကြံ အဖိုးတန်
ဆရာတော်ကြီးသည် စာရေးမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အချိန်အခါမရွေး၊ နေရာမရွေး ရေးတော်မူလေ့ရှိသည်။ တစ်ချိန်တွင် (၁၂၇၂-ခုနှစ် နောက် ပိုင်း) ရေချိုးရင်းစိတ်ကူးရသဖြင့် ရေစိုလက်စ သင်္ကန်းနှင့်ပင် စင်္ကြံ ကျောင်းပေါ်သို့ ကြွ၍ ရေးလက်စစာကို ဆက်လက်ရေးသား၍နေရာ တပည့်များ မလျှောက်ဝံ့သဖြင့် ဓာတ်ဆရာ ဆရာမြို့အား လျှောက်ထား ကြစေရာ...
“ဟေ့-ငမြို့ဒီခန္ဓာကို အလိုလိုက်နေလျှင် ကြံစည်ထားတဲ့ စာလုံး လေး ပျောက်ဆုံးသွားမှာပေါ့၊ ကြံစည်ထားတဲ့ စာလုံးတစ်လုံးလောက် ခန္ဓာကိုယ် တန်ဖိုးမရှိဘူးကွဲ့”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
ရေများ ရေနိုင်
လယ်တီဆရာတော်ကြီးသည် ၁၂၆၅-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လတွင် ပရမတ္ထသံခိပ်ကျမ်းကို အပြီးရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပရမတ္ထသံခိပ်အသင်းကို ရောက်လေရာအရပ်တိုင်း၌ ဖွဲ့စည်းတည် ထောင်တော်မူသည်။ နောက်ပါတပည့်များနှင့် ပရမတ္ထသံခိပ် အသင်းသူ အသင်းသား လူငယ်များကို သင်ကြားပေးစေခဲ့သည်။
ထိုအခါ အချို့က လယ်တီဆရာတော်သည် ပရမတ္ထသံခိပ်အသင်း တပည့်မတွေနှင့် ကာလသား အတီးအမှုတ်တွေကို မျက်နှာသာပေး၍ အရောဝင်လှချေရဲ့ဟုပြောဆိုကြသည်၊ ထိုအခါ လယ်တီဆရာတော် ဘုရာကြီးက...
“အဲဒီအကြောင်းကို ဖြေဆိုဖို့ကတော့ စကားတစ်လုံးပါပဲကွဲ့၊ ငါ မသာယာဘူးဆိုရင် ပြီးပါရဲ့၊ သို့သော် ဒီအဖြေကို ငါမပေးဘူး၊ ငါပေးမှာက ကုသိုလ်ဆယ်ပိဿာ လုပ်နေတဲ့အထဲမှာ အကုသိုလ်သုံးပိဿာလောက် တော့ ငါက ဂရုမစိုက်ပါဘူးလို့ အဖြေပေးမယ်ကွဲ့” ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
အချိန်သည် တန်ဖိုးအရှိဆုံး
၁၂၆၀-ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်လှည့်လည်၍ တရားဟောတော်မူသည်။ တစ်ချိန် တွင် အောက်ပြည် အောက်ရွာမှ တရားဟောပြီးပြန်လာသောအခါ တိုက်တာရှိ သံဃာများကို ကုလားတက်ခေါက်၍ ခေါ်ပြီးလျှင်...
“ယနေ့အောက်ပြည်အောက်ရွာမှအပြန် သင်္ကန်း၊ သပိတ်၊ ထီး၊ ဖိနပ်၊ ကော်ဇော ပရိက္ခရာအသုံးအဆောင်များပါ၍ တိုက်တာ သံဃာ များအား ဝေငှလှူဒါန်းရန် ကုလားတက်ခေါက်၍ခေါ်သည် မဟုတ်၊ နက်ဖြန်ခါ စာချရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ အောက်ပြည် အောက်ရွာသို့ စုန်ဆင်းသွားသောအခါ တို့လယ်တီတိုက်မှ ပါသွားသော လက်စွပ် အိပ်နှင့်သင်္ကန်း ၃-ထည်ပင်လျှင် ပြန်ပါတယ်၊ အပိုအလျှံဟူ၍ ဘာ တစ်ခုမျှ မပါဘူး။ တစ်မြို့မှရရှိသော သင်္ကန်းပရိက္ခရာ အသုံးအဆောင် ဟူသမျှတို့ကို တစ်မြို့သို့ မယူရ။ သူ့မြို့သူ့ရွာမှာရှိကြတဲ့ စာသင်တိုက် များအား ဝေငှလှူဒါန်းခဲ့တယ်။
ငါတို့ မန္တလေးစံကျောင်းတိုက်မှာ စာသင်နေစဉ် အချို့ ဆရာတော် များ အောက်ပြည် အောက်ရွာကအပြန် မိမိတို့ ကျောင်းတိုက်သို့ ပြန်ရောက်လာကြလျှင် ဆန်ကအိတ်ပေါင်းမည်မျှ၊ ဆီကပုံးပေါင်းမည်မျှ၊ ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ငါးခြမ်း၊ ငြုတ်၊ ကြက်သွန်က မည်မျှ၊ ထီး၊ ဖိနပ်၊အသုံးအဆောင်တွေက မည်မျှဟု စာရင်းအင်းနှင့်တကွ ရေတွက်ကြ ပြီး အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ဆူညံကာ ချက်ပြုတ်ကြော်လှော်၍ ဝိုင်းကြီး ဖွဲ့ပြီး စားလားသောက်လားနှင့်တစ်လကိုးတစ်တင်း အချိန်တွေဖြုန်းလျက် နေလိုက်ကြတာ ငါမှာဘေးကနေ၍ သူတို့အစား အချိန်တွေနှမြော လိုက်တာ။ အဲသည်တုန်းက ဤလိုအချိန်ဖြုန်း ကိစ္စမျိုးတွေကို မျက်နှာ ကြော မတည့်ခဲ့ဘူး။
ယခု ကုလားတက်ခေါက် ခေါ်တာက နက်ဖြန်ကာ စာချရန်လို့ သိရအောင်ကွဲ့ဟု” မိန့်တော်မူ၏၊
မစိုးရိမ်မိန့်ခွန်း
၁၂၆၈-ခုနှစ်၊ ပြာသိုလတွင် မန္တလေးမြို့သို့ ကြွတော်မူ၍ မစိုးရိမ် ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးကာ လေးပြင်လေးရပ် အနှံ့အပြား တရား ရေအေး တိုက်ကျွေးတော်မူသည်။ ရပ်ကွက်အသီးသီးမှ ရသမျှပစ္စည်းများ မစိုးရိမ် အလယ်တိုက်ကြီးပေါ်၌ စုပုံ၍ထားရသည်။ သင်္ကန်းအထပ်ကြီးပင် လူတစ်ရပ်ခန့် ရှိလေသည်။ မစိုးရိမ်တိုက်မှ နာယကဆရာတော်လေး ဦးသူရိယ (အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု၊ မစိုးရိမ်ဆရာတော်)က စာရင်းလုပ်၍ ထိန်းသိမ်းထားရသည်။ ဆရာတော် မုံရွာ မပြန်မီ ထိုပစ္စည်းများ မည်သို့ ဝေဖန်ရမည်ဟု မိန့်ကြားမည့်စကားကို ငံ့လင့်နေ၏၊ ပစ္စည်း အမျိုးအမည် အရေအတွက်နှင့် တန်းဖိုးလည်း အဆမတန်များလှသဖြင့် ထိန်းသိမ်း ရမည်မှာ ဝန်လေးနေသည်။ ဆရာတော်ကား ပြန်မည့်ရက်အထိ မည်သို့မျှ အမိန့်မရှိ၊ လျှောက်လည်း မလျှောက်မိ။ သို့နှင့် အမိန့်ရှိနိုး စောင့်စား ရင်းနှင့် ဆရာတော်မှာ ရထားစီးရင်း ဘူတာသို့ကြွသွားသည်။ ဦးသူရိယ လည်း မသက်သာသဖြင့် ဘူတာသို့လိုက်၍ ဖွင့်ဟလျှောက်ထားရတော့သည်။ ထိုအခါ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက အရေးမကြီးလေ ဟန်ဖြင့်...
