ရဟန္တာနှင့်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ

by ဓမ္မာစရိယဦးဌေးလှိုင်

မာတိကာ

နိဒါန်းစကား

ပထမပိုင်း

မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင် ခရီးတစ်လျှောက်
မဟာစည်ဆရာတော်
ဝေဘူဆရာတော်

၁။ ပြူနိုင်ငံ ဟန်လင်းခေတ်
ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာသာမဏေ
ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ဒိန်ကျောင်း အရှင် သုမေဓာ

၂။ သရေခေတ္တရာခေတ်
ရဟန္တာနှင့်ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ
ဝိပဿနာရှုရာမှ အင်းဝိဇ္ဇာဖြစ်ခဲ့ရသော ရှင်ဥတ္တမသိရီ

၃။ သထုံခေတ်
အရှင် ဂဝံပတိမထေရ်
ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပြာဏဒဿီ မထေရ်

၄။ ပုဂံခေတ်
ရှင်အရဟံ မထေရ်
ပံ့သုကူမထေရ်
ငှက်ပစ်တောင် အရှင် ပဏ္ဍိတမထေရ်
ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပ
ပုဂံခေတ် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းပြု အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ (နာဂုဏ်ငယ်၊ နာဂုဏ်ကြီး)
ဒိသာပြာမုက် ဆရာတော် (ဦးကျည်ပွေ့)နှင့် ကူဗလေခန် ဘုရင်ကြီး
နန်းတောင်းများဆရာနှင့် တက်သေးကြီး

၅။ ပင်းယခေတ်
ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ရဟန္တာထွေး
ရေငုံဆရာတပည့် (မဏိမဉ္ဇူဆရာတော်)
သမိုင်းကပေးသော မြန်မာတို့တာဝန်
ဈာန်အဘိညာဉ်ရ အညာတကုဏ္ဍည်းမထေရ်
ဘုရားပွင့်ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အဘယ့်ကြောင့် သာသနာ ကွယ်ပျောက်ခဲ့သနည်း

၆။ အင်းဝခေတ်
တက်သေးသူမြတ်နှင့် ပုခန်းကြီး ကိုရင်သုမေဓာ
ရွှေဥမင်နှင့် တောင်ဖီလာဆရာတော်
.

ဒုတိယပိုင်း

ယောဂီတိုင်းအတွက် ရှေးဦးမှတ်ဖွယ်

၇။ ကုန်းဘောင်ခေတ်
စတုဂီရိ-တောင်လေးလုံးဆရာတော်ညီနောင်
ဈာနလာဘီ အရှင်မုနိန္ဒဃောသနှင့် အရှင်ဂမ္ဘီသာရ
အင်းဝမြို့ ရဟန္တာ အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ
မိုးထိ အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ
ပဋိပတ္တိ သာသနာ၏ ရတနာပုံခေတ် ရာဇဝင်နောက်ခံများ

၈။ မန္တလေးခေတ်
ရာဇဂုရု ဆရာတော်ကြီး တောထွက်ခန်း
သီးလုံးဆရာတော်နှင့် ကင်းတောရဆရာတော်
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်
ရဟန္တာနှစ်ကိုယ်ခွဲနှင့် အိပ်မက်ရဟန္တာ
အသက်တစ်ရာရှည်သော ရဟန္တာဦးသာရွှန်း (ဦးကဝိန္ဒ)
ပိန္နဲကွင်းဆရာတော် ဦးကလျာဏ
ရေစကြို ဂူဖြူတောရဆရာတော်
ပုသိမ် မိဂဒါရုံဆရာတော်
ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ
.

တတိယပိုင်း

တိုက်ဆိုင်လာသော ကျေးဇူးတုံ့ ဖွယ်
ပခုက္ကူ ဆရာတော် ဦးကြည်
ဒေးစွန်ပါတောင်မှ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးနှစ်ပါး
(ဆရာသက်ကြီး ဟောပြောချက်)
လယ်တီဆရာတော်
လှေသင်းမင်းကျောင်း ဆရာတော်
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း ဆရာတော်
ပြည် အင်ကြင်းမြောင်နှင့် နိဗ္ဗိန္ဒ ဆရာတော်
ကြောင်ပန်းတောရ ဆရာတော်
ညောင်လွန့်တောရ ဆရာတော်
သထုံ ဇေတဝန်ဆရာတော်
ရွှေတောင်ဆရာတော် ဦးတိက္ခိန္ဒြိယ
သေက္ချတောင် ဆရာတော် ဦးတိလောက
မိုးညှင်းတောရ ကိုယ်တော်ကြီး
သိမ်တောင်-အင်းမကြီးတောရ ဆရာတော်
စွန်းလွန်းဆရာတော် ဦးကဝိ
ဝဋ်ကြီးလှသော ရဟန္တာ ဦးမဏိသာရ
ကန္နီရွှေသိမ်တော်တောရ ဆရာတော်
သိမ်တောင်ဆည်ကြီးတောရ ဆရာတော်
သပိတ်အိုင်တောရ ဆရာတော်
နဲသမိန်ဆရာတော်
မိုးကုတ်ဆရာတော်
ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်
တစ်ခုတည်းသော ဘဝအဓိပ္ပာယ်
ကျေးဇူးရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင်-ကျောက်စာတော်

.......

နိဒါန်းစကား

နမော ဝိဘဇ္ဇဝါဒိနော မဟာကာရုဏိကဿ။

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင် (ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ ရဟန္တာနှင့် အခြား အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ အရိယာ မဖြစ်စေကာမူ အရိယာဖြစ်ရန် ဖြောင့်မှန်စင်ကြယ်စွာ ကျင့်ကြံတော်မူခဲ့သော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ထူးများအကြောင်း) သည် တစ်ကျမ်းတစ်ဖွဲ့ အဖြစ် စုစည်း ထားရှိသင့်သော လိုအပ်ချက် တစ်ခုဟု ယူဆပါသည်။ အဆက်ဆက် သော ယောဂီတို့အတွက် အားဆေးတစ်ခွက်လည်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။

“ဤခေတ်တွင် ရဟန္တာဖြစ်နိုင်သလော၊ ဈာန်အဘိညာဉ်ကော ရနိုင်သေးသလော” ဟူသော ပြဿနာသည် အလုပ်ခွင်သို့ဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်းနှင့် ပညာရှင်တို့အား တီးတိုးမေးမြန်း နေသော မေးခွန်းဖြစ်၏။ အဖြေအမျိုးမျိုးကြောင့် စာပေပရိယတ်နှင့် စိတ်ဓာတ်အားနည်းသူများ စနိုးစနောင့် ဖြစ်ကြရသည်။ အလုပ်ခွင်မှ ထွက်သူထွက်၍ လက်လျှော့သူလျှော့သွားကြ၏။

“မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်” ၌ မြတ်စွာဘုရားက “သုဘဒ္ဒ” အား ဟောတော်မူသည်မှာ ကား ထင်ရှား၏။ ပွင့်လင်း၏။ ပြဿနာတင်ဖွယ်မရှိ။

တရားစစ် တရားမှန်များ တည်ရှိ၍ ကျင့်ကြံညွှန်ပြသူများ ရှိနေသမျှ၊ ခေတ်, နှစ် အကန့်အသတ်မရှိ၊ အချိန်အခါမရွေး၊ ဖြစ်လိုသော အရာမရွေး ဖြစ်နိုင်လေသည်။
“သန္ဒိဋ္ဌိက အကာလိက” ဂုဏ်တို့လည်း ဤအဓိပ္ပာယ်ကိုပင် မကွယ်မဝှက် ပြက်ပြက် ထင်ထင် ပေါ်လွင်စေကြ၏။

သို့စင်လျက် ရိုးရိုးကလေး ရှင်းရှင်းကလေး ဟောထားသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ စကားထက် အကြမ်းစား ခွဲခြားထားသော အဋ္ဌကထာ ဆရာတို့၏ ခေတ် ၅-ခေတ် နောက်သို့ ကောက်ကောက်ပါ စုပြုံလိုက်သွားတတ်ကြ၏။
“ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့သော် ပါဠိတော်နောက်ကိုသာ လိုက်ရမည်” ဟူသော မဟာပဒေသ (ညွှန်ကြားချက် စည်းကမ်းကြီး) ကိုလည်း မေ့နေကြ၏။ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်လည်း အသုံးမချ။

ထိုမှ မြစ်ဖျားခံ၍ ပြဆိုပြီး မေးခွန်းများ၊ ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို ကိုယ်ပိတ်သော အတွေးအခေါ်များ၊ လက်လျှော့လိုစိတ်များ ဖြစ်မှန်းမသိ ဆင့်ပွား ဖြစ်ပေါ်လာကြ၏။ သို့နှင့် ယခုခေတ်တွင် အရိယာဖြစ်သည်၊ ဈာန်အဘိညာဉ် ရသည်ကိုပင် မယုံချင်ကြတော့။ နောက်ဆုံး ထိုခံယူချက်သည် “အရိယူပဝါဒ” ခေါ် ကံကြီးကိုပင် ကျူးလွန်မိတတ်လေသည်။
ကြိုးစားသော်လည်း မဂ်ဖိုလ်ကို မရနိုင်ရှာကြတော့ပေ။

ထိုကံကြီး မထိုက်သည့်တိုင်အောင် မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ဈာန်အဘိညာဉ်သည် ယနေ့ လူသားတို့နှင့်ပင် မတန်ရာသယောင် မိမိတို့ဘဝကို လျှော့ဈေးချလာကြ၏။ ဆင်ခြေကန် ဝေဖန်မှုများလည်း ပွားလေတော့သည်။

(ဤကား ထွင်းဖောက်နိုင်သော နိဗ္ဗေဓိကပညာ မပါ၊ အပေါ်ယံစာပေ အမြင်မျှဖြင့် ပညာရှိ အခေါ်ခံသူတို့၌ ဖြစ်တတ်သော “ကေရာဋိယပက္ခ” စဉ်းလဲသော အမြင် တည်း။)
.

ခန္ဓာကိုယ်တွေ့နှင့် ဓာတ်စီး ကမ္မဋ္ဌာန်း

တစ်ဖက်တွင် ကြည့်ပြန်ပါလျှင်လည်း မသက်သာ၊ ပို၍ ပြဿနာတက်ပြန်သည်။ ရှင်းမရအောင် ကျယ်ပြန့် ရှုပ်ထွေးစေ၏။ အကြောင်းကား ပရိယတ္တိ အခြေမပါ။ ပဋိပတ် (သမထ) သက်သက် သမာဓိ အစွမ်းထက်သဖြင့် “မဂ်ဖိုလ်ဆိုတာ ဒါပဲ” ဟု လွယ်လွယ်နှင့် အရိယာဖြစ်ကြ၊ ရဟန္တာလုပ်ကြ၊ ရဟန္တာသမုတ်ကြခြင်းပင်တည်း။
“ခန္ဓာကိုယ်တွေ့”ဟု ဆိုင်းဘုတ်တင်ကာ ပိဋက အာဇာနည်ကြီးများကိုပင် သူတို့က သနားနေရှာကြသေးတော့၏။ ပေါဋ္ဌိလကြီး, အရှင် နာဂမထေရ်ကြီးတို့ကိုပင် ကိုးကား၍ “စာခံသည်”ဟု ဝေဖန် လိုက်ကြသေးသည်။

“စာကိုမပြောနဲ့၊ ကိုယ်တွေ့ပဲပြော” ဟူသော ပဋိပတ် လက်ဖက်ရည်ကြမ်းဝိုင်းကြီး များလည်း ရပ်ကွက်တိုင်းတွင် သောသောညံ လေတော့သည်။
“အသင်္ခါရိက ဘေးကန်၊ သသင်္ခါရိက ဗိုက်ကန်” ဟုပင် တွင်ခဲ့သော အလှူမင်္ဂလာ သင်္ဃာစင်မှ ငြင်းခုန် ရန်ဖြစ်ကြသည့် “စကားပြောသင်္ဂြိုဟ်” ပရမတ်ဝိုင်းကြီးများကို သတိရစေ တော့၏။

ထိုသူများကြောင့်ပင် အဘိဓမ္မာ ပရမတ်တရားလည်း နာမည်ပျက်ခဲ့ရဖူးသည်။ ထို့ကြောင့် တရားအားထုတ်သူများလေ ရင်လေးစရာ ကောင်းလေ ဖြစ်ရပြန်သည်။
(ဤကား ပညာမပါ၊ သဒ္ဓါသက်သက်ကြောင့် အစွန်းထွက် လမ်းချော်သော ယနေ့ ပဋိပတ်အခြေအနေ ယေဘုယျ မြင်ကွင်းဖြစ်၏။)

ထို့ကြောင့် သဒ္ဓါနှင့်ပညာ ထမ်းပိုး ထမ်းညီ၍ အလေးချိန်မျှရန် လိုသည်ဟု ဟောကြားဆုံးမတော် မူကြကုန်၏။

ပဋိပတ္တိရေးရာ၌ ပြဿနာကား ဤမျှသာ မဟုတ်တုံသေး။ ပရိယတ်လည်း တတ်၏။ ပဋိပတ်လည်း လုပ်၏။ သို့ရာတွင် မမျှော်လင့်သော အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ကြ ရသောအခါ အလွန်အကျွံ အားထုတ်ခြင်း၊ မချိမဆံ့ ပျင်းရိ၍ လက်လျှော့ပစ်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ပကတိ စိတ်ဓာတ်မဟုတ်သော အတွေးအခေါ်များ လက်ခံနေမိခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ပန်းတိုင် မရောက်ဘဲ လမ်းခုလတ်တွင် အလုပ်ခွင်မှ ထွက်ကာ တရားဟောသူဟော၊ စိတ္တဇဆေးရုံ ရောက်သူရောက်၊ ပျောက်စေဆရာ, ဗေဒင်ဆရာ လုပ်သူလုပ်၊ ဖိုထိုးသူထိုး၊ အမျိုးမျိုး ခေါင်းပြောင်း သွားရသူတို့လည်း မနည်းတော့ချေ။

မသေချာသော လက်ငင်းအကျိုးကို မြော်ကိုးယုံစားလွန်းသူ အချို့က ထိုသို့သော ဆရာမျိုး ဖြစ်ရခြင်းကိုပင် ဧရာမဒုလ္လဘ အခွင့်ကောင်းကြီးထင်ကာ ထိုဟာရဖို့ကိုသာ ပန်းတိုင် ထားကြလေတော့၏။ နောက်ဆုံး ပဋိပတ် လက်ဖက်ရည်ကြမ်းဝိုင်းကြီး များနှင့် အပြိုင် ကန်တော့ပွဲရှေ့ချကာ ဓာတ်စီးကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်ကြလေတော့သည်။
.

တကယ့်ဆရာနှင့် မိတ်ဆွေကောင်း

မမြင်ရသော အနှောင့်အယှက်များကား အသံတိတ်သေနတ်ထက် ကြောက်လန့်ဖွယ် ကောင်းလှ၏။ မမြင်ရသော အခက်အခဲများကို ကျော်လွန်ရန်မှာ တကယ့်အာဇာနည် စွယ်စုံ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများပင်သော်မှ ရံခါ အဖြေရှာမရသကဲ့သို့ ဖြစ်သွားရတတ်သည်ကို မြင်နေရ၏။ ကြည့်သောသူသာ မြင်၍၊ မြင်သောသူသာ ဆင်ခြင်နိုင်လေသည်။

“ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော”=

“အရှိမှန်မြင်ရန် တကယ့်ဆရာ ရှာမှဖြစ်သည်။”

“သကလမေဝ ဟိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊.... ယဒိဒံ ကလျာဏမိတ္တတာ”=

“မိတ်ဆွေကောင်းသည် ရာနှုန်းပြည့် အင်အားဖြစ်သည်”-

ဟု ဟောတော်မူသည်ကို မမေ့သင့်ကြပေ။ “ဆရာအစစ်နှင့် မိတ်ဆွေအမှန်”ကို နားလည်သင့်၏။ တရားသဘောကား နက်ရှိုင်းစွာ့။

“အနှောင့်အယှက် အခက်အခဲများရှိသည်”ဟု ဆိုစေ၊ မြင်နိုင်ခက်၏။ ယုံနိုင်ခက်၏။ ရှောင်နိုင်ခက်၏။ ရှောင်လွဲကျော်လွန်နည်းကို တွေ့ရှိရန်ကား အခက်ဆုံး။ ဘုရားရှင် သည်ပင် ရံဖန်ရံခါ အခက်အခဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်။ တွေ့ရစေကာမူ (ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ=ဖန်ဆင်းမှု) တန်ခိုးကို သုံးခဲ၏။ သာဝကများကိုလည်း သုံးခွင့်မပြု။ မေတ္တာဖြင့်သာ အနိုင်ယူတော်မူလေ့ရှိ၏။ မုန်ယစ်သော “နာဠာဂီရိဆင်”နှင့် မာန်ယစ်သော “ရောဇမလ္လမင်းသားတို့အား မေတ္တာဖြင့်ပင် ရိုညွတ်စေတော်မူခဲ့ပြီ။ “ဘုရားမို့” ဟု မထင်အပ်။

ဓမ္မဗလ = တရား၏ စွမ်းအားသည် ပုဂ္ဂိုလ်မရွေး၊ အချိန်အခါ၊ နေရာဒေသ မရွေး။ ယုံကြည်ခြင်း အရင်းစိုက်ရန်သာ လိုသည်။
.

သုံးချောင်းထောက် တရားစွမ်းအင်

ထိုသည့် မေတ္တာတရားအပြင် လောင်နေသော မီး၊ စီးနေသော ရေကိုပင် တန့်စေ နိုင်စွမ်းသော သစ္စာ (အရာရာ၌ တိကျမှု)၊ ဘာမဆို လိုတိုင်းရ၊ တ, တိုင်းပြီး စေနိုင်စွမ်းသော အဟုတ်သီလ၊ ထိုသုံးချောင်းထောက် ရှိရန်ကား အနည်းဆုံး လိုအပ်၏။ တိရစ္ဆာန်များ သော်မှ လိုက်နာအောင်မြင်ခဲ့ဖူးလှပြီ။

တရားစွမ်းအင်ကို အတန်ငယ်ဆက်၍ ဆိုချင်ပါသေး၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်ခြင်းကို ပျင်းစရာဟု လည်းကောင်း၊ အချိန်ဖြုန်းသည်ဟု လည်းကောင်း လူမိုက်တို့ ထင်တတ်ကြ၏။ လက်(သဒ္ဓါ) မပါဘဲ ယူချင်သူ၊ ခြေထောက် (သီလ) မရှိဘဲ သွားချင်သူ၊ အလုပ်မလုပ်မီ လုပ်ခကို အလျင်တောင်းသကဲ့သို့ သဒ္ဓါအရင်း မစိုက်ခင် ဉာဏ်ပညာအခကို ဈေးဆစ်ကြ တောင်းခံကြသူတို့လည်း ထို့နည်း၎င်းပင်။

တိတ်တိတ်နေ၍ ထောင်တန်သည်ကို မသိကြ။ တစ်ယောက်ကောင်းက တစ်သောင်းဗိုလ်ခြေ ချမ်းသာစေနိုင်သည်ကိုလည်း မမြင်။ မိမိတို့၏ တရားအား စွမ်းအင် အလျောက် ကမ္ဘာ့စစ်မီးတောက်ကြီးများကိုပင် ငြိမ်းစေ၍ သိန်းသန်းမက သတ္တဝါအများကို အပါဆောင်လျက် ကမ္ဘာသစ် တည်ထောင်နိုင်စွမ်းသည်ကိုမူ သာ၍ မမြင်နိုင် မယုံနိုင်ကြ။

မြင့်မိုရ်တောင်ကိုပင် အမှုန့်ပြုနိုင်၊ ရွှေဖြစ်စေနိုင်သော သမာဓိစွမ်းအားကို “အင်္ဂုတ္တိုရ် ဟိမဝန္တသုတ်နှင့် သံယုတ်ရဇ္ဇသုတ်၌” ဟောတော်မူခဲ့ပြီ။ သက်မဲ့ကိုပင် စေတိုင်း ရသော တရားအားကား ဆိုဖွယ်မရှိလေ။

ထိုသည့် မေတ္တာနှင့် သစ္စာ, သီလ သုံးချောင်းထောက် ရရှိထားပါမူ မည်သည့် လောကဓံမုန်တိုင်းကိုမျှ မှုစရာမရှိ။ ကြံ့ကြံ့ခံပေးလိမ့်မည်ဟု မမှိတ်မသုန် ယုံကြည်ခြင်း လက်ကိုကမ်းလှမ်းသင့်၏။ မိရိုးဖလာ ထောင်ကျမည်လောက်ကိုသာ ကြောက်၍ ကျင့်ဆောင်သော သီလ၊ နှုတ်တိုက်ရွတ်ဆိုသော အပေါ်ယံ မေတ္တာ မျှဖြင့်ကား မည်သည့် အခက်အခဲကိုမျှ ကျော်လွှားနိုင်မည် မဟုတ်။

ကျင့်ကြံရာ၌ ခက်သည် လွယ်သည်မှာလည်း မိမိ စိတ်ပင်တည်း။
.

လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်

ဤကျမ်းစာသည် ထိုသည့် အနှောင့်အယှက် အခက်အခဲများ အားလုံးအတွက် ရည်ညွှန်းထားပါသည်။

ကိုယ်တိုင် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ရရာမှ အားဆေး, အားကိုးရာကို ရှာသောအားဖြင့် လက်တွေ့ကျ၍ အမှန်စံပြုထိုက်သော ရှေးသူမြတ်ဟောင်းကြီးတို့၏ အဆိုအမိန့် အဋ္ဌုပ္ပတ် လုပ်ထုံးစံနည်းများကို ရှာဖွေ ဖတ်ရှုရပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားသည် ပုရာဏမဂ္ဂခေါ် ရှေးဘုရားရှင် အဆက်ဆက်တို့၏ သွားရာ လမ်းဟောင်းကို “မဟာပဒါန သုတ်တော်”ဖြင့် ပြန်ပြောင်း ထုတ်ဖော်တော်မူခဲ့ဖူး လေ၏။

“ဗောဓိရာဇကုမာရသုတ္တန်”ဖြင့်လည်း ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်ပင် ဘုရားမဖြစ်မီ ဆရာမှားခဲ့ပုံ အထင်အမြင်အတွေးချော်၍ သေလုမျောပါး လမ်းမှားလိုက်ခဲ့မိပုံတို့ကို သင်ခန်းစာ ပေးတော်မူခဲ့၏။

ကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း ထိုသင်ခန်းစာများနှင့် ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဋ္ဌုပ္ပတ်ကို ဖတ်ရှုသောအားဖြင့် လမ်းဟောင်းကို ရှာခဲ့ရပါ၏။ မရသေးသည်ကို ရအောင်၊ ရပြီးသည်ကို တိုးတက်အောင် အားဖြည့်ခဲ့ရပါ၏။ လမ်းရိုးဟောင်းတွင် ဆင့်ကာထွင်၊ လိုလျှင်ကြံဆ နည်းလမ်းရ။

ကျမ်းစာများ အများအပြား ကစဉ့်ကလျား ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေဖတ်ရှုရသည်မှာကား လွယ်ကူသည် မဟုတ်။ အလွန်အလုပ်ပျက် (ဂန္ထ ပလိဗောဓ) ခံရပါသည်။ “ကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်တယ်သာဆို စာကိုချည်း ဖတ်နေ ရေးနေသကော” ဟုပင် အပြောခံရ၏။ ပြောထိုက်ပေစွာ့။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့ အလုပ်ခွင်ဖင့်နှေးမှု မဖြစ်ကြပါစေရန် မှတ်တိုင်အဖြစ် ခေတ်အလိုက် ခွဲခြား၍ စုစည်း တည်ဆောက်ထားလိုက်ပါသည်။

ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဋ္ဌုပ္ပတ်တွင် အချို့နေရာ၌ ခေတ်လူတို့ ဖတ်ချင့်စဖွယ် စာခြယ်မှုန်းခြင်းမှအပ မူလအကြောင်းအရာများတွင် သဒ္ဓါ,ပညာ အစွန်းထွက်၍ ဖြည့်စွက် ပယ်နုတ်ခြင်း အလျဉ်း မရှိပါကြောင်း ကိုလည်း သိစေအပ်ပါကြောင်း။

“ဤမြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်”တွင် အပိုင်းအားဖြင့် သုံးပိုင်း ခွဲထားရာ-

၁။ ပထမပိုင်း၌ ဟန်လင်းခေတ်၊ သရေခေတ္တရာ၊ သထုံ၊ ပုဂံ၊ ပင်းယ နှင့် အင်းဝ ခေတ်များ။

၂။ ဒုတိယပိုင်း၌ အလောင်းမင်းတရားမှ စ၍ ကုန်းဘောင် ခေတ်နှောင်း အထိ။

၃။ တတိယပိုင်း၌ ဗြိတိသျှခေတ်မှ စ၍ မျက်မှောက်ခေတ်အထိ ပါဝင်ပါသည်။

ဤကျမ်းကို ပြုစုရာ၌ စာအုပ်ငှားရမ်းခြင်း၊ အကြံဉာဏ်ပေးခြင်း စသည်ဖြင့် ကူညီခဲ့ကြသော-

၁။ ဦးလေးမြိုင်(ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ၊)
၂။ ဓမ္မာစရိယ ဦးမောင်မောင်လေး (သိရောမဏိ၊ ဘီ-အေ၊)
၃။ ဦးမျိုးမြင့် (အယ်ဒီတာ၊ ပိဋကတ်မြန်မာပြန်၊)
၄။ ဦးဟန်ဌေး(သုတေသနအရာရှိ၊ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်)
၅။ ဦးဉာဏ်ဝင်း (ပါဠိပါရဂူ၊ လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်၊)
၆။ ကမ္ဘာအေး ဦးမြင့်အုန်း ဦးစိန်လှအောင်, မန်နေဂျာ ဦးလှဝင်းစိန်, ဦးချစ်ရှိန်
၇။ အထူးသဖြင့် ဦးမျိုးဝင်းနှင့်အဖွဲ့ (Mo Gok Computer & 0ffset) တို့အား အထူးကျေးဇူးတင်ကြောင်းမှတ်တမ်းတင်ရပါသည်။

အသိမှန်ရ၍ ချမ်းသာကြပါစေ။

* သူတော်ကောင်းဓာတ်၊ တရားမြတ်၊ လွှမ်းပတ်ကမ္ဘာတည်ရမည်။

ဌေးလှိုင်
(ဓမ္မာစရိယဦးဌေးလှိုင်)

သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၈-ရက်၊ ၁၃၃၅-ခုနှစ်။
(၁၉-၁၀-၁၉၇၃)

....

ဟန်လင်း(ပြူ)ခေတ်၊ သရေခေတ္တရာ
သထုံ၊ ပုဂံ၊ ပင်းယနှင့် အင်းဝခေတ်

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင် ခရီးတစ်လျှောက်

မြန်မာနိုင်ငံသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်မှစ၍ ဤနေ့တိုင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၏ “နောက်ဆုံးခံတပ်မြို့တော်ကြီး” အဖြစ် အခိုင် အမာ ရပ်တည်လာ၏။ ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသား အားလုံးအတွက် စစ်မှန်မြင့်မြတ်သော ယဉ်ကျေးမှု အမွေကို ထိန်းသိမ်း သိုမှီးရာ ဘဏ္ဍာတိုက်ကြီးသဖွယ်လည်း ဖြစ်ပေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသာ ယင်းကဲ့သို့ မရပ်တည်ခဲ့လျှင် ယနေ့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်သည် အုတ်အရောရော ကျောက်အရောရော ဖြစ်နေပေလိမ့်မည်၊ မှောင်နှင့်မည်းမည်း ခရီးခဲ ခရီးကြမ်းတွင် စမ်းတဝါးဝါး လျှောက်နေကြရရှာသော ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့ အတွက် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ လမ်းမတော်ကြီးသည်လည်း လမ်းစပျောက်ကာ ချောက်ကမ်းပါးမှ တက်လာ နိုင်ကြတော့မည် မဟုတ်ချေ။ ယခုမူ မြန်မာနိုင်ငံသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးအား တစ်ခုတည်းသော၊ မြင့်မြတ် စင်ကြယ်သော၊ စစ်မှန်သော ငြိမ်းချမ်းမှု ဓမ္မ အလင်းရောင်ဖြင့် ထွန်းဆောင်ကယ်မ နိုင်လေပြီ။

ဆရာသမား၊ ဘိုးဘွားမိဘတို့၏ အမြော်အမြင်နှင့် သဒ္ဓါဝီရိယ (ခံယူချက်နှင့်လုံ့လ) ကိုလည်း ဆမြော် ချီးကျူး ကျေးဇူးတင်သင့် ကြပါကုန်၏။ ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံသူ နိုင်ငံသား တို့သည်လည်း ပဋိရူပဒေသဝါသနှင့် သပ္ပုရိသူပနိဿယစက်မိကာ “ဘုန်းကံရှိ သူများအဖြစ် ဂုဏ်ယူထိုက်ကြပါကုန်၏။ ယင်းကိုပင်လျှင် “ဘဝ အဆက်ဆက်က ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီရှိသူ”ဟု ဆိုအပ်ရကား မြင့်မြတ်လှသော ဘဝတန်ဖိုးကို မြတ်နိုးတတ်ကြရာ၏။

မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင်နှင့် ရာဇဝင်ကို ကြည့်ပါလျှင် လွန်ခဲ့သော အနှစ် တစ်ထောင်၏ ဤမှာဘက်တွင် ဤယနေ့ခေတ်ကဲ့သို့ ပဋိပတ္တိသာသနာ ထွန်းကား သည်ကို မတွေ့ရချေ။ ပဋိပတ်အနွယ်အဆက် မပြတ်မလပ်ရုံမျှသာ ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက် ပရိယတ္တိဘက်၌သာ အားသန်၍ စာပေ၌သာ လမ်းဆုံးခဲ့ကြ၏။

“ပရိယတ်အလုပ်သည် နွားကျောင်းသား အလုပ်မျှသာဖြစ်၍ ပဋိပတ် လုပ်နိုင်မှသာ နို့စားရသော နွားပိုင်ရှင်မည်၏”ဟု ဆိုသော်လည်း နွားပိုင်ရှင် မလုပ်လိုကြပေ။

ပရိယတ်မျှဖြင့် ဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူးဂုဏ်ကိုသိခြင်း၊ တရားအရသာခံစားရခြင်းသည် ဆယ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ အရသာတွေ့နိုင်၏။ သာသနာပြုရာတွင်လည်း ခရီးမတွင်၊ အင်အားမပါချေ။ သာသနာ ယုတ်လျော့နေပြီထင်၍ ဘုန်းတော်ကြီး မူလတန်း ကျောင်းမှသည် အခမဲ့ပညာ ပေးနိုင်သော သံဃာ့တက္ကသိုလ်ကြီးများအထိ ထူထောင်ကာ ခေတ်နှင့်အညီ သာသနာပြုရသော် တစ်ကမ္ဘာလုံး ဒိုးယိုပေါက် သွားမည်ဟု ထင်ကြသော်လည်း ရိုးရာ ပရိယတ္တိအောက် များစွာ ကျဆင်းသွား နိုင်ပေသည်။ ကိုယ်ပိုင်အဇ္ဈတ္တိက သာသနာအင်အားများ ယိုထွက်ကာ အပေါ်ယံ ဟန်ပြ သာသနာမျှသာ ကျန်လေတော့မည်။

၁၂၄၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ကိုယ့်မင်း ကိုယ်ချင်းဘဝ ကျဆင်း၍ ဗြိတိသျှ လက်တွင်းသို့ ရောက်ကြစဉ် မိမိတို့ သဘောပေါက်သလို အမျိုးဘာသာ သာသနာပြုခဲ့ကြသည်။ သကျသီဟ (မန္တလေး)၊ စေတိယင်္ဂဏ (ရန်ကုန်)၊ သုဝဏ္ဏဘူမိ (သထုံ)၊ သုသမာစာရ (မော်လမြိုင်)၊ ဝိနယာဓိက (ပဲခူး)၊ သုဓမ္မာ (ညောင်တုံး) စသော ပရိယတ္တိ အားပေးသော အသင်းအဖွဲ့များ၊ မလွန်ဆန်လှူသင်း စသော ပစ္စယာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့များ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။

တစ်ဘက်၌ အချို့သော ဘုန်းတော်ကြီးများမှာ လောကီကျောင်းများ တည်ထောင်သူ တည်ထောင်၍ ပြည်မှုကိစ္စ၌ ဦးဆောင်ရောပါသူ ပါကြကုန်၏။

မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာသည် ပုဂံခေတ်မှ ဗြိတိသျှခေတ်အထိ အများအားဖြင့် ဝိနည်းနှင့်အဘိဓမ္မာကို ဦးစားပေးခဲ့ကြ၏။ ပဋိပတ္တိ၏ ဓမ္မ ဘဏ္ဍာတိုက်ကြီးများ ဖြစ်သော မဇ္ဈိမ၊ အင်္ဂုတ္တရနှင့် အထူးသဖြင့် သံယုတ္တနိကာယ်ကြီးများကို သင်ကြား ပို့ချ လေ့လာမှု နည်းခဲ့ကြသည်။ ကျမ်းအိပ်များဟုပင် ပြောစမှတ်ပြုကုန်၏။ ဤသည်ပင် ပဋိပတ်နှင့် အလှမ်းကွာနေခဲ့သည့် အမှတ်အသားပင်တည်း။

ခေတ်အဆက်ဆက်သော စာမေးပွဲများကလည်း ပါဠိတော်ထက် အဋ္ဌကထာ ဋီကာကို လည်းကောင်း၊ အဋ္ဌကထာဋီကာတွင်လည်း သဒ္ဒါရေးကိုလည်းကောင်း ဦးစားပေး ခဲ့ကြသဖြင့် ဝိမုတ္တိရသနှင့် အလှမ်းကွာခဲ့ရပြန်၏။ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာအပြီး တာဝန်ခွဲဝေ ပြုခဲ့ကြသော နိဿယ ဘာသာပြန် လုပ်ငန်းကြီး၊ မိုးထိနိဿယနှင့် သူဌေးဦးရွှေလှေး၊ ဆရာမြို့ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) တို့၏ ပိဋက မြန်မာပြန်များသည် လွန်စွာ ကျေးဇူးများခဲ့ကြသော်လည်း ပုဂံခေတ်မှ စတင်ခဲ့သော “သဒ္ဒါကြီး သဒ္ဒါငယ် များ၏ အရှိန်အဝါ အစွဲအလမ်းများကို မထိုးဖောက်နိုင်ခဲ့ကြပေ။

သဒ္ဒါဆရာနှင့် အဋ္ဌကထာဆရာတို့၏ အပါးမှ ဖဲခွာစေ၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရွှေမျက်နှာတော်ကို အနီးကပ် ဖူးမြော်ခွင့် မရနိုင်ခဲ့ကြပေ။

မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ရှေးက ဆရာသမား ဘိုးဘွားမိဘတို့သည် “သာသနာကို ခေတ်နှင့်အညီ မပြုပြင် မကျင့်သုံးရ”ဟု ခိုင်မာသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် (ပဋိပတ်သို့ ဦးမတည်နိုင်ကြစေကာမူ) ဝိနည်းနှင့် အဘိဓမ္မာကို မြဲမြံစွာ ဆုပ်ကိုင်၍ ပရိယတ္တိကို အရိုးခံအတိုင်း သင်အံ ဆောင်ယူခဲ့ကြသည်မှာ လွန်စွာ ကျေးဇူးတင်အပ်လှ ပေသည်။ ယနေ့ ပဋိပတ် နို့မလိုင်ကို လှိုင်လှိုင်ကြီး သောက်စားခွင့် ရနေသည်မှာ “ရိုးရာကို အထိမခံ၊ လူဆန်၍ ခေတ်မီသည်ကို မလိုလားသော ထိုဆရာသမား ဘိုးဘွားမိဘတို့၏ ကျေးဇူးပင်။

စင်စစ် မည်သည့်ခေတ်၊ မည်သည့်စနစ်တွင်မှ ဗုဒ္ဓဝါဒတွင် ပယ်နုတ်ရန်မရှိ၊ ဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်ရန်လည်း မရှိး၊ “ကေဝလပရိပုဏ္ဏ”အကြွင်းမဲ့ ပြည့်စုံ လုံလောက်နေနှင့်ပြီး ဖြစ်သည်။ ထိုအတိုင်း ကျေနပ်လောက်အောင် လေ့လာ၍ ပြည့်မီအောင် ကျင့်သုံးရန်သာ လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဗြိတိသျှအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အတူပါ၍ အချို့ အာဏာစက်ကိုပင် အမှီရသော မြန်မာရောက် ကမ္ဘာ့ဘာသာကြီးများ အကြားတွင်. ဗုဒ္ဓဝါဒသည် ထီးထီးမားမား ရပ်တည်နိုင်ခဲ့၏။

တမလွန်ဘဝကို ဦးတိုက်၍ ကယ်တင်ရှင် ကြိုးကိုင်သော ဘာသာကြီးများ အကြားတွင် လက်ငင်းဘဝကို ဦးစားပေး၍ ကိုယ်တိုင် ကယ်တင်မှု (ဓမ္မ)ကို ဆုပ်ကိုင်ခွင့် ပြုသော ဗုဒ္ဓဝါဒသည် ပို၍ပင် ပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။

ကံအားလျော်စွာ ကျူးကျော်လာသော ဗြိတိသျှစစ်နှင့် ခေတ်ပြိုင် နန်းတွင်း ပိဋကတော် များကလည်း ဝိတိုရိယပိဋက တိုက်ကြီးတွင် ဒေသစာရီကြွချီ၍ တန်ပြန် သာသနာပြုကြကုန်၏။ လယ်တီဒီပနီများကလည်း ထပ်ဆင့်၍ ဥရောပတစ်ခွင် လုံးတွင် တရားစစ် တပ်ကူပေးခဲ့ ကြပြန်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံး၍ သိပ္ပံကို အမတေပြုသော ရုပ်လွန်ဝါဒကြီး တစ်ကမ္ဘာလုံး ဖိစီးလာတော့မည့် အခြေအနေ တွင်ပင် ဗုဒ္ဓဝါဒသည် မြန်မာတို့ဦးဆောင်၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် ၂၅၀၀ ဗုဒ္ဓအောင်ပွဲတော်ကြီးကိုပင် ခံယူရရှိလေတော့သည်။
.

ဘုရားရှင်ကို အနီးကပ် ဖူးရအောင်

လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ကာလတွင်ကား သဒ္ဒါကို ဦးစားပေးလွန်းသော စာသင်, စာမေးခြင်း စနစ်သည် ချုပ်ငြိမ်းစပြုလေပြီ။ အစိုးရက နှစ်စဉ်ကျင်းပပေးနေသော အဘိဓမ္မာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် စာမေးပွဲများ၊ နိကာယ်ဆောင်များကို မွေးထုတ်ပေးလိုက်သော “အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု မစိုးရိမ်ဆရာတော် ကြီးမှူးသော နိကာယ်စာမေးပွဲများ၊ တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ပွဲကြီးနှင့် သံယုတ္တနိကာယ် မြန်မာပြန် စာမေးပွဲ (ရန်ကုန်)၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် မြန်မာပြန် စာမေးပွဲ (ပဲခူး) သာမဏေကျော် စသော စာမေးပွဲ များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာကို တစ်ခေတ်ပြောင်း ပေးလိုက်သော စာမေးပွဲကြီးများ ဖြစ်ကုန်၏။ ပဋိပတ္တိဘက် လုံးဝမျက်နှာမူသော နိတ္တရဏတ္ထ စာမေးပွဲကြီးများပင် တည်း။

“ရေမြင့်မှ ကြာတင့်သည်” ဟူသကဲ့သို့ ပရိယတ္တိ၏ အတိမ်အနက်သည် ပဋိပတ္တိ၏ အနိမ့်အမြင့်ကို ပြသော ပြဒါးချိန်ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပရိယတ္တိသင်နည်းစနစ်ကို လျစ်လျူမရှုဘဲ မိမိတို့ ပြုနိုင်သည့်ကဏ္ဍမှ ဝင်ရောက် အားပေးသင့်ကြလေသည်။ လေနာထအောင် တစာစာ အံ၍ ကျက်၍ သာသနာကို အသက်ဆက်ပေးကြသော ရှင်ငယ်, ရဟန်းငယ်တို့၏ ဘဝကိုလည်း အတွင်းကျကျ လေ့လာ၍ ကြည်ညို တတ်ရန် လိုပေသည်။

ပရိယတ္တိ မြင့်မားခြင်းသည် ပဋိပတ္တိ တိုးတက်ခြင်းပင် ဖြစ်၏။

၁၃၁ဝ-ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့သော တိပိဋကဓရ ရွေးချယ်ပွဲကြီးက ယခုအခါ ပိဋက သုံးပုံဆောင် ၄-ပါး၊ နှစ်ပုံဆောင် ၃-ပါး၊ တစ်ပုံဆောင်နှင့် နိကာယ်ဆောင် ၁၆၀-ထွက်ပေါ်စေခဲ့ပြီး။ တစ်ကျမ်းဆောင်၊ နှစ်ကျမ်းဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများလည်း ငါးရာ အထက်၌ပင် ရှိပေလိမ့်မည်။ ယင်းသို့ဆိုသော် ယနေ့ သာသနာကို အဘယ်မှာလျှင် ကျဆင်းသည် ဆိုနိုင်ပါအံ့နည်း။ မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာဝင် ခရီး တစ်လျှောက်တွင် ဤမျှလောက် ထွန်းတောက်ခဲ့သည်မှာ မည်သည့်ခေတ်ကမျှ မရှိခဲ့စဖူးချေ။

(အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ နောက်ပြန်ကြိုးတဲ၍ အချိန်ဆွဲသော စနစ်ဟောင်း အတွေး ဟောင်းများ ပို၍ လျော့ပါးလာပါလျှင် “ပိဋက သူရဲကောင်းကြီးများ” ထို့ထက်များစွာ ထွက်ပေါ်လာမည်မှာ သေချာလှပါသည်။)
.

ပဋိပတ္တိ ရေစီးကြောင်း

ဗြိတိသျှခေတ်မှ လွတ်လပ်ရေးခေတ်အထိ ပဋိပတ္တိသာသနာ၏ ခရီးစဉ်မှာ ပရိယတ္တိ ထက်ပင် ခေတ်စော၍ နိုးကြား တက်ကြွလာသည်ကို တွေ့ရ၏။ ပဋိပတ်၏ အရှိန်အဝါကြောင့်လည်း ပရိယတ်သည် ခေတ်ပြောင်း တိုးတက်လာရသည် ဟူ၍ ဆိုသင့်သည်။

နိကာယ်ကျမ်းကြီးများ ကျမ်းအိပ် (အိပ်နေသောကျမ်း) ဖြစ်ကာ စာတိုက် ဗီရို၌ ဓမ္မစေတီအဖြစ် ကိုးကွယ်ပူဇော်ခဲ့ကြရာမှ ယခုအခါ အမျိုးသမီးငယ်များပင် ဖတ်ရှုလေ့လာ နိုင်ကြပြီ ဖြစ်၏။ ရွတ်ဖတ်ပူဇော်ရုံအဖြစ် ကျက်မှတ်ခဲ့ကြသော ဓမ္မစကြာ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ်နှင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် စသည်တို့သည်လည်း လက်တွေ့ ကျင့်ရသည့် စာများ ဖြစ်လာကြကုန်၏။

ဂုဏ်တော်နှင့် မေတ္တာသုတ်စသည်ကို ဘုရားရှိခိုးစာအဖြစ် ရွတ်ဆိုမှုနှင့် စပ်၍ မိုးကုတ်ဆရာတော်က “သောက်ဆေးကို လိမ်းဆေးလုပ်နေကြတာ၊ ရောဂါ ဘယ်ပျောက်မှာလဲ”ဟု မိန့်ဆိုဖူး၏။ စင်စစ် အရွတ်သည် အသားလောက် မကောင်း၊

ထုံးအိုင်၊ အင်းအိုင်များ ပြည့်လျှံသောအခါ ချောင်း၊ မြောင်းအဖြစ် စီးဆင်း သွားကြကုန်၏။ အရပ်ရပ် ချောင်းမြောင်းများ စုပေါင်း၍ မြစ်ငယ်များဖြစ်လာကုန်၏။ မြစ်ငယ်များမှ မြစ်ကြီးများအသွင် ကူးပြောင်းကာ သမုဒ္ဒရာကြီး ဖြစ်လာ၏။

ထိုဥပမာကဲ့သို့ ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပဋိပတ်သာသနာကား မပြတ်မလပ်ရုံ ဟိုတစ်ကွက် သည်တစ်ကွက် ထုံးအိုင်၊ အင်းအိုင်များသဖွယ် ရှိခဲ့၏။ စီးဆင်း နိုင်အောင် အင်အားမပြည့်ခဲ့။

ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း
ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် (၁၁၆ဝ-၁၂၄၂)
ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ (၁၁၉၄-၁၂၆၉)
တို့ ခေတ်တွင်ကား ချောင်းမြောင်းသဖွယ် အနယ်နယ် အရပ်ရပ် စီးဆင်းလာ၏။ အတန်ငယ် ထူထပ်မြင့်မားသော တောအုပ်, တောင်စွယ်များကိုမူ ကျော်လွှား ဖြတ်သန်းနိုင်သော အင်အားမရှိသေး။

လယ်တီဆရာတော် (၁၂၁၈-၁၂၈၅)
သေက္ချတောင် ဆရာတော် (၁၂၃၃-၁၂၉၃) နှင့်
မိုးညှင်းဆရာတော် (၁၂၃၄- ၁၃၂၆) တို့
လက်ထက်တွင်ပဋိပတ္တိ ရေစီးကြောင်းသည် သိသိသာသာ အားကောင်းလာကာ ချောင်းမြောင်း အသွင်မှ မြစ်ငယ်များအသွင် စီးဆင်းလာခဲ့၏။ ရေစီးအားထက် ရေစီးသံသည် နိုင်ငံအဝန်း ရိုက်ခတ်သွားခဲ့သည်။

(ယခုအခါ အမေရိကနှင့် ဥရောပတို့၌ “မြန်မာပြည်ပြန်”နိုင်ငံခြားသားတို့မှ တစ်ဆင့် ကိုယ်တွေ့ ဝိပဿနာကျမ်းများ၊ ရုပ်မြင်သံကြား သတင်းများကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒကို များစွာ အာရုံစိုက်လာကြသည်။ လယ်တီဆရာတော်၊ ဆရာသက်ကြီးတို့၏ ကျေးဇူးကြောင့် ကွယ်လွန်သူဆရာကြီး ဦးဘခင် (အင်းလျားမြိုင် ပဋိပတ္တိဌာန)၏ တပည့်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော မန္တလေးသား မာရဝါရီလူမျိုး သူဌေးကြီး ဦးဂိုအင်ကာက စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို လျစ်လျူပြု၍ အိန္ဒိယပြည်အနှံ့ တရားဌာနများ ဖွင့်လှစ် ပြသခဲ့ရာ ၁၉၇၄-ခုနှစ်ဦးကပင် ယောဂီပေါင်း နှစ်သောင်းကျော်လေပြီ၊

အမေရိကန် အမျိုးသား မစ္စတာရောဘတ်ဟိုးဗားသည် အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါ နိုင်ငံ၌ ယောဂီပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ကို တရားပေးခဲ့၏ သူကား တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံနှင့် အာကာသယာဉ် တည်ဆောက်ရေးကို အစပြုသူ သုတေသန ပါရဂူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ် လူမျိုး မစ္စတာ ကိုးလ်မင်းကလည်း အင်္ဂလန်၌ တရားပြသလျက် ရှိသည့်အပြင် ထိုသုံးဦး စုပေါင်း၍လည်း အိန္ဒိယ၊ အမေရိကနှင့် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ယာယီနှင့် အမြဲတမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနများ တည်ထောင်ကာ ပဋိပတ္တိသာသနာကို ဆက်လက်ဖြန့်ချိ နေကြသည်ဟု ကြားသိရပေရာ တစ်ခေတ်ဆန်းလာဦးမည့် ပဋိပတ္တိ သာသနာ၏ အနာဂတ် အတိုင်းတာကို ခန့်မျှော်နိုင်ကြပေသည်။ “အနာဂါမ် ဆရာသက်ကြီး” စာအုပ်၌ အပြည့်အစုံ ဖော်ပြထားပါသည်။)
.

အစိုးရ၏ အားပေးမှု

၁၃၀၉-ခု၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင်ကား ရေလှိုင်းစီးအား မြင့်မား တိုးတက်ကာ ဧရာဝတီစသော မြစ်ကြီးများသဖွယ် အသွယ်သွယ်သော မြစ်ကြောင်း ကြီးများ အားကောင်းချင်တိုင်း ကောင်း၍ လာပေတော့သည်။

သထုံ ဇေတဝန်ဆရာတော် (၁၂၃၁-၁၃၁၆)
စွန်းလွန်းဆရာတော် (၁၂၃၉-၁၃၁၄)
ကန္နီဆရာတော် (၁၂၄၁-၁၃၂၈)
ဝေဘူဆရာတော် (၁၂၅၇-၁၃၃၉)
မိုးကုတ်ဆရာတော် (၁၂၆၁-၁၃၂၄)
မဟာစည်ဆရာတော် (၁၂၆၆-၁၃၄၄) စသော-

ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးများသည် သာသနာ (၂၅ဝဝ) လွတ်လပ်ရေး ကာလတွင် သာသနာ့ ကျက်သရေကို တိုးမြှင့်စေတော် မူခဲ့ကြ၏။

ထိုတွင် ဝေဘူဆရာတော်၊ မိုးကုတ်ဆရာတော်နှင့် မဟာစည် ဆရာတော်တို့၏ အရှိန်အဝါများသည် အလွှမ်းမိုးဆုံးဖြစ်ကုန်၏။

၁၃၁၃-ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတော် အစိုးရကိုယ်တိုင် ပဋိပတ္တိသာသနာအား သီးခြား အားပေးချီးမြှောက်ခဲ့သည်။ နှစ်စဉ် ငွေတစ်သိန်းခွဲ အနည်းဆုံး လျားထားခဲ့၏။ သာသနာရေး ဝန်ကြီး လက်အောက်ရှိ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ ပဋိပတ္တိ သာသနာ ပြုဌာနတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဌာနပေါင်း ၃၃၆ ဌာနရှိသည်။ ယောဂီဦးရေ အလိုက် အတန်းအစား လေးမျိုး ခွဲခြား၍ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းလျက် ရှိသည်။

လေးမျိုးမှာ ယောဂီ ၅ ဦးမှ ၂ဝ အထိ ရှိသော ဌာနအား ဆွမ်းဆန်တော်ငွေ ကျပ် (၁ဝဝ)၊ ၂၁-၃၀ (၁၅ဝ)၊ ၃၁-၄ဝ (၂၀၀)၊ ၄၁- နှင့်အထက် (၂၅၀) ဖြစ်၏။ ပဋိပတ္တိ ကျက်သရေဆောင် ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဆရာတော်ကြီး ကိုးပါးအား ကျပ် (၇၅၀) စီနှင့် သင်္ကန်းဒွိစုံ နှစ်စဉ်ဆက်ကပ်လျက် ရှိပေသည်။

ပဋိပတ္တိ ဌာနများနှင့်စာသော် အစိုးရထောက်ပံ့ငွေမှာ မပြောပလောက်စေကာမူ နိုင်ငံတော်အစိုးရ ကိုယ်တိုင်က အသိအမှတ်ပြု လေးမြတ်ပူဇော်သည့် သဘောကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်၍ လိုအပ်လှပေသည်။ ဆွမ်းဆန်တော်ငွေအစား ပဋိပတ္တိဆိုင်ရာ ကျမ်းစာများကို အခါအားလျော်စွာ လှူဒါန်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပဋိပတ္တိဆိုင်ရာ မှတ်သား ကြည်ညိုဖွယ် “လစဉ်သတင်းစာစောင်”မျိုး ယုတ်ဝေခြင်းဖြင့် အားပေးရသော် ပို၍ပင် ကျေးဇူးကြီးမြတ်ပေရာ၏။
.

အရိယာလျှော့ဈေး

လွတ်လပ်ရေးခေတ်မှ ဤယနေ့ကျအေင် ပဋိပတ္တိ သာသနာတော် အရှိန်အဝါ အင်အား ကြီးမားတိုးတက် လာသည်နှင့်အမျှပင် မြင်ရ-မမြင်ရသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝါဒ များလည်း အကွက်စေ့စေ့ ထိုးနှက်ဝင်ရောက်လာသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ အမြွက်မျှ ဆိုရသော်-

၁။ “ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား အထူးရှုပွားဖို့ မလို” (မောဟကို နိဗ္ဗာန်ထင်) သောဝါဒများ၊

၂။ “သမာပတ် ဝင်စားသည်” ဟု ဆိုကာ ရှင်ငယ်၊ အမျိုးသမီးငယ်များကိုပင် ဓာတ်ပုံဖြင့် ဖော်ပြကာ ပဋိပတ်သာသနာကို ဂုဏ်ငယ်စေသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအမည်ခံ စိတ်ညှို့ဝါဒများ၊

၃။ ရဟန္တာဟု လူပြိန်းတို့ သမုတ်သည်ကို သာယာလျက် “မဂ်လေးဆင့်၊ ဖိုလ်လေးဆင့် ဆိုက်ပုံကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းကြီး ကြေညာသောဝါဒများ၊

၄။ “အရိယာဖြစ် လက်မှတ်” ထုတ်ပေးသော ဝါဒများ၊

၅။ ပရိယတ္တိ မတတ်ဘဲလျက် အတွေးကောင်း အရေးကောင်းသဖြင့် အကြောင်း ယုတ္တိ ဆင်ခြေဆင်လက် အထွန့်တက်ကာ မိမိကိုယ်ကိုလည်း အရိယာထင်မှတ်၍ “အကျဉ်းအကျပ် အခက်အခဲနှင့် ကြုံလျှင် သောတာပန်သည် ငါးပါးသီလ မလုံ၊ သောတာပန်အရက်သောက်သေးသည်”ဟု ခံယူသော အတွေး ပဋိပတ်များ။

ဤသို့ စသည်ဖြင့် “ဆွမ်းဆန်ထဲကြွက်ချေးရော” သကဲ့သို့ မြတ်စွာဘုရား သာသနာ အား အညံ့စား (အပေါစား) ဖြစ်အောင် ညစ်ပေစေသော အယူမှားတို့လည်း များပြားရှုပ်ပွေလှ၏။ အနှစ် ၃၀-ကျော် တရားထိုင်မိကာမှ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်ခဲ့ရသော သီဟိုဠ်ခေတ်မှ ဒကာမျိုး၊ ရဟန္တာဟု ထင်စေရန် အိုးစရည်းထဲ ဝင်ပုန်းရသော ရဟန္တာမျိုး နှင့် သောတာပန်အဖြစ်မှ မလျှောကျစေရန် ငါးပါးသီလကို မဲတင်း အောင့်ထားရသော သောတာပန်၊ မအောင့်နိုင်တော့ သောအခါ “စာကိုပင် အမှား ဖြစ်အောင် ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသော အရိယာ” မျိုး တို့လည်း များကုန်၏။

ပဋိပတ္တိရောဂါပိုး

ယင်းသို့ တရားတု တရားယောင်များအကြား သဒ္ဓါ, ပညာ မမျှသော ယောဂီများ နားယောင်ရှုပ်ထွေးကြရရှာ၏။ “အမွေဓာတ်” တို့ကား ပရိယာယ် များပြားလှသည်။

ကမ္မဋ္ဌာန်းလောက၌ ဆင်တူယိုးမှား သိမ်မွေ့သော လှည့်ဖြားမှုများအပြင် ဓာတ်စီး၍ပင် ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးသည်အထိ အတင့်ရဲလာကြကုန်၏။ ပရိယတ္တိအသိဉာဏ် ခေါင်းပါးသော အောက်ခြေ ဘာသာရေး ကိစ္စများတွင်မူ ကိုယ်စားလှယ်များ ခြေချင်း လိမ်မျှ ရှုပ်ပွေ့၍ နေကြ၏။ “ဘယ်အရာသည် အစစ်အမှန်” ဟု မခွဲခြား နိုင်ရှာကြတော့ပေ။

အရာရာ၌ တစ်စုံ တစ်ခုသော မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် အလုပ်လုပ်သူတိုင်း မျှော်လင့်ချက် ပေးနိုင်သူတို့၏ လှည့်ဖြားလိမ်လည်ခြင်း ခံရသည်မှာ ဓမ္မတာပင်တည်း။ လိမ်သူ၏ အပြစ်မဟုတ်။

လူတန်စား၊ အသိဉာဏ် အနိမ့်အမြင့် အလိုက် ကိုယ်စားလှယ် အဆင့်ဆင့် တန်ခိုး အနုအရင့် ခွဲခြားအပ်နှံကာ အတ္တဝါဒ ဖြန့်ချိကြကုန်၏။

၁။ လောက၌ အစိုးရသူတို့တွင် အကြီးအမှူးဖြစ်သော မာရသည် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ဖျက်ဆီးရာ၌ ကမ္ဘာ့အရိုးစွဲ အတ္တဝါဒကို ပဓာန လက်နက်ပြု၏။

၂။ အတ္တဝါဒသည် ဗုဒ္ဓတပည့်များကို ဖဲ့ထုတ်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အသွင်အပြင်ဖြင့် အတ္တဝါဒကိုပင် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာဟု တစ်စင်ထောင်စေခဲ့၏။

၃။ မဟာယာနကလည်း အောက်လမ်း အထက်လမ်း (ဂိုဏ်း) ကိုယ်စားလှယ်များကို မွေးထုတ်၏။ ယင်းကိုယ်စားလှယ် တို့သည် အောက်တန်းစား နတ်များ၊သရဲ၊ တစ္ဆေ၊ မြေဘုတ်၊ စုန်း၊ ပြိတ္တာများကို အသုံးပြုကြသည်။

သရေခေတ္တရာ၊ ပုဂံ သင်ခန်းစာများအရ လာရင်း ရှေးဟောင်း အရည်းကြီး လမ်းကြောင်းသို့ ပြန်ပြောင်း၍ မသွားရန် သတိမူကြကုန်း၊

အဆိပ်ပိုးသည် နေရာတိုင်း၌ ရှိ၏။ ထိခိုက် ရှန ပွန်းပဲ့သော အနာဟောင်း အနာသစ် မရှိသူအား အဆိပ်ပိုးမဝင်နိုင်။ သန့်စင်သော လက်ဖြင့် အဆိပ်ကို ကိုင်တွယ်သော် လည်း ကြောက်ဖွယ်မရှိ။

ထို့အတူ သံသရာမှ ပါခဲ့သည့် အပရာပရိယ (အကုသိုလ်ကံဟောင်း) အနာဟောင်း နည်းပါးသူ၊ စီးပွားလာဘ်လာဘ များပြားလိုခြင်း၊ အာဏာတန်ခိုး တရားထူး ကျော်ကြားမှု တို့ကို မက်မောခြင်း၊ ပရိယတ် ပဋိပတ် မာန်ထောင်ခြင်း၊ အသက်ရှည်ကြာ အနာကင်းလိုလှခြင်း စသော အနာသစ် မရှိသူတို့ကား မာရကို လည်းကောင်း၊ မာရ၏ တပည့်ကိုလည်းကောင်း ကြောက်ရန်မလို။

သူတို့သည် အနာဟောင်း, အနာသစ် ရှိသူများကိုသာ ငန်းမန်းလိုက်၍ ဒုက္ခ ရောက်အောင် (ကမ္မပထမြောက် အကျိုးပေးနိုင်အောင်) ကံတရားက စေခိုင်း လိုက်သော အလွန်အင်အား နည်းသည့် အဆိပ်ကောင်များသာတည်း။ အနာဟောင်း ပျောက်ရန်နှင့် အနာသစ်မပေါက်ရန်သာ အရေးကြီး၏။ အနာဟောင်း-သစ် များကို ငန်းမန်းကျေ၍ အမြစ်ပြတ် ပျောက်စေနိုင်သည် မှာလည်း ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆေးတော်ကြီးမှ လွဲ၍ အခြားမရှိပေ။

“ယဿ ပါပံ ကတံ ကမ္မံ၊ ကုသလေန ပိခီယတိ။” (အင်္ဂုလိမာလသုတ်။)

လောကဇာတ်ရှုပ် ခုတ်ထွင်ရှင်းရေး

လောကကြီးကား အတိုင်းမသိ ကျယ်ပြော၍ အတောမသတ်အောင်ပင် ရှုပ်ထွေး ပွေလိမ်လှပေ၏။ နိဗ္ဗာန်ကို လိုချင်လှ၍ တရားကျင့်သုံးနေသူ ဆိုရစေကာမူ သီလ အခြေခံမှအစ အရာရာ၌ မပြတ်မသား အားလျှော့ထိုင်းမျှဉ်း ပျင်းရိ လေးဆွဲ လျော့လျဲကျဲ လုပ်သော ယောဂီကား ရှင်း၍ မလွယ်အောင် ပို၍ပင် ရှုပ်ထွေး လာတတ်၏။ “ဆရာယောင် လုပ်သူ စုန်းကိုက်ခံရ” များတတ်လေသည်။

“သိတိလော ဟိ ပရိဗ္ဗဇော၊ ဘိယျော အာကိရတေ ရဇံ။” (ဓမ္မပဒ။)

လောကချုံပုတ် လိမ်ရှုပ်ထွေးယှက် အဖျဉ်ရခက်သည်ကို သိမြင်နေသော နတ်သား တစ်ဦးက ဘုရားရှင်အား
“ကော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋံ - အတွင်းရော အပြင်ပါ ဖျဉ်ထွင်ခက်အောင် ထွေးယှက် လိမ်ရှုပ်နေသော ဤလောက ချုံပုတ်ကြီးကို အဘယ်သူ ခုတ်ထွင်, ရှင်းနိုင်ပါ့မလဲ ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားဖူး၏။

“ပဋိသန္ဓေ ဉာဏ်ပါ၍ အရာရာတွင် သတိသမ္ပဇဉ်လည်းရှိ၊ ဝီရိယလည်း ထက်မြက်၊ အတွေ့အကြုံ စဉ်းစာဉာဏ် ရင့်ကျက်သော ယောဂီပင် ဖြစ်စေကာမူ သီလအခြေခံ ခိုင်မာ တောင့်တင်းမှ ဖြည်ရှင်းနိုင်ကြောင်း” ဟောတော်မူ၏။

ရှင်မဟာ ဗုဒ္ဓဃောသ ကလည်း-
“ယောဂီတို့သည် မိစ္ဆာလွတ်ကင်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုကို လိုလား၍ ကြိုးစား အားထုတ်ကြပါကုန်သော်လည်း “ဤကားအရှုပ်၊ ဤကားအရှင်း” ဟု တည့်တည့် လင်းလင်း မသိကြသဖြင့် စင်ကြယ်မှုကို မရနိုင်ရှာကြသောကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာကို ရေးပေးအံ့” ဟု ဖော်ပြ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော “သီလေ ပတိဋ္ဌာယ” (လောကဇာတ်ရှုပ် ခုတ်ထွင်ရှင်းနည်း) ဂါထာကိုပင် ဦးတည်ကာ မာတိကာချ၍ ဖွင့်ဆိုရေးသားတော် မူခဲ့၏။ “မိစ္ဆာ လွတ်ကင်း သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ လွယ်ကူသော အကျင့် လမ်းစဉ်ဖြင့် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြပါစေ” ဟုလည်း နိဂုံးဆန္ဒ ပြုတော်မူခဲ့သည်။

နိဗ္ဗာန်သွားရာ ၃၁-ဘုံလောကီ တောအုပ်သည် ရှုပ်ပွေလိမ်ကောက်၍ လမ်းစပျောက် မတတ်ရှိ၏။ လောကကို လွန်မြောက်မှလည်း လောကုတ္တရာ (လောက=လောကမှ + ဥတ္တရ=လွန်မြောက်ရာ) နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သည်။ အရှုပ်ကိုရှင်း၍ အလင်းကို ရှာရာ၌ သီလသည် ဤမျှ အရေးကြီး၏။

သီလ စသော အခြေခံ တရားတို့သည်သာလျှင် လောက၏၊ အရှုပ်၊ ဘဝ၏ အရှုပ် တို့ကို ရှင်းပေးနိုင်၍ အရှုပ်လောက၊ အရှင်းလောက၊ အရှုပ်ဘဝ၊ အရှင်းဘဝ၊ ရှုပ်သူ၊ ရှင်းသူ မည်မျှလောက် ရှုပ်သည် ရှင်းသည်ကို ထိုအခြေခံတရားတို့ကသာ အဆင့်ဆင့် ခွဲခြား ရှုမြင် စေလိမ့်မည်။ ဘဝအရှုပ်တို့ကို ခုတ်ထွင်ပယ်ရှင်း သန့်စင် လင်းပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ် တို့ကိုလည်း ထိုအခြေခံ တရားတို့ကသာ ဖူးတွေ့ခွင့် ပေးလိမ့်မည်။

ယင်းအခြေခံ တရားလောက်ကိုမျှ မကျေလည် မကျင့်သုံး နိုင်ပါသေးပဲလျက် “အမြင့်တက် အမှည့်ရနိုးနိုး” သမထ ဝိပဿနာနှင့် နိကာယ်ကြီးများ၊ အဘိဓမ္မာ ကြီးများကို လှမ်းသော်လည်း ပင်ပန်းကျိုး နပ်မည် မဟုတ်ချေ။

ရေကိုသောက်၍မှ အစာမကျေ ဝမ်းမီးညံ့နေသူအတွက် သားပြွမ်းထမင်း (ဒန်ပေါက်) သည် အော့အန် ဝမ်းလျှောတတ်ပေ၏။

လက်ရှိအခွင့်ကောင်းကြီးများ

ပဋိပတ္တိ လောက၌ မာရ၏လက်ရာ အမျိုးမျိုးသော အမွှေဓာတ် ချုံပုတ် သုံးဆယ့် တစ်တောလုံး အုပ်နေသော အရှုပ်အထွေးတို့သည် မူဝါဒအားဖြင့် ထူထပ် များပြား လှသည် ထင်ရစေကာမူ အင်အားကောင်းလာပြီ ဖြစ်သော ပဋိပတ္တိ ရေစီးကြောင်းကြီးကို ပြောင်းလဲ ကွေ့ကောက်အောင် မထိုးဖောက်နိုင်ပေ။ နောက်ဆုတ် တန့်အီအောင်ကား သာ၍ပင် မတတ်နိုင်ကြပြီ။ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းတွင် ပေါလော မျောပါသည့် ဒိုက်ဖတ်ပမာ အတန်ငယ် ညစ်ပေရုံသာ တတ်နိုင်ကြလေ၏။

ခေတ်အဆက်ဆက် အားယူခဲ့ရသော ပဋိပတ္တိ မြစ်ကြောင်းကြီးများကား မကြာမီ ကျယ်ပြောသော သမုဒ္ဒရာကြီးအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားပေတော့မည်။ ဤကား မည်သည့် အရာကမျှ မဟန့်တားနိုင်သော အင်အားတို့၏ နိယာမပင်တည်း။ သမုဒ္ဒရာ၏ တည်ငြိမ် အေးဆေးသော အင်အားသည် တောချုံတောအုပ် ခလုပ် ကန်သင်း ကုန်းကြည်းမြေပြင် တောင်စဉ် တောင်ဝှမ်း အားလုံးကို လွှမ်းမိုး ဖိစီး၍ တစ်ပြင်တည်း၊ တစ်သားတည်းဖြစ်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်လေသည်။

ယနေ့မျက်မှောက်ခေတ် ပဋိပတ္တိ သာသနာ၌ သတ်တော် ၈၀ ကျော်ပြီဖြစ်သော “ဝေဘူဆရာတော်ဘုရားကြီး” နှင့် သက်တော် ၇၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်သော “မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး” နှစ်ပါးတို့၏ အရှိန်အဝါသည် နေ နှစ်ဆူ၊ လ နှစ်စင်းတို့ကဲ့သို့ အထွန်းလင်း အတောက်ပြောင်ဆုံး ဖြစ်၏။ လှည်းနေလှေအောင်း မြင်းဇောင်းမကျန် နိုင်ငံ အဝှန့် တရားရောင် ဖြန့်နိုင်သော အင်အား ရှိတော်မူကြသည်ဟု ပညာရှိ သူတော်ကောင်း ကြီးများက အားထား ယုံကြည်နေကြကုန်၏။

သာသနာ ၂၅ဝဝ သက်တမ်းတွင် မြန်မာတို့ စွမ်းရည်ကို ပြသခွင့် ကြုံခဲ့သော ဆဋ္ဌသံဂါယနာ ပွဲကြီးသည် ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် မြန်မာနိုင်ငံကို ထွန်းပြရုံသာမက မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပရိယတ္တိ အားအစွမ်းကိုပါ ခန့်မှန်းကြည်ညိုခွင့် ပေးခဲ့လေသည်။

ဆဋ္ဌသံဂါယနာ၏ ပဓာနလုပ်ငန်းသည် ပါဠိတော်နှင့် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ၁၁၇ ကျမ်း ကို စိစစ် တည်းဖြတ်၍ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းကို တာဝန် အများဆုံးယူ၍ ထိပ်ဆုံးနေရာ၌ ရပ်တည်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ မဟာစည် ဆရာတော်နှင့် တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက အရှင် ဝိစိတ္တသာရတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

မဟာစည်ဆရာတော်ကား စာပေစိစစ်ရေး၌ ပို၍ပင် တာဝန်ယူခဲ့ရ၏။ သာသနာ့ ဘုန်းကံ၊ မြန်မာတို့၏ ကုသိုလ်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရသော ကျက်သရေဆောင် ဆင်ဖြူတော်ကြီး နှစ်စီးပင်။

ထိုအရှင်မြတ် နှစ်ပါးလုံးပင် သံဂါယနာတင်ပွဲ ကျင်းပရာ၌လည်း အသီးသီး အမေး အဖြေပြု၍ သိမှတ်ကြည်ညိုဖွယ်များကို အလှည့်ကျ စိစစ် ဟောပြတော်မူခဲ့ကြရ၏၊ ထိုကိစ္စ၌ တိပိဋကဓရ ဆရာတော်က အများဆုံး တာဝန်ယူတော်မူခဲ့ရသည်။ တိပိဋကဓရ ဆရာတော်၏ ဟောပြောမှုမှာ ဒကာ, ဒကာမတို့အတွက် ကြည်ညိုမှု သဒ္ဓါပွားကြရသကဲ့သို့ မဟာစည် ဆရာတော်၏ ဟောပြောမှုမှာ သမိုင်းကြောင်း သုတေသန အဆုံးအဖြတ်များဖြင့် ဟောပြရာ ပါဠိကျမ်းတတ် ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် အသိဉာဏ်ပညာ ပွားကြရသည်။

ထိုစဉ်က သံဂါယနာတင်ပွဲ၌ အကြီးအကဲ သံဃမဟာနာယက ဖြစ်တော်မူသော “အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု” မစိုးရိမ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး (ယခု ၉၆-နှစ်) က -
“မဟာစည် ဆရာတော်ဟာ သင်္ဂြိုဟ်ဆရာ - ဋီကာကျော်ဆရာတို့၊ အခြားကျမ်းပြု ဆရာတို့ မမြင်တဲ့အမှားများကိုတောင် မြင်အောင် ကြည့်နိုင်တယ်။

“သင်္ဂြိုဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်းပိုင်း ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အခန်းမှာ နာမ်ရုပ်တို့ကို လက္ခဏ-ရသ- ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်ဖြင့် ပိုင်းခြားသိရမည် ဆိုထားရာမှာ ပဒဋ္ဌာန်ကို ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အခန်းမှာ မဆိုသင့်သေးဘဲ ကင်္ခါဝိတရဏ ဝိသုဒ္ဓိ အခန်းကျမှသာ ဆိုသင့်ကြောင်း သံဂါယနာ စိစစ်ဟောပြောစဉ်က ထောက်ပြနိုင်ခဲ့တယ်။

“ဒီကရှေ့ မဟာစည်ဆရာတော်ထက် သာသူကို မပြောနဲ့၊ တန်းတူ ပုဂ္ဂိုလ်ကိုတောင် တွေ့ရဖို့ မလွယ်ဘူး၊ မဟာစည် ဆရာတော်ရဲ့ စွမ်းရည်သတ္တိကို သိလို့လဲ “ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာကြီး နိဿယ” ရေးဖို့ တို့များက တိုက်တွန်းခဲ့တယ်”ဟု အမိန့်ရှိခဲ့ဖူး၏။

မှန်လှပါပေ၏။ မဟာဋီကာကြီးမှာ ပါဠိကျွမ်းကျင်ရုံ၊ ပဋိပတ် နိုင်နင်းရုံမျှဖြင့် မြန်မာပြန်နိုင်သည် မဟုတ်ချေ။ အိန္ဒိယ ရှေးဟောင်း အယူဝါဒများ ပါဝင်နေသဖြင့် ဟိန္ဒီ သက္ကတ-အင်္ဂလိပ်စာများကိုပါ တတ်ကျွမ်းမှသာလျှင် စွမ်းဆောင်နိုင်၏။ ထို့ကြောင့်လည်း ယခုခေတ်ကျမှသာ မဟာဋီကာ၏ ပြည့်စုံသော အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်ကြရတော့သည်။

သတိပဋ္ဌာန် ကမ္ဘာအနှံ့

“ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း” စသော ကျမ်းပေါင်းလည်း ၄ဝ ကျော်ပင် ရှိနေပြီ ဖြစ်ရာ ထိုကျမ်းများက ဆရာတော်၏ “ဒေသနာ ပဋိဝေဓနှင့် ပဋိပတ္တိ ပဋိဝေဓဉာဏ်”ကို ထုတ်ဖော်ပြနေကြကုန်၏။ အလွန် ရိုးတာ ခြောက်သွေ့လှသော သုတ္တန်ပါဠိတော် များကိုပင် နာယူချင့်စဖွယ် ရှိအောင် တန်ဆာဆင်၍ ဟောပြော ရေးသားထား သည်မှာလည်း ဆရာတော်၏ “ဒေသနာ ဝိလာသဉာဏ်” ကို သိသာပေါ်လွင်စေ၏။

ဆရာတော်၏ စာများကို ဖတ်ရှုရသောအခါ ကျမ်းဂန်တို့၌ လာသော “ပဘိန္န ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ” ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အတိအကျ သိလိုသော ဆန္ဒများ တစ်ဖွားဖွား ဖြစ်ပေါ်လာရပေသည်။

ထိုကျမ်းစာများသည် အတုနှင့် အစစ်ကို စိစစ်၍ ပြသော မှတ်ကျောက်များ ဖြစ်ကုန်၏။ ပဋိပတ် ရေကန်ကြီးကို လေးဖက်လေးတန် ကျားကန်၍ တမံတုတ်ပေး လိုက်သည်နှင့်လည်း တူလှပေသည်။

ဆရာတော်သည် ၁၄ ဝါ အရကပင် စတင်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းပြခဲ့ရာ ၁၃၁၁-ခုနှစ် ရန်ကုန်သို့ မကြွမီကပင် ဌာနခွဲပေါင်း ၃၀ ကျော် ရှိခဲ့၏၊ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဌာနခွဲပေါင်း ၂၄၆-ဌာနရှိ၍ ယောဂီပေါင်း ရှစ်သိန်းနီးပါး (၇၇၇၂၁၂) ရှိသည်။

သီရိလင်္ကာခေါ် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ၌ ဌာနခွဲ ၃၀-ကျော်ရှိ၍ တရားအားထုတ်ပြီးသူ နှစ်သောင်း ခန့် ရှိလေပြီ။ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို နိုင်ငံများ၌ ဌာနခွဲပေါင်း ၃ဝဝ-ကျော်၊ အင်ဒိုနီးရှား၌ ၇ဝ-ရှိ၍ ယောဂီပေါင်း မည်မျှရှိမည်ကို ခန့်မှန်း နိုင်ပေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) ဆရာတော်၏ ပဋိပတ္တိဂုဏ်မှာ သံဂါယနာ မတင်မီကပင် ကမ္ဘာ၌ သင်းထုံနေလေပြီး၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ အသီးသီးမှ လာရောက်၍ လေ့လာ နည်းခံသည့် ယောဂီများ အဆက်မပြတ် ရှိခဲ့သည်။ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမနီနှင့် သြစတြေးလီးယား နိုင်ငံတို့မှ အများဆုံး လာရောက်ကြ၏။ အမျိုးမျိုးသော စာအုပ် စာတမ်းများကိုလည်း ကိုယ်တွေ့ ရေးသားကြ၏။ ဂျာမန်ဘုန်းတော်ကြီး အရှင် ဉာဏ ပေါနိက (သီဟိုဠ်) စသော ပုဂ္ဂိုလ်များကလည်း ဆရာတော် စာအုပ်များမှ လိုရင်း ကျမ်းများ၊ ကဏ္ဍများကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန်၍ ကမ္ဘာသို့ ဖြန်ချိနေကြ၏။

လယ်တီဆရာတော်များခေတ်က မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်မှ ဆရာတော် ဦးဉာဏနှင့် ဦးရွှေဇံအောင်တို့ကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့ အတိုင်းအတာအထိ အင်္ဂလိပ်စာ အရည်အချင်းရှိ၍ ဗုဒ္ဓဝါဒ၌လည်း လေ့လာကျွမ်းကျင်သူများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တန်ဖိုး မဖြတ်နိုင်သော ကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ၏ အနှစ်သာရတို့သည် ပို၍ တိကျခိုင်လုံစွာ၊ ဂုဏ်ရှိစွာ၊ ကျယ်ပြန့်စွာ ထွန်းတောက်လာနိုင်ရာ၏။ မြန်မာတို့ ပြောသော (မကုန်နိုင်သည့်) မြန်မာတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကား ကမ္ဘာ၌ နည်းပါး လှချေသေး၏။

မြန်မာကို ကမ္ဘာက သိသည်မှာ ဗုဒ္ဓဝါဒသာလျှင်ဖြစ်၍ “ကမ္ဘာကိုငြိမ်းချမ်းစွာ ပြောင်းလဲပြုပြင်ပေးနိုင်သော အင်အားသည် မြန်မာ၌သာ ပြည့်စုံခိုင်မာစွာရှိသည်”ဟု အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်သော (အဟုတ်တတ်သည့်) အင်္ဂလိပ်စာတတ်များ၊ ပါဠိစာ တတ်များ အထူးလိုအပ်နေကြောင်း ဤခေတ်က ဖော်ပြနေ၏။ သံဃာတော် အရှင်မြတ်တို့၏ တာဝန်ကား ဗုဒ္ဓသာသနာတော်အတွက် (သို့မဟုတ်) တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက် တာဝန် ကျေပွန်လှပါပေသည်။

ဆရာတော်၏ ပဋိပတ် သာသနာသည် ကမ္ဘာနှင့်ချီ၍ ကျယ်ပြန့်လာသည်မှာ ဆရာတော်၏ ပရိယတ်၊ ပဋိပတ် စွမ်းရည်ကြောင့်သာ မဟုတ်ချေ။ လုပ်နည်း လွယ်ကူခြင်း၊ စည်းကမ်းကြီးခြင်း၊ ကျောင်းတက်နေသော ကလေးများကဲ့သို့ နေ့စဉ် ဟောပြော ပြုပြင် သင်ကြားပေးခြင်း၊ အမြဲတမ်း သုံးရာကျော်ရှိ ယောဂီများအား တစ်ဦးချင်း စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးပေးခြင်း (အမှတ်ပေးခြင်း) စသော စနစ်ကောင်းများကြောင့်လည်း ပြန့်ပွားလာခြင်း ဖြစ်သည်။

လူ ဒါယကာများဘက်ကလည်း ယောဂီသစ်များအား (လိုအပ်လျှင်) အခမဲ့ ကုသိုလ်ဖြစ် ကျွေးမွေးခြင်း၊ ဆေးဝါးကုသပေးခြင်း စသည်တို့ဖြင့် “သာသနကျွန်” အလုပ်တို့ကို ရက်ရောစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။

ခြုံ၍ ဆိုရသော် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပဋိပတ္တိ မြစ်ကြောင်းကြီးကား ကပ်ကိုးကပ်ဖဲ့ “အမွှေဓာတ်” များ ဖြစ်ကြသော သောင်ကမူ ချုံ အရှုပ်တို့ကို အမြစ်ပြုတ် တိုက်စားနိုင်လောက်အောင် အင်အားလည်းကြီး၊ တာတမံလည်း ခိုင်ခံ့ လှပါပေသည်။

ဝေဘူဆရာတော်

ကျေးဇူးရှင် ဝေဘူဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပဋိပတ္တိ မြစ်ကြောင်းကြီးကား လှိုင်းတံပိုး တိတ်၍ ဆိတ်ငြိမ်အေးဆေးစွာ စီးဆင်းနေသဖြင့် အင်အားကြီးသည် မထင်ရချေ။ တာတမံကိုလည်း တမင် ဆည်ဖို့မထား၊ ကြီးမားခိုင်မာသော သယံဇာတ မြစ်ရိုးကြီး ဖြစ်၍ အားကိုးလောက်အောင် တောင့်တင်းသည်ကို မမြင်နိုင်ကြ။ ရေစီးသံလည်း တိုးလှပေ၏။ ထိုဟာသည်ပင် အင်အားကြီးမားသည့် လက္ခဏာပင်တည်း။

ဆရာတော်၏ တရားစွမ်းအင်များကို ဖော်ပြရန်မှာ စာမျက်နှာနံပါတ် ညွှန်းဖြင့် ထိုးပြနိုင်သော အရာမျိုးမဟုတ်၍ ထုတ်ဆိုရန် ဝန်လေးလှပါသည်။

မျက်စိရှိသူတို့သည်သာ မြင်နိုင်ကုန်၍ နားရှိသူတို့သည်သာ ကြားနိုင်ကြကုန်၏။ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သီလစသော အခြေခံ တရားတို့သည်သာလျှင် အနှောင့်အယှက် ကင်းစွာ သမာဓိကို ဖြစ်စေ၍ ထိုသမာဓိကသာလျှင် အမှန်တကျ ထိုးဖောက် သိမြင် စေနိုင်လေသည်။ ထို့ကြောင့် သီလ စသော အခြေခံ တရားတို့သည်သာလျှင် မြင်နိုင် ကြားနိုင်သော မျက်စိ, နားတို့ ဖြစ်ပါကုန်၏။

ပုံကြမ်းအားဖြင့် အမြွက်မျှ ပြညွှန်းရသော် ဆရာတော်သည် ဝေဘူရိပ်သာ (ကျောက်ဆည်) အောင်မြေရိပ်သာ (ရွှေဘို) နှင့် ဇာတိရွာဖြစ်သော ခင်ဦးမြို့ မြောက် ရှစ်မိုင် ဝေးကွာသည့် အင်ကြင်းပင်ရိပ်သာတို့၌ လေးလခန့်စီ လှည့်ပြောင်း သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ကျောက်ဆည်၌ ဝါကပ်တော်မူသည်။ ဆရာတော် သီတင်း သုံးရာ သုံးဌာနလုံး၌ပင် ထည်ဝါခန့်ညားသော အဆောက်အအုံများနှင့် သွားလာ ဝင်ထွက် ဆည်းကပ်ကြသည်ကို ကြည့်ပါလျှင် “အာဟုနေယျ ပါဟုနေယျ ဂုဏ်” နှင့် သက်တော်ထင်ရှား ဘုရား ရွှေလက်ထက်တော်ကို ခန့်မျှော်- ကြည်ညိုမိပေ လိမ့်မည်။

ဆရာတော်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် နံနက်တစ်ကြိမ်၊ ညတစ်ကြိမ် တရား ဟောသည်။ ပထမ ၁၀-မိနစ်၊ ၁၅-မိနစ်ခန့်မှာ ယောဂီအတွက် အကျဉ်းချုပ် နားလည်ကျင့်သုံး ရမည့် အခြေခံသဘောများကို ရေစက်ချသကဲ့သို့ ဟောလေ့ရှိရာ အသံတော်ကလည်း တိုးလှသဖြင့် နာကြားစ မရှိသူများ စိတ်မဝင်စားဘဲ ရှိနေတတ်၏။ ထိုအကျဉ်းချုပ် (ဥဒ္ဒေသ) မာတိကာ စကားများသည် အလွန် အရေးပါလှသည်။ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကျယ်ဝန်းစွာ့။

ရေစက်ချ စကားများတွင် အလှူဒါနပြုသူ၌ ရှိထားရမည့် အခြေခံသဘောများ အကုန်ပါ၏။ ထို့အတူ တရားဦး မာတိကာ၌ ယောဂီအတွက် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်ကုန်၏။

ယောဂီအတွက် လိုရင်းအချက်များ

၁။ သီလရှိလျှင် တောင့်တလိုချင်တိုင်း ပြည့်စုံစေနိုင်၍ သီလကို ကြိုးစားဖြည့်ရန်။

၂။ ၃၁-ဘုံချမ်းသာကား အထူးဆုတောင်းရန် မလို၊ ရှောင်တိမ်း၍ မဖြစ်အောင်ပင် ရရှိ တတ်သဖြင့် သာဝကဗောဓိ စသော ဗောဓိဆုကိုသာ တောင့်တမျှော်မှန်းရန်။

၃။ သာသနာတည်ကြောင်း ကောင်းမှုများသည် နိဗ္ဗာန်သွားရန် ခြေထောက်သဖွယ် (စရဏ) ဖြစ်၍ တတ်အားသမျှ ပြုလုပ်ရန်။

၄။ အလှူပြုသောအခါ စေတနာ၊ အလှူဝတ္ထု၊ အလှူခံအပေါ်၌ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း ရိုရိုသေသေ ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ လှူဒါန်းရန်။

၅။ ဘုရားစကား၊ ဆရာ့စကားကို မြေဝယ်မကျ တစ်ထစ်ချ နာယူရန် (သောဝစဿတာ)။

၆။ ယခုကဲ့သို့ တရားပွဲ လာရောက် နိုင်ခြင်းသည်ပင် “ပါရမီရှိသူ” မည်၍ အချိန်အခါ၊ ဘဝကောင်းသည်မှာ ဘုရားလက်ထက်တော်ကနှင့် မထူး၊ ဘုရား လက်ထက် တော်က ရဟန်းရှင်လူများ ရရှိကြသည့်အတိုင်း ဘာမဆို လိုတိုင်း မရနိုင်တာ မဖြစ်နိုင်တာ ဟူ၍ မရှိ၊ သိသလောက် တောင့်တ, မျှော်မှန်းထားခဲ့သမျှမက အပိုတွေပင် များစွာ ရလာတတ်သဖြင့် ရှေးပုဂ္ဂိုလ်တို့ကဲ့သို့ ဝီရိယကိုသာ အမှီလိုက်၍ စိုက်ထုတ် ကြိုးစားရန်။

၇။ သင်ကြား မှတ်သားထားချက်တွေ ပြော၍မကုန်နိုင်အောင် အများကြီး တတ်သိကြ၏။ ထိုသို့ များစွာ ရှိသော်လည်း ကြိုက်ရာတစ်ခုကိုသာ စူးစူးစိုက်စိုက် ဝီရိယသန်သန်နှင့် မှန်မှန်လှုပ်ရန်သာ အရေးကြီးသည်။ မွေးသည်မှ သေသည်အထိ ထင်ရှားရှိနေသော ထွက်လေ-ဝင်လေကား လူတိုင်းသိလွယ် ထင်လွယ်သဖြင့် ဝင်တိုင်း-ထွက်တိုင်း နှာဖျားဝ၌ ထိသည်ကိုသာ သိအောင်လုပ်။ ယခု လုပ်ကြည့်၊ ယခုမီးငြိမ်း၊ ယခုလက်ငင်း ချမ်းသာ၏။ (အကာလိကော။)

၈။ ယင်းသို့ ရှုမှတ်နေခြင်းဖြင့် ကိုယ်နှုတ် သောင်းကျန်းမှုမရှိ (အဓိသီလ)၊ စိတ်သောင်းကျန်းမှု မရှိ (အဓိစိတ္တ)၊ “ရုပ်နာမ်မျှသာ ရှိပါကလား” ဟု နှာဖျားဝမှ တစ်ကိုယ်လုံး တလှုပ်လှုပ် တရွရွဖြစ်ပျက်နေသည်ကို မြင်ရမည် (အဓိပညာ)။

သို့ဖြစ်၍ သိက္ခာသုံးပါး အကျုံးဝင်သွားပြီ။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးလည်း ပါသွားပြီ။ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး စသော ဗောဓိပက္ခိယတရား ၃၇ ပါးလည်း လုပ်ပြီး ဖြစ်သွားပြီ။ အာနာပါန လုပ်နေခြင်းဖြင့် ပိဋက သုံးပုံလုံးပင် အကျုံးဝင်လေပြီ ဖြစ်၍ “ထွေလီကာလီ” လျှောက်လုပ်မနေနဲ့၊ တွေးသမျှ ထင်သမျှ မှားတတ်သည်။

၉။ ရေခပ်ရင်း၊ ထမင်းချက်ရင်းလည်း ရှုမှတ်နိုင်၍ တစ်ချိန်တည်းတွင် အလုပ်ကိစ္စ နှစ်ခုပြီးသည်။

မည်သည့် ဣရိယာပုထ်နှင့်ဆို ရှုမှတ်နိုင်၏။ “ကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်ရတာ ဘာမှလဲ မတွေ့ပေါင်၊ မရပေါင်” ဟု မမှတ်ရ။ တစ်ခဏအတွင်း ရသည့် အချိုးကား ကုန်စင်အောင်ပင် မပြောနိုင်း၊ တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ တိုးတက်ပြီးတော့သာ သွားတော့သည်။

၁ဝ။ အိမ်အမိုး မိုးသောအခါ စပ်အောင်မိုးလျှင် မိုးနေကာကွယ်နိုင်သကဲ့သို့ တစ်ရက် ၂၄ နာရီ တစ်ဆက်တည်း တစ်စပ်တည်း (မအိပ်စက်ဘဲ) ရှုမှတ်နိုင်အောင် ကြိုးစား (နိသဇ်ဓုတင်ဆောင်)။ ၂၄ နာရီ တစ်စပ်လောက် ရလျှင်ပင် ထူးခြားသိသာလာမည်။

၁၁။ ၃၁ ဘုံ ချမ်းသာ ဘုရင်ဖြစ်ရတာမှအစ ဘာမျှ မတောင့်တ မလိုချင်ရ။ ဒုက္ခချည်း ဖြစ်သည်။

၁၂။ မိမိအနားရှိ မြင်သမျှ. ကြားသမျှ ကျေးဇူးရှင်ချည်း ဖြစ်သည်။ အသံဗလံဆူနေ၍ နေရာမပြောင်းနှင့်။ “ငါဝီရိယ၊ သမာဓိကောင်းလှပြီ” ဟု အလွတ်အထင် ရောက် နေတတ်၏။ ဆူညံသံများက “ဝီရိယ တိုးလိုက်ပါဦး” ဟု ပြောသော ကျေးဇူးရှင်များ ဖြစ်သည်။ မေတ္တာထား သည်းခံရှုမှတ်။

၁၃။ မိဘ၊ သားမယား ဝတ္တရားများကို ပြုလုပ်ရခြင်း၊ “ကလေးငို၍ ချော့ရ ထိန်းရခြင်းမှအစ သီလ၊ စရဏကုသိုလ်” ချည်း ဖြစ်သည်။

၁၄။ မိမိ အာနာပါန ရှုမှတ်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ မိမိနှင့်တကွ မိမိပတ်ဝန်းကျင် လူတွေ နတ်တွေ ဗြဟ္မာတွေ မရေမတွက်နိုင်အောင်ပင် ကျေးဇူးများကုန် ကြတော့သည်။

စာတွေ့ အတွေးအထင်နှင့်
လက်တွေ့ အသိအမြင်

ဆရာတော် ဟောလေ့ဟောထ ရှိသော မာတိကာ စကားပြေမှာ သုံးမျိုးခန့် ရှိ၍ အားလုံးခြုံလိုက်လျှင် အထက်ပါ အချက်များကို တွေ့ရမည်ဖြစ်၏။

ရံခါ တစ်နေ့တည်း၌ တရားလေးငါကြိမ် ဟောရသည့် ရက်များရှိ၏။ ဟောတိုင်းပင် ထိုအခြေခံ အချက်များကို ပထမဟောသည်။ ဆယ်ကြိမ်ဟောရလျှင် ဆယ်ခါပင် ထပ်၍ ဟောတော်မူ၏။ မည်မျှ အရေးကြီးသည်ကို စဉ်းစားကြရာသည်။ ကျမ်းဂန်တို့၌ သိမှတ်ရန်၊ လိုက်နာရန် အချက်များစွာ လာကုန်သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်း အလုပ်ခွင် မဝင်မီကပင် ကြိုတင်ရှောင်ရန်၊ ဆောင်ရန် အချက်များမှာ အလုပ်ခွင် မဝင်ရဲလောက်အောင်ပင် များကုန်၏။ ပဓာန အချက် ကို ဖမ်းမိရန် ခက်လှသည်။

မိမိတို့ အလှမ်းမီသလောက် ကျမ်းစာများကိုလည်း ကြိုးစား ဖတ်ရှုကြရာ “အဘယ် အရာသည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်” ဟု နားလည်ရန်ကား လွယ်သယောင်နှင့် ခက်လှ ပေသည်။ ပထမဆုံး လိုက်နာရ၊ ရှောင်ကြဉ်ကြရမည့် လိုရင်းအချက်များကို အရေးမကြီးဟု ထင်ကာ ကျော်လွှားသွားတတ်ကြ၏။ သဒ္ဓါ ဝီရိယ အားပေးသော ဆုံးမစကား၊ ဇာတ်သွား ဇာတ်ကြောင်းများကိုလည်း အနှစ်အသား မဟုတ်သေးဟု ယူဆကာ ကောင်းစွာမနာ၊ မဖတ်။

နီဝရဏငါးပါး၊ ဈာန်အင်္ဂါငါးပါး၊ ဉာဏ်စဉ်တက်ပုံ၊ မဂ်ဝင်ပုံ၊ ဖိုလ်ဝင်စားပုံ၊ သစ္စာ လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန်ဆိုက်ပုံ စသည်တို့ကိုသာ ဖတ်ရှုကြ၏။ ဝိပဿနာကျမ်းများ ကလည်း ဦးစားပေး ရေးကြ၏။ ဟောပြောသူများကလည်း “တကယ့် မဂ်ခန်း ဖိုလ်ခန်း” ကိုချည်း သမ္ပဇဉ်ဖြင့် လဲလျောင်းတော်မူ၏။ ခါးနာသော ဝေဒနာလည်းရှိ၊ ရုပ်ခန္ဓာ ကိုယ်၏ နွမ်းလျ ညောင်းညာမှုလည်း ရှိ၍ “မအိပ်ဘူး” ဟု လုံးဝ မပြောနိုင်ရုံမျှသာ မှေးစက်တော်မူသည်။ သစ္စက ကဲ့သို့ လူကပ်များ အပြော မလွတ်ရုံသာ ရှိ၏။

ရဟန်းပြုသည်မှ ပရိနိဗ္ဗာန် စံသည့်တိုင်အောင် နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်၊ ရှစ်ဆယ် မကျိန်းစက်သော၊ လဲလျောင်း၍ပင်မနေ (နိသဇ်ဓုတင်ဆောင်) သော သာဝကတို့ပင် အများ ရှိရာ ပို၍ပင် အသက်ရှည် ကျန်းမာကြသည်ကို တွေ့နိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ဖြင့် မကြည့်သင့်ပေ။

ဘုရားရှင်၏ တစ်နေ့တာ လုပ်ငန်းစဉ် အကျဉ်းချုပ်မှာ-

၁။ နံနက်ပိုင်း ဆွမ်းခံဆွမ်စားခြင်း၊ ဆွမ်း အနုမောဒနာ တရားဟောခြင်း၊

၂။ (က) ဆွမ်းစားပြီး နေ့စဉ်ပင် ဒုလ္လဘတရား ငါးပါးကို ခြေဆေးရင်း ဟောပြော သတိပေးပြီးနောက် ရဟန်းတို့အား ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးခြင်း၊
(ခ) ထို့နောက် ဂန္ဓကုဋိသို့ ဝင်တော်မူလျက် ရံခါ တစ်မုဟုတ်မျှ လဲလျောင်းတော်မူ၍ တစ်ကိုယ်တည်း ကိန်းအောင်းကာ လောကဓာတ် တစ်ခုလုံးကို သိမ်းကျုံး ကြည့်ရှုတော်မူခြင်း၊
(ဂ) ညနေချမ်းတွင် ကျောင်းတော်သို့ လာရောက်ဖူးမြော်သူ ဒကာ ဒကာမတို့အား တရားဟောကြားတော်မူခြင်း၊

၃။ (လိုအပ်လျှင် ရေသုံးသပ်တော်မူပြီးနောက်) ဂန္ဓကုဋီ ပရိဝုဏ် အတွင်း၌ပင် သီတင်းသုံးခိုက် ထိုမှ ဤမှ လာရောက် လျှောက်ထား မေးမြန်း တောင်းပန်သော ရဟန်းတို့အား ညဉ့်ဦးယံ တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆို ဟောကြားတော်မူခြင်း၊

၄။ ရဟန်း ပရိသတ်များ ပြန်ကြသောအခါ တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်မှ လာရောက် မေးလျှောက်ကြသော နတ်ဗြဟ္မာ အသီးသီးတို့အား ညဉ့်လယ်ယံ (သန်းခေါင်ယံ) တစ်ချိန်လုံး ဖြေဆိုဟောကြားတော်မူခြင်း၊

၅။ မိုးသောက်ယံတွင် အချိန်သုံးပိုင်း ပိုင်း၍-
(က) တစ်ချိန် စင်္ကြံ ကြွတော်မူခြင်း၊
(ခ) ဂန္ဓကုဋီသို့ ဝင်ရောက်၍ လျောင်းစက်တော်မူခြင်း၊
(ဂ) လျောင်းစက်ရာမှ ထိုင်တော်မူ၍ ကမ္ဘာလောကဓာတ် တစ်ခုလုံး ချေချွတ် ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ဉာဏ်ကွန်ရက်ဖြင့် ဖြန့်ကြက် ရှုကြည့်တော်မူခြင်း၊ (ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ ရှိလျှင် အခြား စကြဝဠာသို့ပင် ကြွရောက် ဟောကြား လေ့ရှိကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ ဟောတော်မူ၏။)

ဘုရားရှင်၏ တပည့်သား သာဝကများသည်လည်း မိမိတို့အင်အား ရှိသလောက် မအိပ်မနေ ချီးမြှောက်တော်မူကြမြဲ ဖြစ်၏။

အရိယာ သာဝကကြီး တို့အင်အားလည်း လူသာမန်တို့ နားမလည်နိုင်အောင် စွမ်းပကား ကြီးမားလှပေသည်။ စကြဝဠာ တစ်ထောင်ဖြင့် တိုင်းတာရ၏။ လောက ဓာတ်ပေါင်း တစ်ထောင်ခေါ် စကြဝဠာ တစ်ထောင်လုံးကိုပင် နယ်နိမိတ် ပြုကာ သွားလာထိတွေ့ ကျက်စားနိုင်လေသည်။ တစ်နိုင်ငံ, တစ်ကမ္ဘာ, တစ်စကြဝဠာ လောက်ကိုမူ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ။

တစ်စုံတစ်ရာ စွမ်းဆောင်နိုင်သော၊ သို့မဟုတ် လက်နက်အင်အား ကောင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုအင်အားတို့ကို (ဘဝအဆက်ဆက် ခက်ခဲစွာ ရှာဖွေလေ့ကျင့်ပြီးမှ ရယူထားရသည့် အတိုင်း) အသုံးမချဘဲ အချည်းနှီး သိမ်းဆည်းထားကြသည် မဟုတ်ချေ။ ငြိမ်သက်စွာ နေခြင်းဖြင့် ထိုင်ရာမထ နေ့ညမအား ထိုစွမ်းအားတို့ကို အသုံးပြုနေခြင်းပင် ဖြစ်၏။

ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ နေသော ဗကဗြဟ္မာလောင်း ရသေ့ကြီးသည်ပင် မိမိသင်္ခမ်း ကျောင်းနှင့် မလှမ်းမကမ်း ဂေါစရဂါမ် ရွာငယ်သို့ ဓားပြများ ဝင်ရောက်ကာ ရတနာ ရွှေငွေနှင့် ကျွဲနွားများပါ ယူဆောင် တိုက်ခိုက်သွားကြစဉ် တန်ခိုးဖြင့် စစ်တပ် ဖန်ဆင်း၍ ရှေ့မှ ဆီးကြိုလျက် ကိုယ်ရောင်ပြရာ ဓားပြများ ပစ္စည်းချ၍ ထွက်ပြေးကြရသည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အလုပ်ဆုံး

အဘိညာဉ် အင်အားရှိသော အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများသည်လည်း ကံကြမ္မာ၏ အတိုင်းအတာနှင့် ဝိနည်းဒေသနာ၏ ဘောင်အတွင်းသာ ဖြစ်ခဲ့သော် သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးကို စွမ်းအားရှိသမျှ ဆောင်တော်မူမည်မှာ ယုံမှားစရာမရှိအပ်။ ထိုသို့ ဆောင်တော်မူသော်လည်း သတ္တဝါတို့အား အသိပေးလိုကြသည် မဟုတ်။ ထိုကြောင့် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း ရွာသားတို့သည် “ရသေ့ကြီး၏ ကျေးဇူးကိုမမြင်၊ ဘုရင့် တပ်မတော်ကြီး၏ ကယ်တင်မှု” ဟုသာ ထင်ခဲ့ကြသည်။ သတ္တဝါတို့၏ အမြင်သည် သနားလောက်အောင်ပင် ကျဉ်းမြောင်းစွာ့။

လယ်တီဆရာတော်သည် ဟင်္သာတ တစ်နယ်လုံး နောက်မိုးမသိမ်း၍ လယ်ဧက များစွာ ပျက်စီးမည့်အရေး သစ္စာပြု၍ မိုးကြီးသည်းစွာ ရွာသွန်းပေးခဲ့ဖူး၏။ မိုးညှင်းဆရာတော်ကမူ “စစ်ဖြစ်လို့ ဒုက္ခရောက်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေကို မေတ္တာပို့ ပေးရမယ်ကွယ့်၊ ထိုစစ်ဘေးကြီး တစ်နည်းနည်းနဲ့ အေးရင်ပဲ ကိုယ့်မေတ္တာ အောင်ပြီလို့ မှတ်ရမယ်” ဟု မိန့်ခဲ့ဖူး၏။ မိမိတို့ အင်အားအလျောက် (သတ္တဝါတို့က မသိသော်လည်း) အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများကမူ အချိန်ရှိသမျှ ကယ်မ တော်မူနေကြပေ၏။

“အားချိန် နားချိန်မျှ မထားဘဲ” ဟူသော စကားနှင့် မိမိက မသိသော်လည်း အပို တွေပါရလျက် “ကိုယ့်အတွက်နဲ့ လူတွေ၊ နတ်တွေ၊ ဗြဟ္မာတွေ မရေမတွက် နိုင်အောင် အကျိုးများကြသဗျာ” ဆိုသော ကျေးဇူးရှင် ဝေဘူဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ စကားကို အဘယ်မျှ တာသွားကြောင်း နားလည်အပ်ပေသည်။

ယနေ့ အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ တစ်နေ့တာ လုပ်ငန်းစဉ် ကိုလည်း အနီးကပ် လေ့လာ နည်းယူသင့်လှ၏။ ရှေးရှေး သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ အခြေ အနေကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းကြီး လှမ်း၍ ညွှန်ပြတော်မူသည်ကို ထောက်ဆခြင်း အားဖြင့်လည်း “ယနေ့ အဘယ်သို့” ဟု သဘောပေါက်သင့်ပြန်လေသည်။

စာပေအထောက်အထားများ အရလည်းကောင်း၊ (အလှမ်းမီသမျှ) မျက်မြင်အရ လည်းကောင်း အရပ်ပြောပြောရသော် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလုပ်အလုပ်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဗုဒ္ဓနှင့် ဗုဒ္ဓသာဝကကြီးများသာ ဖြစ်ကုန်၏။ အိမ်တစ်အိမ်တွင် ကလေးများ မိမိတို့ အဝတ်အစားနှင့် ကစားစရာကိုပင် သိမ်းဆည်း လုပ်ကိုင်ရကောင်းမှန်း မသိ။ အကျိုးအပြစ် သိမြင်သော လူကြီးများကား အလုပ်များကို မဆုံးနိုင်အောင် လုပ်နေကြရသည်။ အရိယာ သူတော်ကောင်း ကြီးတို့အား သံသရာမှ`ကျွတ်အောင် ကိုယ်လွတ်ရုန်း နေသူများသာ ဟု မသိသူတို့ ထင်စရာ ရှိသော်လည်း သတ္တဝါအများ ကောင်းစားရေးအတွက် (ကျွန်ုပ်တို့ မသိမမြင်နိုင်သော စောင့်ရှောက်ခြင်း အမျိုးမျိုးဖြင့်) မအိပ်မနေ အလုပ်လုပ်တော်မူနေကြသည်မှာ ထင်ရှားလှပေ၏။

ရတနာသုံးပါး၏ ကျေးဇူးကား ကြီးမားမြင့်မြတ်လှပေစွာ့။ မိမိ၏ တစ်ဝမ်း တစ်ခါး အတွက်မျှပင် မဝရေစာ စားသောက်နေရသော သူဖုန်းစား၏ နား၌ နေ့စဉ် ကုဋေချီ၍ အလှူပေးနေသော သူဌေးကြီးအကြောင်းသည် ယုံကြည်ဖွယ် မရှိချေ။

အကောင်းကြိုက်တိုင်း အကောင်းမရ

ယင်းသို့ဆိုသော် အကျိုးရှိသည်ထက် ရှိသည်ကို ရွေးချယ်၍ သတ္တဝါအများ ကောင်းစားရေးအတွက် နေ့မအား ညမအား မအိပ်မနေ ကြိုးစားတော်မူနေကြသော အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများထံ ချဉ်းကပ်ကြရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့ သတိပြုရမည့် အချက်များ များစွာ ရှိပေလိမ့်မည်။ ချဉ်းကပ်ခြင်းဖြင့် နှောင့်ယှက်ရာ မရောက်စေရန် အရေးကြီးသကဲ့သို့ မိမိတို့အတွက်လည်း ရတောင့်ရခဲ အခွင့်ကောင်းကြီးများကို ယူနိုင်သလောက် ရနိုင်စေကာမူ ကောင်းသည်ထက် - ကောင်း၍ အကောင်းဆုံးကို ရွေးချယ်ယူတတ်ရန် အသိဉာဏ် အရေးကြီးလှ၏။

အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများကား အသိဉာဏ် ခေါင်းပါးသော အကျွန်ုပ်တို့အား ပို၍ သနားငဲ့ညှာကြကုန်၏။ သည်းခံကြကုန်၏။ လိုက်လျောကြကုန်၏။ ခွင့်လွှတ်ကြ ကုန်၏။ အများနှင့်စုဝေး၍ ကပ်လှူကြသောအခါ လောလောဆယ် စားသောက်ရန် မဟုတ်သော စားသောက်ဖွယ်များ ကိုယ်ထိလက်ရောက် (မလှူအပ်သည်ကို) ကပ်လှူမိသည့်အတွက် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် မသုံးစွဲရတော့ပေ။ ငွေစက္ကူများကိုလည်း မကပ်လှူကောင်းချေ။ မာတုဂါမတို့ ရှိခိုးသောအခါ ဆံပင်, လက် စသည်တို့ဖြင့် မထိကောင်းချေ။ သူတော်ကောင်းကြီးများ၌ တစ်စုံတစ်ရာ အပြစ်မရှိနိုင်စေကာမူ လှူသူ၊ မြင်ရသူတို့၌ အကျိုးဆုတ်ယုတ်တတ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း မလိမ္မာသော ဆည်းကပ်သူများကို ကြည့်၍ သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ အရည် အချင်းကို မဆုံးဖြတ်ကြရာ။

တစ်ခါက ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလအား ဒကာတစ်ဦးက မိမိခြံထွက် အုန်းစိမ်း တစ်လုံးကို ဖောက်၍ ကပ်လှူရာ “ဟိုနားမှာ ခဏချထားဦး” ဟု မိန့်သော်လည်း “ကြာသွားလျှင် အရသာပေါ့သွားမည်၊ ယခု ဘုဉ်းပေးပါ” ဟု ဇွတ်ကပ်၍ ဘုဉ်းပေး ရ၏။ အုန်းစိမ်း ဒကာ ပထမတွင် ဝမ်းသာရသော်လည်း မကြာမီ နောင်တဖြစ်ရရှာ၏။ အကြောင်းမှာ မည်သည့် အစာကိုမဆို တစ်နေ့တစ်ကြိမ်သာ ဘုဉ်းပေးရသောကြောင့် တည်း။ (ဧကာသနိက်ဓုတင်ခေါ်၏။) လူသာမန်တို့ မသိနိုင်သော အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ တရားကျင့်သုံးမှုနှင့် ရဟန်းတို့၏ ဝိနည်းသည် ကျယ်ဝန်း များပြားလှကုန်၏။

“သောတာပန်ပါ” လို့ ပြောရတာ ရှက်စရာ

အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးတို့သည် မိမိတို့ ရရှိသော တရား၊ ကျင့်ကြံ ပွားများလျက် ရှိသော အကျင့်ကို အထူးသိုဝှက် သိပ်သည်းတော် မူကြသည်။ အပ္ပိစ္ဆတာဂုဏ် (အလိုနည်းရခြင်း) ပင်တည်း။ ထိုဟာသည်ပင် အရိယာ လက္ခဏာ ဖြစ်၏။ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရန် မဆိုထားဘိ၊ ရိပ်မိမည်ကိုပင် စိုးရိမ်ကြသည်။ လူတို့သည် အသိဉာဏ် နည်းပါးလှ၍ အမျိုးမျိုး ဒုက္ခပေးတတ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်ရာ၏။