“ဩော်...မစိုးရိမ် ဆရာတော်ကလေးနှယ် ဖြစ်မှဖြစ်ရလေ၊ ဒါ့အတွက် တပည့်တော်ကို လျှောက်မနေပါနဲ့၊ သင့်တော်သလို စီမံပြီး ပရိယတ္တိကိုယ်တော်တွေကို ဝေဖန်လိုက်ရောပေါ့” ဟု မိန့်တော်မူလိုက်၏၊
ဘောင်းလံအောင်လောင်း
တစ်ခုသောနှစ်၏ ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် လယ်တီတိုက်တွင်းရှိ မဟာဗောဓိပင်၌ ညောင်ရေသွန်းပွဲ ပြုလုပ်တော်မူ၏၊ ဆရာတော် ဘုရားကြီးကိုယ်တော်တိုင် ရေတွင်းမှရေကို ကိုယ်တိုင်ဆွဲငင်၍ ကိုယ်တိုင် ထမ်းကာ အခေါက်ပေါင်းများစွာ ညောင်ရေသွန်းလောင်းတော်မူ၏၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တစ်ကိုယ်လုံး ရွှန်းရွှန်းစိုတော်မူ၏၊ ထိုအခါ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက...
“ညောင်ရေလောင်းတယ်ဆိုတာ သည်လိုညောင်ပင်ကို ရေ လောင်းတဲ့လူရော ညောင်ပင်ရော ရေတွေ ဘောင်းနေအောင်လောင်းမှ ကောင်းတယ်။ ယခုကာလ ညောင်ရေသွန်းလောင်းကြတာက အဝ လောင်းတာ မဟုတ်၊ အလှလောင်းကြတာက များတယ်၊ အိမ်နားနီးချင်း ရိုသေရုံ ဝတ်တက်ဆိုသလို အလှအပ အပေါ်ယံကြောက များသကွဲ့၊ ဒို့ကတော့စိတ်ရောကိုယ်ရော ကိုယ်တိုင်ခပ်ပြီး ကိုယ်တိုင်လောင်းတယ်၊ ကိုယ်တိုင် ရှိခိုးပူဇော်တယ်၊ ယခုကာလ လုပ်ရပ်တွေနဲ့တော့ ဒို့နဲ့ မျက်နှာ ကြော မတည့်ပါဘူး၊ အချို့ဘုရားရေလှူတာတောင် သူများကို အခပ် ခိုင်းကြတယ်၊ သူများကိုဆုတောင်းခိုင်းကြတယ်၊ ကိုယ်လုပ်နိုင်ရက်သားနဲ့ အသက်သာခိုပြီး သူတစ်ပါးကို အလွန်အားကိုးကြတာကိုး ကွဲ့၊အဲဒါကြောင့် အကျိုးပေး မထက်သန်ကြတာ” ဟုမိန့်တော်မူသည်။
တောင်တွင်းကြီးမိန့်ခွန်း
၁၂၇၃-ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့လူကြီးလူကောင်းတို့၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ တောင်တွင်းကြီးသို့ကြွတော်မူသည်။ ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်း မိကျောင်းရဲဆိပ်မှ မိုင်ပေါင်း ၃၅-မိုင်ခန့်ရှိ ခရီးပြင်းကြီးကို ထမ်းစင်ဖြင့် အလဲအလှယ် ထမ်း၍ ပင့်ဆောင်လာကြသည်၊ တောင်တွင်း ကြီးသားတို့၏ သဒ္ဓါဆန္ဒ ဝိရိယသတ္တိများသည် လွန်စွာမှချီးကျူးစရာ ပင်ဖြစ်တော့သည်။ တရားနာပရိသတ်များမှာလည်း တစ်ညတစ်ညလျှင် သောင်းချီ၍ ရှိသည်။ တရားနာပရိသတ်များသော်လည်း လှုပ်ရှားခြင်း မရှိ၊ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားလှသည်။ မြန်မာပြည်မှာဖြင့် ပဌမတန်း အနေအားဖြင့် စာရင်းသွင်းရပေမည်။ တောင်တွင်းကြီးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆရာတော် ဘုရားကြီးက...
“တောင်တွင်းကြီးမြို့အကြောင်းကို ရှေးကပင် သိရှိသော်လည်း စာတွေ့ဖြင့်သာ လွမ်းနေရသည်။ ယခုတော့ဖြင့် ငါတွေ့ဖြစ်နေရပြီ။ မိကျောင်းရဲဆိပ်ကမ်းကစပြီး တောင်တွင်းကြီးမြို့အထိ ပုခုံးဖြင့် ထမ်းဆောင်ပင့်ယူလာလိုက်ကြတာ မညဉ်းမညှုကြပဲ ဇွဲသတ္တိကောင်း ကြပါပေရဲ့၊ ရှေးက သာသနာဝင် ရာဇဝင်၊ ပြောင်ခဲ့ကြတဲ့ ခင်ကြီးပျော်၊ ခင်ကြီးပြောင်၊ ရှင်ဥတ္တမကျော် စသည်တို့အပြင် မြို့လုလင်စား ရွှေလရောင် မင်းကြီးတို့ဆိုတာ တောင်တွင်းသား သူကျော်လူမော် လူဇော်တွေပဲကွဲ့၊ တောင်တွင်းကြီးမြေကိုက ဘူမိနက်သန်မှန်ပါပေတယ်၊ တောင်တွင်းကြီးမြေပေါ်မှာ ပေါက်ဖွားကြတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ချွန် ပုဂ္ဂိုလ်လွန် ပုဂ္ဂိုလ်မွန်တွေသာ များကြသတဲ့။ သို့အတွက် ရှေးမဆွကနူးပြီးနပ်ပြီးဖြစ်နေကြတဲ့ ပရိသတ်တွေကို ဟောရပြောရတော့ သက် သက်သာသာ ချောင်ချောင်ချိချိနှင့် မပင်ပန်းဘူးကွဲ့”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
ပုသိမ်မြို့မိန့်ခွန်းတော်
၁၂၇၀-ပြည့်နှစ်ခန့်က ဖြစ်သည်။ ပုသိမ်မြို့ကျောင်းဒါယိကာကြီး ဦးတက်ဖြိုး၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ နိဂြောဓကုန်း မောင်းထောင် တိုက်တွင် သီတင်းသုံးနေတော်မူခိုက် ဆရာတော်ဦးပဒုမ၏ ဆွမ်း ဒါယိကာမတစ်ယောက် လယ်တီဆရာတော်ကြီး ခြေတော်ရင်းသို့ ရောက် ရှိလာပြီး အရှင်ဘုရားရေးတော်မူသော ဋီကာကြီး၌ မရှင်းမလင်းသော အချက်တစ်ခုကို လျှောက်ပါရစေဟု ခွင့်တောင်းရာ...
ဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ဟဲ့...ဒါယိကာမ(ဒါယကာ)နင်နှင့် ငါ့ဋီကာကြီးအရာလား သွားဟဲ့..အမိုက်မ”ဟု ငေါက်ငန်း မောင်းမဲ တော်မူလေ၏၊
တဆိတ်ရှိလျှင် လယ်တီ
၎င်းနောက် ဆရာတော်ဦးပဒုမ၏ ဒကာသုံးလေးယောက် ရောက်လာပြန်ပြီး..ဆရာတော်ဘုရားသည် နွားသတ္တဝါတို့၏ အသက် ဘေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တော်မူတယ်လို့ သိရပါတယ်၊ ဝက် သတ္တဝါ၊ ဆိတ်သတ္တဝါ၊ ကြက်သတ္တဝါ၊ ငှက်သတ္တဝါတို့၏ အသက်ဘေးကို မကာကွယ် မစောင့်ရှောက်တော့ဘူးလား၊ နွားသတ္တဝါကို ချမ်းသာစေ၊ အခြားသတ္တဝါတွေကိုတော့ လျစ်လျူရှုထားခြင်းသည် ဆရာတော် ဘုရား၏ မေတ္တာတော် မညီမျှဘဲ တစ်ဖက်သတ် ဖြစ်မနေဘူးလား ဟု လျှောက်ထားကြရာ...
ဆရာတော်ဘုရားကြီးက အကဲကြီးပြီး “အေး ဟုတ်တယ် ကွ...ငါ့မှာတော့ ဒါယိကာတို့ သိတဲ့အတိုင်းပဲ ရွာရိုး၊ မြို့ရိုးလျှောက်ပြီး တရားလဲ ဟောရသေးတယ်၊ အန္တရာယ်ကိုလဲ ငြိမ်းစဲအောင် ပြုလုပ်ရ သေးတယ်၊ အဲသည်အထဲက နွားတစ်မျိုးလောက်သာ ဆွဲသွားနိုင်တယ်၊ ကြွင်းကျန်တဲ့ ဝက်၊ ဆိတ်၊ ကြက်၊ ငှက်တို့ကိုတော့ ဒါယိကာတို့ရဲ့ ဆရာ တော်တွေရှိသားပဲ။
ဥပမာ...အရှေ့ကျောင်းဆရာတော်က ဝက်အတွက်ပြောလျှင် အနောက်ကျောင်းဆရာတော်က ဆိတ်၊ မြောက်ကျောင်းဆရာတော်က ကြက်၊ တောင်ကျောင်းဆရာတော်က ငှက်စသည်ဖြင့် ဟောပြော သွားကြလျှင် တိရစ္ဆာန် သတ္တဝါတွေ ကုန်ရောပေါ့ကွယ်၊ ယခုတော့ ဒါယိကာတို့က ဒီလိုမဟုတ်ကြဘဲ တဆိတ်ရှိ လယ်တီ၊ တရားဟော စရာရှိလျှင် လယ်တီ၊ အဲသည်လို အထဲက တတ်အားအမျှ နွားတစ်မျိုး ကိုသာ ပြေးရင်းလွှားရင်း ဆွဲသွားနိုင်တယ်၊ အဲဒါကြောင့် ဒါယိကာတို့ ကိုးကွယ်တဲ့ဆရာတော်တို့ကိုလည်း ကြွင်းကျန်နေသေးတဲ့ ဝက် ဆိတ် ကြက် ငှက်တို့အတွက် တရားဟောထွက်တော်မူကြပါဦးဟု ခပ်တင်းတင်း လျှောက်ကြရမည်ဟု” မိန့်တော်မူ၏၊
သံဃာ့ကျွန် ဖြစ်လိုသည်