မဟာသမယသုတ် ဟောကာနီးကာလ မဟာဝုန်တောအတွင်း တရားအားထုတ် ကြသော သောတာပန် ရဟန်း ၅ဝဝ တို့သည် အသီးသီး ရဟန်းကိစ္စ ပြီး၍ မြတ်စွာဘုရားထံ သွားကြရာ တစ်ပါးနှင့်တစ်ပါး ရှက်စနိုးတော်မူနေကြ၍ “ရဟန်းကိစ္စ ပြီးကြောင်း” မလျှောက်ရဲခဲ့ကြပေ။ ထိုစဉ်က မဟာသမယပွဲတော်ကြီး၌ တရားနာ ခဲ့ရ၍ သောတာပန် ဖြစ်ခဲ့သော ရုက္ခစိုး နတ်သမီးကလေးသည်ပင် “သင် သောတာပန် လား” ဟု ဇွတ်မေးနေသော ရဟန်းအား ရှက်စနိုးလှသဖြင့် “အရှင်ဘုရားသည် မမေးအပ်သည်ကို မေးဘိ၏” ဟု လျှောက်ခဲ့ဖူးကြောင်း (မဟာသမယသုတ် အဖွင့်၌) လာရှိ၏။

ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ သဘောတော်သည် မိမိရရှိပြီး တရားကို သတ္တဝါ အားလုံးအား ရရှိခံစားစေလို၏။ ရွှေအိုးရရှိသူကဲ့သို့ ထုတ်ဖော်၍ကား မပြောကြားလို။ သို့ရာတွင် သိနိုင်သောနည်း များစွာ ရှိပေ၏။ (ရှေ့၌လည်း အကြောင်းအားလျော်စွာ ပြသွား ပါမည်။)

ဒါနတွင် လမ်းဆုံးက ယူကျုံးမရ နောင်တဖြစ်

အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများသည် အကျင့်သီလကို အထူးလျှို့ဝှက်တော် မူကြရသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ လူတို့အသိဉာဏ် ဗဟုသုတ နည်းကြ သောကြောင့် လည်းကောင်း ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ သက်တော်ထင်ရှား ရှိနေစဉ် အချို့လူများ ဘာသိဘာသာ နေခဲ့ကြ၏။ ဆည်းကပ်သူများကလည်း တိုတောင်း လှသော သက်တမ်းကာလ၊ အခွင့်ကောင်းလှသော ဘဝကြီးတွင် ကျောင်းဒကာ ကျောင်းအမ၊ ဆွမ်းဒကာ ဆွမ်းအမလောက်ဖြင့် ဒါန သီလ၌သာ လမ်းဆုံးခဲ့ကြရ၏။

အချို့မှာကား မိမိအတွက်၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အတွက်၊ သာသနာတော်အတွက် မရှိမဖြစ်သော၊ ပို၍ အကျိုးရှိစေသော ဒါနမျိုးပင် မဟုတ်တော့ပေ။ “ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် လှူရလျှင် ဒီဘဝမှာပင် အကျိုးရတယ်” ဟူသော အသိမျှလောက်ဖြင့် လိုအပ် သည်ထက် ပိုလွန်ကာ “အမျှော်ဒါန” ဖြင့် ဆည်းကပ်ကြပြန်သည်။ နံနက် ၄-နာရီမှ ၁၂-နာရီ အထိ (အသိဉာဏ် နည်းသော ဒကာ ဒကာမများအား ချီးမြှောက် ကြရဖြင့်) အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများသည် အလွန် တန်ဖိုးကြီးလှသော အချိန်ကို စားသောက်မှု၌ မြှုပ်နှံတော် မူကြရကုန်၏။ လာဘ်လာဘသည် ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးများကိုပင် ဒုက္ခပေးတတ်ပေ၏။

အချို့ ဒကာ ဒကာမများလည်း “ပတ္တမြားတောင် ရောက်ခါမှ ဓားသွေးကျောက် အကောက်မှားသကဲ့သို့ ဟောကြားဆုံးမသည့် ပဓာန တရား အမွေကိုကား မရရှိလိုက်ကြ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ကွယ်လွန်၍ အကြောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများ နာကြား ဖတ်ရှုရခါမှ ဤမျှ ထူးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ကြောင်း သိရှိကြရသဖြင့် နောင်တ ဖြစ်သူများလည်း မနည်းပေ။ ထူးမြတ်မှန်း မသိ၍၊ မယုံ၍ အခွင့်ကောင်းကြီးများ လက်လွတ်ရခြင်း၊ ထူးမြတ်မှန်း သိသော်၊ ယုံသော်လည်း မယူတတ်၍ မရခြင်းကား ဒေဝီလရသေ့ကြီး ဘုရားနှင့် လွဲရသည်ထက် ကြေကွဲဖွယ်ကောင်းလှပေသည်။

ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အရေးကြီးဆုံးအချိန်

ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က အရိယာ အရှင်မြတ်ကြီးများကဲ့သို့ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ပိုင် ကြိုးစားလျှင်လည်း ဈာန်အဘိညာဉ်နှင့်တကွ အရဟတ္တဖိုလ်ပေါက် ဘာမဆို ရနိုင် ရောက်နိုင်သော အခွင့်ကောင်းကြီးများကို အမှန်ပင် ရနေကြပါ ကုန်၏။ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးမြောက်ရုံမျှသာမက လောကီ အသိဉာဏ်ထူး အမျိုးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်မြတ် ကြီးများလည်း ဤလောက၌ ရှိနေကြသည်သာ ဖြစ်ပါကုန်၏။

မျက်စိရှိသူတို့သည်သာ မြင်နိုင်ကြ၍ နားရှိသူတို့သည်သာ ကြားနိုင်ကြကုန်၏။ နှလုံးသား ရှိသူတို့သည်သာ သဒ္ဓါယုံကြည်၍ လိုက်နာကျင့်ကြံကြကုန်၏။

သာသနာသမိုင်းစဉ် သာသနာဝင် ခရီးတစ်လျှောက်ကို ကြည့်ပါလျှင် ကြက်သီးထ ခမန်း တောကြမ်း လမ်းရှုပ်ကြီးများ အဆင့်ဆင့် ကျော်လွှားခဲ့ရလေပြီ။ သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ပုဂံ၊ ပုဂံမှ ကုန်းဘောင် နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ၍ ထေရဝါဒ သာသနာ့အလံကို သယ်ဆောင်ခဲ့ကြရာမှ မိုးမှောင်ကာလ ညတာရှည်ကြီးတွင် တစ်ရံတစ်ခါ လျှပ်စီး ပြက်သလောက်သာ လင်းခဲ့သည်။ ဘိုးတော်ခေတ်လောက်ကမှ စ၍ စနစ်တကျ တစ်ရှိန်တည်း ချီတက်နိုင်ခဲ့၏။ သို့ရာတွင် ပဋိပတ္တိ အလုပ်စခန်းကား ပုဂ္ဂလိက အတိုင်းအတာမျှဖြင့် ရပ်တန့်နေခဲ့ရသေးသည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်၌ပင် မရှိခဲ့ဖူးသေးသော ယနေ့ ပဋိပတ္တိ သာသနာသည် ပြည်သူ့အတိုင်းအတာမှသည် ကမ္ဘာ့အတိုင်းအတာသို့ ဦးတည် နေပေပြီ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် လက်ရှိအခွင့်ကောင်းကြီးများကို လက်မလွတ် စေရအောင် ဘဝနှင့်ရင်း၍ စဉ်းစားကြရပေတော့မည်။

ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ

ယခုအခါ ဟန်လင်းပြည်သည် ရာဇဝင်နှင့် သာသနာဝင်တို့၌ စာတင်ခြင်း မခံရတော့ပေ။ ဟန်လင်းပြည်ကြီးကို ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် စာတိုပေစသမိုင်းတို့ကသာ ကိုယ်စားပြုနေကြ၏။ ဟန်လင်းပြည်သည် ဒဏ္ဍာရီ ပြူနိုင်ငံ မဟုတ်ကြောင်း ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများက မြေမှ ထွက်ကာ သက်သေထူလျက် ရှိနေလေပြီ။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရိယာများအကြောင်းကို ထုတ်ဖော်ရာ၌ပင် ဟန်လင်းကို မမေ့အပ်ချေ။ (ဟန်လင်း သိမှတ်ဖွယ်ကို အနည်းငယ် နောက်၌ ပြပါမည်။)

ဟန်လင်းပြည်မှ အံ့ဖွယ် ရဟန္တာတစ်ပါးအကြောင်း ရှေးပညာရှင်တို့ မော်ကွန်းတင် လက်ခံထားသည့်အတိုင်း ဖော်ပြပါအံ့။ မော်ကွန်းတင်သည့် ပညာရှင်မှာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ရတနာပုံ နေပြည်တော် သတင်းစာဆရာ အယ်ဒီတာ ‘ဘိုးဝဇီရ’ ပင် ဖြစ်သည်။ နဝဒေးဦးနု၏ မော်ကွန်းများနှင့် ရင်ပေါင်တန်း ရေးသား ဖွဲ့ဆိုထားခဲ့သော ၂၇-ပုဒ် ရှိ ခြေတော်ရာ သမိုင်းမော်ကွန်း ဖြစ်သည်။

ယင်းမော်ကွန်းအရ ဟန်လင်းခေတ်မှ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်အကြောင်းမှာ အောက် ဖော်ပြပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ဈာဉ်အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာသာမဏေ

တစ်ရံရော့အခါက ဟန်လင်းပြည်၌ စိတ္တရာဇာမည်သောမင်း မင်းပြု၏။ မိဖုရား ခေါင်ကြီးမှာ ပဒုမဒေဝီ ဖြစ်၍ အိမ်ရှေ့မင်းကား ညီတော် ဒိဗ္ဗရာဇာတည်း။

တရားသဖြင့် မင်းပြုတော်မူ၍ တိုင်းပြည် သာယာဝပြော၏။ သာသနာစည်ပင် ပွင့်လင်း၏။ သို့စဉ် ကြိုက် ညီတော် အိမ်ရှေ့မင်းသားသည် နောင်တော်အား ထောင်ထားပုန်ကန်ရန် ကြံစည်ရာ အချိန်မီ သိတော်မူသဖြင့် ထောင်သွင်း အကျဉ်းချ ခံရလေသည်။ ထောင်မှ တိတ်တဆိတ် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ကာ လက်နက်လူသူ စုရုံး၍ တော်လှန်ရန် ကြံစည်ပြန်လေသည်။ ဗိုလ်ပါအင်အားဖြင့် နန်းတော်အား ဝိုင်းဝန်းတိုက်ခိုက်ရာ နောင်တော်နှင့် မရီးတို့ ရုပ်ဖျောက် ထွက်ပြေးကြရသည်။ မိဖုရားခေါင်ကြီးမှာ နှုတ်ငုံတော်အရင့်အမာနှင့် မပေါ့မပါး လိုက်ပါရရှာလေသည်။

ဟန်လင်းမှသည် တောင်စူးစူး အရပ်သို့ ထစ်တောထွက်လျှင် တစ်မှော်ဝင်၊ တစ်ခင်ငုံ့လျှိုး တစ်ချုံတိုး အမျိုးမျိုးသော ဒုက္ခကြီးဖြင့် ခရီးဆက်ခဲ့ကြရာ (ယခု မြင်းမူမြို့နှင့် အုန်းတောကြား လက်ယာဘက် ၃-မိုင်ခန့်ရှိ) တောင်ရိုးခင်ငူတစ်ခုသို့ ရောက်လာကြ၏။ သစ်သီးဝလံ ပန်းမာလ်မညှိုး ရေမိုးလည်း အဆင်ပြေသော ဌာနဖြစ်၏။ တောလည်းနက်ရှိုင်း တိုင်းပြည်နှင့်လည်း အလှမ်းကွာသဖြင့် ထာဝရ နေရန် သဘောကြိုက်ညီကြလေ၏။

နတ်တို့ဖန် ရေကန်အသင့် ဟူသကဲ့သို့ ထိုတောင်ရိုးတွင် ဂူဟောင်းကြီး တစ်ခုပါ အဆင်သင့် တွေ့ရသဖြင့် ဝေဿန်မဒ္ဒီ ထုံးကိုမှီ၍ သီလသီတင်း စောင့်သုံးကာ နေထိုင်ကြသည်။ မကြာမြင့်မီ ထိုတောခင်ငူ ထိုလိုဏ်ဂူ၌ပင် စင်ဖြူဖွံ့ထွားသော သတိုးသား ရတနာကို ဖွားမြင်၏။

သားငယ်လည်း စကားပီ နားလည်သော အရွယ်မှစ၍ ၅-ပါး သီလကို စောင့်ထိန်း၏။ မိဘများနှင့်အတူ သူတော်စင် ရှင်သာမဏေကဲ့သို့ သစ်ခေါက်ဆိုး အဝတ်ကိုသာ ဝတ်ရုံရသည်။ ရံခါ မိဘများနှင့် သစ်သီးရှာလိုက်၍ ရံခါ ဂူဝမှာပင် နေခဲ့၏။ သားသမင်ငယ် ယုန် ဒရယ်များနှင့် သူငယ်ချင်းအတူ ကလူကျီစယ်၍ နေရသည်မှာ သူ့အဖို့ ကြည်နူးလှဘိသည်။ ထိုအခါမျိုးတွင် မိဘများခေါ်သော်လည်း မလိုက်ဘဲ နေခဲ့၏။

မိဘများ သစ်သီးရှာအထွက် တစ်ခုသော နံနက်ခင်းတွင် သမင်ငယ်များကို အစာကျွေးနေစဉ် သူ့လက်ထဲမှ အစာကို စားနေသော သမင်တစ်ကောင်မှာ ဗိုင်းခနဲ လဲကျသွားသည်။ အခြားသမင်များ ထွက်ပြေးသွားကြ၏။ ဘာ့ကြောင့်လဲသည် ပြေးသည်ကိုမူ သူမသိ။ မချိသော နှလုံးဖြင့် ဗုန်းဗုန်းလဲ၍ လူးလွန့်နေသော သမင်ငယ်အား ကြည့်လျက် ငိုင်နေရှာ၏။ မြားတန်းလန်း စူးဝင်နေသည်ကိုပင် သူမမြင်ချေ။

ခပ်လှမ်းလှမ်း ချုံကွယ်မှ မုဆိုးကမူ သစ်ခေါက်ဝတ်ရုံနှင့် သမင်ရောင် မကွဲသဖြင့် နောက်တစ်ချက် ဒူးလေးနှင့် ပစ်ရန် ညှို့ကြိုးကို ဆွဲတင်လိုက်စဉ် ပြန်လာသော မိဘများအား လှမ်းခေါ်လိုက်သော သူငယ်၏ အသံကြောင့် မုဆိုးသားသည် နောင်တဖြစ်ကာ အနီးသို့ ရောက်လာပြီး လွန်သမျှ ဝန်ချလေတော့သည်။

ဖြစ်ကြောင်းစုံ ပြောဆိုတောင်းပန်၍ မုဆိုးပြန်မည်အပြု မိဖုရားကြီးမှာ သောကတစ်ခု ဝင်လာလေသည်- “နေပြည်တော် ပေါက်ကြားသွားမှဖြင့် ခက်ရချေရဲ့”။ သို့နှင့် ရုတ်တရက် အကြံရကာ လက်မှ လက်ဝတ်ရတနာကို ချွတ်ပြီးနောက် မုဆိုးအား “အမောင်၊ အမယ်တို့ တစ်တွေ ဤအရပ်မှာ နေသည်ဟု မည်သူကိုမျှ မပြောပါလင့်” ဟု ဆိုကာ လက်စွပ်တစ်ခြည်ကို နှုတ်ပိတ်ခ ပေးလိုက်ရသည်။

ကံကြမ္မာ၏ စုံထောက်ခြင်းကို ရှောင်ကွင်း၍မရ၊ အေးစေရန် လာဘ်ထိုးသော်လည်း ဂြိုဟ်ဆိုးက မွှေလေပြီ။ မုဆိုးသားသည် လက်စွပ်ကိုယူ၍ အိမ်သို့ ပြန်ကာ လူသိ မည်လည်း စိုး၍ တိတ်တခိုး ရောင်းချရာ ဝယ်ယူသုံးစွဲနိုင်သော ငွေကြေး ဘုန်းကံ ရှိသူမပေါ်၍ နောက်ဆုံး ဟန်လင်း နေပြည်တော် ဒိဗ္ဗရာဇာမင်းထံ ရောက်လေသည်။ မင်းက အကျိုးအကြောင်း စစ်မေးတော်မူရာ ဖုံးကွယ်မရ၊ အကြောင်းစုံ သံတော်ဦး တင်ရ၏။ ထိုအခါ ဒိဗ္ဗရာဇာသည် “ငါ့ရန် မအေးသေး” ဟု မိန့်တော်မူ၍ စစ်သည် ဗိုလ်ပါ အလုံးအရင်းနှင့် တောတွင်းသား မုဆိုးအား လမ်းပြစေကာ တောနင်းချီ တက်၍ ဖမ်းဆီးစေ၏။

ဆင်သံ မြင်းသံများကို ကြားရလျှင်ပင် စိတ္တရာဇာသည် နဝရတ် လက်စွပ်ကို အခြေခံ၍ ရန်သူများ ဝိုင်းရံလာနေပြီကို အတပ်သိရကား မိဖုရားနှင့် သားတော်အား ...

“အဘယ်နှမတော်၊ သံသရာဝဋ်ကြွေးကား ပြေး၍မရ၊ ဤအကုသလ ဝိပါက်သည် မောင်တော့် အတွက်ချည်း ဖြစ်ပါစေသား၊ နှမတော်တမူ သားတော်ကို ယခုခေါ်၍ လျော်ရာ လွတ်ကြောင်း ပုန်းအောင်းပချေ “

ဟု အမြန်ပင်စေလွှတ်၍ မိမိမှာ ဂူဝ၌ တရားကို နှလုံးသွင်းလျက်သာ နေရစ်၏။” မကြာမီ စစ်သည်များ၏ ဝိုင်းရံဖမ်းဆီးခြင်း ခံရရှာလေသည်။

သားအမိ နှစ်ဖော် သူတော်စင် နှစ်ဦးမှာ ခြေဦးတည့်ရာ ပြေးသွားရင်း တောတွင်းရှိ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါး၏ တောရ သင်္ခမ်းကျောင်းသို့ ရောက်သွားကြ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ပဋိသန္ဓာရ (နှုတ်ခွန်းဆက်) စကားပြောကြားပြီးလျှင် “တရားမှ တစ်ပါး ကိုးကွယ်ရာ မရှိပြီ။ ချမ်းသာဟူသည် ဧည့်သည်သာတည်း” ဟု အမိန့်ရှိကာ သောကကို ဆေးကြောပေး၏။ သားအမိ နှစ်ယောက်လုံး မရဏာ -နုဿတိနှင့် မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းခိုင်းလေသည်။ တရားဟောပြ၍ နေ့ညမကြာပင် သားငယ်အား ရှင်သာမဏေ ပြုပေးလေသည်။

သားတော်ကလေးကား တစ်ကိုယ်တည်း တရားရှုမှတ်နေရသည်မှာ သမင်ငယ် အဖော်များနှင့် နေရတုန်းကထက် ပို၍ ပျော်လာ၏။ အဖော်မလိုသော ချမ်းသာကို သူ့မှာ ပီတိဖြစ်သလောက် မယ်တော်မှာမူ သူ့ ခမည်းတော်အတွက် ရတက် မအေးနိုင်ပေ– “ခုလောက်ဆို မောင်တော် ကံကုန်ရှာရော့မည်။ သားငယ်ကို မြင်စေချင်စမ်းပါဘိ”။ အဆွေးဓာတ်ခံ ရှိသူအား ဝမ်းမြောက်ရန် မင်္ဂလာသည်ပင် သောကလောင်စာ ဖြစ်ရပြန်လေသည်။ သို့နှင့် ရံခါ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ ရောက်လာ တတ်သော အရပ်သားတို့ထံ ချဉ်းကပ်၍ တီးတိုး စုံစမ်းရသည်။

နောက်ဆုံး “ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသော စိတ္တရာဇာအား ညီတော်က ကွပ်မျက်ရန် စီစဉ်နေပြီ “ ဟူသော သတင်းမှာ တရားရှုနေသော မိဖုရားကြီးအား မူးမေ့စေတော့သည်။ သတိရလျှင် ဘုန်းတော်ကြီးအား အတန်တန် လျှောက်ထား၍ သားရှင်သာမဏေကို လက်ဆွဲကာ ဟန်လင်းပြည်သို့ လိုက်လာခဲ့ကြ၏။ သားကလည်း အရွယ်နှင့်မလိုက် အားပေးစကားပြော၍ မယ်တော်အား နှစ်သိမ့် လေသည်။ မင်းသွေးပီပီ ခမည်းတော်အတွက် သေစား အသေခံမည်ဟုပင် ကြိမ်းဝါး၏။

ကြာပလ္လင်နှင့် ကောင်းကင်ပျံကြွ

သားအမိ နှစ်ယောက်သည် ဆိုက်ဆိုက်မြိုက်မြိုက် ညီလာသဘင် ကျင်းပနေဆဲ ညီလာခံသို့ ရောက်မဆိုက်ပင်-

“ဘထွေးတော် ဒကာမင်းကြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် သင်၏ တူတော် ဖြစ်၍ သူကား သင်၏ မရီး၊ ကျွန်ုပ်၏ မယ်တော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်သည် ခမည်းတော်၏ ကိုယ်စား အသတ်ခံရန် လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုချက်ချင်း တွင်းကြီးစွာ တူးပါစေ။ ကျွန်ုပ်အား ရှားသား မီးကျီးဖြင့် ဖို့၍ သတ်ပါ”

ဟု မိန့်ကြားရာ အားလုံးအံ့အားသင့်နေကြ၏။ ဒိဗ္ဗရာဇာလည်း မည်သို့မျှ အဖြေမပေးနိုင်အောင် ဖြစ်နေစဉ် ရက်စက် ကြမ်းကြုတ်သော အမတ်တစ်ဦးက....

“သံတော်ဦးတင်ပါသည် မင်းတရားကြီးဘုရား၊ ဤတူတော်သည် သာမဏေပင် ပြုလင့်ကစား ရာဇဝတ်သား၏ နန်းညွန့်လျာဖြစ်၍ ရန်စ အေးနိုင်စရာ မရှိ။ မိမိက ပြုသည်မဟုတ်။ သူ့ထိုက်နှင့် သူ့ကံ တောင်းဆိုသည့်အတိုင်း စီမံသင့်ပါသည် ဘုရား”

ဟု တင်လျှောက်ရာ မိဖုရားကြီးမှာ တစ်ပူပေါ် နှစ်ပူဆင့် ́ ဖြစ်ရရှာ၏။ ရှင်ဘုရင်လည်း မျက်နှာလွှဲတော်မူသဖြင့် အာဏာသားတို့ ကျင်းတူး၍ မီးကျီး ဖုတ်ကြလေသည်။

သာမဏေငယ်မှာ ကျင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်သည့် တိုင်အောင် မယ်တော်ကြီးမှာ သတိမရရှာတော့ပေ။ အာဏာသားတို့လည်း ရှားသားမီးကျီးများကို သူ့ထက်ငါ လောင်းဖို့ကြ၏။ သာမဏေငယ်မှာ မျက်စိကို စုံမှိတ်၍ မရဏာနုဿတိ ပွားပြီးလျှင် မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းနေ၏။ လောင်းဖို့ရန် မီးကျီးများသာ ကုန်သွား၏။ သာမဏေမှာ မည်သို့မျှ မဖြစ်။ ရုပ်နာမ်ဖြစ်ပျက် ဆင်ခြင်လျက် ထိုခဏ၌ပင် ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူလေသည်။

မီးကျီးများလည်း ရုတ်တရက် မီးသေ၍ သာမဏေရှေ့တွင် ကြာဖူးကြီး ပေါက်၍ လာသည်။ ဥက္ကောဋေယျ ဖြစ်ကာ လူအများ ဝိုင်းအုံကြည့်ရှုကြ၏။ မင်းကြီးအား ပြေး၍သံတော်ဦး တင်သူက တင်ကြသည်။

ပရိသတ်များ ဝိုင်းအုံကြည့်ခိုက် ကြာငုံကြီးမှာ မုံအာစွင့်စွင့် ပွားပွားပွင့်၍ လာသောအခါ တစ်နန်းတော်လုံး မွှေးကြိုင်သွား၏။ ရှင်သာမဏေသည် မင်းကြီးမရောက်မီပင် ကြာပွင့်အလယ်၌ ပရိက္ခရာ ရှစ်ပါးလွယ်ကာ ကောင်းကင်၌ ကြာပွင့်ပလ္လင်ပါ တက်ပျံဝဲနေတော့၏။ မင်းကြီး ရောက်လာသောအခါ ကောင်းကင်မှနေ၍ .....

“ဘဝ တစ်သက်တာသည် ခဏမျှသာတည်း။ ကြီးသူတရားစောင့်မှ ငယ်သူ စောင့်မည်။ လူတို့တရားစောင့်မှ ချမ်းသာကြမည်။ ပြုသူအသစ် ဖြစ်သူအဟောင်း ပင်တည်း”

ဟု တရား ဟောတော်မူ၏။

ထိုအခါ ဒိဗ္ဗရာဇာသည် အပြစ်ကို ဝန်ချတောင်းပန်၍ နောင်တော်အား နန်း လွဲအပ်လေသည်။ နောင်တော်လည်း

“ညီတော်၊ ငါသည် နန်းစည်းစိမ်ကို ရေအိမ်ကဲ့သို့ အောက်မေ့တော်မူ၏။ ညီတော်သာ လောဘဖိစီး ဒေါသကြီး၍ အစိုးရိမ် လွန်လေသည်။ ငါသည် သင့် မရီးတော်နှင့်အတူ သားတော် ဟောသော တရားကို နာယူကျင့်သုံး၍ နေတော့မည်။ ညီတော်သာလျှင် ရာဇဓမ္မ မချွတ်ယွင်းယို လူဗိုလ်ချမ်းသာ သာသနာ ပွားစီးအောင် တရားသဖြင့်သာ မင်းပြုရစ်လေတော့”

ဟု မိန့်တော်မူကာ မူလနေရာဟောင်းသို့ သားအဖသုံးဦး ပြန်ခဲ့ကြလေသည်။ ညီတော်လည်း ပစ္စည်းလေးပါး ဖိတ်မံ၍ ဆုံးမသမျှ နာခံပါမည်ဟု ကတိပြုလိုက်သည်။

မီးပုံကြီးထဲမှ ပေါက်သော ကြာကဲ့သို့ အလွန်တရာ ဖြစ်ခဲသော သားရတနာသည် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ (ပဒုမုတ္တရ) ရဟန္တာဖြစ်တော်မူသဖြင့် ကောင်းကင်မှ ဟန်လင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွ၍ မိဘနှစ်ပါးအား တရားပစ္စည်း ဤနှစ်နည်းဖြင့် ချီးမြှောက် သင်္ဂြိုဟ် တော်မူ၏။ မိဘနှစ်ပါး ထာဝရ ဖူးမြော်နိုင်ရန် မန်းစက်တော်ရာမှ မြတ်စွာဘုရား ခြေတော်ရာကိုလည်း သလင်းကျောက်ဖြင့် ပုံတူကူးကာ ကောင်းကင်မှ ပင့်ဆောင်၍ ထားတော်မူလေသည်။

ပဒုမဒေဝီ မိဖုရားကြီး၏ မီးထဲက ကြာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်၌ ထာဝစဉ် မွှေးပျံ့လေတော့သည်။

ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် ပြူနိုင်ငံတော်

ဘုရားရှင်လက်ထက်က သူခိုးဟု ယိုးစွပ်ကာ တံကျင်လျှို၍ သတ်သော်လည်း အသက်မသေသော ဥတ္တရသာမဏေကဲ့သို့ ဟန်လင်းပြည်မှ ဤသာမဏေကိုလည်း ဘိုးဝဇီရ ကျေးဇူးကြောင့် ကြည်ညိုခွင့် ရပေသည်၊ ယင်းခြေတော်ရာတောင်လည်း ယခုတိုင် မြင်းမူနယ်တွင် ရှိပေသည်။ (မော်ကွန်းကို မဟာဆွေရေး ဘိုးဝဇီရ စာအုပ်မှရသည်။)

မှန်ကန်သော အရာသည်ပင် အကြံအစည် ဉာဏ်မမီက ဒဏ္ဍာရီပင် ဖြစ်၏။ ဗိဿနိုး မြို့သည် မယုံခင်က ပုံပြင် ဖြစ်သော်လည်း တူးဖော်သောအခါ မြေအောက် မြို့တော်ကြီး ဖြစ်နေလေပြီ။

ပြူလူမျိုးတို့သည် အေဒီ ၈၀၀-ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သို့ ၃၅-ဦး ပါဝင်သော အနုပညာအဖွဲ့ စေလွှတ်ခဲ့ဖူး၏။ ပြူတို့၏ နစ္စဂီတကို တရုတ်တို့ ခုံမင်ကာ “ဖိုးချူအိ” ဆိုသော စာရေးဆရာကြီးက မှတ်တမ်း တင်ခဲ့ဖူးလေသည်။ သူတို့ဆိုသော သီချင်း များမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် စပ်သော သီချင်းများဖြစ်၍ ၁၂-ပုဒ် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။

ထိုအချိန်က လွန်စွာကြီးကျယ် ခမ်းနားသော ပြူနိုင်ငံတော်ကြီးတစ်ခု အကြောင်း မြန်မာရာဇဝင်၌ မရှိဘဲ တရုတ် ထန်ရာဇဝင်ဟောင်း,သစ် တို့၌ ရေးသားထားချက်ကို အနည်းငယ် ကောက်နုတ် ဖော်ပြပါအံ့။ ထိုမြို့တော်သည် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်း လောက်တွင် ရှိမည်ဟု ကျောက်စာဌာနက ယူဆကြ၏။ ဟန်လင်းမြို့ ပင် ဖြစ်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ တရုတ်လို “လင်းယန်ပြည်” ဟု ခေါ်သဖြင့် အသံ ဆင်တူယိုးမှား ရှိ၏။ “သာချင်း ဆရာဦးအောင်ဖြိုး” ရေး ဟန်လင်း သမိုင်းတွင်လည်း တရုတ်တို့နှင့် အဆက်အသွယ် ရှိကြောင်း ပါရှိ၏။

တရုက် ထန်ရာဇဝင်၌ “ပြူမြို့ တော်တွင် တံခါး ၁၂ ပေါက် ရှိ၍ ထောင့်လေးထောင့်၌ စေတီများရှိ၏။ မြို့တော်တံတိုင်းကို စဉ့်အုတ်ဖြင့် စီထားရာ အချင်းလီ ၁၆၀-ရှိ၏။ (တစ်နေ့ခရီး ရှိ၏။) တံတိုင်းအတွင်း၌ အိမ်ခြေပေါင်း သောင်းပေါင်းများစွာ ရှိ၏။ ဗုဒ္ဓဝါဒီ ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ရာကျော်၏။ တောက်ပသော နီဝါဆေးများ ခြယ်လှယ် ထား၏။ ကော်ဇောများ အပြည့် ခင်းထားသည်။

၇-နှစ်ပြည့်လျှင် ယောက်ျားကလေးရော မိန်းကလေးများပါ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ ပညာ သင်ရသည်။ ခေါင်းရိတ်ရ၏။ အသက် ၂၀-ကျော်၍မှ တရားမဖြည့်နိုင်သော် ဆံပင်ရှည်ထား၍ အိမ်မှာနေရသည်။ အသက်သတ်မှု ရှောင်ကြဉ်ကြသည်။ ပိုးချည်အဝတ်ကိုပင် မဝတ်ကြ။ ရွှေ ငွေ ဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ်၏။

နန်းတော်တံခါး တစ်ဘက်တွင် ပေတစ်ရာခန့် မြင့်သော ကြီးမားသည့် ကျောက် ဆင်းတု အဖြူကြီး တစ်ဆူရှိ၏။ ထိုရုပ်ပွားရှေ့တွင် အမှုသည်တို့သည် အမှုထွက်ဆို ရသည်။” ဤသို့ စသည်ဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနား၍ ယဉ်ကျေးသော တိုင်းပြည်ကြီး တစ်ပြည်ဖြစ်ကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ကြလေသည်။

အေဒီ ၈၃၂-ခုနှစ်တွင် နန်းချောင်း (ယူနန်) လူမျိုးတို့ တိုက်ဖျက်၍ ပြူနိုင်ငံကြီး ပျက်စီးခဲ့ရလေသည်။

ဤသို့သော အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကို ထောက်ထားလျှင် အတ္တလန္တိတ် ရာဇဝင်ကဲ့သို့ ငုပ်ကွယ်လျက် ရှိနေသော ဟန်လင်း နေပြည်တော်ကြီးသည် တစ်နေ့သောအခါတွင် ရဟန္တာ သာမဏေ ပဒုမုတ္တရတို့၏ သနစ်အမှန်ကို ထောက်ခံလာအံ့ ထင်သည်။

ဒိန်ကျောင်းအရှင် သုမေဓာ

ဟန်လင်းကြီးမြို့ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ဒိန်ကျောင်း ရှင်သုမေဓာခေါ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကျော် တစ်ပါးရှိသည်။ သူ့အကြောင်း သာသနာလင်္ကာရ စာတမ်း၌ ပါ၏။ သာသန ဝံသပ္ပဒီပိကာ (ပါဠိရေး)၌ အကျယ်ပါသည်။ မည်သည့် ခေတ်ဟုကား မဖော်ပြကြ။

ဟန်လင်းကြီးမြို့ ဟောင်အရပ် မှက်ထိသရိုင်ရွာဟု ရှိ၏။ ထိုရွာ၏ အရှေ့ တောင်ဘက် ဒိန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးသည်။ ထိုမထေရ်သည် ပံ့သုကူဓုတင် ဆောင်၏။ ဝိနည်းလေးစား ရိုသေ၏။ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တည်း။ ထိုမထေရ်သည် နေ့စဉ် ရှစ်ယူဇနာ ကိုးယူဇနာ ဝေးသော ခြေတော်ရာ စေတီသို့ ကြွ၏။ စေတိယင်္ဂဏဝတ်များကို ပြုပြီးမှ မှက်ထိသရိုင်ရွာ၌ ဆွမ်းခံလေ့ ရှိ၏။ နေ့စဉ်ပင် ဤသို့ ဘုရားဝတ်၊ ဆွမ်းခံဝတ်များကို ပြုလေ့ရှိသည်။

ဒေသခံသမိုင်း အထောက်အထား

ဟန်လင်းဒေသတွင် ထိုအရှင်မြတ် နှစ်ပါးနှင့် စပ်၍ အထိမ်းအမှတ်များ ယခုတိုင် တွေ့ရှိကြရသေးသည်မှာ ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ကောင်းလှသည်။

သာသနာလင်္ကာရ စသော ကျမ်းတို့၌ “မှက်ထိသရိုင်ရွာ” ဟု ဖော်ပြကြရာ စင်စစ် မှတ်ထိတစ်ရွာ၊ သရိုင်တစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ မှက်ထိရွာ၌ ယခုတိုင် “သုမေဓာဘုရား” ဟု အထင်းအရှား ရှိ၏။ (ရွှေဘိုခရိုင် ဝက်လက်မြို့နယ်)။

သရိုင်ရွာ၌လည်း မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော် ရဟန်းပြုရာ “ရဟန္တာ သိမ်တော်” ရှိလေသည်။ ထိုသိမ်တော်နှင့် သိမ်တော်အနီးရှိ စေတီတော်လည်း ပျက်စီး ယိုယွင်းလျက် ရှိခဲ့ရာ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ဆရာတော်က ဦးထိန်ဝင်း၊ ဦးညီညီ၊ ဦးအောင်သိန်း၊ ဦးကိုကို စသော ရန်ကုန်မှ စေတနာရှင်များ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၃၃၆-ခုနှစ်တွင် ပြန်လည် ပြုပြင်ခဲ့၏။ သမိုင်းဝင် အဆောက်အအုံများ ဖြစ်၍ အလွန်ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။

ထိုထက် ဝမ်းမြောက်ဖွယ် ကောင်းသည်မှာ ထိုရဟန္တာသိမ်တော်၏ အနီး၌ပင် ဟန်လင်းမှ ရဟန္တာသာမဏေ တည်ထားသော “လေးကျွန်းမြေ” ခေါ် စေတီငယ် တစ်ဆူရှိသည်။ ယခု ပြုပြင်ထားကြ၏။ အရပ်သားတို့က “မောင်ရင်ဈာန်ရဘုရား” ဟုသာ ခေါ်ကြသည်။

ဟိုမှ တစ်ပါး ရွှေညောင်ရွာ ဘုရားဝိုင်း အတွင်း၌လည်း မောင်ရင် ဈာန်ရ ဈာန်ပျံကြွသောအခါ ဈာန်ဝင်စား၍ တက်ကြွရာ အထိမ်းအမှတ် အုတ်ပလ္လင်ကို ယခုတိုင် ဖူးတွေ့နိုင်လေသည်။

ကလေးနှင့် နိဗ္ဗာန် မြန်မာတို့ သာဓက

စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ အရှင်ဒဗ္ဗ၊ ပဏ္ဍိတသာမဏေ၊ သောပါက သာမဏေ၊ သုမန သာမဏေတို့ ခုနစ်နှစ်သားကပင် ရဟန္တာ ဖြစ်ကြကြောင်း၊ အပဒါန် ပါဠိတော် ပဉ္စသီလ သမာဒါနိယ မထေရ်မှာ ငါးနှစ်သားကပင် ရဟန္တာ ဖြစ်ကြောင်း ဖတ်ရှု ကြည်ညိုရ၏။ ဝိသာခါလည်း ခုနစ်နှစ်သမီးကလေး အရွယ်ကပင် သောတာပန် ဖြစ်ခဲ့သည်။

မိထွေးတော် ဂေါတမီထေရီမကြီး ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ခါနီး မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ သွားရောက်၍ နောက်ဆုံးကန်တော့ခြင်းဖြင့် ကန်တော့စဉ်-

“မြတ်စွာဘုရား သားတော်ကြီး၊ ဘုရားအမည်ခံ တိတ္ထိဆရာကြီး အဆက်ဆက်တို့ မတွေ့မြင်နိုင်ခဲ့သော အသင်္ခတဓာတ်နိဗ္ဗာန် ချမ်းသာမြတ်ကြီးကို (သားတော်ကြီး၏ ကျေးဇူးကြောင့်) ယခုအခါ ခုနစ်နှစ် သမီးကလေးများပင် တွေ့မြင်ခံစားနေကြရပါပြီ အရှင်ဘုရား”

ဟု ဘုရားရှင်၏ ကျေးဇူးကြီးမားပုံနှင့် ကလေးငယ်များပင် သဘော ပေါက်ပြီး ကျင့်သုံးနိုင်လောက်အောင် တရားတော်၏ သိလွယ်ပေါ်လွင်ပုံ၊ အလွယ် တကူ ကျင့်သုံးနိုင်ပုံများကို လျှောက်ထားခဲ့ဖူးသည်။

ယခုဖော်ပြခဲ့သော “မောင်ရင်ဈာန်ရ” အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဖြင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်ကလည်း “ကလေးငယ်များပင် တရားထူး ရနိုင်သည်” ဆိုသည်ကို ထောက်ခံ အားဖြည်လျက် ရှိပေသတည်း။

ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ

သရေခေတ္တရာခေါ် ရသေ့ပြည်တွင် သာသနာ ၁၀၁-ခုနှစ် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီး လက်ထက် ရဟန္တာ အရှင်မြတ် သုံးထောင်ရှိကြောင်း၊ နေ့စဉ် ပစ္စည်းလေးပါး ထောက်ပံ့ လှူဒါန်းကြောင်း၊ ဓာတ်တော် မွေတော်များကိုလည်း သောကြမ္မာ၊ ညည်းညည်း၊ စည်းစည်း၊ ပေါပေါ၊ လျောလျော၊ မြသိထင်၊ ဘုရားတောင်၊ ဆုတောင်းပြည့်၊ မြင်ဗာဟု၊ ပုထိုးကြီး စေတီများကိုလည်း တည်ထားကြောင်း ရာဇဝင်ကြီးနှင့် သာသနာဝင်တို့၌ ဆိုသည်။

တစ်ရံရောအခါ သိကြားမင်းဆက်သော လှံလည်း စေတိုင်းမသွား၊ စည်ကြီး ခေါင်းလောင်းကြီးတို့လည်း တီးတိုင်းမမြည် ရှိ၏။ ထိုအကြောင်းကို ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့အား လျှောက်ထားရာ “ဒကာတော်မင်းကြီး၊ သင်မင်းကြီးသည် မုန့်သည်မ တစ်ဦးက သူ့ဆရာအား လှူသည့် ကျောင်းဝတ်မြေ ၅-ပယ်ကို မတရား သိမ်းယူ၍ ယခုကဲ့သို့ ဖြစ်ရချေသည်” ဟု မိန့်တော်မူကြ၏။ မြေကို ပြန်၍ ပေးလှူသည်။

မြို့တည်သော အခါကပင် တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ် ကြီးမား၍ အဘိညာဉ် ၅-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဗိဿနိုးမည်သော ရသေ့တစ်ပါး ပါဝင်ကြောင်း ကျန်စစ်သားမင်းကြီး ကျောက်စာ၌ ပြဆိုထား၏။ သရေခေတ္တရာ၌ ဗုဒ္ဓဝါဒစစ်စစ် ထွန်းကား၍ ရဟန္တာ အများ ရှိသည်ကိုမူ ယုံမှားဖွယ် မရှိ။ တူးဖော်ရရှိသော ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများနှင့် စေတီများက သက်သေမူလျက် ရှိကြကုန်၏။ သို့ရာတွင် ကြိုးတကြားကာလတွင် မဟာယာန, ဗြာဟ္မဏ (ဟိန္ဒူ) ဝါဒများ ရောထွေး ယှက်တင်၍ အားပြိုင်လျက် ရှိခဲ့ကြောင်းမှာလည်း ထင်ရှားလှပေသည်။

သာသနာတော်နှစ် ၄၃၃-ခုနှစ်တွင် ကြက်ခေါင်းစား ငတပါးမင်း မင်းပြု၏။ ထိုမင်း လက်ထက် ရဟန္တာ ၅ဝဝ-ရှိရာ နေ့စဉ် ပစ္စည်းလေးပါး ထောက်ပံ့လှူဒါန်းကြောင်း၊ သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်တို့ကား လွန်စွာ များပြားကြောင်း သာသနာဝင် တို့၌ မှတ်တမ်းတင်ကြသည်။

သို့ရာတွင် မဟာရာဇဝင်ကြီး၌ ရက္ခန်မင်း၊ ဘေရိန္ဒမင်းစသော မင်းများ ဟူးရားဗေဒင် ဆေးဝါးအတတ်၌ အလွန် တတ်မြောက်ကြောင်း ပါရှိသည်ကို ထောက်လျှင် ဗုဒ္ဓဝါဒသည် လောကိယဝိဇ္ဇာ၊ လောကာယတ ပညာရပ်များနှင့် ဘတစ်ပြန် ကျားတစ်ပြန် ရှင်သန်ခဲ့ရကြောင်း တွေ့ရပေသည်။

ဝိပဿနာရှုရာမှ အင်းဝိဇ္ဇာဖြစ်ခဲ့သော အရှင်ဥတ္တမသိရီ

သရေခေတ္တရာခေတ်တွင် အထူးမှတ်သားဖွယ် ကောင်းသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ရှိခဲ့လေသည်။ ယင်းကား ၂၅-ဆက်မြောက် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော သုပညာနဂရဆိန္နမင်း လက်ထက် ဖြစ်သည်။

ထိုမင်းလက်ထက် ကမ်းယံပြည်မှ သံတောင် ၈၈-တောင်ရှိ ရွှေဆင်းတုကြီးကို အရည်ကျိုပြီး သုံးစွဲကြသဖြင့် သရေခေတ္တရာပြည်ကြီး ကပ်ဆိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသော ခေတ်ဖြစ်သည်။

ထိုမင်းလက်ထက် ရှင်ဥတ္တမ ခေါ် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ပါး ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ သူကား မုဉ္စမင်းလက်ထက် ၅၉၆-ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မြို့၏ အရှေ့ဘက် မဇ္ဈဂုံးရွာ တောင်ယာရှင် ဦးပေါစ-ဒေါ်ညှာတို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ၇-နှစ်အရွယ် နန်းတွင်း ဆရာတော်ထံ သာမဏေပြုသည်။ ၁၉-နှစ်တွင် ပိဋကသင် ရိုးပေါက်၏။ ရဟန်းပြု၍ သမထ အားထုတ်သည်။ နှစ်ဝါရတွင် ဝိပဿနာကို အားထုတ်ရာ ကမ္မဋ္ဌာန်း ပေါက်ရောက်သည်ဟု ကျော်ကြားကာ သုမုန္ဒရီမင်းကြီး ကိုးကွယ်သည်။ သံဃာ့ အလယ်တွင် “သိရီ” တပ်ကာ “အရှင်ဥတ္တမသိရီ “ ဟူသော ဘွဲ့ကို လှူသည်။

နောင်အခါ သရေခေတ္တရာမြို့ အရှေ့ နှစ်ယူဇနာအရပ် ဆင်ဦးခေါင်းသဖွယ် ရှိသော တောင်၏ တောင်ဘက်၌ ဒိဗ္ဗစက္ခုရသေ့ နေဖူးသော ကျောက်ဂူတစ်ခု ရှိသည်။ ကျောက်ဂူ အနီး၌ သက္ကရာဇ် ၆၁၉-ခုနှစ် သုပညာနဂရ ဆိန္နမင်း၏ အမတ်ကြီး ရာဇသင်္ကြံက တောရကျောင်း တစ်ကျောင်း ဆောက်လှူသည်၊ ဝိပဿနာတရားကို ပွားများအားထုတ်နေ၏။ သို့ရာတွင် ဝဋ်မှထွက်ရာ ဝိပဿနာလုပ်ငန်းကို အပြီးတိုင် လုပ်ခွင့်မရအောင် ပြဿနာကစ်ခု ဝင်လာခဲ့သည်။ ဝင်လာပုံမှာ -

တစ်ခုသော နေ့ခင်း ဆွမ်းစားပြီးချိန်တွင် ကပ္ပိယလူသူတော်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခု ရသေ့ ဂူကြီး ပြိုပျက်၍ ကျောက်သေတ္တာမှ ကြေးပုရပိုက် တစ်ဆူ ရလာခဲ့သည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်နေသော ရှင်ဥတ္တမအား လာ၍ ပြသဖြင့် ချဉ်ရေဖြင့် ဆေး၍ ဖတ်ရာ ထူးဆန်းသော အက္ခရာများ တွေ့ရ၏။

ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်ဖျက်၍ တစ်နေကုန် ဖတ်ရှုရာ ဖတ်ပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လေကြီး မိုးကြီး ပြင်းထန်စွာ ရွာသွန်း၍ မှောင်အတိကျသော ဟူ၏။ အနီးတွင် ချထား သော ကြေးပုရပိုက်လည်း ထူးဆန်းစွာ ပျောက်ကွယ်သွားလေ၏။

ညဉ့်ဦးယံတွင် ကြေးပုရပိုက်ပါ အက္ခရာတို့ကို ပြန်လည် စဉ်းစား၍ မှတ်မိသမျှ ညဉ့်သုံးယံလုံး သစ်ပုရပိုက်တွင် ရေးထား၏။ ညဉ့်တစ်ယံ တစ်ယံလျှင် အကျိုး ၃-မျိုး ပြီးစေနိုင်သောကျမ်း ၃-ကျမ်းစီ (ပေါင်း ၉-ကျမ်း) ရေးသားပြီးလေသည်။ နံနက် မိုးလင်းသောအခါ သစ်ပုရပိုက်မှ ပေသို့တစ်ဆင့် ရေးတင်လေသည်။

“စုဏ္ဏိယဗန္ဓံ = ဂါထာနှင့် မရောသော စုဏ္ဏိယဗန္ဓကို၊
ကတွာ = ပြု၍၊
အဟံ = ငါသည်၊
ပေါတ္ထကံ = ပေသို့၊
အာရောပေသိ = တင်ခဲ့ပြီ”

ဟု ၎င်းကျမ်းနိဂုံး၌ အကြောင်းအရာ အပြည့်အစုံ ပါဠိ မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးထား၏။ ၎င်းကျမ်းမှာ “သရဘူကိုးတွဲ” ဟု ခေါ်၍ ယခုတိုင် ရှိလေသည်၊ ကပ္ပာလင်္ကာရ ကျမ်းကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။

ယင်းကျမ်းတို့ကား ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာရပ်ဝင် မဟာယာန အရည်းကြီးများ၏ အင်းကျမ်းများ သာ ဖြစ်ပေသည်။ ရှင်ဥတ္တမသိရီသည် အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် ကမ္မဋ္ဌာန်း ပေါက်သည် (အကြားအမြင်ရဟန်ရှိ၏။) ဟု ဆိုကာ အပူဇော်ခံရရာမှ နောက်ဆုံး အင်းကစား၍ အင်းကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်၌သာ မွန်မြတ်သော ပဋိပတ္တိဘဝကို မြှုပ်နှံခဲ့ရရှာလေသည်။

အတတ်ပညာဟူသည် မည်သည့် အတတ်ပညာမဆို သတ္တဝါတို့အတွက် အထိုက် အလျောက် အကျိုးပြုသည်ချည်းပင် ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် “ဆင်ဖြူတော် ဝင်ရမည်ကို ချည်တစ်ခင်နှင့် ကျိန်းကျေရ “ ဟူသကဲ့သို့ မနုဿတ္တ ဒုလ္လဘ ဘဝ ပဒေသာကြီးကို မည်မျှ တန်ခိုးကြီးမားသော မိစ္ဆာပုဂ္ဂိုလ်များ သွေးဆောင် လှည့်ဖြားသော်လည်း အသိဉာဏ်ရှေ့သွားဖြင့် ကြိုးစားအားထုတ်ကြကုန်ရာ၏။

တာအထွက်တွင် ရည်ရွယ်ချက် မှန်မှန်ဖြင့် သက်စွန့်ကြိုးပမ်းသော်လည်း လမ်း ခုလတ်၌ မမြင်နိုင်သော ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းမှ ခွဲထွက်ကြ ရရှာသူတွေ ယခုလည်း အသင်္ချေပင်။

(သာသနာတော်နှစ် ၁၀၀-က ကာလာသောကမင်းနှင့် ခေတ်ပြိုင် ဒွတ္တဘောင် မင်းကြီးလက်ထက် မင်းကြီးလည်း သောတာပန်တည်၍ မိဖုရား, သားတော်, သမီးတော်များလည်း ထေရီ, ထေရာ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်များ ဖြစ်ခဲ့ကြကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ ရေးသော “သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင် အရိယာများ” စာအုပ်၊ ရှေးဦး မြန်မာ့သာသနာ့ အခန်း (၁၂၃) ၌ ကြည့်ပါကုန်။)

---

အရှင်ဂဝံပတိမထေရ်

အရှင် ဂဝံပတိမထေရ်၏ အကြောင်းသည် အတန်ငယ် ဒဏ္ဍာရီ ဆန်၏။ သို့သော် လည်း ရာဇဝင် သာသနာဝင်နှင့် ရွှေမော်ဓောစေတီ ကျောက်စာတို့၌ ဖော်ပြထားကြ သည့်အပြင် အောက်မြန်မာပြည်သို့ သာသနာ ရောက်ရာတွင် တပုဿ, ဘလ္လိက တို့ပြီးလျှင် အရှင်ဂဝံပတိပင် သာသနာတော်ကို ယူဆောင်ခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်း တင်ကြ၏။ ရာမည တိုင်းသားတို့၏ နှလုံးသည်းပွတ်၌ မြတ်နိုးတနာ လွန်စွာ ကြည်ညိုခြင်း ခံရသော မထေရ်ပင် ဖြစ်၏။ အကြည်ညို လွန်ကြ၍လည်း ဒဏ္ဍာရီဆန်ရခြင်း ဖြစ်ရာ၏။ ဗုဒ္ဓခေတ် ဂဝံပတိမထေရ်ပင်တည်း။

ထိုအရှင်မြတ်၏ အဋ္ဌုပ္ပတ်အကျဉ်းကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။ ဘုရားမပွင့်မီ ရှေးအခါက ကရဏ္ဏကတိုင်း သုဘိန္နမြို့ တိဿမင်းကြီးလက်ထက် အမတ်ကြီးသား တိဿကုမ္မာနှင့် ဝိဇယကုမ္မာတို့ သမုဒ္ဒရာအနီး ဂဇ္ဇဂီရိ ကျောက်တောင်၌ ရသေ့ပြုနေကြ၏။

ထိုအခါ နဂါးမင်းနှင့် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တို့ ဆက်ဆံကြ၍ ဥနှစ်လုံး မွေးဖွားရာ ရသေ့နှစ်ပါး တစ်လုံးစီ သိမ်းယူကြ၏။ ဥနှစ်လုံးမှ သားနှစ်ယောက် ဖွား၍ ညီတော်ရသေ့၏ သားမှာ ၁ဝ-နှစ်သားတွင် ကွယ်လွန်၍ ဘုရားရှင်လက်ထက် မိမိလာပြည်၌ လူဖြစ်၏။ ၇-နှစ် အရွယ် ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူသည်။ နောင်တော်ရသေ့၏ သားမှာ သီဟရာဇာ ဟူသော အမည်ဖြင့် မင်းဖြစ်သည်။

ရဟန္တာဖြစ်၍ မကြာမီ မယ်တော် ကွယ်လွန်ရာ “မယ်တော်သည် အဘယ်အရပ်၌ ဖြစ်လေသနည်း” ဟု ဒိဗ္ဗစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရာ ရာမညတိုင်း တံငါမျိုး၌ ဖြစ်၍ ကောင်းကင်မှ ကြွရောက် တရားဟောသည်။ သထုံပြည်ခေါ် သုဓမ္မပုရ၌ နောင်တော် တော်ဖူးသော သီဟရာဇာက တောင်းပန်၍ မြတ်စွာဘုရား ၈-ဝါအရတွင် ရာမည ဒေသသို့ ပင့်ဆောင်လာ၏။

ဘုရားရှင်သည် တိုင်းသူပြည်သားတို့အား တရားဟောတော်မူပြီးလျှင် ရသေ့ ၆-ဦးအား ဆံတော် ၆-ဆူ ချီးမြှင့်တော်မူ၏။ ပရိနိဗ္ဗာန် စံပြီးနောက်တွင်လည်း ဂဝံပတိ ရဟန္တာက သွားတော် ၃၃-ဆူ ပင့်ဆောင်ပေးသဖြင့် ကျောက်စေတီ ၃၃-ဆူ တည်ထားကြလေသည်။ (အကျယ်ကို မွန်ရာဇဝင် စေတီသမိုင်း ပေါင်းချုပ်မှ ယူပါလေ။)

ဂဝံပတိထေရဂါထာနှင့် အပဒါန်ပါဠိတော်တို့၌ကား ဤအကြောင်း မပါရှိပေ။ သို့ရာတွင် ဂဝံပတိထေရ်ကို မွန်တို့သာမက မြန်မာတို့လည်း အလေးအမြတ် ပြုကြ၏။ အနော်ရထာမင်းကြီးကား ကိုယ်တော်တိုင် ရုပ်တုထု၍ပင် ကိုးကွယ် ခဲ့သည်။ ကျန်စစ်မင်းကြီး နန်းသစ်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်နှင့် အတူထား၍ ကိုးကွယ်လေသည်။ (ရွှေစည်းခုံ ကျောက်စာ- စသည်။)

ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပြာဏဒဿီမထေရ်

သထုံသာသနာဝင်တွင် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များ အလွန်များပြားဟန် ရှိသည်။ သာသနာတော်နှစ် ၂၃၅-ခုနှစ် ကိုးတိုင်း ကိုးဌာန သာသနာပြုအဖွဲ့ဝင် အရှင်သောဏ၊ အရှင်ဥတ္တရတို့၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်း အောင်မြင်ချက်များ ဖြစ်ကြ၏။ မနူဟာမင်းတိုင်အောင် ရဟန္တာများ မပြတ်မလပ် ရှိကြောင်း ပရိတ္တနိဒါန်းနှင့် သာသနာဝင် ဆရာတို့က မှတ်တမ်း တင်ကြသည်။

အမှန်ကိုဆိုသော် “ကောင်းကင်ဈာန်ပျံ အရိယာများ၍ စပါးဖျာပင် နေလှန်း၍ မရ၊ ရဟန်းဟူလျှင် ပုထုဇဉ်ပင် ရံခါမရှိ “ ဟူသော သီဟိုဠ်ကျွန်း ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်ပြ ပရိတ္တနိဒါန်းနှင့် ဝိဘင်္ဂ အဋ္ဌကထာ စကားကဲ့သို့ပင် ထိုအခါက မြန်မာပြည်လည်း ဤနည်း အတိုင်း ရှိပေလိမ့်မည်ဟု မှန်းဆရသည်။

သာသနာဝင်တွင် သထုံမြို့၌ ဈာန်သမာပတ် ရသော အနောမဒဿီမထေရ်သည် တပည့်သံဃာ ၅၀၀-အုပ်ချုပ်လျက် အရှင်သောဏ, အရှင်ဥတ္တရတို့၏ အမွေကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြောင်း ဖတ်ရှုရသည်။ ထိုမထေရ်၏ တပည့်များတွင် ပြာဏဒဿီ မထေရ်သည် အလွန်ထင်ရှား၏။ ရှင်အရဟံ မထေရ်၏ ဆရာ့ဆရာ ဖြစ်သည်။ သထုံမင်းဆက် ၅၂- ဆက် (မနူဟာကျောက်စာအလို ၈၂-ဆက်) တွင် ၄၉၊ ၅၀၊ ၅၁-ဆက်မြောက် ဖြစ်ကြသော မန္ဒကရာဇာ, အဓိန္ဒရာဇာ, ဥဒိန္ဒရာဇာ မင်းသုံးဆက်တို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူ၏။

ပဲခူးမြို့ ကလျာဏီ ကျောက်စာတွင် “ပြာဏဒဿီ (လ) သော တု လောကီယဇ္ဈာ- နာဘိညာလာဘီ “ စသည်ဖြင့် ရေးထိုး မှတ်တမ်းတင်ထား၏။ ထိုကျောက်စာကို ဘာသာ ပြန်ရသော် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ထွက်၏။

“ပြာဏဒဿီ မထေရ်သည် လောကီဈာန် အဘိညာဉ်ရသော မထေရ်ဖြစ်၏။ နေ့စဉ် သထုံပြည်မှ နံနက်စောစော မဂဓတိုင်း မဟာဗောဓိရင်ပြင်သို့ တံမြက်လှည်း ကြွတော်မူ၏။ ပြီးလျှင် သထုံပြည်၌ ပြန်၍ ဆွမ်းခံသည်။ နေ့စဉ် ဤတံမြက်ဝတ်၊ ဆွမ်းခံဝတ်များ ပြုမြဲဖြစ်၏။

တစ်နေ့သော် ဥရုဝေလာ နိဂုံးနေ မဂဓတိုင်းသား ကုန်သည်တို့သည် သုဓမ္မပုရခေါ် သထုံပြည်သို့ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ် လာစဉ် ပြာဏဒဿီမထေရ် မဟာဗောဓိရင်ပြင်၌ နေ့စဉ်တံမြက်စည်း လှည်းသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရကြောင်း သထုံသားတို့အား ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုအရှင်သည် သထုံပြည်၌လည်း နေ့စဉ် ဆွမ်းခံလျက် ရှိကြောင်း ပြောဆိုကြရာမှ လောကီဈာန် အဘိညာဉ် သမာပတ်ရကြောင်း နားလည်ကြလေတော့သည်”။

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်တွင် ကျောက်စာ သာသနာဝင်အရ အထူး မှတ်တမ်းတင်ရမည့် မထေရ်ဖြစ်ပေသည်။

သုဝဏ္ဏဘူမိ (အများစုအယူအဆအရ) စုမတြာ၊ ဂျာဗား (ယဝ) ကျွန်းများ အပါအဝင် သထုံပြည်နှင့်တကွ ရာမညဒေသ၌ အရှင်သောဏ၊ အရှင်ဥတ္တရတို့ ကြွလာ သာသနာပြုစဉ်က ပရိသတ် ခြောက်သောင်း တရားထူး ရကြကြောင်း “အဋ္ဌကထာ နိဒါန်း သံဂီတိကထာ၌ ပါရှိ၏။

ထိုစဉ် အမျိုးသားများသာမက အမျိုးသမီးများပါ (သိက္ခမာန်, ထေရီမအဖြစ် သာသနာဘောင်သို့ ဝင်ခဲ့ကြသည်။ ဘိက္ခုနီသာသနာသည် ပုဂံခေတ် အထိပင် ရှိခဲ့ကြောင်း ယခုခေတ် သမိုင်းသုတေသီတို့က ကျောက်စာ အကိုးများစွာဖြင့် ထုတ်ဖော်ကြ၏။ (ဆက်လက်၍ သုတေသနပြုကြရန်။)

မြန်မာနှင့် မကင်းကွာသင့်သော သုဝဏ္ဏဘူမိ

ထိုမှတစ်ပါး သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံပြည် ကေလာသ ကျောင်းတိုက်ကြီးမှ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်များ အကြောင်း “မဟာဝံသပါဠိ” ၂၉ အပိုင်း၊ ဂါထာနံပါတ် ၄၃ ၌ လာရှိသည်ကိုလည်း တွေ့နိုင်၏။

ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်း၏ မဟာစေတီ ပန္နက်ချပွဲသို့ အတိုင်းတိုင်း အပြည်ပြည်မှ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်များ ကောင်းကင်မှ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွလာတော်မူကြရာတွင် ကေလာသ ကျောင်းတိုက်မှလည်း “သူရိယဂုတ္တ” ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီး ဦးဆောင်၍ ရဟန္တာ အရှင်မြတ်များ အလွန်များစွာ (ဆန္နဝုတိ သဟဿ) ကြွလာတော်မူသည်ဟု ဆိုလေသည်။

သုဝဏ္ဏဘူမိ သာသနာပြု အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အရှင်သောဏ၊ အရှင်ဥတ္တရ တို့၏ ဓာတ်တော်များကို ယိုးဒယားပြည်ရှိ “နခေါင်းပထုမ်” (နဂရပထမ) စေတီကြီး၌ ဌာပနာထားကြောင်း သီဟိုဠ်မှ ဒေါက်တာသီဝလိ၏ “ဗုဒ္ဓဘာသာသမိုင်း” က ဆို၏။ မြန်မာတို့ကား ထိုအရှင်မြတ် နှစ်ပါး ပရိနိဗ္ဗာန် စံသောအခါ အလောင်းတော်များ ကျောက်သားပကတိ ဖြစ်၍ ဘီးလင်းမြို့နှင့် သုံးမိုင်အကွာ ကုသိနာရုံတောင်၌ ယခုတိုင် ဖူးမြင်နိုင်သည်ဟု ယုံမှတ်ထားကြလေသည်။

သုဝဏ္ဏဘူမိဆိုသည်ကို မြန်မာတို့က သထုံပြည်ဟု အခိုင်အမာ စွဲယူ၍ သားစဉ် မြေးဆက် နှုတ်မှတ် မှတ်ယူလာကြရာ အဘယ်မျှအထိ ခိုင်မာသည်ကို မကြာမီ သိရှိကြရလိမ့်မည်ဟု ယူဆရပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ယခုအခါ နိုင်ငံတော် အစိုးရ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဌာနက သထုံ ကျိုက်ထို နယ်ရှိ ဝင်းကရွာ အရက်သည်မရွာတို့၌ မြေအောက်တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ၁၉၇၆-ခုနှစ်ကပင် မဇ္ဈိမဒေသရှိ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရာကဲ့သို့ ထူးဆန်းအံ့သြဖွယ် ကောင်းသော (သံဃအာရာမ် ကျောင်းတိုက်?) အုတ်ခုံကြီးများကို တွေ့လာ ကြရပေပြီ၊ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဌာနသည် သုဝဏ္ဏဘူမိ “တုတ်ထမ်းရာဇဝင်” ကိုလည်း မကြာခင် ဖြေရှင်းနိုင်ပါစေဟု ဆန္ဒပြုရပေတော့သည်။

အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ၏ အနာဂတံသ ဉာဏ်တော်အမြင်ဖြင့် စီစဉ် စေလွှတ်ခဲ့ရာ သုဝဏ္ဏဘူမိ ဟူသည် အိန္ဒိယ သီဟိုဠ်တို့၌ သာသနာ ပြတ်စဲ, အားနည်းချိန် ထေရဝါဒသာသနာ တစ်ကမ္ဘာလုံးအတွက် တစ်ခုတည်းသော ခံတပ်မြို့တော်ကြီးအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သော ပုဂံအင်ပါယာ မြန်မာတို့ ပိုင်နက်အတွင်းမှ လွဲ၍ အခြား တစ်နေရာရာ၌ ရှိသင့်ကောင်းမည် မဟုတ်ပါချေ။

သရေခေတ္တရာဘက်မှ အထိကရ စေတီတော်ကြီးများသည် လည်းကောင်း၊ လက်ရှိ ရုပ်ဝတ္ထုကျကျ သာသနာ့ အခြေအနေတို့သည် လည်းကောင်း ရဟန္တာ အရှင်မြတ် ကြီးတို့၏ ဉာဏ်တော် အမြင်ဘက်ကသာ ရပ်တည်လျက် ရှိကြကုန်၏။ စင်စစ် သုဝဏ္ဏဘူမိဟူသည် မည်သို့မျှ မြန်မာနှင့် မကင်းကွာစကောင်း။

---

ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိပညာများ တိုးတက်ခြင်း

ကိုးတိုင်း ကိုးဌာန သာသနာ့ အမွေသည် သထုံနှင့်တကွ ရာမည သာသနာဝင်၌ ပြဆိုပြီး ပြာဏဒဿီ မထေရ်နှင့် ပြဆိုလတ္တံ့သော ရှင်အရဟံတို့ ခေတ်လောက် သာလျှင် မှတ်တမ်းကျန်ခဲ့၏။ သာသနာပွင့်လင်းခဲ့၏။ နောက်နောက် နောက်နောက်သော မင်းများ လက်ထက်၌ ထေရဝါဒ သာသနာ စစ်စစ်သည် မှိန်တစ်ခါ သာတစ်လှည့် ခေါက်ရှာငှက်ကဲ့သို့ နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ရှိခဲ့လေသည်။

သရေခေတ္တရာဘက်ဆီ လှမ်း၍ ကြည့်လိုက်သောအခါ ထိုနည်းလည်းကောင်းပင် ဖြစ်၏။ ဗြာဟ္မဏဝါဒသည် လည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒနှင့် ထေရဝါဒ စရနယ် ထားသော မဟာယာန (အရည်းကြီး) ဝါဒသည် လည်းကောင်း၊ ထေရဝါဒသည် လည်းကောင်း ဘတစ်ပြန် ကျားတစ်ပြန် နေရာယူလျက်ရှိခဲ့၏။ ကမ်းယံပြည်ဟု ခေါ်ဆိုရသော ရခိုင်ပြည် ဘက်တွင်ကား သာ၍ပင် ဆိုးသေးသည်။ ဘီ-စီ ၅၁၈ မှ အေ-ဒီ ၇၂ဝ ထိ ဗြာဟ္မဏဝါဒနှင့် မဟာယာနတို့သည် အလွန်အင်အားကြီးမား၍ တန်ခိုးထွားခဲ့ကြ၏။ (မြို့ဟောင်း ရှစ်သောင်း ဘုရားကျောက်စာ စသည်ရှု။)

သီဟိုဠ်ကျွန်းဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်ပါလျှင်လည်း မသက်သာလှချေ။ ဗြာဟ္မဏနှင့် မဟာယာန စသူတို့ကြောင့် အိန္ဒိယမှ သီဟိုဠ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ရသော ထေရဝါဒသည် လူဆန်၍ ခေတ်မီလိုသော ဇေတဝနဝါသီ, အဘယဂိရိ မဟာယာန ဘုန်းကြီး တို့ကြောင့် ရဟန်းကောင်းများ ထွက်ပြေးကြရရှာ၏။

သထုံပြည်၌ မနူဟာမင်းလက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်လည်း မငြိမ်သက်။ မဟာယာန ဝိဇ္ဇာဓရအတတ်တို့ လွှမ်းမိုးလာဟန်ရှိ၏။ ဗျတ်ဝိ ဗျတ္တတို့ ဆရာတပည့် ပုံပြင်သည် အကုန်အစင် မှန်ကန်သည်ဟု မယူဆအပ်သော်လည်း ထိုခေတ်၏ သရုပ်ကို ညွှန်ပြလေသည်။ ရှင်အရဟံ ပုဂံပြည်သို့ ပိဋကများ ပင့်ဆောင်စေရသည်မှာလည်း သထုံ၌ အခြေမလှ၍ သာသနာသိုက် ပြောင်းခြင်းပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။

မည်သို့ဆိုစေ ရာမညဒေသ၌ တန္တရယာန၊ မန္တရယာနခေါ် မဟာယာနတို့သည် ထုထည် ကြီးမားစွာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်မှာ ထင်ရှားလှ၏။ အများစုကား အရည်းကြီးဝါဒသည် ပုဂံပြည်မှာသာ ရှိခဲ့ဖူး၏ဟု မှတ်ထင်ကြသည်။ မဟုတ်ပါ။ ရာမညတွင် ခေတ် အစောကြီးကထဲက ခြေကုတ်ယူကာ ထေရဝါဒအား လွှင့်ထုတ်ခဲ့ကြ၏။ မတတ်သာသော်မှ ဖောက်ချည်သွင်း၍ မွှေခဲ့ကြသည်။

သာသနာတော်နှစ် ၁၅ဝဝ-ကျော် (ပုဂံပြည်တွင် တောင်သူကြီးမင်းနှင့် အနော်ရထာ ရှေ့ပိုင်းခေတ်) ကာလသည် ရာမညဒေသ၌လည်း မဟာယာနတို့ ကြီးထွားသော ခေတ်ပင် ဖြစ်သည်။ မူရင်းအိန္ဒိယပြည်မှာထက်ပင် ပညာရပ်များ တိုးတက် နေသည်ဟု ဆို၏။

ယင်းသို့ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ ပညာရပ်များ ဆန်းသစ် တိုးတက်နေသောကြောင့် ဘင်္ဂလားပြည်သား မဟာယာန ဘုန်းကြီး “အတီသ” ခေါ် ဒီပင်္ကရသီရိဉာဏ သည် ပဲခူးစသော ရာမညဒေသသို့ ကြွ၍ ပညာသင်ယူရသည်။ သာသနာတော်နှစ် ၁၅၇၀-ကျော်လောက်တွင် ဖြစ်၏။ သင်ယူပြီးနောက် တိဗက်ပြည်သို့ သာသနာပြု ကြွသည် ဟု သူ၏တပည့် “ဖရွမ်တွန်” ၏ မှတ်တမ်းတွင် ပါရှိကြောင်း မှတ်သားရသည်။

တိဗက်ပြည် “တာရနာထ” လာမာ ဘုန်းကြီး၏ မှတ်တမ်းအရ ဆိုသော် ဘင်္ဂလားပြည် မဟာယာနဂိုဏ်းချုပ် ရှင်ဝသုဗန္ဓု သည် သူ၏ တပည့်များအား သာသနာတော်နှစ် ၁ဝ၅ဝ-လောက်က ပုဂံနှင့် ပဲခူးသို့ သာသနာပြု လွှတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။

ယင်းအဆိုအမိန့်များက မဟာယာနတို့၏ မှတ်တမ်းများသာ ဖြစ်၏။ မဲထီး ဆရာတော်၏ ဝံသဒီပနီလာ ပဲခူးတိဿရာဇာမင်း လက်ထက် မဟာယာနတို့၏ လွှမ်းမိုးပုံမှာ များစွာ ခေတ်စောကြောင်း တွေ့ရ၏။ သာသနာတော်နှစ် ၆၉၇-ခုနှစ်တည်း။ ထိုမင်း လက်ထက် အခြေအနေကို အနည်းငယ် ဖော်ပြပါအံ့။

မဟာယာန ဘုန်းကြီးများကို ဝံသဒီပနီ၌ “တစ်ကျွန်းပြည်က ဒွန်းစဏ္ဍား အလဇ္ဇီ ရဟန်းများ” ဟု သုံးစွဲ ခေါ်ဝေါ်သည်။ ပုဂံ၌၊ မထီးဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အရည်းကြီး ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်။

မဟာယာန ဘုန်းကြီးများနှင့် သုဘဒ္ဒါ

ပဲခူး တိဿရာဇာမင်းလက်ထက် သာသနာတော်နှစ် ၆၉၇-ခုနှစ်၊ မဟာယာန ဘုန်းကြီးတို့သည် ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အတတ်များဖြင့် ရှင်ဘုရင်အား အယုံသွင်းကြ၏။ ပြီးနောက် “လူသေရုပ်တုများသည် အမင်္ဂလာဖြစ်သည်။ အရှင်မင်းကြီး နန်းတော်၌ အမင်္ဂလာရုပ်တုများကို မကိုးကွယ်လျှင် ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာ ပို၍ ကြီးလာ ပါလိမ့်မည်” ဟု သြဝါဒပေးကြ၍ ရုပ်ပွားဆင်းတုများကို မသန့်မပြန်ရာ အရပ်တို့၌ လွှင့်ပစ်စေ၏။ ကိုးကွယ်သူများကို အပြစ်ပေးသည်။ ထိုအခါ ပြည်ရွာ တိုင်းကား ချောက်ချားငတ်မွတ်၏။

ထိုအခါ ၁၆-နှစ် အရွယ် သုဘဒ္ဒါ သူဌေးသမီးသည်-

“ဘုရင်မင်းမြတ် မိစ္ဆာအယူကြောင့် ပြည်သူတို့ ဒုက္ခရောက်ကြရရှာပြီ။ ငါသည် အများ ချမ်းသားရေးအတွက် သတ်သော်လည်း အသေခံမည်။ ရတနာသုံးပါး၏ တန်ခိုး တော်ကြောင့် ကြံတိုင်း ပြီးမြောက်ပါစေ” ဟု အဓိဋ္ဌာန်ကာ မသန့်ရှင်းသော အရပ်၌ စွန့်ပစ်ထားသော ရုပ်ပွားများကို လိုက်၍ ကောက်ယူသည်။ နံ့သာရည်များဖြင့် ဆေးကြော၍ တဲမဏ္ဍပ်ကြီး ထိုးပြီး ကိုးကွယ်ထားသည်။

ရှင်ဘုရင်သည် ထိုသတင်းကိုကြားလျှင် ဒေါသအမျက် ခြောင်းခြောင်းထွက်၍ လက်မရွံ့ လူသတ်သမားများအား ဖမ်းဆီးစေ၏။ သုဘဒ္ဒါကား မတုန်လှုပ်။ ကြိုးဖြင့် တုပ်၍ ခေါ်သော်လည်း ထိုသူအားလုံး အပေါ် မေတ္တာမကွက်။ ရတနာသုံးပါးကို အာရုံပြုလျက်သာ မေတ္တာ ဘာဝနာဖြင့် လိုက်ပါခဲ့သည်။ မေတ္တာ၏တန်ခိုးကြောင့် သုဘဒ္ဒါ ရှေ့တော်ရောက် လာလျှင်ပင် ရှင်ဘုရင်၏ မျက်နှာမှာ ပြုံးရွှင်၍ လာတော့၏။ အကျိုးအကြောင်း တော်မူလျှင် မကြောက်မရွံ့ အောက်ပါအတိုင်း ဖြေကြားသည်။

“အရှင်မင်းကြီး၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်မင်းကြီးတို့ကဲ့သို့ပင် မင်းစည်းစိမ်ကို သူမတူခံစားလျက်က အများသတ္တဝါကို ကယ်တင်ရန် ရဟန်းပြု၍ ၄၅-ဝါ ပတ်လုံး အမြိုက်ဆု ပေးတော်မူခဲ့ပါသည်။ ဤရုပ်ပွားများသည် ကျန်ရစ်သော သတ္တဝါတို့ အတွက် ကိုယ်တော်စား ထားခဲ့သည့် လက္ခဏာသာ ဖြစ်ပါသည်။ လူသေကောင် ရုပ်တု မဟုတ်ပါ။ သစ်သားကိုပင် ထုလုပ်ထားသော်လည်း အလိုရှိ၍ ဖူးမြော်လိုလျှင် ကြွလာတော်မူပါသည်”

ရှင်ဘုရင်ကြီး ကြားလျှင် အံ့အားသင့်၍ “ကြွလာလျှင် ငါဖူးမြော်လိုသည်” ဟု အမိန့်ရှိသဖြင့် သုဘဒ္ဒါသည် နတ်များကို တိုင်တည်၍ လက်အုပ်ချီကာ သစ္စာဓိဋ္ဌာန် ပြုရာ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များသည် နန်းတော်ရင်ပြင် အထက် ကောင်းကင်၌ ဈာန်အဘိညာဉ်ကဲ့သို့ ကြွတော်မူ၏။ အနည်းငယ် ရပ်တန့်ပြီးနောက် မြို့အနောက် တောင်ထောင့်ရှိ သဲပုံ၌ ကြွရောက် စံပယ်တော်မူကြသည်။

ရှင်ဘုရင်လည်း နောင်တကြီးစွာ ဖြစ်၍ ဝန်ချ ကန်တော့သည်။ သုဘဒ္ဒါကို မိဖုရား မြှောက်၏။ ထိုဆင်းတုများကို “ကျိုက်ပေါ်” ခေါ် စေတီ တည်ထားကိုးကွယ်၏။ သာသနာဖျက် မဟာယာန ဘုန်းကြီးများကို တွင်းတူး၍ ကွပ်မျက်၏။ တချို့လည်း လှိုင်ချောင်းတွင် မိမိတို့ဘာသာ အိုးဆွဲ၍ သေကြ၏။ (ထီးလှိုင်ချောင်းတွင်၏။) အချို့လည်း ထွက်ပြေးကြသည်။

(ခရစ်နှစ် ၁၀၄၃-ခုနှစ်၌ နန်းတက်သော ပဲခူး (ပဂိုး) ဘုရင် မဟာတိဿမင်း မဟာသုဘဒ္ဒါခေါ် ဘဒြာဒေဝီတို့ ဘုရားခုနစ်ဆူ တည်ထားခဲ့ကြရာ ယိုယွင်း ပျက်စီးသဖြင့် သာသနာတော် နှစ်ထောင့် သုံးဆယ်နှစ် (၂ဝ၃၂)၊ ကောဇာ ရှစ်ရာ့ သုံးဆယ့်နှစ်ခု (၈၃၂)နှစ်က မွန်ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုက ပြုပြင်ခဲ့ကြောင်း မွန်ဘာသာဖြင့် ဘုရား ခုနစ်ဆူ ကျောက်စာလည်း ရှိသည်။)

သုဘဒ္ဒါအကြောင်း အကျယ်ကို ကျွန်ုပ်တို့ ရေးသော မေတ္တာဝါဒ (ဗြဟ္မဝိဟာရ အဖွင့်)၌ ရှုကြပါကုန်။]

၁၆-နှစ်အရွယ် နုနယ်ပျိုမျစ်သော သူဌေးသမီး သုဘဒ္ဒါ၏ မေတ္တာနှင့် ပဋိပတ် ကိုယ်ကျင့်စွမ်းရည်မှာ မည်မျှအင်အားကြီးကြောင်း နည်းယူအပ်လေသည်။

ကြီးငယ်မဟူ တရားကို စောင့်သူအား တရားသည် စောင့်မြဲဖြစ်၏။

“မည်သူတရားပျက်ပျက် ကိုယ်မပျက်” ဟူသော ဇွဲသတ္တိမှာ ချီးကျူးထိုက်လှ ပါပေ၏။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် ရတနာသုံးပါး၏ တန်ခိုးသတ္တိ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို သိတတ် သည်မှာလည်း အံ့သြဖွယ်ပင်။ လိုရင်းကား ရွှေပေး၍ မရသော သဒ္ဓါတရားပင်တည်း။

---

ရှင်အရဟံထေရ်

နော်ရထာကံ၊ အရဟံ၊ ခုန်ပျံကျလာဝဲ။
(ကဝိလက္ခဏ)

ရှင်အရဟံ၏ ဘွဲ့တော်ကား အရှင်ဓမ္မဒဿီ ဖြစ်၏။ သထုံပြည် အရှင်သီလဗုဒ္ဓိ မည်သော ရဟန္တာအရှင်မြတ်၏ တပည့်ဖြစ်၏။ ငယ်စဉ်ကပင် စောင့်ရှောက်၍ ရှင်ရဟန်း ပြုပေး၏။ ဗေဒင်လေးပုံနှင့် တကွ ပိဋကကျမ်းဂန် ကတ်မြောက်၍ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူသည်။ ကျော်စောထင်ရှားသဖြင့် သောက္ကတဲမြို့ (ယိုးဒယားပြည်ရှိ နွတ်ပုရီမြို့) က ဒကာများ ပင့်၍ ကြွရောက် သီတင်းသုံးရ၏။ ၁၀-နှစ်ကျော် နေပြီးမှ သထုံသို့ ကြွလာ၍ တောရကျောင်း၌ နေတော်မူ၏။

အချိန်ကား သက္ကရာဇ် ၄၀၆-ခုနှစ် ပုဂံပြည်၌ အနော်ရထာမင်းကြီး နန်းတက်စကာလ ဖြစ်၏။ ပုဂံပြည်၌ မင်းအဆက်ဆက် အဓမ္မဝါဒ ဖြန့်ခဲ့သော မဟာယာန အရည်းကြီး များအား မင်းကြီးစိတ်နှင့် မတွေ့၍ ဒွိဟဖြစ်နေချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ အရည်းကြီး တို့လည်း ထိုအချက်ကို သိ၍ မင်းကြီး ယုံကြည်စေရန် သရေခေတ္တရာပြည်တွင် သခွတ်ပင်ကြီးကိုထွင်း၍ မဟာယာန ကျမ်းစာများ ထည့်သွင်းကာ မြေသရွတ် လိမ်းကျံပြီးလျှင် အပွေးတက်အောင် လုပ်ကြ၏။

ပြီးလျှင် မင်းကြီးနားသို့ ကြားလောက်အောင် ကောလာဟလများ ဖန်တီးကြ၏။ သခွတ်ပင်၌ ကျမ်းစာများ ရှိကြောင်း အိပ်မက်မက်သည်ဟု အသံလွှင့်ကြသည်။ မင်းကြီးလည်း စစ်တပ် ဖြင့်သွား၍ သခွတ်ပင်ကို ဖေါက်ခွဲကြည့်ရာ “အရည်းကြီး တို့သည် အယူအကျင့် မှန်ကန်၍ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ တပည့်များဖြစ်ကြောင်း” ကျမ်းများကို တွေ့ရသဖြင့် မယုံသင်္ကာနှင့်ပင် တာဝန်မပျက် ဆက်လက် ကိုးကွယ် နေရသော အချိန်ကာလ ဖြစ်၏။

အရည်းကြီးများ၏ အင်အားလည်း မသေးချေ။ ခေါင်းဆောင်သုံးကျိပ်၊ ငယ်သား ၆-သောင်း ရှိလေသည်။

သီလဗုဒ္ဓိရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးကား ပုဂံပြည်၏ သတင်းများကို ကြားသိတော်မူ သဖြင့် ရှင်အရဟံအား အကျိုးအကြောင်း မိန့်တော်မူကာ ပုဂံသို့သွား၍ သာသနာပြုရန် တာဝန်ချလေတော့သည်။

ရှင်အရဟံလည်း သားရေနယ်အခင်းကို ပခုံးတင်၊ သပိတ်ကိုလွယ်၍ သထုံမှ ထွက်ခွာခဲ့၏။ ပုဂံပြည်အနီး တစ်ခုသော တော၌ အမောဖြေနေခိုက် မုဆိုး တစ်ယောက်က တွေ့၍ လူရိုင်းဟု ထင်မှတ်သဖြင့် နေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင် သွား၏။ အရည်းကြီးများမှာ နက်ပြာရောင် သင်္ကန်းဝတ်၍ ဆံပင်မုတ်ဆိတ်များ ထားကြသဖြင့် ရှင်အရဟံ၏ အသွင်အပြင်ကို မြင်ရသည်မှာ အဆန်းဖြစ်နေသည်။

မင်းကြီးကား ရှင်အရဟံ၏ ဣန္ဒြေကို မြင်လိုက်ရုံမျှဖြင့် “ဤသူကား လူရိုင်းမဟုတ်၊ တရားရှိသော သူတော်မြတ်ပင် ဖြစ်သည်” ဟု ပါရမီဓာတ်ခံကြောင့် အမှန်ကို သိတော်မူ၏။ “သင့်မြတ်ရာနေရာကို ကြည့်၍နေလော့” ဟု သဘောကိုစမ်း၍ လျှောက်လျှင် ရှင်အရဟံသည် ရာဇပလ္လင်ပေါ်၌ တက်၍ နေတော်မူ၏။

“ဤသူကား သူတော်သူမြတ် အစစ်တည်း” ဟု နေရာယူပုံကို ကြည့်၍ ပီတိဖြစ်တော်မူ၏။ အောက်ပါအတိုင်းလည်း မေးဖြေတော်မူကြသည်။

မင်းကြီး - အရှင်ကား ဘယ်အမျိုးအနွယ်နည်း။ အဘယ်မှ ကြွလာသနည်း။ အဘယ်သူ၏ တရားအဆုံးအမကို ယူသနည်း။

မထေရ် - ငါ၏အမျိုးအနွယ်ကား ဂုဏ်တော် ၉-ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော အစိန္တေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင်၏ အမျိုးအနွယ် ဖြစ်ပေသည် မင်းကြီး။ ငါ၏ ဆရာနှင့် သီတင်းသုံးဖော်များရှိရာ (သထုံပြည်) မှ လာခဲ့၏။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရားရှင် ဟောကြားသော အဆုံးအမကို ခံယူသည်။

မင်းကြီး - ထိုတရားကို အကျွန်ုပ်အား ဟောပြတော်မူပါဘိ။

မထေရ် - (သီရိဓမ္မာသောက မင်းကြီးအား နိဂြောဓသာမဏေ ဟောသကဲ့သို့) (ဒါန, သီလ) ဘာဝနာ တရားတို့၌ မမေ့မလျော့ရန် အပ္ပမာဒ သတိတရားကို အကျယ် ဟောတော်မူ၏။

မင်းကြီး - “ဘုရားရှင် ယခုဘယ်မှာရှိသနည်း။ တရားတော်ကား မည်မျှ များပါသနည်း။ အရှင်မှတစ်ပါး အခြားတပည့်သား သံဃာများ ရှိပါသေးသလော” ဟု ဝမ်းမြောက် အားရစွာ လျှောက်၏။

မထေရ် - “ဘုရားရှင်ကား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူ၍ ဇာတ်တော်များသာ ရှိတော့သည်။ ပိဋကသုံးပုံ၊ ဓမ္မက္ခန္ဓာအားဖြင့် ၈၄၀၀၀- ရှိပေ၏။ သထုံပြည်၌ ပိဋကသုံးပုံ အစုံ သုံးဆယ်ပင် ရှိပေသည်။ ငါမှတစ်ပါး သံဃာလည်း များစွာရှိကြသေးသည်။

မင်းကြီး - “ဝမ်းမြောက်လှပါသည် ဘုရား။ အရှင်မှတစ်ပါး အခြားကိုးကွယ်အာားရာ မရှိပါ။ ကျွန်ုပ်၏ အသက်ကိုပင် ဆောက်နှင်း လှူဒါန်းပါ၏။ တရားအဆုံးအမ ပေးသည့်အတိုင်း ခံယူပါမည်ဘုရား” ဟု လျှောက်ထား၍ နေပြည်တော် အရှေ့ဘက် အရပ်၌ ဇေတဝန် မည်သော ကျောင်းတော်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်း၏။

(သာသနာဆက် စာတန်းများတွင် ညောင်ဦး ဥယျာဉ် အနောက် ဥခွံမုဌော အရှေ့မြောက်တွင် တောရကျောင်း ဆောက်လှူသည်ဟုလည်း မှတ်တမ်းရှိ၏။)

အေဒီ ၁၂၄၃-ခုနှစ် ရှင်အရဟံ၏ ကျောင်းတိုက်တွင် သံဃာတော် စာသင်သားများ နေရန် ကျောင်းပေါင်း နှစ်ဆယ်ရှိသည်ဟု ကျောက်စာပုံ ၁၅၂/၆ ၌ ပါရှိသည်။ မင်းကြီးလည်း ရေကိုထမ်း၊ မိဖုရားကြီးလည်း ဆွမ်းကို ရွက်ကာ နေ့စဉ် သွားရောက် လှူဒါန်းကြသည်။ သာသနာရေးနှင့် စပ်သမျှလည်း လျှောက်ထားမေးမြန်း လေတော့သည်။

အရည်းကြီး ၆-သောင်းကိုလည်း လူဝတ်လဲကာ အဲမောင်း လှံကိုင် ဆင်ချေး၊ မြင်းချေးကျုံး ထားတော်မူ၏ အရှင်အရဟံလည်း သာသနာ ကြည်ညိုသူများအား ရဟန်းခံပေးလေသည်။ ထိုခေတ်က သံဃာ သုံးသောင်းကျော် ရှိကြောင်း ဝံသဒီပနီ၌ ဆိုသည်။ မင်းနှင့်ဆရာ တိုင်ပင်၍ သာသနာ အညစ်အကြေးတို့ကို ဆေးကြော သုတ်သင်တော်မူကြ၏။

အရည်းကြီးတို့လည်း လာဘ်လာဘ ဆုတ်ယုတ်၍ ရှင်အရဟံအား ရန်ငြိုးဖွဲ့ကြ ကုန်၏။ မင်းကြီး သိတော်မူ၍ ကျောင်းဝေယျာဝစ္စ ဆောင်ရွက်ရင်း အရည်းကြီးတို့ ရန်ကို ကာကွယ်ရန် အစောင့်လူတစ်ရာ ထားလှူတော်မူ၏။ ရှင်အရဟံကား ထိုလူများအား ရှင်ရဟန်း ပြုပေး၍ ပရိယတ် စာပေ သင်ကြားပေးလေသည်။

(ရှင်အရဟံ ကြွလာပုံနှင့် စပ်၍ အနည်းငယ် စကားကွဲလွဲချက် ရှိသေး၏။ သာသနာ လင်္ကာရ စာတမ်း၌ ရှုပါကုန်။)

သက္ကရာဇ် ၄၁၉-ခုနှစ် တစ်နေ့သောအခါ ရှင်အရဟံ မထေရ်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဓာတ်တော် မွေတော်နှင့် ပိဋကများကို ပင့်ဆောင်ရန် စကားချေငံသော အမတ်တို့အား လက်ဆောင် ပဏ္ဏာတို့ဖြင့် သထုံပြည် မနူဟာမင်းထံသို့ စေလွှတ်လိုက်၏။ မနူဟာမင်းက “မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့နှင့် တန်ရာသလော” ဟု ဆိုသဖြင့် ပြန်လာ သံတော်ဦး တင်ကြရာ မင်းကြီး အမျက်ဒေါသ ထွက်သဖြင့် ကြည်း၊ ရေ နှစ်တန် စစ်ခင်း၍ သထုံသို့ စစ်ချီတော် မူလေသည်။ ကျန်စစ်သား စသော သူရဲကောင်းများ ပါသော်လည်း မြို့ကို မစီးနိုင်ဘဲရှိရာ ဝိဇ္ဇာ မယိဒ္ဓိ ပယောဂနည်းဖြင့် ဆေးစီရင်၍ မြို့ရိုးတွင် မြှုပ်နှံထားသော ဗျတ်ဝိ၏ ပေါင်, လက်တို့ကို တူးဖော်ပစ်မှ ထိုးဖောက်အောင်နိုင်ကြ လေတော့သည်။

ပိဋက အစုံ သုံးဆယ်နှင့် ဓာတ်တော် မွေတော်များကို ဆင်အစီး သုံးဆယ်နှင့်တင်၍ ပုဂံသို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။ ပိဋကတ် တတ်ကျွမ်းသော အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်လည်း တစ်ထောင် ပါခဲ့လေသည်။ မနူဟာမင်းနှင့် အတတ်ပညာသည် အချို့လည်း ခေါ်ဆောင်ခဲ့၏။

ထိုပိဋကများသည် နောင်ကာလတွင် သီဟိုဠ်မှ ရရှိသော ပိဋကတို့နှင့် ရှင်အရဟံ ကိုယ်တိုင် တိုက်ဆိုင်တည်းဖြတ်ရာ မကွဲမလွဲအညီအညွတ်ပင် ရှိသည်ဟူ၏။

(သထုံမှ ပိဋက ရောက်သည့်နှစ်ကို သာသနာလင်္ကာရ၌ သာသနာ ၁၆ဝ၁၊ ကောဇာ ၄၁၉ ဟု ဆိုသည်။)

ထိုအခါမှစ၍ စစ်မှန် စင်ကြယ်သော သာသနာတော်သည် ပုဂံပြည်ကြီး၌ ပွားစီးတိုး တက်၍ လာလေတော့၏။ အနော်ရထာမင်းကြီးလည်း အရည်းကြီးတို့၏ မိစ္ဆာ အမှောင်တွင်း၌ နေခဲ့ကြရရှာသော ဘေးလောင်းတော်၊ ဘိုးလောင်းတော် တို့အား သတိရ ကြေကွဲကာ ဝမ်းနည်း ဝမ်းသာဖြင့် “ပါရမီကုသိုလ် ရစေခလို” ဟု တ, ဆိုမြည် တမ်းမိလေတော့၏။

ရှင်အရဟံသည် အလောင်းစည်သူ နန်းစံ ၂-နှစ် သက်တော် ၈၁-တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြု၏။ မင်းနှင့်ပြည်သူတို့ ၇-ရက်ပတ်လုံး ပူဇော်ပွဲကြီးစွာ ကျင်းပ၍ မီးသဂြိုဟ်ကြ၏။ ဓာတ်တော်များကို ရွှေတလားတွင် ထည့်သွင်း၍ တူရွင်းတောင်ခြေ၌ ဂူတည်ထား ကိုးကွယ်ကြ၏။ ရှင်အရဟံ၏ ပုံကိုလည်း ထုလုပ် ပူဇော်ကြသည်။ (ယခု အာနန္ဒာ ဘုရားအတွင်း၌ ရှိ၏။) ယင်းဂူမှာ ပုဂံတည်စ မူလ ၁၉-ရွာ အပါအဝင် တောင်ပရွာ အနောက်မြောက် တာ ၅၀၀-အကွာ၌ တည်ရှိသော ထီးဆောင်း ဘုရားပင် ဖြစ်၏။

(ပခုက္ကူမြို့ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် ဦးနန္ဒဝံသမဟာထေရ်ရေး- ရွှေစည်းခုံ သမိုင်း ကျမ်းသစ်တွင် ပါရှိ၏။ အရှင်အရဟံ၏ ခုနှစ် သက္ကရာဇ်များ ဆက်လက် လေ့လာသင့်သည်။)

မြန်မာပြည်သူ ပြည်သား အဆက်ဆက်၏ ကျေးဇူးရှင်၊ ဘုရားရှင်၏ သားတော်ကြီး ရဟန္တာ ရှင်အရဟံ၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းကား မြန်မာပြည် သာသနာဝင်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ပေတော့၏။ ကျန်စစ်မင်း နန်းတော် မွန်ကျောက်စာ၌ ၄၆၃-ခုနှစ် နန်းသစ် တက်ပွဲတွင် ရှင်အရဟံ ဦးစီးသော သံဃာ ၄၁ဝ၈-ပါးတို့ ပရိတ်ရွတ်ပုံ တခမ်းတနား ဖော်ပြထားသည်။

ပံ့သုကူမထေရ်

အရှင်အရဟံ ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူသည့် နောက်တွင် စိမ်းညက်မင်း၏ သားတော် မဟာထေရ်က (အရှင်အရဟံ၏ သာသနာပြု လက်ရုံးကြီးများ ဖြစ်ခဲ့ကြသော) အရှင် အာနန္ဒာ, အရှင်ဗောဓိ မထေရ်ကြီးများနှင့်အတူ သာသနာပြုတော်မူရ၏။ အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများချည်း ဟူ၏။

ထိုမှ နောက်ကာလတွင် ငစွယ်ရှင် သခင် ပံ့သုကူမထေရ်ကို သာသနာရေး အပ်နှင်းသည်။ သာသနာပိုင် ဆရာတော်ပင် ဖြစ်၏။ အရှင်အာနန္ဒာ၊ အရှင်ဗောဓိ စသော ပိဋကဆောင် မထေရ်တို့ကို အုပ်ချုပ်၍ သာသနာပြုတော်မူသည်။ ဘွဲ့တော်ရင်းကား အရှင်သီလဗုဒ္ဓိ ဖြစ်၏။

“ငစွယ်ရှင် ပံ့သုကူ” ဟု အမည်တွင်ခြင်းမှာ ထိုမထေရ်သည် သူသေအလောင်းမှ အဝတ်များကိုသာ ပံသုကူကောက်၍ သင်္ကန်းသုံးဆောင်မြဲ ဖြစ်၏။ တစ်နေ့သော် ငစွယ်ငယ် ခေါ်သော နွားကျောင်းသူငယ်သည် ကုသိုလ်ရရန် သုသာန်၌ လူသေ ယောင်ဆောင်၍ အဝတ် တင်လွှမ်းလျက် နေကာ အဖော်များအား ထိုမထေရ်ထံ သတင်းပို့ လွှတ်သည်။ မထေရ်မြတ် ပံသုကူယူ၍ ကြွသွားလျှင် ငစွယ်ငယ် အသက် မရှူသဖြင့် မိဘများအား ပြောကြားရာမှ မထေရ်သိသဖြင့် ပရိတ်မေတ္တာပြုတော် မူရ၏။ ငစွယ်ငယ်သည် ထ၍ရှိခိုးသည်။ သူ့ကို မိဘတို့က မထေရ်အား လှူကြ၏။ ထိုအခါမှစ၍ “ငစွယ်ရှင် ပံ့သုကူ” ဟု တွင်သည်။

ပံ့သူကူနှင့် နရသူ

ထိုမထေရ်သည် တိုင်းပြည်၏ မိဘ ဖြစ်နေပြန်သဖြင့် တိုင်းရေးပြည်မှု ကိစ္စများတွင် မပါချင်ဘဲလျက် ပါခဲ့ရ၏။ အကြောင်းမှာ အလောင်းစည်သူ မင်းကြီး၏ သားတော် မင်းရှင်စောသည် အနန္တသူရိယနှင့် ကုလားမိဖုရား တစ်ပါးအား မချေမငံ ပြုမူမှုကြောင့် နေပြည်တော်မှ တိမ်းရှောင်၍ မန္တလေးအရှေ့ဘက် ထွန်တုံးပူတက် အရပ်တွင် ပုန်းလျှိုးနေရ၏။
ထိုအတွင်း ညီတော် နရသူသည် ခမည်းတော်အား ရွှေဂူဘုရားသို့ ဘုရားဖူး ပို့ရင်း အဝတ်ဖြင့် အုပ်ဖိ၍ သတ်ပြီးလျှင် နန်းတက်၏။ မင်းရှင်စောကြား၍ ပုဂံသို့ ချီတက် လာစဉ် နရသူသည် ပံ့သုကူအရှင်မြတ်အား ချဉ်းကပ်၍ “ညီတော် နောင်တော် စစ်ဖြစ်လျှင် ပြည်သူတို့ ဆင်းရဲပါလိမ့်မည်။ နောင်တော်အား မခုခံပါ။ နန်းအပ်ပါမည်” ဟု ကြွရောက် ဟောပြောစေသည်။ “သင်ကတိ မတည်လျှင် ငါ၌ ဝန်လေးလိမ့်မည်” ဟု မိန့်တော်မူရာ သစ္စာဆို သဖြင့် သွားရောက် ဟောပြော ပေးရသည်။

နရသူသည် မင်းရှင်စောအား ခရီးဦးကြိုဆို၍ နန်းအပ်၏။ မင်းရှင်စောကား ထိုည မှာပင် ညီတော်ခတ်သော အဆိပ်ဖြင့် နတ်ရွာစံရရှာသည်။ မထေရ်ကြား၍ ကြွလာပြီးလျှင် “ဟယ်- မင်းဆိုးမင်းညစ်၊ တစ်ခဏ စည်းစိမ်ကိုသာ•ကြည့်၍ သံသရာဘေးကိုကား သင် မကြောက်၊ ငါ့မျက်နှာကိုလည်း မထောက်တကား” ဟု ဆိုမည်တော်မူရာ နရသူသည် မျက်နှာပြောင် တိုက်ကာ “သစ္စာခံသည့်အတိုင်း နောင်တော်ကို နန်းတင်ခဲ့ပြီ မဟုတ်လော” ဟု နှုတ်လှံထိုးသည်။ “ဟယ်- မင်းယုတ်၊ သင့်ထက် ပျက်သူကား မရှိပြီ၊ မင်းယုတ်၏ နိုင်ငံ၌ ငါမနေလို” ဟု မိန့်တော်မူကာ သီဟိုဠ်သို့ ကြွတော်မူ၏။

တစ်တိုင်းပြည်လုံး ကြည်ညိုသော မထေရ်အား အလွဲသုံးစားလုပ်၍ မထေရ်ကြွသွား သဖြင့် ပြည်သူတို့ မင်းအပေါ် မကျေနပ်ကြ။ ထိုမင်းသည် မကောင်းမှုတို့ကိုသာ ဆက်၍ ကျူးလွန်၏။ ကချေသည်များကို မလုံ့တလုံ ဝတ်စေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်း တွင်း၌ ပွဲခံစေကာ ရဟန်းတို့ကို လူထွက်စေ၏။ ဖခင်နှင့် နောင်တော်အား သတ်၍ သူတော်သူမြတ်များအား နှိပ်စက်ခဲ့သော နရသူသည် ကုလား လက်ချက်ဖြင့် နတ်ရွာစံရ၏။ “ကုလားကျမင်း” ဟု ရာဇဝင်ဆရာတို့က ဘွဲ့ပေးကြသည်။

ပံ့သုကူနှင့် နရပတိစည်သူ

ပြူတစ်သိန်း မင်းလက်ထက် (၆၆ဝ) ထိုး မဟာဗောဓိ ကျောက်စာ ကြောင်းရေ ၃-၄ ၌ “ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရာ ပါယာသ ဤဌာနကို အခါလေးမြင့် ပျက်၍ ပြင်သော သခင် ပံ့သုကူကြီးတစ်ယောက်၊ ထိုပြီးတစ်ချက် ပျက်ခဲ့ရာကား သမိုးမင်းပြု၏” ဟု ပါရှိရာ ပံ့သုကူ မထေရ်သည် မဟာဗောဓိကိုလည်း ပြုပြင်ကြောင်း သိရ၏။

နရသူ နန်းသက်လေးနှစ်၊ သား-မင်းယဉ် နရသိင်္ခ သုံးနှစ်လွန်လျှင် နရသူသား နရပတိစည်သူ နန်းတက်ရာ ပံ့သုကူမထေရ် သီဟိုဠ်မှ ပြန်ကြွလာ၏။ သာသနာပြု တာဝန်လည်း အပ်နှင်း ခံရပြန်သည်။ ထိုမင်း နန်းစံ ၉-နှစ်တွင် ပုဂံမြို့ အရှေ့ တုံ့ဝပ်တောင်မှ စွယ်တော်ဖူးပြီးအပြန် ချောက်တစ်ခု အတွင်း၌ အရောင်လက်သည် ကိုမြင်၍ ကြည့်စေရာ ဘာမျှ မတွေ့သဖြင့် “ဤနေရာတွင် ငါ့အား ဘုရား တည်စေလိုသည်” ဟု ယူဆကာ ပြည်သူတို့အား အပူတပြင်း ဆင့်ဆို၍ မြေဖို့စေ၏။ စည်မျက်နှာကဲ့သို့ မြေညီလျှင် စေတီတည်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြည်သူတို့ စိတ်ဆင်းရဲ ကြရ၏။

ထိုအကြောင်းကို ပံ့သုကူမထေရ် ကြားသိရ၍-

“မင်းကြီး၊ ကောင်းမှု ဖြစ်စိမ့်ဟူ၍ ပြုသော ဤအမှုသည် ကောင်းမှုကား မဖြစ်၊ မကောင်းမှုသာ ဖြစ်သည်” ဟု မိန့်ကာ မင်းကြီးလှူသော ဆွမ်းကိုမစား၊ သပိတ်မှောက်ထား၏။

“ဘုန်းတော်ကြီး ငါ့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော်မမူသော် ငါ့ပြည်တွင် နေတော်မမူလည် ဖြစ်မှ လွှတ်တော်မူမည်။ ပြည်သူတို့ လှူသော ဆွမ်းလည်း ငါ့ဆွမ်းပင် မဟုတ်တုံလော” ဟု မင်းကြီးမချေမငံ ဆို၍ သီဟိုဠ်သို့ ကြွရန် စွယ်ကြို အရပ်သို့ ကြွရောက်နေတော်မူ၏။

သရပါ မြို့တံခါးစောင့် ဘီလူးသည် ထိုအကြောင်းကိုသိ၍ မင်းကြီးထွက်တော်မူလျှင် တံခါးထက်၌ ကားယားခွရပ်နေ၏။ ဆေးဝါးမန္တရား စီရင်သော်လည်း မဖယ်။ မထေရ်အား မချေမငံဆို၍ ဤသို့ လုပ်ကြောင်း ဗေဒင်ထွက်ဆိုမှ စွယ်ကြိုအရပ်သို့ အမတ်တို့အား ပင့်လျှောက်စေရ၏။ အကြိမ်ကြိမ် ပင့်သော်လည်း မကြွလာ။ သီဟိုဠ်သို့ ကူးကြွလေ၏။

နောက် အမတ်တုရင်္ဂပစ္စည်းအား မပါပါအောင် အမြန်ပင့်ရန် စေလွှတ်ရ၏။ အမတ်လည်း လှေထက်တွင် ရွှေဆင်းတုတင်၍ လိုက်လေ၏။ သင်္ဘောဆိပ်၌ မှီလျှင် မှီချင်း “ဘုရားရှင် ဤအရပ်သို့ ရောက်တော်မူသည်။ ပံ့သုကူမထေရ် လာစေ သတည်း” ဟု လျှောက်ရာ ဘုရားရှင်အာဏာ မလွန်ဆန်လိုသဖြင့် လှေပေါ်သို့တက်၍ ဘုရားဝတ်ပြု၏။

အမတ်လည်း ဝတ်ပြုခိုက် လှေကို အပြင်းလှော်ထွက်၏။ သာသနာတော်ကို ချီးမြှောက်ရန်လည်း အတန်တန် လျှောက်လေသည်။ တုရင်္ဂပစ္စည်း အမတ်သည် ပိဋကကို ကောင်းစွာ တတ်ကြောင်း ကျောက်စာပုံ ၂၈၉၊ ၃-၌ တွေ့ရ၏။

နေပြည်တော်ရောက်လျှင် မင်းကြီးကိုယ်တိုင် လှေမှတွဲ၍ နန်းတော်သို့ ပင့်ပြီးလျှင် ဆွမ်းကျွေး၏။ သရပါ တံခါးသို့အရောက် အစောင့်ဘီလူးလည်း ဆင်း၍ ဦးချသည်။ မင်းကြီးလည်း ဆွမ်းကျွေးပြီးလျှင် “ယနေ့မှစ၍ အဆုံးအမတော်ကို နာခံပါမည်” ဟု လျှောက်၏။ ဇေယျသူရ စသော သားတော် ၅-ပါးကိုလည်း လှူသည်။

မထေရ်ပြန်ကြွလျှင် မင်းသားများ လိုက်ပါလာကြရာ လမ်းခုလတ်တွင် မထေရ်က မြေ၌ အဝိုင်း ၅-ခု သား၍ ပြပြီး ပြန်လွှတ်လိုက်သည်။ မင်းကြီးလည်း ဘုရားတစ်ဆူစီ တည်စေလိုသည်ဟု အဓိပ္ပာယ် ကောက်၍ သားတော်တို့၏ ကိုယ်အလေးချိန်နှင့်အမျှ ရွှေကို ချိန်စက်ပြီးလျှင် လုပ်ခ ကံကျွေးပေးကာ “စာကြိုဘုရားလှ” စသော ဘုရားလှ ၅-ဆူကို တည်တော်မူ၏။

ပြည်သူတို့အား အာဏာဖြင့် အပူတပြင်း ခိုင်းစေတည်သော ဘုရားမှာ စူဠာမဏိ စေတီဖြစ်သည်။ စေတီပြီးသောအခါ ကြွင်းကျန်သော အုတ်များဖြင့် ယင်းစေတီ၏ အရှေ့မြောက် ညွံတလက်ဖက်ကန် အနီး၌ လိုဏ် ၂-ဆင့် ရှိသော စေတီတစ်ဆူ တည်တော်မူ၏။ ထိုဘုရားကို ပံ့သုကူမထေရ် ပြည်သူတို့ဘက်မှ နေ၍ သပိတ်မှောက်သည်ကို အထိမ်းအမှတ် ပြုသောအားဖြင့် ပြည်သူတို့က “သပိတ်မှောက် ဘုရား” ဟု နှုတ်ကမ္ပည်း တင်ကြ၏။

သက္ကရာဇ် ၅၆၅-ခုနှစ်တွင် မထေရ်အား ဝန်ချကန်တော့ရာ အရပ်၌ “ကန်တော့ ပလ္လင်” ဟူသော ဘုရားတစ်ဆူလည်း တည်ပြန်သည်။ မထေရ်အပြစ်တင်မည်စိုး၍ အပူတပြင်း မခိုင်းစေသဖြင့် မပြီးပြေမီ နတ်ရွာစံသွားရ၏။ သားတော် နန်းတောင်းများမင်း ဆက်၍ တည်ရသည်။

ပံ့သုကူနှင့် နရသီဟပတေ့

ရာဇဝင်နှင့် မြတောင်ဆရာတော်ရေး “ပုဂံဘုရား ၁၇-ဆူသမိုင်း” တွင် နရသီဟပတေ့မင်း (၆၁၇-၆၄၈) လက်ထက် မင်္ဂလာစေတီ တည်ရာတွင်လည်း ပံ့သုကူမထေရ် အကြောင်း တွေ့ရပြန်သည်။ (အခြားတစ်ပါး ဖြစ်မည်လောဟု စဉ်းစားဖွယ်ဖြစ်၏။ ခုနှစ်သက္ကရာဇ်များ ထပ်မံစိစစ်၍ ထိုမထေရ် အကြောင်း သုတေသန ပြုရပေဦးမည်။)

မင်္ဂလာစေတီ တည်ရာတွင် နရသီဟပတေ့ခေါ် တရုတ်ပြေးမင်းသည် “ဘုရား လည်းပြီး၊ ပြည်ကြီးလည်းပျက် တဘောင်ပေါ်၍ ဆက်လက် မတည်ဘဲနေရာ ၆ နှစ်ပင် ကြာလေသည်။ ထိုအခါ ပံ့သုကူမထေရ်က နရသီဟပတေ့မင်းကြီးအား သင်္ခါရ တရားများကို နှလုံးသွင်းရန် ဟောပြောတော်မူ၏။

“ဤအုတ်ပုံကြီးကို မြင်လျှင် သင့်အား နောက်သားတို့က သေဘေးနှင့် ပြည်ပျက် မည်ကို အလွန်ကြောက်ရှာသော မင်းဟု ရာဇဝင် ကမ္ဗည်းထိုး၍ ကဲ့ရဲ့ကြလိမ့်မည်”

ဟု မိန့်တော်မူသည်တွင်မှ ဆက်လက် တည်တော်မူသည်။

ပံ့သုကူ မထေရ်ကို ရဟန္တာဟုပင် ထိုခေတ်က သမုတ်ကြကြောင်း သာသနာလင်္ကာရ ၌ ပြဆို၏။ ပရိယတ်၊ ပဋိပတ် စွယ်ဖျံကျော်၍ မိန့်ဆိုဆောင်ရွက်တော်မူပုံ များကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်လည်း သတ္တဝါအများ၏ ချမ်းသာကိုသာ ရှုစိမ့်၍ မင်းမိန့် အာဏာကို ဂရုမမူ။ ဖြူစင်သော သူတော်ကောင်းစိတ် အပြည့်ရှိတော်မူခြင်းကား ထင်ရှားလှပေ၏။

ငှက်ပစ်တောင် အရှင် ပဏ္ဍိတမထေရ်

နရပတိစည်သူမင်းကြီး လက်ထက်ပင်ဖြစ်သည်။ ငှက်ပစ်တောင် သံဃာ့ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးနာယက အရှင်ပဏ္ဍိတမထေရ်ဟူ၍ ရှိ၏။ အရှင် ဥတ္တရာဇီဝ မထေရ်၏ တပည့်တည်း။ ဝိနည်းသိက္ခာ လေးစား၏။ တန်ခိုး ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း ကြီးမား၏။ ဈာန် အဘိညာဉ်ရသည်ဟု ယူဆရသည်။ မင်းနှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားတို့ အလွန် ရိုသေကြသည်။ ကြီးစွာသော ပူဇော်သက္ကာရကို ပြုကြ၏။

ထိုအတောအတွင်း ယုတ်မာသော အလိုဆိုးရှိသူ ဒကာမတစ်ဦးသည် မထေရ်၏ သီလကို ညစ်နွမ်းစေရန် ကြံလေ၏။ မထေရ်၏ ကျောင်းအနီး ကမ်းပါးထိပ်တွင် အရိပ်ခိုကာ သီတင်းသည် ယောဂီမအသွင်ဆောင်၍ ၁၅-ရက်ခန့်လာနေ၏။ အိမ်သို့ ပြန်ရောက်လျှင် မထေရ်သည် မိမိနှင့် ကျူးလွန်ကြောင်း ယုတ္တိဆင်၍ တီးတိုးစကား ပြန့်ပွားအောင် လုပ်သည်။ ရင်းနှီးသူတို့က မထေရ်အား လာ၍ လာ၍ သတိပေး လျှောက်ထားကြ၏။ ထိုသတင်းကား နေပြည်တော် တစ်ခုလုံး ပြန့်ပွားကူးစက်၍ မင်းနှင့်တကွ သံဃာတော်အများနားသို့ပင် ရောက်လေသည်။

မထေရ်လည်း အကျယ်ပွားလာသော မတရားသတင်းကို နှုတ်ဖြင့် မဖြေရှင်းနိုင် တော့ချေ။ ရှင်းသော်လည်း ပြေလိုမှပြေမည်။ ထို့ကြောင့် မင်းနှင့်တကွ ရဟန်း သံဃာနှင့် ဒကာ၊ ဒကာမ တို့အား ကျောင်းသို့ ဖိတ်ခေါ်၏။ ပရိသတ်များ ရောက်လာလျှင် ကျောင်းမှတစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်နားသို့ တစ်ဖန် ခေါ်သွား၏။ မြစ်ဆိပ် အရောက် ကျောက်နှင့် ဓားသွေးနေသော ဒကာတစ်ဦး တွေ့၍ ဓားနှင့် ကျောက်ကို အလှူခံသည်။

ပရိသတ်အများရှေ့တွင် သမ္မာဒေဝနတ်များကို တိုင်တည်၍ သစ္စာမူလေသည်။

“ငါ၏သီလ ညစ်နွမ်းရိုးမှန်သော် ဤကျောက်နှင့် ဓားမသည် ရေချသောခဏ စုပ်စုပ် မြုပ်စေသော်။ ငါလည်း အပါယ်လေးပါး၌ ကျက်စေသတည်း။ ဤမာတုဂါမနှင့် အမှန်ကင်းရှင်း၍ သီလစင်ကြယ်ခြင်း ရှိဘိမူ ငါး၏အလား ရေ၌ ကူးသွားစေသော်။ ငါတမူလည်း ဝဋ်မှ ကျွတ်ရစေသား” ဟု သစ္စာဓိဋ္ဌာန် ပြု၍ ကျောက်နှင့်ဓားမကို ရေသို့ချ၏။ ဓားသွေးကျောက်နှင့် ဓားမတို့လည်း ရေညာဆန်၍ ကူးကြ၏။ မင်းနှင့် တကွ ပရိသတ်လည်း အားရဝမ်းသာ သဒ္ဓါကြည်ညို ရှေးကထက် ပို၍ပင် ပူဇော်ကြကုန်၏။

နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် နောင်လာနောင်သားတို့ သတိ, ပညာ, သဒ္ဓါ ဝီရိယ ပွား၍ မှတ်သားရစ်ကြစေရန် ညောင်ဦးအရှေ့တာ ၇၀၀-ခန့်၌ ချောက်ကမ်းပါးကို ဥမင်လိုဏ်တူး၍ အုတ်ကျောက်တို့ဖြင့် ဘုရားတည်လေသည်။ “ကျောက်ကူးဘုရား” ဟု သမုတ်တော်မူ၏။
ထိုဘုရား၏ မြောက်ဘက် ကုန်းထိပ်တွင်လည်း ဘုရားတစ်ဆူ ထပ်၍ တည်ပြန်သည်။ ကျောက်ကူးရာ ဓားမပါ၍ “ဓားမပါဘုရား” ဟု သမုတ်တော်မူ၏။ ထို နှစ်ဆူကို “ကျောက်ကူး ဓားမပါဘုရား” ဟု ခေါ်တွင်ကြကြောင်း မြတောင် ဆရာတော်၏ သမိုင်း၌ ဖတ်ရှုရ၏။ “ငှက်ပစ်တောင်နှင့် မိအောင်နှင့်” ဟု ငှက်များကပင် အော်မြည်ကြသည်ဟု ငှက်ပစ်တောင် အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတွင် ရေးသား ထားကြောင်း မှတ်သားရဖူးလေသည်။

ဤလူ့ရွာတွင်၊ မုသာဝါဒ၊ စသည်လေးခု၊
ရောရုဆက်ဆံ၊ ဝစီကံကြောင့်၊ လျှော်လျှံမှုန်ဆန်၊
သူမမှန်ကို၊ ဧကန်စွဲသော်၊ သစ္စာကျော်ဖြင့်၊
မှောက်တော်ငြိမ်းဆေး နှူးလသေး။
(ပါရမီခန်းပျို့-၁၂၈။)

ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပ

ထိုအရှင်လည်း နရပတိစည်သူမင်းလက်ထက် ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်။ ယခင် ပခန်းနယ် (ယခု ပခုက္ကူနယ်) အနောက်တောင်ရိုး အနီးရှိ ဂူနီနေဝင်ရွာ ဇာတိဖြစ်၏။ တစ်ရံရောအခါ အနောက်တောင်ရိုးမ သျှမ်းပလောင် ဓားပြများ ရွာကိုဝင်၍ လုယက်ကြသည်။ လူအများကိုလည်း ခေါ်ဆောင်သွားကြ၏။

အဖမ်းခံရသူတို့တွင် ပေါင်လောင်ရှင် အလောင်းလျာ၏ မိဘများလည်း ပါဝင် ကြသည်။ ဖခင်မှာ တောတောင်များ ဖြတ်ကျော် သွားရစဉ် ထွက်ပြေး လွတ်မြောက်သွားသဖြင့် ကိုယ်ဝန် အရင့်အမာနှင့် ဇနီး ကျန်ရစ်ခဲ့၏။ မထွက်ပြေးနိုင်၊ နောက်တစ်နေ့တွင် ဂူနီနေဝင်ရွာသားတို့သည် ဓားပြများနောက် ခြေရာခံ၍ လိုက်ကြ၏။

တောတစ်ခုအတွင်း လဲလျောင်းနေသော မိခင်၏ နို့ကို စို့နေသော ကလေးငယ်နှင့် ကျားကြီးတစ်ကောင်ကို တွေ့မြင်ကြရသည်။ ကလေးမှာ ပေါင်လောင် အရှင် ကဿပအလောင်း သူငယ်ဖြစ်၍ မိခင်ကား အသက်မရှိတော့ပေ။ ရွာသားတို့ စုရုံး လာကြလျှင်ပင် ကျားကြီးမှာ ရှောင်ဖယ်သွားတော့၏။ သူငယ်အား စောင့်ရှောက် နေဟန် ရှိသည်။ ရွာသားတို့လည်း သူငယ်ကို ပွေ့ချီ၍ ပြန်လာခဲ့ကြ၏။

သျှမ်း ပလောင် ဓားပြများ ကာလ အတန်ကြသောအခါ ဂူနီ နေဝင်ရွာသို့ ဒုတိယ အကြိမ် လာရောက် တိုက်ခိုက်ကြပြန်သည်။ လူအများကိုလည်း ခေါ်ဆောင် သွားကြ၏။ ထိုအခါ ပေါင်လောင်ရှင်သည် ကဿပ ဘွဲ့တော်နှင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီ။ ဓားပြတို့သည် သူ့ကိုပါ ချန်မထားမူ၍ ခေါ်ဆောင်သွားကြ၏။

ရှင်ကဿပ၏ အခြားသူတို့နှင့် မတူသော အဝတ်အစား၊ ထူးခြားသော ဣန္ဒြေ တို့ကြောင့် ဓားပြများ တစ်နေ့တစ်ခြား ရန်တုံ့မူမည်ကို ကြောက်ရွံ့လာကြ၏။ ရှင်ကဿပသည် ကြောက်ရွံ့သော အမူအရာမရှိ ပကတိ တည်ငြိမ်လေ ဓားပြများ ကြောက်လေ ဖြစ်နေကြသည်။ “ဤသူကား လူမဟုတ်၊ စုန်းသော်လည်းကောင်း၊ နတ်သော်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်” ဟုလည်း ထိတ်လန့် နေကြ၏။

သို့နှင့် ရှင်ကဿပအား တောင်ရိုးပေါ်တွင် ခြံခတ်၍ လှောင်ထားကြသည်။ သူတော် သူမြတ်အား ပြစ်မှား၍ ဓါးပြအားလုံး ယားယံ ကုတ်ဖဲ့ နေကြရ၏။ အကြောင်းလည်း မသိ၊ ဆေးလည်းမရှိ ဖြစ်နေစဉ် မြန်မာကုန်သည်တစ်ဦး ရောက်လာ၍ အယား ပျောက်ဆေး မေးရာမှ အကြောင်းစုံ ပေါ်လာတော့သည်။ ရဟန်းတော်ကို ပြစ်မှား၍ ယခုကဲ့သို့ ဖြစ်ကြောင်း သိကြသည်။

သို့သော် မယုံနိုင်ကြသေး။ ကြက်ရိုးထိုး၍ ဗေဒင်မေးကြရာမှ အဖြေကို သဘောကျ၍ ရှင်ကဿပအား လှောင်ခြံမှထုတ်ကာ ရေချိုးပေးကြ၏။ အဝတ်သစ်များလှူ၍ ကန်တော့ကြသည်။ ထိုအခါကျမှ အယားအယံ ပျောက်သွားတော့သည်။

ရှင်ကဿပကား ရွာသို့ မပြန်တော့ချေ။ ပလောင်တို့ ဒေသမှာပင် သာသနာပြု နေတော့သည်။ သာသနာ အခြေအမြစ်ကျမှ ပလောင်ငယ်များကို ခေါ်ဆောင်၍ ရွာသို့ ပြန်ခဲ့၏။ နရပတိစည်သူမင်းကြီး တောကစားထွက်၍ သစ်ခက်တဲနန်း၌ အပန်းဖြေနေချိန် ဖြစ်သည်။

တောတွင်းသား မုဆိုးတစ်ယောက် ရောက်လာ၍ တောအတွင်း ကြံ့စားပင်ကြီး အောက်၌ ဆင်ဖြူတော်တစ်ကောင် တွေ့ရကြောင်း သံတော်ဦးတင်သဖြင့် အနန္တသူရိယ အမတ်အား ဖမ်းဆီးရန် လွှတ်လိုက်၏။ အနန္တသူရိယကား ဆင်၊ ကျား၊ မိကျောင်း စသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို နှိမ်နင်းရာတွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ဆုလာဘ်များစွာလည်း ရခဲ့ဖူးသည်။

အနန္တ သူရိယ လိုက်ပါသွားရောက် ကြည့်ရှုသောအခါ သစ်ပင်အောက်၌ ရှင်ကဿပ ကိုသာ တွေ့ရသည်နှင့် နတ်သိကြားတို့ စေလိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်ရမည်ဟု အတပ် စဉ်းစား၍ ရှိခိုးလျှောက်ထားကြည့်၏။ အကျင့်သိက္ခာ သီလ, သမာဓိရှိ၍, ပရိယတ် ပဋိပတ်နှစ်ရပ် လုံလောက်သည်ကို သိ၍၊ ပစ္စည်းလေးပါး ဒကာခံ၍၊ ပုဂံ နေပြည်တော်သို့ ကြွရန် ဖိတ်ကြား၍ ပြန်ခဲ့၏။ မင်းလည်း အကျိုးအကြောင်းကို သိရသောအခါ နန်းတော်သို့ ဆွမ်းဝတ် ပြုရန် ဖိတ်၏။ အနန္တသူရိယ ရှိလေပြီဟု လက်မခံလေ။

အနန္တသူရိယ ဇနီးမောင်နှံ၏ ကျောင်းအလှူ

အနန္တ သူရိယလည်း ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပအတွက် ကျောင်းနှင့် ဘုရားတည်ထား ပေးလှူရန် ဆုံးဖြတ်ထားသည်။ မိမိရှိပစ္စည်းစုတွင် အလှူပြုရာ၌ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းစွာ ရသောပစ္စည်း ဟုတ်မဟုတ် ရွေးထုတ် စိစစ်နေ၏။ ဆင်၊ ကျား၊ မိကျောင်းများကို နှိမ်နင်းသတ်ဖြတ်၍ ဆုလာဘ်ရသော ပစ္စည်းများကို စင်ကြယ်သည်ဟု သူမထင်။

စဉ်းစားသောအခါ တစ်ချိန်က မြင်းကပါ သူဌေးက ဘုရင့်ထံ အကူအညီ ရယူလို သဖြင့် အနန္တသူရိယအား အကူအညီတောင်းခဲ့ဖူး၏။ ထိုသို့ ကူညီဆောင်ရွက်၍ အောင်မြင်သဖြင့် ပတ္တမြားတစ်ပြည် စေတနာ လက်ဆောင် နှင်းခဲ့ဖူးသည်ကို သတိရမိ၏။ ထိုပတ္တမြားလည်း စင်ကြယ်လှပြီဟု တစ်ထစ်ချ မယုံကြည်။ သံသယ ဝင်နေသေး၏။
အခြား ပစ္စည်းလည်း စဉ်းစား၍ မရ။ သို့နှင့် ပတ္တမြားထုပ်ကို ငွေတစ်ထောင်ဖြင့် ရောင်းကာ ညောင်ဦး ကမ်းပါး သို့သွား၍ “ဤဥစ္စာသည် အမှန် တကယ် စင်ကြယ်ဘိမူ မကြာမတင် ငါ့ထံသို့ ပြန်ရောက် စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန် နှုတ်မြွက်၍ ရေထဲသို့ ပစ်ချလိုက်သည်။

နောက်တစ်နေ့ ဈေးတွင် ငါးကြီးတစ်ကောင်ကို တံငါသည်တို့ ရောင်းချကြရာ ဝယ်သူ မရှိ၍ မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည်ရောင်းကြ၏။ အမတ်ကြီးကတော်ပင် ဝယ်မိ၍ ဝမ်းခွဲကြည့်ရာ ငွေထုပ်ကို ပြန်၍ ရလာသည်။

အနန္တသူရိယ ဇနီးမောင်နှံလည်း ဝမ်းသာအားရ ရှင်ကဿပအတွက် ကျောင်းနှင့် ဘုရားကို ထိုငွေနှင့်ပင် တည်ဆောက် လှူဒါန်းကြရလေ၏။ ဘုရားအမည်လည်း “ငါးအူသင် ဘုရား” ဟူ၏။

သူတော်ဥစ္စာ၊ ရေမှာပစ်ငြား၊ မဆုံးပါးခဲ့။ ( မဃဒေဝ ၊ တိက-မစ္ဆုဒ္ဒါနဇာတ်။)

ဤဘဝတွင်ပင် တရားထူးရ-ရမည့် ပုဂ္ဂိုလ်မှန်လျှင် မည်မျှကြီးမားသော သေဘေး ကြီးနှင့် ရင်ဆိုင်ရစေကာမူ သေရိုးထုံးစံမရှိ။ ဉာဏဝိပ္ပါရ ဣဒ္ဓိခေါ်၏။ ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပ အရှင်မြတ်၌ ဤအစွမ်းများ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ရဟန္တာဟု အများ ယူဆခဲ့သည်မှာ ယူဆထိုက်ပါပေ၏။

ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပသည် ယောနယ် တောတောင်အရပ်တို့၌ သာသနာပြု ကြွတော်မူစဉ် မုံရွာမြို့မှ မိုင် ၆ဝ-ကွာ ပုံတောင် ပုံညာအရပ်တွင် ပျံလွန်တော်မူ၏။ ထိုနေရာ၌ မြှုပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်ကြသည်။ အရိမေတ္တေယျဘုရား ပွင့်သည့်အခါမှ ထို အလောင်းတော် တေစောဓာတ် လောင်မည်ဟု ဆိုကြ၏။

(ယခုအခါ အလောင်းတော် ကဿပဟူ၍ သွားရောက် ဖူးမြော် ကြသည်ဟု ပညာဝန် ဦးဖိုးကျား၏ အလောင်းတော် ကဿပ စာအုပ်၌ ဆိုသည်။)
တောင်ငူမြို့ မြို့ထောင့်စေတီ ကျောင်းဆရာတော် ညောင်ကန်ရွာဇာတိ ဘဒ္ဒန္တ သီရိသံဝရ မထေရ် ဆဋ္ဌသံဂါယနာတင်စဉ်က ရေးသားဖြန့်ဝေသော “အလောင်းတော် ကဿပသမိုင်း” စာအုပ်ငယ်၌မူ အင်းဝ ပထမ မင်းခေါင်ကြီး လက်ထက် တောင်ကြားရွာ (စစ်ကိုင်းမြို့နယ် မန်ကျည်းကန်ချောင်း တောင်ဘက်) ဇာတိ ရှင်မဟာကဿပသာလျှင် အလောင်းတော် ကဿပ ဖြစ်ကြောင်း ရေးသား သည်ကို ဖတ်ရှုရ၏။

ထို အရှင်ကဿပသည် သီဟိုဠ်သို့ ကြွ၍ စာပေသင်သည်။ ချင်းတွင်း အရှေ့ကမ်း ရွှေလှေ၌ တိုက်တည်၌ စာပေပို့ချသည်။ ထို့နောက် ကျောက်မျက်၊ အနိမ့်၊ ငသရောက်၊ တောင် ၃၅-လုံးတို့ကို ကျော်သွားရသော ယခု အလောင်းတော် ကဿပတောင်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း သီတင်းသုံးရသည်။
ပရိသတ် များပြားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ သလေးစော်ဘွား၊ သောင်သွပ်စော်ဘွား တို့က ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဆေးလည်းကောင်းစွာ တတ်သည်။ ပျံလွန်တော်မူသော အခါ အလျား ၁၀-တောင်ရှိ ရုပ်တုကို အင်္ဂတေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်ဟု ဆိုလေသည်။

တောင်ကြား ရှင်မဟာကဿပသည်ပင် အလောင်းတော် ကဿပဟု ဆိုစေဦး၊ ပုဂံ ခေတ်က လွန်စွာ ထင်ရှားသော ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပမှာကား ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့် အတိုင်း ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားအောင် ထူးခြား မြင့်မြတ်သည့် သူတော်စင်ကြီး အဖြစ်ကိုမူ မယိမ်းမယိုင် လက်ခံနိုင်ကြရာ၏။

ဂိုဏ်းသမားတို့၏ ယိုးမှားကြော်

ဤနေရာ၌ တစ်ချက်မှတ်သားဖွယ် ရှိသည်မှာ လောကီထွက်ရပ်လမ်း လက်တွေ့ကျမ်းတွင် ဇင်းကျိုက်တောင်ပေါ်မှ ဂန္ဓာရီ ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းဆရာကြီးတစ်ဦးက ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပသည် ထွက်ရပ်ပေါက် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုထား သည်ကို အချို့ ဖတ်မိကောင်း ဖတ်မိကြပေလိမ့်မည်။ ပြဆိုသော ခေတ်နှင့်တကွ အထောက် အထား ခိုင်လုံမှု မရှိသည် တို့ကိုလည်း သဘောပေါက်ကြလိမ့်မည်ဟု ယူဆ၍ ရှင်းလင်းရန် လိုမည်မထင်ပါ။

အထူးသတိပြုရမည်မှာ-

• မဟာယာနကိုယ်စားလှယ် ဂိုဏ်းဆရာ အချို့သည် ရဟန္တာ ဖြစ်သွားကြသော ဆရာ တော်ကြီးများကိုပင် ထွက်ရပ်ပေါက်သွားသည်ဟု စာရင်းတင်ကြ၏။
• အသက် ရှိစဉ်မှာလည်း “ဒါကျုပ်တို့ ဥက္ကဋ္ဌ” စသည်ဖြင့် ဝါဒဖြန့်ကာ တပည့်ခံ၍ တရားထိုင် လာတတ်ကြ၏။
• ဂိုဏ်းအဆောင်အယောင်များကို ထိုးသွင်းကာ နားလှည့်ပါးလှည့် ယုန်ထင် ကြောင်ထင် လုပ်တတ်ကြသည်ကို များစွာ တွေ့ဖူးပေပြီ။
• တရား အမူအကျင့်၊ အပြောအဆို စသည် ဆင်တူယိုးမှား လုပ်တတ်သည်ကိုလည်း မျက်ခြည်မပြတ်သင့်၊

သမိုင်းကြောင်း သိဖွယ်များ

ကျောက်စာ၊ ရာဇဝင်၊ သာသနာဝင်နှင့် နန်းဓလေ့ မှတ်တမ်းစသော မှတ်တမ်း အစောင်စောင်တို့၌ အရှင်ကဿပနှင့် စပ်သော မှတ်သားဖွယ်တို့မှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်၏။

• ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပလည်း နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်ပင်ဖြစ်သည်။
• ပေါင်လောင် လူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်ကြ၍ ပေါင်လောင်ရှင် ကဿပဟု တွင်၏။
• ပေါင်လောင် သူငယ်များကို မွေးမြူ၍ သာသနာပြု၏။
• သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွလိုသော အခါ သိကြားမင်းက ကျားယောင်ဆောင်၍ တင်ပို့သည်ဟု ဆိုသည်။ (ယခုတိုင် ပလောင်တို့ ဒေသ၌ ကျားစီးရဟန္တာရုပ်တုကို တွေ့နိုင်သည်။)
• တစ်ခါက သီဟိုဠ်သို့ သင်္ဘောဖြင့် ကြွရာ ပင်လယ်၌ သင်္ဘော မသွားဘဲ ရပ်တန့် နေသဖြင့် ကုန်သည် ခရီးသည်အများ သဘောတူ မဲချကြရာ ၃-ကြိမ်တိုင် ရှင်ကဿပ ကျလေ၏။ ရေ၌ အချခံရသည်။ မိကျောင်းက ကျော၌ တင်၍ ပို့ပေး၏။
• သီဟိုဠ်သို့ ရောက်လျှင် မျက်မမြင်ဘီလူးတို့အား မေတ္တာရေချမ်း ဆွတ်ဖျန်းပေး၍ မျက်စိအလင်း ရကြသဖြင့် ငရမန်, ငတင်ကျည်း ခေါ် ဘီလူးညီနောင်နှစ်ဦးကို လှူကြသည်။
• သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မဟာစေတီပုံ၊ လောဟပါသာဒပုံ၊ ဓာတ်တော်နှင့် ဗောဓိညောင် မျိုးစေ့များကို ယူဆောင်ခဲ့ကြောင်း သာသနာလင်္ကာရ၌ ပြ၏။ ရဟန္တာဟု သမုတ်ကြကြောင်းကိုလည်း ဆိုသည်။
• သာသန ဝံသပ္ပဒီပိကာ ကျမ်း၌ကား ရှင်ကဿပ ရေချခံရသည့် ရှေးမကောင်းမှုကို ဤသို့ ဆိုလေသည်။ ရှင်ကဿပသည် လွန်ခဲ့သော ၇-ခုမြောက် ဘဝက ရွာတစ်ရွာ၌ မွေးဖွား၍ ကလေးတို့ဘာဝ မြစ်တွင်း၌ ရေချိုးရာ ခွေးတစ်ကောင် ကိုလည်း ရေချိုး ရေကူးစေ၏။ အတန်ကြာလျှင် ထိုခွေးကို မိမိရင်ဘတ်နှင့်ပင် ပိုက်ထွေး၍ ကုန်းပေါ်သို့ တင်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။
• ပိဋကတ်သမိုင်း အရ ရှင်ကဿပသည် ခုဒ္ဒသိက္ခာ အဋ္ဌကထာ နိဿယဟောင်းကို ရေးခဲ့သည် ဆို၏။ တောင်ဘီလာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် သည်ပင်လျှင် ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာ အရုဏ် အဆုံးဖြတ်တွင် ကိုးကား ဖော်ပြထားပေသည်။
• မင်းသား သိင်္ဃဝိဇယ တောင်းပန်၍ သက္ကရာဇ် ၅၆၅-ခုနှစ်တွင် သဟဿရံသီ ခေါ် “ဗောဓိဝင်ဋီကာ” ကို ပါဠိလို ရေးသားခဲ့၏။ ယခုတိုင် ထိုဋီကာကို ဖတ်နိုင်သည်။ (ပေ၊ ဈူ မှ တာ။)
• ကျောက်စာများတွင် သက္ကရာဇ် ၅၃၄ မှ ၆၃၉ ထိ ထိုအမည်ကို တွေ့နေရသဖြင့် အသက် ၁ဝဝ ကျော် နေရသည်ဟု ခန့်မှန်းရ၏။ ပိဋက တတ်၍ အကျင့်မြတ် ရှိကြောင်းကား ထင်ရှားလှပေ၏။
• အနိမ့်တောကျောင်း ကျောက်စာ (၇၄၀ ထိုး)၌ ပိဋက အလွန်တတ်၍ အကျင့်တွင် ရှင်မဟာကဿပကြီးနှင့် တူကြောင်း ရေးထိုးကြလေသည်။
• ၇၅၀-ခုနှစ်ထိုး စစ်ကိုင်းခရိုင် မြောင်နယ်ရှိ ရွှေပေါင်လောင်ဘုရားကျောက်စာ၌ မြောင်နယ် ကျောက်ရစ်ရွာဇာတိ ၅၃၁-ခုနှစ်ဖွား၊ ငယ်မည် ငပေါင်လောင်သင်၊ ရှင်မည် မဟာကဿပဟု ထိုး၍ ဇာတာခွင်နှင့် အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းပါ ပါရှိ၏။
• ၇၀၆-ခုနှစ်ထိုး ပရိမ္မကျောက်စာ၌ ပရိမ္မရွာသားဟု ဆိုလေသည်။ ရင့်မာတစ်ကျိပ်ဝင် စသည်ဖြင့်လည်း ဗျာဒိတ်ရကြောင်း ပါရှိ၏။
• နောင်အခါ ကျောက်ရစ်ရွာ၌ တောကျောင်း နေသည်။ ဆေးဝါးလည်း တတ်ကျွမ်း၏။ ၅၇၇-ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်း (နန်းတောင်းများမင်း) ဦးယဉ်းနာ စွဲကပ်၍ ပင့်လျှောက်သဖြင့် ကုသပေးရာ ချမ်းသာရာရကြောင်း၊ ကြီးစွာပူဇော်၍ ထီးဖြူတော်ကိုပင် ဆောင်းစေကြောင်း ဆိုသည်။
• ပေါင်လောင်ရှင်ကဿပနှင့် စပ်သော ကျောက်စာအရပ်ရပ်အရ ၅၃၉-ခုနှစ်မှ ၆၃၄-ခုနှစ်အတွင်း ပုဂံပြည်၌ အလွန်ထင်ရှား၍ လူအများ ရိုညွတ်ကြကြောင်း၊ တောကျောင်းဂိုဏ်း စတင် တည်ထောင်သူဖြစ်ကြောင်း၊ မြေယာသစ်များ ခုတ်ထွင် အလှူခံ၍ လယ်ယာတိုးတက်မှု ဆောင်ရွက်ကြောင်း၊ တောကျောင်းများ ချဲ့ထွင်ကြောင်း သိရ၏။
• အမတ်ကြီး သင်္ကြံမသူ၏ မြေးတော်ဟုလည်း ၆ဝ၆-ခုနှစ်ထိုး ကျောက်စာတစ်ခု၌ တွေ့ရပေသည်။ ပြဆိုပြီး အကြောင်းအရာတို့နှင့် ညှိနှိုင်း စဉ်းစားရန် ဖြစ်ပေကြောင်း။

အထူးသတိပြုရမည်မှာ ခုဒ္ဒသိက္ခာနိဿယ (ဝိနည်း) နှင့် ဗောဓိဝင် ဋီကာမျိုးကို ရေးသားတော်မူခဲ့သော အရှင်ကဿပသည် ခေတ်သစ်သမိုင်းဆရာတို့ ထင်သကဲ့သို့ လောကီဆန်သော ဘုန်းကြီးမျိုး မဟုတ်နိုင်သည်ကို သတိပြုရ ပေလိမ့်မည်။

ပုဂံခေတ် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းပြု အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ

ပုဂံခေတ်က ပဋိပတ္တိသာသနာ အထောက်အထားများကို အသေးစိတ် မဖော်ပြနိုင် သော်လည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားများ အလွန်ပြန့်ပွား ထွန်းကားလာသည်မှာ ထင်ရှားလှ ပေသည်။ ဗြဟ္မဝိဟာရ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနှင့် အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းများ အသုံးပြုများ ကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရှိရ၏။

ဇင်းမယ် သံညွတ် အရညဝါသီ အရှင်ဥတ္တမာရာမ ရေးသား၍ “ကဝိန္ဒာဘိ သီရိသဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု” တံဆိပ်တော်ရ ကျပင်းဆရာတော် သုတ်သင် ပြင်ဆင်တော်မူခဲ့သော “ဝိသုဒ္ဓိဒီပနီကျမ်း” (၁၂၅၁-ခုနှစ်၊ မြန်မာ သံတော်ဆင့် မီးစက် ပုံနှိပ်တိုက်ရိုက်၊ စာမျက်နှာ ၁၈၇) ၌ ပုဂံခေတ် ကမ္မဋ္ဌာန်း ကျမ်းများ၊ ကျမ်းပြုအရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများ အကြောင်း အမြွက်မျှ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။

အမည်များမှာ - “မဟန္တ ဖြစ်သော ကြီးစွာသော ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ နာဂုဏ်နွဲ့ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ မဟာပံ့သုကူစသည်ဆက် ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ မဟာမင်္ဂလထေရ် ကမ္မဋ္ဌာန်း” စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

အောက်ပါအတိုင်း ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ကျမ်းစာနှင့် ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ် ထူးခြားချက် ဆရာ စဉ်ဆက်များကိုလည်း ဖတ်ရှုရသည်။

• “နာဂုဏ်ကြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ကား ဗုဒ္ဓါနုဿတိမျှ လာမူ၍ ဝိပဿနာသို့ သွားလေ၏။ မဟာဗာဟုင်္ဂ ကမ္မဋ္ဌာန်း၌ကား ဗုဒ္ဓါနုဿတိက စ၍ လည်းကောင်း ထား၏။
• “ထိုတွင် မဟာပါမုက်အကြီးကား အနာဂါမ်ဟူ၏။ (မဟာပါမောက္ခ မထေရ်ကြီးကား အနာဂါမ်ဟု ဆိုလိုသည်။) ထိုသို့သောအဖြစ်ကို သိစိမ့်သောငှာ “ငါ စုတေလျှင် ခေါင်းလောင်းကို သုံးချက်ထိုး” ဟူ၍ တပည့်ကြီးကို မှာခဲ့သောဟူ၏။
• “မဟာ မင်္ဂလထေရ်၊ မဟာ ဗာဟုင်္ဂထေရ် သည်နှစ်ပါး တို့သည်ကား ရဟန္တာ ဖြစ်ကုန်၏။ သင်္ဂြိုဟ်သောအခါ ဓာတ်စုသည်ချည်း ဟူ၏။ ကာယ၏ ဒုဂ္ဂန္ဓလည်း မရှိကုန်ဟူ၏။ (ဓာတ်တော်ကျသည်။ အလောင်းတော် မနံမစော် မပုပ်ဟု ဆိုလိုသည်။)
• “နာဂုဏ်ကြီး၊ နာဂုဏ်ငယ်တို့သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏ ရှေးကမ္မဋ္ဌာန်း ဆရာချည့်တည်း။ အရိယာတို့ချည်းဟု ဆိုကုန်၏။”

ဒိသာပြာမုက် ဆရာတော်

အထက်ပါ စကားရပ်တွင် မဟာပါမုက် အကြီးကား ဆိုသည်မှာ ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာတော်ကို ဆိုလိုဟန် ရှိ၏။ ယင်းကိုပင် သက္ကတအသံထွက်ဖြင့် “ဒိသာပြာမုက်” ဟု ခေါ်ကြသည်။

ယခုအခါ ကလေးငယ်များအထိ သိနေကြသော “ဆရာတော်ဦးကျည်ပွေ့” ကိုပင် ခေါ်ဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ကြီးမှ စာသင်ရသော်လည်း ရှင်ဘုရင် အကိုးကွယ် ခံရလောက်အောင် ပိဋက တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြ၏။

သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းကို သင်ယူကြသောအခါ အညသမာန်း စေတသိက် အညအပါဒါန်နှင့် စပ်သောအခါတွင်လည်း ဦးကျည်ပွေ့ အကြောင်းကို ပြောရိုးပြုစလေ့ကုန်၏။

ပုဂံ၌ “ရုပ်မေးရုပ်ဖြေကန်” ဟူ၍ ရှိသည်။ ဦးကျည်ပွေ့အား စာတတ်ဆရာတော် များက စာပေသရုပ်သကန် စစ်မေးရာဌာနဟု ဆိုကြသည်။

ဦးကျည်ပွေ့ အကြောင်းကား ထိုမျှသာမဟုတ်။ ပုဂံပြည် တရုတ်ပြေးမင်း လက်ထက်တွင် ပုဂံပြည်ကြီး တရုတ်စစ်ရန်ကြောင့် ပျက်စီးရသောအခါ မြန်မာ ပြည်သူအလုံး၏ ကိုယ်စား တရုတ်ပြည် ပီကင်းမြို့ ကူဗလေခန် ဘုရင်ကြီးထံ ကိုယ်တိုင်ကြွရောက် အရေးဆိုခဲ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး ခေါင်းဆောင်ကြီးပင်တည်း။

ကူဗလေခန်နှင့် ဆွေးနွေးပုံ

တရုတ်ပြည်သို့ ကြွသောနှစ်ကား ခရစ်သက္ကရာဇ် အေ-ဒီ ၁၂၈၅-ခု ဖြစ်၏။ ၁၂၈၃-ခုနှစ်မှ စ၍ ငဆောင်ချံ ကောင်စင်, တကောင်မြို့များ ကျဆုံးနေခဲ့ပြီဖြစ်၍ တရုတ် မွန်ဂိုတို့ မြို့တော်အနှံ့ တပ်မြို့တော် ပြုလုပ်ထားရာ ဆရာတော်သည် စခန်း တစ်ခုသို့ရောက်တိုင်း သက်ဆိုင်ရာ စစ်ဘက်အကြီးအကဲများထံ သုဝဏ္ဏလိပ်(စာ) ရေးသား အကြောင်းကြားပြီးမှ အဆင့်ဆင့် ခက်ခဲစွာ ကြွတော်မူရသည်။

ဆရာတော်သည် ထိုနှစ် ယဆည် (ယူနန်ဖု) ၌ ဝါဆို၍ ဒီဇင်ဘာတွင် တယ်တူ (ပီကင်း) ရှိ ဧကရာဇ်ဘုရင်ကြီး ကူဗလေခန်နှင့် စကားအခြေအတင် ဆိုရသည်။ ဆရာတော် ပြောဆိုသော စကားများမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။ “ဒိသာပြာမုက် ကျောက်စာ” ဟု ထင်ရှားရှိ၏။

ကူဗလေခန်နှင့် ဆွေးနွေး ပြောဆိုရပုံကို ကျောက်စာတွင် အပြည့်အစုံ ဖော်ပြထားရာ ကောက်နုတ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။

ကူဗလေခန်။ ။ ပဏ္ဍိတ်၊ ဤငါ၏ သူရဲ(စစ်သည်) နှစ်ထောင်နှင့် မဟာထေရ်ရှင်နှင့် (ပုဂံ၌) သာသနာပြုလေဟု ဆိုနှင်၏။
ဆရာတော်။ ။ မဟာရာဇ်၊ ဤသူရဲအလုံး၊ သင်္ဃာအလုံး စပါးဟိမှသာ တည်ကြည်အံ့။ စပါးကား ပြည်စည်းစိမ် အမြစ်မဟုတ်လော။ ဤသူရဲတို့သည် ထန်း (သီးနှင့် ထန်းအူ) တို့ကိုသာ စဉ်း၍စားပြီးကာ ဝမ်းနာ၍ မသေကုန်သလော။ ကြွင်းသော သင်္ဃာတို့လည်း ပြည်တွင်းမဝင်ဝံ့။ တောသို့ပြေး၍ သေကုန်ခံ သောတကား။ မင်းကြီးအောင်သော အမှုမဟုတ်လော။ ဥယန်စိုက်သော ယောက်ျားကား ရေသွန်း၍ သစ်ပင်တို့ကို ကြီးစေ၏။ အညွန့် မဆိတ်တကား။ သစ်ပင် သီးပြီးသော်သာ အသီး စား၏။ တံပြတိက် (တမ္ပဒိပ် = ပုဂံ) ပြည်ကိုလည်း ရေသွန်းဦးလတ်သေး။ မြတ်စွာသာသနာ လည်း သေငယ်မူပြီ။
“မင်းကြီးကား ဘုရားဆု တောင်းသသူ မဟုတ်လော။ အဖဂေါတမ သာသနာကို မပျက်စေလတ်သေး၊ မင်းကြီးနိုင်သောပြည်ကား များလည်းများစွာ့၊ ကြီးလည်း ကြီးစွာ့၊ တံပြတိက်ပြည်ကား အငယ်တည်း။ သာသနာ ဟိသောကြောင့်ရကား ဘုရားအလောင်းတိုင်ကာ ပြည့်မြောက်၏။ သူရဲအဝင် စဲလတ်ဘိ။ ငါကား ကောက်ပဲ စိုက်စေဦးအံ့။ ကောက်ပဲ ပြီးသော်ကား ဝင်။ (ပုဂံက လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ပေးရန် ကတိပေးစကား ပြောဆိုလိုက်ရာ...)
ကူဗလခန်။ ။ ဤစကားတွင် ငါ့ဖို့လည်း ပါ၏။ ပဏ္ဍိတ်လား၍ ထွက်ပြေးသော သင်္ဃာတို့ကို ခေါ်လေ။ ကောက်ပဲလည်း စိုက်လေး (ဆို၍ စစ်သည်များ ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းရန် ကတိပြု၏။)

ပြည်ရေး ပြည်မှု ဖြစ်စေကာမူ သင်္ဃာတော်အရှင်မြတ်တို့သည် ရံခါ မင်းနှင့် ပြည်သူ တို့အတွက် ဝင်ရောက် ကူညီတော်မူလေ့ရှိကြောင်း ပြညွှန်ရာလည်းရောက်ပေသည်။ (ဒိသာပြာမုက် ကျောက်စာ၊ ဒေါက်တာ သန်းထွန်း၏ “အသစ်မြင် ဗမာသမိုင်း” နှင့် အခြေပြ မြန်မာနိုင်ငံရေးသမိုင်း။)

နာဂုဏ်ငယ်, နာဂုဏ်ကြီး အမေးအဖြေ

ပြဆိုပြီး “ဝိသုဒ္ဓိဒီပနီ” အရ နာဂုဏ်ကြီး နာဂုဏ်ငယ် မထေရ် အရှင်မြတ်နှစ်ပါးသည် ပုဂံခေတ် အဆိုပါ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာ အဆက်ဆက်၏ ဆရာ မူလဘူတ ရှေးဦး ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆရာတော်ကြီးများ ဖြစ်ရုံသာမက အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည် ကိုလည်း မှတ်သိရပေ၏။

ထိုအရှင်မြတ်ကြီးနှစ်ပါး၏ အကြောင်းနှင့်စပ်၍ ကန္နီဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ (၁၂၉၃- ခုနှစ်ရေး) “သစ္စပါရဂူကျမ်း” နိဗ္ဗာန်ကို အကြောင်းလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံမှ မြင်နိုင်ပုံ အခန်း စာမျက်နှာ ၄၀၆-ရ ၌ ထိုအရှင်မြတ်ကြီး နှစ်ပါး၏ အမေးအဖြေကို ဖတ်ရှုရပေသည်။
ထိုအမေးအဖြေကား (မူရင်းအတိုင်း) -

ဤနေရာ၌ နာဂုဏ်ငယ် နာဂုဏ်ကြီးတို့၏ ပုစ္ဆာကို ပြလိုက်အံ့။ အခါတစ်ပါး၌ ပေါက္ကံပြည်ဝယ် နာဂုဏ်ငယ် မည်သော ရဟန်းက နာဂုဏ်ကြီးအား ရှေးပုရပိုက်မူ၌ တွေ့ဖူးသော အရိယုပ္ပတ္တိ (အရိယာဖြစ်ပုံ) ပုစ္ဆာကို လျှောက်ထား မေးမြန်းလေ၏။

ပုစ္ဆာကား-
၁။ အမောင်သောတာပန်၊ အမောင်သည် ဧကန် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ဖူး၏ဟု ဆိုသော် တစ်ပါးသော အရသာကိုမြင်၍ တစ်ပါးသော အရသာကို စားရပါ၏လော။
၂။ နှစ်ပါးမှ ထ၍ နှစ်ပါးမှ ပြန်နိုင်ပါ၏လော။
၃။ သုံးပါးမှ လွတ်၍ သုံးပါးကို မျက်မှောက်ပြုရပါ၏လော။
၄။ လေးပါးလုံးကို တစ်ခါတည်းပြု၍ လေးပါးလုံးမှ လွတ်ပါ၏လော။

“ဤသို့ လေးနက်၊ ပုစ္ဆာချက်ကို၊ လက်ဝယ်တင်ထား၊ ပတ္တမြားသို့၊ ပိုင်းခြားသိထွေ၊ ဖြေနိုင်ပေမူ၊ (နေ) ခြည်တစ်ထောင်၊ အရောင်ထွက်သည့်၊ ဘဝဂ်ပါရဂူ၊ သောင်နိဗ္ဗူကို၊ သိသူတစ်ယောက်၊ ဖြစ်ပေလောက်၍၊ ထက်အောက်ရပ်ခွင်၊ တွေ့စမ်းချင်သည်၊ လွယ်လျှင်ဖြေဘိ၊ ကျမ်းအရှိ” ဟူသော ပုစ္ဆာကိုဖြေ၍ ပေးတော်မူပါဟု လျှောက်ထားဖူးသတတ်။

နိဗ္ဗာန်မြင်ပုံ နာဂုဏ်ကြီး အဖြေ

၁။ နာဂုဏ်ကြီး ဖြေကြား အမိန့်ရှိလိုက်သည် တပည့်နာဂုဏ်ငယ်၊ “တစ်ပါးသော အရသာကိုမြင်၍ တစ်ပါးသော အရသာကို စားရပါ၏လော” ဆိုရာ၌ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သောသူသည် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား “ဓမ္မရသ”၊ အသေက္ခပုဂ္ဂိုလ်အား “ဝိမုတ္တိရသ” ကို စားရမည် ငါ့ရှင်။

၂။ “နှစ်ပါးမှထ၍ နှစ်ပါးမှ ပြန်နိုင်ပါ၏လော” ဟူရာ၌ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သောသူသည် နိမိတ္တ ပဝတ္တတို့မှထ၍ အသင်္ခတာရမ္မဏ, သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏတို့မှ ပြန်ရမည် ငါ့ရှင်။

၃။ “သုံးပါးမှလွတ်၍ သုံးပါးကို မျက်မှောက်ပြုရပါ၏လော” ဟူရာ၌ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သောသူသည် ကာလသုံးပါးမှလွတ်၍ ကိလေသနိဗ္ဗာန်, ခန္ဓနိဗ္ဗာန်, အသင်္ခတ နိဗ္ဗာန် သုံးပါးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် မျက်မှောက်ပြုရမည် ငါ့ရှင်။

၄။ “လေးပါးလုံးကို တစ်ခါတည်းပြု၍ လေးပါးလုံးမှ လွတ်ပါ၏လော” ဟူရာ၌ နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သောသူသည် ပရိညေယျ, ပဟာတဗ္ဗ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗ, ဘာဝေတဗ္ဗ (သိ, ပယ်, ဆိုက်, ပွား ၄-ပါးကိစ္စ) တို့ကို တစ်ချက်တည်း ပြု၍ ရုပ်, နာမ်၊ သုခ, ဒုက္ခ တို့မှ လွတ်ရမည် ငါ့ရှင်။

“ဤသို့ အမြင်မှန်လျှင် နိဗ္ဗာန်ကို မြင်သောသူ” ဟု ဖြေကြားတော် မူလိုက်၏။ ထိုအခါ နာဂုဏ်ငယ်သည် နာဂုဏ်ကြီးအား ပုထုဇဉ်တို့၏ ကြည်ညိုခြင်းကို လွှတ်၍ အထူးသဖြင့် ကြည်ညိုသတတ်။
ထိုနာဂုဏ်ကြီးသည် နောင်သောအခါ မရဏညောင်စောင်း၌ တပည့်တို့အား “ငါသေလျှင် ခေါင်းလောင်း သုံးချက် ထိုးရစ်တော့” ဟု မှာတော်မူခဲ့သတတ်။ သာဓု- သာဓု-သာဓု။]

ပုဂံခေတ် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်များ

ပုဂံခေတ်တွင် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည်မှတစ်ပါး ဈာန်အဘိညာဉ်ရသည်ဟု ကျော်ကြားသော အခြားပုဂ္ဂိုလ်ထူးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်ကြ၏။

နန်းတောင်းများဆရာ

ပြည်မြို့ နန်းတောင်းများမင်း၏ ဆရာတော်သည် တစ်နေ့သောအခါ ပဲခူးမြို့ရှိ ဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံသော ခဏမှာပင် သိမြင်တော်မူ၍ “အိုအဘ” ဟု နှုတ်မှ ထွက်မိ၏။ မလှမ်းမကမ်းတွင် ရှိသော တပည့်တစ်ယောက်က ကြားလိုက် မိ၍ မှတ်သားထားသည်။ နောက် သတင်းကြားရသည့်ရက်နှင့် မှတ်ထားသောရက် ကိုက်ညီနေသည် ဟူ၏။

ထို့ပြင် ကမ်းပါးယံထက်၌ နွားတစ်ကောင် အစာစားနေရာမှ မတော်တဆ လိမ့်ကျ၍ သေသည်ကို မြင်နိုင်လောက်သော နေရာမဟုတ်ဘဲလျက် “အလို နွားကျ၍ သေပြီ” ဟု နှုတ်ထွက်မိသည်ကို ကြား၍ စုံစမ်းသောအခါ ဆိုတိုင်း မှန်သည်ဟု သာသနာလင်္ကာရ၌ မှတ်တမ်းပြုထား၏။

တက်သေးကြီး

ပုဂံတက်သေးကြီး မထေရ်လည်း မဟာဂီရိနတ် နေ့စဉ်ဆည်းကပ် လာ၍ အမှုအခင်း ရှိလျှင် စေခိုင်း၍ ရသတတ်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဒီပနီ၌ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၏။

ပုဂံခေတ် ပရိယတ္တိ သာသနာ အင်အားနှင့် ကမ္ဘာကျော် စေတီပုထိုးများ စသော ပုဂံ သာသနာရေး အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကို ထောက်ဆပါလျှင် မှတ်တမ်းပင် မရှိစေကာမူ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ များစွာပင် ရှိနိုင်သည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်။ မှတ်တမ်းပင် ရှိလျက် ကျွန်ုပ်တို့ မတွေ့မိသော အရာလည်း ကြွင်းကျန်နိုင်ပေသေး၏။ အနော်ရထာမင်း လက်ထက်၌ “ရဟန္တာပင် တစ်ထောင် မြောက်စင် ရှိလျက် သောတာပန်, သကဒါဂါမ်, အနာဂါမ်တို့ကား မရေမတွက် နိုင်အောင် များပြားကြောင်း” သာသနာလင်္ကာရ၌ ဆို၏။

---

ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ရဟန္တာထွေး

ပုဂံပြည်ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် မြင်းစိုင်းစသော အရပ်များတွင် ဝါးအစည်းပြေသကဲ့သို့ ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ရ၏။ သာသနာလည်း ညှိုးမှိန်ခဲ့ရ၏။ မဟာယာန အရည်းကြီး တို့လည်း တောစွန်အုံဖျား တိမ်းရှောင်နေကြရာမှ တစ်စခန်း ထသည့်ခေတ်ဖြစ်သည်။

တစ်စီးရှင် သီဟသူသည် ၆၇၄-ခုနှစ်တွင် ပန်းရ (ပင်းယ) မြို့ကို တည်ဖန်၏။ (သော်တာလှ ပန်းရတည်။) ဥဇ္ဇနာ, ကျော်စွာ, အသင်္ခယာစောယွန်းဟု သားတော် သုံးဦးရှိ၏။ သားအငယ် စောယွန်းထံတွင် အရည်းကြီးတို့ မင်းမှုထမ်းအဖြစ် များစွာ ခိုလှုံလာကြပြန်သည်ကို တွေ့ရ၏။ မင်းသားနှင့်သောက်ဖော် သောက်ဖက်ဖြစ်ကြ၏။ မင်းသား အမူးလွန်၍ မသွားနိုင်သော် အရည်းကြီးတို့က ထမ်းစင်နှင့် ထမ်း၍ ပို့ကြ၏။ (သေနု အဆုံးအဖြတ် စာတမ်းများတွင် ကြည့်ပါ။)

ထိုခေတ် သာသနာကား မဟာယာန ရောထွေးလာသော သာသနာဖြစ်သွားရပြန်၏။ မြန်မာပြည်၏ ကံကြမ္မာ သာသနာတော်၏ တန်ခိုးကြောင့် ရှင်အရဟံကဲ့သို့ ကယ်တင်မည့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပေါ်လာရသည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကား ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ရဟန္တာထွေး တည်း။ ဒိဗ္ဗစက် ဆိုသည့်အတိုင်း အဘိညာဉ်ရ ရဟန္တာမထေရ် ဖြစ်တော်မူ၏။

သာသနာဝင်သမိုင်းတို့ကမူ ဘုရားရှင် ဗျာဒိတ်တော်အရ သိကြားမင်း အကူအညီဖြင့် ဝေသာလီပြည်မှ ကြွလာသည်ဟု ဆိုကြ၏။ သိဒ္ဓိတင်၍ ရေးသားသည်ဟု ယူဆမိ၏။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုခေတ် ဝေသာလီကား ရှင်ဒိဗ္ဗစက်ကဲ့သို့သော ရဟန္တာ ပေါ်နိုင်တော့သည့် ခေတ်မဟုတ်ချေ။

အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ၁၂-ရာစု ကုန်ခါနီး အိန္ဒိယ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေအနေသည် အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်ခဲ့၏။ မစ္စတာမော်လီ၏ ဗင်္ဂေါဒိစတြိတ်ဂေဇက်တီးယား ၄၊၂၆-အရ ခရစ် ၁၁၉၃- ခုနှစ်သည် ရဟန်းတော်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ သွေးမြေကျ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာ လုံးဝ အမြစ်ပြတ်ခံရသောခေတ် ဖြစ်ပေသည်။ ( မေဃဝတီဦးနာရဒ၏ ဗုဒ္ဓသမိုင်း ၄၉။) စာသွားစာလာကို ကြည့်က မဇ္ဈိမဒေသ ဝေသာလီပင် ဖြစ်နေပြန်၏။

မည်သို့ဆိုစေ၊ ထိုခေတ်က ရှင်ဒိဗ္ဗစက်ခေါ်သော ရဟန္တာတစ်ပါး သာသနာ ပြုတော် မူခဲ့သည်မှာကား ထင်ရှားလှပေသည်။ ဝံသဒီပနီ၌ လာသည့်အတိုင်း အကျဉ်းချုပ်၍ ဖော်ပြပါအံ့-

ကောင်းကင်မှနေ၍ တရားဟောခြင်း

ဝေသာလီပြည်မှ ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ရဟန္တာထွေးသည် ဆရာ မဟိန္ဒပါလမထေရ် တိုက်တွန်း ချက်၊ စစ်ကိုင်းသောတာပန် နတ်ကြီး၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ဗျာဒိတ်တော်အခါ စေ့သဖြင့် ၆၇၄-ခုနှစ်တွင် သာသနာပြု ကြွတော်မူလာ၏။ ဦးစွာ သီဟိုဠ်သို့ ကြွ၍ ဓာတ်တော် ရှစ်ဆူ ပင့်ကာ ပုဂံသို့ရောက်၏။ ထိုနှစ်တပို့တွဲလပြည့်ကျော် သုံးရက် ကြာသပတေးနေ့ မွန်းတည့်ချိန် အင်းဝမြို့တည်ရာ အရပ်သို့ ကြွရောက်လာ၏။

ပင်လယ်မှလာသော သီဟသူလည်း မြစ်ငယ်မှ အင်းဝ၊ အင်းဝမှသည် အနောက် ဘက်သို့ စစ်သည်များနှင့် ခရီးထွက်ခိုက် ကောင်းကင်၌ ရပ်တည်တော်မူသော ရှင်ဒိဗ္ဗစက်အား ဖူးတွေ့ရသည်။ သီဟသူလည်း အတိုင်းမသိ ပီတိဖြစ်၍နေ၏။ ရှင်ဒိဗ္ဗစက်လည်း တစ်ခုသော ညောင်ပင်ရင်းသို့ သက်ဆင်း ကပ်ရောက်ရာ မင်းကြီး ဦးခိုက်လျက်-

မင်း ။ ။အရှင်ဘုရား၊ အဘယ်အရပ်မှ ကြွလာပါသနည်း။
ထေရ် ။ ။မင်းကြီး၊ ဝေသာလီပြည်မှ ကြွလာ၏။
မင်း ။ ။ခရီးအကြား အတီမျှလောက် ကျိန်းစက်တော် မူလာခဲ့ရပါသနည်း။
ထေရ် ။ ။ မင်းကြီး၊ ဤယနေ့နံနက်ကပင် လာသည်။ ယခု (မွန်းတည့်) ရောက်၏။

ဤသို့ မေးဖြေဖူးတွေ့ရရုံမျှဖြင့် ရဟန္တာဟု မင်းကြီး ယုံတော်မူသော်လည်း စစ်သည် တော်တို့ကား သံသယဖြစ်နေကြ၏။ “အရှင် ရဟန္တာလော” ဟူ၍ကား မလျှောက်ရဲကြ။ ရှင်ဒိဗ္ဗစက်သည် ထိုအကြံကို သိ၍ ကောင်းကင်၌ ရပ်ကာ “ရာဇောဝါဒသုတ္တန်” ကို ဟောတော်မူ၏။

မထေရ်လည်း မင်းကြီးနှင့်အတူ သာသနာပြုရန် ဆရာ၏ သြဝါဒအရ လာရကြောင်း မိန့်တော်မူလျှင် အလွန်ဝမ်းသာ၍ သာသနာပြုရန် နည်းလမ်းများကို လျှောက်ထား၏။

“မင်းကြီး ရဟန်းသံဃာများ ဝိနည်းသိက္ခာနှင့် ညီညွတ်စေရန် မင်းတို့က စောင်မ, ကျင့်ကြံစေခြင်း၊ ပရိယတ် သင်ကြားစေခြင်း၊ သရီရဓာတ်တော်များကို စေတီတည်၍ ကိုးကွယ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မိုးချုပ်နေဝင်ချိန် ရောက်သဖြင့် ရန်အောင်မြင်ဘုရား တည်ရာအရပ်၌ ယာယီကျောင်း ဆောက်စေ၍-

“အရှင်၊ ဤကျောင်း၌ တည်းခိုတော်မူပါဦး၊ နက်ဖြန် ဆွမ်းကိုမူ အိမ်တော်၌ ဘုဉ်းပေးတော် မူပါ” ဟု လျှောက်ရာ-
“မင်းကြီး၊ ငါ ယနေ့ မတည်းခိုသေး။ ဆွမ်းကိုမူ ကြွရောက်ချီးမြှင့်မည်” ဟု မိန့် တော်မူကာ ဝေသာလီပြည်သို့ ပြန်ကြွတော်မူ၏။

နောက်တစ်ရက် နံနက် နောက်ပါရဟန်း ငါးပါးနှင့်အတူ ဆွမ်းစားကြွတော်မူ၏။ ဆွမ်းစားပြီးလျှင် အပ္ပမာဒသတိ တရားကို ဟောကြား၍ သရဏဂုံ သီလ ချီးမြှင့်တော်မူသည်။ နေပြည်တော်ကိုလည်း သင်ပန်းအရပ်၌ တည်ရန် မိန့်တော်မူ၏။

မင်းနှင့် ဗိုလ်ပါလည်း ဖျားနာပျက်စီးများ၍ သံဝေဂပွားခိုက် မြို့ပြအတည်တကျ တည်ထောင်ရသဖြင့် ဝမ်းမြောက် ကြလေသည်။ ရှင်ဒိဗ္ဗစက်သည် ရွှေစည်းခုံ စေတီတော် ပြီးသည့်တိုင်အောင် စောင့်ငံ့တော် မူလျက် သာသနာပြုတော်မူ၏။ ငါးထောင်ခန့် ရှင်ရဟန်းပြုပေးသည်။ ရှိလင့်သော ရဟန်းများကိုလည်း မင်းအာဏာဖြင့် စိစစ်ရွေးထုတ်၍ သာသနာတော်ကို သုတ်သင်တော် မူ၏။

မီးပုံထဲမှ ကြာပွင့်များ

ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ပင့်ဆောင်ခဲ့သော ဓာတ်တော်ရှစ်ဆူကို ၆၇၉-ခုနှစ်၌ ရွှေစည်းခုံစေတီ တည်၍ ဌာပနာတော် မူခဲ့၏။ (သာသနာ လင်္ကာရ၌ ခုနစ်ဆူပါရာ နှစ်ဆူကို ပုညရှင်၌ ဌာပနာသည်ဆို၏။)

ထိုပွဲကား ရခိုင်၊ ယိုးဒယား၊ ဇင်းမယ်၊ ပင်းယ မင်းလေးပါး ပရိသတ် ကိုယ်စီနှင့် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စု ညီညွတ်ရေးပွဲပင် ဖြစ်သည်မှာ ထူးခြားလှပေ၏။ စေတီ လေးဆူလည်း အထိမ်းအမှတ် တည်ကြသေး၏။ ထိုပွဲပြီးလျှင် ရှင်ဒိဗ္ဗစက် ပြန်ကြွသည်။

၆၈၄-ခုနှစ်တွင် သီဟသူမင်းသည် ပင်းယ၌ ၇-နှစ်၊ အင်းဝ၌ ၁၅-နှစ်၊ နန်းစံ ၂၂-နှစ် အရ နတ်ရွာစံ၏။ ထိုအကြောင်း ဘုမ္မစိုးနတ်က မင်းကြီး နတ်ရွာစံကြောင်း လျှောက်ရာ သင်္ခါရ တရားဟော၍ နှစ်သိမ့်တော် မူသည်။

သားတော် ဥဇ္ဇနာ နန်းတက်သောအခါ ရှင်ဒိဗ္ဗစက်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ် တောင်မှ ရှင်သီဝလိဓာတ်တော်၊ မကုလတောင်မှ ဆရာရင်း မဟိန္ဒပါလ ဓာတ်တော်များကို ပင့်ဆောင်၍ ချီးမြှောက် ကြွလာသေးသည်။ ၆၉၉-ခုနှစ်၊ သက်တော် ၈၅ တွင် ဝေသာလီပြည်၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူလေသည်။

ဤမထေရ်၏ အကြောင်းကား ထူးခြားဆန်းကြယ်လှ၏။ သာသနာနှင့် မြန်မာတို့၏ ကံလည်း လိုက်ဖက်လွန်းလှသည်။ ဝေသာလီပြည်မှ ကြွလာသည်ဆိုရာ၌ စဉ်းစား၍ မရ။ မဇ္ဈိမဒေသ ဝေသာလီပြည်၌ သာသနာ မရှိနိုင်တော့ရကား ရခိုင်ဝေသာလီ သော် လည်းကောင်း၊ အာသံဝေသာလီသော် လည်းကောင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ အတပ် မဆိုသာ။

မည်သို့ဆိုစေ၊ အရှင်နာဂသိန်, အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ, အရှင်အရဟံနှင့် ဤ အရှင်ဒိဗ္ဗစက်တို့ကို ထောက်ဆ၍ ခေတ်ဆိုး ခေတ်ကျပ်ကြီးများတွင်မှ အာဇာနည် အရှင်မြတ်ကြီးများ ပွင့်ပေါ်လာတတ်သည်ကိုလည်း သတိပြုရာ၏။

ရေငုံဆရာတပည့်

၆၈၄-ခုနှစ် သားဥဇ္ဇနာ နန်းတက်၍ ၇၀၂-ခုနှစ်တွင် စကားသားဖြင့် ဆောက်လုပ်သော ကျောင်းမနှင့်တကွ အရံ ၆-ကျောင်းကို အရှင် သုဓမ္မမဟာသာမိအား တင်လှူ၏။ ပထမသော် ထေရဝါဒ ရဟန်းကောင်းများ ကြီးစိုး၍ ကာလ အတန်ကြာသော် ဝတ္တကမြေလယ်ယာ များ၌ ဘုန်းတော်ကြီးများ ပါဝင်၍ စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ သူရင်းငှား နွားထွန်မှစ၍ စီမံရခြင်း၊ စပါးစုဆောင်းရခြင်း၊ နောက်ဆုံးသီးစားခ မပေးနိုင်သူတို့အား ကျောင်းတွင်းမှာပင် ဒဏ်ရိုက်ခြင်း၊ ထိတ်တုံး ခတ်ခြင်းများအထိ ရောက်လာကြ၏။ မင်းကလည်း ဝင်၍ မစွက်နိုင်။

နောက်ကာလတွင် အလဇ္ဇီမှ ဒုဿီလပန်းတိုင်သို့ ရောက်ကာ အရည်းကြီးများ ဖြစ်လာကြ၏။ ပီယသိဒ္ဓိ၊ လက်ဝှေ့ပွဲ၊ ဓားရေး၊ လှံရေး၊ အင်းအိုင် စသော ပွဲကျောင်း ဓလေ့များ ကြီးထွား လာတော့၏။ ရဟန်းကောင်းများ နေ၍မရတော့သဖြင့် ရှင်သာသနသည် တုရင်တောင်သို့ လည်းကောင်း၊ ပရက္ကမညီနောင်သည် စစ်ကိုင်း (ယခုရှိသော) ပရက္ကမချောင်သို့ လည်းကောင်း ထွက်ခွာသွားကြရ၏။

တစ်သက်လုံးစိပ်မှ ပုတီးလေးလုံးသာရ

ပရိယတ္တိအရာ၌ လွန်စွာကျော်ကြားသော ရှင်အရိယဝံသလည်း ယင်းစကား ကျောင်းမှ ထွက်ခွာ၍ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးတွင် သီတင်းသုံးရရှာ၏။ ၈၄၄-ခုနှစ်၊ နန်းတက်သော နရပတိမင်းကြီးလက်ထက်မှသည် မင်းခေါင် လက်ထက်ထိ ကျော်ကြားသော မထေရ် ဖြစ်သော်လည်း စကားသင့်၍ ဤပင်းယခေတ်၌ ထည့်သွင်းပြဆိုပါအံ့။

ထိုအချိန်က စစ်ကိုင်းတောင် ပုညရှင်စေတီ အနီးတွင် ရေငုံဘုန်းတော်ကြီးခေါ် ဆရာတော်တစ်ပါးရှိ၏။ ကျမ်းဂန်တတ်မြောက်ပြီး တရားဘာဝနာ စီးဖြန်းနေကာ စကားအဖျင်း ပြောမိမည်စိုး၍ ရေငုံနေသောကြောင့် ရေငုံဘုန်းကြီးဟု ခေါ်သည်။

ထိုရေငုံ ဘုန်းတော်ကြီးသည် တစ်ခုသော သံဃပရိသတ်၌ ပုတီးစိပ်မှုနှင့် စပ်၍ သံဃာ မထေရ်ကြီးများ အချင်းချင်း စကားလက်ဆုံကျနေကြရာ “တစ်နေ့လျှင် ဂုဏ်တော် ပုတီး အပတ်တစ်ထောင် ရသည်၊ တစ်သောင်းရသည် စသည်ဖြင့် အရည်အချင်းထက် အရေအတွက်ကို ဦးစားပေး ပြောဆိုနေကြသည်ကို ကြားသိရသဖြင့်-

“တို့များ အသက်ရှစ်ဆယ်ကျော်ပါပြီ၊ တစ်သက်လုံး စိပ်လာတာ ခုထိမှ ပုတီး လေးလုံးပဲ ရသေးတယ်” ဟု မိန့်တော်မူသတတ်။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, မေတ္တာ, အသုဘနှင့် မရဏဿတိခေါ် ရဟန်းရှင်လူ သူတော်စင်တိုင်း နေ့စဉ် နှလုံးသွင်းရမည့် “စတုရာရက္ခ = အစောင့် အရှောက်ကြီး လေးပါး” ကိုသာ ပွားများနေကြောင်း ပြောဆိုတော်မူလိုဟန် ရှိ၏။

ထိုသို့အမိန့်ရှိခါမှ ပုတီးပတ် ပြိုင်သော ဘုန်းကြီးများ စကားဆိတ်သွားသော ဟူ၏။

အထက်က ဖော်ပြရာပါ ရှင်အရိယဝံသလည်း မိမိကိုယ်ကို စာတတ်ပြီဟု မမှတ် ထင်သေး၍ ဘုန်းတော်ကြီးထံ ဋီကာကျော်ကျမ်းကို သင်ယူ၏။ ၃-ရက် ရလျှင် “ငါစာတတ်ပြီ” ဟု သဘောပေါက်၍ ဆရာ့အမိန့်အတိုင်း ယင်းကျမ်း၏ အဖွင့် မဏိသာရမဉ္ဇူသာဋီကာ ကျမ်းကြီးကို ရေး၍ပြရ၏။

လပြည့်လကွယ် ဥပုသ်ပြု သံဃအစည်းအဝေးမှာ ပုညရှင်စေတီ၌ ပြုလုပ်ရာ ထိုကျမ်းကို သံဃာ့အလယ်၌ ဖတ်၍တင်ပြသည်။ အစွန်းအဖျားတွင် နားထောင် နေသော ပုဂံမှကြွလာသည့် ရဟန်းငယ်တစ်ပါးက နားထောင်ရင်း “အင်း...အင်း” ဟု လိုက်နေသဖြင့် မေးရာ အမှားနှစ်ချက်ကို ထောက်ပြနိုင်၍ ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီး တစ်ထည် စွန့်လှူ၏။

ထိုအကြောင်းများနှင့် သူ၏ကျမ်းစာများသည် ပရိယတ္တိလောက၌ ယခုတိုင် ထင်ရှား၏။

ထိုမထေရ်၏ ပဋိပတ်နှင့် စပ်သောအချက်ကား အတန်ငယ် ငုပ်ကွယ်လျက် ရှိသဖြင့် ဖော်ပြလိုပေသည်။

တစ်ရံရောကာလ ဘုရင်မင်းခေါင်သည် ကျောင်း (အရိယဝံသချောင်) သို့ တရားနာ လာရာ တရားဟောပြောပြီးလျှင် အဝ-စစ်ကိုင်းယာဉ်ခွန် ပလှပ်ချမ်းသာပေးရန် အလှူခံတော်မူသည်။ မင်းကား မလှူ။ အပြန် ဖောင်တော်ဖြင့် စုန်ခဲ့ရာ ရွှေကြက်ယက် အနီး တက်မ,ကို မိကျောင်းကိုက်ခဲထား၍ မရွှေ့နိုင်၊ ထိုအခါသတိရသဖြင့် လက်အုပ်လှမ်း၍ ချီကာ “ယာဉ်ခွန်ကို အလှူခံတော်မူသည့်အတိုင်း လှူပါ၏” ဟု လျှောက်မှ ဖောင် ထွက်နိုင်လေသည်။

တစ်ကြိမ်တွင် စီးတော်ဆင်မယဉ်သာသည် ကျောင်းတွင်းရှိ ဗောဓိပင်အခက်ကို ချိုး၍ စားမိသဖြင့် ထိုနေရာ၌ပင် လဲသေသည်။ ဆရာတော်သည် သစ္စာဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ မေတ္တာ ရည်သွန်းဖျန်းမှ ချမ်းသာစွာ ထနိုင်၏။ ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း ဆင်မတစ်စီးဖိုး တန်အောင် အရိယဝံသချောင်မှ ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်အထိ ကျောက်လမ်းခင်း လှူလေသည်။

ဤကား ရဟန်းသံဃာများအား စာပေပို့ချခြင်း၊ ကျမ်းပြုခြင်း တာဝန်များကြားမှ ပွားများ အားထုတ်တော်မူသော ဆရာတော်၏ သီလ, မေတ္တာ, သမာဓိ တန်ခိုးပင် ဖြစ်ပေ၏။

အရည်းကြီးတို့ သာသနာပိုင်ဖြစ်သောခေတ်

၇ဝ၄-ခုနှစ် နန်းတက်သော ပင်းယ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ လက်ထက်လည်း အရည်းကြီးတို့ အင်အား ထက်ဝက်ခန့်ရှိနေ၏။ ထိုမင်းလက်ထက် ရဟန္တာအတုပင် ပေါ်ခဲ့သေးသည်။ တစ်နေ့သောအခါ မင်းကြီး စားတော်ပွဲတည်မည် လုပ်နေစဉ် ရဟန်းတစ်ပါး ဆွမ်းလာရပ်၏။ “ရဟန္တာဖြစ်၍ ငါ့ကို ချီးမြှောက်ရန် ကြွလာခြင်း ဖြစ်မည်” ဟု အောက်မေ့ကာ ပွဲတော်အားလုံး လှူလိုက်၏။

မင်းချင်းတစ်ယောက်ကိုလည်း လိုက်လံ စုံစမ်းစေသည်။ တစ်နေရာသို့ ရောက်လျှင် မယားက သပိတ်လှမ်းယူပြီး သင်္ကန်းလဲသည်ကိုမြင်၍ ပြန်ဆုတ်ခဲ့၏။ “အမှန်အတိုင်း သံတော်ဦးတင်သော် ခက်ချေမည်။ မင်းလည်း သဒ္ဓါပွား၊ ငါလည်း မျက်နှာရ၊ ရှင်ယောင်လည်း အပြစ်လွတ်စေမှ တော်မည် ဟု စဉ်းစား၍ “ကျွန်တော်မျိုးလိုက်၍ ကြည့်စဉ်ပင် ရဟန်း ကွယ်လေသည်” ဟု လျှောက်တင်ရာ မင်းကြီးကား “ငါ့အတွေး မှန်ပေပြီ” ဟု လက်ရုံး တမ်းလေ၏။ ထိုနေ့မှာပင် မြင်းဖြူတစ်စီး အဆက်ခံရသဖြင့် “ငါ့အလှူကား အကျိုးပေးလေပြီ ဟု နှစ်လိုအားရမ်း ဝမ်းမြောက်လေသတဲ့။

၈၁၃-ခုနှစ် နန်းတက်သော ကျော်စွာမင်းလက်ထက် ပဋိပတ်အခြေအနေကို သာသနာလင်္ကာရ၌ “ထိုဆရာ (ဆူးတွင်းပစ်) လက်ထက် ဓုရနှစ်ပါးတွင် စာပေ သင်ကြားသော ဂန္ထဓုရ ရဟန်းများလည်း အများရှိ၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ စီးဖြန်းသော သက်ကြီးရွယ်ရင့် ဝိပဿနာဓုရ ရဟန်းများလည်း တစ်ထောင်လောက် များသည်” ဟု ဖော်ပြထားပေသည်။

ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်းနှင့် အင်းဝ ခေတ်ဦး အခြေအနေသည် တိုင်းပြည်ရေးရာ မငြိမ်သက် သကဲ့သို့ သာသနာရေးလည်း ရှုပ်ထွေး ပွေလိမ်ခဲ့ရ၏။ ထိုခေတ်ကား မဟာယာန အရည်းကြီးများ တစ်ဝက်တစ်ပျက် အရည်းကြီးများ သာသနာပိုင်ထိ တက်ဖြစ်ကြ သည်ကို ကြည့်လျှင် ထိုခေတ် ပဋိပတ်သာသနာ အခြေအနေကို အကဲဖြတ်နိုင် ပေလိမ့်မည်။ ဓာတ်ရိုက် ဓာတ်ဆင် ဗေဒင်ယတြာဘုန်းကြီး၊ လက်ဝှေ့ အသတ်ကောင်းသော ဘုန်းကြီးတို့ ကြီးစိုးသော ခေတ်ပေတည်း။

ဥပမာ-သံဃရာဇာ ရခိုင်ဘုန်းကြီး (၆၄၆-၆၆ဝ)၊
ပင်လယ်ကျေး သံဃရာဇာ (မင်းဆွေမင်းသိဒ္ဓတ်တို့ ဆရာ)၊
အောင်စည်းခုံသံဃရာဇာ (စွာစော်ကဲလက်ထက်)၊
ပတူကြီး သံဃရာဇာ (စစ်ကိုင်းမြို့)၊
ဘားမဲ့ ဘားတမော့ စသည်တို့ဖြစ်၏။

ကျောက်စာတို့၌ ပိဋက သူရဲကောင်းကြီးများအဖြစ် ရေးထိုးထား သည်ကိုလည်း တွေ့ရပေ၏။ “ပိဋကကား သင့်ရုံသာ” ဟု ဆရာစဉ်ဆက် ဆုံးဖြတ်ကြသည်။

ယင်းသို့ မင်းဧကရာဇ်များ မတန်မရာ သာသနာပိုင် ခန့်ကြသဖြင့် မင်းကြီးစွာ စော်ကဲ လက်ထက်တွင် ရှင်ခေမာစာရခေါ်သော ဆရာတော် တစ်ပါးက အထိတ်တလန့် ကန့်ကွက်ဖူးသည်။ ည လူခြေတိတ်ချိန်တွင် ဘုရားရှေ့ရှိ စည်ကြီးကို အချက်ပေါင်း များစွာ တီးခတ်စေ၏။

ဘုန်းကြီး ပျံတော်မူလျှင် ယင်းသို့ တီးတတ်သဖြင့် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးပါး ပျံလွန်တော် မူသည်ဟု ထင်ကြသည်။ မေးမြန်းကြသောအခါ “သိကြားမင်းသေ၍ စည်တီးသည်” ဟု ဖြေတော်မူ၏။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီး သာသနာကို ပြုစု စောင့်ရှောက်ပါမည် ဝန်ခံထားလျက် သိကြားမင်း မစောင့်ရှောက်သဖြင့် သိကြားမင်းသေပြီထင်၍ စည်တီးကြောင်း မိန့်တော်မူသည်။ ထိုအခါတွင်မှ ထေရဝါဒ အနွယ်အစစ် ဖြစ်တော်မူသော ရှင်ခေမာစာရအား အဝမြို့ ဒန့်တောအရပ်တွင် စည်းခုံနှင့် ကျောင်းဆောက်လုပ် တင်လှူသည်။

ဘိုးတော်အား အခဲမကျေသော မိစ္ဆာများ

ထိုသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ဦးထုပ်ဆောင်းသော ရဟန်း၊ ရင်စည်း တဘက်စည်းသော ရဟန်းများ ပြဿနာ၊ မြို့ရွာဝင်လျှင် သင်္ကန်းတင်ရမည်, ရုံရမည် ဟူသော ပြဿနာ သာသနာ အရှုပ်အထွေး အရေးအခင်းတို့ကား အဆက်မပြတ် ပေါ်ခဲ့၏။ ထိုအရှုပ်အထွေးအားလုံး ဘိုးတော် လက်ထက်တွင်မှ ချုပ်ငြိမ်းလေသည်။

ဘိုးတော်သည် သာသနာရေးနှင့်စပ်၍ ကုန်းဘောင်ခေတ် နော်ရထာပေတည်း။ ၃၈- နှစ်တိုင် (အလုပ်များ၍ အမှားမကင်းသော်လည်း) သာသနာအတွက် အသက်ပေး ချီးမြှောက်ခဲ့၏။ ထို့ကြောင့်လည်း မနာလိုသော မိစ္ဆာတို့သည် “မောင်ဝိုင်း သစ္စာဖောက်သည်။ “ကတိသစ္စာမရှိ “ ဟု ယခုတိုင် အခဲမကျေသေး။

ရာဇဝင်, သာသနာဝင်တို့၏ နောက်ကွယ်တွင် ချယ်လှယ်ချင်သူများ အောက်လမ်း, အထက်လမ်း နည်းမျိုးစုံဖြင့် စမ်း၍ မကျေချမ်းနိုင် ဖြစ်နေကြသည်ကို သိပါမူ မမြင်ရသော အသံတိတ် စစ်ပွဲများ ရှိသေးသည်ဟု လက်ခံရပေလိမ့်မည်။

မဟာယာနနှင့် ဗြာဟ္မဏ

အရည်းကြီးကိုယ်စားလှယ်များနှင့် အမည်းရောင်မဝတ်ဘဲ ရုပ်ဖျောက်၍ ဝင်နေသော အရည်းကြီးတို့ကား ယနေ့ ပုန်းကွယ်၍ မရပြီတကား။

မင်းခမ်းမင်းနားတွင် သြဇာကိုက်ခဲ့သော ဗြာဟ္မဏဝါဒ (အတ္တဝါဒ) လည်း “အတူတူပါပဲ၊ ငါကတောင် အလျင်ကျသေး” ဟူသော မလိမ့်တပတ် တစ်ဝါကြီး မြူဆွယ်ခြင်းလည်း ယနေ့ ဘွင်းဘွင်း ပေါ်လေပြီ။

သမိုင်းကပေးသော မြန်မာတို့တာဝန်

ပင်းယခေတ်တွင်လည်း မဟာယာနဝါဒ အရည်းကြီးတို့၏ လှုပ်ရှားမှုမှာ ပြင်းထန် လျက်ပင် ရှိသေး၏။ ထေရဝါဒ တက္ကသိုလ် ခေါ်ဆိုရမည့် စကားခုနစ်ကျောင်း ကျောင်းတော်ကြီးကိုပင် ပွဲကျောင်းအဖြစ် (ဝါ) မဟာယာန တက္ကသိုလ်အဖြစ် ဦးတည်စေခဲ့လေသည်။ မင်းမှုထမ်းသော အရည်းကြီးများပင် ရှိနေကြ၏။

ခေတ်ရာဇဝင် သုတေသီတို့သည် တွေ့ရှိရသော ကျောက်စာကိုသာလျှင် အခိုင်အမာ ခံယူ၍ လူမှုရေးရှုထောင့် မျက်စိတစ်လုံးတည်းကိုသာ အသုံးပြု ကြည့်ရှုတတ်ကြရာ စစ်မှန်သော သမိုင်းများ ပေါ်ထွက်မလာနိုင်တော့ချေ။

ပင်းယခေတ် မှတ်တိုင်များ

၁။ ထိုခေတ်တွင် အခိုင်အမာရှိနေသော အရှင်ဒိဗ္ဗစက်, ပရက္ကမညီနောင် စသော (ခေတ်လူတို့အမြင် ဒဏ္ဍာရီဟုသာ နားလည်တတ်သော) ပဋိပတ္တိဆိုင်ရာ ခေတ်ပြိုင် အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ အခြေအနေ။

၂။ မဏိမဉ္ဇူသာ ဆရာတော်၊ ဆူးတွင်းပစ် ဆရာတော် (အရှင်နာဂိတ)၊ စတုရင်္ဂဗလ အမတ်ကြီး စသော ပရိယတ္တိနယ်ပယ်မှ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ကြီးများ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ကျမ်းများနှင့် ထိုကျမ်းများ၏ အတိမ်အနက်။

၃။ ထိုခေတ် ပရိယတ် ပဋိပတ် စံချိန်ကို ပြသော (ကျောက်စာ စသော) ခေတ်ပြိုင် အခြား သာသနိက ထောက်ဆဖွယ်များ။

ဥပမာ-တောင်တွင်းမင်း မင်းသီရိဇေယျသူရ ဇနီးမောင်နှံက သက္ကရာဇ် ၈၀၀-ပြည့် နှစ် ပုဂံရွှေစည်းခုံ အနောက်ဘက် တက်နွယ်ချောင်း ကျောင်းတော်ကြီး ဆောက်လှူ၍ ခေတ်ဆိုး ခေတ်ပျက်ကြီးတွင် ပိဋက ကျမ်းစာများ မပျောက် မပျက်စေရန် ပညာရှိများနှင့် တိုင်ပင် ရေးကူးစေ၍ ကျမ်းစာများကိုပါ ပူဇော်ခဲ့ကြသည်။ တက်နွယ်ချောင်းကျောက်စာဟု ခေါ်သည်။

ထိုကျောက်စာပါ ထေရဝါဒ ပိဋကဆိုင်ရာ ကျမ်းစာများ စာရင်းကို ကြည့်ပါလျှင် ယခုအခါ ပါဠိပညာရှင်များပင် မကြားဖူးသော ပါဠိကျမ်းစာ အများအပြား ပါဝင်နေ သည်ကို တအံ့တသြ တွေ့ရမည်ဖြစ်၏။ သဒ္ဒါကျမ်း, ဆေး, ဗေဒင် စသော ဂန္ထန္တရ (အထွေထွေ) ကျမ်းများကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ။]

အဆင့်ဆင့် ခံစစ်မှ ထိုးစစ်သို့

မြန်မာရာဇဝင်ကို ခေတ်မီလေ့လာ ဖော်ထုတ်ကြရာ၌ ဤ သာသနိက ထောက်ဆဖွယ်များကို ချန်လှပ်၍ ပြည့်စုံသော ရာဇဝင် လေ့လာချက်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် ရာဇဝင်ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်မလာနိုင်ချေ။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာတို့သည် ဗုဒ္ဓဝါဒကို ပင်မ, မှီခို အားထားရာ နည်းပညာကြီးအဖြစ် အခိုင်အမာ ခံယူ၍ ထိုအတွေးအခေါ်, ထိုအမြင် အသိဖြင့်သာ ဘဝကို ရပ်တည်လာခဲ့သော လူမျိုး ဖြစ်လေသည်။

ဤယနေ့ ဤအခြေအနေသို့ ရောက်အောင် အခက်အခဲ အမျိုးမျိုး ကြားမှ ရုန်းကန်၍ ထေရဝါဒ သာသနာသမိုင်းကို ထူထောင်ခဲ့ကြသော မြန်မာတို့၏ ဇွဲ, သတ္တိ, လုံ့လ, ဝီရိယနှင့် အသိဉာဏ် အမြော်အမြင်များမှာ အံ့မခန်း ဖြစ်ပါပေသည်။

၁။ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးသည် တောစွန်အုံဖျားပါ မကျန်အောင် ပိဋက ကျမ်းစာ များနှင့်အတူ ရဟန်းတော်များကို ပြည်တွင်း ပြည်ပသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်၍ မဟာယာနဝါဒကို အမြစ်ပြတ် ရှင်းလင်းပေးခဲ့ခြင်း။

၂။ မင်းတုန်းမင်း တရားကြီးသည် တစ်ကမ္ဘာလုံး နယ်ချဲ့ဝါဒများ ကြီးစိုး လွှမ်းဖိ လာသော အချိန်၌ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်၍ ဟန့်တားခဲ့ခြင်း။

၃။ တစ်ကမ္ဘာလုံး ရုပ်ဝါဒကြီး ဖိစီးလာအံ့သောအချိန် မြန်မာတို့သည် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ခြင်း စသည်ဖြင့် ထေရဝါဒ သာသနာကို ခိုင်မာစေနိုင်ခဲ့ကြလေသည်။

နောက်ဆုံးရလဒ်ကား အမျိုးမျိုးသော လူမှုဒုက္ခ၊ ထိုဒုက္ခတို့မှ လွတ်မြောက်ကြောင်း အမျိုးမျိုးသော အယူဝါဒ, အတွေးအခေါ်, နည်းပညာ ဆေးစွမ်းကောင်းတို့ဖြင့် ကုသသော်လည်း တစ်နေ့တစ်ခြား လုံးပါးပါးနေသော လူသားတိုင်းအတွက် နောက်ဆုံး ဆေးတော်ကြီးကို မြန်မာတို့က ဖြန့်ဝေ ပေးငှလိုက်နိုင်ခြင်းပင်တည်း။ မြန်မာတို့၏ ဘုန်းကံသည် ကြီးမားလေစွာ့။

မြန်မာတိုင်း မသိသော မြန်မာ

အနာဂတံသ ဉာဏ်တော်ဖြင့် ချင့်မြော်သိမြင်၍ သာသနာပြုတော်မူခဲ့ကြသော အရှင် မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ၊ အရှင်သောဏ၊ အရှင်ဥတ္တရ၊ အရှင်သီလဗုဒ္ဓိနှင့် အရှင်အရဟံ စသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးတို့၏ ကျေးဇူး မေတ္တာကို ခံယူရသော အနော်ရထာ မင်းကြီး၏ ကျေးဇူးတော်လည်း ကြီးမားလှပေစွာ့။ မြန်မာတို့ကား နှယ်နှယ်ရရ မဟုတ်။ သမိုင်းပေး တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နေကြသူများသာတည်း။

သို့ရာတွင် ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးများနှင့် သာသနာ့ ဒါယကာတော် အနော်ရထာ မင်းတရားကြီးတို့ မြင်လိုသော ထေရဝါဒ သာသနာတော်ကား များပြားလှသော တိမ်တိုက် တိမ်လိပ်တို့ အကြားတွင် ပြေးလွှားနေသော လမင်းကြီးကဲ့သို့ လင်းချည်တစ်ခါ မှိန်ချည်တစ် လှည့်ဖြစ်ခဲ့ရလေ၏။

ယင်းသို့လျှင် မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာသမိုင်းသည် ရှုပ်ထွေးပွေလိမ် နေခဲ့ရသဖြင့် သမိုင်းပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ပါမောက္ခကြီးတို့ပင် မျက်စိလည်ကာ တောရရဟန်း ကောင်းများနှင့် တောရ အရည်းကြီးများကို ရောထွေးလျက် “အရညကင်္ဂမှ အရည်းဖြစ်သည်။ အရည်းကြီးတို့၏ လယ်ယာခုတ်ထွင် စိုက်ပျိုးခြင်းမှာ ချီးကျူးဖွယ်” ဖြစ်ကြောင်း၊ “မြင်းစီးလှံထိုး ပွဲကျောင်း တက္ကသိုလ်များ ပြန်လည်ဖော်ထုတ် သင့်ကြောင်း” ပညာပေး ရေးသားနေကြရှာလေ၏။

ထို့ကြောင့်လည်း အကြားအမြင်ရ နိုင်ငံခြားပညာရှင် အချို့က “ယနေ့ကျောင်းသင် ရာဇဝင်များသည် တကယ့်ဖြစ်ရပ်မှန်နှင့် ကြည့်လျှင် ရယ်ရွှင်ဖွယ်” ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုကြလေသည်။

အိန္ဒိယကျောက်စာ ပညာရှိကြီး “ဂျေ၊ အိပ်ချ်မာရှယ်” တို့မှစ၍ မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ, သီဟိုဠ် သာသနာ အပြတ်အစဲ, အကျပ်အတည်း ကာလတွင် တစ်ခု တည်းသော ခံတပ်ကြီးအဖြစ် ရပ်တည်လျက် အရှေ့ဘက် ကမ္ဘာတွင် အိန္ဒိယ, တရုတ် နိုင်ငံကြီးများကိုပင် ကျော်လွှားကာ ယဉ်ကျေးမှု ဦးဆောင်စံပြ နိုင်ငံငယ် တစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြောင်း ချီးကျူးခဲ့ကြရ၏။

မြန်မာတို့သာ ထိုကဲ့သို့ မရပ်တည်ခဲ့သော် ယနေ့ ထေရဝါဒ သာသနာသိုက်ကြီး သည် အခြားတစ်နေရာရာ၌ မှေးမှိန်စွာသာ ရှိပေရာသည်။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ ၏ အနာဂတံသ ဉာဏ်တော်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဘုန်းကံ အစွမ်းကို ခန့်မှန်းနိုင်လေသည်။

သို့ရာတွင် “မြန်မာဆိုသည်ကို သေးသေးကလေး ဖြစ်အောင်” လီဆယ်ကြသော အနောက်တိုင်းမှလာသည့် ရှေးဟောင်းပညာရှင် အချို့နှင့် ရာဇဝင်ဆရာအချို့၊ ၎င်းတို့၏ အဆက်ဆက်သော တပည့်တို့ကား မရိုးသားသော ဆရာ့ဆရာကြီးတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ သာသနိကဆိုင်ရာ ပြဆိုပြီး ကွယ်ဝှက်သည့် သဘာဝဝတ္ထုများကို မဆင်ခြင်နိုင်ကြသဖြင့် ထင်ရာမြင်ရာ ပညာပေး ရေးသားလျက် ရှိရာ ထိုသဘာဝ များကို နားလည် ထားနှင့်သော ခေတ်လူတို့ပင် သီးသန့် လိုက်စားနေကြသော သမိုင်းရာဇဝင် ပညာရှင်ကြီးများကို ပုံ၍ ယုံစားအားကိုး လိုသော်လည်း အားမကိုး ရဲအောင် ရှိကြရသည်။

ဈာန်အဘိညာဉ်ရ အညာတကုဏ္ဍည်းမထေရ်

ပုဂံ၊ ပင်းယ ခေတ်ပျက်ကာလကြီးကား ထိုသို့သော ပါမောက္ခကြီးများပင် နားယောင် ဖွယ်ရာ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ရှုပ်ထွေး ပွေလိမ်သော ကာလဖြစ်၍ ခွဲခြား ရှုမြင်တတ်ရန် မလွယ်ကူလှချေ။

မည်သို့ဖြစ်စေ တိုင်းပြည်အလုံး ကစဉ့်ကလျားဖြစ်၍ သာသနာတော် ဝန်ထမ်းတို့ ပရမ်းပတာ ရှိနေစဉ်မှာပင် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ ရှိနေသေးသည်ကို ထောက်ပါလျှင် မျက်မြင်အရ မစည်ကားလှသော်လည်း ဓမ္မအင်အားကား ကြီးမား ခိုင်မာစွာ အခြေစိုက်ထားပြီကို သိသာလှပေသည်။

သက္ကရာဇ် ၇၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်၌ တောရကျောင်း အများအပြားရှိသည်မှာ မြင်းမူ (အမြင့်-အနိမ့်) စသော ဒေသများဖြစ်၏။ ထိုစဉ်က တောရနေသော ဘုန်းကြီးကို “တောမြတ်ကြီး” ဟု ခေါ်ဆိုကြကြောင်း ထိုခေတ်ကျောက်စာများအရ သိရ၏။

သက္ကရာဇ် ၇၃၃-ခုနှစ်ထိုး အမြင့် မင်းရဲကျောင်း ကျောက်စာပါ တောမြတ်ကြီး တစ်ပါး၏ အကြောင်းမှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှသည်။ ထိုတောမြတ်ကြီး၏ အမည်မှာ အညာတ ကုဏ္ဍည်း (အညာတ ကောဏ္ဍည) မထေရ်ဖြစ်၏။ လောကီဈာန် အဘိညာဉ် ရကြောင်း ကျောက်စာ၌ အတိအလင်း ရေးသားပါရှိသည်။ ဈာန်အဘိညာဉ် ရရုံမျှမက လောကုတ္တရာ အင်အားများကိုပါ တွေ့မြင်ရသဖြင့် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုနိုင်လေသည်။

ထိုအရှင်မြတ်ကြီး၏ အကြောင်းကို ကျောက်စာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ရေးထိုးထား၏။
“ဖုရားမြတ်စွာ သာသနာနှိုက် အကျင့်သီတင်း သည်းခံခြင်းနှင့် ပြည့်စုံစွာသော အလွန် လောကီဈာန်ရပြီး ကျေးဇူးကြီးသော ဖုန်းမြတ်ကြီးစွာ အညာတကုဏ္ဍည်း မည်သော မဟာထေရ်သည်ကား ကြံတူမည်သော ပြည်၏ တောင်မျက်နှာ ရွာနှင့် မကပ်၊ တော၏အရပ် သစ်ပင်ရင်း၌ စမ္မခဏ် (သားရေအခင်း) ခင်း၍ သံသပိတ်ကို ရှေ့တည်လျက် ဘာဝနာမူ၍ (တရားထိုင်၍) နေစဉ်လျှင် တောဆင်ပေါက်မြင်၍ နှာမောင်းမိုးလျက် တောသံဟိန်း၍ ပြေးခုတ်လတ်တေး။

“မဟာထေရ်၏ထံ ရောက်လတ်သော် သတ်အံ့မတ္တ သစ်ခက်ချိုး၍ ရှိခိုး ပူဇော်ပြီးသော် လက်ျာပတ်လည်၍ သွားခဲ့။ (ထွက်သွား၏။)
“ဤအကြောင်းကို တံငါတို့မြင်၍ လေးသောင်းသူကြီး သုဝဏ္ဏပကြံအား (ပြော) ကြားပလေ၏။ အမတ်ကြီးလည်း ဘုန်းမြတ်ကြီးစွာ အထံလာ၍ ...
“မြတ်စွာသခင်၊ အတီ (အဘယ်) အရပ်သို့ သွားအံ့သနှေး ဟု မေးရကား-
“ဖုန်းကြီးသော အမတ်ကြီး၊ ဤပြည်နှိုက်မှီ၍ ဆွမ်းခံစံသော” (ဆွမ်းခံနေထိုင်သည်) ဟူပေရကား သင်ခမ်းပြုပေးခဲ့။ (ကျောင်းဆောက်လှူလေ၏။) (ကျောက်စာ ကောက်နုတ်ချက်၊)

ဤကား ခေတ်ကြီး မည်သို့ပင် ဆိုးရွား ပျက်စီးနေသော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ မပျက်စီးသော သူတော်ကောင်းတရား၏ သာဓက တစ်ရပ်ပေတည်း။

(သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ - မဟာသုတသောမဇာတ်။)

ဘုရားပွင့်ရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အဘယ့်ကြောင့် သာသနာ ကွယ်ပျောက်ခဲ့ရသနည်း

ရာဟုလာသံကိစ္စည်း

ဤနေရာ၌ ဘုရားပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာ ကွယ်ပျောက်ခဲ့ရပုံ အကြောင်းသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလှ၏။ သင်ခန်းစာယူဖွယ်လည်း ကောင်းလှ၏။ ထိုအကြောင်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ရေးသားခြင်းထက် အိန္ဒိယသားတို့ ကိုယ်တိုင် ရေးသား ဝန်ခံခြင်းက ပို၍ လျော်၏။ ခိုင်မာ၏။ ထို့ကြောင့် နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီး ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၏ ဆောင်းပါးကို မူရင်းစာသားအတိုင်း အကျဉ်းချုပ်၍ ဖော်ပြပါအံ့။

(ထိုဆောင်းပါး မူရင်းမှာ ၁၉၇၃ခု၊ စက်တင်ဘာလထုတ် အိန္ဒိယပြည်မှ မဟာဗောဓိ ဂျာနယ် အမှတ် ၈၁၊၉ ၌ ပါရှိ၍ ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် သုတေသနအရာရှိ ဦးဟန်ဌေး က မြန်မာပြန်ပါသည်။)

“မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် အနှစ်တစ်ရာ ကြာသောအခါ ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းများသည် ဝိနည်းဥပဒေကို ရိုသေစွာ မလိုက်နာကြတော့ဘဲ ရွှေ၊ ငွေနှင့် သေရည်သေရက် အပ်သည် စသည်ဖြင့် အဓမ္မတရား ဆယ်ပါးကို တီထွင်ပြုလုပ် လာကြ၏။ လူနှင့် နီးစပ်ရန် ဝိနည်းကို ပြန်လည် ပြင်ဆင်လိုကြ၏။

မထေရ်ကြီးများက ဝိနည်းဒေသနာသည် အာဏာ ဒေသနာတော်ဖြစ်၍ တိတိကျကျ လိုက်နာရမည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြ၏။ အကြီးအကျယ် ငြင်းခုန်ကြ၏။ စိတ်ဝမ်းကွဲကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဝေသာလီပြည်၌ ကာလာသောကမင်းကို အမှီသဟဲပြု၍ ဒုတိယ သင်္ဂါယနာတင်ကြပြီးလျှင် အဓမ္မတရားများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ကြရသည်။

တိတိကျကျ ပြတ်ပြတ်သားသား ဆုံးဖြတ်၍ ဝိနည်းလေးစားသော ယင်း မထေရ်ကြီးများကို ထေရဝါဒဂိုဏ်းဟု လည်းကောင်း၊ အဓမ္မဝတ္ထုဆယ်ပါး တီထွင်သော သံဃာများကို မဟာသံဃိက ဂိုဏ်းဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခဲ့ကြ၏။ မဟာသံဃိကဂိုဏ်းကလည်း သီးခြား သင်္ဂါယနာ တင်ကြပြန်သည်။

ဒုတိယ သင်္ဂါယနာခေတ်မှစ၍ တတိယ သင်္ဂါယနာခေတ် (အသောကမင်းခေတ်) အထိ ၁၂၅ နှစ်အတွင်း ထေရဝါဒမှ တစ်ဆယ့်နှစ်ဂိုဏ်း၊ မဟာသံဃိကမှ ခြောက်ဂိုဏ်း အသီးသီး ကွဲထွက်ကြ၏။

ထိုအခါ ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည်ခံ ဂိုဏ်းများက “မြတ်စွာဘုရားကို ထာဝရဘုရား၊ ထာဝရဘုံ” စသည်ဖြင့် အတွေးအခေါ် တရားသစ်များကို ဖန်တီးလာကြကုန်၏။

ထို့ကြောင့် မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ စသော မထေရ်ကြီးတို့သည် ပါဋလိပုတ် နေပြည်တော်၌ အသောကမင်းကို မှီ၍ တတိယ သင်္ဂါယနာ တင်ကြရသည်။ မူရင်း တရားတော်ကို မလိုက်နာချင်သော သံဃာများကလည်း သီးခြားသုတ်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာတို့ကို တီထွင်၍ သီးခြား သင်္ဂါယနာ တင်ကြပြန်၏။

အယူဝါဒ အကျင့်သိက္ခာ၌ အလွန်အမင်း ကွဲပြား ခြားနားကြလေပြီ။

အသောကမင်း၏ နောက်ကာလ၌ အိန္ဒိယပြည်တွင် လူမျိုးအသီးသီး၊ မင်းဆက် အမျိုးမျိုး ဝင်ရောက်လာကြရာ ဆုံဂမင်းဆက် ပုရှမိတြမင်း လက်ထက်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် များစွာ ဆုတ်ယုတ်၏။ ဗြာဟ္မဏဘာသာကို စာပေသစ်များဖြင့် ပြန်လည် အမွှမ်းတင်ခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာအမည်ခံ သဗ္ဗတ္ထိဝါဒဂိုဏ်းလည်း ကျမ်းစာအမျိုးမျိုး ရေးသား၍ အချင်းချင်း အငြင်းပွားကြရာ ဂျလန်ဒရမြို့ (ကသ္မီယ) ၌ ကနိသျှကမင်းကြီးနှင့် ဝသုမိတ္တ၊ အဿဃောသ မထေရ်ကြီးတို့ ဦးစီး၍ သင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ ထိုအခါ ဝိဘာသျှာခေါ် (မဟာယာန) အဋ္ဌကထာကြီး သုံးကျမ်းကို ပြုစု၍ ဝိဘာသျှာဂိုဏ်းဟု ကွဲပြားခဲ့၏။

၁-ဟိနယာန (အရဟတ္တယာန၊ သာဝကယာန)၊
၂-ပစ္စေကဗုဒ္ဓယာနနှင့်
၃-ဗုဒ္ဓယာန (မဟာယာန၊ ဗောဓိသတ္တလမ်းစဉ်) ဟု လမ်းသုံးသွယ် တီထွင်ကြကုန်၏။

ခရစ် (၁) ရာစု၊ (၂) ရာစုတွင် ဟိနယာနကို ကျဉ်းမြောင်း ယုတ်ညံ့သည်ဟု ရှုတ်ချကာ ရဟန္တာကို အထင်သေးလာကြ၏။ ၎င်းတို့၏ ယူဆချက်များကို သြဇာတက်၍ လူကြိုက်များလာစေရန် ပညာပါရမိတာ စသော သုတ္တန်ကြီးများကို ဘုရားဟော ဖြစ်လေဟန် ဘုရားအမည်ကို သုံး၍ ရေးသားကြ၏။ (၂) ရာစု၊ (၃) ရာစု တွင် မဟာယာနဂိုဏ်းဝါဒကို အတိအလင်း ရေးသားလာကြသည်။ များပြားလှသော ဗောဓိသတ္တ ဘုရားများကိုလည်း တီထွင်လာကြ၏။

ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီး နှစ် ၅၀၀-၆၀၀ တွင် သုတ္တန်သစ်၊ အဘိဓမ္မာသစ်တို့ကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ကြီး ရေးသား၍ ပင်ရင်းမူလ သာသနာနှင့် ခြားကွာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း ဝိဒါတနိုင်ငံ၌ နာဂဇ္ဇုနခေါ် အဘိဓမ္မာဆရာကြီးက မဇ္ဈိမိက (သုညဝါဒ) ဂိုဏ်းကြီးကို တည်ထောင်၏။ လောဂျစ်နည်း၊ ဒိုင်ယာလက်တစ်နည်းအရ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဆန်ဆန် ဝါဒသစ် ဖန်တီးခဲ့သည်။

ထို့နောက် နှစ်ပေါင်း ၂၀ဝ-အကြာ ဝိဘာသျှာဝါဒကို ပယ်၍ ပါဠိတော် (မဟာယာန သုတ္တန်များ) ကိုသာ ခံယူသော သုတ္တန္တိကဂုဏ်းဟု တစ်စဉ်ထောင်ကြပြန်၏။ ဤ ဂိုဏ်း၌ အထင်ရှားဆုံး ခေါင်းဆောင်မှာ အေဒီ ၄၀၀- ရာစုတွင် ပေါ်ထွန်းသော ဝသုဗန္ဓု နှင့် ဝိညာဏဝါဒ (နာမ်အဓိကဝါဒ) ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်သူ ၎င်း၏ ညီတော် အသင်္ဂ တို့ ဖြစ်၏။ ထိုဂိုဏ်းမှ ယုတ္တိဗေဒ (လောဂျစ်) ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီး ခွဲခြားကာ ဒိသာနာဂနှင့် ဓမ္မကိတ္တိတို့ ပေါ်ထွန်းလာကြရာ ဘာသာတွင်း ဘာသာပ အငြင်းအခုန်များ များပြားလာခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓနေရာ နတ်ဘုရားများရောက်

ခရစ်တော် ပေါ်ပြီး ၄၀၀-ရာစုတွင် ဝေဘာသျှိက၊ သုတ္တန္တိက၊ ဝိညာဏ (ယောဂါစာရ) မဇ္ဈိမိက ဟူသော ဖီလိုဆိုဖီ ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီး လေးဂိုဏ်း ပေါ်ထွန်းလျက်ရှိ၏။ ဗြာဟ္မဏများနှင့် အတွေးအခေါ် တိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ကြလေ၏။

ဤရာစုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ၌ ပင်ရင်းမူလဗုဒ္ဓသာသနာဖြစ်သော ထေရဝါဒနှင့် ထေရဝါဒ ပါဠိစာပေများ လုံးဝ ဆိတ်သုဉ်းရလေပြီ။ “ဗုဒ္ဓ၏ ပင်ရင်း မူမှန် တရားတော်ကား အဘယ်နည်း” ဟု သိမြင်ရန် ခက်ခဲသွားလေတော့၏။

ဗောဓိသတ္တကိုပင် ဘုရားအဖြစ် ပြောင်လဲကိုးကွယ်လာကြ၏။ မဟာယာန ကဗျာ ဆရာကြီးများသည် ဗောဓိသတ္တကို ကိုးကွယ်ပူဇော်ရန်၊ မဟာယာနသာလျှင် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားအဖြစ် ပြရန် သုတ္တ၊ ကဗျာ၊ စရိတ စာပေ အမျိုးမျိုးကို ရေးသားလာကြ၏။ ဤ ၄၀၀-စု ၅၀၀-စု တွင် သတ္တဝါအားလုံး ဗောဓိသတ္တချည်းဟု လည်းကောင်း၊ လူတိုင်း (ရဟန္တာအပါအဝင်) သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဖြစ်ရမည်ဟု လည်းကောင်း ကြေညာကြလေသည်။

ဘုရားထက် ဘုရားလောင်းကို အသားပေးလာကြပြန်၏။ ဘုရားလောင်းမှာလည်း အရိမေတ္တယျ အလောင်း သာမက အသစ်အသစ်ဖြစ်သော အဝလောကိတေသွရ၊ မဉ္ဇုသရီ၊ ဝရပဏ္ဏိ စသော နတ်ဘုရားများကို တီထွင်လာကြရာ နောက်ဆုံးတွင် လူတိုင်း ဘုရား၊ ဘုရားလောင်းဖြစ်ရန် ခဲယဉ်းကြောင်း ဝန်ခံသောအားဖြင့် ကောင်းကင်ဘုံရှိ ဘုရားလောင်းကိုသာ ကိုးကွယ်ရန် ညွှန်ကြားရပြန်သည်။

အိန္ဒိယတွင် နေရာအနှံ့ ဗောဓိသတ္တကို နတ်ဘုရားအသွင် ကိုးကွယ်ပ,သ လာကြကုန်၏။ အစစ်အမှန် ကွယ်လေပြီ။ (ပုဂံ နတ်လှောင်ကျောင်း သတိရဖွယ်။)

အကျဉ်းချုံးရာမှ အင်းဖြစ်လာ

မဟာယာနတို့သည် (၉) ရာစုမှသည် (၁၂) ရာစုအတွင်း မန္တရယာန မန္တန်ဂိုဏ်းကြီး ကို တည်ထောင်လာကြပြန်၏။ ပညာပါရမိတာ၊ သဒ္ဓမ္မပုဏ္ဍရိက စသော မဟာယာန သုတ္တန် ကြီးများသည် အလွန်ရှည်လျား ရှုပ်ထွေးလွန်းသဖြင့် အကျဉ်းချုပ် ဂါထာများ ရေး၍ ဓာရဏီခေါ် နှုတ်ငုံဆောင် ရွတ်ဆိုကြကုန်၏။

(နောက် အစဂါထာ၊ အဆုံးဂါထာ လောက်သာ ရွတ်ခြင်း၊ နောက် သံ၊ ဂုံ၊ ပ၊ မ ကဲ့သို့ အတိုကောက် ရွတ်ခြင်း၊ ထိုမှ မရွတ်တော့ဘဲ စာရွက်တွင်ရေး၍ ပြာချ မျိုခြင်းများ ဖြစ်လာရသည်။)