လယ်တီဆရာတော်ကြီးသည် ၁၂၄၈-ခု လယ်တီတိုက် တည် ထောင်သည်မှစ၍ ၁၂၅၇-ခုနှစ်အထိ အရပ်ရပ်မှရောက်လာကြသော စာသင်သား တပည့်သံဃာလူပရိသတ်တို့၏ အစီးအပွားကို ဆောင်ရွက် တော်မူသည်။ မိမိထက် အသက်သိက္ခာ အရွယ်ကြီးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ် တို့အား အမြဲဝတ်ပြုလေ့ရှိသည်။ နံနက်တိုင်း ဆွမ်းခံထွက်လေ့ရှိရာမြို့တွင်းသို့ ရောက်လျှင် ဆွမ်းမခံမီ ဘုန်းတော်ကြီးဦးသီလ၊ ဦးနန္ဒမာလာ တို့ သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းသို့သွား၍ ခြေဆေးရေ၊ မျက်နှာသစ်ရေ စသည်နှင့်အခြား ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များကိုလည်း ပြုတော်မူ၏၊ ကနုတံ ဆေးခြင်း၊ ရေအိုးတည်ခြင်းစသော ဝတ်များကို ကျောင်းအသီးသီး၌ တစ်လှည့်စီပြုလေ့ရှိ၏၊ အချို့ကျောင်းထိုင် ဆရာတော်တို့က “လယ်တီ ဘုန်းကြီး ဒီလိုမလုပ်ပါနဲ့၊ အားနာပါသည်” စသည်ပြောဆို တားမြစ် သောအခါ
“အရှင်ဘုရားတို့ ကြောင့်ကြမဲ့ သီတင်းသုံးတော်မူကြပါ၊ ဘဝ သံသရာအဆက်ဆက်က တပည့်တော်၏ လက်ခြေများမှာ သားကျွန် မယားကျွန်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပေါင်း များလှပါပြီ၊ အမှန်သိရတဲ့ ယခုလိုဘဝမျိုးမှာ တပည့်တော်ရဲ့ ခြေလက်အစုံတို့သည် သံဃာတော်များ၏ ကျွန်ဖြစ်လို ပါသေးသည်၊ တားမြစ်တော် မမူကြပါနှင့်၊ သံဃာ့ဝတ်ကို လက်ခြေ နှစ်ဖက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်စမ်းပါရစေ” ဟုပြန်လည် လျှောက်ထားလေ၏၊
သူနာပြုတာဝန် လွန်ကျေပွန်
တစ်ချိန်တွင် လယ်တီတိုက်ရှိ ကျောင်းတစ်ကျောင်း၌ ရဟန်း တစ်ပါး ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားရာ အတူနေသီတင်းသုံးဖော်များ မကပ်ဝံ့ ရှိနေကြသည်။ ထိုစဉ် “တပည့်တို့ကြောက်ရွှံ့နေကြလျှင် အခြားကျောင်း တို့ ပြောင်းရွှေ့နေကြ၊ သူနာရဟန်းကို ငါပြုစုပေအံ့”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
ဝမ်းရောဂါရှင်ရဟန်း၏ မစင်အလူးလူး လိမ်းကပ်နေသော သင်္ကန်းနှင့်စောင်တို့ကို လျှော်ဖွပ်ရန် ရေတွင်းသို့ ယူဆောင်တော်မူခဲ့ရာ လျှော်ဖွပ်ရန်အတွက် တွန့်ဆုတ်နေ၏၊ ထိုအခိုက်စိတ်ကို အားတင်းတော် မူပြီး ဟယ်-စိတ်၊ ငါ့အားလှည့်စားသလောဟု ရုတ်ချည်းမစင်လူးနေသောသင်္ကန်းနှင့်စောင်တို့ဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုပွတ်တိုက်ကာ ရေတွင်းအနီးမှာပင် လျှော်ဖွပ်လေ၏၊
ယင်းဂိလာနုပဋ္ဌာကဝတ် ပြုမူနှင့်စပ်လျဉ်း၍-“ငါ့ကွယ် စံကျောင်း တိုက်ထဲနေစဉ်တုန်းက ကနုတံဆေး၊ ကုဋီအိမ်ရေလောင်း၊ မမာမကျန်း ရဟန်းများ၏ ကျင်ကြီးပေကျံလူးနေတဲ့ သင်္ကန်းတွေဖွပ်လျှော်ပေး၊ အဲဒီလိုလုပ်လာခဲ့တာ အမြဲကိုပဲဟေ့၊ လူမမာမပြုစုရတာကြာလေတော့ ဟို-မောင်ပဉ္စင်းလေးရဲ့ သင်္ကန်းနှင့်စောင်တွေကို ငါက ရွံသလိုလို ဖြစ်မိတယ်၊ စိတ်ပေါက်ပေါက်ရှိလေတော့ ကျင်ကြီးတွေရွှဲပြီး လက်ထဲမှာ ရှိတဲ့သင်္ကန်းနဲ့ ငါ့တစ်ကိုယ်လုံး အတင်းပွတ်တိုက်ပြီး သိဒ္ဓိတင်လိုက် တော့မှ ငါ့စိတ်ထဲရွှံတဲ့ စိတ်ပျောက်သွားတော့တယ်ဟေ့” မိန့်တော်မူ၏၊
လှေခွက်ချည်းကျန် အလံမလဲ တစ်ဗိုလ်ထဲ ကျန်သော်လဲ
၁၂၆၉-ခုနှစ်၊ နောက်ပိုင်းတွင် လယ်တီပဏ္ဍိတ နှင့် တကွ ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်အသီးသီးတို့ မရှေးမနှောင်း ရှေ့နောက် လူထွက်ကြသောအခါ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီးက အောက်ပါဂါထာကို ရေးပြီး လယ်တီဆရာတော်ထံ ပေးပို့တော်မူ၏၊
ယထာပိ ဗလဝါ ခဂ္ဂေါ၊ ဥက္ခိပ ပုရတော ဌိတေ။
ပစ္ဆာဂေ ပုတ္တော မာရေတိ၊ တထာထေရော ပိထာမဝါ။
အဓိပ္ပါယ်ကား-ခွန်အားဗလကြီးမားသော ကြံသတ္တဝါသည် ရှေ့၌ တည်နေကုန်သော အရာဝတ္ထုတို့ကို ကြွချီပင့်မြှောက်၍ မိမိနောက်သို့ ပြစ်ပေါက်ကော်ချပြီးလျှင် နောက်၌မကွာလိုက်လာကြကုန်သော သားသမီးတို့ကို သေစေဘိသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဗလခွန်အားကြီးမား သန်စွမ်း၍ ကမ္ဘာမဆန့်အောင် ပျံ့နှံ့ထင်ပေါ်သည့် လယ်တီမထေရ် ကျော်သည်လည်း နောက်၌မကွာ လိုက်ပါကုန်သော တပည့်သားတို့ကို သေစေလေ၏၊