ဂါထာမန္တန် ရွတ်ခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်း၊ ဆုတောင်းပုံ ပါသော စက်ဝိုင်းဘီးများ လှည့်ပေးခြင်းတို့ကို အထူး အသားပေးခဲ့ကြသည်။ (၅) ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ တရုတ် တိဗက်, စသည်သို့ ပြန့်ပွားသွား၏။ သုတ္တန်ကြီးများကိုလည်း ဘုရားအဖြစ် ကိုးကွယ် လာကြပြီးလျှင် “ပညာပါရမိတာရုပ်တု” စသည်ဖြင့် ထုလုပ် ကိုးကွယ်ကြသည်။

သင်္ကန်းဝတ် ဝိဇ္ဇာနှင့်
အောက်လမ်း ဘုန်းကြီးဂိုဏ်း စတင်ပုံ

(၅) ရာစု နောက်ပိုင်းမှစ၍ ဘုရင်နှင့် သူဌေးများ ကိုးကွယ်၍ ခမ်းနားသော ကျောင်းများ ဆောက်လုပ် လှူပြီးလျှင် အလှူအတန်း ရက်ရောလာကြရာ အရည်အချင်း မမီသော အညံ့စား ပုဂ္ဂိုလ်များလည်း သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက် လာကြသည်။ ၎င်းအညံ့စား ရဟန်းတို့သာ အားကောင်းလာသောအခါ ဝိနည်းကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် လုပ်ပစ်ကြ၏။ ဂန္ထဓုရ၊ ဝိပဿနာဓုရကို မလိုက်နာကြ။ စားကာ သောက်ကာ နေလာကြ၏။

ထိုရဟန်းမျိုးတို့ကပင် သုတ္တန်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ တန္တရစာပေ တို့ကို ရေးသားခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ မန္တန်စုပ်ခြင်း၊ အင်းချခြင်း၊ မှော်ဝင်ခြင်း၊ ဆေးကုခြင်း၊ ဗေဒင် ဟောခြင်း၊ နက္ခတ်ကြည့်ခြင်း စသော လောကီ အလုပ်တို့ကိုသာ အကြီးအကျယ် ပြုလုပ်လာကြသည်။ လူထုကိုလည်း လျှို့ဝှက် သိပ်သည်းစွာ စည်းရုံး သိမ်းသွင်း ကြလေသည်။

ဓမ္မစကြာသည် သာဝကယာနအတွက်၊ ရာဇဂြိုဟ်၌ ဟောသည့် တရားများသည် မဟာယာနအတွက် ဖြစ်၍၊ မဟာယာနဖြင့်လည်း အလွန်ဉာဏ်ထက်သူတို့ အတွက် မလုံလောက်သေးသောကြောင့် ဓညကတကနယ်၌ ဝိဇ္ဇာယာန (ဝဇိရယာန) တရားကို ဘုရား ဟောခဲ့ရသည်ဟု ကြံဖန် ဝါဒဖြန့်ကြကုန်၏၊

(၉) ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ မူလမဟာယာနတို့သည် ဝဇိရယာန (မန္တန်) ဂိုဏ်းကြီးကို မတားဆီးနိုင်ကြတော့ချေ။ (ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည်ခံ မဟာယာနဂိုဏ်းကွဲ တစ်ခုဖြစ်သော) ဝဇိရယာန ဂိုဏ်းသည် လူပြိန်းကြိုက် လျှို့ဝှက် လုပ်ငန်း ဣဒ္ဓိပါဒ် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ခဲ့ကြ၏။ ဥပမာ- ဘူးသွင်းခြင်း၊ နားမလည်သော စကားသုံးခြင်း၊ အဂ္ဂိရတ်ထိုးခြင်း၊ ဆေးစီရင်ခြင်း၊ အင်းချခြင်း၊ ဂုသျှမန္တ၊ စက္ကသမ္ဘဝ၊ ဂုဠမန္တန် စသည်တို့ကို သီးခြားရေးသားပြီး သမထမှော်သွင်းခြင်းနှင့် သိဒ္ဓိများကိုပြကာ လူပြိန်းများအား သိမ်းသွင်း ဆွဲဆောင်ကြလေ၏။ စိတ်ညှို့ခြင်း၊ သမထအာရုံ ပြုခြင်းများ ပို၍ ခေတ်စားလာ၏။

မူလပင်မ သာသနာတော်ကို မှေးမှိန်စေသည်သာမက မဟာယာနဂိုဏ်များကိုပင် ဝဇိရယာန ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ကြလေသည်။ ပန်းဦးလွှတ်ခြင်း၊ အဘိသိက်ခံခြင်း၊ ရွှေငွေခံခြင်း စသော ကိုယ်ကျိုးရှာ ကာမဂုဏ် ခံစားမှုများ၊ အတ္တကိလမထကျင့်ခြင်း၊ သိဒ္ဓိ ကိစ္စတို့ကိုလုံးပမ်း၍ (၁၂) ရာစုတွင် ကာမဂုဏ် ဖောက်ပြန်မှု၊ တန်းခိုး အလွဲသုံးစားမှုတို့ကြောင့် တဖြည်းဖြည်း သိက္ခာကျလေတော့၏။

(၈) ရာစု၊ (၉) ရာစုတွင် နာဠန္ဒာ တက္ကသိုလ်၊ ဝိကြမသီလတက္ကသိုလ် စသည် တို့ကပင် ဝဇိရယာန လမ်းစဉ်များကို သင်ကြားခဲ့ကြ၏။ ထိုမှတစ်ဆင့် နတ်ဝင် နတ်ပူးခြင်း၊ စုန်း၊ ကဝေ၊ တစ္ဆေ (အောက်လမ်း) ပညာတို့ကိုပါ ပူးတွဲ လေ့လာကြပြန်၏။

တန္တရယာန ဝါဒီတို့သည် ဗောဓိသတ္တရုပ်တုများ အမျိုးမျိုး ထုလုပ် ကိုးကွယ်ကြ၍ ကြောက်မက်ဖွယ် ပုံများကိုပင် ထုလုပ်ကိုးကွယ် လာကြ၏။ (၈) ရာစုမှ (၁၀) ရာစု အတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည်ခံပြီး ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ၊ တပသီကြီး ၈၄ ယောက် ပေါ်ထွန်းလာကာ ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းပညာရပ်များတို့ကို ထူထောင်၍ သိမ်းသွင်းခဲ့ကြသည်။

ထင်ရှားသော ဂိုဏ်းဆရာကြီးများမှာ ဆရသဟပါ ဆရာကြီး (ဆရဟပဆရ ဟုလည်း ခေါ်၏။) ဓမ္မရူပ ဆရာကြီး၊ ဂူဓရူပ ဆရာကြီး၊ သမ္ဘဝဆရာကြီး စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ အဝတ်စုတ် ဝတ်ခြင်း၊ အဂ္ဂိရတ်ထိုးခြင်း၊ မန္တန်စုပ်ခြင်း၊ သုသာန်၌ နေခြင်း၊ အရိုးခွံကိုသုံးခြင်း၊ ဆေးဝါးစီရင်ခြင်း စသည်ဖြင့် ထူးထူး ဆန်းဆန်း အလုပ်တို့ကို လုပ်ကြ၏။ သေရည်သောက်ခြင်း၊ ပန်းဦးလွှတ်ခြင်းတို့ကိုလည်း လုပ်ကြ၏။ လျှို့ဝှက် သိဒ္ဓိတန်းခိုးများကို ပြကာ လျှို့ဝှက်ဆရာ (မစ်စတစ်) ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ကြီးများဟုပင် ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်။

အိန္ဒိယပြည်တွင် သာသနာ မှေးမှိန်လာသောခေတ်၌ သူဌေး သူကြွယ်နှင့် ရှင်ဘုရင် များကပင် ထို လူထူးကြီးများကို ချီးမြှောက် ကိုးကွယ်လာကြ၏။ တိုင်းပြည် အေးချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ဘေးရန်ကင်းရေး အတွက်ပင် ထိုလူထူး လူဆန်းကြီးများ၏ တန္တရ၊ မန္တရ၊ ဝိဇ္ဇာယာန အတတ်များတို့ကို ရှင်ဘုရင်များ ကိုယ်တိုင် များစွာ အသုံးပြုခဲ့ကြ၏။

ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ နေထိုင်ကြသော ရဟန်းကောင်းများ ဆင်းရဲငြိုငြင်ကာ အင်အား နည်းသည်ထက် နည်းပါးသွားကြရတော့၏။

ရဟန်းတို့၌ အတွင်းသာသနာ ပျော့ညံ့ အားနည်းလာသောအခါ အချို့ရဟန်းများ ဝိဇ္ဇာကျင့်စဉ်များဆီသို့ အာရုံစိုက် သွားကြသည်။

(၁၁) ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ အိန္ဒိယပြည်၌ လူ့များစုသည် အယူသည်းမှု၊ အုပ်စု - ကွဲ၍ ငြင်းခုန်မှုများ များပြားလာ၏။ ရဟန်းများလည်း ပစ္စည်းစုခြင်း၊ ရောင်းဝယ်ခြင်းဖြင့် ပို၍ အကျင့်ပျက်လာကြ၏။

ဝိဇ္ဇာတွေ ဥုံခံ၍ ပုဂံသို့ ပြေးလာကြပုံ

တာက်(ယူရက်) လူမျိုး၊ မွန်ဂိုလလူမျိုး အာဖဂနလူမျိုး စသော ဘာသာမတူ လူမျိုးခြားများသည် ခမ်းနား၍ ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ရဟန်းတော် ကျောင်းကြီးများကို လုယက်တိုက်ခိုက်လာကြကုန်၏။

ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ ဂိုဏ်းဝင်တို့သည် ဝိဇ္ဇာမန္တန် တန်ခိုးဣဒ္ဓိတို့ဖြင့် ခုခံကာကွယ် ခဲ့ကြသော်လည်း အချည်းနှီး ဖြစ်ခဲ့ရလေ၏။ တက္ကသိုလ်ကြီးများ၊ ကျောင်းတိုက်ကြီး များ မီးရှို့ ဖျက်ဆီးခံကြရ၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည်ခံ ရဟန်းတို့သည် အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အကျင့်သီလ ယိုယွင်းပြီး ပစ္စည်းရှင်ကြီးများ ဖြစ်နေသည်က တစ်ကြောင်း၊ ဗဟိဒ္ဓ နိုင်ငံရေး ရှုပ်ထွေးနေသည်က တစ်ကြောင်းတို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ လုံးဝ ကွယ်ပျောက်သွားရလေသည်။

ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းကြီး ပေါ်ထွန်း၍ အတွင်းသာသနာ အင်အား ပျက်ပြားခြင်းသည် အိန္ဒိယ၌ သာသနာ ကွယ်ပရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းကြီး ဖြစ်လေသည်။

ဗြာဟ္မဏဝါဒီများမှာ ကျောင်းကန်များကို ပြန်လည်တည်ထောင်နိုင်ကြ၏။ ဗုဒ္ဓဝိဟာရ များကိုမူပြန်လည် မတည်ထောင်နိုင်ကြတော့ပေ။ ရဟန်းတော်များမှာ ဝတ်စား ဆင်ယင်ပုံ ထူးခြားသဖြင့် ပို၍ ရန်အခွင့်သာခဲ့လေသည်။ ပြည်သူလူထုကလည်း ရန်သူများ ဝင်ရောက် ပြီးနောက် ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းဆရာတို့၏ တန်ခိုးဣဒ္ဓိပါဒ်ကို အယုံအကြည် မရှိကြတော့သဖြင့် နာလှန်မထူနိုင်အောင် ကျဆင်းသွားရတော့၏။

အိန္ဒိယရှိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာအမည်ခံ ဝဇိရယာန ဝိဇ္ဇာဂိုဏ်းဝင် ရဟန်းတော်များ တိဗက်၊ နီပေါ၊ ပုဂံ စသော အရပ်များသို့ ပြေးသွား ပုန်းအောင်း ကြရလေ တော့သည်။ ရဟန်းတော်များ အတွင်း သာသနာယိုယွင်းရာမှ သံဃာခေါင်းဆောင် မရှိခြင်း၊ သာသနာ့ အဆောက်အအုံများ အဖျက်ဆီးခံရခြင်းတို့ကြောင့် အိန္ဒိယ လူထုသည် ဗြာဟ္မဏဝါဒသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပစ်ပယ် သွားကြတော့သည်။ (၁၄) ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရား မွေးဖွားရာ အိန္ဒိယဒေသ၌ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် လုံးဝ ကွယ်ပသွား ရလေတော့သတည်း။

ဤတွင် အကျဉ်းချုပ်ဆောင်းပါး ဖော်ပြချက် ပြီး၏။

ရာဟုလာ သံကိစ္စည်းကို ထပ်၍ မေးဦးစို့

မှတ်ချက်။ ။ ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၏ ဆိုလိုရင်းမှာ ဤမျှသာ ဖြစ်၏။

“ရဟန်းတော်များ အတွင်းသာသနာ ယိုယွင်း အားနည်း၍ သာသနာ ပျက်ကွယ်ရသည်” ဟူသော အဓိကအကြောင်းမှာ ကောင်းမြတ် မှန်ကန်လှပေ၏။ သဘာဝလည်း ဆိုက်၏။ သမိုင်းကြောင်းလည်း ကိုက်၏။ ကျန် အချက်အလက် အတွေးအခေါ်များမှာ ကျွန်ုပ်တို့နှင့် မတိုက်ဆိုင်တတ်။

ရန်သူများ ဝင်ရောက် ဖျက်ဆီးခြင်းကို နံပါတ် (၂) အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြ၍ ဗြာဟ္မဏဝါဒီများ အနုနည်း၊ အကြမ်းနည်း (တရားစစ်၊ ဓားစစ်) တို့ဖြင့် ပူးကပ် နှိပ်စက် ခြင်းကိုမူ ရာဇဝင်ကွင်းဆက် သဘောမျှသာ ဖော်ပြ၍ ပဓာန အကြောင်းနှစ်ရပ်တွင် မထည့်သွင်းနိုင်ခဲ့ချေ။ ထိုမျှသာမက ဟိန္ဒူသမိုင်း ဆရာတို့ လက်ခံထားသော ဖြစ်ရပ်များကိုပင် မျက်နှာ လွှဲလိုကြောင်း ပေါ်လွင်နေပေသည်။

ဥပမာ ပရော်ဖက်ဆာ အလာတေကာနှင့် ဣဆွာရီပရဆတ် စသူတို့၏ အိန္ဒိယ ရာဇဝင် ဟောင်းသစ်တို့၌ ခရစ်မပေါ်မီ ၁၈၄-ခုနှစ်တွင် ဆုံဂမင်းဆက် ပုရှမိတြမင်း သည် ဗြာဟ္မဏဝါဒ ရှင်သန် ပြန့်ပွားရေးအတွက် ကုက္ကုဋာရာမ စသော သာသနာ့ အဆောက်အအုံ များစွာနှင့် သံဃာများစွာကို ဖျက်ဆီး သတ်ဖြတ်၍ ကျန်ရှိသော သံဃာများကိုလည်း သံဃာဦးခေါင်း တစ်လုံး ဆုငွေ ၅ဝဝိ-ကြေညာခဲ့သူဖြစ်၏။

ထို့ပြင် ခရစ် (၆) ရာစုတွင် မဟာဗောဓိပင်နှင့်တကွ သံဃာများအား အပြစ်အမျိုးမျိုး ရှာ၍ နှိပ်စက်ခဲ့သော သာသင်္ကာမင်း။ ခရစ် ၃၄ဝ တွင် “ရဟန်းမခံရ၊ တရား မဟောရ” စသော ဥပဒေများကို ပြုကာ အနုနည်းတိုက်ဖျက်ခဲ့သော သမုဒ္ဒဂုတြမင်း။ ခရစ် ၇၅၀-တွင် ကုမာရီလဘဒ္ဒ၊ ထိုသူများ အကြောင်းကိုမူ ရာဟုလာ သံကိစ္စည်း မေ့ပစ်လိုဟန် ရှိ၏။

ထိုသူများအကြောင်းကို ဖော်ပြရာ၌ သူ့အသံမှာ တိုးသွား၏။ သိသာလွန်းသည်မှာ “ဆံကရာကျာရယ” အကြောင်းပင်တည်း။ သူကား ခရစ် ၇၈၈-ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ တောင်ပိုင်း၌ မွေးဖွား၍ ဗုဒ္ဓစာပေများ သင်ယူပြီးနောက် ဗြာဟ္မဏဝါဒ၊ ဆနန္တန်ဝါဒ၊ ကမ္ဘာဦးဝါဒကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည်။

ရဟန်းများကို စိန်ခေါ်ကာ ဝါဒပြိုင်ပွဲပြုလုပ်ပြီးလျှင် အာဏာစက် အကူအညီယူ၍ အတ္တဝါဒ၌ ကူးပြောင်းစေခြင်း၊ ထောပတ်ပူပူ၌ နှစ်သတ်ခြင်း စသည်ဖြင့် တရားတစ်ဖက် ဓားတစ်လက်နှင့် ပြိုင်ဘက်မရှိ ကျော်ကြားသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။

သူ့အကြောင်းကို ရာဇဝင်၊ သာသနာဝင် အဆက်ဆက် လက်ခံခဲ့ကြ၊ ဝန်ခံခဲ့ကြ၏။ သို့စင်လျက် “သက္ကတ၊ ပါဠိစာပေတို့၌ အထောက်အထားမရှိ” ဟု ဆိုကာ ရာဟုလာ သံကိစ္စည်း အတိအလင်း ငြင်းပယ်လိုက်ရရှာသည်။ အိန္ဒိယမြေ၌ မွေးဖွားခဲ့မိခြင်း ကပင် သူ့အား သမိုင်းမှန်ကို မျက်နှာလွှဲစေသည်ဟုသာ ယူဆသင့်တော့၏။ သူ၏ ဆောင်းပါး တစ်ပုဒ်ဖြင့် အိန္ဒိယသာသနာဝင် အမှန်ကို ပြောင်းပြန် မဖော်နိုင်ပြီ။ ရာဇဝင်ဘီးကား ဆက်၍ပင် လည်ပတ်မြဲ လည်ပတ်ပေတော့မည်၊

(အခြားသော ဘာသာဝင်တို့၏ အကြမ်းဖက် အမြစ်ပြတ် ဖျက်ဆီးပုံမှာ အထူး ဇာတ်ကြောင်း လှန်ရန်မလို။ ပြဿနာသစ် မပေါ်။ မစ္စတာမော်လီ၏ ဘီဟာနှင့် ဩရိစ္စ ဂေဇက်တီးယား၊ ဗင်္ဂေါဒိစတြိတ် ဂေဇက်တီးယား၊ မစ္စတာကလိတ်၏ ဂေါရက်ပူဒိစတြိတ် ခရီးစဉ်၊ မစ္စတာဒေဝပြီယ၏ ဗုဒ္ဓစ် စ်တ်ရှရိန်အင်း နင်ဒီးယား၊ မစ္စတာ ဒယာရာမ်ရှဟနီ၏ မိဂဒါဝုန်လမ်းညွှန်နှင့် အိန္ဒိယရာဇဝင် အစောင်စောင်တို့၌ ထင်ရှားပေလိမ့်မည်။)

အရင်းစစ် အမြစ်မြေက

အိန္ဒိယ၌ သာသနာ ကွယ်ပရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ အချက်အားဖြင့် သုံးချက် ရှိကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ လက်ခံအတည်ပြုကြ၏။ သုံးချက်ကား-

(၁) ရဟန်းတော်များ သီလ၊ မေတ္တာ၊ ခန္တီ စသော အခြေခံ ရဟန်းကျင့်ဝတ်များ၌ လျော့ပါးအားနည်းခြင်း၊ နောက်ဆုံး လုံးဝသိက္ခာ မရှိခြင်း၊
(၂) အတ္တဝါဒသည် ခေါင်းဆောင် အမျိုးမျိုး၊ ပုံစံအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် အတွင်းလှိုက်၍ မွှေခြင်း (နောက်ဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည်မျှသာ ခံ၍ အတ္တကို မဏ္ဍိုင်ထားသော မဟာယာနရဟန်းများ ဖြစ်လာရခြင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂိုဏ်းဆရာ မှော်ဆရာ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း၊)
(၃) နောက်ဆုံး မိစ္ဆာရန်သူတို့ အဓမ္မ အကြမ်းဖက်၍ နှိပ်စက် သတ်ဖြတ်ခြင်း (မကြာမီကာလက မဟာယာန တန်ခိုးထွားသော နိုင်ငံငယ်တစ်ခုလည်း အိန္ဒိယပြည် ကဲ့သို့ ဖြစ်ရပြီ။)

သဘာဝနှင့် သမိုင်းဖြစ်ရပ်ကို သိစေလို၍သာ ဝေဖန်ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်ပါ၏။

“လာမည့်ဘေး ပြေးတွေ့” ဟူသကဲ့သို့ ယနေ့ အချို့ ရဟန်းများ အုံကျင်းဖွဲ့၍ လျှောက်နေသော လမ်းကြောင်းသည် မဇ္ဈိမပဋိပဒါ ကျ-မကျ စိစစ်၍ ဆင်ခြင် သုံးသပ်နိုင်ရန်သာ ရည်ညွှန်းပါသည်။ ရာဇဝင်ကြောင်းလာ ရန်သူများအား မလို မုန်းထားခြင်းလည်း မရှိ။ ဝမ်းနည်း ကြေကွဲ၍လည်း မဟုတ်။ စင်စစ် (၂၊၃) အချက်များသည် လူသာမန်တို့အတွက် ဇာတိမာန်ခေါ် မာန၊ ဒေါသ၊ ဣဿာ မစ္ဆေရ ကိုသာ ပျိုးထောင်ပေးသော အပဓာန အကြောင်းများသာ ဖြစ်ကြ၏။ အကျိုးလည်း မများ၊ အကြောင်းရင်းလည်း မဟုတ်။

အကြောင်းရင်းပင်မ ပဓာန ပဒဋ္ဌာန် အခြေခံမူလ ဇာစ်မြစ်ကျသော ယထာဘူတ အကြောင်းကား “ရဟန်းများ ရဟန်းလို မနေခြင်းပင်တည်း။” ထိုသို့ နေပါဘိမူ (၂)အချက် တရားတုလည်း မမွှေနှောက်နိုင်၊ (၃)အချက် ဓားလက်နက်လည်း မထိုးဖောက်နိုင်ချေတကား။

ဈာန်အဘိညာဉ်ရ တက်သေးသူမြတ်နှင့် ကိုရင်သူမော

အင်းဝခေတ် ဘုရင်မင်းခေါင်ကြီး လက်ထက် (၇၆၃-၇၈၃) တွင် ပုဂံ၌ သီတင်း သုံးသော တက်သေးသူမြတ်ခေါ် မထေရ်တစ်ပါး ရှိ၏။ တစ်နေ့တွင် ဘုရင်မင်းခေါင် အား ပုဂံယာဉ်ခွန် လွှတ်ရန် အလှူခံရာ “မိဖုရား ရှင်ဘို့မယ်ကို ပြောရဦးမည်” ဟု လျှောက်သဖြင့်-

“သင်မင်းကြီးကို မိဖုရားပိုင်သလော” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းကို မိဖုရားကြီး ကြားသဖြင့် မင်းကြီးအား “ရဟန်းမူ၍သာ၊ လူဖြစ်တပြီးကား ကွပ်ရလေ၏” ဟု မချိစကား ရေရွတ်ပြောဆို၏။

နောက်မကြာမီ မင်းနှင့် မိဖုရားတို့သည် ဘိုးခေါင် ဆင်ယာဉ်မကို စီး၍ ပုဂံ ရွှေစည်းခုံသို့ နေ့ချင်းပေါက် ဘုရားဖူးသွားကြ၏။ တက်သေးသူမြတ်လည်း ရွှေစည်းခုံသို့ ကြွလာ၍ “အစော၊ ငါ့ကိုကွပ်မည်ဆိုလျှင် ကွပ်လော့” ဟု ပြောလေရာ မင်းနှင့် မိဖုရားတို့ မျက်နှာ ပျက်ကုန်ကြ၏။ မင်းမိဖုရား နှစ်ကိုယ်ကြား ပြောစကားကိုပင် ကြားသည်ဟု သိရှိကြလေသည်။

သီတင်းသည် တစ်ဦးအား တက်သေးအရှင်သူမြတ်ကို အစုံစမ်းခိုင်းရာ ထို မထေရ်အား တေပသင်နတ်က ပြောသည်ဟု ဆိုကြသည်။ နတ်ဆွမ်းရသည် ဟုလည်း ကျော်ကြား၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဒီပနီ ဆရာက တက်သေးသူမြတ် ဈာန်အဘိညာဉ် ရသည်ဟု ဖော်ပြ၏။ နောင်အခါ ယာဉ်ခွန် လှူကြောင်း တွင်းသင်းရာဇဝင်၌ ဆိုသည်။

ထိုမှတစ်ပါး အင်းဝ သာလွန်မင်းကြီးခေတ် (၉၉၀-၁၀၁၀) ဤမှာဘက်တွင်လည်း ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ကိုရင်သုမေဓာဟု သာမဏေတစ်ပါး ပေါ်ပေါက်ဖူး၏။

ပခန်းကြီးမြို့ မဟိန်ခေါ်သော ကျောင်း၌ သီတင်းသုံး၏။ ဈာန်အဘိညာဉ်၍ တန်ခိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သည်ဟု ကြားသိသဖြင့် သူ၏ဆရာက ကိုရင်သုမေဓာ ငယ်စဉ်က ကစားဖူးသော ဂုံညင်းဒိုးကိုရှာ၍ နှစ်ရက်သွားရသော အရပ်၌ မြှုပ်ထားပြီးလျှင် “သင်ငယ်စဉ်က ကစားသော ဂုံညင်းကို ယူချေ” ဟု စေခိုင်း၏။ ကိုရင်သုမေဓာ က လည်း တစ်ခဏချင်းပင် သွားရောက် ယူဆောင်၍ ပေးနိုင်သည်ဟု သာသနာလင်္ကာရ၌ ဆို၏။

ပခန်းမှ အထောက်အထား

ကိုရင်သုမေဓာ သာမဏေကျော်နှင့်စပ်၍ ယနေ့တိုင် ပခန်းကြီး၌ အမှတ်အသား အထောက်အထားများ ရှိနေသေးကြောင်း ပခန်းကျော် ရေး “ပခန်းကြီးအကြောင်း သိကောင်းစရာ” စာအုပ် (၁၄၀-၁) ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖတ်ရှုရသည်။

[ပခန်းကျောင်းတော်ကြီး၏ အရှေ့ဘက် စောင်းရန်း ကပ်လျက်ရှိသည့် ကျောင်းတိုက်မှာ ကျောက်ကာတိုက် ဖြစ်လေသည်။ ကျောက်ကာ ကျောင်းတိုက်ကြီး မှာလည်း ယခုတိုင် စည်ကားနေဆဲဖြစ်၍ စေတီဘုရား အဆောက်အအုံများဖြင့် တခမ်းတနား တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။

ဤနေရာတွင် ယခင်ပခန်းကြီးမြို့ မဟိန်ကျောင်း ဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သော ပခန်းကြီးမြို့လျှင် ဖွားရာဇာတိ ရှိသော ရဟန္တာကိုရင်ကလေး၏ သီတင်းသုံးတော် မူခဲ့ရာ ဌာနဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်။

ကျောက်စာတွင် သာမဏေအဖြစ်ကပင် ဆဠဘိည ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသော အရှင်ဒီပင်္ကရ သာမဏေဟု ပြဆိုသည်။]

(သာမဏေ၏ဘွဲ့မှာမူ ကွဲလွဲနေ၏။ ပခန်းကျော် စာအုပ်၌ “ဒီပကံဒရ” ဟု ရှိနေ၏။)

ယင်းကျောင်းတိုက်သည် နာမည်ကျော် ချောင်းကောက်ဆရာတော် အရှင် သဒ္ဓမ္မနန္ဒီ၏ သီတင်းသုံးရာလည်း ဖြစ်၏။ ယခင်က ဘုမ္မိဇေယျာ ကျောင်းတိုက်ဟု ခေါ်တွင်ရာ အရှင် သဒ္ဓမ္မနန္ဒီအား ယောမြို့နယ် ကျောက်ကာရွာမှ ပင့်၍ သီတင်းသုံး စေသဖြင့် ဘုမ္မိဇေယျာအမည်မှ ကျောက်ကာအမည်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခေါ်တွင်ကြောင်း ကိုပါ ယင်းစာအုပ်၌ ဖော်ပြထား၏။

ရွှေဥမင်နှင့် တောင်ဖီလာပုဂ္ဂိုလ်ကျော် (၉၄ဝ - ၁ဝ၁၂)

တောင်ဖီလာဆရာတော်သည် အင်းဝခေတ် သာလွန်မင်းကြီး လက်ထက် (၉၉၀- ၁၀၁၀) အလွန် ထင်ရှားသော ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၁၅-နှစ်သားကပင် ဝေဿန္တရာပျို့ကို ရေး၏။ ဝီသတိဝဏ္ဏနာ၊ ယသဝဍ္ဎနဝတ္ထု၊ ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ၊ အဘိဓမ္မာညဝါ အရ ကောက်ကျမ်းများ၊ ကောင်းမှုတော်ကြီး ကျောက်စာ၊ သာလွန်မင်း အမေးတော်ပုံ အဖြေနှင့် တောင်ညွှန်း ကျောက်ညွှန်းကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ ယနေ့ထိ ထိုကျမ်းများ ထင်ရှားလျက်ပင်။

ဗျာဓိ ဝိသေလကျောက်ကျမ်း (ဦးပန်းသာ) တွင် သက္ကရာဇ် ၈ဝ၆-ခုနှစ် ဆင်ဖြူရှင် မင်းကြီးလက်ထက် စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝပြည်တို့တွင် ကျောက်ရောဂါ ဖြစ်ပွား၍ လူအများ သေကျေ ပျက်စီးသဖြင့် မင်းကြီးကိုယ်တိုင် ရွှေစည်းခုံ ဘုရားဖူးပြီး စနည်းနာသောအခါ “တောင်ဖီလာရှာမှ တွေ့မည်။ မြောက်လေလာမှ ချမ်းသာမည်။ ကျောက်ခဲကြီးကို ချီပါမည်” ဟု နိမိတ်ပေးသဖြင့် တောင်ဖီလာ ဆရာတော်အား ဆွမ်းလုပ်ကျွေး၍ ရောဂါငြိမ်းရန် တောင်းပန် လျှောက်ထားရသည်ဟု ဆိုသည်။ (ခုနှစ် သက္ကရာဇ်များ ကွာခြား၍ စဉ်းစားသင့်။)

ဓာတုဝိတ္ထာရ၊ သမ္ပန္နဓာတ်ကျမ်း၊ မဟာနာရီဓာတ်ကျမ်း၊ ကွန်ချာဓာတ်ကျမ်း စသော ဆေးကျမ်းများလည်း ပြုသည်။ တောင်ဖီလာပိုဒ်စုံ သြဝါဒရတု၊ ဆုံးမစာတို့လည်း ရှိကြောင်း ပိဋက သမိုင်းများက ပြဆိုကြသေး၏။ ဤအဆိုအရ မှန်စေဦး၊ ဆေးကျမ်း ရေးပြုသော်လည်း ယခုကာလကဲ့သို့ ဆေးကုသော ဘုန်းကြီး မဟုတ်သည်ကိုမူ သတိပြုရပေလိမ့်မည်။ ဝိနည်းသိက္ခာ ဒေသနာတော် ဘောင်အတွင်းမှ လောကတ္ထစရိယာ ဖြည့်ကျင့်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ပေရာ၏။

ဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကပင် သူမတူအောင် ထူးခြားတတ်ပွန်၍ သာမဏေကျော်, ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မင်း ၆-ဆက်တိုင်အောင် မင်းဆရာ ဖြစ်တော် မူခဲ့သော အင်းဝ ဆီးတောရွှေကျောင်း ဆရာတော် ဝင်စားသူလည်း ဖြစ်၏။ ၉၄ဝ ပြည့်နှစ် စလင်းဇာတိ၊ ဆီးတောဆရာတော်လည်း ထိုမြို့ဖွားပင်။

စလင်းမြို့အရှေ့ သာထွန်းဦး စေတီတည်ရာ အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သော်လည်း ရှမ်း အရေးအခင်းကြောင့် ပြည်မှတစ်ဆင့် တောင်ငူသို့ရောက်၍ ရှင်ဓမ္မရာဇဂုရုထံ၌ ပညာသင်သည်။ ပြည်မြို့၌ သာမဏေဘဝဖြင့် နေရ၏။ ရှင်ဘွဲ့ မုနိန္ဒဃောသ။ ရဟန်းဘွဲ့မှာ ဦးရီးတော်၏ အမည်အတိုင်း အရှင်ဥပါလိခေါ်သည်။ တံဆိပ် တိပိဋကာလင်္ကာရ ရာဇဂုရု၊

ထို့နောက် အင်းဝသို့ ရောက်မှ ပြည်ဘုရင် ရန်နိုင်မှူးက ရဟန်းဒကာ ပြု၍ အရှင် အဘိသင်္ကေတထံ ရဟန်းပြုသည်။ “ပြည်ပဉ္စင်းကျော်” ဟု ထင်ရှားကာ “အဝပဉ္စင်းကျော် (အရိယာလင်္ကာရ) နှင့် စာပြိုင်ကြရ၏။ ၉၇၇-ခုနှစ်တွင် ညီတော် စလင်းစား မင်းရဲကျော်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရသည်။ (သာသနာလင်္ကာရ၌ အကျယ်ရှု။)

ထိုဆရာတော်၏ ပရိယတ်စွမ်းရည်မှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ အများအားဖြင့်လည်း သိကြ၏။ ထို့ကြောင့် ပဋိပတ် သဘောဆိုင်ရာ ငုပ်ကွယ်နေသော ကြည်ညိုဖွယ်တို့ကိုသာ ရွေးချယ် ဖော်ပြပါအံ့။

စက်တော်ရာနှစ်ဆူ ရှာတွေ့ခြင်း

တစ်ရံရောအခါ (သက္ကရာဇ်အားဖြင့် တစ်ထောင်ပြည့်နှစ်တွင်) နှစ်ပေါင်းများစွာ ပျောက်ကွယ်နေသော မန်းစက်တော်ရာ နှစ်ဆူကို ရှာဖွေရန် သာလွန်မင်းကြီးထံ စာသွင်းကြ၏။ မင်းကြီးလည်း သဘောကျသဖြင့် စက်တော်ရာ အရှာ ထွက်တော်မူ ခဲ့သည်။ အနန္တဓ၀ ဆရာတော်၊ အရိယာလင်္ကာရ ဆရာတော်၊ တိလောကာ လင်္ကာရ ဆရာတော်တို့လည်း အဖော်ပါကြ၏။ အင်းဝနေပြည်တော်မှ မင်းဘူးသို့ကြွကာ တစ်တောဝင် တစ်တောင်ထွက် သက်တုံ တက်တုံ ရှာဖွေတော် မူကြ၏။ ရက်လည်း အတန်ကြာလေပြီ။

စက်တော်ရာအနီး မရှက်ရွာတွင် ခေတ္တနားနေ တည်းခိုတော်မူရာ တစ်ညတွင် တောင်ဖီလာ ဆရာတော် အိပ်မက် မြင်မက်တော်မူသည်။ အိပ်မက်ထဲ၌ လူတစ်ယောက်သည် ခွေးနက်ကြီးတစ်ကောင်နှင့်အတူ ဆရာတော်ထံလာ၍ -
“ဘုန်းကြီးတို့ လာကြသည်မှာ အန္တရာယ် ကြီးလှသည်။ တောနက်၍ သားရဲတိရစ္ဆာန် ထူပြော၏။ အဘယ့်ကြောင့် ကြွလာချင်ရသနည်း” ဟု မေး၍ ရှေးမင်းတို့ သွားရောက် ပူဇော်လေ့ရှိသော စက်တော်ရာ နှစ်ဆူရှိကြောင်း၊ စာဟောင်းစာတမ်း ရှိ၍ ရှာဖွေရန်လာကြောင်း မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ ဒါယကာက-
“ဤသို့ဆိုသော် ခွေးနက်ကြီးဝင်ရာ တောသို့ လိုက်လျှင် တွေ့ရပါလိမ့်မည်” ဟု လျှောက်သည်တွင် နိုးတော်မူ၏။ အိပ်မက်အကြောင်း အဖော်သုံးပါးအား ပြောပြရာ ဗာရာဏသီပြည် သာသနာ ညှိုးနွမ်းချိန်တွင် ဝိသကြုံနတ်သားက ခွေးနက် ယောင်ဆောင်၍ ညွှန်ပြသည်ကို ဆင်ခြင်တော်မူကြလျက် နောက်တစ်နေ့နံနက် ဆက်လက် ရှာကြ၏။

အိပ်မက်၌ မြင်ရသည့်အတိုင်း ခွေးနက်ကြီး တစ်ကောင်သည် စက်တော်ရာရှိသော နေရာသို့ ရှေ့ကသွားသည်ကို တွေ့လျှင် နောက်က လိုက်ကြသည်။ စက်တော်ရာ နေရာ၌ ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ဆရာတော်တို့လည်း မန်းချောင်း နဖူးတွင် အရောက်၊ နတ်ဘီလူး တစ်ယောက်က ကိုယ်ထင်ရှား ထွက်လာပြီးလျှင် မေးမြန်းပြောဆို၍ စက်တော်ရာနှစ်ဆူကို လိုက်လံ ညွှန်ပြလေသည်။

ဆရာတော်တို့လည်း တောင်ပေါ်တွင် ကျိန်းစက်ကြ၏။ တောင်ဖီလာ ဆရာတော်က ပဋ္ဌာန်းဒေသနာ ရွတ်ဖတ်ရာ နတ်များ တရားနာ လာကြသည်။ အနီးရှိ နတ်ကြီးအား “သင်အသူနည်း” ဟု မေးရာ “သောတာပန် နတ်ကြီးပါ” ဟု လျှောက်၏။ “ဘုရားရှင်ကို မှီသလော” ဟု မေးရာ “မှီပါသည်” ဟု ဆို၍-
“ငါရွတ်သော ပဋ္ဌာန်းသည် ဘုရားဟောနှင့် ညီညွတ်၏လော” ဟု မေးတော်မူသည်။
“ပုပ်လှသောငါးပိကို ဖက်နှင့် အထပ်ထပ်ထုပ်လျှင် အပေါ်ဆုံး ဖက်နံ့နှင့် တူပေ၏” ဟု လျှောက်၍-
“သင့်ကိုယ်သင် သောတာပန်နတ် ဆိုတပြီးကား သင့်နှုတ်ထွက် ယုတ်ညံ့လှ၏။ ငါရွတ်သော ပဋ္ဌာန်းသည် ဘုရားဟောနှင့်ညီ၏။ ငါ့စကား မမှန်လျှင် ငါ့ဦးခေါင်းထက် မိုးကြိုး စက်သွား ရောက်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။ ထိုအခါ နတ်က-
“ကျွန်ုပ်လည်း သောတာပန် ဟုတ်ပါသည်။ ဘုန်းကြီး ပဋ္ဌာန်းဒေသနာလည်း ဘုရားဟောနှင့် ညီပါ၏။ မဆုတ်မနစ် အားထုတ်စေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် လျှောက်မိပါသည်ကို ခွင့်လွှတ်ပါဘိ” ဟု လျှောက်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွား၏။

ထို့နောက် စက်တော်ရာကို ပံ့သုကူ သင်္ကန်းဖြင့် လွှမ်းအုပ်၍ “ငါသည် ဘုရားဖြစ်မည် ဧကန်မှန်လျှင် ဤသင်္ကန်း၌ ၁၀၈-ကွက် စက်လက္ခဏာ ထင်စေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်၏။ သင်္ကန်းသည် ကြိုးကြာရုပ်ကဲ့သို့ ကုန်းကွ၍ ထလာသည်ကို မြင်ရသည်။ ကြိုးလည်း ကြိုးစား, ကြာလည်း ကြာဦးမည်ဟု နိမိတ်ဖတ်တော်မူ၏။ စက်တော်ရာ နှစ်ဆူကို ချည်မျှင်ဖြင့် တိုင်းတာ၍ ယူဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် ဘုရင်မင်းမြတ်အား ကိုးကွယ်စေသည်။

ကြောက်လျှင် တစ်ယောက်ထဲ တောမှာနေ

ဆရာတော် စက်တော်ရာမှအပြန် ရွှေဥမင်ဆရာတော်ထံ ဝင်ရောက်တွေ့ပုံမှာ ရာဇဝင် တွင်ခဲ့လေသည်။

ရွှေဥမင် ဆရာတော်ဟူသည် ပခန်းကြီးမြို့၌ လူသူတော် ကပ္ပိယတစ်ဦးနှင့်သာ နေတော်မူလေ့ရှိ၏။ ရွှေဥမင်ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ကျေးဇူးဂုဏ်နှင့် တောင်ဖီလာ ဆရာတော်နှင့် တွေ့ဆုံပုံအခန်းမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်, ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းလှသည်။ (ရွှေဥမင်ကား မြို့မြောက်ဘက်၌ ရှိသည်။)

ထိုအကြောင်း သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉-ခုနှစ်ရေး အရှင် ဝိနန္ဒာသဘခေါ် တတိယ နံမော် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ နာမည်ကျော် “သီလဝိသောဓနီ” ကျမ်း (၈၅-၈၈) မှ မူရင်းအတိုင်း ကောက်နုတ်၍ ဖော်ပြဦးအံ့၊
<blockquote>နေရင်း မဏိရတနာဘုန်းကြီးဘုရား၊ ပုဗ္ဗာရုံဘုန်းကြီးဘုရား၊ ပခန်းရွှေဥမင် “ဇမ္ဗူဓဇ” ဘုန်းကြီးဘုရားတို့သည် ခပ်သိမ်းကုန်သော ဆရာတော်တို့၏ ဆရာလည်း ဖြစ်သည်။ ကျမ်းဂန်၌လည်း လွန်သူမရှိ။ အဟုတ်အဟတ် တတ်မြောက်တော် မူကုန်သည်။</blockquote>

သာလွန်မင်းတရား လက်ထက် ပခန်းသာဂရ ဝက်ကျဥမင်ဝယ် သီတင်းသုံးနေသော ဇမ္ဗုဓဇ အမည်တော်ရှိသော ဝိနည်းငါးကျမ်း ပါဠိ အဋ္ဌကထာ နိဿယ စီရင်သော ရွှေဥမင်ဘုရားထံ သာလွန်မင်းတရား ဆရာတော် တောင်ဖီလာကျော် ဘုရားသည် ကိုယ်တော်တိုင် ကြွ၍ “ငါစီရင်သည့် ဝိနည်းနိဿယနှင့် သူစီရင်သည့် ဝိနည်း နိဿယကို တိုက်ဆိုင်မည်” ဟု လှူရန် လက်ဆောင်အများနှင့် လာသည်။

ထိုအခါ ရွှေဥမင်ဘုရားလည်း အလုပ်အကျွေး သူတော်ဝတ် လူတပည့် တစ်ယောက် နှင့်သာ ခေါင်းပါးသော အသုံးအဆောင် ရှိသည်ဖြစ်၍ နေတော်မူသည်တွင် ပရိသတ်နောက်ပါအများနှင့် မင်းဆရာတော် ရောက်လာသည်ကို ဝတ်ပြုရန် (ခင်းရန်) မရှိ၍ သုံးတော်မူသည့် စမ္မခဏ် (သားရေနွယ်အခင်း) ကို ခါ၍ နေရာခင်းသည်။

ပညာရှိနှစ်ဦး မရက်မစက် (ချစ်ခင် ရင်းနှီးစွာ တာဝန် ကုန်ကျေအောင်) နှုတ်ခွန်းဆက်၍ ဖက်လဲတကင်း ပြုကြသည်။ သာရဏီယကထာ (အောက်မေ့ဖွယ် မမေ့နိုင်သော စကား) အဆုံးတွင်-
“ပရိသတ် ခြွေရံနည်းသည်။ ကြောက်တော်မမူလော့” ဟု မင်းဆရာ မိန့် တော်မူသည်ကို–
“ကြောက်၍ပင် (တောထဲ၌) ပရိသတ်အနည်းနှင့် နေပါသည်” ဟု ရွှေဥမင် ဘုရား စကားပြန်သည်ကို မင်းဆရာတော်က-
“ဪ ငါကား မကြောက်တတ်သူဖြစ်ခဲ့ပြီ” ဟု နှလုံးပိုက်တော်မူသည်။

ထို့နောက် ပါခဲ့သည့် လှူရန်လက်ဆောင်များကို အသီးသီး မင်းဆရာတော်လက်နှင့် ကိုင်၍ -
“သင်္ကန်းပါဘုရား၊ အရှင်မဟာကဿပကို ဘုရားရှင်သည် ကပ်လှူသော ဒုကုဋ် နှစ်ထပ်သင်္ကန်း) ကဲ့သို့ မွန်မြတ်သော မင်းဧကရာဇ် လှူ၍ ရသော ဝတ္ထု (ပစ္စည်း) ပါ။ သံသရာကို ချီးမြှင့်သဖြင့် သုံးဆောင်တော်မူပါ” ဟု လှူသည်ကို လက်နှင့်ခံ၍-
“သာဓု-သာဓု၊ ရွှေစည်းခုံကို လှူပါ၏” ဆို၍ ချထားသည်။

ဤသို့လျှင် လူလှူသမျှ ဝတ္ထုကိုပင် ဤကဲ့သို့ချည်းဆို၍ ချထားသည်ကို မြင်၍ -
“ဪ ငါကား မင်းဆရာ (မင်းအကိုးကွယ်ခံ) ဖြစ်၍ ငါ့ပစ္စည်း၌- ရွံရှာနိုးသဖြင့် (ဝိနည်းသံသယရှိ၍) ဤသို့ ပြုချေသည်” ဟု နှလုံးပိုက်တော် မူသည်။ စိတ်မည်သို့မျှ ဒေါသမရှိ (စိတ်မခု)။

တရားဖြင့် ပူဇော်တုံ့ပြန်ခြင်း

ရွှေဥမင်ဘုရား (သဘော) ကား -
“ဤအရှင်မြတ်သည် မင်းဧကရာဇ် ဆရာတော်ဖြစ်လျက် ကိုယ်တိုင် ငါသို့ လာရောက်၍ ပူဇော်သက္ကာရ အများနှင့် ငါ့အား ပူဇော်သည်။ ငါကား သူကဲ့သို့ ပူဇော်ရန် ဝတ္ထုမရှိသောကြောင့် သူ့အား မပူဇော်ရ။ ထိုအရှင်သူမြတ်အား ပစ္စည်း, ပရိသတ် ခြွေရံကို စွန့်၍ တောနေခြင်းအကျိုးငှာ မြတ်သော အနုသာသနီ (ဆုံးမ) စကားဖြင့် ပူဇော်အံ့” ဟု (ရည်ရွယ်၍) ဆိုတော်မူသည်။ ပစ္စည်း၌ ရွံရှာသည်ကို စွဲ၍မဆို၊ တစ်နည်းလည်း-
“အလွန်ရခဲလှစွာသော ရဟန်းသူတော်အဖြစ်ကို ရပါလျက် မင်းဆရာတော်ခံ၍ (အခေါ်ခံ၍) နေခြင်းသည် အကျိုးမရှိ။ အကျိုးရှိရာကို ရှာစေအံ့” ဟု နှလုံးပိုက်၍ ဆိုတော်မူသည် ဟူလို၊

ထိုနောင်မှ (ရွှေဥမင် ဆရာတော်) စီရင်တော်မူသည့် ဝိနည်း နိဿယကို တောင်း၍ ကြည့်လျှင်-
“ငါစီရင်သည့် နိဿယသည် ကျယ်သည်။ သူစီရင်သည့် နိဿယကား ကျဉ်းသည်။ သည်မျှ (နှင့်) ပင် နောက်သားတို့ မှီရာ (အားကိုးရာ) ဖြစ်လောက်ပြီ။ နှစ်နည်း ရှိသဖြင့် လောကဝယ် ဘုရားနှစ်ဆူ ပြိုင်၍ ပွင့်သော် သတ္တဝါတို့၌ သူ့ဘုရား သာသည်၊ ငါ့ဘုရားသာသည် အငြင်းအခုံသာ ဖြစ်၍ အကျိုးမရှိရာသကဲ့သို့ ရှိတော့မည်” ဟု (အောက်မေ့လျက်) ကိုယ်စီရင်သည့် နိဿယကို စေတီပြင်မှာ မီးပူဇော်၍ ပြန်တော်မူလေသည်။

၎င်းနောက် အလုပ်အကျွေး သူတော်က ရွှေဥမင်ဘုရားသို့ ကပ်၍ (အနီးသို့လာ၍)-
“ခင်ကြီး (ဘုန်းကြီး) တို ဝိနည်းမှာ သူသဒ္ဓါ၍ လှူသော ပစ္စည်းကို မသုံးဆောင်ဘဲ သူတစ်ပါးကို မပေးအပ်။ ပေးသော် သူ့ သဒ္ဓါကို ဖျက်သည် မည်ရကား “သဒ္ဓါဒေယျ ဝိနိပါတ ဒုက္ကဋ်” ကိုယ်ရှိသည် (အာပတ်သင့်သည်) မဟုတ်လော။ အဘယ့်ကြောင့် မင်းဆရာ ကိုယ်တိုင်လာ၍ လှူသည့်ပစ္စည်းကို အားပါးမနာ သူ့ရှေ့တွင်ပင် ရွှေစည်းခုံကို လူဘိသနည်း။ ခင်ကြီးမစောင့် မဟုတ်လော” (မစောင့်ရှောက် မငဲ့ညှာရာ မရောက်ပါလော) ဆိုသည်ကို-
“သူတော်၊ ငါစောင့်၏။ သူတော့်ဆရာတော်ကို ငါဆုံးမလိုက်သည်။ သည်ကအပြန်ကို စစ်ကိုင်းလေးထပ်ကြီး (သူနေသော) ကျောင်းတော်သို့ သူတော့်ဆရာတော် ဝင်ဝံ့ပေလျှင် လောကဝယ် အလွန်ယောက်ျား (အာဂယောက်ျား) ဟု မိန့်တော်မူသည်။

(သီလဝိသောဓနီ၌ ရွှေဥမင်က အကြီးဟု ဆို၏။ သာသနာလင်္ကာရ၌ ရွယ်တူဟူ၏။)

သာသနာဝင်အကျော် ဆရာတော်ဘုရားကြီး နှစ်ပါးသည် ဖက်လဲတကင်း ပြောဆို နှုတ်ဆက်ကြပြီးနောက် ကျောင်းမှဆင်း၍ ပြန်သည်တွင် ရွှေဥမင်ဆရာတော်က လိုက်ပို့ရာ တောင်ဖီလာ ဆရာတော်က-
“ကျွန်ုပ်က မင်းဆရာဖြစ်ပေသည်။ ငါ့ရှင် ရှေ့ကကြွပါ” ဟု နှိမ့်ချ၍ ဆို၏။
“မင်းဆရာဖြစ်၍ ရှေ့ကကြွသည်” ဟု သူကကာ ထင်မည်စိုး၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ရွှေဥမင်ကလည်း-
“ငါ့ရှင် မင်းဆရာဖြစ်ပေသည်။ ရှေ့ကကြွပါ” ဟု လျှောက်၏။ “မင်းဆရာကိုပင် မခန့်မညား ရှေ့ကကြွဘိသည်” ဟု ထင်ကြမည် စိုး၍ ဖြစ်သည်။

ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် နှစ်ပါး ရှောင်တခင် ပြောဆိုသော စကားစင်လျက် သာသနာဝင်တွင် နှုတ်မင်္ဂလာ မှတ်တမ်းကြီးအဖြစ် တွင်ကျန်ရစ်ခဲ့၏။

ပညာရှိ သူတော်ကောင်းကြီးများ ဖြစ်တော်မူကြသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး နှစ်ဦး၏ ပြောဆို ပြုမူပုံ၊ ယဉ်ကျေးစွာ ဆုံးမပုံ၊ ဆုံးမ ခံရသူကလည်း ရိုသေကျိုးနွံစွာ လောကီဂုဏ် သိက္ခာကို မငဲ့ဘဲ လိုက်နာပုံတို့မှာ ချီးကျူး၍ မကုန်နိုင်အောင် ရှိပါပေသည်။

တောင်ဖီလာ ဆရာတော်လည်း ထိုမှအပြန် ဂါမဝါသီရွာနေ မင်းဆရာ အဖြစ်ကို ရှက်ရွံ့တော်မူသဖြင့် ဆီးတော မင်းဝံတောင်ရိုး (ယခု စစ်ကိုင်းတောင်) အရှေ့ ချောက်ကြား တောင်ဖီလာ တောရ၌ အရညကင် ခိုဝင်တော်မူ၏။ သက်တော် ၆ဝ-ပြည့်သော သက္ကရာဇ် တစ်ထောင်ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့ ဖြစ်လေသည်။

ညီနောင်မင်းနှစ်ပါးလည်း ဆရာတော်အား “အလျင် ဖူးတွေ့ရသူ ကျောင်းဆောက်မည် ဟု အပြိုင်အဆိုင်ရှာကြရာ သာလွန်မင်းညီတော် မင်းရဲကျော်စွာ တွေ့ရ၍ လေးထပ် ဇေတဝန် ရွှေကျောင်း ဆောက်လှူရသည်။ ဆရာတော်သည် ၁၀၀၃-ခုနှစ်တွင် ဘုရားတစ်ဆူလည်း တည်ထားကိုးကွယ်၏။ တစ်လလေးကြိမ် နတ်များ ဆွမ်းကပ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်။

သတို့သမီးကလေးနှင့် တစ်ညတာ

တောင်ဖီလာတောရ၌ ဆရာတော် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တွေ့ကြုံရသော အဖြစ် အပျက်တစ်ခုသည် မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် အံ့ဖွယ်သရဲ ဖြစ်ခဲ့၏။ လောက၌ မည်သည့်အလုပ်မဆို မမျှော်လင့်သော အခက်အခဲများ ပေါ်ပေါက်လာတတ်၏။ ထို အခက်အခဲများသည် “ညောင်ရေအိုးမှ မီးထတောက်” ဟူသကဲ့သို့ မည်သို့မျှ ဖြစ်လာ လိမ့်မည်ဟု မထင်စကောင်းသော ဌာနကလည်း ထွက်လာတတ်ပေ၏။ ဆရာတော် တောရထွက်၍ မကြာမီပင် မမျှော်လင့်ခဲ့သော အခက်အခဲတစ်ခုသည် မထင်စကောင်း သောဌာနမှ ထွက် ပေါ်လာခဲ့သည်ကို ရင်ဆိုင်ရ၏။

စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ အင်းဝ တစ်ကြောတွင် ထိုအချိန်က မိုးလွန်စွာခေါင်ခဲ့၏။ တစ်တိုင်း တစ်ပြည်လုံး ရိရှားငတ်မွတ်ကြ၏။ မတရားမှုများ ပွားစီး၏။ အချိန်အခါမဲ့ မသွားလာရဲကြ။

တစ်ခုသော နေဝင်ဖျိုးဖျ အကာလအချိန်မဲ့တွင်မှ ဆံပင်ဖားလျား အဝတ်အစား အစုပ်အပြတ်နှင့် ဒကာမကလေး တစ်ယောက် တောင်ဖီလာ တောရကျောင်းဆီသို့ အမော တကော ပြေးလာနေ၏။ ရုပ်ရည် သနားကမား၊ ရုပ်လက္ခဏာနှင့် အဝတ် အစားသည် တခြားစီ ဖြစ်နေ၏။

ဆရာတော်သည် တောင်ကျရေခံရန် တူးထားသော ကန်အနီး လမ်းလျှောက် နေရာမှ ဘုရားဝတ်ပြုရန် ဟန်ပြင်ခိုက် “ကယ်တော်မူပါ ဆရာတော်ဘုရား” အသံနှင့် ဖက်တော့မယောင် ပြေးဝင်လာ၏။ နေဝင်သွားသော်လည်း လရောင် ကလေး ရှိနေ၍ ဒကာမရုပ်သွင်ကို ပြဲ့ပြဲ့ထင်ထင် မြင်နေရ၏။ “အင်း ... ဒုက္ခပါတကား” ဟု ဆရာတော် ညည်းတွားခိုက်-

“တပည့်တော်မ လမ်းခရီးအကြားမှာ ဒုက္ခတွေ့ လာ၍ ဆရာတော် ကျောင်းမှာ နေပါရစေဘုရား” ဟု ငို၍ လျှောက်၏။ ဆရာတော်မှာ ဒုက္ခသည်အား ညအခါ တောတောင် ကြီးအတွင်း နှင်လွှတ်ရအခက် လက်ခံရအခက် ဖြစ်နေသည်။

“ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ဒကာမနေ၍ ဘယ်မှာ ဖြစ်မည်လဲ” ဟု နှုတ်ကပင် ထွက်လိုက် ရသော်လည်း လုံးဝရှောင်၍ မရနိုင်သည်ကိုကား သိနေသဖြင့် အကြံရခက် နေလေသည်။
“တစ်ညတာပါဘုရား” ဟူသော ဒကာမကလေး၏ အသံမှာ မျက်ရည်နှင့်အတူ အားကိုးလွန်းသော အမူအရာကို ဆောင်နေပြန်၏။

ဆရာတော်သည် အတန်ကြာ စကားဆိတ်၍ သက်ပြင်းချကာ စဉ်းစားပြီးနေ၏။ အကြံ တစ်ခုရကာ စိတ်သက်သာသွားသော အမူအရာဖြင့် ကျောင်းစမြင် (အပြင်ဘက် စင်္ကြံ) ၌ အိပ်ရန် ခွင့်ပြုရလေတော့သည်။ ဆရာတော်ကား နေရာပေး ညွှန်ပြီးနောက် တောင်ဖီလာ စေတီရင်ပြင်တွင် ဘုရားဝတ်ပြု၍ တောင်စောင့်နတ် တို့အား အမျှဝေ မေတ္တာပို့နေလေ တော့သည်။

ကျောင်းငယ်သို့ မပြန်လည်းခက်, ပြန်လည်းခက်ဖြစ်နေ၍ စင်္ကြံခြေလှမ်းများ အကျ မမှန်တော့ပေ။ နောက်ဆုံး ကျောင်းကလေးသို့ ပြန်ကြွကာ “ဒကာမ အဲဒီမှာ အိပ်လေ” ဟု တုံးတိတိ ပြောဆိုကာ တံခါးမင်းတုပ်ကို ချ၍ ကျောင်းကလေး အတွင်း၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ ပွားလေ၏။

စိတ်ကား ခါတိုင်းကဲ့သို့ မကြည်။ ထွက်လေ ဝင်လေလည်း ပို၍ မြန်နေ၏။ဖြစ်သမျှ အကြောင်း အကောင်းချည်းဟု ဖြေဆည်ကာ မီးအိမ်လေးကို ထွန်းညှိ၍ ကျောင်းခန်း ကလေး အလယ်၌ ချိတ်ဆွဲထားရ၏။ ဤညတွင် လုံးဝမအိပ်စက်မိစေရန် သတို့ကို ဆောင်ထားရ၏။ ဝိနည်းတော်က - “တစ်မိုးတစ်ရံတည်း၌ ဒကာမနှင့်အတူ မအိပ်ကောင်း။

“သင်လာ၍ ငါညလုံးပေါက် တရားရှုရပေသည်” ဟု ဖြေဆည် အားတင်းလျက် အကျိုးကိုသာ ရှုမြင်၍ တစ်ညလုံး တရားရှုမှတ်ရန် ပြင်ဆင်ရ၏။ တရားရှုမှတ်ရာ၌ အခက်အခဲ တစ်ခုခု တွေ့ရတိုင်း တစ်ဆင့်တစ်ဆင့် အောင်မြင်တိုးတက်စေသည် မှန်သော်လည်း ထိုအခက်အခဲကို ကျော်လွှားရသည်မှာကား လွယ်ကူလှသည် မဟုတ်ချေ။ ခန္တီမြေကတုတ် တောင့်တင်းမှသာ ဖြစ်နိုင်ပေသည်။

ဆရာတော် တရားရှုမှတ်၍ သမာဓိရစအချိန်မှာပင်. တံခါးကို လက်ဝါးနှင့်ပုတ်သံ ကြားရ၏။ ဒကာမကလေးမှာ ကြောက်လွန်း ချမ်းလွန်း၍ ကျောင်းထဲသို့ အိပ်ခွင့်ပြုရန် ခိုက်ခိုက်တုန်သော အသံဖြင့် အသနားခံလာ၏။ အမျိုးမျိုး စဉ်းစားသော်လည်း ဒုက္ခိတ သတ္တဝါနှင့် ကရုဏာစိတ်တို့သည် အလေးချိန် လျှာညီနေ၍ အိပ်ခွင့်ပြုရ ပြန်လေသည်။ ဆရာတော်ကား ကျောင်းစမြင်သို့ထွက်၍ တရားထိုင်ရလေ၏။

မကြာမီ မအိပ်ဝံ့ဆို၍ အထဲသို့ ပြန်ဝင်လာရပြန်၏။
“နင်.... အဲဒီမှာနေ၊ နောက်ထပ် လျှာမရှည်နှင့်” ဟုလည်း ထောင့်ချိုးတွင် နေရာချရင်း ကတုန်ကရီ အားတင်းထားသော အသံမာဖြင့် မိန့်တော်မူ၏။ ဒကာမကလေးကား စုပ်ပြဲနေသော အင်္ကျီနှင့် ရင်ကွဲထဘီကလေးကို ဟိုလှည့် သည်လှည့် ဖုံးဖိရင်း ကျောင်းကလေး ထောင့်ကွေး၌ ကုပ်၍နေရရှာ၏။ စိုပြည်သောအသား၊ ဖွံ့ထွားသော အရွယ်တွင် သမင် မကလေး၏ မျက်လုံးကဲ့သို့ ရွှန်းလဲ့နေသော မျက်လုံးရွဲကြီးများမှာ ထွန်းညှိထားသော မီးရောင်မှိန်မှိန်အောက်တွင် မကြည့်သော်လည်း မြင်လျက်သား ဖြစ်နေရ၏။

ဆရာတော်ကား မျက်နှာလွှဲကာ ကျောပေးနေရာယူ၍ ထွက်လေ ဝင်လေကိုသာ ပွတ်ကြိုးဆွဲသကဲ့သို့ ရှုနေရ၏။ တုံးလုံးလှဲခြင်း၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း ပြုလိုသော်လည်း မျက်စိကိုစုံမှိတ်ကာ ကြိတ်၍ထိုင်နေတော်မူရ၏။ သတိရသမျှ သံဝေဂဖြစ်ဖွယ်၊ အသုဘ ဖြစ်ဖွယ်များကို နှလုံးသွင်းသည့်အခါ သွင်းနေရပေသည်။ ဣသိသိင်္ဂ ရသေ့ကလေး အကြောင်းက ရုတ်တရက် ဝင်လာသဖြင့် “ငါကား ဘုရားရှင့် တပည့်သား၊ ၆၀-ကျော်၊ သေလုပြီ” ဟု အားတင်းရပြန်သည်။ တစ်ချက် တစ်ချက်တွင် ဒကာမကလေး၏ ညည်းသံပေါ်လာပြန်သည်။ ဆရာတော်ကား ဘာမျှ မေးတော်မမူ။ ဥပေက္ခာရှု၍သာ နေလိုက်ရ၏။

တောင်ဖီလာစေတီမှ ဆည်းလည်းသံသည် အမြဲတမ်း ဆရာတော်ဘက်က ရှိနေလေ၏။ တစ်ချီတစ်ချီ လန့်ဖျပ်၍ ပျံသွားသော လင်းပြာချိုးငှက်တို့၏ အသံက စိုးရိမ်မကင်းသော ဘဝကို ဖော်ပြနေသည်။ လသာသာတွင် ကြောင့်ကြမဲ့ ပျော်ရွှင်မြူးထူးနေသော ညဉ့်ငှက်သံ များမှာ ကြည်နူးဖွယ် ရှိလေ၏။ ကျားသစ်ရဲတို့ ဘေးကြောင့် ခွေးအနှင့် သားသမင်တို့၏ အော်မြည် ပြေးလွှားသံများကိုလည်း ကြားနေရပြန်သည်။ “ကျားကိုက်၍သေမူ တစ်ဘဝ မျှသာတည်း” ဟု အာရုံ နောက်သို့ လိုက်ကာ ဆင်ခြင်နေမိ၏။

ဝမ်းမီးကောင်းသူအတွက် စားသမျှ အစာသည် အားဖြစ်၏။ သတိဉာဏ် ရှိသူ အတွက် တွေ့သမျှ အာရုံသည် တရားချည်းပင်တည်း။

မိုးလင်းရန် တစ်ဖြည်းဖြည်း နီး၍လာသဖြင့် ဆရာတော်မှာ တအားတက်လာ၏။ ပုညရှင်စေတီမှ ကျောက်စည်ထိုးသံကိုပင် သဲ့သဲ့ကြားနေရသည်။
“အမယ်လေး ကယ်တော်မူပါ ဆရာတော်ဘုရား၊ တပည့်တော်မ သေရပါလိမ့်မယ်” အသံကြောင့် ဆရာတော်မှာ-
“ဟဲ့ ဒကာမ ဘာဖြစ်ရပြန်တာလဲ” ဟု ငေါက်ရင်း မီးအိမ်ကို ဖြုတ်ကာ အနီးသို့ သွားရပြန်ရာ နေမကောင်းသော အမူအရာဖြင့် တဟီးဟီး တုန်ခိုက်နေသည်ကို တွေ့ ရ၏။ “အလို-ဘုရား-ဘုရား” ဟု ရေရွတ်ကာ မျက်နှာလွှဲ၍-
“ငါ့မှာ ဘာဆေးမျှ မရှိ၊ မိုးလင်းတော့မည်၊ သည်းခံပြီး ဘုရားအာရုံပြုလေ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဒကာမကလေးမှာကား ခြေသလုံးကို သိမ်းကြုံး ပွေ့ဖက် တော့မည့်ဟန် ပြင်နေသဖြင့် ရုတ်တရက် အကြံရကာ ကျောင်းနံရံတွင် ထိုးစိုက် ထားသော ဒန်ပူသတ်သည့် ဓားမောက်ကို သွား၍ ယူလိုက်၏။ ပြီးလျှင် မိမိ ခြေသလုံးအား ဓားနှင့် မွှန်းလေတော့သည်။ သွေးစိမ်းရှင်ရှင် ပန်း၍ ထွက်ကျလာ၏။

ဒကာမကလေးမှာ ဓားယူစဉ်ကပင် ကြောက်ရာမှ သွေးများကို မြင်ရလျှင် အံ့အားသင့် ထိတ်လန့် သွားရှာ၏။
“တပည့်တော်မအား ခွင့်လွှတ်ပါ ဘုရား၊ တပည့်တော်မ မှားပါပြီ” ဟု ကန်တော့လေ၏။ မကြာမီ မိုးစင်စင်လင်း၍ ဒကာမကလေးကား ပြန်ထွက်သွား၏။ ပြန်ထွက်သွား၍ မကြာမီပင် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှ မကြားစဖူး လူသံများလည်း ကြားယောင်နေရ၏။ မကြာမီ အသံများ တိတ်သွားသည်။

အဖြစ်အပျက်ကား ဆန်းကြယ်လေ၏။ ကြံကြီးစည်ရာဟု ထင်ဖွယ်ရှိသည်။ အကြောင်းကား မိုးခေါင်ခြင်းသည် တောင်ဖီလာဆရာတော် အကျင့်သီလပြင်းထန်၍ ဟု အမတ်အချို့က သံတော်ဦး တင်ကြသည်။ မင်းကြီးကား ပထမတွင် မယုံလေ။ ထိုအမတ်တို့က နိလိနိကာ ဇာတ်တွင် ဣသိသိင်္ဂရသေ့ အကျင့်ပြင်းထန်၍ ကာသိတိုင်း၌ မိုးသုံးနှစ် ခေါင်နေသဖြင့် သိကြားမင်းသည်ပင် ဗာရာဏသီမင်း၏သမီး နိလိနိကာအား အဖျက်ခိုင်းရဖူးသည်ဟု သာဓက ဆောင်ကြပြန်လေသည်။

နောက်ဆုံးတွင် မင်းကြီးပါ သဘောတူရ၍ အမူအရာကောင်း ရုပ်ချောမင်းသမီး တစ်ပါးကို သွန်သင်၍ အဖော်များထည့်ကာ စေလွှတ်ခြင်း ဖြစ်လေသည်။ မဖြစ် သင့်သော နေရာမှ မဖြစ်ထိုက်သော ကိစ္စများ ဖြစ်တတ်သည်မှာ ဓမ္မတာပင်တည်း။

မင်းသမီးလည်း “စေခိုင်းသည့်အတိုင်း တောင်ဖီလာ ဆရာတော်အား သီလ အကျင့်ကို ဖြားယောင်း ဖျက်ဆီးခဲ့ပါပြီ” ဟု အပြစ်မှ လွတ်ရန် သံတော်ဦး တင်ရ၏။ ထို သတင်းမျိုးသည် ကြော်ငြာခ မကုန်သော သတင်းမျိုး ဖြစ်သည့်အတိုင်း တစ်မုဟုတ်ချင်း ပြန့်ကားသွားတော့သည်။ ယုံသူလည်းယုံ မယုံသူလည်း မယုံကြ။ ထိုအခါ အလှူအတန်း ပြုလိုဟန်ဖြင့် လာသော မင်းကြီးနှင့် ပရိသတ်တို့အား သင်္ကန်းစုတ် ပတ်တီးစည်းထားသော ခြေထောက်ပြရင်း ဓားမောက်ကို ယူကာ-
“ငါ၏ သီလပျက်စီးပါမူ ဤဓားမောက်သည် ချသောခဏ ရေ၌ မြုပ်ပါစေသား။ စင်ကြယ်ပါမူ ရေဝယ်ကူးစေသား” ဟု တောင်ဖီလာကန်၌ပင် သစ္စာဓိဋ္ဌာန်၍ ပြတော်မူလေသည်။ ဓားမောက်လည်း ရေတွင်ဖြတ်သန်း၍ ငါးကဲ့သို့ တလန်းလန်း ကူးသောဟူ၏။ ဆရာတော်ကား ၁၀၁၂-ခုနှစ် သက်တော် ၇၂-နှစ်တွင် ပျံလွန်တော် မူခဲ့သတည်း။

ယခုတိုင် ထိုတောရ၌ “ဓားမကူးကန်” ဟူ၍ ရှိနေသေးသည်။ ၁၂၂၈-ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ မြောက်သားတော် စိန်တုံးမိဖုရားက ကန်ဟောင်းကို ထပ်မံ၍ ပြင်ဆင်ကြောင်း ကျောက်စာ ထိုးထားသည်ကို ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ရေးကူး မှတ်သားခဲ့ရပါ၏။ ထိုခေတ်က စက်တော်ရာပွား နှစ်ဆူကိုလည်း တောင်ဖီလာ တောရ၌ ယခုတိုင် အမိုးအကာမဲ့ တွေ့နိုင်ပေသည်။

ဆရာတော်သည် ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာကျမ်း နိဂုံး၌ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဘုရား ဆုပန်ကာ ဂန္ဓမာဒနတောင်၌ ရုက္ခစိုးကြီး အဖြစ်ဖြင့် မင်းကောင်း မင်းမြတ်များအား သာသနာရေး အားပေးကူညီရလိုကြောင်း ဆုတောင်းထားလေသည်။

(သာသနာဝင်များနှင့် ၁၂၉၇-ခုနှစ်ရိုက် ရွှေပြည်ဦးဘတင်ရေး စစ်ကိုင်းတောင် သမိုင်းလာ အကြောင်းအရာကို ခေတ်သားတို့ ဖတ်စဖွယ် မူရင်းမပျက် စာတန်းဆာ ဆင်လိုက်ပါသည်။ စာပြုသူ။)

ပထမပိုင်းပြီး၏။

အဘိဓမ္မာ သရုပ်ခွဲ ကမ္မဋ္ဌာန်း

“သတိပဋ္ဌာန် ဒေသနာတော်နှင့်အညီ ဖြစ်ဆဲဖြစ်ဆဲ ရုပ်နာမ်ကို မပြတ်ရှုမှတ်ပြီး သိသိနေတဲ့ ယောဂီတွေမှာ “စက္ခုကရဏီ၊ ဉာဏကရဏီ” ဆိုတဲ့ ဒေသနာတော်အရ ရှုမှတ်ပြီးပွားစေရတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်လမ်းက “ပညာမျက်စိကို ပွင့်စေတယ်၊ အသိဉာဏ်ကို ဖြစ်စေတယ်”ဆိုတာ ကိုယ်တိုင်တွေ့အားဖြင့် ထင်ရှားနေပါတယ်။

“အဘိဓမ္မာဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်များက ပြထားတဲ့ အတိုင်းကျက်မှတ်ပြီး ဆင်ခြင်နေ ရုံမျှနှင့် ဒီလိုထူးခြားတဲ့ အသိအမြင် ဖြစ်ပါမည်လား။ မူလက ကျက်မှတ်ထားပြီး ထက် ထူးခြားတဲ့ အသိအမြင် ဖြစ်ပါမည်လား၊ မစဉ်းစား မဆင်ခြင်ဘဲ ပစ်ထားရင် ကျက်မှတ်ပြီးသားတွေတောင် မေ့ပျောက်မသွားပေဘူးလား။ အဲဒါ ဘာ့ကြောင့်လဲ ဆိုရင်-
“ကိုယ်တိုင် တွေ့ပြီးသိတဲ့ ပညာသိမဟုတ်ဘဲ ကျက်မှတ်ထားတဲ့ သညာသိမျှ ဖြစ်လို့ပဲ ဆိုတာ ထင်ရှားပါတယ်”

မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီး (ဓမ္မစကြာ တရားတော် ၁၂၂-၃)

ရန်သူနှင့် မိတ်ဆွေ

ဤ “မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင်” ကို ထုတ်ဖော်ရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့ သိစေလို သည်မှာ အချက်နှစ်ခုသာ ရှိ၏။
၁။ ရန်သူ။
၂။ မိတ်ဆွေ။

“ရန်သူ” ဟူသည် အလုပ်ခွင်၌ အနည်းနှင့်အများ မလွဲမသွေ တွေ့ကြုံရမည့် အနှောက်အယှက် (အမွှေဓာတ်) အမျိုးမျိုးကို ဆိုလိုပါ၏။
“မိတ်ဆွေ” ဟူသည် ထိုအမွှေဓာတ်များကို ဖယ်ရှားရာ၌ အထက်မြက်ဆုံးသော နိယာမသဘာဝ အင်အားကြီးများပင် ဖြစ်ပါသည်။ ယေဘုယျ အားဖြင့် ထိုနှစ်မျိုးစလုံးပင် ပကတိမျက်စိဖြင့် မြင်ရသည်မဟုတ်။ ထို့ကြောင့် ယုံနိုင်ခက်၏။ ယောဂီ၌ ကိုယ်တိုင် ခံစားနေရစေကာမူ ရန်သူမှန်းမသိ၊ မိတ်ဆွေမှန်းမသိ။ ထို့ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း ပါသော်လည်း ကြိုးပမ်းသလောက် ခရီးမပေါက်၊ ဒုက္ခခံသလောက် မတိုးတက်။ အိပ်မက်ထဲ ပြေးရသကဲ့သို့သာ ဖြစ်ကြရလေ၏။

ရန်သူကား နည်းပရိယာယ် ကြွယ်လှ၏။ ပိုင်နက်အင်ပါရာလည်း ကျယ်လှ၏။ မြင်ရ – မမြင်ရသော ဘက်တော်သားလည်း အတိုင်းမသိ များပြားဘိ၏။ အတတ်မျိုးလည်း စုံလှသည်။ သူ့နိုင်ငံတွင် နေ၍ သူခိုင်းစေသလိုရသော သူ့လူတွေအကြား ယောဂီကား တစ်ယောက်တည်း။ သဘာဝ အင်အားကြီးများကို ထုတ်ဖော်နိုင်သော မဟာပုရိသသာ မပေါ်ပေါက်ခဲ့သော် ခက်လေစွာ့။

ရန်သူ. အဘယ်မှဝင်သနည်း။ ယောဂီ၌ တံခါးသုံးပေါက်ရှိ၏။ ထိုမှဝင်သည်။ ကိုယ်၌ ပူးကပ်၏။ နှုတ်ကိုစီး၏။ စိတ်ကိုမှိုင်းတိုက်၏။ (မနောတိုက်၏။) ယင်းသို့ဆိုသော် တစ်ယောက်တည်းသော ယောဂီသည် ရန်သူ့ နိုင်ငံသား၊ ရန်သူ့ ဘက်တော်သား များကို အားကိုးရဲပါစ။ သားသမီး မိဘဟူသည် အခိုက်အတန့်မျှသာတည်း။ ဆရာ တပည့်ဟူသည် ဝေါဟာရမျှသာတည်း။ အကယ်၍ ထိုသူများကို အားကိုးမိချေအံ့။ ထိုသူတို့ ရမ္မက်ကြီးလေ၊ အမျက်ကြီးလေ၊ အမိုက်ကြီးလေ ညောင်ရေအိုးမှ မီးထတောက်လာသကဲ့သို့ ဒုက္ခရောက်စေနိုင်၏။ ယောဂီကား တစ်ယောက်တည်း။

ကောင်းပါပြီ၊ “ကိုယ့်ကိုကိုယ်သာ အားကိုးနေဗါမည်” ဆိုစေ၊ ယောဂီ ယခု လုပ်နေသော အပြုအမူများသည် ယောဂီ၏ ပင်ကိုစရိုက်နှင့် အကြိုက်ညီ၍ ရိုးရိုးသားသား ကြိုက်သောအလုပ် အပြုအမူများ ဟုတ်ပါလေစ၊ ယောဂီပါးစပ်မှ ထွက်လာသော စကားများလည်း ယောဂီကိုယ်တိုင် ပြောသောစကားများ ဟုတ်ပါလေစ။ ထားဘိဦး ယခုယောဂီ စိတ်ကူးကြံစည်နေသော အတွေးများသည် ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် လိုလားသော၊ ယောဂီပကတိ စိတ်ရင်းအကြိုက်နှင့်လျော်သော၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါကျသော အတွေးများကော ဟုတ်ပါလေစ။

အတွေးသည် လောကတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး ဖြစ်၏။ မနောကံပင်တည်း။ ဘဝကို ပုံဖော်ရန် တစ်စုံတစ်ခုကို အမှတ်မထင် ရှာဖွေနေသော စိတ်ဝိညာဉ်ပင်တည်း သူကြိုက်ပြီဆိုလျှင် နောက်မဆုတ်တတ်။ လုပ်ပေတော့မည်။ ထိုအတွေးသည် ကမ္ဘာကို ပျက်စေနိုင်၏။ ကမ္ဘာသစ်တည်ထောင်နိုင်သည်မှာလည်း သူပင်တည်း။
(မဇ္ဈိမ၊ ဥပါလိသုတ်နှင့် ဓမ္မပဒ၊)

ယောဂီ၏ဘဝကိုမူ လွယ်လွယ်ကလေးနှင့် အံ့ဖွယ်ဆိုးကောင်း ပြောင်းလဲမှု ကြီးများကို ဖြစ်စေနိုင်စွမ်း၏။ ထိုမျှ အစွမ်းထက်သည့် စိတ်(အညှာ) ကို သိသော လောကာယတ (သံသရာအောက်ဆွဲ) တန်ခိုးရှင်ကြီးတို့သည် အားနည်းချက်ကို ထောက်၍၊ မြှောက်၍၊ ခြောက်၍ ညှို့ယူနိုင်ကြလေသည်။

ထို့ကြောင့် ယောဂီအတွက် အနှောက်အယှက် ဟူသည် တစ္ဆေခြောက် စုန်းပူးခြင်း မျိုးသာ မဟုတ်၊ ကျားချ၊ စစ်တုရင် ထိုးသကဲ့သို့ အမျိုးမျိုး ကွက်ကျော်ဆင်ကာ အားနည်းရာမှ ပိရိစွာ ကွင်းဆက်ဝင်လာတတ်သည်။ သို့ရာတွင် အဝိဇ္ဇာသည် မည်မျှ ထုထည်ကြီးမားသော်လည်း ဝိဇ္ဇာလောက် အင်အားမရှိ။
အနှောက်အယှက်တို့ မည်မျှများပြား လှည့်ဖြားအစွမ်းထက် အကွက်ဆင်ကြပါစေ၊ မှုစရာမလို။ မိတ်ဆွေသဘာဝ စွမ်းအားများ၏ အကူအညီကို ရယူနိုင်ပါလျှင် ထောင်းထောင်းထ ကြေမွပျက်ပြုန်းအောင် ချေမှုန်းဖျက်ခွဲ၍ လွယ်လွယ်နှင့် အောင်ပွဲ ရနိုင်ကြသည်သာ။ မည်မျှကြီးမားကျယ်ဝန်းသော မြို့ရွာကြီး ဖြစ်စေကာမူ မီးခြစ်ဆံ တစ်ဆံမျှဖြင့် တစ်ခဏချင်း ပြာအတိပြီးစေနိုင်သည် မဟုတ်ပါလော။

သဘာဝစွမ်းအား တစ်ခုခုကို ယုံယုံကြည်ကြည် လက်ခံကိုင်တွယ်မိပါလျှင် အနန္တ ကမ္ဘာ လောကဓာတ်ရှိ ဓာတ်တူအတုမဲ့ စွမ်းအား အကူအညီတို့သည် မြစ်ရေတာရိုး ကျိုးသကဲ့သို့ ထိုးလှိမ့်စီးဆင်းကာ အဟုန်အရှိန် ပြင်းစွာဖြင့် ရန်သူအား နင်းချေ ဖျက်မှုန်းပေးသည်ကို ယောဂီကိုယ်တိုင်ပင် တအံ့တသြ သိမြင်လာပါလိမ့်မည်း၊ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ကိုယ်တိုင် အသုံးချ လပ်ပြီးမှ ထိုအတုမဲ့ အတိုင်းမသိ သဘာဝ စွမ်းအားများကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီ မဟုတ်ပါလော။

ခက်သည်ကား ယောဂီကိုယ်တိုင်က ရန်သူနှင့် မိတ်ဆွေ အင်အားများကို သတိမမူမိဘဲ “ငါကောင်းတာလုပ်နေတာပဲ” ဟု မိမိကိုယ်ကို အထင်ကြီး၍၊ မသိ၍၊ မယုံ၍ နုမော်နမဲ့ နေမိခြင်းပင်တည်း။ ယင်းသည်ပင်လျှင် ယောဂီ၏ နှလုံးသားသည် ရန်သူ့ လက်၌ ပါသွားခဲ့ရလေပြီ။ (မညမာနော ခေါ ဘိက္ခဝေ ဗဒ္ဓေါ မာရဿ။ ။ ယဝကလာပိသုတ်။ သဠာ-သံ-၄ဝ၅။)

အန္တရာယ်များလှသော သာသနာ

အနတ္တသာသနာသည် အန္တရာယ်များလှပါ၏။ အပင်ပေါက်၍ အညှောက်ကတည်းက ပိုးကိုက်ခဲ့သည်။ အတ္တကမ္ဘာ၌ အနတ္တသာသနာ မျိုးစေ့ချမည့်သူကား သိဒ္ဓတ္ထတည်း။

သူ့ကို ဖခင်ကိုယ်တိုင်ကပင် ဘုရားဖြစ်ရန် မလိုလား။ စကြာမင်းကြီး ခမည်းတော် ဖြစ်လိုသော အားနည်းချက် (အညှီ) ရှိရာမှ အနှောက်အယှက် ယင်ပိုးတွယ်လာခဲ့၏။ ကာယကံရှင် (သုဒ္ဓေါဒန) ကိုယ်တိုင်ပင် မရိပ်မိခဲ့။ သို့သော် မျက်စိရှိသူတို့က မြင်ကြသည်။ ကြိုတင်နေရာယူကြ၏။ အကွက်ဆင်၍ ပူးဝင်နှင့်ကြလေပြီ။

ထိုအခါ သုဒ္ဓေါဒန ဘာလုပ်သနည်း။ သိဒ္ဓတ္ထအား ဘုရားမဖြစ်အောင် အကြံ ထုတ်ရ၏။ မိန်းမအထိန်းတော်၊ အချော့တော်၊ အဆိုတော်၊ မိန်းမအရံရွေတော် တို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်ပေးရလေ၏။ မိန်းမတပ်ကြီးဖြင့် အထပ်ထပ် ကာဆီးပေးထားရသည်။ ကာမဂုဏ်၌ နှစ်မြှုပ်ထားလိုက်ခြင်းပင်တည်း။

သုဒ္ဓေါဒနသည် “ငါ့စိတ်ကူးနှင့်ငါ” လုပ်နေသော်လည်း ရန်သူလက်သပ် မွေးခံရမှန်း မသိ ခံခဲ့ရရှာ၏။

တစ်ဖန် မိမိ၏ အတပ်ဟော ဝေဒပညာကိုလည်း အကြွင်းမဲ့ ယုံစား၊ သိဒ္ဓတ္ထကိုလည်း အားကိုးပါသည်ဆိုသော ကောဏ္ဍည၊ သူသည် “သိဒ္ဓတ္ထ မုချ ဘုရားဖြစ်ရမည်” ဟူသော ယုံကြည်ချက်ဖြင့် အနှစ်သုံးဆယ်ကျော် ဒုက္ခခံ တောထွက်နှင့်၍ အလောင်းတော်အား အကူအညီ ပေးခဲ့ရာ ဘုရားဖြစ်ခါနီးတွင်မှ တော်လှန် ထွက်သွားခဲ့၏။

ကောဏ္ဍည အပြောင်းအလွဲကား မြန်ဆန်လွန်းစွာ၊ လောကီအသိနှင့် ဝီရိယ ဇွဲကြီးမားသော သူသည် ခေတ်မီ ခေတ်စားနေသော အတ္တကိလမထ လမ်းစဉ်၌ အယူသည်းမှု (အားနည်းချက်) ရှိရာမှ ရန်သူ့အကြိုက် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်။

ထို့ပြင် အလောင်းတော် ကိုယ်တိုင်ပင်လည်း အတွေး၊ အကြံ၊ စိတ်ကူးတစ်ချက်မှား၍ (ဝါ) ရန်သူ၏ မမြင်ရသော ဆွဲဆောင်မှုအရ ၆-နှစ်လုံးလုံး လမ်းမှားကြီးကို သေလု မျောပါး လိုက်စားမိခဲ့သည်။ ထိုအခါ ရှေ့နောက် ကမ္ဘာလေးဆယ်ကို ဒိုးယိုပေါက် မြင်နိုင်သော မြေပေါ်တန်ခိုးရှင်တို့ အများအပြား ရှိနေကြ၏။ (ဝိ၊ ဋ္ဌ၊ ၁။ ၁၃ဝ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ၂၊ ၄၁။)

လောကကြီးကို ကြီးပွားစေလိုသော၊ စိုပြည်စေလိုသော၊ မမြင်ရသော မြေထက် တန်ခိုးရှင် တို့လည်း ရှိနေနှင့်ကြ၏။ အသက်ရှည်၍ တန်ခိုးလည်း ကြီးမားကြ ကုန်သည်။ ထိုအခါမျိုး၌ အတ္တသာသနာ ပြုရမည်မှာ သူတို့၏ မဟာတာဝန်ကြီး ပေတည်း။

အလောင်းတော်သည် ထိုသည့် အနှောက်အယှက် အခက်အခဲများ ကြားမှပင် ဗောဓိပင်နှင့် ရွှေပလ္လင်သို့ အရောက်ချီတော်မူနိုင်ခဲ့၏။ ဘုရားဖြစ်ပေတော့မည်။

ထိုအချိန်မျိုး၌ အတ္တတန်ခိုးရှင်တို့သည် လက်နက် လူသူအစွမ်းကုန် အင်အားကုန် ရှိစုမဲ့စု သုံးကြရပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် မာရ်နတ်သည် လက်မနှေး။ ရှေ့တန်းသို့ ကိုယ်တိုင် ထွက်လာ၏။ အတိုင်းမသိသော စစ်သည် လက်နက်အားကိုးဖြင့် ပလ္လင်ကို လုလေ၏။ ပလ္လင်လိုချင်၍ မဟုတ်၊ ဘုရားဖြစ်မည်စိုး၍။

(ထိုသဘာဝကို နားမလည်နိုင်သော ဥရောပတိုက် ပါဠိပညာရှင် အချို့သည် “မာရ်နတ်ဟူသည် သတ္တဝါ အကောင်အထည် ရှိသော အရာမဟုတ်။ စိတ်၌ တစ်စုံတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်မှုကို တင်စားခြင်းမျှသာ” ဟု မှတ်ထင် ယူမှားကြလေ၏။)

ဘုရားဖြစ်တော်မူသည့် နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သံဃာတွင်း ပဋိပက္ခများ၊ စင်ပြိုင် ဘုရားများ၊ သာသနာဝင်၍ တရားခိုးကား “ငါတို့လည်း ဒီအတိုင်း ဟောပြော ကျင့်ကြံသည်” ဟု အသံလွှင့်နေသော တရားအတုအယောင်များ၊ မိန်းမနှင့်စွပ်စွဲခြင်း၊ ဗကကဲ့သို့ အတ္တ တန်ခိုးရှင်ကြီးတွေကိုယ်တိုင် ဝါဒတိုက်ပွဲဝင်ခြင်း၊ နောက်ဆုံး အသက်ကိုပင် လုပ်ကြံကြသည်အထိ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူရသည့် တိုင်အောင် ဆက်တိုက် မလွတ်စတမ်း နှောက်ယှက်ခဲ့ကြလေ၏။

ယင်းသို့ ဆိုသော် အဘယ်မည်သော ယောဂီသည် သူ့စက်ကွင်းမှ လွတ်ကင်းနိုင်ပါ ချိမ့်မည်နည်း။ ကမ္မဋ္ဌာန်းသတိ ရှိနေရုံမျှဖြင့် ဘေးရန်လုံပြီဟု မယုံစားအပ်။

(သတိမတော သုဝေသေယျော၊ ဝေရာ န ပရိမုစ္စတိ။ ။ မဏိဘဒ္ဒသုတ်။ သဂါထာ-သံ-၂၁ဝ။)

ကမ္ဘာကိုပင် ကြိုးကိုင်ချင်သူများ

ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် မဇ္ဈိမဒေသ(အိန္ဒိယ) ၌ အတ္တဝါဒကြီး ခေါင်းပြန်၍ ထောင်လာခဲ့၏။ ခေတ်မီ တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာကြီး ဖြစ်လာစေရန် ဓမ္မသစ်များ ဖန်တီးလာကြသည်။ မာရကိုယ်စားလှယ် ဘုန်းကြီး များလည်း မဟာယာန ဂိုဏ်းကြီးကို ထူထောင်ခဲ့ကြ၏။ “ဘုရား အဓိကမဟုတ်၊ ဘုရားလောင်းသာ အဓိက” ဟူသော ဝါဒကြီးကို စွဲကိုင်လာကြသည်။ နောက်ဆုံး အောက်လမ်း အထက်လမ်း လူသားကြိုက် အတ္တပညာရပ် မျိုးစုံဖြင့် ဥုံခံ မန်းမှုတ်ကြရာမှ ပင်မ အိန္ဒိယ၌ သာသနာ လုံးဝ ကွယ်ပခဲ့ရသည်။

(အိန္ဒိယ သာသနာကွယ်ပုံ ရာဟုလာ သံကိစ္စည်း၏ ဆောင်းပါးကို ပထမပိုင်း နိဂုံး၌ အပြည့်အစုံ ဖော်ပြထားပါသည်။)

မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင်ကို ကြည့်ပြန်ပါလျှင်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက် အမွှေခံခဲ့ရ၏။ ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ် သိဒ္ဓိပေါက် လမ်းစဉ်အတွက် ဘုရင်များကိုယ်တိုင်ပင် နောက်ပိုင်းမှ အားပေးခဲ့ကြရသည်။ ဂိုဏ်းကွဲမှုများ ပေါ်ခဲ့ရ၏။ အတင်အရုံ ဝိဝါဒပင် နှစ်ပေါင်းရှစ်ဆယ် ကြာခဲ့သည်။ အနော်ရထာနှင့် ဘိုးတော်ကဲ့သို့သော မင်းများသာ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါလျှင် ခက်လေစွာ့။

ထို့ကြောင့်လည်း လောကာယတ တန်ခိုးရှင်တို့သည် ရာဇဝင်ကိုပါ ပြောင်းပြန် လှန်ပစ်ရန် ကြိုးစားလာကြ၏။ သို့မှ အတ္တသာသနာအတွက် စိတ်ကြိုက်သာသန ဒါယကာ ရရှိကြမည် မဟုတ်ပါလား။ ဘကြီးတော်ခေတ် စကြာမင်းကလေး သည်ကား ဆိုလျှင် ရာဇဝင် တစ်ဇာတ် ခင်းရန် တန်ခိုးရှင်တို့ ဖန်တီးထိုးသွင်းခဲ့သော သန္ဓေသားပင်တည်း။ (အယူတော်မင်္ဂလာ လျှောက်ထုံးကို ကြည့်ပါလျှင် တိကျခိုင်လုံ ပြည့်စုံစွာ သိနိုင်ပါသည်။)

ထို့ကြောင့် သူတို့သည် ဘိုးတော်အား အခဲမကျေကြ။ “မောင်ဝိုင်း ကတိသစ္စာမရှိ” ဟု ယခုတိုင် ပြောမဆုံး။ ဘာမျှ မသိရှာသော လူများစုကား စကြာရေချ၍ ယခုတိုင် ငိုကြဆဲ။ ရာဇဝင်နှင့် သာသနာဝင်အား အခြား ယုတ်ညံ့သော တန်ခိုးများဖြင့်လည်း ညစ်ပေစေခဲ့ကြ၏။

မြန်မာပြည်တွင်သာ မဟုတ်။ ဥရောပ ရာဇဝင်တွင်လည်း ပြင်သစ် တော်လှန်ရေးကြီး မှအစ “လိုလားသူကို တင်၊ မလိုလားသူကို ဖြုတ်ချရေး မင်းပြောင်းမင်းလွဲ ကိစ္စများတွင် မြေပေါ်မြေထက် တန်ခိုးရှင်များ ကလဖန်ထိုး၍ တန်ခိုးပြခဲ့ကြ၏။ အသံတိတ် လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်၍ ရာဇဝင် ဆရာတို့ မသိလိုက်ကြ။ (ဝါလ် ဘူရ်ဂါ-ပဲဂေး ရေး” မမြင်ရသော မိတ်ဆွေတစ်ဦးနှင့် ဆွေးနွေးပွဲ”) ၁၂-ရာစု တခိုက အိန္ဒိယ စစ်ပွဲများတွင်လည်း ထိုနည်း၎င်းပင်တည်း။

ရှေးအခါ ကလိင်္ဂမင်းနှင့် အဿကမင်းတို့ စစ်ဖြစ်ကြရာ ကလိင်္ဂမင်းသည် စစ်အင်အား ကြီးမားလျက် ရသေ့ကြီး၏ ဟောကိန်းကိုသာ အားကိုးယုံစားမိ၍ စစ်ရေး ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရဖူး၏။ ထိုစစ်ပွဲတွင် လူသားများသာမက ကိုယ်စောင့်နတ်ချင်းလည်း တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက် စစ်ထိုးကြသည်ဟု ပါရှိရာ ရှေးအခါကပင် ရှိခဲ့ဖူးသော အသံတိတ် စစ်ပွဲပင်တကား။ (စတုက္ကနိပါတ်၊ စူဠကာလိင်္ဂဗောဓိဇာတ်။)

ယခုအခါတွင်လည်း ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ အကြားအမြင်ရ လူသား တန်ခိုးရှင်များ ပေါများလှပေ၏။ ရုပ်ဝါဒီနိုင်ငံများက သာ၍ပင် တန်ခိုး သုတေသန ပြုလုပ်နေကြ၏။ ဘူလ်ဂေးရီးယား နိုင်ငံ၌ “ဗင်္ဂါဒီမီ ထရိုဗာ” ခေါ် အကြားအမြင်ရ အမျိုးသမီး တစ်ဦးကိုပင် လခစားအဖြစ် ခန့်ထားသည်ဟု ဆိုသည်။ ဗုဒ္ဓခေတ်တွင် ရှေ့နောက် ကမ္ဘာလေးဆယ်ကို မြင်နိုင်သော တိတ္ထိကြီးများ ရှိသကဲ့သို့ ယခုလည်း ရှိနေကြမည်သာ။

သို့ရာတွင် ကံ-ဉာဏ်-ဝီရိယဖြင့် ရယူနိုင်သော အတုမဲ့ သဘာဝ အင်အားကြီး များကား တန်ခိုးရှင်ကြီးတို့၏ အကြားအမြင်ကို ချွတ်လွှဲစေကုန်၏။ စီမံကိန်းကြီး များကို ပျက်ပြားနိုင်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ကံအကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူရာ၌ “ကံအကျိုးပေးနှင့်စပ်လျှင် စကြဝဠာ ကမ္ဘာထုတ်ချင်း မြင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ စကားကိုပင် မယုံကြည်ကြလင့်” ဟု ပိတ်ပင်တော်မူခဲ့ဖူး၏။ (ဥပရိ၊ မဟာကမ္မ ဝိဘင်္ဂသုတ်။)

ထို့ကြောင့် အတိတ်ကံနှင့် ပစ္စုပ္ပန်လုပ်ရပ်ကို ပစ်ပယ်၍ အဘယ်မည်သော တန်ခိုးရှင်သည် အဖြူအမည်း လုံးဝပြောင်းလဲ နိုင်ပါချိမ့်မည်နည်း။ သို့ရာတွင် “မရတဲ့အမဲ သဲနဲ့ပက်” တတ်သည်ကိုမူ သတိမူကြရပေလိမ့်မည်။ (ဗလဿ ဓမ္မဂုတ္တဿ၊ ပဋိဝတ္တာ န ဝိဇ္ဇတိ၊ ဝေပစိတ္တိသုတ်၊ သဂါထာ-ညံ-၂၂၃။)

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘေးကြီး ဝေးလျက်နီး

ကျွန်ုပ်တို့သည် အလုပ်ခွင်သို့ မဝင်မီက အို-နာ-သေ ဘေးကြီးများကိုသာ ကြောက်စရာဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြ၏။ ဤဘဝတွင် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (အယူမှား) ဘေးကြီးကား မည်သို့မျှ ဖြစ်နိုင်စကောင်းသော အကြောင်းအခွင့် မမြင်မိခဲ့။ အခြားဘာသာ တစ်ခုခုသို့ ကူးပြောင်း သက်ဝင်နိုင်ရန် အိပ်မက် စိတ်ကူးမျှပင် မထည့်နိုင်အောင် အသိဉာဏ် ရှိခဲ့ပြီ မဟုတ်လော။ သို့ရာတွင် အလုပ်ခွင်သို့ ရောက်သောအခါ အို-နာ-သေ ဘေးကြီးတို့ထက် ကြောက်လန့် ကျောချမ်းဖွယ် ကောင်းလှသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဘေးကြီးများ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းကလေး တံခါး၌ လာ၍ ခေါက်နေသံကို ကြားနေရ၏။

သို့ရာတွင် တံခါးကိုဖွင့်၍ ဝင်လာသောအခါ မိတ်ဆွေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်၍ ဧည့်ဝတ် ပြူငှာ ကြိုဆိုမိကြလေ၏။ တရားထူး၊ အာဏာ၊ စီးပွား၊ ကျန်းမာရေး စသည် ယောဂီ၏ သည်းခြေကြိုက် အပြည့်အဝ ရတော့မည်ကဲ့သို့ မျက်လှည့်ပြကြ၏။

နမူနာကလေးများပင် အကြိမ်ကြိမ်ပေး၍ မြှူဆွယ်ကြလေသည်။ ယောဂီကား “ငါ တရား တက်လာပြီ” ဟု ထင်၏။ ပထမတွင် အတွေး စိတ်ကူး အာရုံမျှသာတည်း။ ယောဂီသည် စားရိုးစားစဉ် မစားချင်တော့။ တစ်မျိုးတစ်မည် ခြိုးခြံစားမှ တရားထူး ရမည်ဟု ထင်သူထင်တတ်သည်။ ထို့နောက် အဝတ်၊ နောက် အနေအထိုင် .... စသည်။

(ထိုအတွေး ခံနေ၍ သံဃရက္ခိတ မထေရ်ကြီးသည် ရဟန္တာမဖြစ်နိုင်ဘဲ နှစ်ပေါင်း များစွာ ကြာခဲ့ရ၏။ “အရိမေတ္တေယျကျမှ”ဟု အတွေးအခေါ် အမြော်မှားလေသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ၁၊ ၄၅။ “စံတော်ဝင် အရိယာများ” စာအုပ်၌ အပြည့်အစုံ ကြည့်ပါ။)

အာရုံအတွေးသည် ကြောက်ဖွယ်ကောင်းလေစွာ့။ အတွေးပြီးလျှင် အသံတစ်စုံ တစ်ခု ကြားရတတ်၏။ အာနာပါန၊ ကသိုဏ်းစသည် တရားလမ်းကြောင်း ပေးသည်လည်း ရှိ၏။ မည်သည့် တန်ခိုးရှင်ဟု အသိမပေးသေး။ နောက် ဘိုင်စကုပ် ပြသကဲ့သို့ လျှပ်တစ်ပြက် ကိုယ်ထင်ရှား ပြတတ်ပြန်၏။ လိုအပ်လျှင် လူကိုယ်တိုင် မိုးပေါ်က ကျသလို ရောက်လာတတ်သည်လည်း ရှိသည်။

ထိုအခါ ယောဂီအချို့ ပါးရာမှ ပေါက်ကာ ခေါင်းပြောင်းကြရရှာလေသည်။ မဇ္ဈိမပဋိပဒါမှ လမ်းခွဲကာ သတ္တဝါများအကြိုက် တစ်လုံး တစ်ဝတည်း ပြည့်စုံကြလေ၏ (စိတ်ကူး၌)။ သူဌေးဖြစ်၍ သာသနာပြုမည်။ အသက် ရာထောင် ရှည်၍ သတ္တဝါတွေ ကယ်တင်ကာ အရိမေတ္တေယျ လက်ထက်ကျမှ နိဗ္ဗာန်ယူမည်။ ဆုကြီးပန်မည်။ (ဆုကြီးပန်သူများ ယခုလိုဘဝမျိုးကြီး၌ အလောင်းတော်ကြီးများ၏ အမူအကျင့်ရှိမရှိ စဉ်းစားကြရာ၏။) သို့မဟုတ် ယောဂီအချို့ အရိယာဖြစ်ပြီဟု ထင်သူက ထင်ကြလေ၏။ အခြား လောကာယတ (သံသရာနယ်ချဲ့) အတတ်ထူး တစ်စုံတစ်ရာ ရချင်သူတို့ ရကြသည်။

ထိုအရာ အားလုံးသည် ယောဂီမြတ်နိုးလှသော သာသနာ၊ ကာမဘုံကြီးမှ မထွက်ခွာ လိုသော အတ္တ၊ ထိုနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်၍ စိတ်တိုင်းကျ ဖျော်ပေးလိုက်သော ပျားရည်ဝမ်းကျ ယမကာပင်တည်း။ ထိုဖျော်ရည်ကား ဆာဒူးဘဝမှသည် ဗကဗြဟ္မာကြီးများ ပါဝါအထိ သိဒ္ဓိပြီးနိုင်၏။ မှော်ဆရာဘဝမှသည် အရိယာ အထင်ခံ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကြီးအထိ ပေါက်မြောက်နိုင်လေသည်။

ယောဂီကား နုနယ်သေး၏။ လောကကား ကျယ်ပြောလှသည်။ တန်ခိုးရှင် အမျိုးမျိုးတို့ ကျက်စားရာ နယ်မြေဖြစ်၏။ ရန်သူနှင့် မိတ်ဆွေကို မေ့လျော့ကာ အနတ္တကိုသာ မဲ၍ ရှာနေသော ယောဂီ၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းကလေး ပတ်ဝန်းကျင်၌ တန်ခိုးရှင်ကြီးများ၏ သက်ပြင်းချသံကား ပြင်းထန်လှပေစွာ့။ မိမိကိုယ်ကို သာသနာပြုသူဟု အထင်မှားနေသော ကိုယ်စားလှယ်များလည်း ခြေချင်းလိမ်၍ နေကြလေပြီ။

(အထခေါ မာရော ပါပိမာ အဝိဒူရေ နိသီဒိ တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပဇ္ဈာယန္တော။
မာရဓီတုသုတ်။ သဂါထာ-သံ ၁၂၅။)

အတတ္ထာဝစရော ဓမ္မော

ဤသာသနာဝင်တွင် ယောဂီ သူတော်စင်ကြီးများ၏ ဘဝဖြစ်ရပ်များကို သုံးသပ် ဖော်ပြရာ၌ စာဖတ်သူတိုင်း နားလည်မည် မဟုတ်သော အရေးအသားများ ပါကောင်း ပါဝင်ပေလိမ့်မည်။ လောကအမြင်ရှုထောင့်အရ ဝေဖန်တတ်သူ၊ ပရိယတ္တိအမြင်ကိုသာ ဆုပ်ကိုင်ထားသူတို့အတွက် ယုတ္တိမတန် လက်မခံနိုင်သော အယူအဆများလည်း အနည်းငယ် ပါကောင်း ပါဝင်ပေလိမ့်မည်။

ပါဝင်ခဲ့သော်ရုတ်ခြည်း အပြစ် ရှုတော်မမူကြဘဲ ခေတ္တရပ်ဆိုင်း၍ မှတ်သားထားစေ ချင်ပါသည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ရန်သူ အနှောက်အယှက်များသည် လည်းကောင်း၊ မိတ်ဆွေ တရားတော်၏ အတုမဲ့ စွမ်းအားများသည် လည်းကောင်း၊ မျက်စိဖြင့် မြင်ကောင်းသော (ဝါ) ကိုင်ပြ၍ ရစကောင်းသော အရာများ မဟုတ်ပါကုန်။

ဂမ္ဘီရ = နက်ရှိုင်း၍၊
ဒုဒ္ဒသ = မြင်နိုင်ခက်၍၊
ပဏ္ဍိတဝေဒနီယ = ပညာရှိသော ယောဂီတို့သာ သိနိုင်မြင်နိုင်၍၊
အတက္ကာဝစရ = အတွေးအခေါ် ခေတ်ဉာဏ်ဖြင့် အဝေဖန်ကောင်းသူတို့၏ သက်ဝင် ကျက်စားရာ မဟုတ်သောကြောင့်တည်း။
(ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂ-၅။)

စင်စစ် ဤသမိုင်းကို ပြုစုရာ၌ ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အမြွက်မျှ ပျိုးခဲ့သော ဤ သဘောများကို ပိုင်လျှင် အာဇာနည် ယောဂီ သူတော်စင်ကြီးတို့၏ အကြောင်း ဌုပ္ပတ်ကို ဖတ်ရှုရာ၌လည်း စာတွင်ရေးမထားသော အရသာများကိုပါ ခံစား ရပါလိမ့်မည်။

ထိုသဘော တရားများကို အယူသည်း၍၊ အထင်အမှတ်လွဲ၍၊ အစွဲမှား၍ ရေးသားခြင်း မဟုတ်ပါ။ စိတ်ကူးယဉ် သက်သက်ဖြင့် ရေးသားထားခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ ပဓာနသုတ်၊ ဗြဟ္မနိမန္တနိကသုတ်၊ မာရတဇ္ဇနီယသုတ်၊ ယဝကလာပိ သုတ်၊ မာရသံယုတ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် စသော ပါဠိတော်ကြီးများနှင့် သာသနာဝင် ခရီးတစ်လျှောက် သမိုင်း အထောက်အထားများအရ ရေးသားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အလုပ်ခွင်နှင့် ဆက်နွယ်သော အရှေ့တိုင်း အနောက်တိုင်း ဂန္ဓာရီပညာ စိတ်ပညာ များနှင့်လည်း ဉာဏ်အလှမ်းမီသမျှ နှီးနှောထားပါသည်။

ထိုမျှသာလား မဟုတ်သေး၊ ယောဂီ သူတော်စင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဆရာသမား များနှင့် မိဘ အစ်ကိုအစ်မ ဓမ္မမိတ်ဆွေများ၏ ကိုယ်တွေ့ဖြစ်ရပ်များကိုလည်း ထင်ဟပ်ထားပါသည်။ အချုပ်အားဖြင့် အလုပ်ခွင်၌ တရားကပေးသော အသိများကို ကိုယ်စားပြုထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ ကြိုတင်ပြောပါရစေ “သင်လက်ခံ ယုံကြည်အောင် အပြည့်အဝ မတင်ပြနိုင်သေးသည့်အတွက် ခွင့်လွှတ်ပါဘိ။ သို့သော် ထိုတင်ပြချက် ထိုအသိ များကို အလျင်စလို ပယ်ချထားခြင်း မပြုသေးဘဲ ခေတ္တ ရပ်ဆိုင်း၍ တေးမှတ်ထား ပါလေဦး။ အချိန်အခါက သင့်အား အဖြေပေးကောင်း ပေးပါလိမ့်မည်” ဟူသတည်း။
တရားသဘောကား နက်ရှိုင်းလေစွာ့။

(ယံတံ နေက္ခမ္မေန ဉာတဗ္ဗံ၊ တံ ဝတ ကာမပရိယေသနာယ ဥဿုကော ဥဿဘိဝါ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ။ ဒန္တဘူမိသုတ်၊ ဥပရိ-ပံ-၁၇၂။)

အကြွင်းမဲ့ ပြည့်စုံသော ကမ္ဘာသစ်သို့

ယောဂီသည် ရန်သူနှင့်မိတ်ဆွေကို ခွဲခြားသိမြင်လာပါလျှင် အလုပ်ခွင်၌ အတိုင်း မသိသော အကျိုးများ ရတော့မည်မှာ သေချာ၏။ ကိုယ်ပိုင် အသိဉာဏ်တွေ တိုးတက်လာမည်ကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ ပြောရဲပါ၏။

“ရန်သူကို ကြောက်ပြီး အစုန်လမ်း လိုက်ရင် သည့်ထက် ဒုက္ခ ရောက်ရချေရဲ့” ဟု သဘောပေါက်ကာ ရန်သူကို မကြောက်သည့်အပြင် ပို၍ပင် အားတက်လာပါ လိမ့်ဦးမည်။ အထာကို သိနေပြီဖြစ်၍လည်း ဒေါသမဖြစ်၊ စိတ်လည်းမညစ်တော့။ ပျော်၍ပင် နေတော့မည်။ အနှောက်အယှက် တစ်ခါတွေ့လျှင် တစ်ဆင့်တိုးတက် သွားသည်ကို ယောဂီကိုယ်တိုင် သိနေပြီဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ယောဂီသည် ထိုအသိကို ယုံယုံကြည်ကြည် သိမ်းပိုက်ထားပါလျှင်ကား ကြာလျှင် မိမိခန္ဓာကိုယ်၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်မျှလောက်သာမက တစ်ကမ္ဘာလုံး စကြဝဠာအနန္တ ဖြစ်ရပ်များ အထိ ဖြန့်ချိထိုးထွင်း၍ လင်းလင်း ချင်းချင်းကြီး သိမြင်လာပါလိမ့်မည်။ “ငယ်ဦးမှ ကြီးရာသည်” ဟူသကဲ့သို့ အသိကလေးမှ အသိကြီး ဖြစ်လာရ၏။ အဘိညာဉ်၏ ရှေ့တော်ပြေး အသိများပင်တည်း။ ထိုကမ္ဘာ့ဖြစ်ရပ်၊ စကြဝဠာဖြစ်ရပ် များကို ခြုံလိုက်လျှင် “အလုံးစုံသော သင်္ခါရ၏ အနှစ်သာရ ဘာမျှမရှိ” ဟူသော အနိစ္စအချက်ကို ဒက်ခနဲ မိလေသောအခါ အရိယာကိစ္စကြီးပင် အပြီးတိုင်နိုင်လေ တော့သည်။

ကျွန်ုပ်တို့ ဤမျှ ရှည်လျားစွာ နိဒါန်းခင်းနေသည်မှာ အကြောင်းရင်းရှိပါ၏။ တစ်စုံတစ်ခုသော လောကီကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ကြိုးစားနေသော ဂန္ဓာရီ တန်ခိုးရှင်များ၊ ယင်းတို့၏ အသင်းအပင်းများ စသည်တို့အား ရှုတ်ချလို၍ဟု ယူဆကောင်း ယူဆစရာရှိပါ၏။

စင်စစ်ကား မဟုတ်ပါ။ မိမိတို့ အသိဉာဏ် ရှိသလောက် အားထုတ်နေကြသူ ချည်းသာ ဖြစ်၍ အပြစ်လည်းမတင်၊ လူသားတို့အား အထိုက်အလျောက် အကျိုး ပြုနိုင်သည်ပင် ဖြစ်၍လည်း (ထိုမျှလောက်ကိုသာ အလှမ်းမီသူတို့အတွက်) အတန်ငယ် နှစ်သက်ဖွယ်ကား ရှိပါပေသည်။

သို့ရာတွင် ပဓာန ရည်ညွှန်းချက်ကို ရိုးသားစွာ ပြောပါရစေ။ ဤခေတ်ကား ထိုမျှလောက်ဖြင့် ရောင့်ရဲနေရမည့် အခါမျိုး မဟုတ်ပါ။ မပြတ်မသား မတိမကျ မခိုင်မမာ ယာယီအငှား အကြားအမြင်မျိုးကို မဆိုထားဘိ။ တကယ့် အဘိညာဉ် ရရုံမျှဖြင့်ပင် ကျေနပ်ထိုက်သည့်အခါ မဟုတ်သေး။ ကမ္ဘာကြီး ကျယ်ပြောလာသည် နှင့်အမျှ အသိအတတ် ပညာရပ်မျိုးစုံနေသောခေတ်ဖြစ်၍ သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာ ဖြစ်ရုံမျှဖြင့်လည်း ယနေ့ သာသနာတော်အတွက် လုံလောက်ပြီ မဆိုနိုင်သေး။

ဤခေတ် ဤကမ္ဘာကြီးကမူ တန်ခိုးအဘိညာဉ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန္တာအရှင် မြတ်ကြီးများကိုသာ တောင်းဆို ပင့်လျှောက် နေပါချေပြီ။ ဤခေတ် ဤ ကမ္ဘာကြီးက လေးနက် ပြင်းပြစွာ တောင်းဆိုနေသော အရာလည်း မကြာ မမြင့် မဖွင့်မနွှဲ မလွဲမသွေ ဧကန်မုချ ပြည့်စုံရမည်ဟု (ခေတ်ကိုသိမြင်သူတိုင်း) အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်နေကြ၏။ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ ဒေသနာတော်ကလည်း အတိအလင်း ထုတ်ဖော် ခွင့်ပြုထားလေပြီ။ ဤသာသနာဝင်၌ ပါသော အရိယာ အရှင်မြတ်ကြီး များကလည်း ရှေ့သွားသာဓက ပေးတော်မူခဲ့ကြကုန်၏။

ထိုသို့သော စွယ်စုံ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးများအတွက် သိပ္ပံပညာသည် ဤ ကမ္ဘာအား ဆေးကြောမွမ်းမံလျက် ရှိလေပြီ။

(ဧဝရူပေန ခေါ သာရိပုတ္တ ဘိက္ခုနာ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနံ သောဘေယျ။ မဟာဂေါသိင်္ဂသုတ်။ မူလပံ-၂၈၁။)

ထို့ကြောင့် ထူးမြတ်သော ဤခေတ် အခါမျိုးတွင် တစ်ကမ္ဘာလုံး ငြိမ်းချမ်းရာ ငြိမ်းချမ်းကြောင်း ကောင်းသည်ထက် ကောင်း၊ ပို၍ကောင်း၊ အကောင်းဆုံးသော လမ်းစဉ်သို့ သက်ဝင်လာကြပါစေရန် ရည်သန်ရိုးရင်း နှလုံးသွင်းဖြင့် ပွင့်လင်း ရိုးသားစွာ ထုတ်ဖော်ရပါကြောင်း။

.....