ထိုဂါထာကို လယ်တီဆရာတော်ရရှိလျှင်“အိမ်း...လယ်တီမှာ တို့စာချပို့နေစဉ်က မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော် အဆုံးအမကိုရခဲ့လျှင် နယ်လှည့်ပြီး တရားဟော မထွက်ပါဘူး၊ ခုတော့ နယ်လှည့်ပြီး တရားဟော နေတာနဲ့ကြုံလို့ တစ်ဗိုလ်ထဲကျန်သော်လည်း ဆက်လက်ပြီး နယ်လှည့် တရားဟောရဦးမှာပဲ၊ အေး-စစ်တိုက်ရသည်ဆိုတော့ ကိုယ့်ဖက်က စစ်ဗိုလ်တွေလဲ ကျဆုံးမြဲပေပေါ့၊ တိုက်စစ်ဆင်ချိန်ဆိုတာ ကိုယ့်ဖက် သူ့ဖက်ကျဆုံးမြဲ ဓမ္မတာပေပဲ” ဟု မိမိတပည့်တို့အား မိန့်တော်မူ၏၊
ကြံ့သွားလျှင် သားသေသည်
လယ်တီဆရာတော်ကြီးသည် တပည့်ကြီးများ လူထွက်သွား သော်လည်း သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်မြဲ ဆောင်ရွက်တော်မူ၏၊ နယ်လှည့်၍ တရားဟောမြဲဟောတော်မူ၏၊ ထိုအကြောင်းကို မန်လည်ဆရာတော်ကြားတော်မူသောအခါ “အင်းကြံ့ကြီးတစ်ကောင်တော့ သွားပြန်ပြီ၊ တရားဟောမြဲ ဟောနေတယ်၊ နောက်က သားဘယ်နှစ်ကောင်များ သေလေမည်မသိ”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
မန်လည်ဆရာတော်က ထိုသို့အမိန့်ရှိကြောင်း လယ်တီဆရာတော် ကြားသောအခါ “သားတစ်ကောင် နှစ်ကောင်သေသော်လည်း ဂရု မစိုက်နိုင်၊ တောရှင်းမှုသာ ပဓာနဖြစ်သည်”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
---
ပထမကျော် ဦးကြီးဖေ အား မိန့်ကြားသော မိန့်ခွန်းတော်များ
၁၂၈၃-ခု၊ ၁၂၈၄-ခုနှစ်များတွင် လယ်တီဆရာတော်ကြီးသည် ပျဉ်းမနားမြို့ သူဌေး ဦးလန်းတိုက်၌ ခတ္တသီတင်းသုံးနေတော်မူသည်။ ထိုစဉ် ကံဦးကျောင်းတွင် စာချလျက်ရှိသော စာချဘုန်းကြီး ဦးပညာ သီလ(ပထမကျော်ဦးကြီးဖေ)သည် ဆရာတော်ထံကြီးထံ မကြာမကြာ သွားရောက်ဆည်းကပ်လေ့ရှိသည်။ ဆည်းကပ်လာတိုင်း ဆရာတော် ဘုရားကြီးက စပ်မိစပ်ရာ အဆုံးအမဩဝါဒများ ပေးတော်မူသည်။
သဒ္ဓါတတ်ချင် ရူပသိဒ္ဓိသင်
မောင်ပညာသီဟရဲ့ သဒ္ဒါကြီးသင်ပေးရတာက ရုပ်ပြီးဖို့ တယ် လည်း ခဲယဉ်းပါလားကွဲ့၊ မန္တလေးစံကျောင်းတိုက်မှာ နေတုန်း သစ်ဆိမ့် ကျောင်းတိုက် မိတ်ဆွေဘုန်းကြီးတစ်ပါးထံ သွားရောက်လည်ပတ်ရာ ရူပသိဒ္ဓိကျမ်း တစ်စောင်တွေ့လို့ ထုတ်ယူခဲ့ပြီးကြည့်ရှုတဲ့အခါ သုတ်တွေ ကို အစဉ်မထားဘဲ ရုပ်တွေ၊ ဓာတ်တွေကို အစဉ်ထားပြီး ရေးထားတော့ အလွန်ရုပ်ပြီးလွယ်၊ သဒ္ဒါတတ်လွယ်တာကို တွေ့ရတာကိုးကွဲ့၊ အဲဒါ ကြောင့် နောင်အခါ သဒ္ဒါကြီးသင် မပေးတော့ဘဲ ရူပသိဒ္ဓိကို သင်ပေး တော့ လွယ်လွယ်နဲ့ သဒ္ဒါတတ်ကုန်တာပေါ့ကွယ်။
အဘိဓာန်သည် ကျက်စာမဟုတ်
တစ်နေ့သောအခါ မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ (သကျ သီဟ)စာပြန်ပွဲ အစိုးရပထမပြန်စာမေးပွဲအကြောင်း စပ်လျဉ်း၍ အဘိဓာန်ကို နှုတ်တက်အာဂုမ်ရအောင်ကျက်ရကြောင်း ဦးပညာသီဟကလျှောက်ထားရာ ဆရာတော်က “ဟဲ့...မောင်ပညာသီဟရဲ့ အဘိဓာန်ဟာ အာဂုံကျက်ရတဲ့စာ မဟုတ်ဘူး၊ ပင်ပန်းလိုက်တာကွယ်၊ ခေါင်းရင်းမှာအသာထား၊ ပိဋကတွေ ကြည့်ရှုလို့အနက်မထင်တဲ့အခါကျမှ အသာကလေးလှန်ကြည့်ရတဲ့ စာမျိုးကွဲ့၊ တို့တော့ဟေ့ အဘိဓာန်ကို အာဂုံမကျက်နိုင်ဘူး၊ အကယ်၍ ပြည်ပိုင်အစိုးရက အဘိဓာန်ကို အာဂုံမရလျှင် သူတို့နိုင်ငံမှာ မနေရဘူး ဆိုလျှင် မကျက်တော့ဘူး၊ သီဟိုဠ်တို့ ယိုးဒယားတို့သွားနေမယ်ကွယ်၊ အေး...အဘိဓာန်ကျမ်းစာတွေ မီးလောင်ကုန်လို့ တစ်နည်းနည်းနဲ့ ပျက်စီးကုန်လို့ တစ်ကျမ်းတစ်အုပ်မှ ကြည့်စရာ မရှိတော့ဘူးဆိုပါစို့၊ အဘိဓာန်လိုချင်လျှင် တို့ဆီ စာရွက်နဲ့ခဲတံယူခဲ့၊ သည်အခါ အဘိဓာန် ထက်စုံတဲ့ ကောင်းတဲ့ အဘိဓာန်ကို ရေးပေးမယ်-”ဟု မိန့်တော်မူ၏၊
ပုဏ္ဏားတပည့် မလုပ်နိုင်
သက္ကဋ-ဟိန္ဒီ၊ အင်္ဂလိပ်စာစသည့် ဘာသန္တရစာပေ လေ့လာ လိုက် စားမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ငါငယ်ငယ် စာချဘုန်းကြီးလုပ်စဉ်က သက္ကဋသင်ချင်လိုက် တာကွာ၊ မပြောနဲ့တော့၊ ဒါနဲ့ သက္ကဋစာအုပ်တွေ ရှာတာပေါ့၊ ရပါရော ကွာ၊ အဲဒီတော့ဟေ့၊ ငါ့စိတ်ထဲ စဉ်းစားမိသည်မှာ...အင်းသက္ကဋဆိုတာ ပုဏ္ဏားတွေ ရေးသားတဲ့ ပုဏ္ဏားစာတွေပဲ၊ ခုဘဝ သာသနာနဲ့ကြုံကြိုက်လို့ ဘုရားတပည့်ဖြစ်နေတယ်၊ ငါဟာလွန်ခဲ့တဲ့ ကမ္ဘာ့ ကမ္ဘာ ဘဝဘဝါတွေက သက္ကဋစာတွေသင်ပြီး ပုဏ္ဏားတပည့်ဖြစ်ခဲ့တာတွေ ရေတွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး၊ ယခုဘဝ ကံကောင်းထောက်မလို့ ပိဋကတွေသင်ပြီး ဘုရား တပည့်ဖြစ်ရတယ်၊ ဘုရားသာသနာနေပြီး ဘုရားတပည့်သာလုပ်တော့မယ်၊ သက္ကဋစာသင်ပြီး ပုဏ္ဏားတပည့် မလုပ်တော့ဘူးဟု စိတ်ဆုံးဖြတ်ကာ မသင်လိုတော့ဘဲ သက္ကဋစာအုပ်တွေ အကုန်လုံး လွှင့်ပစ်လိုက်တာပဲကွဲ့”ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
သုတ္တန်နှင့် အဘိဓမ္မာ
တစ်နေ့သောအခါ ဦးပညာသီဟသည် လယ်တီဆရာတော်ကြီးထံ ဆည်းကပ်၍ တပည့်တော် အဘိဓမ္မာကို ကြည့်ရှုလေ့လာသော်လည်း သဘောမကျသာတွေများပါသည်ဘုရား-ဟုလျှောက်ထားပြန်ရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက-“အင်း...မင်း သုတ္တန်ကို မလေ့လာဘဲကိုး၊ သုတ္တန်ကို ကြည့်ရှုလေ့လာလျှင် သုတ္တန်မှာ အဘိဓမ္မာနှင့်ဆိုင်ရာတွေကို ပရိယာယ်အမျိုးမျိုး ဥပမာအမျိုးမျိုးနဲ့ ဟောထားတာတွေ့ရမယ်၊ အဲဒီတော့ သုတ္တန်ကိုကြည့်ရှုလေ့လာလျှင် အဘိဓမ္မာကို သဘောကျလာ လိမ့်မယ်”ဟု အမိန့်ရှိတော်မူလေ၏၊
ပစ္စည်းပြိုင်နှင့်စပ်၍ မိန့်တော်မူပုံ
တစ်နေ့သောအခါ ပစ္စည်းပိုင်းနှင့်စပ်၍ တပည့်တော်ပစ္စည်းပြိုင်ကို ဆရာ့ထံသင်ယူခဲ့သော်လည်း သဘောမကျနိုင်ပါ၊ အလွန်ရှုပ်ထွေး နေပါသည်ဘုရားဟု လျှောက်ထားပြန်ရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက... အင်း မခက်ပါဘူးကွယ်၊ မင်းခုကျက် ခုကြေကြေညက်ညက်ရလျှင် သဘောကျလာလိမ့်မည်ဟု အမိန့်ရှိတော်မူ၏၊
သင်္ဂြီုဟ်နှင့်စပ်၍ မိန့်တော်မူပုံ
သင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းဟာ ကျဉ်းကျဉ်းလေးနဲ့ကောင်းတဲ့ကျမ်းစာကွဲ့၊ စုံလဲစုံတယ်၊ သို့သော်လဲ သင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းစာတွေ မီးလောင်ကုန်လို့ တစ်နည်းနည်းနဲ့ ပျက်စီးကုန်လို့ တစ်အုပ်မှမရှိဘူးဆိုပါတော့၊ သင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းစာ လိုချင်ရင် တို့ဆီ စာရွက်နဲ့ခဲတံယူခဲ့၊ သည်သင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းထက်ကောင်းတဲ့ စုံတဲ့သင်္ဂြီုဟ်ကျမ်းကို ရေးပေးမယ်။
ပရမတ္ထဒီပနီနှင့်စပ်၍ မိန့်တော်မူပုံ
တစ်နေ့သောအခါ ဆရာတော်ဘုရားကြီးရေးသားစီရင်အပ်သော ပရမတ္ထဒီပနီ(သင်္ဂြီုဟ်မဟာဋီကာသစ်) နှင့် စပ်လျင်း၍ ဆရာတော်ကြီး၏ ပရမတ္ထဒီပနီဋီကာကိုရှုတ်ချကာ ချောင်းဦးက ဋီကာတစ်စောင်၊ တလိုင်း ကုန်းက ဋီကာတစ်စောင်၊ ဖားကူးက ဋီကာတစ်စောင်၊ မိုးညိုဋီကာ တစ်စောင်၊ အတိသုန္ဒရကျမ်းစသည်တို့ကို ရေးသားစီရင်ကြပါသည် ဘုရား-ဟုလျှောက်ထားရာ...အေး-ငါ့ဋီကာနှင့်စပ်လျင်းပြီး ဋီကာတွေ ကျမ်းစာတွေရေးသား စီရင်ကြတဲ့အခါ ငါ့ဋီကာကိုခေါင်းရင်းမှာထားပြီး ရေးကြမှာပါကွယ်၊ နောက်ကြတော့လဲ အဲသည်ဋီကာတွေ ကျမ်းစာတွေ အကုန်ပျောက်ကွယ်သွားပြီး၊ ငါ့ဋီကာကျန်ရစ်မှာပါကွယ်-ဟုမိန့်တော်မူ၏၊
ပရိတ်ရွတ်ပုံ ရွတ်နည်း
ပရိတ်ရွတ်ပုံ ရွတ်နည်းနှစ်မျိုးရှိတယ်ကွဲ့၊ ကျက်သရေမင်္ဂလာ အလို့ငှာ သို့မဟုတ် ကုသိုလ်ကောင်းမူ့အလို့ ငှာ ရွတ်ရတဲ့အခါ သာယာ နာပျော်ဖွယ် ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်အောင်ရွတ်ရတယ်၊ အေးအန္တရာယ် ကပ်ဆိုးရောဂါဆိုး ပျောက်ငြိမ်းရန် အလို့ငှာ ရွတ်ရတဲ့အခါ ပြင်းပြင်း ထန်ထန် ဌာန်ကရိုဏ်းကျကျ ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ငေါက်တန် ငေါက်ပြီး ရွတ်ရတယ်။ ပျော့ညံ့ညံ့ ညှောင်ညှိညှိနဲ့ရွတ်နေလျှင် ဘုတ်၊ ပြိတ္တာ၊ တစ္ဆေ၊ အစိမ်း၊ သူရဲတွေဘယ်ကြောက်မှာလဲကွဲ့။ ငါ တစ်ခါကတရားဟောရင်း ဒကာကြီးတစ်ယောက် သူရဲကြီးပူးတဲ့အတွက်၊ လာပင့်လို့ လိုက်သွားပြီး ခေါင်းရင်းက ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ကာ မျက်နှာကို လက်ညှိုးနဲ့ထိုးပြီးလျှင်“နာညတြ ဗောဇ္ဈာတပသာ” ဂါထာကို ပြင်းပြင်း ထန်ထန် ငေါက်ပြီး ရွတ်လိုက်တော့ သူရဲကြီးဟာ တစ်ခါတည်း ထွက်ပြေး တာပဲလို့ လူမမာကိုယ်တိုင်က ပြောလို့ သိရတယ်၊ လူမမာလဲ တစ်ခါတည်း နေကောင်းသွားတာပဲ။