၇-ကုန်းဘောင်ခေတ် ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ

စတုဂီရိ-တောင်လေးလုံး ဆရာတော် (၁၀၈၈ - ၁၁၈၆)

“သားတော်ကြီး၊ မောင်ပဇင်း ရေးသားသည့် ရှုဖွယ်များမှာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ် အလိုတော်ကျ သာသနာ့ဝန်ထမ်းတဲ့ ကျမ်းကောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေတယ်။ နေ့စဉ် ရှူရှိုက် ကွေးဆန့်ပြီး နေကြပေမယ့် ရှုမှန်းရှိုက်မှန်း ကွေးမှန်းဆန့်မှန်း မသိသူတွေက အများကြီး။ မိမိသူတစ်ပါး အကျိုးများအောင် ကြိုးစားပြီး ပြုစုပါလေ မောင်ပဇင်း”

“မှန်လှပါ၊ ခမည်းတော် အရှင်ဘုရား”

“ယခုဤရှုဖွယ် ကျမ်းလည်း ခမည်းတော် အမြဲတစေ ကြည့်လိုက ကြည့်ရှုတော် မူရန်နှင့် ခမည်းတော်ကို အကြောင်းခံပြီး စိတ်အကြံရသလို နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ် ရင့်သန် ကြီးပွားရလေအောင် သားတော်ကိုယ်တိုင် ပေမှာတင်ပြီး စီရင်ခဲ့ပါဘုရား”

သက်တော် သုံးဆယ်ခန့် ရှိသော “အံတော်ချောင်း၊ ဒီဃာယုဂါမဝါသီ (သက်ရှည်ရွာနေ) ရဟန်းပျို၊ ဦးမေဓာဝီက ခမည်းတော် ဦးပဉ္စင်းကြီးအား “နာမရူပနိဗ္ဗိန္ဒရှုဖွယ်” ပေစာကို ဆက်ကပ်စဉ် ပြောဆိုနေကြပုံ ဖြစ်၏။

ဦးပဉ္စင်းကြီးကား ကျီးမနိုး တောရကျောင်း၌ တစ်ပါးတည်း ရဟန်းတရားကို နှလုံးသွင်းနေရာ ရဟန်းဝါအားဖြင့် ငါးဆယ့်နှစ်ဝါ သက်တော်အားဖြင့် ရှစ်ဆယ် ရှိလေပြီ။ သားဖြစ်သူ ဦးမေဓာဝီ နှစ်နှစ်သား အရွယ်ကပင် ရဟန်းပြုခဲ့၏။

အချိန်ကား အင်းဝပြည်ကြီး အပြီးတိုင် ပျက်စီးရန် ငါးနှစ်ခန့်မျှသာ လိုတော့သည့် ခေတ်ပျက်ကြီးပင်တည်း။

ဦးမေဓာဝီကား ထို အင်းဝကုန်းဘောင် ကြားကာလ ၁ဝ၈၈-ခုနှစ်တွင် လူလာ ဖြစ်ရရှာ၏။ ဇာတိကားရွှေဘိုနယ် ဥသျှစ်ကျေးရွာ ဖြစ်သည်။ အလောင်းမင်းတရားကြီး မင်းဖြစ်သော (၁၁၁၄) အခါ ရဟန်းပြု၍ ခြောက်ဝါမျှသာ ရှိသေး၏။ ဘွဲ့-ဦးမေဓာဝီ ခေါ်တွင်သည်။ ဘိုးတော်မင်းတရား လက်ထက်တွင် “မုနိန္ဒာဘိလင်္ကာရ သဒ္ဓမ္မသာမိ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ခံယူရသည့် တောင်လေးလုံး ဆရာတော် ဟူသည် ဦးမေဓာဝီပင်တည်း။

ပျံလွန်တော်မူရာ အံ့ဖွယ်နှင့် ရှုဖွယ်

တောင်လေးလုံး ဆရာတော်သည် အလောင်းမင်းတရားကြီး နန်းတက်စ ခြောက်ဝါ လောက်ကပင် အမျိုးမျိုးသော ရှုဖွယ်ကျမ်းတို့ကို စီရင်၏။

(ရှုဖွယ် ကျမ်းပေါင်း သုံးဆယ်ကျော် စာရင်းရှိ၍ ယခုအခါ သုဓမ္မဝတီတိုက်က ရှစ်ကျမ်းစီ ပါဝင်သော လေးတွဲရိုက်ထားပြီး ရှိသည်။)

ဓမ္မနိဗ္ဗိန္ဒ ရှုဖွယ်ကို (၁၁၁၆-ခုနှစ်၊ ၆-ဝါအရ) ပထမဆုံး ရေး၍ စာယဉ်ပန်းရှုဖွယ်ကို (၁၁၈၅-ခုနှစ်၊ ၉၇-နှစ်တွင်) ရေးသည်ဟု ကျမ်းပြီး သက္ကရာဇ်များအရ ထောက်ဆ၍ ရလေသည်။ နမောတဿ ဂမ္ဘီရရှုဖွယ်မှာ “စာယဉ်ပန်း ရှုဖွယ်လည်း ရေးခဲ့ဖူးပြီ” ဆိုသဖြင့် ဆရာတော်၏ နောက်ဆုံး လက်ရာဟု ယူဆဖွယ် ရှိ၏။ စာသား အဓိပ္ပာယ်များ အရလည်း (ပိုမို ပြည့်စုံ လေးနက်သည်ကို ထောက်၍) ထိုသို့ပင် ဖြစ်ဖွယ် ရှိပေ၏။

သက်တော် ကိုးဆယ်ကျော်သည်အထိ စားရေးတော် မူနိုင်သည်မှာလည်း အလွန် အံ့ဖွယ် ဖြစ်ပေ၏။

အမတသောပါန၊ အမတဒွါရ၊ ဓမ္မပိယ၊ သနာထ စသော ရှုဖွယ်ကျမ်းများ၌ သာသနာတော်နှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ်များကို (ရံခါ ပါဠိရော မြန်မာပါ) ထည့်၍ သက်တော်နှင့် ဝါတော်များကိုပါ တွေ့ရ၏။ ၇၃-နှစ်၊ ၇၄-နှစ်တွင် စာအများဆုံး ရေးသားတော်မူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သက္ကရာဇ်များမှာ “မူလရေး သက္ကရာဇ်လော၊ စာကူးသူ အဆက်ဆက်၏ ထပ်ဆင့်ရေးလော” သံသယ ဖြစ်ဖွယ် ရှိနေပေသည်။

(ဤ၌ ဖွားသက္ကရာဇ်နှင့် ပျံလွန်သော သက္ကရာဇ်ကို အမတသောပါနနှင့် စာယဉ်ပန်း, နမောတဿဂမ္ဘီရ ရှုဖွယ်တို့အရ ပြဆိုလိုက်ရပေသည်။)

သက္ကရာဇ်များ အရေးအကူး ချွတ်ယွင်းလှသည်။ နမောတဿဂမ္ဘီရ ရှုဖွယ်ကို စာအုပ်မူများ၌ ၁၁၅၁-ခုနှစ်ဟု ပြ၍ ပေမူ၌ ၁၁၈၂-ခုနှစ်ဟု ပါရှိသည်။

၁၂၁၃-ခုနှစ် မင်းလှသီရိသီဟသူ မှတ်တမ်းပြုထားသော နာမည်ကျော် ဆရာတော်ကြီး တစ်ရာ့ငါးပါး အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ (လက်ရေးမူ) ၌-

“၂၄၊ တောင်လေးလုံး ဆရာတော် ၁၀၉၀-ဖွား၊ နံ ၅-တေး၊ သက်တော် ၇၈၊ ၁၁၆၈-ဘဝကူး၊ ရှင်မေဓာဝီ ဥသျှစ်ကျေးရွာဖွား၊ သမီးတော် ဟင်္သာတမင်းသမီး (ကိုးကွယ်)၊ မုနိန္ဒာဘိ လင်္ကာရ သဒ္ဓမ္မ မဟာဓမ္မရာဇဂုရု၊ အမရပူရမြို့ မြောက်မင်းရွာတိုက် သုံးထပ်ကျောင်း။” ဟု ရေးမှတ်ထားသည်။ ဤမှတ်တမ်း အထိုက်အလျောက် ခိုင်မာ၏။ နှစ်သက်ရာ ယူကြပါကုန်။

ရှုဖွယ်ကျမ်းများသည် ပိဋကသုံးပုံမှ ဆူရာဆူရာ လိုရင်း အနှစ်သာရများကို ရွေးနုတ်၍ လူတိုင်းနားလည်နိုင်သော မြန်မာစကားဝါကျများဖြင့် ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ဟောဟော ဒိုင်းဒိုင်းကြီး ရေးသားထားရာ ရှုဖွယ် မငြီးအောင် ဆွဲဆောင်လှပေသည်။

နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာကျော်သော်လည်း ယေဘုယျ လူများစုအား သတိသံဝေဂ ရစေ၍ ယောဂီတို့အား တွန်းအားပေးရာ၌ အထိမိဆုံး အကောင်းဆုံး ကျမ်းကြီးတစ်ဆူအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ပင်။ ဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူခြင်းနှင့် စပ်၍ အလွန် ထူးခြား အံ့ဖွယ်ရာ အဖြစ်အပျက်ကိုသာ ဖတ်ရှု ကြားနာရ၍ ရှုဖွယ်ကျမ်းလာ အလွန် လေးနက်လှသော သတိပဋ္ဌာန် အာနာပါန အဓိပ္ပာယ်များကို မဖတ်ရှုရ သေးလျှင် ယုံနိုင်ဖွယ် ရှိမည်မဟုတ်ပေ။

အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ရှုဖွယ်ကျမ်းများက ဆရာတော် အဘယ်မျှ ပေါက်မြောက် တော်မူနေပြီ ဖြစ်ကြောင်း တွန်းပြနေပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

ရှုဖွယ်မှ မှတ်ဖွယ်

ပျံလွန်တော်မူရာ အံ့ဖွယ်ကို မပြမီ ရှုဖွယ်ကျမ်းများမှ မြန်မာစာ အရေးအသား စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် လေးနက်ပုံတို့ကို သိသာရုံ ဖော်ပြပါဦးအံ့။

“ထွက်သက်ဝင်သက်ကို ထွက်သက် ဝင်သက်ဟု သောဏသိင်္ဂါလ (အိမ်ခွေး တောခွေး) တို့ပင်လည်း သိကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထွက်သက်ကို ထွက်သက်ဟု၊ ဝင်သက်ကို ဝင်သက်ဟု သိကာမတ္တသည် သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများစေသည် မမည်သေး။” (ပ၊၂၄။)

“ဟောတော်မူသည့် အတိုင်းကျင့်လျှင် ယခုဒိဋ္ဌဓမ္မ၌ မဂ်ဖိုလ်ရကြောင်းကို အထပ်ထပ် ဟောတော်မူသည့် ဒေသနာတော် အတိုင်းမသိ ရှိသည်။ ၎င်းရှိပါလျက် ယခုဘဝ၌ မဂ်ဖိုလ်ရမည်, မရမည် ဝိစိကိစ္ဆာ ရှိခဲ့လျှင် ဆရာမပြ နည်းမရ သောကြောင့် ရှိလေသည်သော် လည်းမှတ်၊ ဆရာပြ၍ နည်းရလျက်ပင် ယခုဘဝ မဂ်ရမည်လော, မရမည်လော ဝိစိကိစ္ဆာ ရှိခဲ့လျှင် အစိန္တေယျ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကို မယုံသော သူသာမှတ်။ ဤမှတစ်ပါး ဆိုရာမရှိပြီ။ (ပ၊ ၅၁။)

“အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ဝစီဘေဒ ဖြစ်ကာမျှ (ရွတ်နေရုံမျှ) သည် မဟာပုည မဖြစ်တတ်ချေ။” (အနိစ္စ စသည်ကို တပ်တပ်မြင်လျှင် နေ့စဉ် ရွှေကျောင်းတစ်ရာ၊ ငွေကျောင်းတစ်ရာ၊ ရွှေစေတီပေါင်း ၈၄၀၀၀ တည်ရသည်ထက် မြတ်ကြောင်း။) (ပ၊ ၆၄။)

“သမထ ဝိပဿနာ အားမထုတ်ဘဲ အာပတ်မသင့်ရုံ၊ အကုသိုလ်မဖြစ်ရုံမျှ နေသော ရဟန်းပျင်းကား ဓာတ်စာမျှကိုသာ ရှောင်ကြဉ် စားသုံး၍ ရောဂါ ပျောက်စေ တတ်သည့် ဆေးကို မမှီဝဲသော သူနာကဲ့သို့ ကိလေသာ နူနာကြီး မပျောက်နိုင်ကြောင်း” (ပ၊ ၆ဝ။)

“အကြင်သူသည် လောကီစည်းစိမ်၊ လောကီချမ်းသာမျှကိုသာ တောင့်တ၍ လွန်ကဲစွာပင် ဒါန သီလကို အားထုတ်၏။ လုံ့လပြု၏။ ထိုသူသည် ကိုယ့်ကိုကိုယ်ရှင် သံသရာဝဋ်ဒုက္ခ၌ ရောင်းစားပေါင်နှံသော သူမည်၏။ (ပ၊ ၂၁ဝ။)

“ယထာဘူတဉာဏ် ဟူသော လောကီသစ္စာတော်ကိုမျှ မခံယူလျှင် အစိန္တေယျ ဘုရားသခင်၏ ရန်သူတော်စစ်ဖြစ်သည်။ သာသနိက သမ္မာဒိဋ္ဌိ အဖြစ်သို့မျှ မရောက်သောသူ ဖြစ်သောကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ်။” (ပ၊ ၂၉၆။)

“ယထာဘူတဉာဏ် ဖြစ်ခြင်းသည် အရုဏ်တက်သည်နှင့် တူပြီး ကာလမမြင့်မီ သူရိယမည်သော နေဝန်း တက်ထွန်းပေါ်လာ ဘိသကဲ့သို့ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ် နိဗ္ဗာန်ရတော့မည်။ သင့်အား နီးလှပြီ၊ သတိရှိလှစေ။” (ပ၊ ၃၅၄။)

“တစ်နေ့ကိုမျှ ဆင်းရဲခံရသောကြောင့် နေ့များစွာ ချမ်းသာရမည်မှန်လျှင် တစ်နေ့ အဖို့၌ ဖြစ်သောဆင်းရဲကို မကြောက်သာပြီ။ တစ်လမျှ၊ တစ်နှစ်မျှ၊ တစ်ဘဝမျှသာ ဆင်းရဲခံရသောကြောင့် လများစွာ၊ နှစ်များစွာ၊ ဘဝများစွာ ချမ်းသာရမည်မှန်လျှင် တစ်လ၊ တစ်နှစ် တစ်ဘဝ၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲကို မကြောက်သာပြီ။ တစ်နေ့၊ တစ်လ၊ တစ်နှစ်၊ တစ်ဘဝဖြစ်သော တဏှာ၊ လောဘ၊ ရာဂကို အလိုမလိုက်သင့်။ အရှည်ကို မျှော်၍ သူတော်တရား၌ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် ကိုယ့်အသက်ကို စွန့်စား၍ ပျော်ပိုက် သင့်လှသည်။” (ပ၊ ၃၆၃။)

“ငါ၏အမိ၊ ငါ၏အဘ၊ ငါ၏မယား၊ ငါ၏လင် ဤသို့ ဧကန်ထင်စွဲ မြဲမြဲမှတ်ချေလျှင် ဗူးတောင်းထဲသို့ ကြွက်ဝင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ သာသနာတော်သို့ မဟာဗာလုမ္မတ္တက (လူမိုက်ရူးကြီး) ရောက်၍ မွှေနှောက်ပြီမှတ်။ ယထာဘူတ ဉာဏ်စက္ခုမရှိကုန်သော ဗာလုမ္မတ္တက ပုဂ္ဂိုလ်တို့ အားကြီးလျှင် သာသနာတော် ပျက်စီးလို၍ ဘေးရောက် လာချေပြီဟု သတိရကြလေ။ ကြောက်လည်း ကြောက်ကြလေ။” (ကိုယ့်ဘာသာ အယူအဆ လွဲမှားနေ၍ ဘုရားကိုလည်း စွပ်စွဲ၏။ ကိုယ့်ကိုကိုယ်လည်း တူးဖြို၏။ မကောင်းမှုလည်း များစွာပွား၏။) (ပ၊ ၂၉၁။ ဒု၊ ၈၈။)

“ယထာဘူတဉာဏ် သမ္ပဇညကိုမျှ မရရှိချေသည်ဖြစ်လျှင် သွား၍ သွားမှန်းကိုမျှ မသိ။ ရပ်၍-ထိုင်၍-အိပ်၍-အိပ်မှန်းကိုမျှ မသိ။ ကျွဲ၊ နွား၊ ခွေး၊ ဝက်၊ ကြက်၊ ငှက်၊ တိရစ္ဆာန်တို့နှင့် အတူတူ။” (ဒု၊ ၃၈၈။)

ညီတော် ဦးဓမ္မပိယကို ဆုံးမခြင်း

စတုဂီရိတောင်လေးလုံးဆရာတော်၌ ဦးဓမ္မပိယခေါ်သော ညီတော်တစ်ပါးလည်း ရှိသည်။ ဝမ်းကွဲလော၊ မအေတူ ဖအေကွဲလော မဆိုနိုင်။ ဦးဓမ္မပိယလည်း တောရကျောင်း တစ်ကျောင်း၌ နေဟန်ရှိသည်။ နောင်တော် ရေးသော စာများကို ဖတ်ရှုကျင့်ကြံလျက်နေရာ မရှင်းမလင်းသော အချက်အလက်များကို လျှောက်ထား သဖြင့် ၁၁၆၂-ခုနှစ်တွင် “ဓမ္မပိယရှုဖွယ်” ဟု ရေးရပြန်သည်။

ထိုအချိန်၌ ညီတော်သည် ၆၂-နှစ်၊ နောင်တော်ကား ၇၃-နှစ် ရှိကြလေပြီ။

“ညီတော် ဓမ္မပိယက နောင်တော်အား ဓမ္မရတနာဥစ္စာကို တောင်းသည်မှာ ငိုချင်ရက်ကို လက်တို့သည့်ပမာ၊ ယားရာကို ရိုက်မိတော့သည် ဆိုသကဲ့သို့ မှတ်ရာ တော့သည်” ဟု အစချီကာ ဝမ်းသာအားရ ရေးတော်မူပုံ၊ တစ်တစ်ခွခွ ဆုံးမတော်မူပုံများမှာ ညီတော် နောင်တော်နှစ်ပါး တရားဆွေးနွေး နေကြသကဲ့သို့ ရှိတော့သည်။ မျက်စိထဲတွင် မြင်ယောင်စေတော့၏။

“ခွေး၏အပါး ဝက်၏အနီး စောင်းတီးသကဲ့သို့ ရှိတတ်ကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ငါ့ညီ မရှိစေလင့်။ အကျင့်ညစ်လျှင် သံသရာ၌ နစ်မြဲ။ (ဟန္ဒဒါနိ ဘိက္ခဝေ) သနား၍ မှာထားခဲ့သည်ဟု သိတတ်စေ။ ညီတော်မှတ်လေ။ သံဝေဂမိမိ သတိ ရရ၊ ယခု ဘဝ၌ပင် မဂ်ဖိုလ်ပြီးမြောက် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်အောင် လုံ့လပြုနိုင်တိုင်း ကောင်းတော့သည်” (တ၊ ၁၄၂။)

“အရှင်ဓမ္မပိယ ညီလှ၊ သတိမကွာ၊ ပညာနှင့်တကွ ကိုယ်ကျိုးရှိအောင် အခါ ခပ်သိမ်း ကျင့်သင့်လှတော့သည်။ အမြဲအံသွားခဲ၍ ကျင့်လေ။ (၁၄၉) ဟုတ်မှန်တိုင်းကို မသိဘဲလျက် မေ့မေ့လျော့လျော့ မနေသင့်။ ပြသနိုင်သော ဆရာကို ရှာ၍ ဟုတ်မှန်စွာ သိအောင် လုံ့လပြုလေ၊ အားထုတ်လေ” (၁၅၁။)

“ငါ၏ ကိုယ်ဟု မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုမှတ်ယူသူ... ငါ၏ သာသနာတော်သို့ မဝင်ပြီ။ “ပုထုဇ္ဇနော ဥမ္မတ္တက သဒိသော” သူရူးနှင့် တူသော ပုထုဇဉ်ဟု ဘွဲ့ချည်၍ လွှတ်သည်မှတ်။ သည်အတိုင်းသာ မှန်လျှင် မဂ်စော် ဖိုလ်စော် မနံ၊ နိဗ္ဗာန်နှင့် ဝေးသည်ထက် ဝေးလိမ့်မည် ခွေးဟူလို (၁၇၉)။ ယခု ခွေးထီး ခွေးမ တို့သည်လည်း မင်းသမီး မင်းသားဟောင်း၊ နတ်သမီး နတ်သားဟောင်း တို့ပင်။” (၁၅၆။)

ဆရာတော်သည် “နမောတဿ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” အဓိပ္ပာယ်မှအစ ယေဘုယျ နားလည်မှုမျိုးကို ကျော်လွန်ကာ သတိပဋ္ဌာန် အာနာပါန အလုပ်စခန်းသို့ အရောက် အင်အားပါပါနှင့် တွန်းပို့တော် မူထားလေသည်။ ဒါန သီလခန်းလည်း မလွတ်။ ဘုရားဒကာ ဘုရားအမ၊ ကျောင်းဒကာ ကျောင်းအမတို့ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဖြစ်မှန်းမသိ ဖြစ်နေ တတ်ပုံမှအစ လူတန်းစား အသီးသီးအတွက် ရေးသားတော် မူခဲ့သည်။ သာသနာတော်နှင့် ကြုံရသည့်အခါ “ဘာ အရေးကြီးဆုံးလဲ” ဆိုသည်ကို အခြေခံမှ စ၍ ထောက်ပြထား၏။

ဘိုးတော်အတွက် ရာဇကြေးမုံရှုဖွယ်

တောင်လေးလုံး ဆရာတော်အား ရသမျှ ပစ္စည်းကို ကိုယ်ပိုင်မထား၊ စွန့်လှူမြဲဖြစ်၍ အကျင့်သီလ မြင့်မြတ်ကြောင်း၊ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးက “ရာဇဂုရု” ဘွဲ့ အပ်လှူကြောင်း “သီလဝိသောဓနီကျမ်း” (၁၂၃၊ ၁၇ဝ) ၌ ဖော်ပြ၏။

၁၁၂၃-ခုနှစ် အလယ်နန်း မိဖုရားကြီးမှ ဖွားမြင်သော ငယ်မည် ရှင်မင်းတုတ်ခေါ် ဟင်္သာတမြို့၊ တလုတ်မြို့စားမင်းသမီးက ကိုးကွယ်ကြောင်း ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ရေးခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် မူလက စတုဂီရိခေါ်သော ရွှေတောင်, ငွေတောင်, မြတောင်, ပတ္တမြားတောင်တို့ဖြင့် အလွန်တင့်တယ်သော မန္တလေးခေါ် တောင်ဝှမ်း တောကျောင်း၌ ရဟန်းတရားဖြင့် သီတင်းသုံးရာ နောင်အခါတွင်မှ အမရပူရမြို့ (အနောက်) မြောက် မင်းရွာတိုက်၌ ပြောင်းရွှေ့ကြွလာရတော်မူဟန် ရှိသည်။

ထိုအခါမှစ၍ ၎င်းတိုက်ကိုလည်း တောင်လေးလုံးတိုက် (စတုဂီရိ) ဟု ခေါ်တွင်ဟန် ရှိ၏။ (ငခုန်ဆရာတော်ရေး ခုဒ္ဒကပါဌဋီကာ နိဂုံး။)

မူလတောင်လေးလုံးဟူသည် “ဝေဟာစင်္ကမ = လေဟာပြင်စင်္ကြံ၊ အစ္ဆရိယ ပဗ္ဗာရ = အံ့ဖွယ် ရှိသော တောင်ဝှမ်း” စသည်ဖြင့် မိမိ သီတင်းသုံးရာဌာနကို ဖော်ပြရာ၌ “မန္တလေး” ဟု တိုက်ရိုက်ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ယခုရှိသော မန္တလေးတောင် သာလျှင် ဖြစ်ဖွယ် များလေသည်။ အတိအကျ မဆိုနိုင်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ဘိုးတော် လက်ထက်၌ မင်းမိဖုရားများသာမက အမရပူရ နေပြည်တော်၊ ဈေးတော်ကြီးရပ်နေ ဘုံသုံးဆင့် ရွှေကျောင်းကြီး ဒကာ စသော အရပ်သူ အရပ်သား လူကုံထံများပါ ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်ရသည့် ထင်ရှားသော သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်ကြောင်းမှာ ငြင်းဖွယ်မရှိချေ။

သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် သုံးရက်နေ့တွင် ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးသည် ရခိုင်သို့ သာသနာပြုလွှတ်ရန် ကိစ္စနှင့်စပ်၍ တံဆိပ်ရ ဆရာတော်ကြီး ခုနစ်ပါးကို နန်းတော်သို့ ပင့်၍ လျှောက်ရာ၌-

“မင်းကျင့်တရားနှင့် မညီဟု ထင်သော အရာရှိလျှင် ဆုံးမတော်မူကြပါဘုရား၊ ကျင့်နိုင်သည်ကို ကျင့်ပါမည်။ မကျင့်နိုင်သေးလျှင်လည်း ဤအရာဖြင့် မကျင့်နိုင် သေးကြောင်း လျှောက်ပါမည်။ ဆရာတော်ဘုရားတို့ အမိန့်တော်ကို နာခံ၍ ကျင့်ဆောင်ရပါမှ ဆရာတော် ဘုရားတို့ကို ကိုးကွယ်ရကျိုးရှိပါမည်” ဟု ရွှင်ကြည် ဝမ်းမြောက်စွာ လျှောက်ထားလေ၏။

ဘိုးတော်၏ လျှောက်ထားပုံမှာ လေးနက် သိမ်မွေ့လှပေ၏။ ပြူငှာယဉ်ကျေး လှပေစွာ့။

ထိုအကြောင်းနှင့်စပ်၍ ဆရာတော်က “ရာဇကြေးမုံရှုဖွယ်” အမည်ဖြင့် ရေးသား ဆုံးမတော်မူရသည်။ ဆရာတော် ရေးသားသည့် အကြောင်းအရာနှင့် ရေးသားပုံ တို့မှာ ရေးရိုးရေးစဉ် မင်းကျင့်တရားမျိုး မဟုတ်ချေ။ ခေါင်းဆောင်လုပ်သူတိုင်း သိထားသင့်သော အချက်များ ဖြစ်ပေသည်။

ခေါင်းဆောင်လုပ်သူသည် အရာရာတွင် တောင်လိုမြင့်မားမှ သူ့ကိုမှီရသည့် သစ်ပင် ငယ်သားတို့ မြင့်မားနိုင်ပုံမှအစ လိမ်လည်မှု၊ အမျက်ထွက်မှု၊ ပေါ့ပြက်လျော့လျဲမှ သုံးမျိုးကို ကျော်လွန်နိုင်စေရန် အကျိုးအပြစ်နှင့်တကွ ရေးသားဆုံးမထားလေသည်။

အချုပ်အားဖြင့် “ရာဇကြေးမုံ ရှုဖွယ်” သည် အိမ်ခေါင်းဆောင်မှ အစ ခေါင်းဆောင်တိုင်း ကြည့်မှန်အဖြစ် နေ့စဉ်ကြည့်ရှု အသုံးပြုရမည့် ခေါင်းဆောင်မှု လမ်းညွှန်ကျမ်းကြီးပင်တည်း။

ထူးဆန်းစွာ ပျံလွန်တော်မူခြင်း

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အမရပူရ နေပြည်တော်၏ မြောက်မင်းရွာတိုက်သုံး ထပ်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တစ်နေ့သောအခါ ဒကာများကို ခေါ်၍-

“ငါ အသက်အရွယ် ကြီးပြီ၊ သေချိန်နီးပြီ၊ ခေါင်းနှစ်ခု ပြုလုပ်ပြီး လာလှူလှည့်ကြ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဒကာများမှာလည်း မည်သို့မျှ ပြန်မလျှောက်ရဲကြ။ ကျောင်းမှ ပြန်လာ ကြကာ အမြန်ဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင်သာ စီစဉ်ပြုလုပ်ကြရသည်။

ခေါင်းနှစ်လုံး လုပ်ပြီးလျှင် ကျောင်းသို့ ယူဆောင်လာကြ၏။ ခေါင်းတစ်လုံးကို သင့်တော်ရာ၌ နေရာချထားပြီးနောက် ခေါင်းတစ်လုံးကို နမူနာအဖြစ် ဆရာတော် အနီးသို့ ယူချ၍ ပြကြသည်။ ဆရာတော်ကား နေရာမှထကာ-

“နင်တို့ခေါင်း ငါနှင့်တော်ရဲ့လား” ဟု ပြောပြောဆိုဆို ခေါင်းထဲသို့ဝင်၍ အိပ် စမ်းကြည့်တော်မူ၏။ ပြန်၍ ထတော်မမူပြီ။ လျောင်းပြီးသည်နှင့် ဝိညာဉ်ချုပ်ငြိမ်း ဘဝဇာတ် သိမ်းတော်မူလေ၏။

ဒကာများလည်း တစ်ယောက်မျက်နှာ တစ်ယောက်ကြည့်ကာ မည်သို့ လုပ်ရမည် မသိ၊ အတန်ကြာ မင်တက်မိနေကြ၏။ ထိုအ ခိုက် ဒကာများအနီးသို့ အာဂန္တုက ဘုန်းကြီးတစ်ပါး ကြွလာသဖြင့် အားလုံး လှုပ်ရှားလာကာ ဘုန်းတော်ကြီးအား ဦးချကြသည်။ အာဂန္တုက ဘုန်းတော်ကြီး၏ မျက်နှာတွင်ကား တစ်စုံတစ်ရာ ထူးခြား အံ့သြသည့် အမူအရာကို မတွေ့ရ။ တောင်လေးလုံး ဆရာတော်၏ အလောင်းတော် အနီးသို့ သွား၍-

“အင်း-ဒကာကြီးတို့ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပျံလွန်တော်မူလေမှကိုး” ဟု သာ ပြောဆိုလေ၏။ မတ်တတ်ရပ်လျက်ကပင် မျက်စိကို စုံမှိတ်ပြီး သင်္ခါရ တရားကို နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်၍ ငြိမ်သက်စွာ နေတော်မူလေသည်။

ဒကာများလည်း အလိုက်သိစွာ စကားတစ်စုံတစ်ရာ မလျှောက်သေးဘဲ ငြိမ်၍ လက်အုပ်၍နေကြစဉ်မှာပင် ထိုအာဂန္တုက ဘုန်းတော်ကြီးသည် မျက်စိကိုဖွင့်၍ ကျောင်း တစ်နေရာသို့ လှမ်းကြည့်ရင်း-

“ဪ .... ဟိုမှာလဲ ခေါင်းတစ်လုံးပါလား” ဟု အခြား ခေါင်းဆီသို့ ကြွရောက် ကြည့်ရှု၏။ ခေါင်းထဲသို့ ဝင်၍ လဲလျောင်းကြည့်တော်မူသည်။ ထို ဘုန်းတော်ကြီး လည်း ပြန်၍ ထလာတော်မမူ။ ဝိညာဉ်ချုပ်ငြိမ်း ဘဝဇာတ်သိမ်းတော် မူပြန်၏။

ဒကာများလည်း အကျိုးအကြောင်းပင် လျှောက်ချိန်မရဘဲ ပို၍ အံ့အားသင့်ကြရ ပြန်လေသည်။ ခေါင်းနှစ်လုံး အလုပ်ခိုင်းသည်ကို ယခုမှပင် နားလည်သွားကြရ၏။

အာဂန္တုက ဘုန်းတော်ကြီးကား တောင်လေးလုံး ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ညီတော် ဦးဓမ္မပိယပင်တည်း။

တောင်လေးလုံးဆရာတော် ညီနောင်နှစ်ပါး ယင်းသို့ ထူးဆန်းစွာ ပျံလွန်တော်မူကြပုံ ညောင်လေးပင်တောရ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် ဦးအရိယအရှင်မြတ်ကြီး ရေးသားတော်မူသော “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အရသာ” စာမျက်နှာ ၁၂၉-၌ ပါရှိသည့်အတိုင်း ဖော်ပြပါသည်။

သို့ရာတွင် ထိုစာအုပ်၌ အာဂန္တုက ဘုန်းတော်ကြီးမှာ တောင်လေးလုံး ဆရာတော်၏ နောင်တော်ဟု ပါရှိရာ အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို ထောက်ဆ၍ “ဓမ္မပိယရှုဖွယ်” လာ ညီတော် ဓမ္မပိယဆရာတော်ပင်ဖြစ်ဖွယ်များသဖြင့် “ညီတော် ဦးဓမ္မပိယပင်တည်း” ဟု ရေးလိုက်ပါသည်။

(ခေါင်းတစ်ခုထဲက နှစ်ပါးတွဲ ပရိနိဗ္ဗာန်စံကာ ကောင်းကင်၌ ပျံတက်အပူဇော် ခံရသော သီဟိုဠ်ခေတ် ရဟန္တာများ အကြောင်း စံတော်ဝင်အရိယာများ ၌ ကြည့်ပါ။)

ဆရာတော်၏ ဆန္ဒနှင့် သြဝါဒ

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အမျိုးမျိုးသော ရှုဖွယ်ကျမ်းများကို ပြုစုတော်မူခဲ့ရာ ဆရာတော်၏ ဆန္ဒ၊ ရည်ရွယ်ချက်မှာမူ တစ်ခုတည်းသာ ရှိလေသည်။

“ဤစာငယ်သည် ရေပေါ်ဆီနှံ့ ပြန်သကဲ့သို့ ထိုထိုအရပ်သို့ အနှံ့ပြန့် သည်ဖြစ်၍ ငါပင် သေသော်လည်း ငါ၏ကိုယ်စား ဘုရား သဗ္ဗညု အမှုတော်ထမ်း ဤကျမ်းဖြစ်၍ ဘုရားသခင် အလိုတော်ပြည့် နတ်လူအပေါင်း တို့၏ ကောင်းကျိုးကို အပြီးသို့ ရောက်အောင် ရွက်ဆောင်သည် ဖြစ်စေသတည်း။” (နမောတဿ ဂမ္ဘီရနှင့် အမတဒွါရ ရှုဖွယ်နိဂုံး။)

ရှုဖွယ်တိုင်း လိုလိုပင် နိဂုံး၌ အထက်ပါ စကားကို ကိုယ်တော်တိုင် ပေ၌ ကညစ်ဖြင့် ရေးခြစ် ဖော်ပြလေသည်။ ထိုဆန္ဒတော်အတိုင်း ဆရာတော် မလွန်မီ အချိန်စောစွာ (၁၁၆၄-ခုနှစ်) ကာလကပင် မော်လမြိုင်မြို့ “ရမ္မာပူရ” စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ပြီးသမျှ ရှုဖွယ် ၁၂-တွဲကို ပုံနှိပ်ကာ ဆရာတော်၏ ဆန္ဒကို ဖြည့်ဆည်းခဲ့ဖူးလေသည်။ သက်တော် ထင်ရှား ရှိနေသေးသဖြင့် တွေ့မြင်သော်လည်း မြင်သွားနိုင်ပေသည်။

ထိုမှတစ်ပါး “အမတဒွါရရှုဖွယ်” (ဒု တွဲ-၆၆) အတွင်းစာသား၌ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ထူးခြားစွာ မှာထားတော်မူခဲ့သော သြဝါဒစကား တစ်ခွန်းကို ဖတ်ရှုရသည်။ ထိုသြဝါဒတော်ကား အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။

ဧက သဋ္ဌိ သတသဟဿ = (၁၁၆၁) သက္ကရာဇ်၌ စတုဂီရိဆရာ နောင်လာ လူပေါင်းတို့အား ဆုံးမသြဝါဒ ပေးထားမှာခဲ့သည်။
“သတိရရ၊ လုံ့လရှိကြစေ။”
“မသေမအို၊ မပြိုမကွဲ၊ အမြဲတူကွ နေကြရမည်လည်း မဟုတ်။ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် စွန့်ပစ်ထားခဲ့၍ သွားလည်း သွားဖူးလှကုန်ပြီ။ သွားလည်း သွားပြန်ကုန်လတ္တံ့။ သွားလည်း ယခုစွန့်ထားခဲ့၍ သွားကြရကုန်သည်။ ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်းကား ဓမ္မတာ၊ သံသရာဝဋ်၏ အကျင့်အလေ့တည်းဟု သံဝေဂလည်း ရကြစေ။”

ဈာနလာဘီ အရှင်မုနိန္ဒဃောသနှင့် အရှင်ဂမ္ဘီသာရ

၁၁၁၄-ခုနှစ် အမရပူရမြို့တည် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလက်ထက် ရေစကြိုအရပ်၌ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး နှစ်ပါး ပေါ်ပေါက်ကြောင်း နေပြည်တော်၌ သတင်းပျံ့နေ၏။ ထို ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် နှစ်ပါးမှာ ဆရာ အရှင်မုနိန္ဒဃောသနှင့် တပည့် အရှင်ဂမ္ဘီသာရ ဖြစ်၏။ ဆရာတပည့် ဆိုသော်လည်း ကိုယ့်ကျောင်းနှင့်ကိုယ် သီတင်းသုံးကြသည်။

တစ်ခုသော ဝါဆိုလပြည့် ဝါဝင်အခါကြီးနေ့တွင် အရှင် ဂမ္ဘီသာရသည် သူ့ဆရာ ကျောင်းသို့ လာရောက် ကန်တော့ရာ အရှင်မုနိန္ဒဃောသက ဆုံးမသြဝါဒ စကားများကို မိန့်ကြားပြီးလျှင်-
“ငါ့ရှင် ဂမ္ဘီသာရ၊ ယခုအခါ ဘုရားရှင် သာသနာတော်၌ အနှစ်သာရ ကင်းပြတ်ပြီဟု မမှတ်လင့်၊ အနှစ်သာရ ရှိပေသေးသည်။ အားထုတ်မှု လုံ့ဝီရိယ မရှိကြ၍သာ အနှစ်သာရ ကင်းပြတ်နေသည် ထင်နေကြသည်။ ငါ့ရှင်လဲ ပေါ့ပေါ့လျော့လျော့ မနေနှင့်။ သီလကို ကြိုးစားဖြည့်ပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ပွားများအားထုတ်ဖို့ အချိန်သင့်ပြီ” ဟု နိဂုံးချုပ် တိုက်တွန်းစကား မိန့်ကြားတော်မူသည်။

“အနှစ်သာရ ကင်းပြတ်ပြီဟု မမှတ်လင့်” ဟူသော စကားမှာ ရဟန်းတော်ဖြစ်၍သာ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်ကြောင့် မိမိရရှိသော တရားကို တိုက်ရိုက်မပြောကြားဘဲ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာန် အားဖြင့် မိန့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှင်ဂမ္ဘီသာရလည်း ထိုအဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်၏။ လေးလေးစားစားပင် နာယူမှတ်သားပြီး ကျောင်းသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ ပိဋက စာပေများနှင့် ဝိပဿနာကျမ်းများကို ပြန်လည်လေ့လာ၏။

အဋ္ဌကထာကြီး ၅-စောင်၌ သာသနာတော် ခေတ်-၅ ခေတ် ခွဲခြားပြသည်မှာ ယခု အခါတွင် ဈာန်အဘိညာဉ် မရနိုင်သကဲ့သို့ တွေ့ရသည်ကို မကျေနပ်နိုင်ဘဲ ရှိလေသည်။ စာတတ်ပေတတ် ပုဂ္ဂိုလ်အချို့ကလည်း ရဟန္တာကို မဆိုထားဘိ ဈာန်အဘိညာဉ်ကိုပင် ရနိုင်သောခေတ် မဟုတ်သယောင် အားလျှော့နေကြသည်ကို လည်း ဘဝင်မကျ၊

မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ သုဘဒ္ဒအား ဟောကြားသော စကားကိုတွေ့မှ “သာသနာ လည်း တစ်ထောင်မက တစ်သောင်းမက၊ တရားမှန်များ တည်ရှိနေသမျှ ဖြစ်လိုသော အရာ အချိန်မရွေး ဖြစ်နိုင်သည်” ဟု တစ်ထစ်ချ ဆုံးဖြတ်ယုံစားကာ တရား အားထုတ်ရန် စီစဉ်လေတော့၏။

ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀-တွင် မိမိစရိုက်နှင့် ကိုက်ညီသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရွေးချယ်လိုက်၏။ နီလကသိုဏ်း ဖြစ်သည်။ ယင်း နီလကသိုဏ်းကို ပွားများရာ မကြာမီပင် သမာဓိရ၍ အေးငြိမ်း ချမ်းမြေ့သော ဓမ္မပီတိ ဓမ္မသုခကို ခံစားရ၏။ အောက်မဲညိုပွင့်ကဲ့သို့ ညိုပြာပြာ အာရုံနိမိတ်လည်း ထင်ထင်ရှားရှား ပေါ်လာသည်။ ထိုအခါ အနှစ်သာရ မကင်းပြတ်သေး ဟူသော ဆရာ၏စကား အထူးလေးစား ဝမ်းမြောက်လျက်ရှိ၏။

“ဤကား အစမျှသာ ရှိသေးသည် ဟု သဘောပေါက်ကာ ဆက်လက်ရှုပွားသည်။ ညိုပြာရောင်ထဲတွင် ဆင်ရုပ် ပေါ်လာ၏။ ဆင်ရုပ်ပေါ်တွင် ခြင်္သေ့၊ နဂါး၊ ဂဠုန် နိမိတ်များလည်း တစ်ကောင်ပေါ် တစ်ကောင်ဆင့်၍ ဆင့်၍ ပေါ်လာ၏။ ထို့ပြင် ထူးထူးဆန်းဆန်း နိမိတ်များမှာ မရေတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်လာလေသည်။ ဆရာ ကိုလည်း မလျှောက်မိ။ စိတ်ထဲတွင်လည်း မတင် မကျ ဖြစ်နေသည်။

တစ်နေ့တွင် ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွစဉ် ထွက်လေ-ဝင်လေများ ပေါ်မလာတော့ဘဲ နှစ်နာရီ-သုံးနာရီ ချုပ်ပျောက်နေ၏။ ထိုအခါ သီတင်းဝါလလည်း ကျွတ်သဖြင့် ဆရာအား ကန်တော့ရင်း အကျိုးအကြောင်းကို လျှောက်ထားရတော့သည်။ ဆရာ ကလည်း အတန်ငယ် စစ်ဆေးပြီးလျှင် ဝမ်းသာအားရဖြစ်ကာ ပါဠိများကို ရွတ်ဆို ကိုးကားပြီး-
“ငါ့ရှင် ဒါကို စတုတ္ထဈာန်လို့ ခေါ်တယ်” ဟု အမိန့်ရှိလိုက်၏။ ဆက်လက် အားထုတ်ရန်လည်း မှာကြားသည်။

နေပြည်တော်၌ သတင်းပြန့်ပွား၍

ရေစကြိုမြို့၌ ဆရာတပည့်နှစ်ပါး ဈာန်ရသည်ဟူသော သတင်းမှာ အမရပူရ နေပြည်တော် ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး နန်းတော်သို့ ပေါက်သွား၏။ အမြို့မြို့ အရွာရွာတွင်လည်း ပျံ့နှံ့ သွားသည်။ ထိုအခါ မင်းကြီးက ကျမ်းတတ်အကျော် ဆရာတော်ကြီး လေးပါးကို နန်းတော်သို့ ပင့်၍-
“ရေစကြိုမြို့က သံဃာနှစ်ပါး၏ သတင်းကို ကြားရသည်မှာ ဒကာတော် အလွန် ဝမ်းမြောက်လှပါသည်။ သာသနာတော် တိုးတက်စည်ပင်လာပြီဟု ထင်ပါသည်၊ ဆရာတော်များက သည်းခံပြီး ရေစကြိုသို့ ကြွရောက်ကာ ကျမ်းဂန်နှင့် ညီ-မညီကို မေးမြန်း စိစစ် ပေးစေလိုပါသည်။ ကြားတိုင်းမှန်လျှင် ရွှေမြို့တော်သို့ပင့်၍ ဒကာတော် ကိုးကွယ်လိုလှပါသည် ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားလေသည်။

ဆရာတော် လေးပါးမှာ ဗားကရာ ဆရာတော်၊ မဲထီးဆရာတော်၊ မန်ကျည်းတော ဆရာတော်၊ မဟာဒါန်ဝန် ဆရာတော်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဆရာတော် လေးပါး တို့ကလည်း ဝမ်းမြောက်စွာ လက်ခံကြပြီး သွားရန်ရက် သတ်မှတ်ကြ၏။ မင်းကြီး လည်း ရေစကြိုအရပ်ရှိ မြို့ဝန် မြို့သူကြီးတို့ထံ ပစ္စည်းလေးပါး ဝေယျာဝစ္စအတွက် လိုအပ်သည်များကို ဆောင်ရွက်ရန် အမိန့်တော် ဆင့်ဆိုထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

အရှင် မုနိန္ဒဃောသသည် ထိုသတင်းကို မြို့ဝန်တို့မှ တစ်ဆင့် ကြားသိရ၍ အရှင် ဂမ္ဘီသာရအား ကျောင်းသို့ ခေါ်ကာ-
“ငါ့ရှင်၊ ရင်းသူအချို့အား အမြွက်စကား ပြောကြားမိရာမှ တစ်စတစ်စ သတင်း ပြန့်ကာ ငါတို့အကြောင်း နေပြည်တော်သို့ပင် ပေါက်ကြား၍ မင်းတရားကြီးက ဆရာတော်ကြီး လေးပါးတို့အား စစ်မေးရန် လျှောက်ထား စေလွှတ်မည်ဟု သတင်းရသည်။ ကြွလာ စစ်မေးသော် မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်ပေါ်သမျှ အခြင်းအရာကို အပိုအလိုမပါ ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ လျှောက်ထားရန်သာ ရှိသည်။ ငါလည်း ဤသို့ပင် အစစ်အမေး ခံမည်” ဟု ကြိုတင် သတိပေးထားလိုက်၏။

တရားအားထုတ်သူများ၌ ဤအချက်သည် အရေးကြီးလှ၏။ မိမိတွေ့မြင်သည်ကို တွေ့မြင်သည့်အတိုင်း အပိုအလိုမရှိ အစစ်ခံခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်းသည် ပဓာနိယင်္ဂ တရား ငါးပါးတွင် “အသဌော၊ အမာယာဝီ” ပင်တည်း။ ထိုရိုးဖြောင့်မှု ရှိမှသာ တိုးတက်နိုင်လေသည်။

သတ်မှတ်ထားသော နေ့တွင် ဆရာတော်ကြီးလေးပါး ကြွလာတော်မူ၍ ရေစကြို မြို့တွင်း တည်းကျောင်းမဏ္ဍပ်၌ သီတင်းသုံးကြသည်။ အရှင် မုနိန္ဒဃောသ ဆရာတပည့် နှစ်ပါးကို ပင့်၍ - စစ်မေးတော် မူကြသည်။ အရှင်မုနိန္ဒဃောသက-
“ဘုရားတပည့်တော် ပထမဈာန်မှစ၍ စတုတ္ထဈာန်တိုင်အောင် ကောင်းစွာ ရပါသည်။ ဝသီဘော်ကိုကား လေ့ကျက်ပါသော်လည်း လေ့ကျက်၍ မဖြစ်နိုင် ရှိနေပါသည် ဘုရား” ဟု လျှောက်ထား၏။

“ငါ့ရှင်တို့မှာ တရားဆုံးမသောဆရာများ ရှိပါသလား” ဟု စစ်မေးတော် မူကြသော အခါ-
“ဘုရားတပည့်တော်မှာ တရားဆုံးမသောဆရာ မရှိပါ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ကြည့်ရှု ၍သာ အားထုတ်ရပါသည် ဘုရား” ဟု အရှင်မုနိန္ဒဃောသက လျှောက်ထား၏။

တပည့် အရှင်ဂမ္ဘီသာရာလည်း ဆရာသမား ပြောကြား တိုက်တွန်းပုံမှစ၍ အာရုံနိမိတ်မြင်ပုံစသော မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်သမျှကို မကွယ်မဝှက် ပြက်ပြက်ထင်ထင် အကုန် အစင် လျှောက်ထားလေသည်။

ဆရာတော်ကြီး လေးပါးတို့က အကြိမ်ကြိမ် စစ်မေးစဉ်းစားကြပြီးလျှင်-
“အိမ်း-ငါ့ရှင်တို့ အစစ်ခံချက်အတိုင်း အချို့ကား တရားကျမ်းဂန်နှင့် ညီညွတ်ပေ၏။ အချို့ကား မညီညွတ်” ဟု မိန့်တော်မူကြ၏။ ထိုအခါ အရှင်မုနိန္ဒဃောသက-
“အဘယ်အရာသည် တရားကျမ်းဂန်နှင့်ညီ၍ အဘယ်အရာသည် မညီကြောင်း အမိန့်ရှိတော်မူပါ ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားလေလျှင်-
“အိမ်း ... သူတစ်ပါး သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားမှာ ကိုယ့်သန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရား မဟုက်ရကား အမှားအမှန် ဧကန်ဧက ဆရာတို့ မဆိုနိုင်” ဟု အမိန့်ရှိတော်မူကြ၏။

ဆရာတော်ကြီး လေးပါးလည်း နေပြည်တော်သို့ ပြန်၍ ကြွတော်မူ၏။ များမကြာမီ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီးလည်း နတ်ရွာစံလေသည်နှင့် ပြဿနာမပြီးမပြေ ရှိလေ၏။ ဘိုးတော် နတ်ရွာစံသော နှစ်ကား ၁၁၈၁-ခုနှစ် ဖြစ်၏။

ထို့နောက် ဘကြီးတော်မင်းတရားကြီး (၁၁၈၁-၁၁၉၉) လက်ထက် အရှင် မုနိန္ဒဃောသ သူမြတ်သည် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ပဘာချောင်တောရ၌ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးတော်မူရ၏။

(ပဘာချောင်းကား ပုညရှင်, ဥမင်ကိုးဆယ်အနီး ယခုတိုင် ရှိသည်။ ပဗ္ဗာချောင် ဟုလည်း ရေးထုံးရှိသည်။)

မင်းတရားကြီးကလည်း ပစ္စည်းလေးပါး ထောက်ပံ့တော်မူသည်။ ပဘာချောင်၌ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ရဟန်းရှင်လူ တပည့်အပေါင်း တို့အား ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ တရား ဟောကြားပြသပေးတော်မူသည်။ ဈာနလာဘီ အရှင်သူမြတ်ဟု အရပ် လေးမျက်နှာ၌ ကျော်စော၏။ (ဘာဝနာနယ ဒီပနီကျမ်းတွင် လာ၏။)

အင်းဝမြို့ ရဟန္တာ အရှင် သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ

ဘကြီးတော်လက်ထက် အင်းဝမြို့ မိုးထိကျောင်း၌ စာပေပရိယတ္တိ သင်ယူနေဆဲ သီတင်းသုံးဖော် မိတ်ဆွေရဟန်း နှစ်ပါးရှိ၏။ တစ်ပါးက အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ၊ တစ်ပါးက အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ၊ ဝိနည်းအရာ၌ ရိုသေလေးစား၍ တစ်ပါးကိုတစ်ပါး အလွန်ချစ်ကျွမ်း ဝင်ကြသည်။ စာပေပရိယတ္တိလည်း ကျွမ်းကျင်ကြ၏။

တစ်နေ့သောအခါ အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရက အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရအား-
“ငါ့အရှင်၊ ငါတို့သည် ရခဲသော လူ့ဘဝတွင် ရဟန်းဘဝကိုလည်း ရခဲ့ကြပြီ။ စာပေ ပရိယတ္တိလည်း စွမ်းအားရှိသလောက် တတ်မြောက်ကြပြီ၊ အပြစ်မရောက်ရုံ နေသည်မှအပ ရဟန်းကိစ္စကား မလုပ်ကြရသေး၊ ရဟန်းကိစ္စ မပြီးသေးသမျှ သံသရာဘေးကား ရင်လေးစရာ ဖြစ်ပေသည်။

အလွန်ကြီးမားသော ပိင်္ဂလငါးကြီး တစ်ကောင်မှာ လွန်ခဲ့သော ဘဝက ကျောင်းတိုက် ပေါင်းများစွာ တပည့်ပေါင်းများစွာကို ပရိယတ္တိ သင်ကြားပေးခဲ့ဖူးသော လွန်စွာ ကျမ်းဂန်တတ် မထေရ်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သတတ်။ ပရိယတ္တိမျှဖြင့် အပါယ် ဘေးမှ မအေးနိုင်သေးချေ။ “ပရိယတ္တိ ဗဟုလော နော ဓမ္မဝိဟာရီ” စာပေကျမ်းဂန် တတ်သိရုံမျှဖြင့် တရားရှိသူမမည်သေး။ ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်ရန် အချိန် တော်ပြီဟု အောက်မေ့သည် ငါ့ရှင်” ဟု တိုင်ပင်လေသည်။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရလည်း နဂိုကပင် သံဝေဂဉာဏ် ပါရမီ ဓာတ်ခံ ရှိသည့်အားလျော်စွာ-
“ယခုအခါ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် ဈာန်အဘိညာဉ် တရားများ ရကောင်းသည်ဟု တပည့်တော် ယုံကြည်ပါသည်။ ရှေးမဆွကပင် ဝိပဿနာ အားထုတ်ရန် ဆန္ဒ ရှိပါသည်ကို ယခုကဲ့သို့ အမိန့်ရှိ၍ ဝမ်းမြောက်လှပါသည်။ သို့သော်လည်း ဤ အလုပ်သည် ဆရာနှင့်ကင်း၍ မလုပ်အပ်ပါ။ “ယထာဘူတံ ဉာဏာယ သတ္ထာ ပရိယေသိတဗ္ဗော” ရုပ်နှင့် နာမ်ကို အမှန် တကျ သိရန် ဆရာရှာရမည်ဟုလည်း ဟောတော်မူပါသည်။ ဆရာတွေ့ပါပြီလား ဘုရား” ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထား၏။

“ငါ့ရှင် ပြောသည်ကိုလည်း သဘောကျပေ၏။ ဤသို့ဖြစ်လျှင် ကျမ်းဂန်လည်း တတ်မြောက်၍ တရားပေါက်အောင်လည်း ပြနိုင်စွမ်းသော ဆရာကို ရှာကြမည်။ ဥပတိဿ, ကောလိတတို့ကဲ့သို့ ငါ့ရှင်လည်း တစ်လမ်းကြွ၊ တပည့်တော်ကလည်း တစ်လမ်းထွက်ပါမည်။ ဆရာကိုတွေ့လျှင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အသိပေးစတမ်း” ဟု အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရက ပြော၍ အချင်းချင်း ကတိကဝတ်ထားကာ သပိတ်တစ်လုံး သုံးထည်သော သင်္ကန်းဖြင့် ဆရာရှာ ထွက်ကြရာ နှစ်နှစ်ကျော် ကြာခဲ့လေသည်။

အရှင် သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရသည် ရောက်လေရာရာ သတင်းကိုစုံစမ်း နာခံရင်း နောက်ဆုံးတွင် စစ်ကိုင်းတောင်သို့ ရောက်လေသည်။ ထိုအချိန်ကား ရေစကြိုမှ ဈာနလာဘီ အရှင်မြတ် ပဘာချောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစ ဖြစ်သည်။ အရှင် သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရသည် အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ ဘယ်အရပ်သို့ ရောက်နေကြောင်း စုံစမ်း မရသဖြင့် ပဘာချောင်သို့ တစ်ပါးတည်း ကြွလာခြင်း ဖြစ်၏။

အလုပ်ခွင် မဝင်မီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု

အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရသည် ပဘာချောင် ဈာနလာဘီပုဂ္ဂိုလ်ထံသို့ ခြေတော် ဦးခိုက် ရှိခိုးကာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ချီးမြှင့်ရန် ရိုသေစွာလျှောက်ထားသည်။ ထိုအခါ ယောဂီတို့ လိုက်နာရမြဲဖြစ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ၏ ပရိကံ (ရှေ့ပြေးပြင်ဆင်မှု) များကို မိန့်တော်မူသည်။ ပလိဗောဓ ၁၀-ပါးကို တင်းကျပ်စွာ အရှောင်ခိုင်းသည်။

“ငါ့ရှင်၊ သီလကို ဦးစွာ စင်ကြယ်စေရမည်။ သီလခြေထောက်မပါဘဲ သွား၍ မရ။ ၂၂၇-သွယ် အကျယ်အားဖြင့် များပြားလှသော်လည်း ကိုယ်နှုတ်စိတ် သုံးပါး စောင့်နိုင်လျှင် ပြီးတော့သည်။ ထိုသုံးမျိုးတွင်လည်း မိမိစိတ်တစ်ခုကို နိုင်လျှင် မည်သည့်ကျင့်ဝတ်မျှဝန်မလေး၊ အလုံးစုံ ပေါ့ပါးသွားတော့သည်။ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးမှ တစ်ပါးအပို မိမိပိုင်မထားရ၊ ပစ္စည်းအပို ထားလျှင် တစ်ပါးတည်း နေသော်လည်း ဧကစာရ မမည်။ “မီးခိုးမစဲ ရဟန်းပွဲ” ဆိုသကဲ့သို့ လျှာအလိုလိုက်လျှင် ဆုံးဖွယ် မရှိ၊ ရသမျှနှင့် ရောင့်ရဲရမည်။ ငါ့ရှင် တတ်နိုင်မည်လော” ဟု မေးတော်မူ၏။

အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရကလည်း “ဆရာခိုင်းသမျှ မဖြစ်မနေ လိုက်နာပါမည်” ဟု လျှောက်သည်။

အာနာပါန သတိနှင့် ရတနာထောင်ထုပ်

ထိုအခါ ဆရာက ဆက်၍ မိန့်သည်မှာ-
“ငါ့ရှင် ကောင်းလှပေ၏။ ဤသို့ဆိုလျှင် ဦးစွာ ဘုရားရှေ့မှာ ဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြု ဝတ်တက်ရလိမ့်မည်။ ကိုယ်နှင့်အသက်ကို ဘုရားရှင်အား ရက်ရက်ဝံ့ဝံ့ စွန့်လှူပြီး မေတ္တာကို စူးစူးစိုက်စိုက်ပွား။ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကို စိတ်ကုန်လွှတ်ပြီးနောက် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွားများရမည်။

ထွက်လေဝင်လေ နှာသီးဝမှ ထွက်တိုင်းဝင်တိုင်း ထိသည်ကို သိအောင် စောင့်ကြည့် ရမည်။ စိတ်ကို အပြင်သို့ မထွက်စေရ။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကား မခက်၊ လုပ်နိုင်သည့် သဒ္ဓါ ဝီရိယသာ လိုတော့သည် ငါ့ရှင်၊ တစ်ခုတည်းသော အသင်္ခတဓာတ် မြတ်သော နိဗ္ဗာန်ကိုသာ ရှေ့ရှုရမည်။

“ထိနမိဒ္ဓ အဝိဇ္ဇာမောဟ နှိပ်စက်လွန်းအားကြီး၍ လဲလျောင်း အိပ်ရစေကာမူ နှာသီးဝမှ သတိကို မလွှတ်ရ။ ခြင်္သေ့မင်းများ အိပ်သကဲ့သို့ နိုးလာသော အခါတွင်လည်း အိပ်စက ကိုယ်နေ ခြေလက် မပျက်စေရဘူး။ ထိုမှတစ်ပါး ဥစ္စာထောင်ထုပ်နှင့် ရတနာများကို ဆောင်ယူ၍ ခရီးသွားသော ယောက်ျားသည် အိပ်လိုသော်လည်း မအိပ်စက်။ မောပန်းလှသဖြင့် တစ်ခုသော သစ်ပင်ရိပ်၌ အိပ်ပျော်သွားစေကာမူ ဥစ္စာ၌ ကြောင့်ကြ၍ စိတ်ချလက်ချ မအိပ်ဘဲ နိုးလျှင်နိုးချင်း ဥစ္စာထုပ်ကို ကိုင်မိလျက်သား ရှိသကဲ့သို့ ထွက်လေ ဝင်လေကို ဤကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်ရမည် ငါ့ရှင်။

“အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်း မထင်နိုင်သေးလျှင် ဆွမ်းခံသွားရာ ရေခပ်သွားရာ စသည်တို့၌ ဗယ်ခြေလှမ်းလျှင် ဗယ်ခြေလှမ်းသည်။ ညာခြေလှမ်းလျှင် ညာခြေလှမ်းသည်ဟု ခြေ၌.သတိ ကပ်၍ အာရုံစိုက် မှတ်သားရမည်။

“ငါ့ရှင်ကား စာပေပရိယတ္တိ ကျွမ်းသဖြင့် တော်ပေသည်။ စာမတတ်သူများကား မိမိအသိကို ထင်စားလွန်း၍ ပျက်စီးတတ်သည်။ အရာရာ သဒ္ဓါပညာ, ဝီရိယ, သမာဓိ မျှတအောင် ကြိုးစားလေတော့ ငါ့ရှင်” စသည်ဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် စပ်သမျှ လိုလေသေး မရှိ ရအောင် နည်းပေး ညွှန်ပြတော်မူသည်။

မအိပ်မနေ သေစေတော့

အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရလည်း ပဘာချောင် ဂူတစ်ခု၌ နေရာရ၍ အားထုတ်တော်မူ၏။ ဦးစွာ ဝတ်တက်၏။ ဘုရားရှင်အား ခန္ဓာကိုယ်ကို မငဲ့မကွက် အပြီးအပိုင် လှူသည်။ နောက် မေတ္တာပို့အမျှဝေသည်။ ဤနည်းဖြင့်အားထုတ်ရာ မောဟ တရား ထိနမိဒ္ဓ များက နှိပ်စက်သဖြင့် နေ့အားထုတ်လိုက်၊ ညအခါ မောဟဖုံးလိုက် မောဟတစ်ထပ်၊ အမောဟ (ဉာဏ်ပညာဝိဇ္ဇာ) တစ်ထပ် ဖြစ်နေသည်။ စင်္ကြံသွားခြင်း၊ ရေအေး အေးနှင့် မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ စာရွတ်ခြင်း၊ နားရွက်ဆွဲခြင်း စသည်ဖြင့် အိပ်လိုစိတ်ကို ဖြေရသည်။

လေးငါးရက် ရသောအခါ ဆရာက-
“ငါ့ရှင်၊ အိပ်လိုခြင်းကို သည်းမခံနိုင်၍ အိပ်လျှင် တစ်သံသရာလုံး နိုးတော့မည် မဟုတ်။ အိပ်ခဲ့ရလှပြီ။ ယောဂီတို့အတွက် မအိပ်ချင်သော နေရာရှိသည်၊ ငါရှင် ရောက်အောင်သွားရမည်” ဟု မိန့်တော်မူရာ အားကျမခံသော သဒ္ဓါဝီရိယဖြင့်-
“တပည့်တော် နိသဇ်ဓုတင်ခွင့်ပြုလျှင် ဆောင်ပါမည်” ဟု လျှောက်ရာ ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းတော်မူသည်။

နိသဇ်ဓုတင်ဟူသည် နေ့ရောညပါ မအိပ်ပါဟု ဆောက်တည်ရသော အကျင့် ဖြစ်သည်။ မအိပ်ရုံသာမဟုတ်၊ နိုးလျက်လည်း ကျောခင်း၍ မနေရ။ မောဟနှင့် ထိနမိဒ္ဓကို အပြတ်တိုက်သော အဓိဋ္ဌာန်နည်း တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ အရှင်မြတ်သည် မအိပ်မနေ သေသော် သေစေတော့ဟု နာမကျန်းဖြစ်သည်ကိုပင် ဂရုမထားဘဲ ပွားများရာ ထိနမိဒ္ဓပြင်းပြ၍ စင်္ကြံလျှောက်ရင်းက လဲကျသည့်အခါ ကျသည်။ ကျလျှင် ပြန်ထ၍ လျှောက်၏။

တစ်ခုသော ညဉ့်ဦးယံတွင် ပဘာချောင်မှ ပုညရှင်စေတီသို့ တက်၍ ဆရာသမား ရှေ့တွင်မျှမက မြတ်စွာဘုရားရှေ့၌ပင် နိသဇ်ဓုတင်ကို လျှောက်ထား၍ ထပ်မံ တင်းကျပ်စွာ ဆောက်တည်သည်- “ငါသည် အသက်ရှင်သမျှ, ရဟန္တာ မဖြစ်သမျှ မအိပ်တော့ပြီ။”

ပထမတွင် ခက်ခဲသည်ထင်ရသော်လည်း သဒ္ဓါ ဆန္ဒ ဝီရိယတက်လျှင် လွယ်ကူတော့
မကြာမီ တရုဏဝိပဿနာ ယထာဘူတဉာဏ်သို့ သက်ဝင်၍ ရုပ်နာမ် အဖြစ်အပျက် များကို မြင်ရလေတော့သည်။ ကိလေသာကို တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန အားဖြင့် ပယ်သတ် နိုင်တော့၏။ ဤသို့သော လုံ့လဖြင့် ဝိပဿနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပွားသူမှာ ယခုဘဝ၌ပင် ရဟန္တာဖြစ်လျှင်ဖြစ်၊ မဖြစ်သော် ခုနစ်ဘဝထက် မလွန်ပြီဟု အင်္ဂုတ္တရ အဋ္ဌကထာ၌ မိန့်ဆို၏။

ပဘာချောင်ရှိ ရဟန်းရှင်လူ ယောဂီများတွင် အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ၏ သတင်းသည် တစ်နေ့တခြား ကျော်ကြား၍ ဆရာ၏ အားရကျေနပ်ခြင်း ခံရသူ ဖြစ်လေသည်။

တစ်နေ့သောအခါ ဈာနလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်ထံ ခွင့်ပန်၍ ယခင် ကတိရှိဖူးသော အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရအား အသိပေးရန် တာဝန်လည်း ရှိသည့်အတွက် ပဘာချောင်မှ ထွက်ခွာခဲ့လေသည်။ ထွက်လာသည့် အချိန်မှစ၍ အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ၏ သတင်းကို စုံစမ်းရာ သတင်းအစအန မရရှိသဖြင့် မိမိနေခဲ့ဖူးသော အင်းဝမြို့ မိုးထိတိုက်သို့ သွား၏။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရလည်း နှစ်နှစ် သုံးနှစ် လှည့်လည်၍ ဆရာရှာမရသည့် အဆုံး စိတ်ပြေလက်ပျောက် မိုးထိတိုက်မှာ စာချနေခိုက် ဖြစ်၍ ပက်ပင်းတွေ့ကြလေသည်။ သို့နှင့် ပဘာချောင် ဆရာတော် အကြောင်းများကို အာလာပ သလ္လာပ ပြောဆိုကြပြီးလျှင် အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရလည်း ပဘာချောင်သို့ လိုက်ရန် သဘောတူ လက်ခံလိုက်၏။ မိုးထိကျောင်းမှ နှစ်ပါးအတူ ထွက်လာ၍ ဈာနလာဘီ ပုဂ္ဂိုလ်ထံ၌ အတူ တရားထိုင်ကြလေသည်။

များမကြာမီ အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရကား အားရကျေနပ်လောက်အောင် အားထုတ်ပြီး နောက် ဆရာအား ရိုသေစွာ လျှောက်ထား၍ ပဘာချောင်မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ အမရပူရမြို့၏ အရှေ့ လမိုင်းနယ်စီရင်စု နတ်စုရွာကို ဂေါစရဂါမ် ပြု၍ သီတင်းသုံး နေတော်မူ၏။ သမထ, ဝိပဿနာတရားကို မိမိလည်း ကျင့်မြဲကျင့်၍ ရဟန်းရှင် လူအပေါင်းကိုလည်း နည်းပေး ညွှန်ပြတော်မူသည်။

ရောဂါတိုးလေ ကြိုးစားလေ

ကာလတောင်တာ ကြာလတ်သော် အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ၌ သေဝပါးနီး ကြောက်ဖွယ် သည်းသော ရောဂါကြီးတစ်မျိုး စွဲကပ်လေတော့၏။ မည်မျှလောက် ရောဂါ ပြင်းထန်စေကာမူ ကြိတ်မှိတ် သည်းခံတော်မူလျက် ဦးခေါင်းနှင့် ကျောက်ကုန်းကို ခေါင်းအုံးနှင့်အိပ်ရာ၌ မည်သည့်အခါမျှ မချဘဲ (မအိပ်စက်ဘဲ) ငုတ်တုတ် အားထုတ်မြဲ အားထုတ်တော်မူရာ မြင်ရသူ တပည့်များအတွက် စိတ်စက် မသာ ကရုဏာ ဖြစ်ကြရသည်။ နောက်ဆုံး တပည့်အများ တိုင်ပင်ကြ၍-
“ဆရာတော်ဘုရား၊ ပင်ပန်းလှပါပြီ၊ ရောဂါလဲ သက်သာလာပါတော့မည်။ နိသဇ် ဓုတင်ကို ခဏချထား၍ ကျန်းမာလာမှ ဆက်လက် အားထုတ်ရန်သင့်ပါမည်” ဟု တောင်းပန်ကြ၏။

ထိုအခါ လေသံအားနွဲ့၍ ယဲ့ယဲ့မျှရှိသည့်ကြားက-
“တပည့်တို့၊ နိသဇ်ဓုတင်ကို အဓိဋ္ဌာန်ကြောင့်သာ ဆောင်သည် မဟုတ်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ဟူသည် သေခါနီးလေ ဖိ၍ ကြိုးစားရလေ လုပ်ရသည်။ ရောဂါ မရှိသူပင် ပေါင်ကို ကျောက်တုံးနှင့်ထု၍ ဝေဒနာ လုပ်ယူကြရဖူးသည်။ ရောဂါကို ခုခံနိုင်သည်မှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား တစ်ခုသာရှိသည် တပည့်တို့၊ သေခြင်းတရားကား အဆန်းမဟုတ်။ ဘုရားရဟန္တာများသော်မှ လွန်ဆန်နိုင်ရိုး မရှိပြီ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ တပည့်များလည်း ဆိတ်ဆိတ်နေကြရတော့သည်။

အတန်ကြာ အမောဖြေပြီးနောက်-
“တပည့်တို့၊ ငါတို့ကို မြတ်နိုးလျှင် သေအံ့ဆဲ ဖြစ်နေချိန်မှာ အားမထုတ် ရဖူးသေးသော တရားများ ဖြစ်ပေါ်စေရန်သာ တိုက်တွန်းကြ။ အားထုတ်ဆဲ တရားများကိုကား လျော့ပါး ဆုတ်ယုတ်အောင် မတားမြစ်ချင်ကြပါနှင့်” ဟု နောက်ဆုံးစကားကို မိန့်တော်မူ၏။

တပည့်များလည်း ရှေ့ဆက်၍ မလျှောက်ရဲကြတော့ဘဲ ဂိလာန ဝတ်ကိုသာ ကြိုးစားပြုစု ကြရတော့သည်။ မကြာမီပင် စုတိကမ္မဇရုပ်. ချုပ်ငြိမ်း၍ ခန္ဓာဝန် သိမ်းတော်မူလေသည်။

အချိန်ကား အမရပူရ နေပြည်တော်၌ ပုဂံမင်း နန်းတက်ချိန် ဖြစ်၏။ တပည့်များလည်း အလောင်းတော်ကိုပြင်ဆင်၍ နန်းတော်သို့ သတင်းပို့လွှတ် ရသည်။ အကြောင်းမှာ ဆရာတော်သည် ညီတော် အိမ်ရှေ့မင်းသား (မင်းတုန်းမင်း) ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သော ဆရာတော် ဖြစ်ခဲ့ပေ၏။ မကြာမီပင် မင်းတုန်းမင်းသား (နောင်အခါ ပဉ္စမသံဂါယနာတင် မင်းတရားကြီး ဖြစ်သူ) က ဦးစီး၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရသည်။

တပည့်များလည်း အလောင်းတော် ပြာကျ၍ မီးငြိမ်းသောအခါ သူ့ထက်ငါ ရေဖြင့် ပက်ဖျန်း၍ အရိုးကို ရှာဖွေကောက်ယူ ပူဇော်ကြ၏။ အခြား အရိုးများမှာ ကြေမွ ကျွမ်းခြစ် သွားသော်လည်း တစ်တောင်ဆစ်မှ လက်ကောက်ဝတ် အတွင်းရှိ လက်ဖျံရိုး ၂-ချောင်းမှာမူ အသစ်စက်စက် ရွှေပိန်းချထားသကဲ့သို့ ရွှေရောင်များ ဝါဝင်းလှပလျက် ကျန်ရှိရစ်သည်တို့ကို ဖူးမြင်ကြရ၏။ အရပ်ဝေးနီး ကျော်ကြား ပြန့်ပွားလျက် လူအများ လာရောက် ဖူးမြော်ကြလေသည်။ ရဟန္တာအရှင်မြတ် ဟူ၍ ပြောစမှတ် ပြုကြလေ၏။

(ဘာဝနာနယ ဒီပနီကျမ်း၌ လာသည့် အဖြစ်အပျက် အမှန်အတိုင်း ဖော်ပြလိုက် ပါသည်။ မူရင်း၌ပင် ခုနှစ်သက္ကရာဇ် မပါ။)

မိုးထိ အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရ

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရကား အရိယာဖြစ်၏ဟု အတပ်မဆိုသာချေ။ သို့ရာတွင် ရှေး အရှင်မြတ် များနှင့် စပ်၍ နေသောကြောင့် လည်းကောင်း၊ သဒ္ဓါ, ဝီရိယရှိပုံနှင့် တရား နိမိတ်ထင်ပုံ စသည်တို့မှာ နှောင်းလူတို့ အတုယူဖွယ် ရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း ဤနေရာ၌ မူရင်းပါ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတို့ကို အကျဉ်းချုပ်၍ ပြဆိုပါအံ့။

အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် အင်းဝ မိုးထိတိုက်မှ မိတ်ဆွေ အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရနှင့် စစ်ကိုင်းသို့ မလာမီညကပင် အိပ်သောအခါ မေတ္တာပို့၊ နတ်များကို တိုင်တည်၊ အိပ်မက်ယူပြီး အိပ်စက်သည်။ ရွှေလောင်းလှေကြီးသည် လူအပြည့်နှင့် လှော်ခတ် လာရာ ဆိပ်ကမ်းမှ ကြိုဆို၍ လက်ရိပ်ပြလျှင် သူ့အား အလွယ်တကူပင် တစ်ဘက် ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်ကြောင်း အိပ်မက်မြင်မက်၏။ အိပ်မက် အဓိပ္ပာယ်ကို ကောက်၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာစွာဖြင့် သပိတ်တစ်လုံး သင်္ကန်းသုံးထည်နှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပေကို ထမ်း၍ အရှင်သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရနှင့် ပဘာချောင်သို့ လိုက်ခဲ့သည်။

ပဘာချောင်သို့ ရောက်လျှင် ဈာနလာဘိဆရာတော်က နှုတ်ခွန်းဆက်စကား ပြောကြားပြီးနောက်-
“ငါ့ရှင်၊ တရားအားထုတ်၍ နေမည်လော၊ စာသင်စာတက်၍ နေမည်လော။ တရား အားထုတ်လိုလျှင် ဤတောကျောင်းမှာနေ။ စာသင်စာတက်လိုလျှင် ရွာနီးကျောင်း တစ်ကျောင်း ကျောင်းမှာနေ။ ဆွမ်းခံအပြန် စာဝါ ပို့ချပေးခဲ့မည်” ဟု သူထမ်းလာသော ပေထုပ်ကြီးကို ကြည့်၍ မိန့်တော်မူရာ အရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရသည်-
“တရားလဲ အားထုတ်လိုပါသည်။ စာလဲ သင်ယူလိုပါသည်” ဟု နှစ်ခွ လျှောက်မိလေ၏။ ထိုအခါ ဆရာတော်က-
“ငါ့ရှင်၊ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း အနံကုတို့ပိုသောသူတို့မှာ ဝန်ထုပ်ပါသူကို တစ်မတ် ခံယူသည်။ ဝန်ထုပ်မပါသူကို တစ်မူးသာ ယူသည်။ ထိုအခါ ဝန်ထုပ်ပါသူ တစ်ဦးက “ကုတို့သူကြီးမင်း၊ ကျွန်ုပ် ပန်ထုပ်ကို ဦးမင်းတို့ လှေမှာ မချထားဘဲထမ်း၍ လိုက်ပါပါမည်။ ကုတို့ခ တစ်မူးသာယူပါ” ဟု ဆို၍ ပို့ပါမည်လော”ဟု မေးတော်မူ၏။ မိမိအလျှောက်မှားပုံ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပေထုပ်ကြီး ယူလာမှားပုံကို သတိရ၍-
“ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားကိုသာ အားထုတ်ပါမည်” ဟု ပြင်၍ လျှောက်ထားရသည်။

ဆရာတော်ကား ရှေးနည်းအတိုင်း အခြေခံ ညွှန်ကြားချက်ကို ဟောပြောပေး၏။

“သမထကို အားထုတ်လိုလျှင် စိတ်ကို ထိန်းရသည်။ ဝိပဿနာကို အားထုတ်လျှင် မြင်သမျှ လက္ခဏာရေး သုံးပါးတင်၍ စိတ်ကိုလွှင့်ရသည်” ဟုလည်း မိန့်တော်မူ၏။ အရှင်လည်း အာနာပါနကို ကြိုးစား၍ ရှုမှတ်သည်။ ခြောက်ရက် ကြာသော်လည်း မှတ်၍မရ။ ဝမ်းဗိုက်တွင်း၌ ပြည့်ကျပ် မောပန်းလှသဖြင့် ဆရာအား သွား၍ လျှောက်၏။

“ငါ့ရှင်၊ ဒေါသစရိုက် များလှသည်။ အာနာပါနနှင့်မတော်။ ကသိုဏ်းကို စီးဖြန်းရမည်”
ဟု မိန့်ကာ အသင့်လုပ်ထားသော သြဒါတ (အဖြူရောင်) ကသိုဏ်းခွက်ကို ချီးမြှင့်လိုက်၏။ ကသိုဏ်းကို မိမိနှင့်မနီးမဝေး မငုံ့မမော့ရသည့် ရှေ့တည့်တည့်၌ချ၍ ရှုရန်လည်း မိန့်တော်မူ သည်။

သြဒါတ ကသိုဏ်းနှင့် အသုဘသညာ

“အဖြူ၊ အဖြူ” ဟု စိတ်ထဲက စူးစိုက်၍ကြည့်သောအခါ ကိုးရက်ရလျှင် ကသိုဏ်းခွက်တွင်းက မီးခိုးခြောင်းခြောင်း ထသည်ဟု နိမိတ်ထင်လာ၏။ ထိုအခါ အလွန်ဝမ်းမြောက်၏။ မဂ်ဖိုလ်နှင့် နီးပြီဟု နှစ်သက်နေ၏။ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် စကားလည်း မပြော။ ဆွမ်းခံ၊ ဆွမ်းစားရာ၌လည်း မရောဘဲ တစ်ကိုယ်တည်း ဖိ၍ကြိုးစားလေသည်။

မကြာမီ ကသိုဏ်းခွက်၌ ပိုးစုန်းကြူးရောင်၊ လရောင်ကဲ့သို့ တဝင်းဝင်း တလက်လက် မြင်ရပြန်သည်။ ကသိုဏ်းခွက်ကို လွှတ်၍ ကြည့်သော်လည်း ကြည့်သမျှ နေရာတိုင်း၌ လရောင်ထွက်နေသကဲ့သို့ ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း မြင်နေရ၏။ ပို၍ အားရနှစ်သက်ကာ မဂ်ဖိုလ်မှာ နီးသည်ထက် နီးလာပြီဟု ဝမ်းမြောက်နေသည်။

ရက်ပေါင်းများစွာ သြဒါတနိမိတ်ကို စွဲမြဲရရှိလာသဖြင့်-
“ငါသည် ကသိုဏ်းကား စင်ကြယ်စွာ ရရှိပေပြီ။ ပဋိကူလသညာ (ရွံရှာဖွယ် မှတ်ယူမှု) ပြောင်း၍ မှတ်ဦးမှပဲ” ဟု အကြံဖြစ်၏။ သို့နှင့် ဆွမ်းခံအပြန် ရေတစ်ခွက် ခပ်ပြီး ဘုရားလိုဏ်ဂူအတွင်း ဘုရားရှေ့၌ ချကာ ရေခွက်ကို မစင်ကျင်ကြီး အမှတ်ရှုရာ စိတ်ကူးတိုင်း ထင်လေတော့သည်။ သို့သော် ဆွမ်းစားသောအခါ တွင်လည်း တစ်သပိတ်လုံး ကျင်ကြီးတွေဟု မြင်နေသဖြင့် ဆွမ်းကို အနည်းငယ်မျှသာ စားလို့ရ၏။ နောက်တစ်ရက် ချွဲခန်းကို ရှုရာတွင်လည်း ဤသို့ပင် ထင်၍ ဆွမ်းစားပျက်ရပြန်သည်။ သမာဓိ နိမိတ်တစ်ခု ရထားသူအတွက် လွယ်ကူမြဲဖြစ်၏။

ဘုရားနှင့်တွေ့၍ ငိုရခြင်း

“သမထကား တော်လောက်ပြီ၊ မြင်မြင်သမျှ သင်္ခါရတင်၍ ဝိပဿနာကူးမှ သင့်မည်” ဟု ယူဆကာ တစ်ညနေ၌ ဝိပဿနာစ၍ ကူးပြောင်းရှုမှတ်ကြည့်၏။ ငယ်စဉ်က အာရုံ ငြိဖူးသော မာတုဂါမ တစ်ဦးကို စိတ်အာရုံ၌ ထင်မြင်တပ်မက် စွဲလမ်းမိ၏။ ဆံပင်၊ အမွေး၊ ခြေသည်းလက်သည်း စသော ၃၂ ကောဋ္ဌာသ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပွား၍ ဖျက်ဆီးပစ်ရ၏။

ဒွါရကိုးပေါက်မှ အပုပ်ရေယိုစီးပုံ၊ ပဋိသန္ဓေ နေရ၊ အိုရ၊ နာရ၊ သေရပုံတို့ကို ဆင်ခြင်ရသည်။ အသေကောင်ဟူ၍ပင် ထင်၏။ ထိုအခါ လက္ခဏာရေး သုံးပါး (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ထင်ရှား ပေါ်လျှင်လာပြီဟုယူဆကာ မိမိ သန္တာန်၌ ရှိသော တဏှာအယုတ်ကို အပြစ်မြင်လာတော့သည်။

“ဟဲ့ တဏှာအယုတ် ရာဂစုတ်၊ နှင့်ကြောင့် သံသရာလည်ကာ ဘုရားအဆူဆူနှင့် လွဲခဲ့ရသည်” စသည်ဖြင့် တဏှာ၏ အပြစ်များ ဉာဏ်၌ များစွာထင်မြင်ကာ တဏှာအား ရှုတ်ချနေမိ၏။

ဤသို့ ရန်တွေ့ပြောဆိုသောအခါ တဏှာသည် လူတစ်ယောက်ပမာ အကောင် သဏ္ဌာန် မြင်လာပြန်ရာ ထိုတဏှာ အကောင်က “သင့်ကို နှိပ်စက်တာ ငါချည်း မဟုတ်ပါ” ဟု ဆိုကာ အကုသိုလ်စိတ် ၁၂-ပါးကို အဖော်ညှိ၍ ထုတ်ဖော်လိုက်၏။ အကောင် ၁၂- ကောင် တိုးလာကြသည်။ အရှင်က ရှုတ်ချမာန်မဲပြန်၏။

“ငါတို့ချည်းမဟုတ်၊ ပုညကိရိယာ ၁၀-ပါးလည်း ပါသေးသည်” ဟု လက်ညှိုး ထိုးပြကြ ပြန်သဖြင့် ၁၀-ကောင် တိုးလာပြန်၏။ ထိုအခါ မြည်တွန်ရန်ပင် မတတ်နိုင်တော့ဘဲ ကိုးကွယ်ရာ မရှိသဖြင့် ဘုရားတ,ကာ (စိတ်အားဖြင့်) ထွက်ပြေး ရရှာ၏။

ရန်သူတို့ကလည်း လိုက်ပါလာကြသည်။ “ဒီကိုလာခဲ့” ဟူသော အသံကို ကြား၍ အသံဘက်ဆီသို့ ပြေးရာ ရွှေပြာသာဒ်ကြီးကို တွေ့မြင်ရ၏။ လှေကား သုံးထစ် ရှိရာတွင် ပထမထစ်၊ ဒုတိယထစ်အထိ ရန်သူများ လိုက်လာကြသေးသည်။ ထို့နောက် သတိမေ့သွား၏။ သတိရလျှင်ရချင်း တတိယထစ်မှ တစ်ဆင့် ပြာသာဒ်တွင်းသို့ ဝင်သွားရာ မိမိကိုယ်ကိုလည်း ရွှေရောင်ဝင်းနေသည်ဟု ထင်၏။

ရှေ့တွင် အလွန်သပ္ပါယ်သောဘုရားရှင်ကို ဖူးမြော်ရသဖြင့် ဝမ်းသာအားရ ခြေတော်ကို ဖက်၍ ဦးချ၍ စကားတွေကိုလည်း များစွာ လျှောက်ထားပြီး အားရပါးရ ငိုလေတော့သည်။ ငိုခြင်းမှာကား စိတ်အာရုံတွင် မျှမဟုတ်။ တကယ်ပင် အသံ ထွက်အောင် ငိုမိ၍ မျက်ရည်များ ရွှဲရွှဲစိုလာတော့သည်။

ထိုအရှင်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် တရားအားထုတ်နေသော အရှင် သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရ သည် ငိုသံကြား၍ လှည့်ကြည့်လိုက်ရာ ငိုနေသော အရှင်ကိုမြင်၍ “အင်း... ငါ့ရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရ၊ ငါ့ရှင်၏ ပီတိကား အလွန်နက်စွာတကား” ဟု လှမ်း၍ မိန့်တော်မူ၏။ ဘာ့ကြောင့် ငိုသည်ကို မမေး။ အရှင်မှာ ပြောသံကြားရသော်လည်း ပြန်၍ မလျှောက်နိုင် ဖြစ်သည်။

(မှတ်ချက်။ “အာရုံ” ဟူသည် မိမိ စိတ်ကူး “သညာ” ကြောင့်လည်း ဖြစ်၏။ အမှန်တကယ် ရှေးက ဖြစ်ဖူး၍လည်း ပေါ်တတ်၏။ မသူတော် တန်ခိုးရှင်တို့ လှည့်စားခြင်းလည်း ဖြစ်တတ်၏။ မိမိရုပ်နာမ် ဝိပဿနာ ရှုကွက်ကို လွှတ်ပြီး အာရုံနောက် လိုက်၍မဆုံးနိုင် ဖြစ်ရသည်ကို သတိမူသင့်၏။ ဤ၌ ဆရာက တရား ကူးပြောင်းပေးခြင်း၊ ထူးခြားချက် ဖြစ်ပေါ်လာလျှင်လည်း ဆရာအား လျှောက်ထား အသိပေးခြင်း မပြုဘဲ ကိုယ့်သဘောနှင့် ကိုယ်လုပ်နေပုံကိုလည်း သတိပြုပါ။)

အရိယာ ဖြစ်ပြီထင်၍

အရှင်သည် ဘုရားရှင်ကို ဖူးမြင်ရပြီး ငိုရာမှ တစ်ဖြည်းဖြည်း ကိုယ်ရှိန်သတ်၍ သောက ငြိမ်းသွားပြီးလျှင် ဘဝ၌ ကြောက်ဖွယ် အပြစ်အနာအဆာနှင့် ငြီးငွေ့ဖွယ် စသော အသိဉာဏ်များ ဝင်လာ၏။ ထိုအခါတွင်လည်း-

“ငါသည် အထက်မဂ် အထက်ဖိုလ်တိုင်အောင် တရားထူး ရလေပြီ” ဟု စိတ်ကူး (စိန္တာမယ, သုတမယ) မျှဖြင့် အဆင့်ဆင့် ဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါး တက်ကာ အဓိမာန (တရား ထူးရပြီဟု အထင်ရောက်စိတ်) ဝင်ပြန်၏။ တရားဖြုတ်ပြီး ကောင်းကင်သို့ မော့ကြည့်ရာ စိတြနက္ခတ်ပင် မွန်းတည့်လေပြီ။

“အင်း .... ငါ တရားထူးရတာ တန်ခူးလပြည့်နေ့ ညသန်းခေါင်ယံအချိန်” ဟု မိမိ စိတ်၌ မှတ်တမ်းတင်လေသည်။ (တရားထိုင်သူများ ထူးသော အရာကို မှတ်တမ်း တင်ထားရမြဲ ဖြစ်သည်။)

နံနက်မိုးလင်းသောအခါ ဈာနလာဘီ ဆရာတော်ထံ ဝမ်းသာအားရသွား၍-

“ဆရာ၏ ကြီးမားသော မေတ္တာတော်ကြောင့် တပည့်တော် တရားထူး ရပါပြီ” ဟု လျှောက်ထားရာ ဆရာက-

“အိမ်း ... ငါ့ရှင် ဝိသုဒ္ဓါစာရ၊ သတိကြပ်ကြပ် ထားပါ။ ပုထုဇဉ်အနွယ် အမြစ် တွယ်နေသော အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ ရေသောက်မြစ်ကား ဖြတ်နိုင်ခဲ၏။ ဥပမာအားဖြင့် ညောင်ပင်ကြီး တစ်ပင်ကို မိုးကြိုးပစ်ရာ ခက်လက်များ ကျိုးပဲ့ကုန်သော်လည်း ရေသောက်မြစ် မထိမှန်က မိုးရွာပြန်လျှင် ညောင်ငုတ်တိုမှ အတက်ပေါက်လာ လိမ့်မည်။ သတိထားပါလေ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ကာလအတန်ကြာ ဆရာ့ထံမှာ နေပြီးနောက် မိတ်ဆွေ အရှင် သဒ္ဓမ္မာလင်္ကာရလည်း မရှိတော့သဖြင့် ဆရာ့ထံမှ ခွာရန် ဆုံးဖြတ်သည်။ တရားထူး ရပြီ ဖြစ်၍ ဆက်လက် နေရန်လည်း မလိုတော့ဟု စဉ်းစားသည်။ မိမိ၏ မိအို, ဖအို ဆရာသမားများက စပြီး သတ္တဝါအများကို မိမိကဲ့သို့ ခံစားစေချင်သည့် ကရုဏာစေတနာများ ထက်သန်နေ၏။

သို့နှင့် ဇာတိ ကမ္ဗောဇ တောင်လားမြို့သို့ ကြွ၍ တောရဆောက်တည်နေ၏။ မိမိလည်း အားထုတ်၊ လူအများကိုလည်း နည်းပေးလျက် နေခဲ့ရာ တရားထူးရသည့် တန်ခူးလမှ ရေတွက်သော် ရှစ်လမြောက် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ငုပ်လျှိုးနေခဲ့သော အနုသယ ကိလေသာဓာတ်သည် ထကြွ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့်-

“အင်း ... ဆရာ့စကား တယ်မှန်ပါကလား၊ ပုထုဇဉ်အနွယ်ကိုမျှ မလွန်နိုင်သေး၊ ညောင်ငုတ်တို အတက်ပေါက်လေပြီ” ဟု ယူကျုံးမရ နောင်တဖြစ်နေရှာ၏။ (စာပေ ကျမ်းဂန်တတ် ပုဂ္ဂိုလ်များပင် ဖြစ်တတ်သည်ကို သတိပြုမူကြရာ၏။ တရား သဘောသည် နက်ရှိုင်းစွာ့။

အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရသည် ကိလေသာ မကုန်မှန်းသိ၍ မိမိတတ်စွမ်းသမျှ တရားတို့ကို နှလုံးသွင်းလျက် ရာသက်ပန် တောထဲမှာပင် သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ နည်းခံ တပည့်များလည်း ပါရမီအလျောက် သမထ ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်သန်ကြီးပွား တရား ရသူတွေ များစွာပင် ရှိကြ၏။

နောင်သောအခါတွင် အကြောင်းမသင့် အခွင့်မသာ ပါရမီကုန်သဖြင့် သာသနာ တော်၌ မနေဘဲ လူသူတော်ဘဝဖြင့်သာ တရားအားထုတ်ရင်း တောမှာပင်နေ၍ ၁၂၃၄-ခုနှစ် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ကွယ်လွန်ရရှာ၏။ မင်းငါးဆက် သိမှီ၍ ပါရမီအလျောက် မိမိ အကျိုး သူတစ်ပါးအကျိုးကို တရားဖြင့် သည်ပိုးတော်မူခဲ့သော ရာသက်ပန် တောပျော်ယောဂီ အာဇာနည်ကြီးပင် ဖြစ်သတည်း။

(အရှင်ဝိသုဒ္ဓါစာရ အကြောင်း ဒီမိုင်းဆိုက် ၂၇-မျက်နှာရှိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကို လိုရင်း ပြည့်စုံအောင် ချုံး၍ ရေးလိုက်ရပါသည်။)

---

၈-မန္တလေးခေတ်

ပဋိပတ္တိ သာသနာ့၏
ရတနာပုံ ခေတ် ရာဇဝင်နောက်ခံများ

ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ် (၁၂၂၁-၁၂၄၇) သည် ပရိယတ် အထွတ်တင်သော ခေတ် ဟု ဆိုသင့်၏။ မန္တလေးတောင်ခြေရှိ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာ ကျောက်စာတော်များသည် ထိုခေတ်၏ သက်သေများပင် ဖြစ်ကြ၏။

ထိုခေတ် မန္တလေးမြို့၏ လူဦးရေမှာ တစ်သိန်းကျော် ရှိ၍ သံဃာတော်ပေါင်း (အမရပူရပါ) ၁၅၃၆၆-ပါး ရှိလေသည်။ (လယ်တီဋီကာမော်၌ “ဥသြတွန်သံသာ မန်းမြို့ မြတ်သံဃာ” လင်္ကာကို အပြန်ယူ၍ ၆-သောင်းဟု ပြဆိုထား၏။) သာသနာ တော်အား သာသနာပိုင် သုဓမ္မာအဖွဲ့၊ မဟာဒါန်ဝန်၊ ပ-ဒု-တ စာတော်ချများ ခန့်အပ်၍ စနစ်တကျ ချီးမြှောက်သည်မှာ မန္တလေးခေတ်၏ ထူးခြားချက်များ ဖြစ်ပေ၏။ ဒကာ့ဘက်က တာဝန်မှာ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ။

မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် သာသနာအား သဒ္ဓါသူပီပီ ပရိယတ္တိဘက်မှာ အကျင့် ပဋိပတ်ဘက်၌လည်း တိုးတက်စေလိုသော သမ္မာဆန္ဒ ပြင်းပြတော်မူ၏။ “အသိရှိပြီး အကျင့်မရှိလျှင် အချည်းနှီး” ဟု သိရှိတော်မူသည်။ သို့နှင့် “ဓမ္မ”ဝိနယ အမိန့်တော် ပြန်တမ်းကြီးကို နေပြည်တော်အနှံ့ ထုတ်ပြန်တော်မူ၏။

ထိုပြန်တမ်းကား “ဆေးဘုန်းကြီး၊ ဗေဒင်ဘုန်းကြီး၊ မမာမကျန်း မရှိဘဲ သက်ရှိ ယာဉ်စီး၊ မြို့ -ရွာတွင်း .ဖိနပ်စီး၊ ထီးဆောင်း၊ နေလွှဲကွမ်းစား၊ ဆေးသောက် စသော အလဇ္ဇီရဟန်းများအား မလှူမတန်းစေရ၊ ရပ်ရွာ အကြီးအကဲတို့က အတင်းအကျပ် တားမြစ်ရမည်” ဟူသော အမိန့်တော်ဖြစ်သည်။

ရည်ရွယ်ချက် ကောင်းမွန်သော အမိန့်တော်ပင် ဖြစ်၏။ သို့သော် ထိုခေတ်ဘုန်းကြီး တော်တော်များများက မကြိုက်ကြ။ ကန့်ကွက် ငြင်းဆန်ကြ၏။ သံဃာအား ဘုရား မဆန်သာ ရှိလေ၏။ အမိန့်တော် ပြန်တမ်းရေးသူ ရှမ်းကလေးကျွန်း ဆရာတော် ကိုလည်း “တောထဲက နဂျစ်သိုး၊ ဂျိုကျိုးမဟဲ့နော်” စသည်ဖြင့် ကြိမ်းစာများ ပစ်ကြ၏။ ပြန်တမ်းမထုတ်မီကတည်းက ပကတိ သီလ ဖြူစင်သော သာသနာစောင့် ဆရာတော်ကြီးများ အရေအတွက်လည်း မနည်းလှပါချေ။

“အတ္တာန မေဝ ပထမံ၊ ပဋိရူပေ နိဝေသယေ” သူတစ်ပါးကို ပြုပြင် သွန်သင်ချင် သူသည် မိမိက အလျင်ပြင်ရမည်။ အာဏာတည်စေလိုသူသည် မိမိ၌ အာဏာ ရှိအောင် အလျင်လုပ်ရမည်း၊ (ဝါ) သီလ ဟူသော အာဏာ ဒေသနာတော်ကြီး မိမိသန္တာန်၌ အလျင် ကိန်းစေရမည်။

အလောင်းတော်တို့သည် ဘဝအဆက်ဆက် မုသာဝါဒကံ (ကတိသစ္စာ) ကို မည်သည့် အခါမှ မဖောက်လှဲခဲ့။ ထို့ကြောင့် ဘဝတိုင်း သူ့ပတ်ဝန်းကျင်သည် သူ့အလို လိုက်သောအားဖြင့် သူ့အား ကတိတုံ့ သစ္စာတုံ့ ပေးလျော်ကြရ၏။

ဓမ္မ-ဝိနယ ပြန်တမ်းကြီး အသက်သွင်း၍ မရခဲ့သည်မှာ သွင်းသူများ အသက်သွင်းအား နည်းနေ၍ဟုသာ ဖြေဆည်ရပေမည်။ မည်သို့ဆိုစေ၊ နောက်ဆုံး အမြတ်ကား ထိုအခါမှစ၍ ပရိယတ္တိ အပြောသန်ကာ သီလမည်သော သာသနာတော်၏ ခြေထောက်ကြီး ကြွက်သားများ လျော့မှန်းမသိ လျော့၍ လာခဲ့ရပေ၏။

---

ဘုန်းကြီးနှင့်ငွေ

ဥပမာဆိုရသော် နှစ်စဉ် သံဃာတော် အားလုံးအား ဆွမ်းဆန်လှူမြဲ ဖြစ်၏။ စာချ ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် ပထမစာချ ငါးတင်း၊ ဒုတိယ လေးတင်း၊ တတိယ သုံးတင်း လှူသည်။ ပထမပြန်စာဖြေ အောင်သူများတွင်လည်း ပထမကြီး အောင်လျှင် ကျောက်နီ လက်စွပ် တစ်ကွင်းနှင့် ဆုတော်ငွေ ၁၅၀၀-လှူ၏။

စာချစာသင် အမိန့်တော်ဖြင့်လည်း နှိုးဆော်၏။ သာသနာပိုင်နှင့်တကွ သံဃာ့ ဥသျှောင် အဖွဲ့ကြီး တစ်ခု ဖွဲ့စည်း၍ စနစ်တကျ ချီးမြှောက်သည်။ မဟာဒါန်ဝန် စသော သာသနာရေး အမှုထမ်းများကို လခရိက္ခာပေး၍ သီးခြားသာသနာဝတ်ကို ဆောင်ရွက်စေ၏။

ကာလကြာသော် သာသနာရေး အမှုထမ်းတို့သည် အလုပ်သက်သာမှုကို ကြည့်၍ ဆွမ်းဆန်တော်အစား (ထိုခေတ် တန်ဖိုးဖြင့် ဆန်တစ်တင်းလျှင် နှစ်ကျပ်ကျရာ) လွယ်လွယ်ကူကူ ဒေါင်းဒင်္ဂါးများကို လှူကြလေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ “ပျိုတို့မောင် ဝါဝါ ဝတ်တို့ ဒေါင်းခွပ်ခြင်း” ခံကြရ၏။ ဘုန်းကြီးနှင့်ငွေသည် မည်သို့မျှ မအပ်စပ်ရကား ဝိသုဒ္ဒါစာရ မည်သော (မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ) ဆရာတော်က ၁၂၃၂-ခုနှစ်တွင် “ဒေါင်းမေတ္တာစာ” ကို ရေး၍ ငွေမလှူသင့်ကြောင်း မေတ္တာစာ ဆက်သွင်းသည်။

သာသနာ တိုးတက်စေလိုသည် မှန်သော်လည်း ရွှေငွေ အလှူသည် သာသနာဖျက် လက်နက်ကြီးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဝိနည်းဒေသနာတော်၌ အတင်းအကြပ်တားမြစ်ပြီး ဖြစ်၏။ “သဠာယတန ဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော် မဏိစူဠကသုတ်” ၌ “ရဟန်းတို့သည် ရွှေငွေကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ မရှာမှီးအပ်၊ ရွှေငွေအပ်လျှင် ကာမဂုဏ်ငါးပါးလည်း အပ်တော့သည်။ (ဝါ) ရွှေငွေအပ်လျှင် မိန်းမလည်း.အပ်တော့သည်။ ကာမဂုဏ် ငါးပါး လက်ခံလျှင်လည်း ရဟန်းပင် မမည်တော့” ဟု ဟောတော်မူခဲ့၏။

မြန်မာပြည် သာသနာ၌ အချို့သော ရဟန်းတော်တို့သည် ထိုအခါမှစ၍ အလွန် အပြစ်ကြီးလေးသော ဥပဒေကြီးကို ကျောခိုင်းစပြုလာကြ၏။ ချိုးဖောက်ရန် အတင့်ရဲ လာခဲ့ကြ၏။ ထိုငွေကိုင်မှုကြောင့်ပင် ဒုတိယ သင်္ဂါယနာတင်၍ အရေးယူခဲ့ရ သည်ကိုပင် မေ့လျော့ကြလေပြီ။

ပစ္စည်းလေးပါး ပြည့်စုံနေလျှင် အဘယ်အရာ လိုပါသေးချိမ့်နည်း။ ပစ္စည်းလေးပါး ကိုပင် လိုအပ်သည်ထက် ပိုလျှံနေပါမူ ဘုရားမကြိုက်ပါချေ။ ယနေ့ ပစ္စက္ခ သာသနာ၌ ယင်း ငွေမှုကြီးကို ရှင်ရောလူပါ နှစ်နှစ်ကာကာကြီး စဉ်းစားသင့်ကြပြီ။ စဉ်းစားသင့်ကောင်းလှပါ၏။

ဘုရားရှင်၏ အမိန့်တော်ကား ဆင်ခြေဆင်လက် တက်စရာမရှိ။ ရှောင်လွှဲရန် ဥပါယ် မဝင်သာ။ တိုက်ရိုက်စင်းစင်းကြီး ဖြောင့်ဖြောင့်ကြီးသာတည်း။ ဝိနည်း ပညတ်ချက် တို့ကား အာဏာဒေသနာဖြစ်သည်ကို သတိမူသင့်ပေသည်။

---

အောက်ခြေအထိ စိမ့်ဝင်သော အခြေခံ ပဋိပတ်

ရတနာပုံခေတ်၏ အထူးခြားဆုံး သာသနာပြု လုပ်ငန်းတစ်ခု ရှိပေသေး၏။ ပဉ္စမ သင်္ဂါယနာ တင်သည်လောက် အကျိုးများသော်လည်း ထိုလုပ်ငန်းသည် မျက်မြင်၌ အရေး ပါလှသည်ဟု မထင်မိတတ်ချေ။ ယင်းလုပ်ငန်းကား အခြားမဟုတ်၊ အရပ်သား သီတင်း သည်တို့ကို မွေးထုတ်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ဦးစွာ ဥပုသ်တော်စောင့် လူပေါင်း နှစ်ထောင့်လေးရာကျော်ကို ဖွဲ့စည်း၍ အဝတ်ပုဆိုး လခရိက္ခာ လစဉ် ပေးတော်မူ၏။