အန္တရာယ်ကင်း ကမ္မဝါဖတ်နည်း
ဟေ့...ရပ်ထဲ ရွာထဲ ကပ်ဆိုးရောဂါဆိုးတွေ ကျရောက်လာ တဲ့အခါ အန္တရာယ်ကင်း ကမ္မဝါဖတ်လျှင် ရိုးရိုးစာညှင်းရေးထားတဲ့ စက္ကူကမ္မဝါ၊ ပေကမ္မဝါတွေနဲ့ မဖတ်နဲ့၊ ဘုတ်,ပြိတ္တာ,တစ္ဆေ, အစိမ်း, သူရဲမကြောက်ဘူးကွဲ့၊ ဝတ်လဲကမ္မဝါကြီးတွေဖတ်၊ ဝတ်လဲကမ္မဝါကြီးတွက ရွှေရောင်တလက်လက်နဲ့ စာလုံးနက်ကြီးတွေမြင်လျှင် မဖတ်ခင်က တန်ခိုးသေးတဲ့ ဘုတ်၊ ပြိတ္တာ၊ တစ္ဆေ၊ အစိမ်း၊ သူရဲတွေဟာကြောက်လို့ ပြေးကုန်ကြရောကွဲ့၊ ဖတ်တဲ့အခါကြတော့လဲ တန်ခိုးသေးတဲ့ ဘုတ်၊ ပြိတ္တာ၊ တစ္ဆေ၊ အစိမ်း၊ သူရဲတွေအကုန် ပြေးကုန်ပါရောကွဲ့၊ သူတို့ပြေး ကုန်တော့ ကပ်ဆိုးရောဂါဆိုးကြီးတွေ ပျောက်ကုန်တာပေါ့။
မီးခိုးကြွက်လျှောက်
၁၂၇၂-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲ့လတွင် စစ်ကိုင်းတစ်မြို့လုံး ပလိပ်ကပ် ရောဂါ အကြီးအကျယ်ဖြစ်၍ လယ်တီဆရာတော်ကို ဒါယကာများ ပင့်လာကြသည်။ စစ်ကိုင်းမြို့သို့ ရောက်သောအခါ ဒါယကာများကို “မင်းတို့မြို့ရှိသံဃာများ ပရိတ်ရွတ်ခြင်း၊ ကမ္မဝါဖတ်ခြင်းပြုလုပ်၍ အန္တရာယ်ကို မခုခံကြဘူးလား“...ဟုမေးတော်မူ၏၊ ဒါယကာများ က ပရိတ်ကိုလည်း ရွတ်ပါ၏၊ ကမ္မဝါကိုလည်း ဖတ်ကြပါ၏၊ ဖတ်သော်လည်း အန္တရာယ်မပျောက်ငြိမ်းပါဟု လျှောက်ထားကြသည်။
ထိုအခါ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက...မင်းတို့ ပရိတ်ရွတ်၊ ကမ္မဝါ ဖတ်ရန် သံဃာများကို ပင့်လျှင် သတိထားရမည်။ နွားသားစားသော ဘုန်းကြီး မပါစေရ၊ နွားသားစားသော ပါးစပ်ကြီးနှင့် သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော ဟုဖတ်လိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပါးစပ်က နွားသား နံ့ကြီး တခေါ်လောက်ရောက်အောင် ကင်းထောက်သွားသည်။ ထိုအခါ ဘီလူး သဘက်တွေက နွားသားအနံ့ကို မီးခိုးကြွက်လျှောက် လိုက်လာ တတ်သည်ဟု မိန့်တော်မူ၏၊
ငုပ်မိသဲတိုင် တက်နိုင်ဖျားရောက်
လုပ်ငန်းကိစ္စနှင့်စပ်၍ ဘာပဲလုပ်လုပ် အလုပ်တစ်ခုလုပ်လျှင် မှားတတ်တယ်ဟေ့ မှားတတ်တယ်ဟ၊ အဲဒါကြောင့် မမှားရအောင် မလုပ်ခင်က ဆရာသမားနှင့်လျှောက်ထားတိုင်ပင်၊ သို့မဟုတ် သီတင်းသုံး ဖော်သုံးဖက် မိတ်ဆွေသင်္ဂဟများနဲ့ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၊ သို့မဟုတ် ပညာ အမြော်အမြင်ရှိတဲ့ တပည့်ကြီးများနှင့်ဆွေးနွေးတိုင်ပင်၊ ကိုယ်တိုင်ကလဲ ကြပ်ကြပ်စဉ်းစားမှားတတ်တယ်နော်။ အေး...အားလုံး ဆွေးနွေး တိုင်ပင်စဉ်းစားပြီးတော့ အလုပ်တော့ဖြင့်မှန်တယ် လုပ်တော့မယ် ဆုံးဖြတ်ပြီး လုပ်ပြီဟေ့၊ လုပ်တော့မှားပြီကွ၊ အဲဒီမှာ ပညာသီဟရေ နောက်မဆုတ် ပါနဲ့ဟ၊ သူတစ်ပါးတွေကဲ့ရဲ့တာ ဂရုမစိုက်နဲ့၊ မှားလေ လုပ်လေ လုပ်ဟ၊ နောက်တော့ လုပ်ရင်းမှန်လာလိမ့်မယ်ဟု မိန့်တော် မူ၏၊
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့နှင့်စပ်၍ မိန့်တော်မူပုံ
၁၂၇၇-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း (၁)ရက် (၇-၁၁-၁၉၁၅) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အင်္ဂလိပ်မင်းလက်ထက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တစ်နေ့သ၌ သာသနာပိုင်ထံမှ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ကိုယ်တိုင်လာရောက် ယူရမည်ဟု အမိန့်လွှာကို ရရှိသောအခါ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက...ပြည်ပိုင် အစိုးရမင်းတို့က မည်ကဲ့သို့ ပညာအရည်အချင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား မည်ကဲ့သို့သော ဘွဲ့တံဆိပ်ချီးမြှင့်သင့်သည်ဟု ရွေးချယ်ပေးပါရန် ငါတို့ထံသို့ လျှောက်လွှာတစ်စောင်ရောက်ရှိလာ၍ ငါတို့ရွေးချယ်ပေး လိုက်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့ကို ထူးထူးဆန်းဆန်းလုပ်၍ ကိုယ်တိုင် လာရောက်ယူရမည်ဟု သာသနာပိုင်အမိန့်သံပြင်းလှ ချေရဲ့၊ ငါတို့ မယူလိုဟု မိန့်တော်မူပြီး မန္တလေးမြို့မှ အင်းဝဘက်သို့ တရားဟောကြွ သွားတော်မူ၏၊
သုညနှင့် ဝလုံး
၁၂၇၁-ခုနှစ် ဖြစ်သည်။ လယ်တီဆရာတော်သည် သာပေါင်း၌ ဝါကပ်၍ တရားဟောတော်မူသည်။ ပဲခူး၌တရားဟောစဉ် ဇာတ်ဆရာ ဦးဖိုးစိန်တို့ဇာတ်ပွဲနှင့် ကြုံကြိုက်နေရာ ဦးဖိုးစိန်သည် ဇာတ်ကခြင်းကို ရပ်နား၍ ဆရာတော်ကြီး၏တရားကို ဇာတ်သူဇာတ်သားများနှင့်အတူ နာယူလေသည်။ ဦးဖိုးစိန်ဇာတ်ထဲတွင် စာပေဗဟုသုတ ပြည့်ဝသော စာရေးဆရာကြီး ဦးဖီးဆိုသူပါလာသည်။ ဦးဖီးသည် စာတတ်ပေတတ် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ဖြစ်လေသည်။ လယ်တီဆရာတော်၏တရားကို (၇)ကြားပြီး၍ ရင်းနှီးလာသောအခါ သုညနှင့်ဝလုံး မည်သို့ခြားနားမှု ရှိ မရှိ လျှောက်ထား မေးမြန်းလေသည်။
ထိုအခါ လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီးက “ဟေ့ မောင်ဖီး သုညနဲ့ ဝလုံး ခြားနားမှုဟာ မင့်ခန္ဓာကို မှန်ရှေ့ မှာထားပြီး ကြည့်သလိုပဲဟေ့ဟု မိန့်တော်မူလိုက်သည်။
တေဘုမ္မာ နှင့် လယ်တီဆရာတော်
တေဘုမ္မာနှင့် ဇာတိအာဏာ ဓမ္မဂီတ ယိုးဒယားသီချင်း အပါ အဝင် သီချင်းကြီး သီချင်းခန့် များစွာရေးသားခဲ့သော မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ် ကျမ်းပြုဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုဆိုသည်မှာ ၁၂၄၀-ပြည့်ဖွား၊ ကျိုက်လတ်မြို့သားဖြစ်သည်။ ကျိုက်လတ်ဦးပြုံးချိုဟု ထင်ရှားသည်။ ကျိုက်လတ်မြို့တွင် မွေးဖွားသော်လည်း မိဘမျိုးရိုးမှာ အညာဇာတိ ဖြစ်သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘကြီးတော်လက်ထက် ဗန့်ကျီကိုးတိုက်ကို စားရသည့် ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ်သည် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးတော်စပ်သည်။
ဦးပြုံးချိုသည် အသက် ၃၁-နှစ်အရွယ် (၁၂၇၁) တွင် တေဘုမ္မာ သီချင်းကြီးကို ရေးသည်။ ဓမ္မဂီတ ဆိုသည့်အတိုင်း (ဓမ္မေန ပဋိသံယုတ္တံ ဂီတံ ဓမ္မဂီတံ) ဓမ္မကြောင်းနှင့်များစွာ ဆက်နွယ်နေသော သီချင်းကြီး ဖြစ်သည်။ နက်လဲ နက်နဲသည်၊ ခက်လဲ ခက်ခဲသည်။ တော်ရုံ တန်ရုံ ဘာသာရေး အသိရှိသူများဆိုတတ်ဖို့မပြောနှင့်၊ ဖတ်တတ်ဖို့ပင် အလွန် ခဲယဉ်းပေမည်။
ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့တွင် ပညာအလင်း သတင်းစာမှာ အလွန် လူကြိုက်များလျက် ရှိသည်။ မြန်မာအမှုအတိုင်းပင် လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်းကြီးက တာဝန်ယူသည်။ ခေတ်စာပေဘက်တွင် ဆရာပီမိုးနင်း၊ ဆရာရွှေ၊ ဦးပုကြီး၊ ဦးပုကလေး၊ အမ်ဘိုးချိန်တို့က တာဝန်ယူသည်။ ပညာအလင်း သတင်းစာတိုက်ပိုင်ရှင် ဦးတင်နှင့်ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ဘာသာရေးဘက်တွင် လွန်စွာကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ လယ်တီဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒခံ သံခိပ်ကုမ္မာရီအသင်းတွင် ဒေါ်ဆင့်မှာ အဖွဲ့ခေါင်း ဆောင် တာဝန်ယူထားရသည်။ ပညာအလင်းတိုက်တွင် တနင်္ဂနွေနေ့ တိုင်းလိုပင် ဆရာတော်ကြီးများကို ဆွမ်းကပ်လှူဒါန်းလေ့ရှိသည်။ တရားစကားများကိုလည်း လျှောက်ထားဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် ဆရာတော်ကြီးများနှင့် အဘိဓမ္မာတရား ဆွေးနွေး ဆဲတွင် အယ်ဒီတာတစ်ဦးက တေဘုမ္မာသီချင်းကို သီဆိုပြရာ ဆရာတော်ကြီးက ဤသီချင်းမည်သူရေးသနည်းဟု မေးသည်။ ကျိုက် လတ် ဦးပြုံးချိုရေးပါသည် ဟု လျှောက်ထားသောအခါ ဆရာတော်ကြီးက ဒီလူဟာလူတော်ပဲ၊ မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ သူ့ကိုခေါ်ပြီးခန့်ကြ၊ ဒီလိုလူမျိုးဟာ လူတစ်သောင်းမှာ တစ်ယောက်ရှိဖို့ ခဲယဉ်းတယ်ဟု မိန့်ကြားသည်။
မိုးဂျာနယ် ၁၉၉၅၊ ဒီဇင်ဘာလ
--------- * --------