လဆန်း ၅-ရက်နေ့တိုင်း “ဂရုဓမ္မ (ငါးပါးသီလ) အမိန့်တော်ပြန်တမ်းကြီး” ကို လေးပြင်လေးရပ်၌ မင်္ဂလာဆင်တော်ဖြင့် လှည့်၍ အမိန့်တော် ပြန်ရသည်။ လူငါးဆယ် ထမ်းရသော တရားစည်ကြီးကိုလည်း တီးရသည်။ လက်ဝဲ၊ လက်ယာ ဝင်းခင်း၍ ခမ်းခမ်း နားနားကြီး ကြေညာစေသည်။ အမိန့်တော် ပုရပိုက်ကို ဦးသုံးကြိမ် တိုက်ပြီးမှ ဆင်တော် အထက်ကနေ၍ အမိန့်တော် ပြန်ရသည်။ ပါဝင်သည့် အကြောင်းအရာ များမှာ -

“တိုင်းသူပြည်သားတို့အား ငါးပါးသီလ၊ ရှစ်ပါးသီလ မြဲကြရန်၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ မေတ္တာ ဘာဝနာ ပွားကြရန်၊ ရိုသေသင့်သူတို့အား ရိုသေခြင်း စသော မင်္ဂလာတရားတော် နှင့်အညီ နေထိုင်ကြရန်” နှိုးဆော်သည့် အခြေခံ ပဋိပတ် သာသနာပြုစကားများ ဖြစ်ပေသည်။

ရွှေမြို့တော်တွင် ပြည်သူတို့ နေ့စဉ်ဝတ်တက် ဝတ်ကပ်ရန် ဓမ္မာရုံ ၁၁-ဆောင်၊ တံခါး ၁၂-ရပ်တို့၌လည်း တရားတင်းကုပ် ၁၂-ခု ဆောက်လုပ်ပေးထား၏။ ဥပုသ်သည် များကိုလည်း တစ်လ လေးသီတင်း စာရင်းကောက်ယူရသည်။

ဥပုသ်သည်များကို အတန်းအစား နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားပေသည်။ နှစ်မျိုးမှာ အန္ဓနှင့် ကလျာဏ ဖြစ်၏။ လူ့ကျင့်ဝတ်နှင့် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ သစ္စာ နားမလည်သူကို အန္ဓစာရင်းတင်၍ နားလည်သူကို ကလျာဏ စာရင်းသွင်းသည်။ သီတင်းနေ့တိုင်း အဝတ်အစားများ ထောက်ပံ့ပေး၏။ “အန္ဓ တစ်မူး၊ ကလျာဏ တစ်မတ်” သတ်မှတ်၍ ဆုငွေများလည်း ချီးမြှင့်သည်။

ဤမျှ အခြေခံကျသော ပဋိပတ္တိ သာသနာပြုလုပ်ထုံးကား ရှေးကလည်း မရှိခဲ့၊ ယခုလည်း မရှိသေးသော လုပ်ငန်းကြီးဖြစ်သည်။ သားစဉ်မြေးဆက် အရိုးစွဲအောင် ပန္နက်ရိုက်ခဲ့သော လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး အမွေကောင်းကြီးပင်တည်း။ သင်္ဂါယနာ တင်သကဲ့သို့ ကျေးဇူးများ မြတ်လှသည်။

ယနေ့ မန္တလေးကို ကြည့်တတ်လျှင်ပင် မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ အမြော်အမြင်ကို တွေ့နိုင်သေး၏။ မန္တလေးမြို့တွင် ရပ်ကွက်တိုင်း၌ ဥပုသ်ဇရပ်များ ရှိကြ၏။ ဝါတွင်း အဖိတ်နေ့တိုင်း ဝတ်အသင်းလှည့်၏။ ဥပုသ်နေ့တိုင်း စု၍ ဥပုသ်ယူကြသည်။ ခုနစ်နှစ် ရှစ်နှစ်ကလေးများကအစ ပိတ်ဖြူဝတ်၍ ဝတ်လှည့်ရသည်ကို မောရမှန်း မသိ၊ ဂုဏ်ယူ ဝင့်ကြွားနေကြ၏။ လူကြီးများက ကန်တော့ပွဲအလှည့်ကျ တာဝန်ယူ၍ အပြိုင်အဆိုင် ကျွေးမွေး ပေးလှူကြသည်။

ညအခါ ရပ်ကွက်တွင်းသို့ လှည့်၍ ပရိတ်ဓမ္မစကြာ ရွတ်ဖတ်ကြသည်။ သီတင်းဝါလ ကျွတ်လျှင် တစ်မြို့လုံးရှိ ဝတ်အသင်းတိုင်းက မဟာမုနိဘုရားကြီးအား-နံနက် စောစောကြီး အရုဏ်ကပ်ကြ၏။ စည်တော် ခရုသင်း အတီးအမှုတ်များဖြင့် လည်းကောင်း၊ သိုင်းကျိုင်းစသော မင်းခမ်းမင်းနားဖြင့် လည်းကောင်း တစ်မျှော် တစ်ခေါ်ကြီး စီတန်း၍ အရုဏ်ဆွမ်း ကပ်သွားကြသည်မှာ ကြည်နူးစရာကောင်းလှ၏။ သီတင်းဝါလကျွတ်ပြီးနောက် ရပ်ကွက်တိုင်း လမ်းမတိုင်း ကထိန်ပွဲလမ်းများက တစ်လမ်းလုံး ခြိမ့်ခြိမ့်ညံလေတော့၏။

ဤကား အခြေခံပဋိပတ္တိသာသနာခေါ် ကိုယ်ကျင့်တရားကို အောက်ခြေထိ စိမ့်ဝင်အောင် တီထွင်ခဲ့သော မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ကျေးဇူးတော်ပင် မဟုတ်လော။ ပတ်ဝန်းကျင် အာရုံ ကောင်းရန် ဖန်တီးပေးခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြု လွယ်လာရပေသည်။

ဝါတွင်းတွင် ဥပုသ်ဇရပ်၌ စုဝေးကြ၍ ဝါလကျွတ်လျှင် ဆိုင်ရာ တန်ခိုးကြီး ဘုရား စေတီ၌ အရုဏ်တော်ကပ်ပွဲ လုပ်ထုံးမှာ မြို့ရွာတိုင်းက အတုယူဖို့ကောင်းလှ၏။

---

ရာဇဂုရု ဆရာတော်ကြီး တောထွက်ခန်း

ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်တွင် မင်းမိဖုရားတို့ ကိုယ်တိုင် အပြိုင်အဆိုင် ထောက်ပံ့ လှူဒါန်းကြ၍ ပရိယတ္တိသာသနာကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိ၊ အထူးစည်ပင်လှသည်။ အချို့ ကျောင်းတိုက် များတွင် ထောက်ပံ့ငွေဖြင့် ဆွမ်းကွမ်း ချက်ပြုတ်ရသော ကပ္ပိယ ကာရက (ဝိနည်းနှင့် ညီညွတ်အောင် စီမံရသူ) များကိုပါ ခန့်ထားပေး၏။ ဝိနည်း ဒေသနာတော်ကို အသက်လောက် မြတ်နိုး စောင့်ရှောက်သည့် ရဟန်းတော် များလည်း ပေါများလှသေးသည်။

သီးလုံးဆရာတော်၏ တပည့်များဖြစ်ကြသော ရွှေကျင်ဆရာတော်၊ မဟာဗိုလ် ဆရာတော်၊ ရှမ်းကလေးကျွန်း ဆရာတော်၊ ကျောင်းတော်ရာ ဆရာတော်၊ မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော် စသူတို့မှာ သီးလုံးဆရာတော်၏ ပဋိပတ်အမွေကို မြတ်နိုးတနာ လွန်စွာ တန်ဖိုး သိသော ဆရာတော်များဖြစ်ကြ၏။

မင်းမိဖုရားတို့ဆောက်လှူသော မိုးပါးထိနီး ရွှေကျောင်းတော်ကြီးများမှ ဖဲခွာ၍ မကြာခဏ တောရဝင်တော်မူကြသည်။ “ဂန္ထ ပလိဗောဓ” ခေါ် ပရိယတ် သံယောဇဉ်ကြိုးကြီး ခိုင်မာရသည့်အထဲ “အာဝါသ ပလိဗောဓ” ခေါ် သိန်းကျော်တန် ကျောင်းတိုက်ကြီးများ တစ်တိုက်ပြီး တစ်တိုက် အလှူခံနေကြရ၏။

ဥဒါန်းတင်လောက်အောင် သီလဖြူစင်တော်မူကြသလောက် ပရိယတ္တိအရာတွင် လည်း ပြောင်မြောက်တော်မူခဲ့ကြပါပေ၏။ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်တွင်ကား မော်ကွန်း ထိုးလောက်အောင် ပါရမီ ပေးတော်မူကြဟန် မရှိ။

ထိုခေတ်က ကြီးကျယ်သော သံဃာ့အရံကြီး၏ ဦးစီးနာယက ရာဇဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ် တော်ရ နာမည်ကျော် ဆရာတော်ကြီးတစ်ပါးသည် သံဃာလေးငါးရာရှိ သံဃာ့ အရံကြီးကို စွန့်ပယ်၍ ကပ္ပိယတစ်ဦးကိုသာ အဖော်ခေါ်လျက် တောထွက်တော် မူခဲ့၏။ ပရိသတ်နှင့် နေရသည်ကို လွန်စွာ ငြီးငွေ့တော်မူ၏။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်းကြီး ကိုလည်း ပြုစုတော်မူထား၍ “နေက္ခမ္မဇ္ဈာသယ” (တောထွက်လိုစိတ် ပြင်းပြမှု) လည်း များတော်မူ၏။ သူရေးသော ကျမ်းကို ကြည့်၍ “ ဤကျမ်းမျိုးပြုသည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကား ဧကန်တရားပေါက်သည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ရမည်” အထင်ဖြင့် အောက်ပြည် အောက်ရွာမှ ထိုကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း ပေထုပ်ကြီးကို ထမ်း၍ လာရောက် စုံစမ်းသည့် ရဟန်းများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း ဆိုသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ စာတတ်သဖြင့် ရေးသားပုံ ထိမိလှသည်။

အဆိုပါ ဆရာတော်ကြီးသည် ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်းသည့် တောရကျောင်းငယ်၌ ဝါဆိုဦးကပင်ရောက်လာ၍ ရောက်စနေ့မှစလျက် အပြင်းအထန်ကျင့်ကြံတော်မူ၏။ ပရိသတ်များကို အုပ်ချုပ်၍ စာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကုန်လွန် ခဲ့ရသည်ကိုပင် နောင်တဖြစ်တော်မူသည်။ တစ်နေ့တခြား သမာဓိအား ကောင်းလာ၏။ သမာဓိကောင်း သလောက် ပီတိ, သုခနှင့် ပဿဒ္ဓိ (ငြိမ်းအေးမှု) စသော အရသာတို့လည်း တိုး၍ တိုး၍ လာတော့၏။

ထိုအခါ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူက “မင်းဒီအလုပ်ကို မလုပ်နှင့်၊ လုပ်လျှင် ဓားနှင့် ခုတ်သတ်မည်” ဆိုငြားအံ့။ အသက်သာ အသေခံမည်၊ တရားမရှုမှတ်ဘဲမနေ။ ကိုယ်တွေ့ချမ်းသာဖြစ်၍ နောက်မဆုတ်တော့ပြီ။ အခြားသူတို့က တိုက်တွန်းရန်ပင် မလိုတော့။ “တကယ်လုပ်လျှင် အလွယ်ကလေးပါကလား” ဟု တစ်ပတ် အတွင်းမှာပင် တရားတော်၏ သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်ကို တွေ့ရ၍ ထိုတရားအရသာကို မိမိရင်ဝယ် အမြဲသိမ်းပိုက် ထားလိုသော သြပနေယျကဂုဏ်လည်း အလိုလို ပေါ်ထွက်လာတော့သည်။

ထိုအခါ နိုင်ခြေရှိသည်ကို ရိပ်မိသော စစ်ဗိုလ်သည် ရှေ့သို့သာ အားသွန်ချီတက်၍ ရန်သူ့တပ်ကို နင်းဖြိုသကဲ့သို့ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာခေါ် ဗိုလ်ချုပ် ငါးဦး တို့သည်လည်း သူ့ စစ်ကြောင်းနှင့်သူ ရှေ့သို့သာ ဦးတည်ချီတက်၍ အကုသိုလ် ရန်တပ်များကို နှိပ်နင်းလေတော့သည်။ ဗိုလ်ငါးဦးတို့ အဆုတ်အတက် အထိုးအခံ ပုံမှန်အပေးအယူမျှနေလျှင် ရန်သူကို အလွယ်တကူဖြင့်ပင် အနိုင်ယူနိုင်တော့သည်။ ဆုတ်သူဆုတ်၊ တက်သူတက်၊ အဆက်အစပ် အပေးအယူ မရှိလျှင်မူကား ရန်သူ့နယ်လွန်၍ ကျွံသွားသော ဗိုလ်ချုပ်မှာ ရန်သူ့လက်ခုပ်တွင် ကျရောက်သွားရ၏။ ကျန်လေးတပ်လည်း ကစဉ့်ကလျား ပျက်သွား နိုင်လေသည်။

ထိုဥပမာတိုင်းပင် ဆရာတော်ကြီးသည် တရားရှုမှတ်၍ တစ်လကျော်လျှင်ပင် ကိုယ်တွေ့များကြောင့် ရံခါ ယုံကြည်ချက်များ လိုအပ်သည်ထက်ပင် တိုးပွားလာ၏။ ရံခါ နေ့ချင်းညချင်း တရားထူး ရတော့မည်ကဲ့သို့ မအိပ်မနေ ကြိုးစား၏။ တပ်မှူး ဗိုလ်ချုပ်အချို့ နယ်ကျွံ၍ ကျွံ၍သွားသည်ကို သတိမပြုမိ။ ကပ္ပိယအား တစ်နေကုန် တရားဖိ၍ ဟောသည့်အခါ ဟောသည်။ မိမိ စေတနာထားသလောက် တပည့်က လိုက်နာပုံ မပေါ်သောအခါ မိမိသာလျှင် မော၍ ဒေါမနဿ ဖြစ်ရပြန်သည်။ ရံခါ နေပြည်တော်ပြန်၍ ဝိဇ္ဇာစရဏ ဘက်စုံ သာသနာကြီး ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်မည် ဟုလည်း စီမံကိန်း ဆွဲနေမိ၏။

သာသနာနှင့်စပ်သော ကုသိုလ်ရေး စိတ်ကူးကြီးများဖြစ်၍ အရပ်ထဲတွင် တန်ဖိုး ရှိသော်လည်း ကမ္မဋ္ဌာန်း ကျောင်းအတွက်မူ ကြီးစွာသော ရန်သူကြီး ဖြစ်၏။ ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်းဖြစ်၏။ သဒ္ဓါဗိုလ် နယ်ကျွံခြင်းပင်တည်း။

“တရားကို နာနာဖိမှတ်၊ မခံနိုင်လျှင် ပါးရာကပေါက်ထွက်လိမ့်မည်” ဆိုသကဲ့သို့ ယောဂီတိုင်း အားနည်းချက်ရှိရာက ပေါက်၍ထွက်မြဲဖြစ်၏။ ဒေါသစရိုက် ရှိသူဖြစ်အံ့၊ တရားထိုင်သောအခါ ပို၍ ဒေါသကြီးလာတတ်၏။ ဆေးစားစတွင် ရောဂါကြွ သကဲ့သို့တည်း။ ရောဂါပြိုအောင် မဖိနိုင်က ထိုနေရာမှ တပ်လန်ရလေတော့သည်။

---

တောထွက်မိတာ မှားလာ

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဝါလယ်လောက် ရောက်သောအခါ “တောထွက်မိတာ နောက်ကျလေခြင်း” အစား “တောထွက်မိတာ မှားပြီ” ဟု ဖြေမဆည်နိုင်အောင် ဖြစ်ရပြန်သည်။ ရောက်စက ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်း၍ ပျော်စရာ ကောင်းလှသည် ဆိုသော တောရ ကျောင်းကလေးသည် လူသူမနီး ပျင်းစရာကြီးဖြစ်နေ၏။ နေ့တာ ညတာရှည်၍ ဝါကျွတ် ခဲသည်ဟု အောက်မေ့တော်မူ၏။ မချိမဆန့် ပျင်းရိနေ၏။ တရားရှုပွားရန် သတိမရ၊ နေကာမတ္တ၊ စားကာမတ္တ ဖြစ်နေသည်။ မာရ်နတ် တပ်မကြီးဆယ်တပ်တွင် “အရတိ” ခေါ်သော ဒုတိယ တပ်မကြီးပင်တည်း။

ဝါလယ်လောက်တွင် နေပြည်တော်မှ တပည့်ကြီးအချို့ တောရကျောင်းလေးသို့ လိုက်လာ၏။ အစစအရာရာ သပ္ပါယ (အဆင်ပြေမှု) ဖြစ်မဖြစ် သိလို၍ ဖြစ်သည်။ ထို အချိန်ကား တောရကျောင်းလေးမှ ပြေးထွက်ချင်လောက်အောင် ပျင်းရိသောအချိန် ဖြစ်၏။ နေပြည်တော် ပြန်ကြွရန်လည်း ဝါမကျွတ်သေး၍ ခက်နေသည်၊ တစ်ဝါ တစ်ချီမျှ မအောင့်နိုင်၍ ပြန်ရသော် အများ ပြောစမှတ်ကြီးဖြစ်၍ နေတော့မည်။

ဆရာတော်ကြီးသည် တောင်စဉ်ရေမရ အပျင်းနယ်ချဲ့ကာ သစ်ပင်အောက်တွင် တုတ်ချောင်းကလေးကို ကိုင်ကာ မြေကြီး၌ ရေးခြစ် နေလေ၏။ ရဟန်းတော် များသည် မြေ၌ မရေးခြစ်ကောင်း။ အလွန်ဝိနည်းသိက္ခာ လေးစားလှသော ဆရာတော်ကြီးကား ထိုဝိနည်း ဥပဒေကိုပင် မေ့လျော့ကာ မချိမဆန့် ပျင်းရိတော် မူနေ၏။ နေပြည်တော်မှရောက်လာသည့် တပည့်ကြီးမှာ ထိုအဖြစ်အပျက်ကို မြင်တွေ့ရလျှင် မဆုတ်သာ မတိုးသာ ရှိနေလေ၏။

“အရတိ” ခေါ် အလုပ်ခွင်၌ ပျင်းရိမူ မာရ်နတ်၏ ဒုတိယတပ်မကြီးကို မကျော်လွန် နိုင်သဖြင့် ဝါကျွတ်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် နေပြည်တော်သို့ ပြန်ကြွတော်မူလေ၏။ နေပြည်တော်ရှိ တိုက်ကြီးတွင် လစဉ် ထောင်ချီ၍ ထောက်ပံ့လှူဒါန်းမည့် ဒကာများ ကလည်း စောင့်မျှော်နေကြ၏။ ရဟန်း တပည့်ကြီးများကလည်း “ဆရာတော်မှ မရှိလျှင် မဖြစ်ပါ” ဟု ဇွတ်ပင့်ရန် ပြင်ဆင်ကြသည်နှင့်လည်း အတော်ပင် ဖြစ်နေ၏။

ရွှံ့နွံ မှ ရွှေကို ကျင်ယူရသကဲ့သို့ အရိယာ သူတော်ကောင်းတစ်ပါး ထွက်ပေါ်ရန် မလွယ်ကူလှချေတကား။

ရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ သာသနာ ဦးကိုင်ဆရာတော်ကြီး၏ ပဋိပတ် ဖြစ်စဉ်မှာ ဤမျှသာ ဖြစ်၏။ ထိုအခါမှစ၍ တောထွက်လိုစိတ်ကို ဒုန်းဒုန်းချလိုက်ဟန် ရှိသည်။ သံဃ ပရိသတ်ကြီးနှင့်သာ ရာသက်ပန် ပရိယတ္တိသာသနာ ပြုတော်မူသွား၏။ တပည့်များကိုလည်း တောထွက်ရန် မတိုက်တွန်း။

ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်သား အစဉ်အဆက်တို့သည် ယခုတိုင် ပရိယတ္တိနှင့် သီလ-သိက္ခာအရာတွင် များစွာ ထင်ရှား ပြန့်ပွားဆဲ ရှိပေသေး၏။ ပဋိပတ်အရာတွင်ကား ထူးထူးချွန်ချွန် ထွက်ပေါ်မလာကြ။

“ဒီလောက် သီလ လေးစား၊ ဒီလောက် စာတတ်၊ ဒီလောက် အလိုရမ္မက်နည်းပြီး တကယ့်အရိယာကြီးလို နေသွားတဲ့ တို့ဆရာတော်ကြီးမှ တောထွက်ကျင့်လို့ ဘာမှ မဖြစ်တာ၊ ငါ့တို့လိုလူ ဝေးပါသေးရဲ့” ဟု တိုက်ပွဲ မဝင်မီကပင် လက်မြှောက် ထားစေသကဲ့သို့ ဖြစ်လေတော့၏။ စစ်ဦး ကျိုးသွားခြင်းပင်တည်း။

အကယ်၍သာ ပျင်းရိထိုင်းမှိုင်းခြင်း (အရတိ၊ ထိန၊ မိဒ္ဓ) တပ်ကြီးကို ထိုးဖောက် ကျော်လွန်၍ အောင်မြင်နိုင်ပါမူ ထိုကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမျိုး၏ နောက်တွင် ဝေနေယျပေါင်း များစွာ မာရ်စစ်သည်ကို အောင်နိုင်ကြပေလိမ့်မည်။ အောင်မြင်ရန် အလားအလာရှိသည့် လက်ရုံးဗိုလ် တပည့်ကြီးများပင် မနည်းလှ၊ မာရ်၏ လက်ချက် ကား ထိမိလှပေစွာ၊ လက်ဦးလေစွာ့။

စာပေအရာ၊ သီလအရာ၊ အလိုနည်းမှု စသည်တို့တွင် သူမတူ မြင့်မြတ်တော်မူသော ဆရာတော်ကြီးတစ်ပါး စိတ်ကို အပြီးအပြတ် ဆုံးဖြတ်၍ တောသို့ စွန့်စွန့် စားစားကြီး ဝင်လာပြီးကာမှ အလုပ်ခွင်၌ မပျော်ပိုက်သော စိတ်၊ မချိမဆန့် ပျင်းရိသော စိတ်ကြီး ဝင်လာသည်မှာ မရိုးသားချေ။ ထိုစိတ်၌ပင် ဘဝတစ်ခုလုံး မြှုပ်နှံလိုက်ရခြင်း ဖြစ်၍ ဆရာတော်ကြီး၏ ပင်ကိုယ် မူလဇာတိပါ ပကတိစိတ် မဟုတ်ဟုပင် ဆိုရ ပေလိမ့်မည်။

“ငါလုပ်ချင်လို့ လုပ်တာ၊ သွားချင်လို့ သွားတာ၊ စိတ်ကူးချင်လို ကူးတာ၊ ပျင်းချင်လို့ ပျင်းတာ” စသည်ဖြင့် ငါ့စိတ်နှင့် ငါဟု ထင်တတ် ကြသော်လည်း ပဋိပတ် အလုပ်ခွင်၌ “ငါ့စိတ်” ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်တတ်ပေသည်။ အပျင်းစိတ်သာမဟုတ်။ အခြားမည်သည့် စိတ်မျိုးကိုမဆို လွယ်လွယ်နှင့် လက်မခံသင့်ချေ။ သမာဓိ ခြေထောက်ရသော မနောကံဖြစ်၍ အင်အားကြီးမားလှ၏။ ဆက်လက်ပြင်းထန်သော ဝစီကံ၊ ကာယကံတို့ကို ပေါက်ဖွား စေတတ်လေသည်။

---

ဗုဒ္ဓဝင်၏ နောက်ကွယ်မှ လျှို့ဝှက်သိဖွယ်

ဤနေရာ၌ ပကတိစိတ်၊ ပင်ကိုယ်စိတ်၊ အရိုးခံစိတ် ဟုတ်, မဟုတ် စဉ်းစားနိုင်ရန် ဘုရားရှင်၏ အလောင်းတော်ဘဝ ဖြစ်ရပ်ကို သုံးသပ်ကြည့်ကြဦးစို့။

သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား မွေးဖွား၍ နိမိတ်ဖတ်စဉ်က အခြား ပုရောဟိတ် ဗေဒင်ကျော် တို့သည် လက်နှစ်ချောင်းထောင်၍ ဟောကိန်းထုတ်ကြ၏။ ကောဏ္ဍညကား “ဧကန် ဘုရားဖြစ်ရမည်” ဟု တစ်ထစ်ချ ဆို၏။ ထိုမျှမက သူ့ ပညာကို မည်မျှယုံကြည်၍ အလောင်းတော်အား မည်မျှ အားကိုးသည်ကိုလည်း မမေ့သင့်၊ ရသေ့ဝတ်၍ ဥရုဝေလကပင် စောင့်ကြိုနှင့်၏။

အနှစ်သုံးဆယ်နီးပါး တောထဲက ဒုက္ခခံပြီး စောင့်၍နေရလောက်အောင် ယုံကြည်၏။ အားကိုး၏။ အလောင်းတော် တောထွက်၍ လာသောအခါ တရားအတူကျင့်ကြ၏။ ဝပ္ပ စသော အခြားအဖော် လေးဦးလည်း ပါကြသည်။

အလောင်းတော်သည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရရှိရန် မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းကို ရှာဖွေ လျက်က အစာမစားဘဲ အသေအလဲ အားထုတ်မှ ဘုရားဖြစ်မည်ဟု စိတ်ကူး ပေါက်၏။ အထင်ရောက်၏။ ထို အသိစိတ်ဖြင့် “ဒုက္ကရစရိယာ ခေါ်သော မသေကောင်း မပျောက်ကောင်း လမ်းမှားကြီးကို ခြောက်နှစ်လုံးလုံး ကာယကံ အဖြစ် ဆက်လက် ပြုမူ၏။ “ငါလုပ်ချင်လို့ လုပ်တာ” ဖြစ်သော်လည်း ထိုစိတ်ကို စဉ်းစားသင့်၏။

နောက်တစ်ချက်ကား အလောင်းတော်သည် လမ်းမှားကြီးကို သေလုမျောပါး လုပ်နေချိန်တွင် ပို၍ အကျနာစေရန် တွန်းပို့သကဲ့သို့ ကောဏ္ဍညနှင့်တကွ ပဉ္စဝဂ္ဂီ ငါးဦးတို့က နောက်ပိုင်းက လိုလေသေးမရှိ၊ ဝိုင်း၍ အားပေးကြ၏။ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ် ပြုစုကြသည်။

သို့ရာတွင် အလောင်းတော်ကိုယ်တိုင်က မှားမှန်းသိ၍ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ လမ်းကို ပြောင်းလိုက်၏။ အစာလည်း ပြန်၍စားသည်။ လမ်းမှန်ရ၍ ဘုရားဖြစ်ရန်ပင် နီးကပ်လာ၏။ ထိုအခါမှ ကောဏ္ဍညတို့ ငါးဦး ထွက်သွားကြသည်။ (ဝါ) သပိတ်မှောက်သွားကြ၏။

“ဂေါတမဟာ အလုပ်ခွင်က ထွက်ပြီး ဘုန်းကြီးအောင် လုပ်နေပြီ” ဟုပင် ရှုတ်ချ ကြ၏။ ဘုရားဖြစ်၍ တရားဦးဟောရန် ရှာဖွေလိုက်လာသည်ကိုပင် အဖက်မလုပ်ကြ။ “ရှိမခိုးကြစတမ်း၊ ခရီးဦးမကြိုဆိုကြစတမ်း၊ သပိတ်သင်္ကန်း မလှမ်းယူကြစတမ်း၊ (ဇာတ်မြင့်သူဖြစ်၍) ထိုင်လိုကထိုင်ရန် နေရာကိုမူ ခင်းပေးထားမည်” ဟု ကတိ ထားကာ ဝိုင်းပယ်ကြပြန်သည်။

မိမိ၏ ပညာနှင့် အလောင်းတော်အပေါ် အခိုင်အမာ စိတ်ချ ယုံကြည်စွာ ဆုံးဖြတ်၍ အနှစ်သုံးဆယ်နီးပါး ဒုက္ခခံနိုင်ခဲ့ပြီး ပန်းတိုင်ရောက်ကာနီးမှ ကောဏ္ဍည ထွက်ခွာ သွားသည်မှာ သူ၏ ပကတိစိတ်မှ ဟုတ်ပါလေစ။ အပြောင်းအလဲကား မြန်ဆန် လွန်းလှ၏။ စိမ်းကား ရက်စက်လွန်းစွာ့။

စကြဝဠာ အနန္တ ကိုပင် ပြောင်းပြန် လှန်ပစ်နိုင်သော ဗုဒ္ဓအမည်ခံ သူရဲကောင်းကြီး ပေါ်ပေါက်လာမည်ကို မျက်စိရှိသူတို့က မြင်နေကြ၏။ လိုလားသူများလည်း ရှိ၏။ မနာလိုသူများလည်း အနန္တ။ မလိုလားသူတို့တွင် မာရသည် ထိပ်ဆုံးကပါ၏။ သူ့တာဝန်အရ ထိုအချိန်မျိုးသည် လက်နှေးနေရမည့် အခါမဟုတ်။ ဤကား ဗုဒ္ဓဝင် နောက်ကွယ်မှ လျှို့ဝှက် အဖြစ်မှန် တစ်ခုဟု ဆိုရပေလိမ့်မည်။

အနည်းငယ် ဆက်၍ ကြည့်ကြဦးစို့။ ယင်းသို့ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့ ကတိစာချုပ်ထား၍ ကျောပေးနေကြခိုက် သူတို့ထံသို့ ဗုဒ္ဓရောက်လာတော်မူ၏။ ထိုအခါ အခိုင်အမာ ချုပ်ဆိုထားသော သူတို့ ကတိများ ထူးထူးခြားခြား ပျက်ပြားသွား၏။

ဗုဒ္ဓ ရောက်လာလျှင် နေရာခင်းသူကခင်း၏။ သပိတ်သင်္ကန်း လှမ်းသူက လှမ်းယူသည်။ ယင်းသို့ စိတ်ပြောင်းသွားကြရကြောင်းကို (မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ နှင့် သာရတ္ထဋီကာ ဆရာတို့က) “ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးကြောင့်” ဟု ဖွင့်ကြ၏။ (ဗုဒ္ဓဝင်နှင့် ဇာတ်အဋ္ဌကထာဆရာတို့ကမူ) “ဗုဒ္ဓ၏ မေတ္တာဓာတ်ကြောင့်” ဟု ဆိုသည်။ မေတ္တာပို့ပုံ ညှို့ပုံကိုလည်း ဆက်၍ ပြသေး၏။

“စကြဝဠာ အနန္တရှိ သတ္တဝါ အနန္တ အပေါ် ပိုက်ကွန်ကဲ့သို့ ဖြန့်ချိထားနိုင်သော ရှိသမျှ မေတ္တာစိတ်ဓာတ်များ အားလုံးကို ပဉ္စဝဂ္ဂီ ငါးဦးအပေါ်၌သာ (မီးဆလိုက်ကို ဖြန့် ရာမှ စုလိုက်သကဲ့သို့) စုပြုံဖိတင်လိုက်သည်” ဟု ဖွင့်ပြ၏။ (နာဠာဂီရိဆင်ကို မေတ္တာဖြင့် ညှို့ရာ၌လည်း ထိုနည်းဖွင့်သည်။)

မှတ်သားဖွယ် ကောင်းလေစွာ့။ ထိုမေတ္တာသည်ပင် ဗုဒ္ဓ၏ တန်ခိုး မဟုတ်ပါလော။ သို့စင် တန်ခိုးကြီးသော ဗုဒ္ဓကိုပင် အနှောင့်အယှက် ပေးနိုင်သေးလျှင် ယနေ့ အဘယ် ယောဂီသည် သူ့စက်ကွင်းမှ လွတ်ကင်းနိုင်ချိမ့်မည်နည်း။ ထိုအမွှေဓာတ်ကို အလွယ်တကူ အောင်နိုင်စွမ်းသော မေတ္တာတန်ခိုးလည်း အားကိုးလောက်ပါပေစွာ့။

---

တန်ခိုးရှင်တို့ ပူးဝင်ထားနိုင်ပုံ

တစ်ဖန် အကောင်းဘက်က စိတ်ဓာတ် အစားထိုးပေးပုံကို အနည်းငယ်ဆိုပါအံ့။

ရှေးက ဂန္ဓာရတိုင်း၌ သူဆင်းရဲသားအမိရှိ၏။ ဂန္ဓာရတိုင်းမှ သုဝဏ္ဏဘူမိသို့သွားသော လှေသင်္ဘော၌ သားဖြစ်သူက လက်ထောက် အကြီးအမှူး ရာထူးရ၍ မိခင်ကိုပါ ခေါ်ခဲ့၏။ လမ်းခုလတ်၌ မုန်တိုင်းကြောင့် သင်္ဘောပျက်သွားသည်။ သားက မိခင်အား ကျောပေါ်တင်၍ ပင်လယ်ကို လက်ပစ်ကူး၏။ သားအမိ နှစ်ယောက်မှတစ်ပါး ကျန်ခရီးသည်များအားလုံး သေကြေ ပျက်စီးကြရသည်။

အကနိဋ္ဌ ဗြဟ္မာ့ဘုံမှ ရဟန္တာ ဗြဟ္မာကြီးသည် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ဘုရားမပွင့်၍ သုဂတိ လမ်းပိတ်ကာ ဘုံဗိမာန်များ ခြောက်သွေ့နေသဖြင့် ဘုရားဆုပန် ယောက်ျားများ ရှိ-မရှိ ကြည့်ရှုခိုက်ဖြစ်၏။ မာတုရုဒ္ဓါရကခေါ် သတိုးသားကား ကမ်းမမြင်သော ပင်လယ်ပြင်၌ မိခင်ကို ကျောပိုး၍ လက်ပစ်ကူးဆဲ၊ ရဟန္တာ ဗြဟ္မာကြီးသည် ထို အဖြစ်ကို မြင်တွေ့ရ၍ “ဤသူကား ကျေးဇူးတရားသိ၍ ဝီရိယ ကြီးမားပေ၏။ ဤသူ့အား ဘုရား ဆုပန်လိုသော စိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေရသော် ကောင်းလေစွ” ဟု စဉ်းစား၏။ ဗြဟ္မာ၏ တန်ခိုးဖြင့် ကယ်တင်၍ ဘုရားဆုပန်စေသည်။

ဘုရားဖြစ်လိုသော စိတ်ကို သွင်းပေးလိုက်၏။ ထို သတိုးသားကား ငါတို့ ဂေါတမ အလောင်းတော်ပင်တည်း။ (သောတတ္တကီ အဋ္ဌကထာ။ ၉-၁၂။)

ဧကာဒသနိပါတ်လာ ဓမ္မနတ်သား ဝတ္ထုတွင်လည်း ဓမ္မနတ်သားသည် အခြွေအရံ နှင့်တကွ ဇမ္ဗူဒီပါကို လက်ယာရစ်လှည့်၍ လူသားတို့အား ကောင်းမှုပြုရန် နှိုးဆော်၏။ ထိုအတူ အဓမ္မနတ်သားကလည်း လက်ဝဲရစ်လှည့်ကာ မကောင်းမှု ပြုရန် နှိုးဆော်၏။ ကဿပဘုရားရှင် သာသနာ နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သိကြားမင်း ကိုယ်တိုင် ခွေးနက်ကြီးယောင်ဆောင်စေ၍ နှိုးဆော်ကြောင်း တွေ့ရ၏။

ဤဝတ္ထုများဖြင့် လူသားတို့၏ ကောင်းစိတ် မကောင်းစိတ် (မနောကံ) ကို အခြေခံ၍ ကောင်းမှု မကောင်းမှု (ဝစီကံ၊ ကာယကံ) များကို ပြုလုပ်နေကြရာ၌ မမြင်နိုင်သော နတ်ကောင်း၊ နတ်ဆိုးတို့၏ ပူးဝင်လှုံ့ဆော်စေစားချက်များနှင့် မကင်းကြောင်း တွေ့ရ၏။ (ဂိုဏ်းလောက၌ “မနောတိုက်သည်” ဟု ခေါ်ကြသည်။)

ယင်းသို့ဆိုသော် “ငါလုပ်ချင်၍ လုပ်သည်၊ သူဖြစ်ချင်၍ ဖြစ်သည်” ဟု ချည်း မယုံစားသင့်ကြောင်း အမြွက်မျှ ဖော်ပြရပေ၏။

ဖော်ပြပါ ရာဇဂုရု ဆရာတော်ကြီးကား မန္တလေးခေတ်တွင် အလွန်ထင်ရှားသည့် အပြင် တပည့်အစဉ်အဆက်လည်း ထွန်းကားလျက် ရှိပါသဖြင့် အမည်နာမ မထုတ်ဖော်ဘဲ ရေးသားလိုက်ရပါသည်။ အထိကရ ထင်ရှား ကျော်ကြားတော်မူသော သာသနာ့ဝန်ဆောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ “ပျင်းရိစိတ်ကလေး တစ်လုံး” အရှုံးပေးလိုက်ရခြင်းဖြင့် တစ်လောကလုံး ပဋိပတ်အလင်းရောင် ပေးနိုင်စွမ်းသော အရည်အချင်းများ တစ်ဘဝတာ ငုပ်ကွယ်သွားရပုံကို သင်ခန်းစာ ရယူစေ လိုသောကြောင့်သာ ဖော်ပြရခြင်း ဖြစ်ပါကြောင်း

---

သီးလုံးဆရာတော်နှင့် ကင်းတောရ ဆရာတော် (၁၁၄၈ - ၁၂၂၂)

သီးလုံးဆရာတော်သည် ရွှေဘိုမင်း, မင်းတုန်းမင်းတို့လက်ထက် ရွှေဘိုခရိုင် ဆိပ်ခွန် ရွာအနီး သီးလုံးရွာ တောရကျောင်း၌ သီတင်းသုံးသည်။ သာသနာတော်၌ အလွန် ထင်ရှားသော ပထမရွှေကျင်ဆရာတော်နှင့် ရန်ကုန် ကျောင်းတော်ရာ မူလ ဆရာတော် (ဦးသာသန) တို့၏ ဆရာဖြစ်သည်။ ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်စန္ဒိမာတည်း။

ရှေးဆရာတော်များသည် ပရိယတ်ကို လက်မလွှတ်။ စာချချိန် ချ၍ တရား အားထုတ်ချိန် ထုတ်ကြသည်။ တွဲ၍ လုပ်တော်မူကြ၏။ ခွဲ၍လည်း မရပေ။ မဟာစည် ဆရာတော်လည်း ဤသို့ပင် ကျင့်ဆောင်တော်မူသည်။ မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်ရှိ စာချဘုန်းကြီးများလည်း ဤသို့ပင် သီးသန့်အချိန်ထား၍ လုပ်တော်မူကြသည်။ တရားအားထုတ်မှန်းပင် အသိမခံလိုကြ။ အကြောင်းကြောင်း ပြည့်စုံ၍ အလွန် လိုအပ်သောအခါမှ အလွတ်အကျွတ် ဆောင်တော်မူကြသည်။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉-ခုနှစ် နန်းတက်သော ရွှေဘိုမင်းသည် သီးလုံးဆရာတော်အား သီးခြားဂိုဏ်းလွတ်အဖြစ် ကိုးကွယ်တော်မူသည်။ “စန္ဒိမာဘိဝံသ သီရိသဒ္ဓမ္မဓဇ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇဂုရု” ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုလည်း ကပ်လှူတော်မူသည်။

မင်းတုန်းမင်းသည် ထိုစဉ်က မင်းသားကြီးအရာ ခစား၍ လွှတ်ရုံးသို့ တက်ရောက် တရားစီရင်ရသည်။ ထိုစဉ်ကပင် ဆရာတော်ကို ကြည်ညိုခဲ့၏။ မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ မန္တလေး နေပြည်တော်သို့ ဆရာတော်ကို ပင့်ခဲ့သည်။ ဆရာတော်ကား ကြွမလာ။ ထို့ကြောင့် သီးလုံးရွာမှာပင် ရတနာဘုံစံ ကျောင်းတော် ဆောက်လှူခဲ့သည်။

သီးလုံးဆရာတော်သည် ပရိယတ် ပဋိပတ် စွယ်စုံ တတ်မြောက်သည့် အားလျော်စွာ မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာနိဿယ၊ ဝိနည်းအဆုံးအဖြတ်၊ ကုလဒူသက ဝိနိစ္ဆယ၊ ဂမ္ဘီရတ္ထဒေသနာ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဒီပနီ၊ ပဋိပတ္တိပကာသနီ ရှစ်စောင်တွဲကျမ်းများကိုလည်း ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။ ထို ကျမ်းများ ယနေ့တိုင် ထင်ရှား၏။ ၆၄-ကျမ်း ရှိသည် ဆိုကြသည်။

သီးလုံးဆရာတော်ထံ ထရံကာဆရာတော် (နောက်-ထရံကာ လူထွက်ကြီး ဦးအုံးညွန့်) ဖြစ်လတ္တံ့သော သူငယ်ကို ကျောင်းသားအဖြစ် အပ်နှံ လက်ခံမည့်ည၌ ဆင်ဖြူတော်ကလေး တစ်စီး လှေကားရင်း၌ လာဝပ်သည်ဟု အိပ်မက်မြင်မက် တော်မူကြောင်း “ပစ္စယတ္ထာဝ ဗောဓနီကျမ်း နိဒါန်း” ၌ တွေ့ရ၏။

ထို့အတူ ကျောင်းတော်ရာ ရွှေကျင်ဆရာတော် လောင်းလျာ ရောက်လာမည့် ညတွင်လည်း အရောင်အဝါ လွန်စွာတောက်ပသော သောကြာကြယ်ကြီး ရင်ခွင်သို့ ထိုးဝင်ကျရောက်သည်ဟု မြင်မက်တော်မူကြောင်း “ကျောင်းတော်ရာ ဆရာတော် ထေရုပ္ပတ္တိ” ၌ ဖတ်ရှုရသည်။ ဘုန်းကံရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ အိပ်မက်စသော ရှေ့ပြေး နိမိတ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်ဟု “သုတ်မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ” ၌ မိန့်ဆိုထားသည် ကိုလည်း သတိမူကြရာ၏။

ပဋိပတ္တိ ပကာသနီမှ မှတ်သားဖွယ်များ

သီးလုံးဆရာတော်ကြီးသည် ကျမ်းပေါင်း ၆၄-ကျမ်း ပြုစုတော်မူခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်း ရှိသည်။ ပြဆိုပြီး ကျမ်းများသာ အထင်အရှား တွေ့ကြရ၏။ ၁၃၁၅-ခုနှစ်က ဦးမောင်ကြီး စသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများ၏ ကြိုးပမ်းချက်ကြောင့် မန္တလေးမြို့ မြန်မာ့ တာရာ စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ဒုတိယအကြိမ်ရိုက် “ပဋိပတ္တိပကာသနီကျမ်း” ရှစ်စောင်တွဲ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ အလားတူ ပဋိပတ်ဆိုင်ရာ တိုတိုထွာထွာ ကျမ်းစာများလည်း ရှာဖွေ ရရှိနိုင်ပေဦးမည်။

ထိုရှစ်စောင်တွဲ၌ စုစုပေါင်း ၂၉၁-မျက်နှာ ရှိ၍-

၁။ ပဋိပတ္တိ ပကာသနီကျမ်း၊
၂။ ပညတ္တိ ပကာသနီကျမ်း၊
၃။ ဒိဋ္ဌိဘေဒ ပကာသနီကျမ်း၊
၄။ ဂုဏ်တော်ဖွင့် အကျဉ်းနှင့်အကျယ်၊
၅။ သင်္ဂဟ ၉-ပိုင်း ဘုရားရှိခိုး၊
၆။ ကောလင်းသုတ် ပါဌ်အနက်၊
၇။ ဒွတ္တိံသာကာရ ပါဌ်အနက်ကျယ်၊
၈။ ဘာဝနာလေးဆယ် အနက်ကျယ်၊
အံ့ဖွယ် ၁၈-ပါး၊ စေတီ ၄-ပါး ဘုရားရှိခိုး၊ ကပ္ပိယ ဘိုးလွန်းပြေ၊ ဘိုးအုံးတို့ လျှောက်ထုံးအဖြေ (မဂ်ဖိုလ် ရခြင်းအကြောင်း အင်္ဂါများ) ပါဝင်၏။

ထိုရှစ်စောင်တွဲ ကျမ်းစု၌ ဆရာတော်သည် “ဘွဲ့တော်အရှင် စန္ဒိမာဖြစ်၍ ရွှန်းရွှန်းတက်ရွာ ဇာတိဖြစ်ကြောင်း” ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားသော နိဂုံးများကို တွေ့နိုင်၏။ ပဋိပတ္တိ ပကာသနီကျမ်းသည် ၁၂၀၅-ခုနှစ် တန်းခူးလဆန်း ၁၂-ရက် စနေနေ့ ကျမ်းပြီး ကြောင်း တွေ့ရသည်။

“ကောလင်းသုတ်” ဟူသည် ကောလင်းမြို့မင်းထံ ဆုံးမသော ဘုရားဟော ကျမ်းဂန်လာ မှတ်သားဖွယ် ဂါထာစုဏ္ဏိယ ပါဠိအနက် များဖြစ်၏။ ၎င်းနှင့်အတူ “နိစ္စာဒိဒေါသ ဒီပနီ” နှင့် ဒွတ္တိံသာကာရ ကမ္မဋ္ဌာန်းကျမ်း နှစ်ကျမ်းပါ ပေးပို့ကြောင်း ပါရှိ၏။ အောက်ပါဂါထာဖြင့် နိဂုံးချုပ်ထားလေသည်။

စဇ ဒုဇ္ဇန သံသဂ္ဂံ၊ ဘဇ သာဓု သမာဂမံ။
ကရ ပုညံ အဟောရတ္တိံ၊ သရ နိစ္စံ မနိစ္စတံ။

ဒုဇ္ဇန သံသဂ္ဂံ=သူယုတ်မာနှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကို။
စဇ=စွန့်လော့။
သာဓုသမာဂမံ=ပေါင်းဖော်အပ်သော သူတော်ကောင်းကို။
ဘဇ=ဆည်းကပ်လော့။
အဟောရတ္တိံ=နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး။
ပုညံ=ကောင်းမှုကို။
ကရ=ပြုလော့။
အနိစ္စတံ=ခန္ဓာကိုယ်၏ မမြဲသောအဖြစ်ကို။
နိစ္စံ=အခါမပြတ်။
သရ=အောက်မေ့လော့။

ကပ္ပိယဘိုးလွန်းပြေ၊ ဘိုးအုံးတို့ လျှောက်ထုံးတွင် မဂ်ဖိုလ်ရခြင်း၏ အကြောင်း အင်္ဂါ များကို ပြရာ၌ သရဏဂုံ၊ ငါးပါးသီလ မြဲ၍ သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားအာရုံ စွဲရပုံ၊ ပညာရှိကို မှီဝဲသင့်ပုံများကို ပြဆိုပြီးနောက်-

“ဉာဏ် ဝိရိယနှစ်ပါး ရှေ့သွားပြုလျက် ကံနှစ်ပါးရှိသော သူတို့မှာမူကား လောကီ၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာ အကျိုးစီးပွား၊ လောကုတ္တရာ၌ ဖြစ်သော ချမ်းသာ အကျိုးစီးပွား တို့ကို လျင်မြန်စွာ ခံစားကြရကုန်၏။ ဉာဏ်ယှဉ်၍ ဝီရိယအား မွေးမြူ မှသာ ပါရမီကံ အကျိုးပေး သန်နိုင်လေသည် မှတ်ကြကုန်လော့” ဟု ဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။

ပုဗ္ဗေစ ကံသည်သာ ပဓာနဖြစ်၍ ထိုကံကို ပစ္စုပ္ပန် ဉာဏ်ဝီရိယဖြင့် တူးဖော်ရန် သတိပေးခြင်း ဖြစ်၏။ (အင်္ဂုတ္တိုရ် စတုက္က၊ စက္ကသုတ် အဖွင့်လည်းကြည့်။)

ထိုကျမ်းစု (၂၇၉) ၌ အောက်ပါ မှတ်တမ်းသည် သုတေသီတို့အတွက် အကျိုး များလှ၏။

“အရှင်စန္ဒိမာ လင်္ကာရ အမည်ရှိသော သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၄၈-ခုနှစ်တွင် မွေးဖွား၍ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၂-ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူ၏။ အသက်တော်ကား ခုနစ်ဆယ့်ငါးနှစ် နေရသည်။”

ခန္တီတရား ပူဇော်ပွဲ

သီးလုံး ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား ငယ်စဉ်ကပင် သည်းခံခြင်း အင်အားကြီးမား၏။ ပူမှု၊ အေးမှု၊ ဆင်းရဲချမ်းသာမှု၊ ချီးမွမ်းကဲ့ရဲ့မှု စသော ကောင်းဆိုး နှစ်တန် လောကဓံကို ခံနိုင်ရည် ရှိမှုသည် အထွတ်အထိပ် ရောက်လိုသူတိုင်း၏ အခြေခံ အင်အားကြီး ပေတည်း။

ဆရာတော်ဘုရားကြီး ငယ်စဉ်ကာလ ကိုရင်စန္ဒိမာဘဝက တစ်နေ့သောအခါ ရေကန် တစ်ခု၌ ရေချိုးနေစဉ် ကိုရင်ကြီး တစ်ပါးက သူ၏ သင်္ကန်းများကို ဝှက်ထား၏။ ကိုရင် စန္ဒိမာကလေးမှာ ရေချိုးပြီး လဲလှယ်ရန် သင်္ကန်းမရှိ။ အအေးပတ်ကာ ခိုက်ခိုက်တုန် နေတော့သည်။ အတန်ကြာလျှင် သင်္ကန်းဝှက်ထားသော ကိုရင်ကြီး ရောက်လာ၏။ သင်္ကန်းမပေးသည့်အပြင် ဟိုနှယ် ဒီနှယ် ကျီစယ်ပြောဆိုကာ ညှဉ်းဆဲသည်။ ကိုရင်စန္ဒိမာလေးကား စိတ်မဆိုး၊ ရိုရိုသေသေပင် ပြောဆို၍ မရသည့်အဆုံး သည်းခံပြီး ရေစိုသင်းပိုင်နှင့်ပင် ဆိတ်ဆိတ် နေလေ၏။

ကိုရင်ကြီးကား အားရအောင် ကျီစယ်ပြီး ထွက်သွား၏။ အခြား အဖော်များက သနား၍ သင်္ကန်း ယူပေးကြသည်။ ကိုရင်ကြီးကား ထိုမျှဖြင့် မကျေနပ်သေး။ ကိုရင်စန္ဒိမာ သင်းပိုင်ရော ဧကသီပါ လဲလှယ်ပြီးသောအခါ ပုန်းကွယ်နေရာမှ ရေအိုးကို ဆွဲပြီး ထွက်လာကာ ဖြုန်းခနဲ လောင်းချပြန်သည်။ တစ်ကိုယ်လုံး ရွှဲရွှဲစိုနေသော်လည်း ကိုရင်စန္ဒိမာကား အပြုံးမပျက်။

“ဒီကောင် သည်းခံတယ်ဆိုတာ ငါမယုံလို့ စမ်းတာကွ” ဟု ကိုရင်ကြီးက ဆို၏။

အနှစ်လေးဆယ်ကျော် ငါးဆယ်အချိန် ထိုအဖြစ်အပျက် ကလေးသည် ပြန်၍ ပေါ်လာ၏။ အောက်ပြည် အောက်ရွာ၌ ချမ်းသာ ကြွယ်ဝနေသော လှေသူကြီး တစ်ဦးသည် ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ စားသောက်ဖွယ်များ၊ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို လှေကြီးနှင့် အပြည့်တင်လာကာ စုပြုံလှူဒါန်းရာ ခေါင်းပါးလှသော တောရကျောင်း အတွက် အသဒိသ အလှူကြီး ဖြစ်နေတော့၏။ လှေသူကြီးက ဆရာတော်အား အကြောင်းစုံ တောင်းပန် လျှောက်ထားသောအခါ-

“နေဦး ... နေဦး... ဒကာကြီး၊ ဟောဟိုနားမှာ ဆွဲထားတဲ့ တုံး(ခေါင်း) ကလေးကို ခေါက်လိုက်။ ခဏစောင့်ဦး” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

တုံးခေါက် အချက်ပေးလိုက်လျှင် တောရကျောင်းရှိ ရဟန်း ကိုရင် သုံးဆယ်ခန့် ဆရာတော့်ရှေ့မှောက် ရောက်လာကြသည်။

“ကဲ ... ဒကာကြီး၊ ဒီလောက် များပြားတဲ့ စားသောက်ဖွယ်တွေကို ဘယ်အတွက် လှူတယ်ဆိုတာ ဦးပဉ္စင်း ကိုရင်များကို လျှောက်ပါဦး” ဟု ဆရာတော်က အမိန့်ရှိလိုက်သည်။ ထိုအခါ လှေသူကြီးက-

“၎င်းသည် ငယ်စဉ်က ဆရာတော်နှင့် ရင်းနှီးချစ်ခင်သော စာသင်ဖက် ဖြစ်ကြောင်း၊ ရဟန်းဖြစ်ခါနီးအထိ စာကြီး ပေကြီးများကို သင်ခဲ့ရကြောင်း၊ ကိုရင်စန္ဒိမာ၏ သည်းခံပုံကို မယုံ၍ လက်တွေ့ စမ်းခဲ့မိကြောင်း၊ သီးလုံးဆရာတော်ဟု ကျော်ကြား လှ၍ စုံစမ်းသောအခါ ကိုရင်စန္ဒိမာ ဖြစ်နေသည်ကို ကြားသိရ၍ မိမိပြုလုပ်မိသည်ကို အကြီးအကျယ် နောင်တ ဖြစ်ကြောင်း” လျှောက်ထားရာ ဦးပဉ္စင်း ကိုရင်များမှာ အထူး စိတ်ဝင်စားနေကြ၏။ ကိုရင်ငယ် များမှာလည်း စားသောက်ဖွယ်များကို ကြည့်၍ ပီတိဖြစ်နေကြသည်။

“သာသနာတော်မှာ သည်းခံခြင်း အကျင့်ဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံး ဖြစ်သလို သည်းခံတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို တစ်နည်းနည်းနဲ့ အနိုင်ယူ နှိပ်စက်တဲ့ လူဟာလဲ ငရဲအကြီးဆုံး၊ အနစ်နာဆုံး ဖြစ်နေပါပေါ့ကလား ဆိုပြီး တစ်နေ့တခြား ထိတ်လန့်လာလို့ ပြစ်မှား မိတဲ့ အပြစ်များ ကျေပျောက်ပါစေရန် ဆရာတော်ကို လာကန်တော့တာပါပဲ ဘုရား” ဟု လှေသူကြီးက ဆက်၍ လျှောက်ရာ ဆရာတော်ကလည်း-

“ကဲ.... မောင်ပဉ္စင်းတို့ ကြားတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဒကာကြီးဟာ ဆရာသမား အဆုံးအမရလို့၊ စာတွေ ပေတွေလဲတတ်လို့ ဒီလိုဆင်ခြင်နိုင်တာ။ သာသနာမှာ အမြင့်မြတ်ဆုံး တရားကြီးပဲ။ ခန္တီရှိမှ သီလ, သမာဓိ, ပညာ သိက္ခာသုံးပါး ဖြစ်ပေါ်နိုင်တာ။ ဘုရားရှင် အဆူဆူတို့လဲ “ခန္တီပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ” ဆိုပြီး လိုရင်း အဆုံးအမတော်ကြီးအဖြစ် ထားတော်မူကြတယ်။

“ခန္တီရှိမှ သီလကို လွယ်လွယ်နဲ့ စောင့်ထိန်းနိုင်တယ်။ မေတ္တာ, သမာဓိ စသော သူတော်ကောင်း တရားတွေဟာ လွယ်လွယ်နဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တယ်။ အတွင်းရန် အပြင်ရန်တွေကိုလဲ နိုင်တယ်။ ဒီသူတော်ကောင်း တရားကြီးတွေကို မသတ်ရဘူး။ ဒီတရားကြီးတွေ ထွန်းကားမှ၊ အသက်ရှည်မှ ပစ္စုပ္ပန် ချမ်းသာ၊ သံသရာချမ်းသာ ရကြမှာ ဖြစ်တဲ့အလျောက် စောင့်ရှောက်ကြရမယ်။ အသက်ဆက်ပေးကြရမယ်။

“ဒကာကြီးကလဲ ဒီပစ္စည်းတွေကို ဘုန်းကြီးကို မလှူနဲ့။ ဒီသံဃာတော်တွေကိုလဲ လှူဖို့ မဟုတ်ဘူး။ ဘုရားရှင်အဆူဆူ ချီးကျူး ဆုံးမတော်မူတဲ့ အဆုံးအမ သြဝါဒအချုပ် ဒီခန္တီ သူတော်ကောင်း တရားကြီးကို ပူဇော်တယ်လို့ မှတ်ယူရမယ်။

“ဒီက မောင်ပဉ္စင်း ကိုရင်များကလဲ ဒီသင်္ကန်း၊ ထီး၊ ဖိနပ်နှင့်တကွ ဒီစားဖွယ်တွေကို ဒီဒကာကြီးက လှူလို၊ ဘုန်းကြီးကပေးလို့ ဒီလိုမမှတ်ကြနဲ့။ ခန္တီတရားကြီးက ပေးတယ်လို့ “မှတ်ရမယ်” ဟု ရာသက်ပန်မျှသာမက သားစဉ် မြေးဆက် မှတ်သား လောက်အောင်ပင် ဟောကြားတော်မူ၏။ (မန္တလေးမြို့ ရတနာပုဂံတိုက် မောင်းထောင်ဆရာတော် ဦးကလျာဏ အမိန့် ရှိချက်။)

တောတွင်း၌ နေပါလျက် မင်းမိဖုရားတို့၏ အကိုးကွယ် အပူဇော်ခံရခြင်း၊ ဈာန် အဘိညာဉ် သမာပတ်နှင့်တကွ ပရိယတ်, ပဋိပတ်အရာ၌ သူမတူအောင် ထက်မြက်တော်မူခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ပဓာန ဓမ္မအင်အားကား အားကျဖွယ် ကောင်းလှပေသည်။

(သဒတ္ထပရမာ အတ္ထာ၊ ခန္တျာ ဘိယျော နဝိဇ္ဇတိ။ သဂါထာ, ဝေပစိတ္တိသုတ်။)

ကင်းတောရဆရာတော် ဆွဲဆောင်ပုံ

သီးလုံးဆရာတော်သည် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ပရိယတ်အရာ၌ လွန်စွာထင်ရှား ကျော်စော၏။ သီးလုံးရွာ၌ တပည့်အများတို့အား စာပေပို့ချလျက်နေစဉ် ငယ်စဉ်က နာမည်ကျော် နမောဆရာတော်ထံ စာအတူသင်ဖက် မိတ်ဆွေရင်းဖြစ်သော ဦးခေမာစာရသည် ညနေချမ်း အချိန်တိုင်း သီးလုံးကျောင်းသို့ ကြွရောက်လေ့ရှိ၏။ ဦးခေမာစာရကား မင်းကွန်းမြောက်ဘက် ကင်းတောရ၌ ပဋိပတ်အလုပ်ဖြင့်သာ နေတော်မူ၏။ ကင်းတောရ ဆရာတော်ဟု တွင်သည်။

ကင်းတောရဆရာတော်သည် စစ်ကိုင်းမင်းကွန်းမှ အလွန်ဝေးကွာသော ရွှေဘိုခရိုင် သီးလုံးရွာကျောင်းသို့ ညနေတိုင်းလိုလို ကြွရောက်ကာ ပရိယတ်, ပဋိပတ် အကြောင်းများကိုသာ ဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်။

“ကိုသီးလုံး၊ ကျုပ်တို့တော့ မင်းအကိုးကွယ်ခံပြီး ဂန္ထ ဓုရလောက်နဲတော့ မသေဘူး” ဟု အစချီကာ မဂ်ဖိုလ်နှင့် စပ်သောစကားများ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ်ကြီးအကြောင်း၊ ယခုအခါ အဘိညာဉ်ရနိုင်ပုံ၊ သမထ ဝိပဿနာ အလုပ်ခွင်၌ သိပုံ၊ မြင်ပုံ၊ တန်ဖိုးကြီးပုံတို့ကို စာတွေ့လက်တွေ့ နှီးနှော၍ ဆွေးနွေးကြ၏။

မိမိကဲ့သို့ တရားချမ်းသာကို ရရှိခံစားစေလိုသော စေတနာအပြည့်ဖြင့် မသိမသာ ဆွဲဆောင်တော်မူ၏။ တန်ဖိုး မဖြတ်နိုင်သော မိတ်ဆွေကောင်းကြီးအဖြစ် ညွှန်ပြ တော်မူ၏။ သို့ရာတွင် သီးလုံးဆရာတော်ကား ပရိယတ္တိကိုသာ လွန်စွာ ပမာဏပြု၏။ စိတ်သန်၏။ သမထ ဝိပဿနာ ဈာန် မဂ်ဖိုလ် ဆိုသည်ကို စိတ် မဝင်စား၊ အားထုတ်လို့ လွယ်လွယ်နှင့် ရစကောင်းသည် သူ မထင်။

စာတွေ့နှင့် လက်တွေ့

ကင်းတောရဆရာတော် အမိန့်ရှိသော ဈာန်မဂ်ဖိုလ်များနှင့် စပ်၍လာတိုင်း ပါဠိ, အဋ္ဌကထာ, ဋီကာနှင့် တိုက်ရိုက် ညီညွတ်မှသာလျှင် ထောက်ခံပြောဆို၏။ မညီညွတ်ဟု ထင်မြင်သောအရာ၌ ကန့်ကွက်၏။ ငြင်းဆန်၏။ ပဋိပတ် အလုပ် စခန်းတွင် အချို့နေရာ၌ ချွတ်စွပ် အံမဝင်သော အရာများလည်း ရှိနိုင်ကြောင်း ကင်းတောရ ဆရာတော်က ရှင်းပြ၏။ သီးလုံးဆရာတော်ကား ထိုအရာမျိုးတွင် လက်မခံလို။ အကြောင်းယုတ္တိ သာဓက အမျိုးမျိုး ပြကာ လျှောက်လဲ၏။

“ကိုသီးလုံး၊ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မ (လောကုတ္တရာစခန်း) အရာ၌ ထင်မြင်တွေ့ ရှိသည် များမှာ အချင်းခပ်သိမ်း ကျမ်းဂန်အဆိုနှင့် တစ်ကြံတည်း ညီညွတ်မှ မှန်ကန်သည် မဟုတ်ချေ။ ကျမ်းဂန်တွင် မလာသော အရာတို့ကား များစွာ၏။ ကျမ်းဂန်ဟူသည် ပုဂ္ဂိုလ်အစားစား၊ စရိုက်အစားစား၊ ဉာဏ်အစားစားသို့ လိုက်၍ ယေဘုယျ နည်းမျှသာ ဖြစ်ပေ၏။ ကျမ်းဂန် ကို မှားသည်ဟုကား ဆိုဖွယ် မရှိ။

“သုတ္တဟူသည် တံမျဉ်းချည်ဟူသည့်အတိုင်း လက်သမားတို့ စူးဆောက်ဖောက်ရန် သာမန် အလျာအတားမျှ ဖြစ်၍ အမှန်တကယ် ဖောက်ထွင်းသောအခါ အကွေ့အကောက် အတိမ်အနက် တစ်သမတ်တည်း မဟူရာချေ။ တံမျဉ်းချည်ရာကို လွှတ်၍လည်း မဖောက်ထွင်း သင့်သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ သုတ္တများလည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်သည်။ စရိုက်အားလုံးနှင့် ခြုံမိရုံ သဘောအချုပ်မျှသာ ရှိပေ၏။ မှားသော အရာလည်း မရှိစကောင်း။

“ကျမ်းဂန်နှင့် အလုံးစုံ မညီညွတ်လျှင် ဈာန်အဘိညာဉ် မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်မရနိုင်ပြီဟု မယူသာချေ။ ဘုရားဟော ဒေသနာသည်ကား စင်စစ်အားဖြင့် ဖြည့်စွက် ပယ်နုတ်ရန် မလို၊ အလုံးစုံ ပြည့်စုံ၏။ မိမိကိုယ်တွေ့ကို စာနှင့် ညှိနိုင်သည့် အသိဉာဏ်သာ လိုပေ၏” ဟု ကင်းတောရ ဆရာတော်က ရှင်းလင်း မိန့်ကြားသည်။

မှန်ပါပေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သံယုတ် ပါဠိတော် “သင်္ကာသနသုတ်နှင့် မဟာသီဟနာဒသုတ် တို့၌ သစ္စာလေးပါးအကြောင်းကို ဟောပြောရန် အလွန် ကျယ်ဝန်းလှ၍ အက္ခရာစာပင် မလောက်နိုင်ဟု ဟောတော်မူခဲ့၏။ ဟောထား သမျှသည် လိုရင်းအနှစ်သာရ အကျဉ်းချုပ်မျှသာ ရှိပေသေးသည်ဟု ဆိုလိုပေသည်။ ထိုအကျဉ်းချုပ်ပင် သင်္ဂါယနာတင် ပေထက် တင်သောအခါ သာ၍ပင် ကျဉ်းကျုံ့ သွားပေလိမ့်မည်။

တစ်ချိန်က မြတ်စွာဘုရားသည် ယင်းတိုက်တော၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သိလျက် မဟောသောတရားက များပြား၍ ဟောသောတရားက အနည်းအကျဉ်းမျှသာ ရှိကြောင်း ယင်းတိုက်ရွက်များကို လက်ပေါ်တင်၍ ရဟန်းတို့အား ထိုဥပမာပေး ဟောခဲ့ဖူးပေ၏။ ထိုအချက်များသည် ကင်းတောရဆရာတော် အမိန့် ရှိချက်များ အတွက် ထောက်တည်ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သီသပါဝနသုတ်။)

ကင်းတောရ ဆရာတော်သည် သီးလုံးသို့ ကြွတိုင်းကြွတိုင်း လက်တွေ့အလုပ် စခန်းနှင့် မစပ်-စပ်အောင် အကြောင်းရှာ၍ ဆွဲဆောင်တော်မူသော်လည်း သီးလုံး ဆရာတော် ကား လက်တွေ့ထက် စာတွေ့ကိုသာ ပမာဏမူ၍ စာကိုသာ ဆုပ်ကိုင်ထားမြဲဖြစ်၏။ ကင်းတောရ ဆရာတော်ကမူ ပရိယာယ်မျိုးစုံဖြင့် သည်းခံ၍ ဆွဲဆောင်တော်မူ၏။ နောက်ပိုင်းကာလတွင်ကား စကားများများ မပြောဟော တော့ပေ။ လက်တွေ့သို့ ရောက်အောင်သာ တိုက်တွန်းတော်မူ၏။

နောက်ဆုံးသြဝါဒ

နောက်ဆုံး ကြွရောက်သော အခေါက်တွင်ကား ကင်းတောရဆရာတော်သည် အပ္ပမာဒ သတိဖြင့်သာ သီတင်းသုံးကာ ဟောပြော ဆွေးနွေးခြင်း နည်းသွား လေသည်။ ကိုသီးလုံး၊ ပြန်ဖို့သင့်ပြီ” ဟု မိန့်ကာ နေရာမှ ထတော်မူ၏။ သီးလုံးဆရာတော်လည်း ခါတိုင်းပို့နေကျ တောစပ်အထိလိုက်ပို့၏။ တောစပ် ရောက်လျှင် ရပ်တန့် ၍ သီးလုံးဆရာတော် ဘက် လှည့်လျက်-

“အင်း.... ကိုသီးလုံး၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ပါဠိတော် ဒေသနာတွေကတော့ စစ်မှန်ရုံမျှ သာမက ပူပူနွေးနွေးမျှသာရှိပေသေး၏။ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယသာလိုပေသည်။ ကိုသီးလုံးလဲ သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်တဲ့အခါ၊ သဒ္ဓါပညာ ညှိ၍ မြဲမြံသော သတိကို ဝီရိယ ကြီးကြီးနှင့် ထူထောင်ရစ်ပေတော့” ဟု မိန့်တော်မူ၍ ပြောပြောဆိုဆို သင်္ကန်းတော် ကို ခါတွက်လျက် ထိုနေရာမှပင် ကောင်းကင်သို့ တက်ကြွတော်မူလေ၏။

သီးလုံးဆရာတော်လည်း အလွန်အမင်း အံ့အားသင့်ကာ လက်အုပ်ချီ၍ မတ်တတ် ရပ်လျက် ငေးမော ကျန်ရစ်တော့သည်။ အချိန် မည်မျှကြာသွားသည်ကိုပင် သတိမမူမိ။ ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်ပါလိုသော ဆန္ဒနှင့် သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ တို့သာ တဖွားဖွား ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ သာသနာတော်အတွက် ဝမ်းသာ၍လည်း မဆုံးနိုင် တော့ပေ။ မိမိထံ ညနေချမ်းတိုင်းလိုလို မင်းကွန်းမှ ကြွလာနိုင်ပုံကို ယခုမှပင် သတိပြုမိတော့သည်။ ဟောကြား ဆွေးနွေးသော တရားများကိုလည်း ယခုမှပင် “ဒါ့ကြောင့်ကိုး” ဟု သဘောပေါက်လေတော့သည်။

ကျမ်းဂန် ပါဠိများကို ရွတ်၍ရွတ်၍ စောဒက ဝင်မိသည်ကိုပင် ရှက်စနိုးမိလေ၏။ ဝန်ချ တောင်းပန်လိုသော ဆန္ဒဖြင့် ချက်ချင်း တွေ့လိုသော စိတ်များက ပြင်းပြလျက် ရှိပေတော့၏။

နောက်တစ်နေ့ ညချမ်း

သီးလုံးဆရာတော် ရောက်ချိန် မရောက်လာသဖြင့် သာမဏေ ကိုရင်ကိုင်းသည် ကျောင်းမှ တောစပ်အထိ လိုက်၍လာ၏။ ဆရာတော်မှာ အငေးသား ရပ်နေသည်ကို ထူးထူးခြားခြား တွေ့ရသည်။ သူလိုက်လာသည်ကိုပင် သတိမပြု။ “ဆရာတော်ဘုရား” ဟု ကိုရင်ကိုင်းက လျှောက်ထားမှသာ သတိရလာဟန်ဖြင့်-

“အင်း... ကိုခေမာတို့များ သာသနာနှင့် ကြုံရကျိုး နပ်ပါပေ့။ သီးလုံး သီးလုံးနဲ့ ဘာမှ အသုံးမကျသေးပါကလား” ဟု ရေရွတ်လိုက်၏။ ကိုရင်ကိုင်းကား ဘာမျှ နားမလည်ရှာပေ။

“ဆရာတော်ဘုရား ဘာကြောင့်ပါလဲ” ဟု သိလိုဇောဖြင့် လျှောက်ရာ-

“သယ်... နင့်အရာလား” ဟု မာန်မဲတော်မူ၍ ကျောင်းသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်။ ကိုရင်ကိုင်းခမျာ ရှေ့သို့ တိုးမလျှောက်ဝံ့တော့ဘဲ နောက်မှ ယို့ယို့ကလေး လိုက်ပါခဲ့ရ၏။ သီးလုံးဆရာတော်လည်း နောက်တစ်ရက် ညချမ်းချိန် ရောက်ရန်သာ စိတ်စောနေတော့၏။

သို့သော် နောက်တစ်နေ့ ညချမ်းကား သူမျှော်မှန်းသလို အားပါးတရ ဆွေးနွေး လျှောက်ထားခြင်း၊ တောင်းပန်ခြင်း၊ ကတိပေးခြင်းစသော ကြိုတင်စဉ်းစားထားသမျှ အစီ အစဉ်များအားလုံး ဖျက်သိမ်းလိုက်ရ၏။ အလွန်ဝမ်းသာရမည်ဟု အားခဲ ထားသမျှ ဝမ်းနည်း ကြေကွဲဖွယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့၏။ ယနေ့ အရုဏ်တက်ချိန် ကပင် ကင်းတောရဆရာတော် ပျံလွန်တော်မူကြောင်း မင်းကွန်းမှ သတင်း ရောက်လာ၏။ အားကိုးရာမှန်းမသိ နောင်တကြီးစွာ သံဝေဂသည်းစွာ ဖြစ်တော်မူရ၏။

သီးလုံးဆရာတော် ကိုယ်တိုင်ပင် မင်းကွန်းသို့ ကြွရောက်၍ ခုနစ်ရက်အတွင်း ဈာပနပွဲပြီးအောင် ဦးစီးဆောင်ရွက်တော်မူ၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ သီးလုံးဆရာတော် လည်း ကပ္ပိယနှင့်သာ တောရဝင်တော်မူ၍ အပြင်းအထန် ကြိုးစားတော်မူလေသည်။ မကြာမီပင် သီးလုံးဆရာတော်လည်း ရည်ရွယ်မှန်းထားသလောက် ခရီး ပေါက်ရောက်တော်မူလေ၏။ “ယခုအခါ ဈာန်အဘိညာဉ် ရမှရနိုင်သေးရဲ့လား” ဟူသော မိမိကိုယ်ကို လျှော့တွက်- တွက်၍ တစ်ဖက်သတ် စာသန်ကာ စိတ်ဓာတ် ပျော့ညံ့မိမှားသည်ကိုပင် ကိုယ်တွေ့ ရှက်စနိုးတော် မူလေ၏။ (မင်းကွန်း ဇေတဝန် ဆရာတော် ထေရုပ္ပတ္တိမှ အကြောင်းအရာ ယူပါသည်။)

အဘိညာဉ်နှင့် ကောင်းကင်ခရီး

သီးလုံးဆရာတော်နှင့် စပ်၍ ကြည်ညိုအံ့မောဖွယ် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် ကပ္ပိယတစ်ယောက်နှင့်အတူ တောရကျောင်း၌ နေတော်မူစဉ် တစ်ခုသော နွေဦးကာလ ညအခါတွင် လူသူတော် ကပ္ပိယကြီးသည် ကျောင်းနှင့် ဝေးကွာသော ရေကန်သို့ ရေချိုးရန် ဆရာတော်အား လျှောက်၍ သွား၏။ လ,ကလေးကလည်း သာနေသည်။ ကပ္ပိယကြီးသည် ရေကန်၌ လူတစ်ယောက် ရေချိုးနေသည်ကို ခပ်ဝေးဝေးကပင် မြင်နေရ၏။ ထိုသူအနီးသို့ ရောက်သွားသောအခါ ကပ္ပိယကြီး အလွန်အံ့သြသွားလေသည်။

အကြောင်းမှာ ရေချိုးနှင့် နေသူသည် ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ အိုမင်းမစွမ်း ရှိတော်မူသော ဆရာတော်ကြီးသည် ညအခါ ဤမျှ ဝေးကွာသော အရပ်သို့ မည်သည့်ခရီးဖြင့် ဤမျှလျင်မြန်စွာ ကြွလာတော်မူသနည်း ဟုလဲ စဉ်းစားနေမိ၏။ သူ ရောက်လျှင်ပင် ဆရာတော်ကြီးမှာ ရေချိုး၍ ပြီးလေပြီ။ ပြီးလျှင် ကပ္ပိယ လူသူတော်အား-

“သူတော် ဤအကြောင်းကို ငါအသက်ထင်ရှား ရှိစဉ် မည်သူ့ကိုမျှ မပြောရ” ဟု နှုတ်ပိတ်တော်မူလျက် ကောင်းကင်မှပင် ကျောင်းသို့ ပြန်ကြွတော်မူသည်။ ကပ္ပိယ လည်း ဤအကြောင်းကို ဆရာတော် မရှိသောအခါကျမှ ဖွင့်ဟထုတ်ဖော်ခဲ့၏။

ထိုအကြောင်းနှင့်စပ်၍ “ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်စာအုပ်” (နှာ-၉၇) ၌ အောက်ပါအတိုင်း မှတ်ချက်ပြုထားသည်။

[သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် လောကီ အဘိညာဉ်မျှ မဟုတ်မူ၍ အာသဝက္ခယ အဘိညာဉ်နှင့်တကွ ဆဠဘိညပုဂ္ဂိုလ် မဖြစ်ဘူးဟူ၍ မဆိုဝံ့ချေ။ သူတော်ကောင်း တို့၏ လက္ခဏာမှာ အလွန်လျှို့ဝှက် စောင့်စည်းသော အခြင်းအရာ ရှိတော်မူ တတ်ကြသည်။

စိတ္တလတောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ရဟန္တာမထေရ်မြတ်၏ အလုပ်အကျွေး ရဟန်းကြီး တစ်ပါးသည် တစ်နေ့သ၌ ဆွမ်းခံရန် မထေရ်မြတ်၏ သပိတ်ကို ယူ၍ နောက်မှ လိုက်လာခဲ့ရင်း “အရှင်ဘုရား၊ အရိယာဆိုတာ ဘယ်လို ပုဂ္ဂိုလ်ပါလဲ၊ ဘယ်လိုနေပါသလဲ” ဟု မေးလျှောက်၏။

မထေရ်မြတ်က “ငါ့ရှင်၊ အချို့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ အရိယာ၏ နောက်က သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူဆောင်၍ အတူတကွ သွားနေသော်လည်း ဤ ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရိယာပဲဟု မသိဘူး၊ အရိယာကို အဲသလို အသိခက်တယ် ငါ့ရှင်” ဟု မိန့်ဆို၏။ ရဟန်းကြီးသည် သူ့ဆရာကို အရိယာဟု မရိပ်မိချေ။]

တစ်ဖန် သထုံ ဇေတဝန် ဆရာတော်ဘုရားကြီးက စစ်ကိုင်း အာလကပ္ပဘုန်းကြီးအား အမိန့် ရှိဖူးသည်မှာ-

“သီးလုံးဆရာတော်ကြီးက အနာဂါမ်ကြီးကွယ့်၊ သီးလုံးရွာကနေ မင်းဘူး ရွှေစက်တော်ကိုကြွရာ ခြေလှမ်းပေါင်း ဘယ်လောက် ရှိတယ်ဆိုတာကို သိတယ်။ အနာဂါမ်ဆိုတာ အင်မတန် သတိကောင်းတာကလား။ တမင်ကလာ ဂရုစိုက် မှတ်သားနေရတာ မဟုတ်ဘူး” ဟု အမိန့်ရှိကြောင်း တစ်ဆင့်မှတ်သားရဖူးပါသည်။

မကွေးမြို့ အရှေ့သပြေစမ်း တောရဂူကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော သက်တော် ၈၂ နှစ်ရှိ ဂူကျောင်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး ရေး၍ ၁၉၁၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့ စဉ့်အိုးတန်း သာသနာလင်္ကာရ ပိဋက ပုံနှိပ်တိုက်၌ ရိုက်နှိပ်သော “ဘာဝနာနယ ဒီပနီကျမ်း” တွင်လည်း “သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ဒွတ္တိံသာကာရ (၃၂-ကောဋ္ဌာသ) ကမ္မဋ္ဌာန်းကို လေ့လာပွားများခြင်း များသောကြောင့် ကျောင်းသို့ ပူဇော်ကန်တော့လာကြသော ဒကာ ဒကာမများကို ကြည့်တော်မူရာ ယောက်ျား မိန်းမဟူသော သတ္တဝါသဏ္ဌာန် မမြင်ရဘဲ တစ်ဖျာရာ နှစ်ဖျာရာ အရပ်၌ ကျွဲနွားအသေတို့ကို တုံးတစ်ခုတ်စဉ်း ထားသကဲ့သို့ အသားအရိုး အကြောအသွေး တို့ကိုသာလျှင် တစ်ခုစီ တစ်ပုံစီ မြင်နေတော့၏” ဟု ဆိုသည်။

သီးလုံးဆရာတော်နှင့် သင်္ဂဇာဆရာတော်

သီးလုံးဆရာတော်ဟူ၍ ကျော်ကြားခါစ မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သတင်းစကားအရ အလွန်ကြည်ညိုနေ၏။ ပရိယတ်, ပဋိပတ် ဂုဏ်များကို ပို၍ အတိအကျ သိရှိ ကြည်ညိုလိုလှသဖြင့် စုံစမ်း ထောက်လှမ်းပေးပါရန် ဆရာတော်များအား လျှောက်ထားရာ ဆရာတော်များက စာတတ်, စကားတတ် သင်္ဂဇာဆရာတော်အား ရွေးချယ်စေလွှတ်ကြသည်။

ထိုစဉ်က ဆရာတော်သည် ကျောက်မြောင်းမြို့ မြောက်ဘက် ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းအနီး ခက်သင်ရွာ တောရကျောင်း၌ သိတင်းသုံးသည်။ ရွာနှင့် ကျောင်း ကြားတွင် ရေခြားလျက်ရှိ၏။ သင်္ဂဇာဆရာတော်လည်း ခက်သင်ရွာမှ တောကျောင်း သို့ လှေစီး၍ ကြွရသည်။ တစ်ခုသော နံနက်ခင်းတွင် ဆရာတော်ထံရောက်သွားရာ ဆရာတော်မှာ အေးအေးဆေးဆေး ဒန်ပူသတ် နေသည်ကို ဖူးတွေ့ရ၏။ သင်္ဂဇာဆရာတော် ကြိုတင်စဉ်းစားထားသော ပရိယတ်-ပဋိပတ် ဆိုင်ရာ ခဲရာခဲဆစ် အမေးပုစ္ဆာများကို လွယ်လွယ်ကူကူ ဒန်ပူသတ်ရင်းပင် ဖြေဆိုတော် မူလိုက်သည်။

သင်္ဂဇာ ဆရာတော်သည် စုံစမ်း မေးမြန်းပြီးနောက် ပြန်ရန် ဝတ်ဖြည့် (ဦးချ) သောအခါ-

“ကိုသင်္ဂဇာ တို့များကို ခက်သင်က ဆွမ်းစားပင့်ထားတယ်။ ဆွမ်းစားလိုက်ပြီးမှ ပြန်လေ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဆက်၍-

“ကိုသင်္ဂဇာ၊ အလာက ဘာနဲ့ကူးလာခဲ့သတုံး”

“လှေနဲ့ပါ အရှင်ဘုရား”

“အိမ်း-ဒါဖြင့်လဲ လှေနဲ့ပဲကြွနှင့်လေ”

သင်္ဂဇာ ဆရာတော်လည်း မည်သို့မျှ စဉ်းစားလျှောက်ထားရန် သတိမရတော့ဘဲ ဦးချပြီးနောက် အလာကလှေနှင့်ပင် ခက်သင်ရွာသို့ကူးလာခဲ့တော့၏။ လှေဆိပ်သို့ ရောက်လျှင် ကမ်းထိပ်၌ သင်္ကန်းရုံနေသော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးကို အမှတ်တမဲ့ ကြည့်လိုက်ရာ သီးလုံး ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်နေတော့သည်။

သင်္ဂဇာ ဆရာတော်သည် စိတ်ထဲတွင်သာရှိ၍ မမေးလျှောက်ဖြစ်ခဲ့သော မေးခွန်း တစ်ခု၏ အဖြေကို ရရှိသွားသဖြင့် အားရကျေနပ်ကာ နေပြည်တော်သို့ ပြန်လာ ခဲ့တော့၏။

ကိုယ်တွေ့တရား ဟောကြားခြင်း

ကျေးဇူးရှင် မဟာစည် ဆရာတော်ဘုရားကြီးကလည်း “ဝိပဿနာရှုနည်းကျမ်း” နိဒါန်းတွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားမိန့်ဆိုထားပါသည်။

[သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် အပ္ပမာဒပဋိပတ်အရာ၌ နေ,လ အလားကဲ့သို့ ထင်ရှားတော်မူခဲ့လေပြီ။

တစ်ဆင့်ကြားရသည်မှာ ရှိမ်းမကားရွာ၌ သိမ်သမုတ်ကိစ္စအတွက် မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း စသော ဌာနများမှ ရာဇဂုရုတံဆိပ်ရ ဆရာတော်ကြီးများစွာတို့ စုဝေးမိကြရာတွင် လျှောက်ထား တောင်းပန်သောကြောင့် သီးလုံးဆရာတော်ဘုရားကြီးက သံဃာ့ ပရိသတ်အား တရားဟောပြ ဆုံးမတော်မူသတတ်။ ဟောသောအခါမှာလည်း “မိမိသဘောကျ နှလုံးသွင်း အားထုတ်သည့် အတိုင်း ဟောပါမည်” ဟု စကား ပလ္လင်ခံပြီးလျှင် အနာဂါမိ မဂ်ဖိုလ်တိုင်အောင် ဝိပဿနာ ရှုပုံ, ဝိပဿနာ ဉာဏ်များ ဖြစ်ပုံ, မဂ်ဖိုလ်သို့ ရောက်ပုံ, ဖလသမာပတ် ဝင်စားပုံတို့ကို ကျနစွာ ဟောပြတော် မူသတတ်။

ဟောအပ်သော တရားတော်သည် ကျမ်းဂန်တတ်ဖြစ်သော ထိုဆရာတော်ကြီး များပင် အံ့သြလောက်အောင် နက်နဲသိမ်မွေ့သတတ်။ ထို့ကြောင့် သင်္ဂဇာ ဆရာတော်က-

“ယခု အရှင်ဘုရား ဟောပြသည့်အတိုင်း ကျမ်းပြုစုတော်မူပါက အလွန်ကောင်းပါ လိမ့်မည်” ဟု လျှောက်သတတ်။ ထိုအခါ၌ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက အမိန့်ရှိတော် မူသည်မှာ-

“ဦးအဂ္ဂရေ၊ ဟောမှုကျင့်မှုကတော့ ကိုယ်သဘောကျသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်၊ ကျမ်းရေးသားလျှင်တော့ သူတစ်ပါးကျမ်းများနှင့် တူညီစေရသည်၊ ငါတို့ရှိခိုက်မှာ နားလည်အောင် ဖြေနိုင်သော်လည်း ငါတို့က မကြာမီ သေသွားကြမည်။ ထိုအခါမှာ ထူးသောအချက်၌ ငြင်းခုန်မှု ဖြစ်ပွားနေရစ်ကြမည်ကို စိုးရိမ်ရသည်” ဟု မိန့်တော်မူသတတ်။ ရှေးဟောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများကို မြဲမြံစွာ မှတ်သားလေ့ရှိသော ဆိပ်ခွန်ရွာ အင်ကြင်းတော တိုက်သစ် ဆရာတော်ထံမှ မှတ်သားရဖူးသော တစ်ဆင့်ကြား စကားပင်တည်း။

အထက်ပါ တစ်ဆင့်ကြား စကားကို ထောက်ထားသောအားဖြင့် “သီးလုံးဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် မိမိအားထုတ်ပုံအတိုင်း ကျမ်းဂန်မရေးသားခဲ့” ဟု ထင်ရှားသိရ၏။ ထိုသို့ မရေးသားခြင်းမှာလည်း ထိုခေတ်ကာလက လိုက်နာမည့် ပုဂ္ဂိုလ် နည်းပါးသောကြောင့်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိပေ၏။ “အားထုတ်ပုံနှင့် ကျမ်းဂန်မတူ” ဟူရာ၌လည်း အမည် ဝေါဟာရမျှကိုသာ စွဲ၍ ဆိုသည် ဖြစ်ရာ၏။ သံဘောအနက် အားဖြင့်ကား တူညီသည် ဟူ၍သာ ယူသင့်ပေသည်။]

ဤသီးလုံး ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တပည့်များစွာတို့တွင် တစ်ပါး အပါအဝင် ဖြစ်သော စစ်ကိုင်းမင်းကွန်း တောင်ရိုး အလယ်တောရ ဆရာတော်ကြီး ဦးမဉ္ဇူသာသည် တစ်ပါးသော ကိစ္စ၌ ကြောင့်ကြမစိုက်မူ၍ အပ္ပမာဒပဋိပတ်၌သာ မွေ့လျော်တော်မူသတတ်။

ထိုဆရာတော်ကြီးထံမှ နည်းနိဿယကို မှတ်သားခံယူဖူးသော မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော်ကြီးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခြောက်ဆယ်ကျော်မှ စ၍ အပ္ပမာဒ သတိပဋ္ဌာန်လုပ်ငန်း တရားကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ ဟောကြားညွှန်ပြတော်မူခဲ့၏။

ယခုအခါ ယင်းအပ္ပမာဒ ပဋိပတ် အမွေကို ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော် ဘုရားကြီး က ဆက်လက် အမွေရကာ အကျယ်ပြန့်ဆုံး ဖြန့်ချိတော်မူလျက် ရှိနေလေပြီ။ သီးလုံးဆရာတော်ကြီး မကြာခဏ ဆုံးမတော် မူလေ့ရှိသော သြဝါဒမှာ-

“စလေန ဘဝတိ ပင်္ကံ၊ ဇလေနေဝ ဝိသုဇ္ဈတိ။
စိတ္တေန ဘဝတိ ပါပံ၊ စိတ္တေနေဝ ဝိသုဇ္ဈတိ။

ရွှံ့ညွန်သည် ရေကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ရေဖြင့်သာလျှင် စင်ကြယ်၏။ မကောင်းမှုသည် စိတ်ကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ စိတ်ဖြင့်သာလျှင် စင်ကြယ်၏။ (စိတ်ကြောင့် ဖြစ်လာရသော မကောင်းမှု အညစ်အကြေးကို စိတ်ဖြင့် ဆေးကြောမှသာလျှင် ဖြူစင်နိုင်ပေသည်။)”

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် (၁၁၆၀ - ၁၂၄၂)

မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် ယောဂီ အများအပြား မှီခိုရလောက်အောင် ပဋိပတ် သာသနာပြုနိုင်သူမှာ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ပင် ဖြစ်သည်။ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၏ အကြောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ်ကို ယခုအခါ သိသူရှားသော်လည်း ထိုအမည်ကိုကား သိနေကြ၏။ ဥပုသ်ဇရပ်များတွင် ဆရာတော်၏ အဆုံးအမများကား ယနေ့တိုင် အသံမတိတ်သေး။

၁။ သဗ္ဗေသတ္တာ၊ ဝေနေယျာ၊ သံသာရှည်လှပြီ။
၂။ အတည်ကျကျ၊ ဘယ်ဘဝ၊ ရကြမရှိပြီ။
၃။ ရအံ့နိုးနိုး၊ လောဘမျိုး၊ အကျိုးယုတ်လှပြီ။
၄။ နင့်ကိုယ်နှင့်အား၊ နင်မသနား၊ နင်မှားရှာတော့သည်။
၅။ လောင်မှန်းမသိ၊ မောဟဖိ၊ မိုက်မိလှလေပြီ။
၆။ လူဖြစ်ကျိုးမှ၊ မခံရ၊ ရှုံးလှချေ၏မင်း။
၇။ ယခုဘဝ၊ မသိကြမူ၊ အမတမည်ခေါ်၊ ရွှေပြည်တော်၊ အစော်မနံလျှင်း။

ပုဒ်ရေ ၁၀၁-ပုဒ်ရှိ ကမ္မဋ္ဌာန်းသံပေါက်များသည် စာမတတ်သော အဘွားအိုများ နှုတ်သို့ပင် ရောက်ခဲ့ကြ၏။ ဆရာတော်ရေးသားပြုစုခဲ့သော (ရာဇပါမောဇ္ဇကျမ်း၊ ဓမ္မ၊ ပီတိ၊ ပကိဏ္ဏက၊ သံဝေဂ၊ အဇ္ဈာသယ၊ သမန္တ၊ သာဓုဇနပါမောဇ္ဇ စသော) ပါမောက္ခ အမည်ရှိ ကျမ်း ၁၃-ကျမ်းထက်ပင် သာသနာပြု ခရီးတွင်ခဲ့ကြသည်။ (ရာဇပါမောဇ္ဇကျမ်း ဟံသာဝတီ တိုက်မှ ရိုက်နှိပ်ပြီး ရှိပြီ။)

ရေပွက်ပမာ တစ်သက်တာမျှသော ဘဝကို သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်လို့မှ အလျော် အစားမလုပ်ရဲ၊ ဟိုနည်းနည်း၊ သည်နည်းနည်း၊ ဟိုနိုးနိုး၊ သည်နိုးနိုးဖြင့် မရှုမလှ ကိုယ်ကျိုး နည်းရသော ပုထုဇဉ်တို့၏ ယောင်ချာချာ ဘဝသရုပ်ကား ပေါ်လွင်လှပေ၏။

ယခုလိုဘဝမျိုး ရလို့မှ အသိတရား မရှိကြလျှင် နိဗ္ဗာန်ကို အစော်မျှ မနံရ။ “ဘဝတိုင်းရှုံး၊ လူ့ကျောက်တုံး၊ စုန်းစုန်းမြုပ်ရန်သာ ရှိတော့ကြောင်း” စသည်ဖြင့် ဆရာတော်၏ သံပေါက်လင်္ကာများမှာ မေ့လျော့ပျော်မြူးနေသူများအား ကြီးစွာသော တုန်လှုပ်ချောက်ချားခြင်း ပြင်းပြသော တရား သံဝေကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်၏။ အိပ်ပျော်နေသူများအား ဒိုးဒိုးဒေါက်ဒေါက် ရိုက်၍ နှိုးလိုက် သကဲ့သို့လည်း ရှိပေသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်ပေါ်၍ အနတ္တဒေသနာတော်ကြီး ကြွေးကြော်လိုက်သောအခါ ခိုင်မြဲသောဘဝဟု ထင်ရလောက်အောင် အသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာကြီးများပင် တုန်လှုပ် ကြောက်လန့် သွားသကဲ့သို့ ပြောင်မြောက်လှပေ၏။ ထိမိလှပေ၏။ တစ်နေ့ တစ်ခေါက် မှန်မှန် ဖတ်သွားလျှင် မုချ ပြောင်းလဲတိုးတက်စေရမည်ဟုပင် ဆိုသင့်စွာ့။

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၏ ဘဝဖြစ်စဉ်

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ပဋိပတ္တိ အရာတွင် ကျော်ကြားသကဲ့သို့ ပရိယတ္တိ မှာလည်း ထူးခြားလှသည်။ ရှင်သာမဏေ ဘဝကပင် ပထမကျော်အောင်၍ ပရိယတ္တိ စွမ်းရည်ဖြင့်လည်း ဆွေမျိုးများ၏ အားကိုရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။

ဆရာတော်၏ ဇာတိကား ဟင်္သာတမြို့နယ် လေးမျက်နှာမြို့အနီး မြင်းကကုန်းရွာ ဖြစ်၏။ မိဘ ဦးလူကြီး-ဒေါ်မေ။ ၁၁၆ဝ-ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့် အင်္ဂါနေ့ နေတက်ချိန်၌ ဖွားသည်။ ငယ်မည်မှာ မောင်စို။ သားချင်းမှာ အစ်မ မငွေ တစ်ဦးသာရှိ၏။ မောင်စို ၁၃ နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ အင်းဝမြို့မှ ကျမ်းတတ် အကျော် မန်ကျည်းတော ဆရာတော်ကြီးသည် အကြောင်း အားလျော်စွာ လေးမျက်နှာမြို့နယ် ငတရော် ကျွဲခေါင်းကျောင်း၌ သီတင်းသုံးခိုက်နှင့် ကြုံကြိုက် ရသည်။ မိဘများက သူ့အား ထိုဆရာတော်ထံ အပ်နှံ၍ မကြာမီ ရှင်သာမဏေ ပြုပေးကြသည်။ ဘွဲ့မှာ ရှင်ဉာဏဝန္တ။ မောင်စို ရှင်သာမဏေ ဖြစ်ချိန်တွင် ခမည်းတော်ကြီး ကွယ်လွန်လေပြီ။

မန်ကျည်းတော ဆရာတော်ကြီး အင်းဝသို့ ပြန်ကြွသောအခါ ရှင်ဉာဏဝန္တ လည်း မယ်တော်ကြီးအား ခွင့်တောင်း၍ ဆရာနှင့်အတူ အင်းဝသို့ လိုက်ပါသွားခဲ့၏။ ထိုအချိန်ကား အမရပူရ နေပြည်တော်၌ ဘိုးတော်မင်းတရားကြီး ထီးနန်းစိုးစံခိုက် ဖြစ်သည်။ အင်းဝသို့ ရောက်လျှင် စာပေပရိယတ္တိကို ကြိုးစားသင်ယူ၏။ ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်၍ အသက်နှင့် မလိုက်အောင် သင်ရိုးတတ်မြောက်သည်။

ရူပကာယ သပ္ပါယ်သလောက် ဣန္ဒြေလည်း ရင့်ကျက်၏။ “ရတနာရှိရာ ရတနာစု” ဟူသကဲ့သို့ တော်သူများ၌ အားလုံး တော်တတ်သည့် အတိုင်း အကျင့်သီလဖြူစင်၍ ကျင့်ဝတ် စရဏဘက်တွင်လည်း လိုနေသည်မရှိ။ ထို့ကြောင့် ဆရာသမားတို့၏ မြှောက်စားခြင်း ခံရသကဲ့သို့ “သီရိပဝရ တိလောကမဟာရာဇိန္ဒာ ရတနာဒေဝီ” ဘွဲ့ချီသော မိဖုရားခေါင်ကြီး၏ ပစ္စည်းလေးပါး အထောက်အပံ့ကိုလည်း ခံယူရ၏။

ပုဗ္ဗေစ, ကံ၊ အရင်းခံ၊ ကြံတိုင်းအောင်စမြဲ

ပုဗ္ဗေစ ကတပုညတာစက် (ရှေးကုသိုလ်က) အားကောင်းသောသူသည် မည်မျှ နိမ့်ကျသော ဇာတိဒေသ၌ ဖြစ်ရစေကာမူ ထိုကံကပင် ထိုသူနှင့် ထိုက်တန်သော (ပဋိရူပ) အရပ်သို့ ပို့ဆောင်ပေးရ၏။

ထိုသူမျိုးနှင့် ထိုက်တန်သော ဆရာသမား မိတ်ဆွေများ ရှိရာသို့ မရောက်- ရောက် အောင် ထိုကံကပင် စီမံ၏။ သပ္ပုရိသူပနိဿယ စက်ကို ဆက်၍လည်စေ၏။

ဤမျှသာလား၊ မဟုတ်သေး။ ဘဝလမ်းကြောင်း တိမ်းစောင်းမှု မရှိ၊ မိမိကိုယ်ကို ဟန်ချက်ညီညီ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းသော အတ္တသမ္မာပဏီဓိစက်ကိုလည်း ထိုရှေးကံ ကပင်- ကွပ်ကဲ၏။ (ဤကား အင်္ဂုတ္တရ စတုက္က၊ စက္ကသုတ် အဋ္ဌကထာ စကားတည်း။)

“ရှေးကံကား တစ်ကျပ်သားတွင် တစ်မတ်သားခန့်သာ ပါဝင်သည်” ဟု ရုပ်ဝတ္ထု အစွဲသန်သူတို့၏ ရေးသား ပြောဆိုချက်ကို သတိမူကြရန် ဖြစ်သည်။ ထွဋ်ခေါင် လောင်းလျာ ရှင်ဉာဏဝန္တ ၏ ပုဗ္ဗေစ ကတပုညတာ စက်အား ကြီးမားပုံကို ဆက်၍ ကြည့်ဦးစို့။

ရှင်ဉာဏဝန္တ သည် ရှင်သာမဏေ ဘဝဖြင့် ပိဋက သင်ရိုးပေါက်ကာ “သုဓမ္မာ ပထမပြန် ပွဲကြီး၌ ဝင်ရောက်၍ မှတ်ကျောက်တင်ရာ ပထမကျော်ဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူး နိုင်ခဲ့၏။ မိဖုရားခေါင်ကြီးက “မောင်ရင့် မိဘသားချင်းများကို နေပြည်တော် ခေါ်ပါ။ ချမ်းချမ်းသာသာ ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ထားပါမည်” ဟု လျှောက်၍ အစ်မ ဒေါ်ငွေ၊ ဦးစံလုံး (သား- မောင်သာရွဲ၊ မောင်သာဖဲ၊ သမီး-မဇံသီး၊ မလွန်းမယ်) တို့ကို စစ်ကိုင်း ပွဲဆိပ်ရပ်၌ နေရာ ချထားပေး၏။ ထိုအခါ မယ်တော်ကြီးလည်း ကွယ်လွန်ရှာပြီ။ သက္ကရာဇ်ကား ၁၁၈၀- ပြည့်နှစ်တည်း။

ပထမကျော်အောင်ပြီး ၁၁၈၁-ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်း၊ ထိုဆရာ ထိုဒကာတို့၏ တရားပစ္စည်း ချီးမြှောက်ခြင်းကို ခံယူ၍ ရှင်ဉာဏဝန္တ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

---

ရွှေကျောင်းစံဘဝမှ တောရဝင်

ရဟန်းရှစ်ဝါအထိ ပရိယတ်ဝန်ဆောင်၍ ၁၁၈၈-ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ကျက်သရေ ကြီးမား လှသော မင်းမိဖုရား အကိုးကွယ်ခံ၊ ရွှေကျောင်းစံ စာချဆရာတော်လေး အဖြစ်မှ သစ်တစ်ပင်ရင်း ဝါးတစ်ပင်အောက်သို့ နောက်ပါ အဖော်မမှီး တစ်ကိုယ်တည်း တောထွက်တော်မူ၏။

ပထမဆုံး တောရ ခိုဝင်သည့် နေရာကား မင်းဝံခေါ် စစ်ကိုင်းတောင် အနောက်ဘက် တောင်ခြေရှိ စည်းခုံစေတီတော်ကြီး အနီးအပါး ဖြစ်၏။ နောက်မကြာမီ တောင်ပေါ်ရှိ ရတနာထွဋ်ခေါင် စေတီအနီးသို့ ရွှေ့ပြောင်းသည်။ ရတနာထွဋ်ခေါင် စေတီကား ယခုတိုင် ရှိ၏။ သက္ကရာဇ် ၆၇၇-ခုနှစ် စစ်ကိုင်းမြို့တည် အသင်္ခယာစောယွန်း၏ သမီးတော် စိုးမင်း ကိုယ်တော်ကြီး၏ ကောင်းမှုတည်း။ ထိုစေတီ အနောက် စောင်းတန်းဦး၏ တောင်ဘက်တွင် သီတင်းသုံးသည်။ ထိုအခါမှစ၍ “ရတနာ ထွဋ်ခေါင် ဘုန်းကြီးလေး” ဟု ခေါ်တွင်စ ပြုကြ လေ၏။

ဆရာတော်သည် အခြေခံဖြစ်သော ရဟန်းသီလကို မြဲမြံလုံခြုံစွာ ဖြည့်ဆည်း၍ ဓုတင် ၁၃-ပါးကိုလည်း အလျဉ်းသင့်သလို ဆောင်တော်မူ၏။ ရဟန်းရှစ်ဝါမှ စ၍ အနှစ် ၂၀-ကျော် ၃၀-နီးပါး နေရာ အတည်တကျ မထား။ ရဟန်းတရားနှင့်လျော်ရာ ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်တို့၌သာ တစ်တောထွက်ဝင် လှည့်လည် သီတင်းသုံးသည်။ အများအားဖြင့် မင်းဝံတောင်ကြီးကို ဗဟိုပြု၍ သီတင်းသုံးတော်မူရာ ထိုအချိန်၌ မင်းဝံတောင်ကြီးသည်လည်း ဆင်နေကျားအောင်း ပုပေါင်းထူထပ်သော တကယ့် တောကြီးမြိုင်လယ်ပင် ဖြစ်သည်။ ရှေး၌ ပြခဲ့သော ဈာနလာဘီ အရှင်မုနိန္ဒဃောသ ခေါ် ကမ္မဋ္ဌာန်း နည်းပြ ဘုန်းတော်ကြီးလည်း ပဘာချောင်၌ သီတင်းသုံးခိုက် ရှိပေသည်။

ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်ကား အနှစ်−၂ဝ ကျော်လုံးလုံး ဘဝဇာတ်မြှုပ်၍ “ဒီဘဝနှင့် အလုပ်” ဟု မဆုတ်နစ်သော လုံ့လဖြင့် ဘဝကို အလျော်အစား ပြုရဲသော အာဇာနည် ယောက်ျားပေတည်း။ မည်သည့် အကြောင်းကြောင့်မျှ နောက်ကြောင်း မပြန်ဘဲ တွေ့ သမျှ ဆင်းရဲဒဏ်ကို ခန္တီဖြင့် အနိုင်ယူ၏။

အရှုံးပေးမှ အနိုင်ရ၊ လောကကိုမကြည့်မှ လောကကို မြင်ကြောင်း ကိုယ်တိုင် တွေ့သော အသိက ရှေ့သို့သာ တွန်းပို့လေတော့၏။ “ဗာလပဏ္ဍိတသုတ်” ၌ နိုင်စနိုင်ခြေ ရှိသော အလောင်းအစားသမားသည် တိုး၍ တိုး၍သာ ရှိသမျှ ပုံအောပြီး လောင်းစားသည်ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့တည်း။

တွေ့သမျှ သစ်ပင်တို့သည် ဆရာတော်၏ ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ညမှောင်စ ပြုလျှင် ဘုရားဝတ်တက်၊ မေတ္တာပွား၊ ဘုရားရှင်အား အသက်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်ကို အပြတ်လှူ၍ အမျှဝေသည်။ ကျေးငှက်များ အိပ်တန်းတက်သည်နှင့် ညဉ့်ဦးယံ ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်ကို စလေတော့၏။

မအိပ်မနေ နေ့စဉ် ပွားများ၍ သမာဓိအား ကောင်းစပြုချိန် ခေါင်းပါးသော အစာ ရေစာကြောင့် လေနာရောဂါကြီး စွဲကပ်လေတော့သည်။ ရောဂါကို မကျော်လွန်နိုင် သည့်အဆုံး ပိန်ချုံးနွမ်းရိနေခိုက် ဆရာမောင်ချမ်းသာနှင့် ဆွမ်းခံရွာမှ ဒကာများက မြင်းမွေးတောရ ကျောင်းကလေးသို့ ဆေးကုသခံရန် ပင့်ဆောင်ကြ၏။ မြင်းမွေး တောရကား ထွဋ်ခေါင်တောရမှ အနောက်မြောက် လေးမိုင်ခန့် ဝေးကွာသည်။

ရောဂါသက်သာစ ပြုလျှင်ပင် ထိုတောရမှ ဖဲခွာ၍ လက်လုပ်တောရ၊ ပေါက်တောကန်တောရ၊ ပဲကတိုးတောရ စသော ကောင်းမှုတော် စေတီကြီး၏ ပတ်ဝန်းကျင်တောရ စခန်းတို့၌ လှည့်လည် သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ တစ္ဆေ၊ သရဲ၊ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့နှင့် အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ကြုံရသော်လည်း ဆရာတော်၏ မေတ္တာသည် ရောက်လေရာ၌ ဆွေမျိုးပမာ ကြင်နာစေ၏။ ဘေးရန်ကို ကာကွယ်ပေးသည်။

---

အန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရဲသော လက်နက်

ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်သည် အရညဝါသီအဖြစ် တစ်တောထွက်ဝင် သီတင်းသုံးတော် မူရာတွင် တောရပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ထုံးစံအတိုင်း အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးနှင့် မကြာခဏ ရင်ဆိုင်တော်မူရ၏။

တစ်ရံရောကာလ တောကျောင်းမှ ဆွမ်းခံကြွရာ လမ်းခုလတ်၌ တောဆင်အုပ်ကြီး နှင့် ခရီးရင်ဆိုင် တိုးမိသည်။ ဆရာတော်သည် ခေတ္တရပ်တန့်၍ လက်ဝါးဖြင့် ကာလျက် မေတ္တာ ဘာဝနာ ပွားပို့၏။ ဆင်များမှာ ချက်ချင်းပင် ကစဉ့်ကလျား လမ်းဖယ်သွားကြသည်။ အချို့ဆင်များကား ဦးညွတ်၍ပင် သွားကြသောဟူ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သေရည်သောက်ကြူး မုန်ယစ်မူးသော နာဠာဂီရိဆင်နှင့် ရင်ဆိုင်ရရာ၌ စကြဝဠာ အနန္တရှိ သတ္တဝါအနန္တ အပေါ် ဖြန့်လွှမ်းထားနိုင်သော မေတ္တာ စိတ်ဓာတ်များအားလုံးကို စုပြုံကျုံးဖိ၍ ပွားပို့လျှင်ပင် ချက်ချင်း မုန်ယစ်ပြေ၍ ဦးညွတ်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။

မိမိမေတ္တာစိတ်ဓာတ် လွှတ်လိုရာ၌ စူးစူးစိုက်စိုက် ခိုက်ခိုက်ထိထိ၊ မိမိရရ ပိုက်ကွန်ဖြင့် လွှမ်းအုပ်သကဲ့သို့ ပို့လွှတ်နိုင်ပါလျှင် ယုံကြည်ခက်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ “တန်ခိုး” ဆိုသည့်အရာကို ကောင်းစွာ သဘောပေါက် လာပါလတ္တံ့။

ပေါက်တောကန်တောရ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်ကလည်း သေဝပါးနီး အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်တော်မူခဲ့၏။ ဆရာတော်သည် တောကျောင်းကလေး၌သာ နေတော်မူသည် မဟုတ်။ သစ်ပင်ရင်း၌ နေခြင်း (ရုက္ခမူဓုတင်)၊ လွင်တီးခေါင်၌ နေခြင်း (အမ္ဘောကာသိကဓုတင်) စသော ဓုတင်အကျင့်များကိုလည်း ကျင့်ကြံသည်။

တစ်နေ့သောအခါ တောချုံထူထပ်သော အရပ်၌ နေ့သန့်ရာအဖြစ် သီတင်းသုံး၍ တရားရှုမှတ်တော်မူ၏။ “ဘိုးတက်ခါး” အမည်ရှိ သားလိုက်မုဆိုးကြီးသည်လည်း ထိုတော၌ ကျက်စားလျက်ရှိရာ ဆရာတော်အား သားကောင် မှတ်၍ သေနတ်ဖြင့် ပစ်၏။ သေနတ်မှာ မီးမကူးဘဲ ဘိုးတက်ခါးသာ မူးမိုက်၍ လဲကျသွားသည်။

ဆရာတော်ကား မည်သို့မျှမသိ၊ မုဆိုးလည်း သတိရ၍ ကြည့်လိုက်သောအခါ ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်နေကြောင်း သိရသဖြင့် ထိတ်လန့်သွားသည်။ ချက်ချင်းပင် ဆရာတော်၏ ခြေစုံကိုဖက်၍ ခွင့်လွှတ်ရန် အကြောင်းစုံ လျှောက်ထား တောင်းပန်၏။ နောက် သံဝေဂရ၍ ဘိုးတက်ခါး ရဟန်းပြုသွားသည်

သီလ, မေတ္တာစသော သဘာဝတရားတို့ကား အချိန်အခါမရွေး၊ နေရာဌာနမရွေး၊ မျက်နှာကြီးငယ် မလိုက်။ တကယ်ယုံကြည်၍ ကျင့်သုံးလျှင် ဗုဒ္ဓခေတ်နှင့် ယနေ့ ဘာမျှ ထူးခြားခြင်းမရှိ။ ထိုအချက်ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရိယာ သူတော်မြတ်ကြီးများက သာဓက မူကြကုန်ပြီ။

“အာခီးမီးဒီး(စ်) မှ နယူးတန်၊ အိုင်းစတိုင်း” တိုင်အောင်သော သိပ္ပံဆရာ အဆက်ဆက်တို့သည် တိကျ ခိုင်လုံသည့် သိုက်ညွှန်းကျမ်းစာ မရှိပါဘဲလျက် လျှပ်စစ်အဏုမြူ စသော ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ် အသုံးအဆောင်များကို ထုတ်ဖော်နိုင်ခဲ့ကြ၏။

မိမိစိတ်ဝင်စားရာ အလုပ်တစ်ခုတည်း၌သာ ဘဝကို မြှုပ်နှံ၊ လောကကို ခြေကန်၍ ပတ်ဝန်းကျင်၏ ကဲ့ရဲ့ဒဏ်၊ ရံခါ မင်းစိုးရာဇာ ဘာသာရေး တစ်ယူသန်တို့၏ ရာဇဝတ်ဒဏ်များကိုပင် ခံယူကာ မဖြစ်မနေ ရှာဖွေခဲ့ကြရတုံသေး၏။ ပဋိပတ် အလုပ်ကား ထိုသို့မဟုတ်၊ တိကျခိုင်မာသည့် ကျမ်းစာလည်းရှိပြီး ရှေ့သွား ခေါင်းဆောင်လည်း မနည်း။ လမ်းလည်း ဖုံနေပြီ။

“ရန်သူဝိုင်းထား၊ ထိုယောက်ျားကား၊ ပြေးသွားဖို့ရာ၊ လမ်းပေါက်သာလျက်၊ ပြေးထွက်၊ လမ်းတွက် မဟုတ်ပါချေတကား။”

ဆရာတော်သည် တိရစ္ဆာန်နှင့်လူသားတို့၏ အန္တရာယ်သာ မဟုတ်၊ သရဲတစ္ဆေ၊ မြေဘုတ် စသော နာနာဘာဝတို့၏ ခြောက်လှန့်ခြင်း အမျိုးမျိုးကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။ ကောင်းမှုတော်စေတီကြီး မြောက်ဘက် တောကျောင်း၌ နေစဉ်က သုသာန်ဓုတင် ဆောက်တည်ရာ နာနာဘာဝတို့သည် အမျိုးမျိုး ခြောက်လှန့်ကြ၏။ ဆရာတော်အား အရိုအသေပေး၍ တရားနာယူသော နာနာဘာဝ ဝေမာနိက ပြိတ္တာတို့လည်း မနည်းပေ။

ထိုကဲ့သို့သော သံသရာအဆင့် ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ သရဲတစ္ဆေ စုန်းမှအစ၊ ဇာတ်လုံး ဓာတ်ပြာ ဝိဇ္ဖာ အင်းအိုင်အဆုံး၊ မာရ၏ မြှောက်လုံး၊ ခြောက်လုံး၊ လက်နက်ဗုံးတို့ကား အဆန်း မဟုတ်တော့ပြီ။

---

ကိုယ်မကောင်းသူက ဆွမ်းချက်၊
ကိုယ်ပျက်သူက ဆွမ်းကပ်

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် တစ်တောထွက်ဝင် စကစာရီ လှည့်လည်အားထုတ်ရာ သက်တော် ၅၀-လောက်ကျမှ နေရာအတည်တကျ နေဟန်ရှိသည်။ ဆရာတော်သည် ပရိသတ်နှင့် နေသောအခါ ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ်သော နည်းခံ ရဟန်းသာမဏေ တပည့်များ သုံးရာကျော်ပင် ရှိ၏။ သီလရှင်ဆရာနှင့် ယောဂီများလည်း များပြားလှသည်။

သီပေါမင်း၏ မယ်တော် လောင်းရှည်မိဖုရားကြီးသည်ပင် ဆရာတော်ထံ၌ သီလရှင် ဝတ်၍ နေသည်။ နန်းတွင်းသူမိဖုရား အပျိုတော်များပင် “ဝဋ်ကြောင်ကို လွတ်အောင် ရုန်းမယ်ပ၊ ထွဋ်ခေါင်ဘုန်းထံဝယ်” ဟု နန်းတွင်းသူဘဝ ငြီးငွေ့ကြသောအခါ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် အပါးမှာ တရားအားထုတ်ရသည်ကိုပင် ဂုဏ်ယူရကောင်းမှန်း သိကြလေသည်။

ဤနေရာ၌ ကျွန်ုပ်တို့ ဖော်ပြလိုသည်မှာ ဆရာတော်သည် အသက်အရွယ် ကြီးရင့်၍ ပရိသတ်နှင့် နေရသောအခါ မင်းမိဖုရားတို့၏ အကိုးကွယ် ခံယူရသော်လည်း အလိုနည်း၍ အကျင့်ခေါင်းပါးသည့် အကြောင်းပင် ဖြစ်ပါသည့် ဆရာတော်သည် ရေနှင့် အဖျော်များကို သောက်သုံးသောအခါ မင်းသုံး ထီးသုံး စိန့်တိုင်းဖြစ်၊ ပြင်သစ်ဖြစ် ဖက်ခွက်စသည်ကို မသုံး၊ အုန်းမှုတ်ခွက်ကိုသာ သုံးတော်မူသည်။

ဆရာတော်ထံတွင် ဒေါ်ဥတ္တရာ အမှူးရှိသော ဆွမ်းချက်ဝတ်ပြုသူ သီလရှင် ဆရာများ လည်း ရှိကြ၏။ ထိုအထဲတွင် ကိုယ်ပျက်နေသော သီလရှင် ဒေါ်ကုလားမလည်း ပါဝင်၏။ ဆွမ်းကွမ်း အဖျော်စသည်တို့ကို ကိုယ်တိုင်ဆက်ကပ်ရသော ကပ္ပိယကား ကိုသာဟန် ဆိုသူ တည်း။ ကိုသာဟန်ကား ကုဋ္ဌနူနာ ရောဂါကြီး စွဲကပ်ဖူးသူ၊ အလျှင်း မပျောက်သေးသူဖြစ်၏။ လက်ချောင်းကလေးများပင် ပြတ်၍၊ တို၍၊ ကောက်၍ နေသတတ်။

နွေကာလ ညနေချမ်း အခါများတွင် ဆရာတော်သည် မန်ကျည်းဖျော်ရည် ဘုဉ်းပေးတော် မူလေ့ရှိ၏။ ကုဋ္ဌရောဂါ ရှိသူ ကပ္ပိယကိုသာဟန်ပင် ဖျော်ရည်စိမ်ရ စီစဉ်ရ၏။ ကပ်ခါနီးလျှင် ဆရာတော်၏ ရှေ့မှာပင် ကိုသာဟန်က ထန်းလျက်၊ မန်ကျည်း၊ ဆား လျော်အောင် လက်ဖြင့် နယ်၍ နယ်၍ မွှေရစစ်ရ၏။

ချို၊ ချဉ်၊ ငန် အချိုးအစပ် တည့်မတည့် မြီးစမ်းသည်။ ပြီးမှ အုန်းမှုတ်ခွက်ကြီးကို ကိုသာဟန်ပင် ပယ်ပယ်နယ်နယ် ဆေး၍ ထည့်၍ ကပ်ရသည်။ ကိုသာဟန်၏ တိုနေသော လက်ချောင်းလေးများဖြင့် ရှေ့မှာပင် နယ်၍ မွှေ၍ စစ်၍ ကပ်သည်ကို မြင်နေရသော်လည်း ဆရာတော်မှာ ရွံ့ရှာခြင်း အလျှင်းမရှိ၊ မြိန်မြိန်ကြီး ဘုဉ်းပေးတော်မူသည်။

ထိုအချိန် အခါမျိုးတွင် အနီးအနားသို့ ရောက်လာသူ လူလူရှင်ရှင် ခွဲဝေမျှတ၍ အကပ်ခိုင်း၏။ ရောက်လာသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ကိုသာဟန်ရုပ်နှင့် လုပ်ပုံကိုင်ပုံကို မြင်နေရသဖြင့် ဖျော်ရည်ခွက်ကိုယူပြီး ရှေ့မှာပင် အသာချထား၍ စကားကိုသာ တွင်တွင်ပြောကာ မယောင် မလည် လုပ်နေတတ်ကြသည်။ “သောက်ပါရှင်ရဲ့၊ ဖျော်ရည်က အေးပါတယ်၊ ချိုပါတယ်ရှင်ရဲ့” ဟု တွင်တွင် တိုက်တွန်းသော ဆရာတော်၏ စကားကြောင့် အားနာပါးနာ သောက်ကြရသော ဟူ၏။

---

ရှင်မဟာကဿပ၏ ထုံး

ဆွမ်းချက်သူရော ကပ်သူပါ အနာကြီးရောဂါသည်များ ဖြစ်သော်လည်း ဆရာတော်၌ စက်ဆုပ်ရွံရှာခြင်း မရှိသည်မှာ ပြောစမှတ်ကြီး ဖြစ်လေတော့သည်။ သူတော်ကောင်း တို့၏ စိတ်မနောကား မြင့်မြတ်လှပေ၏။ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၏ ထို (အပ္ပဋိကူလသညာ = မရွံ့ရှာ မစက်ဆုပ်သော) သူတော်ကောင်း လက္ခဏာသည် ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်က အရိယာကြီးများ၏ မနောနှင့် တစ်သဘောတည်း ဖြစ်ကြောင်း ထွန်းပြရာ ရောက်ပေသည်။

တစ်ချိန်က ရှင်မဟာကဿပကြီးသည် သီတင်းသုံးရာ တောင်ပေါ်မှ ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွလာရာ တစ်နေ့သ၌ နူနာရောဂါသည် တစ်ဦးအား ချီးမြှောက်သောအားဖြင့် ထိုသူ၏ ဆွမ်းကို အလှူခံဖူး၏။ ဆွမ်းလောင်းထည့်လိုက်သောအခါ ထိုဒကာ၏ လက်ချောင်းများမှာ သွေးပြည်ယိုစီး၍ ပုပ်ပွဆွေးမြည့်နေသဖြင့် သပိတ်ထဲမှာပင် လက်ချောင်းပြတ်ကျ ကျန်ရစ်သည်။

ရှင်မဟာကဿပလည်း မြင်၏။ ဒကာလည်း သိသည်။ ရှင်မဟာကဿပကား ထိုဒကာအား စေတနာပွားစေရန် ထိုအိမ်နံရံခြေ၌ပင် ကျောမှီထိုင်၍ ဆွမ်းထဲမှ လက်ချောင်းပြတ်ကလေးကို ဖယ်ကာ ဖယ်ကာ မြိန်ရှက်စွာဘုဉ်းပေးတော်မူကြောင်း ထေရဂါထာ ပါဠိတော်၌ မှတ်တမ်း တင်ထားသည်။

“ပုထုဇဉ်တို့အဖို့ အူထွက်ကျလောက်အောင် ပျို့အန်ပေလိမ့်မည်” ဟု အဋ္ဌကထာ ဆရာက မှတ်ချက်ပေးလိုက်ပေသေးသည်။

---

နိဗ္ဗာန် လမ်းခွဲကလေးများ

ရွံစရာကောင်းသော အာရုံ၌ မရွံရှာခြင်း၊ နှစ်သက်စရာ ကောင်းသော အာရုံ၌ စက်ဆုပ်ခြင်းတို့ကို “ပဋိကူလေ အပ္ပဋိကူလသညာ၊ အပ္ပဋိကူလေ ပဋိကူလသညာ” ဟု ခေါ် သည်။ ဆိုးဆိုးကောင်းကောင်း မပြောင်းလဲသော သဘောကို “တာဒိဂုဏ်” ဟုလည်း ခေါ်သည်။ “ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ” ဟုလည်း ခေါ်၏။ ထိုသဘောကား အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ တမင်လုပ်ရသည် မဟုတ်။ “အရိယိဒ္ဓိ (အရိယာတို့၏ အလိုလို ပြီးပြည့်စုံသော တန်ခိုး) ဟုပင် (တန်ခိုး ၁၀-ပါးတွင် ပါဝင်ကြောင်း) “သမ္ပသာဒနိယ သုတ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်” တို့၌ ဟောတော်မူ၏။

ထိုကဲ့သို့ ရင့်ကျက်သူ မဟုတ်သေးလျှင် ကောင်းအာရုံ၌ အသုဘ, အနိစ္စ နှလုံး သွင်း၍ လည်းကောင်း၊ ဆိုးအာရုံ၌ မေတ္တာနှင့် ဓာတ်သဘာဝကို ရှုဆင်ခြင်၍ လည်းကောင်း လောဘ, ဒေါသကို ပြစ်ပယ်ရလေသည်။

ဤတန်ခိုးကား မြေလျျှိုးမိုးပျံ ဖန်ဆင်း၍ အမျိုးမျိုးပြသော တန်ခိုးထက် အတိုင်းမသိ မြင့်မြတ်ကြောင်း ဟောတော်မူ၏။ သို့ရာတွင်

• ရာဂသည် မေတ္တာဟန်ဆောင်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊
• သောကသည် ကရုဏာ ဟန်ဆောင်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊
• ထိနမိဒ္ဓသည် သမာဓိဟန်ဆောင်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊
• မောဟကလည်း ကောင်းဆိုးနှစ်တန်၌ လျစ်လျူရှု သည်းခံလေဟန် ဆောင်တတ်၏။
• နှလုံးမသာသော ဗျာပါဒကလည်း ပဋိကူလ (စက်ဆုပ်) ဟန်ဆောင်တတ်၏။
• ကာမစ္ဆန္ဒကလည်း ရွံရှာဖွယ်၌ အပ္ပဋိကူလ (မစက်ဆုပ်ဟန်) (ဝါ) မြင့်မြတ်သော မရွံရှာစိတ် ဟန်ဆောင်တတ်၏။

ဤကား နေတ္တိအဋ္ဌကထာလာ ယောဂီတို့အတွက် (မလျှောက်ဖူးသေးသော) နိဗ္ဗာန် ခရီးတွင် ဆင်တူယိုးမှား လမ်းခွဲကလေးများ ဖြစ်၏။

---

တောမှာနေရင်း မင်းဆရာဖြစ်

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ရဟန်း ၈-ဝါမှ ၂၇-ဝါထိ (သက္ကရာဇ် ၁၂၀၈-ခု ပုဂံမင်း လက်ထက်) နေရာအတည်တကျ မရှိဘဲ သီတင်းသုံးတော်မူရာ ၂၇-ဝါ အရတွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဆင်မချောက်ခေါ် ဆင်မချောင်၌ သီတင်းသုံးသည်။ ဆင်မချောင် သည် လျှိုမြောင် ထူထပ် တံတိုင်းခတ်သကဲ့သို့ တောင်ပတ်ရံနေသော လျှိုကြီးဖြစ်၏။ ရှေးက မင်းသုံး ဆင်တော်များ လွှတ်ကျောင်းရာ ဌာနဖြစ်၍ ဆင်မချောင်ခေါ်သည်။

တစ်နေ့သ၌ ဆရာတော် တရားရှုမှတ်နေစဉ် လူရည်သန့်သန့် လူရွယ်နှစ်ယောက် ဆင်မချောင်သို့ တိတ်တဆိတ် ရောက်လာကြ၏။ မည်သို့သော အကြံဖြင့် ရောက်လာသည် မသိ။ တောင်မြောက်လေးပါး ကြည့်၍ မယုံသင်္ကာစိတ်ဖြင့် ချွေးသိပ်နားရင်း ဆရာတော်အား လာ၍ ဝတ်ဖြည့်ကြသည်။

ဆရာတော်လည်း ထွေရာလေးပါးမမေး၊ တရားကိုသာ ဟောပေး၏။ လူရွယ် နှစ်ယောက်လည်း လေးလေးစားစား နာယူကြသည်။ တစ်စုံ တစ်ခုသော ကြောင့်ကြ စိတ်ကြောင့် တရားနာရာတွင် ချီတုံချတုံ စိတ်များ မျက်နှာ၌ ဖော်ပြနေကြ သော်လည်း တရားအရှိန် ရသွားသောအခါ နှစ်ယောက်စလုံး သက်ပြင်းချ၍ ခေါင်းငိုက်စိုက် ကျသွားကြသည်။

“တပည့်တော်တို့ ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်အား ဆရာတော့်ထံရဟန်းဝတ်ပေးပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်ခွင့်ပြုပါဘုရား” ဟု အစ်ကိုဖြစ်သူက ညီငယ့်မျက်နှာကိုကြည့်ရင်း လျှောက်၏။ ညီငယ်ကလည်း သဘောတူသော အမူအရာ၊ ဆရာတော်ကို အားကိုး သော ဟန်ဖြင့် ထပ်မံ လျှောက်သည်။ ဆရာတော်မှာ ခေါင်းညိတ်လျက် ပြုံးရွှင်သော မျက်နှာဖြင့်...

“မောင်တို့က ဘယ်ကလာပြီး ဘယ်သွားကြမှာလဲ” ဟု မေးတော်မူလျှင်-

“အမရပူရကပါ ဘုရား၊ ရွှေဘိုဘက် သွားမလို့ပါ” ဟု လျှောက်၏။ ဆရာတော်လည်း ခေါင်းညိတ်လျက် စဉ်းစားနေ၏။ တိတ်ဆိတ် အေးချမ်းလှသော တောတောင် လျှိုမြောင်ကြီး အတွင်း အတန်ကြာ စကားဆိတ်၍ အတွေးကိုယ်စီ နေကြရာမှ-

“အင်း-မောင်တို့ ညီအစ်ကို ဆင်းရဲသား ဟန်ဆောင်ပြီး အဝတ်အစား ညစ်ညစ်နဲ့ လာသော်လဲ မင်းညီမင်းသားတွေပဲ မဟုတ်လား” ဟု ဆရာတော်က တိုက်ရိုက်ကြီး မေးလိုက်ရာ ဖုံးကွယ်မရ။ ရွှေဘိုမင်း၏သား ပုဂံမင်း၏ ညီတော် မင်းတုန်းမြို့စားနှင့် ကနောင်မြို့စား ညီအစ်ကိုဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားကြရသည်။

“မင်းသားတို့မှာ သာသနာပြုရဦးမည့် ဘုန်းကံ ရှိသေးသည်။ ရဟန်းဝတ်လိုလျှင် နောင်ခါကျမှ ဝတ်ကြတာပေါ့” ဟု အတိတ်အနာဂတ်ကို မြင်တော်မူသည့် အတိုင်း ချော့မော့ ဟောတော်မူလျှင် ညီနောင်မင်းသား နှစ်ဦးမှာ မတင်မကျ ရှိနေသော အကြံကြီး အောင်မြင်သွားသကဲ့သို့ အတိုင်းမသိ ဝမ်းမြောက်သွားကြ၏။ လောလောဆယ် ဆုံးဖြတ်ထားသည့် အစီအစဉ်များကိုလည်း ရပ်ဆိုင်းထားလိုက် ရဟန် တူလေသည်။

“ဆရာတော့် အမိန့်အတိုင်း နာခံပါမည်” ဟု လျှောက်ထား၍ ခရီးစဉ် ဖျက်ကာ ဆင်မချောင်နေရာ၌ ကျောက်တုံး ကျောက်ခဲများကို ကိုယ်စီထမ်းပြီး နေရာလမ်းပန်း သုတ်သင်ညှိခင်းကြသည်။ ညီနောင် နှစ်ပါး ပြန်မည်ရှိ၍ ဝတ်ဖြည့်ကြသောအခါ ဒုလ္လဘငါးပါး၊ မင်းကျင့်တရားနှင့် ညီညွတ်ခြင်း၏ အကျိုးများကိုလည်း ဟောကြားလိုက်လေ၏။

နောက်ဆုံး လေးလေးနက်နက် ပေးလိုက်သည့် သြဝါဒကား-

“မောင်တို့ အတိတ်ကပါသည့် ဘုန်းကံကို ပစ္စုပ္ပန်စိတ်မိုက်ကြီးကြောင့် မပျက်စီးကြ စေလင့်။ အပင်တို့ မည်သည် အချိန်တန်မှသာ သီးရပွင့်ရသည်။ အတင်းအကျပ် လုပ်ယူ၍ မရ။ လိမ်လိမ်မာမာ နေကြလေ” ဟူသတည်း။

---

မမြင်ရသော သူတော်ကောင်းတို့ တန်ခိုးအား

ဆရာတော်၏ စကားများသည် လေးနက်လှ၏။ ဆရာတော်၏ အသိအမြင်တို့ သည်လည်း လင်းချင်းလှပေ၏။ သစ္စာတရားကို စောင့်ထိန်းသူပီပီ မိမိ၏ အရှိန်အဝါ အမိန့် အာဏာတန်ခိုးလည်း တစ်ပါးသူတို့အပေါ်၌ လွှမ်းမိုးနိုင်ပေစွား လူယဉ် လူရိုင်း မရွေး တုတ်၊ ဓားမဆောင် ကြိုးမနှောင်ဘဲ ယဉ်ကျေးအောင် အတုမဲ့ ဆုံးမတော်မူနိုင်သော “အနုတ္တရော ပုရိသ ဒမ္မသာရထိ” ဂုဏ်တော်သခင် ဘုရားရှင်၏ သားကြီးသြရသ မည်တော် မူပါပေ၏။

မင်းသားညီနောင်တို့ ဆရာတော့်ထံ လာရောက်ကြသည်မှာ ဆရာတော်၏ အသိအမြင် ပညာစွမ်းရည်ကို ကြိုတင်သိရှိ၍ မိမိတို့ ရည်ရွယ်ချက်အောင်, မအောင် ဗေဒင်မေးသကဲ့သို့ လာခြင်းလော။ တရားအမြိုက်ရေဖြင့် မိုက်မျက်ဖြေရန် နတ်တို့ ဆော်ဖန်ခြင်းလော။ မည်သူ မျှ အတိအကျ မပြောနိုင်။

ဆင်မချောင် တောင်ကြားတွင် သုံးဦးသား အမှတ်မထင် ခေါင်းချင်းဆိုင် လိုက်ရာမှ ကြီးကျယ်သော ပြောင်းလဲမှုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သွားသည်ကိုလည်း မည်သူမျှ မသိ လိုက်ကြ၊ လူပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီး၍ တိုင်းပြည်အလုံး မီးဟုန်းဟုန်း တောက်ကာ သတ္တန္တရကပ်ကြီး ဆိုက်ရောက်ရန် ဟန်ပြင်နေရာ ဆင်မတောင်ကြား တွင်ပင် အသံတိတ်စွာ ချုပ်ငြိမ်း ပျောက်ကွယ်သွားလေ၏။

အကြောင်းကား မင်းသားညီနောင်သည် အမရပူရ နန်းစံ နောင်တော်ပုဂံမင်းအား ပုန်ကန်ရန် အကြံကြီးကို ရင်ဝယ်ပိုက်၍ လာကြခြင်း ဖြစ်၏။ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် နှင့်သာ မတွေ့ကြုံလိုက်ပါမူ သတ္တဝါအများ မည်မျှ သေကြေ ငတ်မွတ်ကြမည်ကို မခန့်မှန်းနိုင်ချေ။ လောကကြီး၌ ပဋိပတ်တရား ကျင့်ကြံရှုပွားကြသော အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ ထိုင်ရာမထ လောကကြီးကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် မမြင်ရသော အားအစွမ်းကား ကြီးမားစူးရှလေစွာ့။

(တိတ်ဆိတ်ခြင်းအားကို သုတ္တနိပါတ် နာလကထေရ် အခန်း ကြည့်ပါ။)

တိတ်ဆိတ်အေးချမ်းစွာ လောကကြီးမှ ဖဲခွာ၍ သံသရာ လွတ်ကြောင်း တစ်ကိုယ်ကောင်း အလွတ်ရုန်းသည်ဟု ထင်မြင်ရသော်လည်း ထိုသူတော်မြတ်ကြီး တို့၏ သီလ၊ သစ္စာ၊ မေတ္တာ၊ ခန္တီ သဘာဝစွမ်းရည်တို့ဖြင့် တစ်လောကလုံးအား ထိန်းချုပ် ပဲ့ကိုင်နိုင်စွမ်း ရှိသည်ကိုမူ မမြင်နိုင်ကြချေ။ ယုံကြည်ရန်လည်း ခဲယဉ်းပေစွာ့။

ရှေးအခါက ကန္တာရခရီးလမ်း၌ အစာရေစာ ပြတ်၍ ငတ်မွတ် သေကြေအံ့သော လှည်းကုန်သည်တို့အား တန်ခိုးဖြင့် ဖန်ဆင်း၍ ဗကဗြဟ္မာလောင်း ရသေ့ကြီး ကူညီခဲ့ဖူး၏။ လှည်းကုန်သည်တို့သည် ရေကို အလွယ်တကူ သောက်သုံးနေကြ ရသော်လည်း ရသေ့ကြီး၏ ကျေးဇူးကို မသိမြင်နိုင်ကြ။ လူပြိန်းတို့လည်း ထိုသို့သော ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့အား အချိန်ဖြုန်းသည်, ကိုယ်လွတ်ရုန်းသည်ဟု ထင်မှား ကြလေ၏။ ဆိတ်ဆိတ်နေ၍ အသံမမြည်သော စွမ်းအားများကိုကား မမြင်ရချေ။

သက်ရှိသက်မဲ့တို့ကို မိမိသို့ ညွတ်ကိုင်းအောင် လိုရာ ဆွဲဆောင်နိုင်သော အလင်းရောင်၏ ဆွဲအား၊ သက်မဲ့ချောင်းမြောင်း စသော ရေအလျဉ်များကို (ငါးပိရေအိုးပါမကျန်) တက်စေ ကျစေအောင် အသံတိတ် ဆွဲဆောင်နိုင်သော လ၏ ဆွဲအား၊ ထိန်းချုပ်အား၊ လေထု၏ ဖိအား၊ တွန်းအား ထိန်းချုပ်အားတို့ကား မကြားရ မမြင်ရသော်လည်း သဘာဝအားများအဖြစ် ထာဝရ တည်ရှိ၍ ထိန်းချုပ်ပဲ့ကိုင် နေကြပေသည်။

သိပ္ပံဆရာတို့ တွေ့သော အားထက်ပင် သူတော်ကောင်းတို့၏ အားသည် အဆ ရာထောင်မက ကြီးမားလှပေ၏။ ထို့ကြောင့်လည်း-

“ယတ္ထ အရဟန္တော.ဝိဟရန္တိ။ တံဘူမိ ရာမဏီယကံ = အရိယာ သူမြတ်တို့ နေရာ အရပ်သည် မွေ့လျော်ဖွယ် ရှိ၏။ ဘေးရန်ကင်းကွာ ငြိမ်းချမ်းသာယာ၏” ဟု ဟောတော် မူလေသည်။

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ကဲ့သို့သော အရညဝါသီ ပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်ကြီးများကို မဆိုထားဘိ၊ ဂါမဝါသီ ဘုန်းကြီးတစ်ပါး တည်ရှိနေလျှင်ပင် အိမ်ခြေသုံးလေးရာကို သာမန် အရှိန်အဝါမျှဖြင့်ပင် ထိန်းထားနိုင်သည်ကို ထောက်ဆလျှင်လည်း သိသာ လှပေသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဘုန်းတော်ကြီးသာ မရှိပါလျှင် ထိုနေရာ၌ ထို့ထက် ကုန်ကျစရိတ် များစွာ၊ လူဦးရေများစွာ အသုံးပြု၍ လုံခြုံရေး ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး အတွက် လုပ်ကြရပေလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်း ထိုမျှလောက် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားကြမည် မဟုတ်။ ငြိမ်းချမ်းသာယာမှု ရကြမည်မဟုတ်။

သို့ရာတွင် “ဝိဍဍူ သာကီသတ်စဉ်က၊ စောမြတ်စွာ ကိုယ်တော်တိုင်ပ၊ မကယ်နိုင် သည်စဉ်တုန်းကရယ်၊ ဘုန်းအရှိသား” ဟူသကဲ့သို့ ဘုရားအဆူဆူပင် ကယ်တင် ထိန်းချုပ်၍ မရစကောင်းသော ကံဟောင်း ဝဋ်ကြွေးတို့ကိုကား ခြွင်းချက် မြင်မြော်ကြရာ၏။ သူတော်ကောင်းတို့၏ မမြင်ရသော တန်ခိုးနှင့် သတ္တဝါတို့၏ ကံအကျိုးကား သိနိုင်ခက်သော အစိန္တေယျ တို့ပင်တည်း။

ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်သည် ဆင်မချောင်၌ပင် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့ရာ ၃၄-ဝါ အရ ၁၂၁၄-ခုနှစ်တွင် နောင်တော်ပုဂံမင်းကို နန်းချ၍ မင်းတုန်းမင်းသား နန်းတက်သည်၊ ညီတော် ကနောင်မင်းသားကား အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာတည်း။

ညီနောင် နှစ်ပါး အထွတ်အထိပ် ရောက်ကြသောအခါ ဆင်မချောင်၌ နောင်တော်က ဘုံသုံးဆင့်ရှိ ကျောင်းမကို လည်းကောင်း၊ ညီတော်က စင်္ကြံကျောင်းကို လည်းကောင်း ကိုယ်တိုင် လုပ်အားပေးကာ ဆောက်လှူကြသည်။ ဆင်မချောင် ကိုလည်း “ဓမ္မိကချောင်” ဟု ကျောက်စာကမ္ပည်း ထိုးလှူကြ၏။

ထိုမျှနှင့် အားမရ၍ ဆရာတော်အား နန်းတော်သို့ ပင့်ကြ၏။ နန်းတော်သို့ ရောက်လျှင် (ရာဇဂုရု=မင်းဆရာ) ဘွဲ့တံဆိပ်တုံးကြီးကို မင်းပရိသတ် အလယ်၌ ဆက်ကပ် လှူဒါန်းခဲ့ကြရာ-

“ဤတံဆိပ်တုံးကြီး ဘာအသုံးကျလဲ၊ ငါသေလျှင် တံဆိပ်တုံးကြီးကို ခေါင်းအုံးဘေး ချထားမည်ကို ငါရှက်လှတယ်၊ ကြည်ညိုလျှင် ငါ့တရားအတိုင်း လိုက်နာကြ” ဟု မိန့်ကာ စစ်ကိုင်းတောင်သို့ ပြန်ကြွလေ၏။

---

ဗန်းမော်ဆရာတော် စာမျိုး ခနိုးခနဲ့

ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်သည် တောထဲမှာနေရင်းက မင်းဆရာ ဖြစ်တော်မူခဲ့၏။ ပစ္စည်းလေးပါး အလို့ငှာ ဝတ်မိုးဝတ်မြေများကိုလည်း အလှူခံယူခဲ့ရသည်။ ဘုရင်မင်းမြတ်က “ဂဏဝိမုတ်”လည်း သမုတ်ခွင့် ပြုတော်မူ၏။ “ဂဏဝိမုတ်” ဟူသည် ရှင်ဘုရင်က ခန့်ထားသော သာသနာပိုင် အမှူးရှိသည့် သုဓမ္မာဝင် ဆရာတော်များ အဖွဲ့က မည်သည့်ကိစ္စနှင့်မျှ ဆင့်ဆို ခေါ်ယူနိုင်ခြင်း မရှိစေရ။ ဂိုဏ်းလွတ်အဖြစ် သီးခြားရပ်တည်ခွင့် ပြုခြင်းပင်တည်း။

စံကျောင်းတိုက်မှ ရဟန္တာဟု ရူးသွပ် ပြောဆိုမိသော ရှင်နာဂသေနအား မိမိနှင်ထုတ် သည်ကို လက်ခံရကောင်းလားဟု စံကျောင်းဆရာတော်က ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် အား မကျေနပ်။ သာသနာပိုင် ဦးဉေယျဓမ္မအား တိုင်တန်း၏။ မင်းတုန်းမင်းကြီး ကြားသိ၍ “ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်အား ဘုရားအမိန့် မှ လွဲ၍ မည်သူ့ အမိန့်ကိုမျှ မနာယူဘဲ နေနိုင်ရန် ဒကာတော် ဂဏဝိမုတ် သမုတ်လှူပြီး ဖြစ်ပါသည်” ဟု လျှောက်ဖူးသည်။

မင်းတုန်းမင်းကြီး ကိုယ်တော်တိုင်က ကျေးဇူးဂုဏ်ကို သိမြင်ကိုးကွယ်သည့် အတိုင်း အခြား နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ကလည်း အပြိုင်အဆိုင်ပင် ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်ခဲ့ကြသည်။ ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားခေါင်ကြီးက အုတ်ပြာသာဒ်ကြီး၊ အလယ် နန်းမိဖုရားက သိမ်တော်၊ မြောက်နန်းမိဖုရားက ပိတ်ကျောင်းကြီး၊ သုံးဆယ် မင်းသား၏ မယ်တော် ခုနစ်ရွာမိဖုရား၊ သစ်တောဝန်၊ ငွေခွန်ဝန် စသည်တို့ကလည်း မှန်စီကျောင်း၊ စေတီ၊ ဂူ၊ ဆန် စသည်တို့ ကို လှူဒါန်းကြရာ ဓမ္မိကချောင်၌ ကြက်ပျံမကျ စည်ကားခဲ့၏။ ဝိပဿနာ တပည့်ရဟန်းများပင် သုံးရာကျော်၍ လူဝတ်ကြောင် သီလရှင် ယောဂီတို့ကား အများအပြား ဖြစ်လေသည်။

ထို့ကြောင့်လည်း ကဗျာလင်္ကာ စာချိုး၍ လက်ဆော့လေ့ရှိသော ဗန်းမော် ဆရာတော်က “စိပ်ပုတီးရယ်နှင့်၊ ရိပ်မှီးတဲ့ ထွဋ်ခေါင်။ ဦးရွှေစို သီလချောရယ်နှင့်၊ တောခိုသည့်ချောင်” ဟု စာချိုး၍ ပစ်ဖူးသည်။

> (သီလချော = အကျင့်သီလ ဖြူစင်ချောမွေ့ခြင်း၊ သီလရှင်အချောများ ရှိခြင်း အဓိပ္ပာယ်နှစ်ခွ ထွက်သော ဝေါဟာရ။)

တစ်ခါက ဗန်းမော်ဆရာတော်ကြီးသည်ပင် ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်နှင့် မနီးမဝေး သံဃာများ စုဝေးကြရာတွင်-

“မင်းတို့ထွဋ်ခေါင်ဟာ လှန်ကြိုးမရှိတဲ့ နွားနှင့်တူသကွာ” ဟု သံဃာများအား ရယ်ဖွယ် မိန်ဖူး၏။

“ဘယ်လိုတူသလဲ” ဟု သံဃာငယ်များက လျှောက်ကြရာ-

“မင်းတို့ ငါတို့မှာတော့ ဟိုမြက်ဆွဲချင်၊ ဒီမြက်ဆွဲချင်ဆိုတော့ လှန်ကြိုးကြီး တန်းလန်းနဲ့ မဟုတ်လား၊ သူ့မှာတော့ဖြင့် ဣန္ဒြေ ထိန်းသိမ်းနိုင်ပါပေတယ်၊ ကြိုးမလိုတော့ဘူး” ဟု ရယ်မော၍ ဖြေတော်မူသတတ်။

ယင်းသို့ ဓမ္မိကချောင်၌ ပရိသတ်များ များပြားလွန်း၍ ဆရာတော်ကြီး ငြီးငွေ့တော်မူ၏။ ပရိသတ်နှင့်ကင်း၍လည်းမရ။ ထာဝရ သည်အတိုင်း နေသွား ရန်လည်း မနေလို။ ထို့ကြောင့် အနည်းဆုံး တစ်ဝါတွင်းကာလ ပရိသတ်နှင့် ခွဲခွာ၍ နေတော်မူလေ့ ရှိသည်။ သက်ရွယ်တော် ကြီးရင့်သော နောက်ပိုင်းကာလ၌ ဆရာတော် ဝါကပ်သည်မှာ မင်းကွန်းတောင်ရိုး ရွှေမြင်တင် တောရ ဖြစ်၏။ ဓမ္မိကချောင်၏မြောက် နှစ်မိုင်ခန့် ဝေးသည်။ မင်းတုန်းမင်းကြီး တောင်းပန်၍ “ရာဇပါမောဇ္ဇကျမ်း” ကို ရေးသားရာ ဌာနကား ရွှေမြင်တင်တောရ ဖြစ်သည်။ ၁၂၂၀- ပြည့်နှစ် တပေါင်းလ။

---

မင်းရေးမင်းခွင့်သာ၍ အများချမ်းသာ

ဆရာတော်သည် မန္တလေးခေတ်တွင် မင်းမိဖုရားတို့ အလွန်ကြည်ညို လေးစားကြ သကဲ့သို့ တိုင်းသူပြည်သားများကလည်း ကြည်ညိုလေးစားကြ၏။ မင်းရေး မင်းခွင့် သာ၍ မင်းထက် မင်းဖြစ်တော်မူသည်ကို အခွင့်ကောင်းယူကာ မင်းပြစ်မင်းဒဏ် ခံရသူများသည် ဆရာတော့်ထံ အသနားခံလာကြ၏။ ထိုခေတ်က ဓမ္မိကချောင်သည် လွှတ်တော်ကြီးပမာ ဖြစ်၍ ဆရာတော်မှာ ရာဇဝတ်သားတို့၏ အားထား မှီခိုရာကြီး ဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ဒုက္ခိတသတ္တဝါတို့၏ အသက်ဘေး ဖြစ်၍လည်း ဆရာတော်သည် မပါလိုသော်လည်း မရှောင်သာ ဖြစ်ခဲ့ရ၏။

တစ်ရံရောအခါ ကျောက်ဆောက်မင်းသား ရာဇဝတ်သင့်၍ ကျည်းတိုက်သွင်းထားရာ ကြင်ယာတော် ယင်းတော်မလေးက ဆရာတော် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခိုက် ငိုယို လျှောက်ထား၍ နုတ်ယူတော်မူရ၏။

ရန်အောင်ခြင် ဝန်ထောက်မင်း ရာထူးမှချထားခြင်း ခံရစဉ် ဆရာတော်၏ မေတ္တာရိပ်၌ ခိုလှုံလာရာ ဥပုသ်ရက်ရှည် စောင့်ခိုင်း၍ ဓမ္မစကြာ သတိပဋ္ဌာန် ပါဠိတော်များကို အကျက် ခိုင်းထား၏။ ဆရာတော် နန်းတော်သို့ ကြွသောအခါ နောက်ပါခေါ်၍ မင်းကြီးရှေ့တွင် ကျက်ခိုင်းထားသော စာများကို ရွတ်အံပြစေပြီးလျှင် သူ၏ ကျေးဇူး ဂုဏ်များကို မိန့်ကြားပေး၏။ ရာထူးပြန်ရလေသည်။

ဘဏ္ဍာတော် ဝါဂွမ်းများကို ရောင်းစားပြီး “မီးလောင်သွားသည် လိမ်လည်မှုကြောင့် စစ်ကိုင်း မန်ကျည်းစဉ်ရွာသား ဦးချိန်ကို လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာတော် ပတ္တမြား များကို အနောက်နိုင်ငံသို့ ခိုးဝှက် ရောင်းချသူ သူဌေး ၁၆-ဦးကို လည်းကောင်း ကယ်မ, ရဖူး၏။

ဘဏ္ဍာတော်ဂျုံများကို ခိုးဝှက်ရောင်းချစားသူ စစ်ကိုင်း ဦးဘိုးမောင်၊ ဦးမိတ်တို့ကို မင်းတရားကြီးက အုန်းသီးတစ်လုံးစီပေး၍ အုန်းသီးသီးမှပြန်လာရမည်ဟု အင်းဝ တောင်ဘက်ရှိ ငှက်ဖျားဖျားတတ်သော သန်ရွာသို့ နယ်နှင်လေရာ အကြောင်းအား လျော်စွာ ကယ်တင်ခဲ့ရသည်။

တစ်ခါက စစ်ကိုင်းမြို့ဝန် ဦးရိုးသည် မတရား နှိပ်စက်လွန်းအားကြီး၍ ဒကာ တစ်ဦးက ပုခန်းဆရာတော်အား လျှောက်ရာ “ငါမတတ်နိုင်၊ သာသနာပိုင်ထံ သွား” ဟု ညွှန်၏။ သာသနာပိုင်ကလည်း “ငါက သာသနာကိုသာပိုင်တာ၊ ထွဋ်ခေါင်ကို မပိုင်ဘူး” ဟု အမိန့်ရှိလိုက်သော ဟူ၏။ မြို့ဝန် ဦးရိုးကား ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သတတ်။

တစ်ခါကသော် ရာဇဝတ်ပြစ်မှု မကင်းသူများသည် အေးမြသော ဆရာတော်၏ မေတ္တာရိပ်၌ လာရောက်ခိုလှုံနေကြရာ သံတော်ဆင့်မင်းကိုယ်တိုင် လိုက်၍ဖမ်းစဉ် ရဟန်းငယ်များနှင့် အလုအယက် ဖြစ်သွားသည်။ ရဟန်းငယ်များက သံတော်ဆင့် မင်းအား ပါးနား ရိုက်ပုတ်လိုက်ကြသဖြင့် သံတော်ဆင့်မင်းက ဘုရင်အား ပြန်လည် သံတော်ဦးတင်ရာ-

“မောင်မင်း၊ သူတော်ကောင်းတွေ ကြောက်ရှာလွန်းလို့ တောထဲမှာ ပုန်းအောင်း နေပါသည်ကို မောင်မင်း သွားပြစ်မှားသကိုး၊ ကန်တော့ချေပါ” နှစ်သိမ့် စကား မိန့်ကြား၍ ကန်တော့ခိုင်းဖူးသည်။ ခံရသူကိုပင် ထပ်၍ အရှုံးပေးသကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ရဟန်းများကို “ဘ,စား” ပေးလွန်းသည်ဟု လည်းကောင်း ထင်ဖွယ် ရှိ၏။ မဟုတ်ချေ။ ဘုရားသားတော်များအား လက်အုပ်ချီ၍ အနုနည်းဖြင့် ဆုံးမလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေ၏။

ထိုခေတ်တွင် ရာဇဝတ်မှု မျိုးစုံဖြင့် ဒုက္ခရောက်သူများကို ဆရာတော် ကယ်တင် နုတ်ယူ၍ အသက်ဘေး ချမ်းသာရာ ရခဲ့သူများ များလှစွာ၏။ “နောင် ဤသို့ မလုပ်ရန် တရားဖြင့် ဆုံးမ၍လည်းကောင်း၊ စာပေကျမ်းဂန် ကျက်ခိုင်းသင့်သူအား အကျက် ခိုင်း၍ လည်းကောင်း၊ တရားဘာဝနာ ပွားသင့်သူအား ပွားစေ၍ လည်းကောင်း ဒုစရိုက်သမား လူကြမ်းများကိုလည်း တရားသဖြင့် ယဉ်ကျေး စေတော်မူ၏။

ဆရာတော် မင်းရေး မင်းခွင့်သာမှန်းသိ၍ အရှိန်အဝါကို အကာအကွယ်ယူကာ အခွင့်အရေး အလွဲသုံးစား လုပ်လိုသူများလည်း ရှိခဲ့နိုင်ရာ၏။ ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်ကလည်း လောက ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သူများ၊ စစ်မှုထမ်းဘဝ ငြီးငွေ့၍ ထွက်ပြေးလာသူများ၊ မကျန်းမာသော်လည်း ငွေကြေး အကုန်အကျ မခံနိုင်သဖြင့် ဆရာဇီဝကထံ ဆေးကုသခံလို၍ အခွင့်အရေးယူကာ သာသနာရိပ် ခိုလှာသူများ ရှိခဲ့လေသည်။ ဤကား လူသားတို့၏ သဘာဝပင်တည်း။

ရာဇဥပါယ် တုယူဖွယ်

မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် ပင်ကိုကလည်း သာသနာတော်၌ သဒ္ဓါသူပီပီ ဆရာတော်၏ သီလ, သမာဓိ, ပညာကိုလည်း လေးစားရမှန်း သိမြင်တော်မူသည့် အလျောက် ရဟန်း သံဃာ သာသနာတော်အား များစွာ လိုက်လျော ချီးမြှောက်တော်မူသည်မှာ အထူးဆိုဖွယ်ရာ မရှိ။ သို့ရာတွင် ရာဇဝတ်သားများနှင့် စပ်၍ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော် ကယ်တင် နုတ်ယူသည့် ကိစ္စမျိုး၌ ဆရာရောဒကာပါ ပျော့ညံ့လွန်း၍ ရာဇရေး၊ ဓမ္မရေး (ဝါ) နိုင်ငံရေးနှင့် ဘာသာရေး ရောထွေးသည်ဟု တစ်ဖက်သတ် ဝေဖန်ကောင်း ဝေဖန်စရာ ရှိပေ၏။ သို့ရာတွင် အပြစ် မဆိုသာချေ။

တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သော မင်းတို့မည်သည် မည်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အပြစ် ဒဏ်ကြောင့် ဆုံးရှုံးနစ်နာစေလိုခြင်း မရှိရိုးအမှန်။ မတရားမှု ပွားစီးမည်ကိုလည်း မကြိုက်။ မိမိ၏ သြဇာအာဏာ တည်ခြင်းကိုသာ လိုလားကြသည်။ တစ်စုံတစ်ခု ပြစ်မှုကျူးလွန် စေကာမူ အပြစ်မပေးလိုကြ။ မပေး၍လည်း မဖြစ်။

အထူးသဖြင့် ရံခါ မိမိအကျိုးကို သယ်ဆောင်သူ၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်သူများ ကိုယ်တိုင်က မည်သို့မျှ ခွင့်မလွှတ်နိုင်သော ပြစ်မှုကို ကျူးလွန်လာသောအခါ ပို၍ ခက်၏။ လွှတ်၍လည်း မဖြစ်။ အပြစ်လည်း မပေးရက်။ မိမိပြုထားသော အများဆိုင် ဥပဒေကို ပြင်ရ ဖျက်ရမည် ဆိုပြန်ပါကလည်း “ထွေးပြီး တံတွေးကို ပြန်မျိုး သကဲ့သို့ ဖြစ်၍ ရာဇိန္ဒြေ ပျက်မည်ကို ရှက်စနိုးတော်မူကြရ၏။

ထိုအခါ “ပျားလည်းစွဲသာ၊ ရှဉ့်လည်း လျှောက်သာ” သော ပရိယာယ်ကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြ၏။ ယင်းကိုပင်လျှင် “ရာဇဥပါယ်” ဟု ခေါ်သည်။ မင်း လုပ်သူတို့ တတ်ကို တတ်ရမည့် ပညာတစ်ရပ်ပင်တည်း။ ရှေးမင်း အဆက်ဆက်တို့လည်း လုပ်ခဲ့ပြီး ယခုလည်း လုပ်ဆဲ၊ နောင်လည်း ဤနည်းကိုပင် အသုံးပြုကြရပေဦးမည်။

ဆိုပါအံ့ ... ဘုရင့်နောင် လက်ထက်က ဖြစ်သည်။ ဘုရင့်နောင်သည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အလုံးအရင်းနှင့် ဇင်းမယ်သို့ စစ်ချီသွားရာ မြို့စောင့်မရှိသဖြင့် ရှိသမျှ “ရကစု” ရှမ်း မွန် စသော နယ်စွန်နယ်ဖျား “သုံ့ရ” လူများကို အရေးပေါ် စုစည်း၍ မြို့စောင့်တပ် ဖွဲ့စည်းကာ အစောင့်ထားဖူးသည်။

ဘုရင့်နောင်ပြန်မလာမီ မြို့စောင့်တပ်သည် မင်းစည်းစိမ် ခုနစ်ရက်ရ၍ ကောင်းမှန်း သိသဖြင့် လက်မလွှတ်ချင်၊ ဘုရင်စိတ် ပေါက်လာကြရာ ကျေးဇူးရှင် ဘုရင့်နောင် ကိုပင် ပြန်၍တော်လှန်ကြသည်။ နောက် အင်အား မမျှသဖြင့် အရေးနိမ့်ကာ မြို့စောင့်တပ်ခေါင်းဆောင် အရေးပေါ်ဗိုလ်မှူးများနှင့် နောက်လိုက်ငယ်သား အားလုံးအား တဲကြီးထိုး၍ လှောင်သွင်းထားပြီး မီးရှို့သတ်ရန် စီစဉ်သည်။

တပ်သားများမှာ ခြင်းထဲက ကြက်ကဲ့သို့ ထွက်ပေါက်မရ။ နောင်တကြီးစွာ ကြောက်လန့် ငိုယိုကြကုန်၏။ ဘုရင်ကလည်း ထိုအတိုင်းပင် လှန်ထားသည်။ မီးရှို့၍ သတ်မည်ရှိသောအခါ ဆရာတော်များအား ဘုရင်ကိုယ်တိုင်ကပင် တစ်ဖက်လှည့် မေတ္တာရပ်စေ၍ အသက်ဘေး အလှူခံ စေခဲ့ဖူး၏။ (ခေါင်းဆောင်များသာ ကွပ်မျက် ခံရသည်။) သာသနာတော်လည်း ဂုဏ်တက်၍ သုံးဦးသား သားရွှေအိုး ထမ်းသော ရာဇဥပါယ်ပေတည်း။

ယခုအခါတွင်လည်း အခါကြီး နေ့ကြီးများကို ရည်ညွှန်း၍ အပြစ်မှ ပလှပ်ခြင်း ရက်လျှော့ခြင်းများ ပြုလုပ်နေကြရသည် မဟုတ်လော။ လုပ်သင့်သည်ကို လုပ်ခြင်းပေတည်း။

ဂျာမန်ဆရာဝန်ကြီး မာဘိ

ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်၏ ဘာဝနာတရားကို စဉ်းစားတွေးကြံ လက်ခံ နှစ်သက် သူများတွင် မြန်မာများသာမက ထိုခေတ်က ရှိသော ဥရောပတိုက်သား များလည်း ပါဝင်၏။ ထိုအထဲတွင် ဂျာမဏီလူမျိုး ဆရာဝန်ကြီး မာဘိကား ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်၏။ မင်းတုန်းမင်းကြီး လက်ထက်တွင် သူအိုသူနာရုံ (ဆေးရုံ) များ ဆောက်လုပ်ကာ လခကြေးငွေများထုတ်ပေး၍ ကျန်းမာရေးကို အားပေးခဲ့သည်။ ဆရာဝန် မာဘိကား ဘုရင့်ရိက္ခာတော်ရ သမားတော်ကြီး ဖြစ်သည်။ သူ့အကြောင်း ၁၂၃၈-ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၇-ရက် စနေနေ့ (၂၀၊ ၁၊ ၁၈၇၇) ထုတ် ရန်ကုန်မှ “လောကီသုတပညာ” သတင်းစာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်။

“ဇာမနီတိုင်းသား မာဗီသခင်သည် ရှေးအထက်ကျော်ကာလ ရန်ကုန်မြို့တွင် သစ်တောဝန်အရာနှင့် အင်္ဂလိပ် အစိုးရမင်းများ၏ အမှုတော်ကို ကောင်းမွန်စွာ ထမ်းရွက်ပြီးနောက် မန္တလေးမြို့သို့ ဆန်၍ မြန်မာရွှေနန်းရှင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ သစ္စာတော်ရေကို သောက်၍ အင်္ဂလိပ် အဝတ်အစားကို ပယ်ပြီးလျှင် မြန်မာတို့ အဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်လျက် ရှေးဦးအစ သစ်တောဝန်အရာနှင့် ထမ်းနေစဉ် ၁၂၃၈-ခုနှစ်အတွင်း အနိစ္စရောက်၍ ၎င်း၏ နေအိမ်ဝင်းအတွင်း၌ပင် မြန်မာ ဘုန်းတော်ကြီးများကို ပင့်၍ ဖုတ်ကြည်း သင်္ဂြိုဟ်ကြောင်း။”

စင်စစ် ဆရာဝန်ကြီးမာဘိကား ခရစ်ယာန်ဘာသာမှ ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ် ကူးပြောင်းကာ ဥပါသကာ ဖြစ်ရုံမျှမက ဓမ္မိကချောင်၌ပင် ကျောင်းတစ်ဆောင် ဆောက်လှူ၍ ကျောင်းဒကာ အဖြစ်သို့ပင် ရောက်ခဲ့သူဖြစ်၏။

ဘုန်းကံကြီးများ လာဘ်ပေါများ

ဆရာတော်သည် ငယ်စဉ်ကစ၍ ဘုန်းကံကြီးမား လာဘ်ပေါများသူ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မန္တလေးခေတ်တွင် သူမတူအောင် ဘုန်းကံကြီးမား လာဘ်များကြောင်း သိမီခဲ့သူ မန္တလေးအနောက်ပြင် ငါးဆူဆရာတော်ဘုရားကြီးက ပြောကြားဖူး သတတ်။

ဆရာတော်ထံ၌ ဦးရွှေရင်းခေါ် ကပ္ပိယ ဒကာတစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ ဆရာတော်နှင့်အတူ နန်းတော်သို့ရောက်၍ အတွင်းတော်က ဝင်စေထွက်စေ အခွင့်ရထားသူ ဖြစ်၏။ “ဟဲ့-ဒီကျေးတောသား လူရိုင်းကြီးဟာ ရွှေနန်းတော်ကို မမြင်ဖူးရှာပါဘူးဟယ်၊ ဝင်ပါထွက်ပါစေ”ဟု ဆရာတော်က ချီးမြှောက်၍ အနောက်ဆောင်သော မြောက်ဆောင်သော တံခါးမရှိ ဓားမရှိ ဝင်ထွက်ခွင့် ရထား၏။ အခါတစ်ပါး ဆရာတော်က နေဝင်ခါနီးမှ-

“ဟဲ့-ရွှေရင်း၊ ငါ နက်ဖြန်နံနက် သံဃာအပါး သုံးရာကို သပိတ်စုံ အိတ်နဲ့ အုန်း ငှက်ပျောအစုံနဲ့ ဆွမ်းလောင်းလှူချင်သကွယ့်၊ ဖြစ်ပါ့မလား” ဟု မေးတော်မူရာ ညကြီးမင်းကြီး စီစဉ်ရန် ခက်မှန်း သိသော်လည်း အလိုတော် ပြည့်စေရန် ပါရမီ ဖြည့်သောအားဖြင့် “မှန်ပါ၊ ဖြစ်နိုင်ပါသဖရား” ဟု လျှောက်ရသည်။ ဦးရွှေရင်းသည် ချက်ချင်း စီစဉ်ကာ ဓမ္မိကချောင်မှ ထွက်၍ ခိုတောင်ကုတို့ဆိပ် လှေတော်များကို ဆရာတော် အမိန့်ဖြင့် ဆင့်ဆို စီးနင်း၍ ရွှေမြို့တော်အတွင်းသို့ သွားရ၏။ မြို့တော်တွင်း အိမ်တစ်အိမ်သို့ ရောက်သွားရာ စာရေး တော်ကြီးအိမ် ဖြစ်နေသည်။ စာရေးတော်ကြီးက အကျိုးအကြောင်း မေးမြန်း၍ ပြောဆိုသောအခါ စာရေးတော်ကြီးမှာ ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်ကာ -

“ကောင်းပါပြီ၊ သူများကို အသိမပေးပါနှင့်၊ ကျွန်တော်ပဲ ကုသိုလ်ယူပါရစေ၊ သံဃာ အပါး သုံးရာမက ငါးရာပင် လောင်းလှူပါမည်” ဟု ပြောဆိုလေသည်။ ချက်ချင်းစီစဉ် လူသူစုဆောင်း၍ စစ်ကိုင်းသို့ ကူးကြရာ ညဉ့်သန်းခေါင်ကျော်မှ ရောက်ကြ၏။ ရောက်လျှင် ရောက်ချင်း ချက်ပြုတ်၍ နံနက်တွင် သံဃာအပါး ငါးရာပင် လောင်းလှူနိုင်ကြသည်။

ဆရာတော်မှာ ဆွမ်းလောင်းလှူရာ၌ ကိုယ်တော်တိုင် ကြပ်မတ်၍ အနီးမှ ကြည်ညို ဝမ်းမြောက်စွာ ကြည့်ရှုတော်မူ၏။ ရှင်သာမဏေ ငယ်ကလေးများ အလှည့် ရောက်လျှင် “ထည့်ပါဦးဟဲ့” ဟု ဆိုကာ မဆန့်မပြဲ လောင်းလှူစေသည်။

စာရေးတော်ကြီးလည်း ထိုနေ့အတွက် ညီလာခံ မဝင်နိုင်ဘဲရှိရာ နောက်တစ်နေ့တွင် မဇ်းတရားကြီးက အကျိုးအကြောင်း မေးမြန်းသဖြင့် အကြောင်းစုံ သံတော်ဦး တင်ရာ-

“မောင်မင်း ကံကောင်းလိုက်ပါဘိ၊ ငါကိုယ်တော်မြတ်ထံ ဆရာတော်က အလှူမခံဘူး ကွယ့်၊ မောင်မင်း တယ်ကံကောင်းပါပေတယ်။ အိမ်း ... ငါကိုယ်တော်မြတ်ကလဲ သံဃာအပါး သုံးရာအတွက် ကုသိုလ်တော် ပါဝင်ပါရစေကွယ်” ဟု မိန့်တော်မူကာ ငွေတော်သုံးရာ ဆုချ လိုက်သတတ်။

“ပုညဝန္တာနံ ဒေဝတာ ပရိပါစေန္တိ = ဘုန်းကံရှိသူတို့အတွက် နတ်တို့သည် အစာကို ကျက်စေကြကုန်၏” (သမ္မော အဋ္ဌကထာ) ဟု လာသည့်အတိုင်း သံဃာငါးရာ အတွက် သပိတ်စုံ အုန်းငှက်ပျောစုံဖြင့် ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော ဆွမ်းသည် သာမန် သီလ၊ သာမန် လူတို့ အစွမ်းမျှလောက်နှင့် ဖြစ်သည်ဟုကား မထင်မှတ်ဝံ့ပါချေ။

ထို့ကြောင့် “ရှင်ရှင်လူလူ ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများလိုသော သူသည် သီလကိုသာ ကြိုးစားဖြည့်” ဟု “မဇ္ဈိမ-အာကင်္ခေယျသုတ်နှင့် ဣတိဝုတ်-သုခပတ္ထနာသုတ်” တို့၌ တိုက်ရိုက်ကြီး ဟောတော်မူခဲ့ပြီ။

ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် သက်ရွယ်တော် ကြီးရင့်သောအခါ ပတ္တပိုဏ်, ဧကာသနိက် ဓုတင်ကိုဖျက်၍ တစ်နေ့လျှင် ဆွမ်းသုံးကြိမ် ဘုဉ်းပေးတော်မူ၏။ နံနက် အရုဏ်ဆွမ်းကို ဟင်းခွက် ငါးဆယ်ဖြင့် ဘုဉ်းပေးတော်မူသည်။ နံနက်ဆွမ်းပြီးလျှင် ခေတ္တခဏ စောင့်ငုံ၍ ဆွမ်းခံကြွသည်။ မန္တလေး၊ အမရပူရ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ စသည်တို့မှ ဆွမ်းလောင်းလှူသူများသည် ဆရာတော်မကြွမီကတည်းက အုတ်စရပ် ကြီး၌ အသင့်စောင့်လင့်နေကြမြဲ ဖြစ်၏။ ဆရာတော်သည် ဆွမ်းခံပြီးလျှင် ထိုအုတ်ဇရပ်ကြီး၌ပင် တစ်ကြိမ် ဘုဉ်းပေးတော်မူရပြန်၏။ ထို့နောက် ကျောင်းသို့ ရောက်သောအခါ တစ်ကြိမ် ဘုဉ်းပေးတော်မူရသည်။ ဒကာ ဒကာမတို့၏ သဒ္ဓါတရားကို ငဲ့ရဟန် တူလေသည်။

သူတော်ကောင်းကြီးများအဖို့ ဤသို့ လာဘ်လာဘများ လိုအပ်သည်ထက် များပြား ပိုလျှံသော အခါများ ရှိသကဲ့သို့ လုံးဝ မဘုဉ်းပေးရသော ရက်များလည်း ရှိတတ်ပေသည်။ မည်သည့်အရာမဆို လိုအပ်သည်ထက် များပြားနေလျှင်လည်း အနှောင့်အယှက် တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေ၏။ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးသူတို့၌ မထောင်းတာ လှသော်လည်း ကျင့်ကြံဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ “ဘုန်း” တွင် မျောပါမသွားရန် သတိပြုကြ ရလေသည်။

ဤသို့သော အာဟုနေယျ။ ပါဟုနေယျ ဂုဏ်တို့ကို ကြည့်၍လည်း ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ သီလသမာဓိ ပညာကို ခန့်မှန်းကြရာ၏။ တစ်စုံ တစ်ခုသော ဒိဋ္ဌဓမ္မ သုခဝိဟာရ (လက်တွေ့ ချမ်းသာစွာ နေနိုင်ခြင်း) မရှိလျှင်လည်း နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ်ခန့် တစ်ကိုယ်တော်တည်း တောကြီးမျက်မည်း၌ ဆင်းရဲပေါင်း များစွာကို တမင်အောင့်အည်း သည်းခံရန် လွယ်ကူလှမည် မဟုတ်ပါချေ။

လာဘ်လာဘ များပြားသည့် အရွယ်၌ အတိုင်းမသိ များပြားခြင်း၊ ခေါင်းပါးသည့် အချိန်၌ ဖြစ်သလို စားသောက် နေထိုင်ရခြင်း ဟူသော အစွန်းနှစ်ဖက်လုံး၌ ချိန်ချက်ကျကာ “မဇ္ဈိမပဋိပဒါ တာဒိဂုဏ်” နှင့်လျော်စွာ ဘဝတစ်သက်တာကို လွန်စေနိုင်သည်မှာလည်း အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ အလေ့ပင် ဖြစ်ပါ၏။

ယင်းသို့လျှင် နှစ်ပေါင်းများစွာ မိမိကိုယ်ကို ဦးစွာအနွံတာခံ၍ သတ္တဝါအများ၏ အကျိုးကိုသည်ပိုးရာ၌ အတိုင်းမသိ အင်အားကြီးမားလှသော ပဋိပတ်လုပ်ငန်းဖြင့် အမျိုးဘာသာ သာသနာ ပြုတော်မူခဲ့သော ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၂၄၂-ခုနှစ် ပထမဝါဆို လဆန်း ၁-ရက် နေ့ နံနက် မြန်မာနာရီ ၁-ချက်တီးအချိန်၊ သက်တော် ၈၁၊ သိက္ခာ ၆၁- ဓမ္မိကချောင်ရှိ ဂျာမနီ ဆရာဝန်ကြီး မာဘိ၏ ကျောင်း၌ပင် စုတိကမ္မဇရုပ် ချုပ်ငြိမ်း လေ၏။

ပျံလွန်တော်မူပြီး မကြာမီ ထိုကျောင်းလည်း မီးခပျက်စီးလေ၏။ အရိုးဓာတ် စေတီ ကိုမူ ဓမ္မိကချောင်၏ အရှေ့ တာလေးရာ အကွာ မြေညီရာ၌ တည်ထား ကိုးကွယ်ကြသည်။ ဓမ္မိကချောင်၌ ဆရာတော် သီတင်းသုံးသွားသော ဂူနှင့် “ဆရာတော်နှင့် တူလှသည်” ဟု သိမီသူတို့ အံ့သြရသော သစ်သားပုံတူ ရုပ်တုတော်ကိုလည်း ဖူးမြော်နိုင်ကြသည်။

[ဆရာတော်ဘုရားကြီးအကြောင်း ဤမျှလောက် အချက်အလက် ရသည်မှာ (၁၃၀၁- ခုနှစ် မန္တလေး လှခင် အင်ဆန်းပုံနှိပ်တိုက်မှ ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်နှိပ်သော) “ထွဋ်ခေါင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အကြောင်း” ဟု စုဆောင်းရေးသားတော် မူခဲ့သော စစ်ကိုင်းတောင် ရွှေဟင်္သာဆရာတော်ဘုရားကြီး (ဦးပဏ္ဍိတ) ၏ ကျေးဇူးတော်ပင် ဖြစ်ပါကြောင်း။]

“ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းသံပေါက် လင်္ကာများ”

၁။ သဗ္ဗေသတ္တာ၊ ဝေနေယျာ၊ သံသာရှည်လှပြီ။
၂။ အတည်ကျကျ၊ ဘယ်ဘဝ၊ ရကြမရှိပြီ။
၃။ ရအံ့နိုးနိုး၊ လောဘမျိုး၊ အကျိုးယုတ်လှပြီ။
၄။ သုံးပါးညီးညီး၊ လောင်မီးကြီး၊ ဖိစီးလှလေပြီ။
၅။ လောင်မှန်းမသိ၊ မောဟဖိ၊ မိုက်မိလှလေပြီ။
၆။ ပိုးဖလံမျိုး၊ မီးကိုတိုး၊ ကိုယ်ကျိုးနည်းလှပြီ။
၇။ ကာမဂုဏ်မွဲ၊ သည်မိုက်ခဲ၊ မခွဲနိုင်ကြပြီ။
၈။ မခွဲနိုင်ကြ၊ လူ့ဗာလ၊ မိုက်စသိမ်းသင့်ပြီ။
၉။ ဂင်္ဂါသဲတူ၊ ပွင့်တော်မူ၊ ဆူဆူများလှပြီ၊
၁၀။ များအသင်္ချေ၊ ရှင်စောထွေ၊ ရှောင်သွေလွဲခဲ့ပြီ။
၁၁။ တစ်ဆူမသင့်၊ တစ်ဆူသင့်၊ ဖူးခွင့်တွေ့ထိုက်ပြီ။
၁၂။ မတော်မတရား၊ ကျင့်ဖောက်ပြား၊ မိုက်အားကြီးလှပြီ။
၁၃။ အလိုမလိုက်၊ သည်အမိုက်၊ ပယ်ထိုက်သင့်လှပြီ။
၁၄။ မပယ်မချိုး၊ ဆင်ကန်းတိုး၊ ဟုတ်နိုးထင်လှပြီ။
၁၅။ ဟုတ်နိုးသမှု၊ ထင်တိုင်းပြု၊ ယခုတိုင်ခဲ့ပြီ။
၁၆။ တရားလက်လွတ်၊ ငှက်တောင်ကျွတ်၊ ဝဋ်နှင့်မကင်းပြီ။
၁၇။ မနုဿတ္တ ဒုလ္လဘ၊ မရများလေပြီး၊
၁၈။ အရတော်စွ၊ သည်ဘဝ၊ လှလှကျင့်ထိုက်ပြီ။
၁၉။ ကြုံကြိုက်တော်စွာ၊ သာသနာ၊ ရောင်ဝါထွန်းလှပြီ။
၂၀။ သတိရရ၊ မြတ်ပုည၊ ပြုရကောင်းသင့်ပြီး၊
၂၁။ တစ်နေ့တစ်နေ့၊ နက်ဖြန်ရွေ့၊ မမေ့ကောင်းသင့်ပြီး
၂၂။ ငါ့ကိုယ်ငါ့သား၊ ငါ့မယား၊ ထင်မှားလှလေပြီ။
၂၃။ ထင်မှားတတ်စွာ၊ သက္ကာယာ၊ မိစ္ဆာ ကင်းသင့်ပြီ။
၂၄။ ငါးခုခန္ဓာ၊ ရုပ်နာမ်မှာ၊ မှန်စွာ မှတ်သင့်ပြီ။
၂၅။ သမ္မသန၊ ဉာဏ်အစ၊ ထင်လှသင့်ကြပြီ။
၂၆။ နှင်ဖြင့်နင့်ကိုယ်၊ ဆုံးမ,ဆို၊ နင့်ကိုယ်အမှုသည်။
၂၇။ နင်မဆုံးမ၊ နင့်တာပ၊ ဘယ်ကခံလိမ့်မည်။
၂၈။ နှလုံးဖုံဖုံ၊ ထုံတုံတုံ၊ နင့်ပုံကြောကြမ်းသည်။
၂၉။ နင်နှင့်နင်ကံ၊ စီရင်ဖန်၊ အမှန်ဖြစ်တော့သည်။
၃၀။ ယခုနှင့်ကိုယ်၊ နင့်အလို၊ ဘယ်ကိုပြည့်စုံသည်။
၃၁။ နင့်ကိုယ်နင်နှစ်၊ နင့်အပြစ်၊ နင်ဖြစ်ခံရမည်။
၃၂။ နင့်ကိုနှင့်အား၊ နင်မသနား၊ နင်မှားရှာတော့သည်။
၃၃။ ဒါန သီလာ ဘာဝနာ၊ နင်သာပြုသင့်သည်။
၃၄။ ဇာတိ ဇရာ မရဏာ၊ မကြာနင်တွေ့မည်။
၃၅။ မျက်တောင်တစ်ယှက်၊ လျှပ်တစ်ပြက်၊ နင့်သက်သေလိမ့်မည်။
၃၆။ ဘယ်နှစ်ဘယ်လ၊ ရောက်ခါမှ၊ ကာလမရွေးပြီ။
၃၇။ ကြီးငယ်မဟူ၊ ကိုယ့်ရွယ်တူ၊ ခုမူသေလှပြီ။
၃၈။ အမှန်သေရိုး၊ ထိုလူမျိုး၊ ကြောက်စိုးရွံ့သင့်ပြီ။
၃၉။ မသွင်းနှလုံး၊ အထင်ရှုံး၊ ပျက်ပြုန်းလှလေပြီ။
၄၀။ ခန္ဓာကြွေလျော်၊ ရှိပြန်သော်၊ ပူဇော်ကောင်းလှပြီ။
၄၁။ သွားကျိုးဆံဖြူ၊ ရှိပါမူ၊ ဘယ်သူမကြောက်ပြီ၊
၄၂။ ဤသည့်မယား၊ ဤသည့်သား၊ မီးပွားမှန်တော့သည်။
၄၃။ ခယ ဝယ ဘိဇ္ဇန၊ ပျက်ကြလှလေပြီ။
၄၄။ အပ္ပိယေဟိ ပိယေဟိ၊ ဒုက္ခိ ကြုံလေပြီ။
၄၅။ ဒုက္ခ အထွေထွေ၊ တပေပေ၊ ခံနေရလေပြီ။
၄၆။ နိဗ္ဗာန်သာခေါင်၊ ဘေးမဲ့သောင်၊ ရောက်အောင်ပြုသင့်ပြီး၊
၄၇။ မပြုပါဘဲ၊ နင်ရှောင်လွဲ၊ နင်ပဲမိုက်လှသည်။
၄၈။ ယုတ္တိယုတ္တာ၊ နင်ဆင်ကာ၊ ဟန့်သာရှင်များသည်။
၄၉။ ဘုရားသွားသွား၊ ကျောင်းသွားသွား၊ စိတ်ထားနင်မကြည်။
၅၀။ ဒါနသီလာ၊ နင်ပြုခါ၊ စေတနာဇောမကြည်။
၅၁။ သို့ပင်ပြုလို၊ နင့်ကုသိုလ်၊ ဘယ်ကိုသွားလိမ့်မည်။
၅၂။ လောကုတ္တရာ၊ မြိုက်သြဇာ၊ နင်သာဝေးလှသည်။
၅၃။ ဇောစိတ်သန်သန်၊ ကုသိုလ်မှန်၊ နင်ကြံပြုရမည်။
၅၄။ သို့ပြုမှသာ၊ သည့်ခေမာ၊ နင်သာနီးရမည်။
၅၅။ ဤသို့စုံစေ့၊ ပြန်လှန်၍၊ စေ့စေ့နှလုံးတည်။
၅၆။ အနမတဂ္ဂ သံသာရ၊ ကြာလှလေကုန်ပြီး
၅၇။ ဂင်္ဂါဝါဠု၊ ပမာပြု၊ သဲစု မကပြီ။
၅၈။ တဏှာ၏နောက်၊ တကောက်ကောက်၊ လိုက်ထောက်မသင့်ပြီ။
၅၉။ တဏှာမြစ်မ၊ ပင်လယ်ဝ၊ နစ်ကြလေကုန်ပြီ။
၆၀။ တဏှာလည်းပွား၊ ဒုက္ခများ၊ သွား၍မဆုံးပြီ။
၆၁။ တဏှာပို့တင်၊ ပါယ်လေးခွင်၊ လျင်စွာရောက်လေပြီ။
၆၂။ သေမင်းနိုင်ငံ၊ အဖန်ဖန်၊ လိုက်ပြန်ရလေပြီ။
၆၃။ ဝေဘူတောင်မျှ၊ ပမာပြ၊ အရိုးမကပြီ။
၆၄။ နှစ်တုံပေါ်တုံ၊ သုံးပါးဘုံ၊ ကြုံပြန်ရလေပြီ။
၆၅။ ချမ်းသာမငွေ့၊ ဆင်းရဲတွေ့၊ ငြီးငွေ့သင့်လှပြီ။
၆၆။ အဝိဇ္ဇ သည်မောဟ၊ ညှဉ်းဆဲလှပေပြီ။
၆၇။ နီဝရဏ၊ ဆီးတားကြ၊ လမ်းစ မဆုံးပြီ။
၆၈။ ဂတိငါးပါး၊ ဆုံလည်နွား၊ သွား၍မဆုံးပြီ။
၆၉။ ဘဝတိုင်းသေ၊ သံချိုင်းမြေ၊ ပွားစေလှလေပြီ။
၇၀။ လမ်းကောက်လည်းသွား၊ လူအများ၊ အမှားကြိုက်ခဲ့ပြီး၊
၇၁။ လမ်းကြောင်းမမှန်၊ မြတ်နိဗ္ဗာန်၊ ဧကန်လွဲခဲ့ပြီ၊
၇၂။ ဘဝမဆုံး၊ ဒုက္ခတုံး၊ လုံးလုံး ခံရပြီ။
၇၃။ လောကမျက်ရှု၊ သဗ္ဗညု၊ ယခုရှိရဲ့ မင်း။
၇၄။ ဘုရားဖြစ်ခါ၊ သာသနာ၊ ရောင်ဝါတဝင်းဝင်း။
၇၅။ မနုဿတ္တ ဒုလ္လဘ၊ ရအောင်ခဲကြမင်း။
၇၆။ ဗြဟ္မာ့ပြည်က၊ အပ်ကိုချ၊ မြေကအမ်တစ်စင်း။
၇၇။ အပ်သွားချင်းသာ၊ ထိဖွယ်ရာ၊ ပမာမှတ်ကြမင်း။
၇၈။ နိယျာနိက၊ မြတ်ဓမ္မ၊ ကြားရခဲ၏မင်း။
၇၉။ သဒ္ဓါဗလဝ၊ ဒုလ္လဘ၊ ရအောင်ခဲကြမင်း။
၈၀။ အရတော်ခိုက်၊ လူတစ်ဝိုက်၊ ခဲလိုက်ကြကုန်မင်း။
၈၁။ ကိုယ့်ဖို့မရ၊ သည်နောင်ဗာ၊ ဖြစ်တတ်ကြ၏မင်း။
၈၂။ ဤသို့ဘဝ၊ ဖြစ်သမျှ၊ ရမည်ခံ၏မင်း။
၈၃။ ထူးမြတ်စွာလှ၊ လူ့ဘဝ၊ နှမြောကြကုန်မင်း။
၈၄။ မြတ်သည်ကိုမှ၊ မသိကြ၊ ဗာလနှလုံးသွင်း။
၈၅။ ဗာလဖြစ်က၊ လူ့ပါပ၊ ကြာကြကုန်ပြီမင်း။
၈၆။ လူဖြစ်ကျိုးမှ၊ မခံရ၊ ရှုံးလှချေ၏မင်း။
၈၇။ ဘဝတိုင်းရှုံး၊ လူ့ ကျောက်တုံး၊ စုန်းစုန်းမြုပ်၏မင်း။
၈၈။ စုန်းစုန်းမြုပ်ခါ၊ မပေါ်လှာ၊ ကြမ္မာမှောက်၏မင်း။
၈၉။ နိဗ္ဗာန်လမ်းစ၊ ဤသို့ပြ၊ မှတ်ကြနှလုံးသွင်း။
၉၀။ ကလျာဏမိတ္တ ပဏ္ဍိတ၊ ပေါင်းဖော်ရ၏မင်း။
၉၁။ ထိုကလျာဏ၊ ဆိုဆုံးမ၊ လိုက်နာရ၏မင်း။
၉၂။ ယောနိသောမန သိကာရ၊ နေ့ညနှလုံးသွင်း။
၉၃။ သီလဓုတင်၊ ဆောက်တည်လျှင်၊ သည်တွင်အစမင်း။
၉၄။ အလောဘ အဒေါသ အမောဟ နိက္ခမ ဝိဝေက နိဿရဏ၊ ဤခြောက်ဝ၊ အလိုရှိကြမင်း၊
၉၅။ ရွှေပြည်သနစ်၊ သာသည့်ခေတ်၊ စိစစ်ကြကုန်မင်း။
၉၆။ ရွှေပြည်ချမ်းသာ၊ စံချင်ရှာ၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ချဉ်း။
၉၇။ အနိစ္စကောင်၊ ဒုက္ခကောင်၊ အနတ္တကောင်၊ အသုဘကောင်၊ ထင်အောင် နှလုံးသွင်း။
၉၈။ အနိစ္စတုံး၊ ဒုက္ခတုံး၊ အနတ္တတုံး၊ အသုဘတုံး၊ လုံးလုံး နှလုံးသွင်း။
၉၉။ ဤသို့ထင်မှ၊ မဂ်လမ်းစ၊ ရမည်မှတ်စင်းစင်း။
၁၀၀။ မဂ္ဂင်ဖောင်ကြီး၊ တက်၍စီးမှ၊ ပြည်ကြီး အမတ၊ နိရော်ဓ၊ ရမည်မှတ်ကြမင်း။
၁၀၁။ ယခုဘဝ၊ မသိကြမူ၊ အမတမည်ခေါ်၊ ရွှေပြည်တော်၊ အစော်မနံလျှင်း။

ရဟန္တာ နှစ်ကိုယ်ခွဲနှင့် အိပ်မက်ရ ရဟန္တာ

ရတနာပုံ မန္တလေးခေတ်၌ ရဟန္တာ ကောလာဟလများ ထူးထူးခြားခြား ထွက်ပေါ်ခဲ့၏။ ပဋိပတ်ဆောင်သော ရဟန်းတော်များလည်း များပြားဟန်ရှိသည်။

ရှေ့ကဖော်ပြခဲ့သော ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ကင်းတောရ ဆရာတော်၊ သီးလုံးဆရာတော် စသော အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများမှာ ရတနာပုံခေတ်၏ ပဋိပတ်ဝန်ဆောင် ကြီးများ ဖြစ်ကြ၏။

အဋ္ဌကထာ အလိုသော် အဘိညာဉ်ခေတ် မရှိတော့သယောင် ဖြစ်သော်လည်း တကယ့် လက်တွေ့တွင် အဘိညာဉ် ရနေကြကြောင်း ယုံမှားဖွယ်မရှိ။ “ကတာဓိကာရ” ခေါ် ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဘဝအဆက်ဆက်က ဆုယူ ဆည်းပူးခဲ့သည်ကို အဘယ်သူသည် တားဆီး ပိတ်ပင် နိုင်အံ့နည်း။ ပြီးလောက်သော ဝီရိယနှင့် ထူထောင်ဆောင်လျှင် မပြီးနိုင်သော အရာမရှိ။

ရှင်နာဂသိန်၊ ရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ၊ ရှင်အရဟံ၊ ရှင်ဒိဗ္ဗစက်မထေရ်တို့ကဲ့သို သာသနာကို အသက်ဆက်နိုင်သည့် သာသနာ့ အာဇာနည်များ တစ်ခေတ် တစ်ခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာရမြဲ ဖြစ်၏။ ဗြဟ္မာ့ပြည်က အလှည့်ကျ တာဝန် ယူလှာသကဲ့သို့ ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် တရားမှန်ကို ဧကန်ယုံကြည်လျက် ကျင့်ကြံနေသူများ ရှိနေသမျှ ကာလ ပတ်လုံး ရဟန္တာ ဆိတ်သုဉ်းသောအခါ မရှိနိုင်ကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ ဟောတော်မူခဲ့ပြီ။

ထိုမိန့်ခွန်းတော်ဖြင့်ပင် သာသနာသက်တမ်း ၅ဝဝဝ-ဆိုသော စကားသည် အခိုင်အမာ ထောက်တည်ရာ အာဂမ (ပါဠိတော်) မရှိကြောင်းလည်း ပေါ်လွင် စေခဲ့၏။ ဘိက္ခုနီ ဝိဘင်း ပါဠိတော်လာ ဥပမာ သုံးနှုန်းသော စကားမှ ကွန့်၍ ထွက်လာသော ၅၀၀၀-ဟူသော ကန့်သတ်ချက်သည်လည်း “အမှားကြာက အမှန်ဖြစ်” ဟူသကဲ့သို့ ကျမ်းဂန်တတ် ပညာရှိကြီးများ နှုတ်ဖျားသို့ပင် တက်လာခဲ့၏။

သာသနာသက်တမ်း ၅၀၀၀-ဟူ၍ ကန့်သတ်ချက်မျှ မရှိလျှင် “ပထမ-၁၀၀၀က ဘာခေတ်” စသည် ပြဆိုသော အဋ္ဌကထာလာ ခေတ်ငါးခေတ် ခွဲတမ်းကြီးမှာလည်း “အရင်းလဲ အဖျားထင်းဖြစ်ရ” လေတော့၏။ သိကြားသာသနာ ဆိုသော စကားမှာ ပြောဖွယ်ရာ မရှိတော့။ ထိုစကားများ မခိုင်လုံကြောင်း ရတနာပုံခေတ် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများက ကိုယ်နှင့်ရင်း၍ သက်သေထူခဲ့ကြပြီ။

ရတနာပုံခေတ်တွင် ရဟန္တာသတင်းများလည်း မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့ မြောက်ပြင် သံဃာတစ်ထောင်ရှိ စံကျောင်းတိုက်ကြီး၌ ဆရာတော် ဘုရားကြီးက “တိုက်ထဲမှာ ရဟန္တာတစ်ပါးရှိသည်” ဟု အိပ်မက် မြင်မက်တော်မူ၏။ ဆရာတော်ကြီးသည် သံဃာများအားလုံးကို စည်းဝေးခေါ်၍ သင်္ကန်းတစ်စုံစီ လှူပြီး အိမ်မက်အကြောင်း ထုတ်ဖော် ပြောဆို မေးမြန်းတော်မူ၏။

ထိုအခါ ငါးဝါရ စာချဘုန်းကြီး ဦးနာဂသေနက ရဟန္တာသည် သူပင်ဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထားရာ စိစစ်မေးမြန်းလေလျှင် မဟုတ်မမှန်ကြောင်း ထင်ရှားသဖြင့် “ပါရာဇိက ကျပြီ” ဟု ပြစ်ချက်တင်ကာ နှင်တော်မူ၏။ ဦးနာဂသေနကား စစ်ကိုင်း တောင်ရိုး အရညဝါသီ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်ထံ သွားရာ ထွဋ်ခေါင်ဆရာတော်က စိတ်ဖောက်ပြန်၍ ပြောမိကြောင်း သိရသဖြင့် ဆေးဝါးကုသပေးတော်မူသည်။

စံကျောင်းဆရာတော်သည် “မိမိတိုက်က ပါရာဇိကကျ၍ နှင်ထုတ်သူကို လက်ခံရ ကောင်းလား” ဟု မကျေနပ်သဖြင့် ထိုအမှုသည် သာသနာပိုင်နှင့်ဘုရင်မင်းမြတ် ထံသို့ပင် ရောက်လေ၏။ ဦးနာဂသေန စိတ်ဖောက်ပြန်သည်ကို သိကြရသောအခါ အားလုံး နှမြောတသကြရသည်။

ဦးနာဂသေနကား စလင်းမင်းသမီးက ရှင်-ရဟန်းဒါယိကာမ အဖြစ်ခံယူ၏။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် စာတော်သူပင် ဖြစ်သည်။ စစ်ကိုင်း မန်ကျည်းစဉ် ရွာသားတည်း။ ၁၃-နှစ်သားအရွယ် သာမဏေငယ်ဘဝဖြင့် စကုဆရာတော်ကြီးထံ ပရိသတ်အစွန်မှ နေ၍ စာဝါလိုက်ရာ “ဒီမောင်ရင်ကလေးက ခေါင်းကဒက်ချေးနဲ့၊ နှပ်ချေးမှ မစင်သေးဘူး၊ ငါ့ စာဝါများ လိုက်လို့” ဟု မြည်တွန်ခံရ၏။ စစ်ဆေး မေးမြန်းသောအခါ တစ်နေ့လျှင် ပေစာ တစ်အင်္ဂါ (၁၂ ရွက်) ရကြောင်း သိရသဖြင့် “ငါ့ကပ္ပိယထံ နေ့စဉ် ဟင်းနှစ်ခွက်လာယူ”ဟု ချီးမြှောက်တော်မူ၏။ မိဘများလည်း ဆင်းရဲနွမ်းပါးလျက် မောင်းထောင်းစားရသူများ ဖြစ်ရာ ထိုဝဋ်မှ လွတ်အောင် စောင့်ရှောက်တော်မူ၏။

ထိုခေတ်ကား စာတော်သူများ၏ မိဘများကိုပင် မင်းတိုင်း ၁၂-မှ လွတ်စေ၍ ပရိယတ္တိကို ထိထိရောက်ရောက် အားပေးသော ခေတ်ပေတည်း။ နောက် ကိုရင် နာဂသေနအား စကုဆရာတော်က စံကျောင်းဆရာတော်ထံ အပ်နှံ၏။ ပထမကျော် အောင်၍ ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် စာချအရာ ရလေသည်။ ထိုစိတ်မနှံ့ရောဂါဖြင့်ပင် ဦးနာဂသေန ပျံလွန်ရရှာ၏။

ရဟန္တာနှစ်ကိုယ်ခွဲ

မင်းတုန်းမင်းကြီးလက်ထက် ပခန်းနယ်၌ အရညဝါသီ တောရမှီသော ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးရှိ၏။ အကျင့်သီလ ဖြူစင်၍ အလိုနည်းခြင်း၊ တစ်တောထွက်ဝင် တရား ကျင့်သုံးခြင်းတို့ကို ကြားသိရသူများ လွန်စွာ ကြည်ညိုကြ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား တစ်ရွာလျှင် သုံးရက်စီ လှည့်လည် ဆွမ်းခံတော်မူလေ့ရှိသည်။

ကာလအတန်ကြာသောအခါ ရွာတစ်ရွာ၌ သုံးရက်စေ့သော်လည်း ဆွမ်းခံမြဲ ခံတော်မူသဖြင့် ရွာသားတို့ ဝမ်းမြောက်ကြရသည်။ အထူးပင် သဒ္ဓါပေါက်၍ လောင်းလှူကြ၏။ တစ်နေ့သောအခါ တစ်ရွာနှင့်တစ်ရွာ ဒကာများ အချင်းချင်း စကားလက်ဆုံကျရာမှ ဘုန်းတော်ကြီးသည် သူ့ရွာလဲ ကြွသည်။ ငါ့ရွာလဲ ကြွသည်ဟု တအံ့တသြ ပြောဆိုကြ၏။ သို့နှင့် ရွာသားတို့ စုံစမ်းကြသောအခါ ဘုန်းတော်ကြီး နှစ်ကိုယ်ခွဲ၍ ကြွနေကြောင်း တွေ့ကြရသည်။ ထိုအခါမှစ၍ “ရဟန္တာ” ဟု ကျော်ကြားလေတော့သည်။

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ထိုအခါမှစ၍ ပခန်းနယ်မှ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အရိယဝံသ ကျောင်၌ ရွှေ့ပြောင်း၍ နေ့ညမအား တရားအားထုတ်တော်မူ၏။ “ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် အရိယဝံသရောင်၌ သီတင်းသုံးနေသည်” ဟူသော သတင်းမှာ မန္တလေးနန်းတော် သို့ပင် ပြန့်ပွားလာပြန်တော့သည်။ ထိုအခါ မင်းတုန်းမင်းကြီးက ရာဇဂုရု ဆရာတော် များအား စစ်ကိုင်းဘက်သို့ စေလွှတ်၍ “ရဟန္တာ ဟုတ်မဟုတ်” စစ်မေးစေ၏။ မင်းဆရာများက-

“အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားကို လူအများက ရဟန္တာဟု ပြောဆိုနေကြပါသည်။ နှစ်ကိုယ်ခွဲ၍လည်း ဆွမ်းခံကြောင်း မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ ရှိသူများကိုယ်တိုင် ပြောဆိုကြသည် ဟု သိရပါသည်။ တစ်ချိန်တည်း ရွာနှစ်ရွာ ဆွမ်းခံသည်ဆိုသည်မှာ ဟုတ်ပါသလား” ဟု မင်းဆရာများက ဆက်၍ မေးလျှောက်ကြရာ ဘုန်တော်ကြီးသည် အတန်ငယ် စဉ်းစားပြီးနောက် “သည်လိုပဲ ပြောကြပါတယ်။ သို့သော်လဲ အင်း ဒါ အနှောင့် အယှက်တစ်မျိုးပေါ့လေ” ဟု နှုတ်လေးလေးကြီး အမိန့် ရှိလိုက်သည်။ သရဲ တစ်ကောင်က ဘုန်းကြီးဟန်ဆောင်၍ အခြား တစ်ရွာ၌ ဆွမ်းခံပုံကို အမိန့်ရှိရာ-

“ဒါနဲ့ ဘယ်လိုအနှောင့်အယှက်ဖြစ်ပါသလဲ” ဟု တစ်ပါးက ထပ်ဆင့်လျှောက်ရာ “ရဟန္တာဆိုပြီး ခုလိုနာမည်ကြီးလာတော့ ပိုပြီးလှူကြတန်းကြတယ်။ တွေ့ချင်ဖူးချင်တဲ့ လူတွေလဲ တစ်နေ့တစ်ခြား များများလာတော့ ပခန်းမှာ နေလို့ မဖြစ်တော့ဘူးပေါ့။ ခုတစ်ခါ ဒီစစ်ကိုင်း ရောက်ပြန်တော့လည်း အရှင်ဘုရားများ ခုလိုကြွလာ စစ်မေးကြရ၊ အရှင်ဘုရားများလဲ အလုပ်ပျက်၊ တပည့်တော်လည်း အလုပ်မပျက် ပေဘူးလား။ အဲ-သည်ထဲ မိမိကိုယ်ကို အဓိမာန (မဂ်ဖိုလ်မရဘဲလျက် ရသည်ဟု အထင်ရောက်မှု) သာ ရှိနေခဲ့ရင် တစ်ခါထဲ ရဟန္တာ ဖြစ်သွားမှာပဲ။ မဂ်ညွန့် ဖိုလ်ညွန့် တုံးကရောပေါ့။ ဒီလိုပဲ နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ နှောင့်ယှက် ကြတာပါပဲ” ဟု အမိန့် ရှိ၏။

အတန်ငယ် စကားရပ်ဆိုင်းပြီးနောက်-

“ဒါတွေ ထားပါတော့လေ၊ အရှင်ဘုရားများ သိလိုတာ သိရပြီပဲ။ အရှင်ဘုရား များလည်း သာသနာတော်နှင့် ကြုံကြိုက်တဲ့အခါ ပဋိပတ္တိ သာသနာ တည်အောင်လဲ ကြိုးစာတော်မူကြပေါ့။ အနှောင့်အယှက်တွေ ရှိပေမယ့် ဘုရားပေးတဲ့ ဂါထာ တွေလည်း ယုံကြည်လျှင် စွမ်းပါရဲ့” ဟု ရှင်းပြတော်မူ၏။

“ဒကာတော် ရေမြေ့ရှင်ကလည်း အထူးကြည်ညို ပူဇော်လိုလှသဖြင့် သတင်း ကြားသည့် အတိုင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို သိရှိရန် လျှောက်ထားပါသည်” ဟု ပြောဆို စစ်မေးကြ၏။

ထိုအခါ ဘုန်းတော်ကြီးက “တပည့်တော် ပဋိပတ်အလုပ်ကို စွမ်းအားရှိသမျှ အားထုတ် လျက်ရှိပါသည်။ ရဟန္တာကား မဟုတ်ပါ။ သောတာပန်ဟုပင် ဝန်မခံနိုင်သေးပါ” ဟု ဆိုလျှင် မင်းဆရာများ အံ့အားသင့်ကာ မယုံကြည်နိုင်ဘဲ ရှိနေကြ၏။

သို့နှင့် မင်းဆရာများ နေပြည်တော် ပြန်ကြွကြ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးလည်း အရိယဝံသ ချောင်၌ ကြာရှည် သီတင်းသုံးတော် မမူချေ။ မာရ်နတ် ကိုယ်တိုင် ဘုရားရှင် ဟန်ဆောင်၍ နှောင့်ယှက်ဖူးသည်ကို သတိပြုဖွယ် ဖြစ်၏။ နွားယောင်၊ သူဆွံ့သူအ, ယောင်ဆောင်၍လည်း နှောင့်ယှက်ဖူးလှပြီ။

ယုတ္တိလှ၍ အစစ်နှင့်တူသော အတုများ

ထို အတုအယောင်ဆောင်မှု များစွာတို့တွင် တရားတု တရားယောင် ဆောင်ခြင်းသည် သံတူကြောင်းကွဲ ဆင်တူယိုးမှား ဖြစ်၍ သာလွန် ကြောက်ဖွယ် ကောင်းလေစွာ့။ ဥပမာ-

• သရဏဂုံ အစား ကျမ်းဂန်၌ မလာသော အနန္တောအနန္တ ငါးပါး (သို့မှသာ ဘုရားစင်၌ သိဒ္ဓိဆရာများ နေရာရမည်။)
• မည်သို့မျှ အတိုးအဆုတ်မရ။ ကမ္ဘာ့နိယာမဖြစ်သော ငါးပါးသီလ နေရာ၌ တတ်နိုင် သလောက် နှစ်ပါးသီလ-သုံးပါးသီလ၊ (သို့မှသာ လူတန်းစား အားလုံးကို ဆွဲဆောင်နိုင်၍ အရေအတွက်များမည်။)
• သမထ ဝိပဿနာ နေရာ၌ “သံသရာငြီးငွေ့မှသာ ဝိပဿနာကူး” ဟု ဆိုကာ အရိမေတ္တေယျဘုရား လက်ထက်ထိ မသေချာသော စည်းစိမ်၊ အာဏာ၊ သိဒ္ဓိများဖြင့် မျှား၍ ဝဋ်နွယ် ရှည်စေသော (ဝဋ္ဋဘိရတ) သမထဝိပဿနာ အမည်ခံ တရားတု များကို အစားထိုး အချိန်ဆွဲပေးခြင်း။
• ထိုသို့ အတိအလင်း ဆွဲဆောင်၍ မရနိုင်သူများအား အမျိုးမျိုးသော အောက်လမ်း အထက်လမ်းများဖြင့် ခြောက်ခြင်း၊ မြှောက်ခြင်း။
• နောက်ဆုံး မဂ်ယောင်၊ ဖိုလ်ယောင်များဖြင့် တရားထူးရစေခြင်းတို့ပင် ဖြစ်၏။ အသက်နှင့် ရင်း၍ စဉ်းစားကြပါလေ သူတော်ကောင်းတွေတို့။

အထက်အမိန့် နှင့် အိပ်မက်

စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ပုညရှင်စေတီ၏ အနောက်ဘက်ရှိ ပထမဂန္ဓာရုံချောင်၌ ဦးစွာ သီတင်းသုံးသော ဘုန်းတော်ကြီးမှာလည်း ပဋိပတ္တိဝန်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်၏။

ရွာတွင်းရွာ့ပြင်၊ ကျောင်းတွင်း ကျောင်းပြင်မရွေး ဣန္ဒြေကို စောင့်ထိန်းရာ၌ နှစ်ပါး မရှိဟု ပဋိပတ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများကပင် ချီးကျူး လေးစား ကြ၏။ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် အမြဲဆောင်၍ စစ်ကိုင်းမြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွသည်။ “ငှက်ပျောသီး ဖီးလုံးရသော ပုဂ္ဂိုလ်” ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြ၏။ ရောက်လာသူများအား အဋ္ဌိက (အရိုးစု) ကမ္မဋ္ဌာန်း ဟောလေ့ရှိသည်။

တစ်နေ့သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားသူ လှေကုန်သည် ကြီးတစ်ဦး မိမိဒေသ အောက်မြို့ အောက်ရွာမှ ဆန်တက်အလာ လမ်းခုလတ် တစ်ခုသောည၌ အိပ်မက် မြင်လေသည်။ အိပ်မက်တွင် အဝတ်အစား သန့်ပြန့်သောလူတစ်ဦးက “ရဟန္တာ ဖူးချင်လျှင် လိုက်ခဲ့” ဟု ခေါ်သွား၏။

လမ်းခရီးစဉ်ကိုလည်း မှတ်သား၍ လိုက်သွားရာ မကြာမီ တောင်စောင်းရှိ ကျောင်းငယ် တစ်ခုသို့ အရောက် “ရဟန္တာဟာ ဒီအရှင်မြတ်ကြီးပဲ” ဟု ဘုန်းတော်ကြီးအား ပြညွှန်ပြီး ပျောက်ကွယ်သွားသည်။

နောက်တစ်ရက် စစ်ကိုင်းသို့ လှေဆိုက်ရောက်ရာ အိပ်မက်တွင်မြင်ရသော ဆိပ်ကမ်းမှ တက်၍ အိပ်မက်ထဲအတိုင်း တောင်ကြီးကို လမ်းမမှားအောင် တက်သွား၏။

အိပ်မက်အတိုင်း လမ်းပန်း အဆောက်အအုံများ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် “မုချ ရဟန္တာဖူးရတော့မည်” ဟု ဝမ်းသာနေ၏။ မောရမှန်းမသိ။ မကြာမီ တောင်စောင်းရှိ ကျောင်းကလေးတစ်ကျောင်းနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကိုတွေ့ရာ အိပ်မက်ထဲက အတိုင်း ဖြစ်နေသဖြင့် အတိုင်းမသိ ဝမ်းမြောက်သွား၏။ ထိုဘုန်းတော်ကြီးကား ပထမ ဂန္ဓာရုံချောင် ဘုန်းတော်ကြီးပင်တည်း။

ဘုန်းတော်ကြီးကား “ရဟန္တာဟုတ်၏၊ မဟုတ်၏” မည်သို့မျှ မမြွက်ကြား။ ကြီးမား ခန့်ညားသော ဣန္ဒြေကို ကြည့်၍ပင် ရဟန္တာဟု အတပ်စွဲယူ၍ လိုလေသေးမရှိ လှူဒါန်းလေ၏။ ယခုတိုင်ရှိသော သိမ်၊ ဂူ၊ ကျောင်းကန်များမှာ ထို လှေကုန်သည်ကြီး၏ ကောင်းမှုများဖြစ်သည်။

နောက်ဆုံး အမြတ်ကား တောရကျောင်းကလေး၌ ဧကစာရီ ကျင့်သုံးနေသော ဘုန်းတော်ကြီးတွင် အဆောက်အအုံများနှင့်အတူ အခြွေအရံများလည်း အထိုက် အလျောက် ပေါ်ပေါက်လာတော့သဖြင့် အနည်းနှင့်အများ အလုပ်ချိန် လျော့ပါး ရလေတော့၏။

• လာဘ (ပစ္စည်းလေးပါး ရခြင်း)၊
• သက္ကာရ (အရိုအသေ အပူဇော် ခံရခြင်း)၊
• သိလောက (ကျော်စောသတင်း ပြန့်ပွားခြင်း)

သုံးမျိုးသည်လည်း တပ်စိတ်တစ်ခု ထက်တစ်ခု သိမ်မွေ့လှသော မာရ်တပ်မကြီး တစ်မျိုးပင်တည်း။ ရဟန်းကိစ္စ ပြီးသွားသော ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေကာမူ မထောင်းတာလှ။ ပွားများကျင့်ကြံဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက်ကား ကြီးစွာသော အနှောင့်အယှက် တစ်မျိုးပင်တည်း။

ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်တွင် အိပ်မက်ပေးသော ပြဿနာလည်း မကြာခဏ ကြုံရ တတ်သည်။ ရံခါ သဒ္ဓါလွန်သော တန်ခိုးရှင်များ၊ ပုထုဇဉ် ရုက္ခစိုးများ၏ ဖန်တီးချက် ဖြစ်တတ်၏၊ တစ်ခါက သုံးဆယ်မြို့ အနောက်ဘက် မြေဖြူတောင် တောရကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးသည် ရပ်ဝေးဒကာ ဒကာမများအား ထိုအိပ်မက်မျိုး မကြာခဏ လုပ် နေသော ရုက္ခစိုးကြီးအား မာန်မဲတော် မူရဖူး၏။

တစ်ခါတစ်ရံ သိသိသာသာ နှောင့်ယှက်ခြင်းလည်း ဖြစ်တတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ အထက်ပုဂ္ဂိုလ်များအမိန့် အရ တရားပွားများနေသူထံ “တရားနာရကျင့်ရမည်” ဟု တပည့်ခံ လာသူများလည်း မရှားချေ။ ခေါင်းပေါ်တင်၍ ပစ်ချခြင်းပင်တည်း။

အတွေ့အကြုံ ဗဟုသုတ နည်းသော ယောဂီအချို့အား “ငါ တယ်ဟုတ်နေပါလား” ဟု အထင်ရောက်စေ၏။ ထိုအထင်မျိုး ပေါက်စေရန် အခြား. နည်းပရိယာယ် များဖြင့်လည်း လုပ်တတ်ကြသည်။ မေတ္တာကြီးကြီး၊ သည်းခံခြင်းများစွာဖြင့် ကာကွယ်ကြရာ၏။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန၊ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ စသော မိမိစိတ်ဓာတ် တာတမံတွင် အားနည်းပျော့ညံ့သည့် နေရာကို အမြဲတစေ ရှာဖွေစေ့ငု ကြည့်ရှုသုံးသပ်၍ ထပ်မံခိုင်ခံ့ကြစေကုန်ရာ၏။

အသက်တစ်ရာရှည်သော ရဟန္တာဦးသာရွှန်း (ဦးကဝိန္ဒ) (၁၁၈၂ - ၁၂၈၂)

မောင်းထောင်၊ ညောင်ကန်တစ်ဝိုက် အရညဝါသီ တောရမှီ ပုဂ္ဂိုလ်များ တစ်ခေတ်က အလွန်များပြားခဲ့ဟန် ရှိ၏။ ထိုဒေသသည် ဟိမဝန္တာနှင့် တစ်စပ်တည်း ဖြစ်၍ တောတောင်လည်း ထူထပ်သည်။ ကြောင်ပန်း၊ လယ်တီ၊ ကန္နီစသော ဆရာတော် များလည်း ထိုဒေသ၌ တောရခိုတော်မူကြဖူး၏။

ယောဂီအဖြစ်ဖြင့် လေ့လာစုံစမ်းသောအခါမှ ယောဂီတို့အတွက် ဒေသကောင်းတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ မောင်းထောင်ကြီးရွာ၏ မြောက်ဘက် ခြောက်မိုင်ခန့်၌ ဝက်ရဲတောခေါ်သော အရပ်သည် ပို၍ တောမြိုင် ထူထပ်သဖြင့် သူတော်ကောင်း ကြီးများ ခိုအောင်းရာ ဖြစ်ခဲ့၏။ မဟာမြိုင်တောကြီး၏ တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။

နာမည်ကျော် တောရစခန်းများ

သထုံခေတ်နှောင်း ပုဂံခေတ်ဦးလောက်ကပင် ခင်ကြီးမိုးခေါ်သော သူတော်စင်ကြီး တစ်ပါး ထိုတော၌ပင် ခေါင်းချခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် တောကြီးမျက်မည်း အတွင်း၌ တရား ရွတ်ဖတ်သံများနှင့် ကြေးစည် ခေါင်းလောင်းသံများ ညတိုင်းလိုလို ရွာသားများအားလုံး ကြားကြရ၏။ ဆွမ်းခံကြွနေကျ ဘုန်းတော်ကြီး ခင်ကြီးမိုးလည်း မကြွလာသဖြင့် ဝက်ရဲ ရွာသားတို့ သွားရောက် ကြည့်ကြရာ ခင်းကြီးမိုး ပျံလွန်တော်မူနေသည်ကို တွေ့ကြရသည်။ အလောင်းတော်ကို ရွာသို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့ကြ၏။

မောင်းထောင် ရွာသားတို့ ထိုအကြောင်းကို ကြား၍ ခင်ကြီးမိုး ဇာတိ မောင်းထောင် သို့ ပင့်ယူ ပူဇော်လိုကြောင်း တောင်းဆိုကြသည်။ မရသည့်အဆုံး ညအခါ သွားရောက် ခိုးယူကြ၏။ အလောင်းတော်ကို ထမ်း၍ ပြန်လာကြရာ မိုးမှောင် တောလယ် လကွယ်နေ့ည ဖြစ်လျက် တစ်လမ်းလုံး လရောင်ထိန်ထိန် လင်းနေသည်။ မောင်းထောင်သို့ ရောက်မှပင် အလင်းရောင် ပျောက်၍ လကွယ်နေ့ ဖြစ်ကြောင်း သတိပြုမိကြလေတော့၏။ (ထိုအကြောင်း “မောင်းထောင် ရုပ်လုံးဖော် ဋီကာ” ၌ ဖတ်ရှုရသည်။)

ညောင်ကန်ရွာအနောက် ရှစ်မိုင်ခန့် တွင် တောတောင်ထူထပ်၍ လျှိုမြောင် ချောက် ကမ်းပါးလည်း ပေါများသော တောရကျောင်းတစ်ခု ရှိ၏။ ပေတစ်ရာ ပေငါးဆယ် စောက်နက်၍ ချောင်း၏ အောက်ခြေတွင် ပေတစ်ရာခန့် ရှိသော မြေပြန့်များ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေ၏။ ကမ်းပါး နံရံတွင် ဂူများလည်းရှိရာ ကမ္မဋ္ဌာန်း ဘာဝနာ အတွက် ထူးခြားကောင်းမွန်သော ဒေသဖြစ်ပေသည်။ ခိုချောင်း ချပ်ကလေး စသော ရွာများကို ဂေါစရဂါမ် ပြုနိုင်၏။ ရှေးအခါက ထိုချောက်တွင် ဦးကာ ခေါ်သော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး နေဖူး၏။ ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားသည်။ ကျားသစ်များနှင့်အတူ မီးလှုံတတ်၏။ ပိုးလောက် အစားခံ၍ ပျံလွန်တော်မူသည်။

ထိုကျောက်ဂူတောရ ခေါ် ဦးကာချောက်ကို ၁၂၉၈-ခုနှစ်မှ ၁၃၁၁-ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်စောင့်ရှောက်၍ တောရ ဆောက်တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဦးဥက္ကံသ ခေါ် နိုင်ငံတော် သြဝါဒါစရိယ ဆရာတော်ကြီးဖြစ်၏။ ၁၂၃၉-ခု၊ ပင်းမြို့ စခန်းမ အလယ်ရွာဖွား၊ မန်လည်၊ တလိုင်းကုန်း၊ ဝတ်ချက်မင်းကျောင်းဆရာတော်တို့၏ တပည့်ဖြစ်သည်။

၁၂၉၃-ခုနှစ်တွင် မောင်းထောင်ကြီး ရွာဦး၌ စေတီလှ ခေါ် စာသင်တိုက် တစ်တိုက် ကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့၏။ “ဂမ္ဘီရတ္ထပကာသနီ၊ စတုက္ကဝိနိစ္ဆယ၊ ဗုဒ္ဓသရဏတ္ထ ဒီပက” ကျမ်းများကိုလည်း ပြု၏။

စစ်ကိုင်း ကျိုက်ပတိုင်ကျောင်း စာချဘုန်းကြီးဘဝမှ တစ်တောထွက်ဝင် တောရ ဆောက်တည်၏။ လုံ့လဝီရိယ သဒ္ဓါတရား ကြီးမားသည်။ ဘုတလင်မြို့ အရှေ့ မြောက် ရှစ်မိုင်ခန့်ရှိ ညောင်နီတောရ၌ နေစဉ် တစ္ဆေသရဲများ ညအခါတွင် အကြိမ်ကြိမ် နှောင့်ယှက်ရာ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကာကွယ်၍ မရ။ မေတ္တာပို့မှသာ နိုင်သဖြင့် မေတ္တာလက်နက် တန်ခိုးကြီးကြောင်း မကြာခဏ တိုက်တွန်း တော်မူသည်။

မောင်းထောင်ကြီးရွာ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ အင်ကြင်းစမ်း တောရ၌ နေစဉ် တောလိုက်မုဆိုးများ တောကျောင်းပတ်ဝန်းကျင်သို့ ရောက်တိုင်း မိုးမှောင်ကြီး ကျလာ၍ အကြိမ်ကြိမ် တောလိုက်မရသဖြင့် အသည်းစွဲ ကြည်ညိုလေးစားကြသည်။ ထိုဆရာတော် ဦးကာချောက်၌ နေစဉ် တပည့် ရဟန်းတစ်ပါးအား အတောင် ခြောက်ဆယ်ရှိ စင်္ကြံကျောင်းကြီး၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးရာ ထိုရဟန်း စင်္ကြံထိပ်၌ တရားထိုင်နေရာမှ တစ်ဖက် စင်္ကြံထိပ်သို့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး မြှောက်ပျံ ပြောင်းရွှေ့ သွားသည်ကို ကြုံရဖူး၏။

ဆရာတော် ကျောက်ဂူတောရ၌သာ ပျံလွန်တော်မူသည်အထိ အချိန်ကြာမြင့်စွာ နေသွား၏။
တစ်နေ့သ၌ ငရေဝင်ရွာမှ ဦးဖိုးခင်ဆိုသူသည် ဆရာတော်နှင့် မလှမ်းမကမ်း ကျောင်းငယ်တစ်ခု၌ တရားထိုင်လျက်ရှိစဉ် ညသန်းခေါင်ကျော်တွင် ဆရာတော်ကျောင်းဆီသို လှမ်းကြည့်လိုက်ရာ တစ်ကျောင်းလုံး ရွှေရောင်တောက်၍ လင်းထိန်နေသည်ကို တွေ့ရ၏။

သွား၍ ကြည့်ရာ ဆရာတော်ကို မတွေ့ခဲ့ရ။ နံနက်လင်း၍ ဆရာတော်အား “ညက မတွေ့ရကြောင်း” လျှောက်ရာ “ဆိတ်ငြိမ်တဲ့အခါ သည်လိုပဲ တရားရှုပွားကြ ရတာပေါ့” ဟုပင် ဖြေတော်မူ၏။ သူ့ စိတ်ထဲတွင် ကြည်ညိုရသည်မှအပ မည်သို့မျှ မဝေဖန်တတ်ရှိနေ၏။

ဆရာတော်ကား ဇွဲ၊ လုံ့လ ကြီးမားလှပေ၏။ ဆရာတော်သည် အကြောင်းကိစ္စရှိလျှင် တောရကျောင်းမှငါးမိုင်၊ ရှစ်မိုင်ရွာများသို့ နံနက်အစောကြီး ကြွလာတော်မူလေ့ရှိ၏။ ဆောင်းကာလတွင် နှင်းများ ရွှဲစိုနေသော လက်ခုပ်တစ်ဖေါင်ခန့် ပြောင်းခင်းများထဲမှ ဖြတ်၍ ကြွလာရသည်မှာ အလွန် ကျောချမ်းဖွယ်ရာ ကောင်းလှသည်။ လမ်းမှာ တွေ့သမျှ လူများအား ထိုင်၍ ဝတ်မပြုလျှင် တောင်ဝှေးနှင့် ရွယ်၍ ရှိခိုးခိုင်းလေ့ရှိ၏။ ကုသိုလ် ပေးခြင်းပေတည်း။

တစ်နေ့တွင် ကူတော်ရွာမှ ထန်းရေမူးနေသော လူတစ်ယောက် လမ်းကျဉ်းတစ်ခု၌ ဆရာတော်နှင့် တွေ့ရာ တောင်ဝှေးနှင့် ခေါင်းကို အသာဖိ၍ ထိုင်ရှိခိုးစေ၏။ ဆုံးမစကား ပြောကြားပြီး ထန်းရေ အလှူခံရာ “တစ်လ မသောက်ပါ” ဟု လှူရသည်။ “အေး မင်းနိုင်သလောက် လှူတာနော်၊ မင်းကတိပျက်ကွက်ရင် မင်းပဲဒုက္ခ ဖြစ်လိမ့်မယ်၊ အေး- ခုဘဝလဲရူး၊ နောက်ဘဝလဲ ရူးတတ်သကွယ့်၊ မသောက်ချင် ပါနဲ့ကွယ်” ဟု ပြောရင်း ကြွတော်မူ၏။

သုံးရက်ခန့် ရှိလျှင် ထိုထန်းရေသမားသည် ငှက်ပျောရေတင်ရွာသို့ သွားရာ အဖော်အပေါင်း ကောင်း၍ ထန်းရေသောက်မိ၏။ အဖော်များကလည်း “အို-ကတိပေးပြီး လူတာ လှူတာပေါ့။ သောက်တာ မင်းဆရာတော် သိတာလိုက်လို့” ဟု ဝိုင်းတွန်းကြသဖြင့် ထန်းရေသောက်ပြီး ပြန်လာရာ လမ်းခုလတ်တွင် မြွေကိုက်၍ သေဆုံးရရှာ၏။

ဆရာတော်သည် ထိုဒေသတစ်ဝိုက်၌ လူတန်းစား အလိုက် အသိအလိမ္မာ ပေးတော်မူ၏။ သို့သော် တကယ့်ကျေးဇူးဂုဏ်ကို သိသူကား နည်းပါးလှသည်။ တောရမြေ၌ သားလိုက်၊ ထင်းခုတ်၊ ယာလုပ်လိုသူများကမူ ရန်သူအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင် မိကြရှာလေ၏။

၁၃၁၁-ခုနှစ်၊ သက်တော် ၇၅-နှစ်အရ ဖောရောင်သော ရောဂါဖြင့် အမောဆို့ နေသည့်ကြားမှ တပည့်များအား တရားဟော မရပ်ဘဲ ရှိနေ၍ အမောပိုပြင်းထန် လာ၏။ ထိုနှစ် နတ်တော်လဆုတ် ၈-ရက်နေ့ ညတွင် ကောင်းကင်မှ သင်္ဘောကြယ်ကို အကြည့်ခိုင်း ပြီးလျှင်-

“အင်း... ငါပြောတာကိုသာ ကြိုးစားမှတ်ကြ၊ မောတာ မောပါစေ၊ သင်္ဘောကြယ် မွန်းတိမ်းရင် အမောသက်သာ သွားမှာပါ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။ ဆရာတော်၏ တရားသံ များမှာ ချွဲများနှင့် လုံးထွေး၍ မပီမသဖြစ်ရာမှ လုံးဝ ရပ်သွား၏။ အမောမှာ အနည်းငယ် သက်သာသွား၍ ဦးမြအေးနှင့်တ်ကွ သူနာပြုအချို့ တောကျောင်း ကလေး အပြင်သို့ ထွက်ကာ မေတ္တာပို့ကြ၏။

ပုဏ္ဏဖုသျှုခေါ် သင်္ဘောကြယ်ကို ကြည့်လိုက်သောအခါ မွန်းယိမ်းနေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ဆရာတော် ပြောစကား မှန်ကြောင်း ပြောဆိုနေကြသည်။ စင်စစ် ဆရာတော်ကား သင်္ဘောကြယ်နှင့်အတူ မွန်းတိမ်းရလေပြီ။

ယခု ထိုတောရ၌ ဝါးတောမ ဦးကလျာဏ ဆရာတော်က ဆက်လက်စောင့်ရှောက်၍ တောရဆောက်တည်ကာ ကမ္မဋ္ဌာန်း ပေးတော်မူလျက် ရှိသည်။

တစ်ဖန် ဘုတလင်မြောက်ဘက် ငါးမိုင် ကွာတွင် တောင်ကလပ်တောရဟု ယခုတိုင် ရှိ၏။ တစ်ချိန်က ထိုတောရ၌ ဘုန်းကြီးဦးဒွေးနှောင်း၊ ဘွဲ့-ဦးအရိယဉာဏ ခေါ်သော ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရှိသည်။ ကျားသစ်များနှင့်အတူ နေထိုင်၏။ “ရွှေတိဂုံဘုရား အနီး ကလေးပါဟယ်” ဟု မကြာခဏ ပြောလေ့ရှိရာ နေ့စဉ် ဘုရားဖူး ကြွသည်ဟု ယူဆ ပြောဆိုကြသည်။ ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးက ဆရာတော်အား နေပြည်တော်သို့ အပူဇော်ခံ ပင့်လျှောက်ရာ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပင့်လျှောက်မှ ကြွသည်။

တောင်ကလပ်၏ မြောက်ဘက် သုံးမိုင်ကျော်တွင် အုတ်ဖိုတောင်၊ ဆယ်မိုင်ခန့် တွင် လက်ပံရွာ လက်ပံတောရဟု ရှိ၏။ ယောဂီပါရဂူ ကျမ်းပြု ကန္နီဆရာတော်၏ဆရာ၊ ဘွဲ့ ဦးအာဒိစ္စခေါ် လက်ပံဆရာတော်၏ တောရဌာနဖြစ်သည်။ လုံးတော်ဆရာတော်၊ အရာတော် ဆရာတော်နှင့် တိဗက်ပြည်သား သျှီလတိဿ ဆရာတော် တို့၏ တပည့် ဖြစ်၏။ ပဋိပတ်အရာတွင် အလွန်ထင်ရှားသည်။

ဤကား ဘုတလင်မြို့နယ် မောင်းထောင်၊ ညောင်ကန် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တြိဂံဒေသ တောရစခန်းများ ဖြစ်သည်။ ယခုတိုင်လည်း တည်ရှိကြ၏။ ရှေးက ပဋိပတ် အခြေအနေကို ခန့်မှန်းနိုင်ရန် အရပ်ဒေသ တစ်ခုကို ထောက်ရှု၍ ကြည့်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ပေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသာရွှန်း

ဤနေရာ၌ ဖော်ပြလိုသည်မှာ ဦးကဝိန္ဒခေါ် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသာရွှန်း အကြောင်း ပင်တည်း။

ဦးသာရွှန်းအကြောင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ နောင်တော်ကြီး မောင်ထောင်ယွန်း ဆက်တိုက် ဆရာတော် ဦးသောဘိတ ကိုယ်တိုင် လေ့လာ ရေးသားထားသော မှတ်တမ်းအရ ဖော်ပြပါမည်။ ထိုမှတ်တမ်းမှာ ဦးသာရွှန်း၏ ကပ္ပိယ ဖြစ်သူ ညောင်ကန် ရွာအနီး အုတ်အိုင်ရွာမှ အသက် ၈၅-နှစ်ရှိ ဦးလူမင်းနှင့် အုတ်အိုင်ကျောင်း ဘုန်းကြီးတို့အား မေးမြန်း၍ ရေးသားထားသော မှတ်တမ်း ဖြစ်ပါသည်။

ဤစာရေးသူကိုယ်တိုင်လည်း ထိုကျောင်းသို့ သွားရောက်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များအား ထပ်မံ စုံစမ်းမေးမြန်းပြီး ရေးသားပါသည်။ ဆရာတော် သီတင်းသုံးသွားသော ရှေးသုံးထပ် ကျောင်းလည်း ယခုတိုင် တွေ့နိုင်ပါသေးသည်။ ဦးသာရွှန်း၏ ဇာတိမှာ ညောင်ကန် ရွာအနီး ကြက်ရိုးကုန်းရွာ ဖြစ်၏။ ငယ်စဉ်ကပင် တောရဆောက်တည်ရန် ဝါသနာ အလေ့ ကြီးမားတော်မူ၏။ ပထမဆုံး သီးပင်အိုင်ရွာနှင့် ကုက္ကိုစုရွာ အကြားရှိ သစ်ခေါင်း ပလုပ်တုတ် တောရ ၌ သီတင်းသုံးသည်။

၁၂၄၇-ခုနှစ်တွင် ဘုတလင်-ရေဦးသွား လမ်းဘေးရှိ လက်ပံတောရ၌ သီတင်း သုံးသည်။ ထိုအချိန်ကား မန္တလေး နေပြည်တော်၌ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ သိမ်းယူ၍ တိုင်းပြည် ဆူပူချောက်ချားခိုက် ဖြစ်၏။ ခိုးသားဓားပြ သောင်းကျန်း၏။ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ တရားရှုမှတ်ရင်း စိတ်ဓာတ်များ ချောက်ချားနေ၏။ ကြောင့်ကြ စိတ်များ ဝင်နေသည်။

ထိုအတွင်း ဆရာတော် သီတင်းသုံးသော အုတ်ဖိုတောင်အား ရန်သူရှိမည်အထင်ဖြင့် ကုလား စစ်တပ်များ ဝိုင်းရံ လာကြ၏။ ဆရာတော်မှာ ပို၍ ထိတ်လန့် နေရှာသည်။ ထို့ကြောင့် ငါးစပ်တင်းတိမ်ကြီးကို ခေါင်းပုခြုံကာ လက်ပံတောရ ကျောင်းကလေးမှ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာလာခဲ့ရသည်။ မောင်းထောင်ရွာ မြောက်ဘက် ခြောက်မိုင် အကွာ ဝက်ရဲတော၌ ရွှေ့ပြောင်း၍ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။

ထိုခေတ် ဝက်ရဲတောကား သားရဲထူပြောလှ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ထန်းလုံးခန့်ရှိ မြွေဆိုးကြီးများကို တွေ့ရသော်လည်း သားရဲနှင့် မြွေဆိုးတို့သည် ဘုန်းတော်ကြီး၏ မိတ်ဆွေများ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုမှတစ်ဆင့် ဂွေးပင် ကျင်းတော၊ ဆည်ကြီးတောနှင့် ရွှေစာရေး တောင်များသို့ လှည့်လည် သီတင်းသုံးတော်မူသည်။

ထန်းရွက်သုံးလေးရွက်ကို သစ်ပင်ပေါ်တင်၍ သင်္ခမ်းကျောင်းအဖြစ် သီတင်းသုံးရာ လူသူအသွားအလာ များပုံရလျှင် အခြားတစ်တောသို့ ရွှေ့ပြောင်းလေ၏။ ဆည်ကြီးတောရ၌ နေစဉ် ကိုသာပြန် ဆိုသူက အိုးအိမ် သားမယား စွန့်ကာ ကပ္ပိယအဖြစ် စောင့်ရှောက်လုပ်ကျွေးသည်။ ထိုအခါ ဘုန်းတော်ကြီးကား အသက် ၇ဝ- ကျော်လေပြီ။

ရှင်မချောက်တွင်းမှ တရားသံ

ကန္နီဆရာတော် လောင်းလျာဖြစ်သော ပဉ္စင်းငယ် ဦးသောဘိတသည် လက်ပံတောရ ဆရာတော်ထံ ဝိပဿနာ တရားများ နည်းခံကျင့်ကြံ၍ ကန္နီမြို့သို့ ပြန်ရာတွင် ညောင်ကန်ရွာသို့ အရောက် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသာရွှန်းအကြောင်း စုံစမ်းသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ရှိမည်ထင်သော နေရာများသို့ တစ်တောထွက်ဝင် လိုက်လံ ရှာဖွေရာ ဆရာတော် ဗုဓ် ဇာတိ ညောင်ကန်ရွာ၏ တောင်ဘက် သုံးမိုင်ခန့်ရှိ ရှင်မချောက် အတွင်း တရားရှုမှတ်နေသော ဘုန်းတော်ကြီးကို ဖူးတွေ့ရ၏။ ပေငါးဆယ်၊ တစ်ရာခန့် နက်ရှိုင်း၍ သဘာဝအလျောက် ကျောက်လွှာ ကျောက်ချပ်များ စီထားသော ရှင်မချောက်ကား ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်းလှပေ၏။

ဘုန်းတော်ကြီးကား ချောက်နံရံခြေရှိ ကျောက်ဖျာကြီးပေါ်၌ သီတင်းသုံးနေ၏။ ချောက်အလယ်ရှိ ရေသွားလမ်း သဲစမ်းကလေးမှာလည်း ခြောက်သွေ့နေသဖြင့် ဦးသောဘိတ သည် ထိုသဲစမ်းပေါ်၌ ဝတ်ပြုရန် ထိုင်ချလိုက်သည်။ ဝတ်ပြုပြီးလျှင်-

“ဆရာတော်ဘုရား၊ တပည့်တော်လည်း ဆရာတော်များ ကျင့်ကြံအားထုတ်သည်ကို အားကျကြည်ညိုလျက် ရှိပါသည်၊ လက်ပံဆရာတော်ထံမှ နည်းခံပြီး ပြန်ခဲ့ရာ ဆရာတော်၏ အကြောင်းများကိုလည်း ရှေးဦးမဆွကပင် ကြားသိပြီး ဖြစ်၍ နည်းခံပွားများရန် လိုက်လံ ရှာဖွေရပါသည်။ သံသရာမှ ထွက်မြောက်ကြောင်း တရားများ ဟောကြားချီးမြှင့်တော်မူပါ ဘုရား၊ အဆုံးအမ ပေးတော်မူပါဘုရား” ဟု ဝမ်းသာအားရ လျှောက်ထားလိုက်သည်။ ထိုအခါ ဘုန်းတော်ကြီးက အကျိုးအကြောင်း အနည်းငယ် မေးမြန်းပြီးနောက်-

“အင်း”စာတွေ တတ်သားဗျာ၊ စာအတိုင်း လိုက်နာရုံပါပဲ၊ ဘယ်သူမှ စာထက်ပိုပြီး မလုပ်နိုင်ပါဘူး၊ စာကို အဟုတ်ယုံကြည်ဖို့ပဲ လိုပါတယ်။ ဘုရားက တရား နှစ်မျိုးတည်း ဟောတာပဲ။ ဘယ်ဟာက ပဟာတဗ္ဗ (ပယ်ရမယ့်) တရား၊ ဘယ်ဟာက ဘာဝေတဗ္ဗ (လိုက်နာ ပွားများ ကျင့်ကြံရမယ့်) တရားဆိုတာ သိတယ် မဟုတ်လား။

“မလုပ်နဲ့ဆိုတဲ့ဟာ မလုပ်နဲ့၊ လုပ်ဆိုတဲ့ဟာလုပ်၊ ဒါပါပဲ။ ကျုပ်တို့ အခုနေတာလဲ ဒီအတိုင်းပါပဲ” ဟု တိုတိုဖြင့် လိုရင်းကျအောင် ဟောပြပေးတော်မူ၏။ ချောက်ကမ်းပါးထိပ်က ချိုးကူသံမှတစ်ပါး တိတ်ဆိတ် အေးငြိမ်းလှပေစွာ့။

ကပ္ပိယ ကိုသာပြန့်သည် အာဂန္တု ဘုန်းကြီးတစ်ပါး ကြွလာသည်ကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် မလှမ်းမကမ်းရှိ ရှင်မချောက် ချောင်းအကွေ့ သစ်ပင်တစ်ပင် အောက်မှ ကျောက်ဖျာလှေကား အလိုက် တက်သက်ကွေ့ဆင်း၍ ထွက်လာခဲ့၏။ ဘူးသီးခွံကို လျှော်ဖြင့် ခက်ထားသော ရေဘူးထဲမှရေကို အုန်းမှုတ်ခွက်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ငှဲ့၍ အာဂန္တုဘုန်းကြီးအား ကပ်လိုက်၏။ ပြီးလျှင် မိမိနေမြဲ သစ်ပင်သို့သွား၍ တရားရှုမှတ်မြဲ ရှုမှတ်နေသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကား စကားကို ဆက်ပြန်၏။

“မောင်ပဉ္စင်းတို့- တို့များ သာသနာနဲ့ တွေ့ရတာ အလွန်အကျိုးများတယ်။ နည်းနာ တကျ ကမ္မဋ္ဌာန်းပေးတတ်တဲ့ ဆရာရဖို့ မလွယ်ဘူး။ လက်ပံတောရ ဦးအာဒိစ္စလဲ တော်ပါပေတယ်၊ ခုလို သာသနာနဲ့ ဆရာနဲ့ တွေ့တဲ့အခါ အသက်ကို အပ်နှင်းနိုင် တဲ့အထိ သာသနာကိုရော ဆရာကိုရော တစ်ထစ်ချ ယုံဖို့ ပုံဖို့ အရေးကြီးတယ်။

“ကဿပဘုရားရှင်သာသနာတော် နောက်ပိုင်းမှာ သံဃာအများ ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်ကွက်နေတာ တွေ့ရတော့ သူငယ်ချင်း ရဟန်းခုနစ်ပါးဟာ စိတ်တူသဘောတူ ကတိထားပြီး “ဒီအကြောင်းတရားကို ပွားများရင် ဒီအကျိုးတရားကို မုချရမယ်” ဆိုတာ ယုံကြည်ကြတယ်၊ ကိုယ်တော် ခုနစ်ပါးလုံး နွယ်ကြိုးလှေကား ဆင်ပြီး တောင်ပေါ်ကို တက်ကြတာ တောင်ပေါ် ရောက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် လှေကားကို တွန်းချပစ်ခဲ့တယ်၊ ပြန်လမ်းမထားဘူး။

“တရားထူးရလျှင်ရ၊ မရလဲ ဒီတောင်ပေါ်မှာ ငါ့သင်္ချိုင်းဖြစ်ပစေဆိုပြီး အသက်နဲ့လဲ အားထုတ်ကြတာ၊ တစ်ရက်ကြာတော့ တစ်ပါးက ရဟန္တာဖြစ်လို အဘိညာဉ်နဲ့ မြောက်ကျွန်း ကြွပြီး ဆွမ်းခံကျွေးတယ်။ ကျန်ကိုယ်တော်စုက မစားကြဘူး၊ ကိုယ့်အစွမ်းနဲ့ကိုယ် ရမှ စားမယ်ဆိုပြီး အားကျမခံ အားထုတ်ကြတယ်၊ နောက် တစ်ရက် တစ်ပါးက အနာဂါမ် ဖြစ်တယ်။ ခုနစ်ရက်ကြာတော့ ကျန်ငါးပါးဟာ တရားထူး မရဘဲ အစာရေစာ ပြတ်သေပြီး နတ်ပြည်ရောက်ကြတယ်။

ကိုယ့်တာဝန် ကိုယ်လုပ်
တစ်ချက်ခုတ် နှစ်ချက်ပြတ်

“မောင်ပဉ္စင်းတို့” တို့တစ်တွေဟာ အဲသည်တုန်းကထက် သာသနာ ပွင့်လင်းနေမှ ကိုယ်က တကယ်ယုံပြီး အဟုတ်လုပ်ဖို့သာ လိုတာပဲ။ ကိုယ်က ရှေ့မရောက် သေးဘဲနဲ့ သူများကိုငဲ့ပြီး ခေါ်ချင်တာမျိုး မလုပ်ရဘူး။ တစ်ပါးထဲနေပေမယ့် တစ်ကိုယ်ကောင်း အလွတ်ရုန်းတာ မဟုတ်ဘူးကွယ့်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကောင်းအောင် လုပ်ရင်းက အများအကျိုး ဆောင်နိုင်တာ ဒီအလုပ်ပဲရှိတယ်။

“မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော်မှာ ဆရာတပည့် ဝါးလုံးထောင်တက်တဲ့ ဥပမာ ပြပြီး မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူတာရှိတယ်။ ဝါးလုံးကို ပခုံးပေါ်ထောက်ပြီး ထိန်းပေးတဲ့ ဆရာရော၊ တက်တဲ့တပည့်ရော ကိုယ့်အလုပ် ကိုယ်ရိုသေပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရင်း သူများကိုလဲ စောင့်ရှောက်ပြီးသား ဖြစ်တယ်တဲ့။

“အဲဒီဥပမာအတိုင်း မိမိကမ္မဋ္ဌာန်းကို မိမိအားထုတ်နေတာဟာ သတ္တဝါတွေကို စောင့်ရှောက်နေတယ်လို့ မှတ်ရမယ်(အတ္တာနံ ရက္ခန္တော ပရံ ရက္ခတိ)။ သည်းခံတာ၊ မေတ္တာကရုဏာ မုဒိတာ ပွားများနေတာလဲ (ပရံ ရက္ခန္တော အတ္တာနံ ရက္ခတိ) သူများကို စောင့်ရှောက်ရင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ပြီးသား ဖြစ်တယ်။ သိပ်ကျေးဇူးကြီးတဲ့ အလုပ်ကွယ့် (သေဒကသုတ်)။

“အပရာ ပရိယ ဝေဒနီယကံ သံသရာက အကုသိုလ်ကြွေးတွေကို ရှင်းနိုင်တာလဲ ဒီ အလုပ်ပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို အလျော်အစားပေးပြီး ကြွေးဆပ်လို့ ကြွေးမကျေဘူး။ ကဲ-ကဲ နေတောင် အတော်နည်းသွားပြီ။ အလိုရှိရာ ကြွပေရော့” ဟု စကားစ ဖြတ်တော်မူ၏။

ကန္နီဆရာတော် လောင်းလျာ (ဦးသောဘိတ) လည်း ဦးချ၍ သပိတ်လွယ်ပြီး အထ၊ ကပ္ပိယကိုသာပြန့်လည်း နောက်မှလိုက်ပါ၍ လမ်းညွှန်ပြလေ၏။ နေဝင်ဖျိုးဖျ ဆည်းဆာ ကာလတွင် ထန်းတောကြီးများ၊ တောင်ယာခင်းများ၊ ရံခါ ပေငါးဆယ်ခန့် ရှိ ချောက်များကို နှစ်ဦးသား ဖြတ်ကျော်၍ သွားကြရသည်။

လက်ယာဘက်တွင် တွင်းတောင်(မီးတောင် ပေါက်ကွဲ၍ တွင်းဖြစ်နေသော တောင်) ကို မြင်နေရသည်။ ထိုတောင်မှ လွင့်စဉ်လာဟန် ရှိသော တစ်ရပ်တစ်သူခန့်ရှိ ကျောက်တုံးကြီးများ ယာခင်းများတွင် နေရာအနှံ့ ပြန့်ကြဲနေသည် ကိုလည်း ရှောင်ကွင်း၍ သွားကြရ၏။ အနောက်တောင် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရွှေစာရေး တောင်၊ ကန္နီတောင်များကိုလည်း လှမ်း၍ မြင်နေရ၏။ နေကား ဝင်လုပြီ။

“ဒကာကြီး၊ ခုလို ဘုန်းကြီးနောက်လိုက်ပြီး ဝေယျာဝစ္စလုပ်ရတာ အလွန် ကံထူးတယ်။ ဝေယျာဝစ္စလဲလုပ်၊ တရားလဲအားထုတ်ပေါ့” ဟု ဒကာပြန်ဘက်သို့ လှည့်၍ အမိန့်ရှိရာ ဒကာပြန့်ကလည်း “မှန်ပါ့ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားရင်း လမ်းညွှန်ပြ၏။

“ကဲ-ကဲ ဒကာကြီး နေခဲ့ပေရော့။ ဦးပဉ္စင်းသွားတတ်ပါပြီ။ အင်း .... ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဆိုတာ နည်းနည်းလေးပဲလို့ အထင်မသေးနဲ့နော်။ လက်ယက်တွင်းလိုပဲ။ လက်ယက်တွင်း တူးတဲ့အခါ သူနဲ့တစ်ကြောတည်း ဆက်နေတဲ့နေရာ အားလုံးက ရေတွေဟာ သဘောတူရာ အကုန်လှိမ့်ဆင်းပြီး စိမ့်ဝင်လာတာပဲ။

“အဲ-တစ်ခုတော့ သတိထား၊ အနည်းဆုံး ငါးပါးသီလလောက်မှ စင်ကြယ်အောင် မစောင့်နိုင်လို့တော့ အကျိုးမများဘူး။ သီလရှိမှ သမာဓိရ၊ သမာဓိရှိမှ ပညာ ရနိုင်တာ၊ ကဲ.... ကဲသွားပေရော့” ဟု ပြောပြောဆိုဆို နေဝင်ရိုးတရီတွင် တစ်တောဝင်ထွက် ခရီးဆက်လေ၏။

ကပ္ပိယကိုသာပြန့်လည်း ဘုန်းတော်ကြီးရှိရာ ရှင်မချောက်သို့ ပြန်ခဲ့သည်။
(ကန္နီ ဆရာတော်အကြောင်း ရှေ့၌ပြမည်။)

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ၇၀-ကျော် အိုမင်းမစွမ်း ရှိသောအခါ ဒကာများက ညောင်ကန်ရွာ အနီးရှိ အုတ်အိုင်ရွာ မြောက်ကျောင်း၌ ပင့်ထားကြရ၏။ ထို ကျောင်းကား မန်ကျည်းပင်များ ဝိုင်းရံလျက်ရှိသော ကျောက်လွှာကုန်းမြင့် ဖြစ်သည်။ (ထိုရွာကား ဗြိတိသျှ ဘားမား သူဌေးဦးညွန့်၏ ဇာတိရွာဖြစ်၏။)
ရွာကျောင်း၌ နေရသော်လည်း ရဟန်းရှင်လူများနှင့် အတွေ့မခံ။ ကပ္ပိယနှင့်သာ နေတော်မူ၏။ ဆွေမျိုးသားချင်း တော်စပ်သော ဒကာ ဒကာမများကိုပင် အတွေ့မခံ။ ကပ္ပိယမှတစ်ဆင့် နှစ်ကြိမ်သုံးကြိမ် လျှောက်ထားမှ ဖူးတွေ့ကြရသည်။ အချို့ သားချင်းများ ငိုယို၍ပင် ဖူးခွင့်တောင်းကြရ၏။ ရသမျှ ဆွမ်းခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များ ကိုလည်း အားလုံး ဘုရားတင်လှူပြီးမှ ဘုဉ်းပေးလေ့ ရှိသည်။

၁၂၈၂-နှစ်ဦးတွင် ကပ္ပိယကိုသာပြန့်သည် ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားရာ ဒကာကြီး ဦးပွားပေါ်က ဆက်လက် တာဝန်ယူရ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကိုသာပြန့် အသုဘကို ရထားဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်တော်မူသည်။
တစ်နေ့သောအခါ ကပ္ပိယ ဦးပွားပေါ်သည် ဘုန်းတော်ကြီးအား ကြည့်လိုက်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ တရား ထိုင်ရင်း မျက်ရည်များ တတွေတွေ ကျနေသည်ကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် အကျိုး အကြောင်း လျှောက်ထားလျှင် “ ကောင်ကလေး သာပြန့် အောက်မေ့လို့ပါဟယ်....” ဟု ကြေကွဲသံဖြင့် မိန့်ဆိုသတတ်။

ထိုအချိန်အထိ ဘုန်းတော်ကြီးသည် အနာဂါမ်ပင် မဖြစ်သေးဟု သိရ၏။ များမကြာမီပင် ဘုန်းတော်ကြီး၏ တရားအသိဉာဏ်များ တိုးတက်လာဟန် ရှိသည်။ ကပ္ပိယ ဦးပွားပေါ်သည် သုံးထပ်ကျောင်းပေါ်၌ ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် မနီးမဝေးတွင် အိပ်ရ၍ နိုးတိုင်း ဘုန်းတော်ကြီးအား ကြည့်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ မအိပ်စက်၊ ထိုင်လျက်သားချည်း တွေ့ရ၏။ ဘုန်းတော်ကြီး ပတ်ဝန်းကျင် တစ်ခုလုံး သုံးထပ် ကျောင်းကြီးအတွင်း အရောင်အဝါများ လင်းထိန်နေသည်ကို ညစဉ် မြင်နေရသည် ဟု ဦးပွားပေါ်က ပြောပြ၏။

ကိုယ်ရောင်အလင်း စိစစ်ချက်

ယခုအခါ ဤကဲ့သို့ အရောင်အဝါ လင်းထိန်နေသော ယောဂီများ များစွာ ရှိပေလိမ့်မည်။ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးက ကိုယ်ရောင် ကိုယ်ဝါကို ကြည့်၍ လူတစ်ယောက်၏ စိတ်နေသဘောထားကို သိနိုင်ကြောင်း ဟောခဲ့ဖူး၏။

ယင်း ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါနှင့် စပ်၍ ဣန္ဒိယယောဂီများ အထူးသဖြင့် တိဗက်လာမာ တန်ခိုးရှင်များ အထူးအရေးထား ပြောဆိုကြ၏။ တစ်ဖက်သား၏ စိတ်ကူးစိတ်နေ သဘောထားနှင့် ရောဂါအခြေအနေကို အတိအကျ ပြောဆိုနိုင်သည်အထိ အလေးပေး လေ့လာကြသည်။ ဘုရားရဟန္တာတို့၏ ကိုယ်ရောင်သည် သန့်စင်သော အဝါရောင် ဖြစ်သည် ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ ရေးသားကြ၏။ လူတိုင်းတွင် အရောင် ရှိကြောင်းလည်း ယုံကြည်ကြသည်။

ပါဠိစာပေ ကျမ်းဂန်တို့၌ တွေ့ရသည်မှာကား မြတ်စွာဘုရားသည် ပဋ္ဌာန်း ကျမ်းကြီးကို ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဆင်ခြင်သုံးသပ်တော် မူသောအခါ ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ဖြာ ကွန့်မြူး ထွက်ပေါ်ကာ ထက်အောက်ဖီလာ စကြဝဠာ အနန္တ ထုတ်ချင်းပေါက် လင်းထိန်သွားကြောင်း (ဓမ္မသင်္ဂဏီ အဋ္ဌကထာ၌) ဖော်ပြသည်။
(ဟဒယဝတ္ထုမှ ထုတ်လွှတ်သော သွေးများ၏ အရောင်ကိုလိုက်၍လည်း လူ၏စရိုက် စိတ်နေသဘောထားကို ဆုံးဖြတ်သော အရာလည်း ရှိပေသေးသည်။)

ယင်းသို့ အရောင်အဝါ ထွက်သည်မှာ စိတ်ကြည်လင် သန့်ရှင်း၍ နှလုံးသွေး ကြည်လင်သန့်ရှင်း၏။ ၎င်းစိတ်နှင့် ဆက်သွယ်သော စိတ္တဇရုပ်၊ ဥတုဇရုပ်များ အားလုံး ကြည်လင်သန့်ရှင်း၏။ အရောင်ထွက်၏။ တန်ခိုးဖန်ဆင်း၍ ဖြစ်သည် မဟုတ်၊ နက်နဲသော တရားတော်များကို ဆင်ခြင် သုံးသပ်၍ ရောင်ခြည်တော်များ ထွက်ပေါ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။

(ဂိလာနသုတ် သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၌) ရှင်မဟာကဿပသည် ဗောဇ္ဈင်တရားကို နာကြား နှလုံးသွင်းရသဖြင့် “မြတ်စွာဘုရား တရားတော်သည် ထွက်မြောက်ကြောင်း အမှန်ဖြစ်ပေစွ” ဟု ပီတိစိတ် ဖြစ်ရာမှ နှလုံးသား ဟဒယဝတ္ထုရုပ်မှ စ၍ ရုပ်များ ကြည်လင်ကာ ရောဂါပျောက်ကင်းကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။ တရားကို ဆင်ခြင် သုံးသပ်ခြင်းသည် အသားအရေ ကြည်လင်လှပခြင်း၊ အရောင်အဝါ ထွက်ခြင်းမျှ သာမက ရောဂါများပင် ပျောက်ကင်းစေနိုင်၏။

ဤကား ရုပ်နာမ်တရားတို့၏ ဆက်စပ် ကျေးဇူးပြုပုံကို သတိပြုရန်ဖြစ်၏။

ရှေးအခါက ဣန္ဒြိယ စိတ်ပညာရှင် တစ်ဦးက လူတစ်ယောက်၏ အရောင်နှင့် စပ်၍ လေ့လာ ရေးသားဖူးသည်မှာ လူတွင် အရောင်ရှိ၏။ ထိုအရောင်ရှိကြောင်း ဖမ်းယူ ထောက်ပြနိုင်သော အရာကို သတိမပြုကြ၍သာ ဖြစ်သည်။ ကြေးမုံမှန်ပြင်၌ လူ၏ အရိပ်ထင်ခြင်းသည် အရောင်ပင်ဖြစ်၏။

ထိုအရောင်သည် အဆုံးပိုင်းခြားမရှိသော စကြဝဠာတို့၌ ပြေးလွှားနေကာ အမြဲတမ်း ရှိနေ၏။ မိမိနှင့် တစ်ပေကွာ အရပ်၌ မှန်ထောင် ကြည့်လျှင် တစ်ပေကွာ အရပ်၌ မိမိအရောင်ရှိကြောင်း သိနိုင်၏။ ထို့အတူ ပေတစ်ရာ နှစ်ရာ အကွာ၊ တစ်မိုင်၊ နှစ်မိုင်အကွာ နောက်ဆုံး ဖမ်းယူနိုင်လောက်အောင် ဆွဲအားရှိသော မှန်သာရှိလျှင် အခြား စကြဝဠာ တစ်ခု၌ပင် မိမိအရောင်ရှိနေကြောင်း သိနိုင်၏။

တိဗက်ပညာရှင်တို့ကလည်း ထို့အတူပင် ထာဝရတည်ရှိနေသည်ဟု ယူဆကြ၏။ တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၈၆ဝဝဝ မိုင်နှုန်းဖြင့် ပြေးသွားကြောင်း သိပ္ပံဆရာ တို့ကလည်း အလင်းရောင် မိုင်ကို အသုံးပြုကြသည်။

(ခန္ဓာကိုယ်မှ အီသာရစ်နှင့် မော်လီကျု ရိုက်ခတ်အားများအကြောင်း ဤနေရာ၌ သိပ္ပံအမြင်ဖြင့် ဆက်လက် သဘောပေါက်ရန်လည်း ရှိပေသေးသည်။)

(မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ, ပါသရာသိသုတ်၌) ပဋ္ဌာန်းသုံးသပ်စဉ်က ထွက်ပေါ် လာသော ရောင်ခြည်များ ယခုထက်ထိ စကြဝဠာအတွင်း ပျံ့နှံ့ တည်ရှိနေကြောင်း အတိအလင်း ဖွင့်ဆိုထား၏။ (ဗောဓိဝံသ အဋ္ဌကထာ၌) လည်း တာဝတိံသာမှ ဆင်းသောအခါ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော တန်ခိုး ပြာဋိဟာ အရောင်များ သာသနာ ကွယ်သည့် နေ့အထိ တည်ရှိကြောင်း အတိအလင်းပင် ရေးသား ဖွင့်ဆို၏။ အဘိဓမ္မာ သဘောအားဖြင့် ဘုတ်အဆက်ဆက် ရုပ်အဆက်ဆက် ဆက်လက် ဖြစ်ပွားခြင်းပေတည်း။

ဆိုက်ကိုမက်ထရီ စိတ်ပညာ ဆရာတို့ကမူ ပုံသဏ္ဌာန် အရိပ်အရောင်သာမက လူတစ်ယောက်၏ အကြံအစည် စိတ်ကူးတို့ပင်လျှင် ပျောက်ကွယ်၍မသွား။ ထိုသူနှင့် ထိစပ်ရာ မှန်သမျှ ထင်ကျန်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။

လူတစ်ယောက်သည် အခန်းတစ်ခု၌ နေသွားလျှင် ကမ္ဘာကျေသော်လည်း ထိုသူ၏ အတွေးအရိပ် သဏ္ဌာန်များ ထိုအခန်း၌ အမြဲရှိနေ၏။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးရှေးက ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော လောကီဘက်၊ လောကုတ္တရာဘက်၊ စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး စသည်နှင့် စပ်၍ အောင်မြင်ခဲ့ကြဖူးသူတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန် အရိပ်အရောင် အကြံအစည် စသည်တို့ ထာဝရ ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေကြသည်။

သင်သည် စိတ်ကို ဗလာဖြစ်အောင် (နီဝရဏကင်းစွာ) တည်ငြိမ်နေသောအခါ အထူးမကြိုးစားရဘဲ လုပ်ထုံးဟောင်းများနှင့် ထိတွေ့ကာ လျှပ်တစ်ပြက် အသိဉာဏ် လင်းလာပြီးလျှင် အလိုရှိရာဘက်၌ တိုးတက်အောင်မြင်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သာဓကလည်း အမျိုးမျိုး ပြကြသည်။

ပဋိပတ် လုပ်ငန်းတွင်လည်း ရှေးက ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ သမုတ်သွားသော သိမ်၊ သီတင်းသုံးဖူးသော ဌာန စသည်တို့၌ တရားထိုင်လျှင် ပို၍ တရားရလွယ်သည်ဟု ယုံကြည်သော ယောဂီများ၊ လက်တွေ့ သာဓကများ ရှိကြလေသည်။ အသက် ထင်ရှားရှိသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများထံ၌ ဆည်းကပ်ရသော် ဆိုဖွယ်မရှိ။

“ဓာတုသောဝ ဘိက္ခဝေ သတ္တာ သံသန္ဒန္တိ သမေန္တိ (ဓာတုသံယုတ် ပါဠိတော်) သတ္တဝါတို့ အချင်းချင်း ဓာတ်သဘောအားဖြင့်သာ နှီးနှောဆက်သွယ်နေကြသည်” ဟူသော ဒေသနာလည်း ဤ၌၊ သာဓကပင်တည်း။

ဤကား စိတ်ပညာ၊ သိပ္ပံပညာတို့နှင့် ဆက်နွယ်၍ မပျောက်ပျက်သော အရိယာ ဓာတ်အားများနှင့် ထိတွေ့ ဆက်သွယ်၍ ရနိုင်ပုံကို သဘောအမြွက်မျှ ပြခြင်း ဖြစ်ပေ၏။

အရောင်အဝါနှင့် စပ်၍ အနည်းငယ် ဆက်လက် ပြဆိုရသော် တစ်ချိန်က မြတ်စွာ ဘုရားသခင် ဝေနာဂပုရ ပုဏ္ဏားရွာကြီးသို့ ကြွရောက်စဉ် ဘုရားရှင်၏ အသား အရောင်မှာ ထန်းသီးမှည့်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ ဇီးယွမ်းမှည့်ကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ လှော်ဦးသစ်စ ဇမ္ဗူရာဇ် ရွှေစင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း ရွှန်းလဲ့ဝင်းအိ၍ နေသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရသည်။

ပုဏ္ဏားများ ရင်သပ်ရှုမော အံ့သြနေကြ၏။ ဝစ္ဆဂေါတ္ထ ပုဏ္ဏားကမူ ပိုးဖဲကတ္တီပါ နူးညံ့သော အိပ်ရာ နေရာကောင်းနှင့် နေရ၍သာ ဤမျှ အသားအရေ ကြည်လင် တောက်ပသည်ဟု ယူဆ၍ နှုတ်ကလည်း ဖွင့်ပြီးမေးမြန်းသည်။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က- “ရဟန်းများအား နူးညံ့သော အိပ်ရာနေရာကောင်း ရခဲကြောင်း၊ ရသော်လည်း ရဟန်းများနှင့် မအပ်စပ်ကြောင်း” မိန့်ဆိုပြီးလျှင် ရဟန်းတို့ သုံးစွဲမွေ့လျော်သော မြင့်မြတ်သော နေရာသုံးမျိုးကိုလည်း ရှင်းပြသည်။

ထိုနေရာ (ဥစ္စာသယန မဟာသယန) သုံးမျိုးကား -
(၁) နတ်တို့၏ မြတ်သောနေခြင်း (ဈာန်လေးပါးဖြင့် နေခြင်း)၊
(၂) ဗြဟ္မာတို့၏ မြတ်သောနေခြင်း (ဗြဟ္မဝိဟာရ လေးပါးဖြင့် နေခြင်း)၊
(၃) အရိယာတို့၏ နေခြင်း (သမာပတ်ဝင်စား၍ နေခြင်း) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ယင်းနေခြင်း သုံးမျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် နေ၍ အသားအရေ ကြည်လင်ကာ အရောင်အဝါများ ထွက်ကြောင်း မိန့်တော်မူလိုရင်း ဖြစ်၏။
(တိကအင်္ဂုတ္တိုရ်၊ ဝေနာဂပုရသုတ်။)

ယခုအခါ ယောဂီများလည်း ဤသို့ ရှုမှတ်ပွားများနေကြသဖြင့် စိတ်ကြည်၍ ရုပ်ကြည်ကာ အရောင်အဝါများ ထွက်လာရပေသည်။ (ဂန္ဓာရုံ ဆရာတော်အခန်း နှင့် သေက္ချတောင် ဆရာတော်အခန်း၌ လည်း ပြပေအံ့။)

အနာထပိဏ်သူဌေးကြီး ကုန်ရောင်း ကုန်ဝယ်သွားစဉ် ဘုရားဖူးလိုစိတ် ဇောဖြင့် မိုးမလင်းမီ ထွက်သွားရာ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏ ပီတိကြောင့် မိမိ၏ကိုယ်မှ ထွက်သော အရောင်ဖြင့် ညအမှောင်တွင် သွားလာ၍ ရကြောင်းလည်း ဖတ်နာဖူးကြပေလိမ့်မည်။

ဘုရားရှင်ကား အတောင်ရှစ်ဆယ်အထိ ရောင်ခြည်များ အမြဲတမ်း ကွန့်မြူးလျက် ရှိရာ လူတို့ကား တစ်လံမျှလောက်သာဟု ထင်ကြရပေသည်။

ကိုယ့်ဈာပန ကိုယ်ကြိုက်စီစဉ်

ယခု ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသာရွှန်းမှာလည်း နတ်ဗြဟ္မာများ လာရောက်ဖူးမြော်ကြ၍ လင်းထိန်နေသည်မဟုတ်။ တရားရှုမှတ် ပွားများ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော (ဘာဝနိဒ္ဓိ) ကမ္မဋ္ဌာန်း တန်ခိုးပင် ဖြစ်ပေသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ထိုအကြောင်းကို ကပ္ပိယ ဦးပွားပေါ်အား မည်သူ့ကိုမျှ မပြောရန် ဟန့်တားတော်မူ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည့် တိုင်အောင် မည်သည့် သာမှု နာမှုကိုမျှ မလိုက်။ ပရိသတ်နှင့် ကင်းနိုင်သမျှ ကင်းအောင်နေ၏။ စင်စစ်သဖြင့် ပရိသတ်ကား ကြောက်ဖွယ် ကောင်းလေစွာ့။

သတိ-သမာဓိအခံနှင့် အသိဉာဏ်မေတ္တာ ခေါင်းပါးသော ပရိသတ်သည် ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား သားအမိပင် ဖြစ်စေကာမူ ဒုက္ခအမျိုးမျိုး ပေးတတ်၏။ တစ်မျိုးပြီး တစ်မျိုး နှောင့်ယှက်တတ်သည်။ ယောဂီအား အလှည့်တိုင်း တိုက်ရိုက်ပစ်၍ မရသော မာရ်နတ်သည် ထိုသည့် မသိမလိမ္မာသူတို့မှ တစ်ဆင့် ဒုက္ခပေးတတ်ကာ အမှိုက် ကစ ပြာသာဒ်မီးလောင်သည်နှင့် တူ၏။ ထိုသို့သော ယောဂီ၏ ကိုယ်တွေ့အရ ပရိသတ်မှ ကြောက်လန့်ခြင်း ဖြစ်ပေ လိမ့်မည်။

ဘုန်းတော်ကြီးသည် အသက် ၇၀-ကျော်မှ စ၍ ၁၂၈၂-ခုနှစ် (၉၉-နှစ်) တိုင်အောင် ထိုသုံးထပ်ကျောင်း၌ပင် မထင်မရှား သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထူးထူးခြားခြား မကျန်းမာသည် ဟူ၍လည်း မရှိ၊ ထိုနှစ် တပို့တွဲလတွင်ကား ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရပ်ရွာ လူကြီးများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးများကို ကျောင်းသို့ပင့်ဖိတ်ရာ မခေါ်စဖူးခေါ်သဖြင့် ဝမ်းသာအားရ စည်းဝေး လာရောက်ကြသည်။

ပရိသတ်စုံလျှင် ဘုန်းတော်ကြီးက-

“ယခု ပင့်ဖိတ်ရတာက တခြားကိစ္စ မဟုတ်ပါဘူး။ တပည့်တော် သေလျှင် ပွဲလမ်းသဘင် မလုပ်ဖို့၊ ဘုန်းကြီးများကလဲ အကူအပံ့ မလုပ်ဖို့ ပြောချင်လို့ပါပဲ” ဟု အမိန့်ရှိရာ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ ရွှင်ရွှင်လန်းလန်း ကျန်းကျန်းမာမာ ရှိနေ၍ အားလုံးကပင်-

“ဒီအချိန်မှာ ဒါတွေ အမိန့်မရှိပါနှင့်ဘုရား၊ အချိန်ကျတော့လဲ ဘုန်းတော်ကြီး ဆန္ဒတော်အတိုင်း ဖြစ်ပါစေ့မည်” ဟု လျှောက်တင်ကြသည်။ ရပ်ရွာလူကြီးများကိုမူ သစ္စာအဆိုခိုင်း၍ ကြိုတင်ဟန့်တားတော် မူ၏။

အာနာပါနရှုပွားသော ယောဂီတို့သည် မိမိတို့သေမည့် အချိန်ကာလကို မိနစ်မကွာ အတိအကျ သိမြင်တတ်ကြလေသည်။

“တပည့်တော် ဈာပနမှာ ကုသိုလ်မရဘဲ အကုသိုလ် မဖြစ်ရစ်ကြပါစေနဲ့၊ ဘုန်းကြီး များ နှင့် ရပ်ရွာလူကြီးများကလဲ သာသနာတော်ကြီးနဲ့ ကြုံရကျိုး နပ်အောင် ဘာဝနာ တရားများကို ဦးဆောင် ကြိုးစားကြပါ” ဟုလည်း တိုက်တွန်းတော်မူ၏။

ကပ္ပိယ ဦးပွားပေါ်သည် ညစဉ်လိုလို ဘုန်းတော်ကြီးအား တရားနာရင်း ဝတ်ဖြည့် (နှိပ်နယ်) ပေးလေ့ရှိ၏။ တစ်ခုသော ညတွင် သုံးထပ်ကျောင်းကြီး စာတိုက်ဗီရိုဘေး၌ လဲလျောင်းလျက် ဝတ်ပြုခံတော်မူစဉ်-

“မောင်ပွားပေါ်၊ ခုကာလ ဘုန်းကြီးရော လူရော ရတနာသုံးပါးကို တကယ်ယုံတဲ့လူ ရှားတယ်၊ ဘယ်အလုပ်မဆို ယုံမှ လုပ်ကြတာ၊ လုပ်မှလဲ ယုံစရာတွေ တွေ့တတ် တယ်ကွယ့်၊ ယုံမှလဲ အဟုတ်အားကိုးတာ၊ အားကိုးတော့ ပစ္စုပ္ပန်ရော သံသရာပါ အစီးအပွားတွေ များတော့တာပဲ” ဟု ဖြည်းဖြည်း လေးလေးကြီး အမိန့်ရှိသည်ကို ဦးပွားပေါ်သည် နှိပ်ပေးရင်း နာယူနေ၏။

အတန်ကြာအောင် ခြေဆုပ်လက်နယ်ပြုလုပ် ပေးနေသော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီး၏ အသံမှာ ဆိတ်သွား၏။

တပေါင်းလဖြစ်၍ ရာသီဥတုကား အလွန်ပူအိုက်လှသည်။ ဘုန်းဟော်ကြီး၏ တရားသံကို ဆက်လက် နားစွင့်နေသေး၏။ ပေါ်မလာတော့ချေ။ စာတိုက်ဗီရို၌ ထွန်းညှိထားသော လသာမှန်အိမ်မှာ အလိုအလျောက် မီးငြိမ်းသွားသည်။ သုံးထပ် ကျောင်းကြီး တစ်ခုလုံး မှောင်ကျသွား၏။

ဦးပွားပေါ်သည် စိတ်ထဲ၌ မသင်္ကာ၍ မီးထထွန်းညှိပြီး ဘုန်းတော်ကြီးအား ကြည့်လိုက်ရာ ယူကြုံးမရ ဖြစ်သွား၏။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသာရွှန်း (ဦးကဝိန္ဒ) ကား အာယုသင်္ခါရ ချုပ်ငြိမ်း၍ အသင်္ခတ အငြိမ်းဓာတ်ကြီးသို့ အပြီးသတ် ကိန်းဝင် တော်မူလေပြီ။

ဓာတ်တော်ဖူးရမှ နောင်တဖြစ်

ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသော ထိုနေ့ကား ဘုန်းတော်ကြီး အသက် ၉၉-နှစ်၊ ၉-လနှင့် ၉-ရက် ပြည့်သောနေ့ ဖြစ်သည်မှာ ထူးခြားလှပေ၏။ မည်သို့သော အကြောင်းများနှင့် ကြုံရစေကာမူ
ကံတရား၏ စီမံချက်ကား အတိမ်းအယိမ်းမရှိ၊ တိကျလှပေစွာ့။ အသက်တစ်ရာပင် ရှည်သော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီး၏ ပါရမီဓာတ်ခံ၊ သတ္တဝါတို့၏ ကံအားနည်းမှုကြောင့် ဘုန်းတော်ကြီး၏ လူသားဝေနေယျကား များပြားဟန် မရှိချေ။

ဈာပနပွဲကို ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဆန္ဒတော်နှင့်အညီ စီမံကြရ၏။ ဘုန်းတော်ကြီး၏ ငယ်တပည့်ရင်း ဖြစ်သူ မန္တလေးမြို့ သံတော်ဆင့်မင်း ဦးဆုပန် (အမေ-ကုက္ကိုစု၊ အဖေ- ကတိုး) က နိဗ္ဗာန်စံကျောင်းကြီးနှင့်တကွ လာသမျှ ပရိသတ်တို့အား
စတုဒိသာ ကျွေးမွေး ဧည့်ခံသည်။ ရပ်ရွာဒကာ ဒကာမများ တာဝန် မတက်စေရန် သံတော်ဆင့်မင်းကပင် အကုန် အကျခံ၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ၏။

မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီးသောအခါ ပေါင်ရိုး၊ တင်ပါးဆုံရိုး၊ ခြေသလုံးရိုးများသာ အရိုးပကတိ ကျန်၍ အခြားအသွေးအသား အရိုးများအားလုံး ဓာတ်တော်များ ဖြစ်ကုန်၏။ အချို့ ဓာတ်တော်များမှာ အရိုးကြီး သုံးခုတွင် အညှာလေးများဖြင့် အဆုပ်ဆုပ် သီး၍ နေကြသည်။
အရိုးကြီး သုံးခုကိုမူ အုတ်အိုင်ရွာ တောင်ကျောင်း အဝင်ရှိ အရိုးအိုး စေတီ၌ ဌာပနာထားကြ၏။

ထိုအရိုးအိုးတွင်လည်း အခြားဘုန်းတော်ကြီး နှစ်ပါး၏ အရိုးများနှင့် ရောစပ်နေပြီဟု ဆိုသည်။ ဓာတ်တော်များကိုမူ အသီးသီး ခွဲယူပူဇော်ကြရာ အုတ်အိုင်ကျောင်း၌ လည်းကောင်း၊ မောင်းထောင်ယွန်းဆက်တိုက်၌ လည်းကောင်း ဖူးမြော်နိုင်သည်။ ကန္နီဆရာတော်ဘုရားလည်း ဓာတ်တော်ခုနစ်ဆူ ပင့်ဆောင်၍ ညစဉ် ဆီမီး ပူဇော်လေ့ရှိ၏။

ဤစာရေးသူကိုယ်တိုင် ယွန်းဆက်တိုက် ဆရာတော်ထံမှ ခွဲယူပင့်ဆောင်၍ ပူဇော် ထားရှိပါသည်။ ယင်းဓာတ်တော်များမှာ အုတ်အိုင်ကျောင်း၌ ဘုန်းတော်ကြီး ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုစဉ်ကထဲက အလုံပိတ်ဆို့ထားသောဓာတ်တော်ကြုတ်မှ ပထမဆုံး ခွဲယူပူဇော်ခဲ့သော ဓာတ်တော်များ ဖြစ်ပါသည်။ (ဓာတ်ပုံတွင် ကြည့်ပါ။)

ဘုန်းတော်ကြီး အလောင်းတော်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်၍ ဓာတ်တော်များ ကျလာသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရသောအခါ ရဟန်းရှင်လူပရိသတ်များ ဝမ်းနည်းဝမ်းသာ နောင်တကြီးစွာ ဖြစ်ကြရသတတ်။ အချို့က ဘုန်းတော်ကြီးအား “သမသီသီ ရဟန္တာ” ဟု ယူဆကြ၏။ ရဟန္တာဖြစ်လျှင်ဖြစ်ချင်း ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရသော ရဟန္တာမျိုးဟု ဆိုလို၏။

(သမသီသီ ရဟန္တာသုံးမျိုး, လေးမျိုးရှိကြောင်း ပုဂ္ဂလပညတ် ပါဠိတော်-၁၁၆။ အဘိ-ဋ္ဌ- ၃။ ၃၇။ အံ-ဋ္ဌ-၃၊ ၁၄၉။ သံ-ဋ္ဌ-၁၊ ၁၆၈။ ပဋိသံ-ဋ္ဌ-၁၊ ၃၉-တို့၌ အကျယ်ကြည့်။)

ရဟန္တာအဖြစ်နှင့် ကာလ မကြာမြင့်သော်လည်း သမသီသီ ရဟန္တာမျိုး ဖြစ်လိမ့်မည် ဟုကား တစ်ထစ်ချ မယူဆသာချေ။

ရဟန္တာတိုင်း ဓာတ်တော်ကျသလော

ဤနေရာ၌ “ရဟန္တာများ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တိုင်း ဓာတ်တော်ကျသလော” ဟူသော အမေးကို ဗဟုသုတအဖြစ် ဖော်ပြရန် လိုပေလိမ့်မည်။ အကျဉ်းချုပ်၍ ဖော်ပြပါအံ့။

မြတ်စွာဘုရားရှင်များ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်သောအခါ ဓာတ်တော်ဖြစ်ကြောင်း အထူးဖော်ပြရန် မလို။ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ဖြင့် ထင်ရှားပြီ။ (သုတ် မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ-၁၉၆။)

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်များမှာကား ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီး အဘိညာဉ် ဝင်စား၍ အဓိဋ္ဌာန် ပြုတော်မူမှသာ ဓာတ်တော်ကျနိုင်သည်။ (သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကထာ-ရတနသုတ်။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်-၁၁၇။)

ရဟန္တာအရှင်မြတ်များမှာလည်း အဓိဋ္ဌာန်မှသာလျှင် အဓိဋ္ဌာန်သည့်အတိုင်း ဖြစ်နိုင်လေသည်။ (အံ၊ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ဝင်္ဂီသဝတ္ထု-၂၀၉။)

အရှင်သာရိပုတြာ ဓာတ်တော်များ ပွတ်သစ်စ ခရုသင်းကဲ့သို့ ကြွင်းကျန်၏။ (မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် အဋ္ဌကထာ- စုန္ဒသုတ်- ၂၅၄။)

အရှင်ဒဗ္ဗမထေရ်ကား ကောင်းကင်၌ တင်ပျဉ်ခွေ၍ သမာပတ် ဝင်စားပြီး အဓိဋ္ဌာန် တော်မူသည့်အတိုင်း ပြာမျှမကျန်ရအောင် တေဇောဓာတ် လောင်ကျွမ်းသည်။ (ဥဒါန်း အဋ္ဌကထာ- ဒဗ္ဗသုတ်-၃၈၉။) ရှင်ဒဗ္ဗကား ရဟန္တာပင် ဖြစ်သော်လည်း အသက်တော် ရှိစဉ်ကပင် စွပ်စွဲ ခံရခြင်း စသည်ဖြစ်ခဲ့ရာ သူ၏ဓာတ်များ စင်ကြယ်မှု မရှိလှသဖြင့် ဓာတ်တော် မထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေမည်လား မသိ။

သက်တော်ရှည် အရှင် ဗာကုလမထေရ်ကား အခြားသူတို့အား မိမိအတွက် တာဝန်ပို မတက်စေရန် ထိုင်လျက် တေဇောဓာတ်လောင်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရာ မြတ်လေးပန်းငုံ ပမာ ဓာတ်တော်များ ကျကုန်၏။ (ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ ဗာကုလသုတ်-၁၄ဝ။)

“ထိုမှတစ်ပါး ကိလေသာ အာသဝေါကုန်သော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်များ၏ အလောင်းတော် သည်လည်း အပုပ်နံ့ မထွက်ကြောင်း” (သုတ္တနိပါတ်-အာမဂန္ဓသုတ် အဖွင့်- ၃ဝ၃) ၌ ဖွင့်ဆိုထားသည်မှာ မှတ်ဖွယ်တစ်ရပ်ပင်။

(အရိုးကွင်းဆက်, ချိတ်ဆက်, တွေဆက်များအကြောင်း မိုးကုတ်ဆရာတော် အခန်းရှု။)

ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့် ဓာတ်တော်ကျသော “မြန်မာနိုင်ငံပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်” ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလနှင့် ဤယခုဘုန်းတော်ကြီး စသည်တို့ကား ဓာတ်တော် ကျသည်ကို ထောက်ဆ၍ ခီဏာသဝအစစ် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများဖြစ်ကြောင်း မမှိတ်မသုန် ယုံကြည် ဝမ်းမြောက်ထိုက်လှပေစွာ့။

ပိန္နဲကွင်းဆရာတော် ဦးကလျာဏ (၁၁၈၈ - ၁၂၇၀)

ပိန္နဲကွင်းဆရာတော် ဦးကလျာဏနှင့်တကွ နောက် ဒုတိယ, တတိယ ဆရာတော် များပါ ပျံလွန်ကြသောအခါ သုံးပါးလုံးပင် အလောင်းတော်များ မပုပ်မနံ ပကတိ အတိုင်း ယခုထိ ရှိနေကြသည်။

ပထမ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ဦးကလျာဏ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကို မောင်ကျော်ဒင်ဆိုသူက လွန်ခဲ့သော အနှစ်ရှစ်ဆယ်ခန့် က ရေးသားခဲ့ဖူး၏။ ကာရန်နဘေများဖြင့် ရေးထား၍ အချို့ အဓိပ္ပာယ်များ မသဲမကွဲ ဖြစ်နေ၏။ မျက်နှာဖုံး၌ ဒုတိယဆရာတော် ဦးဝါယမ၏ ပုံတော်ကို တွေ့ရသည်။ စုစုပေါင်း တစ်ဆယ့်ရှစ်မျက်နှာမျှသာ။ ကျောင်းဒကာများမှာ ဘိုးပန်းရနှင့် ဦးပါဟု တွေ့ရ၏။

ဆရာတော်သည် ရွှေတောင်မြို့၌ မိခင် ဒေါ်ရစ်မှ ၁၁၈၈-ခုနှစ် ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၁၃-ရက် တနင်းလာနေ့ဖွား၊ ငယ်မည့် မောင်ချိန်။ စာပေကျမ်းဂန်များ တတ်မြောက် ပြီးနောက် ရွှေတောင်မြို့မှ ပိန္နဲကွင်းရွာသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးသည်။ မိခင်ကြီးကိုပါ ပြုစုလုပ်ကျွေး၏။

ပိန္နဲကွင်းဟူသည် အုတ်ဖို (အင်္ဂပူ) မြို့နယ်အပိုင် အနောက်ရိုးမ အနီးရှိ ကွင်းကောက် ခြောက်ရွာတိုက် အပါအဝင် ဖြစ်၏။ ရွာကျောင်း၌ ခုနစ်ဝါမျှ နေပြီးလျှင် ၁၂-ဝါအရ အနောက် ရိုးမတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော သစ်စေးတောင်၊ ကဗျို့ (ကမ်းပြို) တောင်၊ ရန်ကင်းတောင်၊ ကျွဲမသနားတောင်၊ ကိုးကွယ်တောင်၊ ကိုးမောင်းတောင်၊ စိုင်တောင် စသည်ဖြင့် ၁၅-ဌာန တောရစခန်းတို့၌ လှည့်လည် သီတင်းသုံးသည်။ ၁၅-ဌာနလုံး၌ အထိမ်းအမှတ် စေတီများ တည်ထားခဲ့၏။

တရားအစွမ်း ထူးဆန်းအံ့ဖွယ် အသွယ်သွယ်

ဆရာတော်သည် အလွန် လူသူဝေးခေါင်သော တောတောင်အရပ်၌ နေတော်မူသည့် အလျောက် ဆင်ရိုင်း၊ ကျားရိုင်းနှင့် ကျွဲနွားများကိုပင် ကိုက်သတ် မျိုနိုင်သော မြွေဆိုးကြီးများ၊ အမျိုးမျိုးသော ဝေမာနိကများ၊ ပေတများနှင့်လည်း ကြိမ်ဖန်များစွာ တွေ့ကြုံရင်ဆိုင်ရလေသည်။ ထိုသို့ တွေ့ရှိရပုံများကို ကာရန် နဘေ လင်္ကာသွား များဖြင့် တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ ရေးသားထားသည်ကို အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ စာတန်း၌ ဖတ်ရှုရသည်။

မေတ္တာတန်ခိုးသည် မြေလျှိုး မိုးပျံနိုင်သော တန်ခိုးထက် အားကိုးရသည်ကို သာဓက မူသင့်ကြပေ၏။

ဦးလူလှ (ဆရာတော်ကို သိမီသူ) ၏ သား ဦးအုန်းမြင့် စသူတို့ထံမှ တစ်ဆင့် မှတ်သားရသော အံ့ဖွယ်များလည်း မနည်းချေ။

ထိုအံ့ဖွယ်များမှ အနည်းငယ် ဖော်ပြရသော်-

• (၁) ကျွဲမသနားတောင်၌ နေတော်မူစဉ် လူအများ လာရောက် ဖူးကြရာ တစ်နေ့တွင် အလိုလို စမ်းရေထွက်နေသော ကန် (နတ်ရေကန်) ၌ ဒကာမတစ်ဦး ရေချိုးပြီး နောက် ချက်ချင်း ရေများခန်းခြောက်သွား၍ ဆရာတော်အား လျှောက်ရာ နာရီပိုင်း အတွင်း ရေများ ပြန်ထွက်လာကြောင်း၊
• (၂) ကမ်းပြိုတောင်၌ နေစဉ် ညသန်းခေါင်ကျော်၌ ကောင်းကင်မှ တူရိယာသံများ အနီးပတ်ဝန်းကျင်မှ လူများပင် ကြားကြရကြောင်း၊
• (၃) ရန်ကင်းတောင်၌ ရှေးစေတီဟောင်းကို ငုံ၍ အသစ်တစ်ဖန် ပြုပြင်ရာ ထီးဟောင်းမှာ လူအားနှင့်ပင် ဆွဲချ၍ မရနိုင်သဖြင့် လက်လျှော့နေကြစဉ် ချက်ချင်း ငလျင်လှုပ်ခါချ၍ ထီးတော်မပျက် မြေခ, လာကြောင်း၊
• (၄) ၎င်းတောင်၌ နေစဉ် ဆွမ်းလှူလာသူ သုံးလေးဆယ်ခန့် ရှိရာ လာတိုင်းလိုလိုပင် ဆရာတော် အခန်း၌လည်း မဖူးတွေ့ကြရ။ ဆွမ်းစား တုံးခေါက်၍ အချက်ပေးလျှင် မိမိတို့ရှေ့၌ပင် ဖူးတွေ့ကြရကြောင်း၊
• (၅) နံကသူဂူ စသည်တို့၌ ရံခါ ကပ္ပိယ တစ်ယောက်နှင့်သာ သီတင်းသုံးရာ နဂါးလိုလို၊ မြွေလိုလို သတ္တဝါများအား “ဒကာက ရှေ့တိုး၊ ဒကာမက နောက်ဆုတ်” စသည်ဖြင့် အမိန့်ပေးရာ အမိန့်အတိုင်း လိုက်နာ၍ တရားဟောလေ့ ရှိကြောင်း၊ အခြား ဆန်းကြယ်သော ဘူတ သတ္တဝါများအား တရားဟောကြောင်း၊ ရတနာများ, တွေ့ရစဉ် ကပ္ပိယ စိတ်ထား မဖြောင့်၍ ဂူတံခါးကြီး ပိတ်သွားသဖြင့် ကပ္ပိယအား မာန်မဲရကြောင်း ... စသည်။

ဆရာတော်သည် ၁၂၇၀-ပြည့်နှစ် ရွာကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး နှစ်ဝါ လောက်အရ သက်တော် ၈၂-နှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူ၏။ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ဈာပနပွဲလုပ်၍ ပူဇော်ကြရာ မီးသင်္ဂြိုဟ်မည် ရှိသောအခါ မည်သို့မျှ, ပြုပြင်မထားရဘဲ အလောင်းတော်မှာ ပကတိ ကျိန်းစက်နေသကဲ့သို့ ရှိ၍ ဂူသွင်းပူဇော်ထားကြသည်။ ယခု ကဗျို့ (ကမ်းပြို)တောင်၌ ရှိရာ အရပ်လေးမျက်နှာမှ လာရောက် ဖူးမြော်ကြ၏။ အလောင်းတော်မှာ ခြောက်သွေ့ မသွားသည့်အပြင် အမွေးတော်များပင် ပကတိ ရှိသည်ဟု ဆိုလေသည်။

ရေစကြိုဂူဖြူတောရ ဆရာတော် (၁၁၉၁ - ၁၂၈၁)

ရေစကြိုမြို့ အနောက်မြောက် သုံးမိုင်ခန့် သာစည်ရွာ၌ အဘဦးထပ်၊ အမိမယ်ငို တို့မှ ၁၁၉၀-ပြည့်နှစ်ဖွား။ ငယ်မည် မောင်ကျော်ရွဲ့၊ ဘွဲ့ အရှင်မေဓာ။

ငယ်စဉ် ကျောက်ခတ်ရွာ၌ ပညာသင်၍ နောက် ရေစကြို ဆရာတော် ဦးဝရသမ္ဗောဓိ၊ အင်းဝမြို့ ဗားကရာဆရာတော်နှင့် နန်းကျောင်းဆရာတော်များထံ ပညာသင်သည်။
ဝိနည်းအရာ၌ အထူး ကျော်ကြား၍ စံထားခြင်း ပြုကြရသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် ပိဋကကို ခေါက်ရေ ၅၂- ခေါက်တိုင်တိုင် ပို့ချတော်မူသော ဟူ၏။

သက်တော် ၉၁-နှစ်၊ ဝါတော် ၇၂-ဝါတိုင်တိုင် ဆွမ်းခံခြင်း စသော ဓုတင် ၁၃-ပါး ကို ရာသက်ပန် ဆောင်တော်မူရာ ပျံလွန်ခါနီး ၁၁-ရက်သာ ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင် အပျက် ခံလေသည်။

ဆွမ်းခံ၍ ရသမျှတွင် ဆန်ဖြူဆန်ကောင်း ဆွမ်းကို သံဃာတော်အား လှူ၍ မိမိမှာမူ ပြောင်းဆန်ကြမ်း ဆွမ်းနီနီကြီးများကိုသာ ဘုဉ်းပေးလေ့ရှိသတတ်။ ဖိနပ်မစီး၊ ထီး မဆောင်း၊ ယပ်မဆောင်း၊ ထန်းရွက်အတိုင်း သင့်ရုံပြုပြင်၍ ကိုင်တော်မူသည်။

မိုးညှင်းဆရာတော် နည်းခံဖူးခြင်း

နာမည်ကျော် မိုးညှင်းဆရာတော် တောထွက်စ လယ်တီဆရာတော်နှင့် မတွေ့မီ ဂူဖြူဆရာတော်ထံ သုံးလ နည်းခံခဲ့ဖူးသည်။ မိုးညှင်း ထေရာပဒါန် (၈၃) ၌ နေရင်း ဆရာတော် ဦးကောဝိဒက အောက်ပါအတိုင်း ရေးထား၏။

“ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် လူတွေ့မခံ၊ စံကားမပြော၊ တရားအားထုတ်ရာ ကျောင်း၌ တစ်ပါးတည်းနေ၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို အပြင်းအထန် အားထုတ်တော်မူ၏။ ညအခါတွင် ကျောင်းနံရံ ဟိုဘက်သည်ဘက် ကြိုးတန်းဆွဲထားပြီး ကြိုးတန်းကို ဝါးလုံးဖောက်ဆွဲထားသည်။ ထိုဝါးလုံးကို လက်နှင့်ကိုင်ကာ လမ်းလျှောက်လျက် တရားအားထုတ်၏။

“တစ်ခါတစ်ရံ အိပ်ငိုက်၍ ဒိုင်းခနဲ တစ်ဖက်နံရံကို တိုက်မိမှ “ဪ-ဒုက္ခ-ဒုက္ခ- ထိနမိဒ္ဓ တယ်နှိပ်စက်လှပါကလား” ဟု ညည်းတွားပြီး တစ်ဖန် ပြန်လျှောက် လေသည်။ ဤကဲ့သို့ အရုဏ်တက်သည်အထိ အားထုတ်၏။ အားထုတ်ပုံ ပြင်းထန်လွန်း၍ ဂူဖြူ ဆရာတော်ကြီးကို တစ်နယ်လုံးက ရဟန္တာဟု သမုတ်ကြ လေသည်။”

စစ်ကိုင်း ရွှေဟင်္သာချောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး မေးမြန်းမှတ်သားထားချက်များ လည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းလေ၏။ “ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာဝင်” ၌ ကြည့်ပါကုန်။

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကပင် လေးစားရ

အောက်ပြည်အောက်ရွာ၌ ရဟန္တာဟု နာမည်ကျော်ကြားသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကပင် “ဂူဖြူဘုန်းတော်ကြီးက တို့များထက် သာတယ်” ဟု အမိန့် ရှိဖူးသတတ်၊ ဝိနည်း လေးစားမှုအရာတွင် ဆိုလိုဟန် ရှိသည်။

ဂူဖြူဆရာတော်များ ခေတ်ကား သိပ္ပံစက်မှု ထွန်းကားစခေတ် ဖြစ်၍ အမျိုးမျိုးသော ယာဉ်ရထား၊ စားဖွယ်၊ ဝတ်ဖွယ်များ ခေတ်ပြောင်းစ ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ် ဆရာကော်ကြီးများသည် မည်သည့်ဝတ္ထုပစ္စည်းကိုမဆို မည်သည့်အရာနှင့် မည်သို့ ပြုလုပ်ထားသည်ဟုပင် လေ့လာစူးစမ်း မနေတော့ဘဲ “အသစ်အဆန်း မှန်သမျှ မသုံးဘဲ နေတာက ဝိနည်းပြစ်ကင်းတယ်” ဟုပင် ခံယူထားကြလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း အချို့ကိစ္စများတွင် ဝိနည်းတော်နှင့် အပ်စပ်ပါလျက် မသုံးမစွဲ အဆင်းရဲခံ၍ တစ်ယူသန်ရာ ရောက်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏။

မည်သို့ဖြစ်စေ “ဝိနည်းဟူသည် သာသနာတော်၏ အသက်” ပင်ဖြစ်၍ နောက်သားတို့ အတွက်ကား အတုယူ လေးမြတ်ထိုက်ပေစွာ့။ သိပ္ပံထွန်းကား၍ လူသုံးပစ္စည်းများ အသစ် အသစ် မျိုးမဆုံးအောင် ရှိနေသော ယခုခေတ် အရှင်မြတ်များ သတိမူကြရန် ဖြစ်ပေ၏။

ထိုခေတ်က ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၊ အလုံခင်မွန်-ဆရာတော်နှင့် ဤဆရာတော်ကြီ သုံးပါးသည် မီးရထားပေါ်စဖြစ်၍ မီးရထားကိုပင် စီးတော်မမူလိုကြပေ။ ဂူဖြူ ဆရာတော်က ခင်မွန်ဆရာတော်အား “ခုကာလ ရထား အပ်မအပ် စာဆိုအတိုင်း ဖြေစမ်းပါ” ဆို၍ ဂိလာန (မကျန်းမာသူ),မဟုတ်လျှင် မစီးကောင်းသော ပေါင်းချုပ်၊ ရထား၊ လှည်း၊ သံလျင်း၊ ထမ်းစင်၊ အဝတ်သံလျင်း ခြောက်မျိုးကို ဝိနည်းပါဠိတော် အတိုင်း ရွတ်ဆိုပြ၏။

- “ယခုကာလ မန္တလေး-ရန်ကုန် စုန်ဆန်နေတဲ့ စက်မီးရထားများကော အပ်မအပ်၊ ဘယ်ပုံ သဘောရသလဲ” ဟု ဆက်မေးပြန်ရာ-

“ဘယ်ပုံ သဘောရဖို့ရာ ထိုစက်မီးရထား သွားလာပုံကို ပြောပြစမ်းပါဦး” ဟု ခင်မွန်ဆရာတော်က ထပ်၍ မေးမြန်းသည်။

“ဘယ်ပြောတတ်မလဲ၊ တွေ့ မှ မတွေ့ဖူးပဲ” ဟု ဂူဖြူ ဆရာတော်က ဆို၍-

“သည်လို မတွေ့ ဖူးသူချင်း ဖြစ်လျှင် အပ်-မအပ်ဆုံးဖြတ်ဖို့ ဘယ်မှာဖြစ်ပါ့မလဲ” ဟု ခင်မွန်ဆရာတော်က ပြောသည်တွင်-

“ဒါဖြင့် မစီးတာပဲ အပြစ်ကင်းပါတယ်လေ” ဟုသာ ရထားအပ်-မအပ် ဝိနိစ္ဆယကို အဆုံးသတ်လိုက်ရလေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလနှင့် ဂူဖြူဆရာတော်ကြီးနှစ်ပါး တွေ့ဆုံပြောဆိုကြပုံကို ဘုန်းတော်ကြီးဦးသီလ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖတ်ရှုရပေရာ အချင်းချင်း ပြောဆိုသော စကားနှင့် အပြုအမူများမှာ သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ နှလုံးသားကို မြင်သာလှပေသည်။

“ဘုန်းတော်ကြီး ပဲခူးသို့ရောက်၍ လိပ်ပြာကန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အထက် မြန်မာပြည် ပခုက္ကူ၊ ရေစကြိုနယ် ဂူဖြူ တောရမှ ပခန်းဆရာတော်ကြီးသည် ရေလမ်းဖြင့် ရန်ကုန်မှလှည့်၍ ပဲခူးသို့ ဘုန်းတော်ကြီးထံ ရောက်လာ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးထက် တစ်ဝါ နှစ်ဝါမျှ ကြီးသည်၊ အချင်းချင်းလည်း သတင်းစကားဖြင့် ရှေးကတည်းက အလေးပြုကြသည်။ ပခန်းဆရာတော်ကြီးက ဘုန်းတော်ကြီးအား-

“မီးရထားစီးပြီဟု ကြားရသည်။ ဟုတ်လေသလား” ဟု အပြစ်တင်စကား မိန့်ကြားတော်မူသတတ်။

“အုတ်တွင်း သိမ်သမုတ်သွားရာမှအစ စီးမိပါပြီ။ ဆုံးမတော်မူပါ။ နာခံပါမည်” ဟု လက်အုပ်ချီလျက် ဝန်ခံတော်မူ၏။

“မကျန်းမမာ ဂိလာန ဖြစ်လျှင် အပြစ်မဆိုသာပေဘူး။ တပည့်တော်ဖြင့် ကျန်းမာသေး ၏” ဟု မိန့်တော်မူသတတ်။

ထိုအခါ ဘုန်းတော်ကြီး (ဦးသီလ) ဝန်ခံလျက် နေပုံမှာ ဘုရားအနီး ထုထားသော ရဟန္တာရုပ်တုတော်ကဲ့သို့ ငြိမ်သက်လှသဖြင့် မြင်ရသူတို့မှာ မျက်တောင်မျှ မခတ်နိုင်ကြကုန်။ ဘုန်းတော်ကြီးကိုစင်လျက် အပြစ်တင်စကား ရဲဝံ့စွာ မိန့်ကြားသော ပခန်းဆရာတော်ကြီး၏ သီလဂုဏ်တော် သမာဓိဂုဏ်တော် စသည်တို့ကိုလည်း တကယ့် အနန္တဟု သောင်းသောင်းဖြဖြ အံ့သြချီးမွမ်းကြသည်မှာ ပဲ့တင်ထပ် မလောက်ဖြစ်ကုန်၏။ ပခန်းဆရာတော်ကြီး ပြန်ကြွ သောအခါ သပိတ် သင်္ကန်း စသည်နှင့် စားသောက်ဖွယ် အမြောက်အမြား လှည်းတစ်စီးတိုက်မျှ လှူလိုက်လေ သတတ်။”

ဆရာတော်သည် သက်တော် ၉၁-နှစ်၊ ၁၂၈၁-ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။ ဆရာတော် ရေးသားပြုစုခဲ့သော ကျမ်းနှစ်ကျမ်း ရှိပေသည်။ လွန်ခဲ့သော အနှစ် ငါးဆယ်ခန့်က မန္တလေးဓားတန်း ဂုဏဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်မှ တစ်ကြိမ်၊ ၁၃၂၂-ခုနှစ်က သုဓမ္မဝတီတိုက်မှ တစ်ကြိမ် ရိုက်ဖူး၏။

ဒုတိယ အကြိမ်ကား ရန်ကုန် ရွှေကြက်ယက်ကျောင်း ဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓ “ဂူဖြူဆရာတော်ကြီး၏မြေးတော်” က ရိုက်နှိပ် လှူဒါန်းရာ ဓာတ်ပုံကိုပါ ဖူးတွေ့ရ ပေသည်။

ကျမ်းအမည်မှာ “ဒိဋ္ဌိဝိစ္ဆေဒ ပကာသနီ”-နှင့် “ဓာတုဘေဒဝိနိစ္ဆယ” ကျမ်းများ ဖြစ်သည်။

ပုသိမ် မိဂဒါရုံ အရာတော် (၁၁၉၄ - ၁၂၃၈)

နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်ကျော် ရှိခါမှ ထူးဆန်းစွာ အလောင်းတော် ဖူးတွေ့ရသဖြင့် ပုသိမ်မြို့ မိဂဒါရုံဆရာတော်ဘုရားကြီး (ဘွဲ့ ဦးသုမနာစာရ) အကြောင်းကို ကြည်ညိုကြ ရပေသည်။

ဆရာတော်ကား အမရပူရမြို့ ဓာတိ၊ ပုဏ္ဏားမျိုး ဓာတ်မှ ဖွားမြင်သည်ဟု ဆိုသည်။ ရှမ်းကလေးကျွန်း ဆရာတော်နှင့် နာမည်ကျော် သီလရှင်ဆရာကြီး ဒေါ်ကင်း တို့ အဆက်အနွယ် မဏိပူရ ကသည်းလူမျိုး ဖြစ်ဖွယ်ရှိလေသည်။ ၁၁၉၄-ခုနှစ် နယုန် လဆန်း ၁ဝ ရက် သောကြာနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော်အချိန်၌ ဖွားမြင်သည်။

ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင် ဆရာတော် (အရှင်ဉေယျဓမ္မ) နှင့် ရှမ်းကလေး ကျွန်း ဆရာတော်များ ထံ၌ ပိဋကစာပေများ သင်ကြား တတ်မြောက်တော် မူခဲ့သည်။

တနင်္သာရီ၊ ရေး၊ မြိတ်၊ ထားဝယ်မြို့များ၌ သာသနာပြု ကြွရောက်၍ ထိုမှတစ်ဖန် ရန်ကုန်၊ လက်ပံတန်း၊ ဟင်္သာတမှ တစ်ဆင့် ပုသိမ်မြို့ သို့ ရောက်တော်မူလာ၏။ ၁၂၃၈- ခုနှစ်လောက်တွင် ပုသိမ်မြို့ သို့ ရောက်တော်မူဟန် ရှိသည်။

မီးကွင်းဆရာတော်

ဆရာတော်သည် ပုသိမ်သို့ ရောက်လျှင် ယခု မိဂဒါရုံ ကျောင်း၏ မြောက်ကန် သုံးဆင့် အနီးအပါးတွင် တစ်ပါးတည်း တောရဆောက်တည်တော်မူ၏၊ ထိုစဉ်က ထိုဒေသသည် လူသူကင်းဝေးကာ ဆင်နေကျားအောင်း ပုပ္ပေါင်း ထူထပ်သော တောအရပ်ပင် ရှိသေးသည်။ အသည်ကြီးကုန်း အရပ်များသို့ ဆွမ်းခံတော်မူရသည်။

တစ်နေ့သောအခါ တောရကျောင်းကလေး အနီးတွင် တောင်ယာခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်သော ဒကာတစ်ဦးက အမှိုက်များကို မီးရှို့ရန် အခြောက်ခံ စုပုံထားရာ ဆရာတော်လည်း နံနက်စောစော ထိုအမှိုက်ပုံကြီး အနီးကပ်၍ တရားရှုမှတ် တော်မူနေ၏။ တောင်ယာလုပ်သူ ဒကာက အမှိုက်ပုံကြီးကို မီးတင်ရှို့၍ လှည့်ပတ်ကြည့်ကာမှ ဆရာတော်အား မီးတောက် မီးလျှံများဟပ်ကာ ပတ်ပတ်လည် မီးဝိုင်းနေသည်ကို ဖူးတွေ့ရလေသည်။

မီးများကို ကမန်းကတန်း ငြိမ်းသတ်သော်လည်း မရ၊ ဆရာတော်ကိုသာ ဇွတ်ဝင် ပွေ့ချီကာ မီးလွတ်ရာသို့ ပင့်ရတော့သည်။ ဒကာလည်း အလွန်စိတ်ထိခိုက်ကာ အမျိုးမျိုး ဝန်ချ တောင်းပန်ရှာ၏။

“ဟဲ့... ဒကာ၊ ငါ့မှာ ဘာမှ မဖြစ်ပါဘူး။ ငါသည်းခံပါတယ်။ သင်မသိလို့ လုပ်မိတာကပဲ” ဟု မိန့်တော်မူကာမှ စိတ်သက်သာရာ ရလေ၏။

ကောလာဟလကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းရ

ယင်းသို့လျှင် ဆရာတော်သည် ထိုအနီးတစ်ဝိုက်၌ သမထ, ဝိပဿနာတရား ပွားများ အားထုတ်၍ နေရာ တစ်ရပ်ကွက်လျှင် သုံးရက်မျှသာ ဆွမ်းခံတော်မူ၍ သုသာန် ဓုတင် စသော ဓုတင်များကိုလည်း ဆောင်တော်မူ၏။

“ရဟန္တာ ဆွမ်းခံကြွလာတော်မူမည်” စသော အိပ်မက်နှင့် ကောလာဟလ များကြောင့် လှူဒါန်း ဖူးမြင်သူများ အဆမတန် မျးပြားလာသဖြင့် တရားအလုပ်ပျက်၍ ပုသိမ်အရှေ့ပိုင်း သစ်ညိုကုန်း၊ မြို့ချောင်း၊ တကုန်းကြီး၊ ကိုးသောင်း၊ ရေတွင်းကုန်း၊ ရေကျော်ကြီးစသော ရပ်ရွာအသီးသီး တစ်နေရာပြီး တစ်နေရာ မနားတမ်း ပြောင်းရွှေ့တော်မူနေရ၏။

တစ်စတစ်စ တရားစကား အနည်းငယ် ဟောပြော၊ ဆုံးမတော်မူလျက် နေခဲ့ရာ ၁၂၄၂-ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့ ဦးကုလားနှင့် အသည်ကြီးရပ် ပွဲစားကြီး ဦးရန်စိုက် ဒေါ်ချင်းမတို့က မှန်ကျောင်းကြီး ဆောက်လှူကြသဖြင့် တောရနေရာမှ ယခု မိဂဒါရုံ ကျောင်းသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးရသည်။

ကျောင်းဒကာကြီး ဦးရန်စိုက်မှာ အသည်ကြီးရပ်မှ ကျောင်းရှိရာ ကုန်းရပ်ကွက်အထိ နှစ်မိုင်ကျော် သုံးမိုင်ခရီးကို နေ့စဉ်မလပ် လာရောက်လေ့ရှိသည်။ တရားအားထုတ် နေသော ဆရာတော်၏ ကိုယ်မှ အရောင်အဝါများ ထွက်ပေါ် ကွန့်မြူးသည်ကို ကြည်ညို၍ မဝနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

ရောင်းရေးဝယ်တာ အိမ်မှုကိစ္စများကို ကျောင်းအမကြီး ဒေါ်ချင်းမအား လွှဲအပ် ထားရာ ဒေါ်ချင်းမမှာလည်း တစ်ပုတ်တစ်တောင်း ရောင်း၍ကောင်း၊ ရောင်းလို့ မကုန်သော ဆန်များ၊ ဆူဝေလျှံကျသော ဆီအိုးများကို ကြည့်ကာ ဒိဋ္ဌဓမ္မ ဝေဒနိယ (လက်ငင်းအကျိုးပေး) ကံကို သဘောပေါက်လာရ၏။

၁၂၄၃-ခုနှစ်တွင် ပိဋကတိုက်ကြီး တစ်လုံးကိုပင် ထပ်မံ၍ ဆောက်လှူနိုင် ကြပြန်သည်။ ထိုတိုက် ရေစက်ချပွဲသို့ အုတ်ဖိုဆရာတော်ကြီးသည် နောက်ပါ သံဃာများနှင့်အတူ ကြွရောက်ချီးမြှောက်ကာ တစ်ဝါတွင်း သီတင်းသုံးတော်မူ၏။

ကြည့်တိုင်းသပ္ပါယ် ကြည်ညိုဖွယ် သတိပဋ္ဌာန် အလှ

တစ်နေ့တစ်ခြား ဆရာတော်၏ လျောင်းထိုင်ရပ်သွား ဣရိယာပုထ်လေးပါးလုံး ကြည်ညိုဖွယ်ချည်း ဖြစ်နေ၏။

ဆရာတော်သည် မျက်လွှာချ၍ အမြဲနေတော်မူခြင်း၊ စကားအပို မပြောခြင်း၊ မည်သည့်အခါမျှ သင်္ကန်းကိုယ်ရုံ၏ အတွင်းသားများကို အတွင်းနေ တပည့်များပင် မမြင်စဖူးအောင် ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ပင် သင်္ကန်းကို သေသပ်ပိရိစွာ ဝတ်ရုံတော်မူလေ့ ရှိခြင်း၊ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးသော အခါတွင်လည်း ဆွမ်းလုတ်ယူတာ၊ စားတာ၊ မျိုတာ၊ ဇွန်းပန်းကန် ကိုင်တွယ်တာမှအစ ညင်သာသိမ်မွေ့ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဖူးမြင်ရသူတိုင်း မျက်စိတွင် ငြိမ်းကြည် အေးချမ်းမှုဓာတ်များ ကူးစက်နေတော့၏။ ဖူး၍ မဝနိုင်ကြလေ။

“ကြံစည်စိတ်ကူးသော စိတ်ကအစ လှုပ်ရှား ထိတွေ့ရသမျှ ပြုပြင်သမျှ ကိုယ်အမှုအရာ အားလုံးကို ရှုမှတ်၍ ရှုမှတ်၍ နေသည်ကို တရားရှုမှတ်သည် မည်၍ ထိုရှုမှတ်သိမြင်မှ (သမ္ပဇည သတိပဋ္ဌာန) သဘောများ အလိုလို တည်ရှိနေသော အရိယာ သူတော်ကောင်းတို့၏ သဘောတော်ကား ဤသို့ပင်တည်း” ဟု ကောင်းစွာ နားရည် မဝသေးဘဲ ရှိနေကြရာ ဆရာတော် တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းရာ အခန်းထဲအထိ ချောင်းမြောင်း၍ ကြည့်လိုသော စိတ်များပင် ဖြစ်ပေါ်ကာ ဖူးကြည့်၍ မဝနိုင်ကြပေ။

ဘုရားလက်ထက်တော်က ဝိသာခါ ကျောင်းအမကြီးသည် သမီးများ၊ မြေးများနှင့် ခွဲခြား၍ မရအောင် အပြိုင်လှသူဖြစ်၏။ မြင်ရသူစိတ်၌ ဝိသာခါ ငုံ့နေလျှင် မော့သွားမှာ စိုးရိမ်ကြ၏။ မော့နေလျှင်လည်း ငုံ့သွားမှာ နှမြောနေကြသည်။ မိမိမြင်ရတိုင်းသော အမူဟန်ပန်ကလေးများ အနေအထား ပြောင်းလဲမသွားဘဲ အလှအရသာကို ခံစားလိုကြသောကြောင့် ဖြစ်၏။ စင်စစ် ဝိသာခါ၏အလှသည် ပကတိအလှသာ မဟုတ်ချေ။ ဘယ်တော့မှ ရိုးမသွားနိုင်သော အမြဲတမ်း လှပ စေသည့် အလှမှာ အရိယာတို့၏ အလှ၊ သတိပဋ္ဌာန် အလှတစ်ခုသာ ရှိပေ၏။ (လှချင်သူတိုင်း တရားအားထုတ်ကြလေ။)

“ဂေါတမဗုဒ္ဓဟာ ဆွမ်းစားတာတောင် အလွတ်မစားပါဘူး။ ဆွမ်းလုတ်တိုင်း ဆွမ်းလုတ်တိုင်းမှာ ရည်ရွယ်ချက် ရှစ်မျိုးနဲ့ပဲ စားတော်မူပါတယ်” စသည် ဘုရားရှင်အား အသေးစိတ် လေ့လာသူ ဥတ္တရလုလင်က သူ၏ဆရာ ဗြဟ္မာယု ပုဏ္ဏားကြီးအား ဘုရားရှင်၏ အသေးစိတ် ကြည်ညိုဖွယ်များကို ပြန်လည် ပြောပြ သကဲ့သို့ ဆရာတော် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးသည်ကို ကြည်ညို၍ (ကြည့်ကောင်း၍) တမင် ဆွမ်းလာကပ်သူများလည်း မနည်းချေ။

ဆရာတော်သည် အသက်တော် အတန် ထောက်လာသောအခါ တပည့်သံဃာ လေးဆယ်ကို တိုက်အုပ် ဘုန်းကြီး ဦးသုဒဿနအား လွှဲအပ်၍ မိမိမှာမူ အပ္ပမာဒသတိပဋ္ဌာန် အလုပ်ဖြင့် အချိန်ပြည့် မွေ့လျော်တော်မူ၏။

သက်တော် ရှစ်ဆယ်ကျော်လျှင် သောတပသာဒ ချွတ်ယွင်း (နားမကြား) ၍ စာဖြင့် ရေးသားလျှောက်ထားရသည်။ ဆွမ်းပွဲပြင်ပြီး၍ ပင့်လျှင်လည်း ဦးသုဒဿန ဆရာတော်က ဆရာတော်အခန်းသို့ ဝင်ပင့်ရ၏။ အခန်းမှ ထွက်ကြွလာလျှင်လည်း သင်္ကန်းများ အဝန်းညီစွာပင် သပ္ပါယ်၍ ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကြီးကို လက်ဝဲပခုံးထက် တင်ကာ ထိုင်နေရာတွင်လည်း ညင်သာစွာ ထိုင်တော်မူ၏။ အခန်းတွင်းသို့ ပြန်ဝင်ရာ၌လည်း ထို့အတူပင် ညင်သာစွာ လှမ်းကြွ ဝင်စံတော်မူ၏။

မာန်လည်ဆရာတော် အိပ်မက်ရ ကန်တော့ခန်း

၁၂၆၈-ခုနှစ်တွင်ကား သက်တော်ခုနစ်ဆယ် ရှိပြီဖြစ်၍ ကလျာဏီ ပွဲစားကြီး ဦးသာ ဒေါ်စောတို့ သီးသန့်ဆောက်လှူသော တစ်ထပ်တိုက်၌သာ အမြဲရှုပွား၍ နေတော့၏။ သက်တော် ရှစ်ဆယ်ခန့်အထိ ညအခါ သုသာန်သို့ ကြွတော်မူသည်။

၁၂၈၁-ခုနှစ်က မာန်လည် ဆရာတော်သည် ပုသိမ်သို့ ကြွရောက်လာ၏။ ရွှေမုဋ္ဌော ဘုရားကြီး၌ လျှပ်စစ်မီး ပူဇော်ရာ ပုသိမ်ဦးပဒုမနှင့် အပ်-မအပ် အငြင်းပွား၍ ဝိနည်းတရား ဆုံးဖြတ်ရန် ကြွလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘုရားရင်ပြင်ပေါ်၌ပင် သီတင်း သုံးကာ ဒကာ ဒကာမများအား တရားဟောပြရင်း အဓိကရုဏ်းကို ငြိမ်းပြတ် စေခဲ့သည်။

တစ်ညသောအခါ မာန်လည်ဆရာတော်၌ အိပ်မက်ဆန်းတစ်ခု မြင်မက်၏။ အလွန် သပ္ပါယ် ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းလှသော ဆရာတော်ကြီးတစ်ပါး မိမိ၏ နဖူးပြင် အထက်၌ စင်္ကြံကြွလျှောက်နေသည်ဟု မြင်မက်၍ အိပ်မက်အရ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများကို စုံစမ်းသောအခါ မိဂဒါရုံဆရာတော်ကြီးအကြောင်း ကြားသိ ကြည်ညိုရသဖြင့် လှူဖွယ်ပစ္စည်းများဖြင့် သွားရောက် ကန်တော့၏။ ဆရာတော်ကြီးကလည်း လှူဖွယ် ပစ္စည်းများ တုံ့ ပြန် စွန့်လှူကာ သာသနာရေး ဆွေးနွေးဦးချပြီး ပြန်လာခဲ့သည်။

ကျောင်းတိုက်အဝသို့ ရောက်ခါမှ ဆရာတော်ကြီးအား ဖူးမြော်ရသည်မှာ အားမရ၍ တစ်ကြော့ပြန်ပြီး ဖူးပြန်သည်။ ခရီးသွားရင်း လှူရသဖြင့် ထိုက်တန်မွန်မြတ်အောင် လှူဒါန်းပူဇော်ခွင့်မရ၍ မာန်လည်ဆရာတော်၏စိတ်၌ အားရကျေနပ်တော် မမူလေ။ သို့နှင့် ရုတ်တရက် အကြံရသဖြင့် မိမိကိုယ်၌ ရုံလွှမ်းလာသော အလွန်အဖိုးတန် ကောင်းမြတ်သည့် ကတ္တီပါ သင်္ကန်းကြီးကို အလှူခံတော်မူရန် လျှောက်ထား ဆက်ကပ်ပြန်သည်။

“မာန်လည်ဆရာတော်ကား ဘုန်းကံကြီးမားသော ပညာရှိ ယောက်ျားကောင်း တစ်ဆူဖြစ်တော်မူတယ်။ ဒါ့ကြောင့် သူလှူတဲ့ သင်္ကန်းကြီးဟာ ငါတို့ဆင်မြန်းရန် မထိုက်တန်ဘူး။ သိမ်တော်ကြီးထဲမှာ သီတင်းသုံးတဲ့ လျောင်းတော်မူဘုရား ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား သွားရောက်တင်လွှမ်းပြီး လှူဒါန်းကြချေ” ဟု မိန့်တော်မူ သဖြင့် အနီးရှိ ဒကာများက ရုပ်ပွားကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား သွားရောက် တင်လှူကြရသည်။

သာသနာပိုင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ

မိဂဒါရုံဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် ပရိယတ္တိဘက်ကလည်း ပြည့်စုံတော်မူလှ၏။ ဒသသီလဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊ ဝန္ဒနာဒိဝိနိစ္ဆယကထာ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကထာ၊ သြဝါဒကထာ စာတန်း၊ ယထာဝိနယ ဝဿုပနာယိကစာတန်း(ပ၊ ဒု) စသော ကျမ်းများကိုလည်း ၁၂၇၁-ခုနှစ် အတွင်းက ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

ပထမ, ဒုတိယ ဒွါရသာသနာပိုင်းများ ဖြစ်တော်မူကြသော အုတ်ဖိုဆရာတော်နှင့် လက်ပံတန်း မဟာဗောဓိဝန် ဆရာတော်တို့ ၁၂၆၀-ခု၊ ၁၂၇၅-ခုနှစ်များ၌ အသီးသီး ပျံလွန်တော်မူကြရာ ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား ၁၂၇၅-ခုနှစ်မှစ၍ တတိယဒွါရ သာသနာပိုင် အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။

သို့ရာတွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးကား သတိပဌာန် အာနာပါန မိမိ၏ ပဓာနအလုပ်၊ ဘုရားရှင် အလိုတော်ကျ သာသနာ့ အလုပ်ကိုသာ ရာသက်ပန် အားထုတ်တော်မူ လေသည်။

မိမိကိုယ်ကို ပိုင်နိုင်အောင် လုပ်ခြင်းလောက် ကောင်းသော ပိုင်ဆိုင်မှုသည် မရှိချေ မိမိကိုယ်ကိုမှ (ဝါ) မိမိ၏ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ် စိတ်ကိုပင်သော်မျှ ပိုင်နိုင်သသူ မဟုတ်ပါသေးဘဲလျက် အခြားသက်ရှိ သက်မဲ့များအပေါ် ပိုင်နိုင်သူ လုပ်ရတာလောက် ကြောက်ရာဘဝ မရှိပြီ။

“သေရီ (သ+ဤရ=ပဝတ္တန) သယံဝသိ = ကိုယ့်သဘောကျ ကိုယ်စိုး ကိုယ်ပိုင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို နိုင်နင်းအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း” သည် လောက၌ အရေးကြီးလှ ပေသည်။ လူများစုကား ကိုယ့်ကိုယ်ကို (ကိုယ့်စိတ်ကိုယ်) မစိုးပိုင် မနိုင်နင်းကြသဖြင့် မြင်လျှင် မြင်ရာနောက်သို့၊ ကြားလျှင် ကြားရာနောက်သို့ ကောက်ကောက်ပါအောင် လိုက်ပါနစ်မျော နေကြရလေသည်။ အလွယ်တကူ အာရုံ တစ်စုံတစ်ခု မရောက် မရလျှင်လည်း ထိုင်နေရင်း အလုပ်ရှုပ်ကာ အာရုံကို လိုက်လံရှာဖွေ ကြံစည် နေကြရသည်။

မြင်တိုင်း ကြားတိုင်း လိုက်ပါနေကြသဖြင့် မြင်သမျှ ကြားသမျှကို နာမ်အာဟာရ အဖြစ် မသုံးဆောင်နိုင်ဘဲ (မရှုမှတ်နိုင်ဘဲ) ကောင်းမကောင်း အာရုံအလိုက် ထိခိုက်ရိုက်ပုတ်ခြင်း ခံရကာ လောကဓံ ဒီလှိုင်းတွင် အချိန်ရှိတိုင်း နှစ်တုံပေါ်တုံ ဖြစ်ကြရကုန်၏။

ထူးဆန်းသော အလောင်းတော်

ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သက်ရွယ်တော် ကြီးရင့်ကာ အချိန်အခါကို ကြိုတင် သိမြင်တော်မူသည့် အလျောက် ၁၂၇၉-ခုနှစ် လောက်မှစ၍ အုတ်လိုဏ်ဂူတစ်ခုကို စိတ်တိုင်းကျ ပြုလုပ်စေတော်မူ၏။ စကားကိုလည်း နည်းနိုင်သမျှ နည်းကာ တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းတော်မူသည်။

၁၂၈၂-ခုနှစ် သီဟိုဠ်မှ ပင့်ဆောင်စိုက်ပျိုးထားသော လင်းလွန်းပင်ကြီးနှင့် ဦးသာ တိုက်ကျောင်းကလေး ရှေ့၌ရှိသော ပိတောက်ပင်ကြီး သုံးပင်လုံးမှာ အကိုင်း အခက်များ ခြောက်သွေ့ကာ အလိုလို သေကုန်ကြသည်။ ဆရာတော် ဘုရားကြီးလည်း-

> “ငါသေရင် အလောင်းကို မီးမသင်္ဂြိုဟ်ကြနှင့်။ ပွဲလမ်းသဘင်တွေလဲ မလုပ်ကြနှင့်။ ဒီလိုဏ်ဂူထဲမှာ သွင်းထားကြ”

ဟု မိန့်မှာတော်မူကာ ၁၂၈၃-ခုနှစ် တန်ခူး လပြည့်ကျော် ၁၂-ရက်နေ့ (သက်တော် ၈၉-နှစ်) တွင် မည်သည့်ရောဂါ ဝေဒနာကိုမျှ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရသည်မရှိဘဲ အပ္ပမာဒသတိဖြင့် စုတိချုပ်ငြိမ်း ခန္ဓာဝန် သိမ်းတော်မူလေ၏။

အလောင်းတော်မှာ နုပျိုပကတိ ရွှန်းအိသပ္ပါယ်တော်မူသဖြင့် ထိုနှစ်တပေါင်းလ အထိပင် အများရှင်လူ အပူဇော်ခံရလေသည်။ အကြည်ညိုလွန်ကြသဖြင့် မျက်နှာတော်နှင့် ဦးခေါင်းတော်ကို ရွှေချပူဇော်ကြပြန်သည်။

အလောင်းတော်ကို ခိုးယူမှု ရှိသဖြင့် နောက်ဆုံး တပေါင်းလဆန်း ၁၂-ရက်တွင် အန္တိမပူဇော်ပွဲပြု၍ ကျွန်းသားခေါင်း၊ ကြေးခေါင်းနှင့် မှန်ခေါင်း သုံးထပ် ပူဇော် ထည့်သွင်းလျက် ဂူသွင်းကြလေသည်။ ကျောင်းဒကာ ဦးသာကလည်း မည်သူမျှ မခိုးယူနိုင်အောင် ဂူကို ပိုမိုခိုင်ခံ့စွာ အုတ်ပြာသာဒ်ခံ၍ အပေါ်၌ စေတီပေါက်ကာ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်း၏။

အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများသည် မြတ်စွာဘုရားရှင့် တရားတော်၏ သန္ဒိဋ္ဌိက, အကာလိကဂုဏ်ကို ကိုယ်နှင့်ရင်းကာ လက်တွေ့ စံပြ ရှေ့ဆောင်ကျင့်ကြံ၍ ပြတော် မူခဲ့ကြ၏။ ကိုယ်တိုင်လည်း ချမ်းသာ၊ အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျဖြစ်၍ အများသတ္တဝါ တို့ကိုလည်း ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ ချမ်းသာစီးပွား များပြားစေတော်မူခဲ့ကြ၏။

ပုသိမ်မြို့မှ မူလခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော ဦးအာလစ်-ဒေါ်စိန်နှင့် သားသမီးများလည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်ကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဖြစ်လာကြသူများ ဖြစ်ကြ၏။ ဆရာတော်၏ အဆုံးအမအတိုင်း လိုက်နာ၍ သာသနာ ပြုကြသူများ ဖြစ်ကြ၏။

ဆရာတော်၏ အဆုံးအမအတိုင်း လိုက်နာ၍ သာသနာပြုကြရာ ဦးရန်စိုက်-ဒေါ်ချင်းမ တို့ကဲ့သို့ပင် တစ်နေ့တစ်ခြား စီးပွားဥစ္စာများ သိသိသာသာကြီး တိုးတက်ကြီးပွား လာကြသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီး မရှိသည့်နောက် (၁၉၄၀) ၌ပင် နှစ်ထပ်တိုက် ကျောင်းကြီးတစ်ဆောင် ဆောက်လှူခဲ့ကြလေသည်။

(လှူ၍ ကုန်ခန်းမှုမရှိ၊ သိသာထူးခြားစွာ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာသော ကျောင်းဒကာ များအကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ပြုစုသော ရတနာသုံးပါး ကျေးဇူး၌ ရှုပါ။)

အလောင်းတော် ဂူသွင်း၍ ၃၅-နှစ်အရ ၁၃၁၈-ခုနှစ် တပို့တွဲလတွင် မိဂဒါရုံ စတုတ္ထ ဆရာတော် ဦးဇာနေယျသည် အကြောင်းအားလျော်စွာ အလောင်းတော်များကို တူးဖော်စေခဲ့သည်။ တူးဖော်သောအခါ ပထမဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ အလောင်းတော်မျှ သာမက ဒုတိယ (ဦးသုဒဿန)၊ တတိယ (ဦးကုသလ) ဆရာတော်နှစ်ပါး၏ အလောင်းများကိုပါ ခေါင်းအသီးသီးဖြင့် တစ်ပေါင်းတည်း မြှုပ်နှံထားသည်ကို တွေ့ရရာ ကျန်ခေါင်းနှစ်လုံးမှာ ပျက်စီး ကြေမွနေသဖြင့် မြစ်ရေတွင် မျှောချပစ်ရသည်။ ပထမ မိဂဒါရုံ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်တော်မှာကား မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် ထူးခြားအံ့ဖွယ်ရာ ဖူးတွေ့ ရလေသည်။

တွေ့ရှိရသော အံ့ဖွယ်ရာများ

1. အပြင်ခေါင်း၊ ကျွန်းသားခေါင်းကြီးမှာ ခြစား၍ ကုန်နေပြီးလျှင် ဒုတိယ ကြေးဝါ ခေါင်းကြီးကိုပင် ဖောက်ထွင်းဝင်ရောက်ကာ ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ရုပ်ကလာပ် နံဘေး၌ပင် ခြအိမ်ဖွဲ့ထားသည်ကို တွေ့ ရ၏။
2. ၃၅-နှစ်ပင် မြေ၌ ကြာညောင်းသော်လည်း အလောင်းတော်၌ လွှမ်းထားသော သင်္ကန်းမှာ ဆွေးမြည့်ပျက်စီးခြင်း မရှိ။ ခြလည်းမစား။
3. အလောင်းတော် နံဘေး၌ ခြအိမ်ဖွဲ့ထားသော်လည်း သင်္ကန်းတော်, ကိုယ်တော်၌ ပျက်စီး ချွတ်ယွင်းမှုမရှိ၊ ကိုယ်အင်္ဂါများ ပကတိပင် ရှိသည်။ ဂူမသွင်းမီက ချထားသော ရွှေမှာလည်း အရောင်မပျက်။
4. အလောင်းတော်ကိန်းဝပ်ရာ အုတ်ပြာသာဒ်ကြီးကို တူးဖြိုလိုက်သောအခါ မွှေးကြိုင် သင်းပျံ့သော အနံ့များ ထွက်ပေါ်လာ၏။

ယင်းသို့လျှင် အလောင်းတော်ကို အနံ့အသက်မရှိ၊ ခြောက်သွေ့ပျက်စီးခြင်းမရှိ ပကတိ ကျိန်းစက်တော်မူနေသကဲ့သို့ ဖူးတွေ့ ကြရသဖြင့် ပုသိမ်မြို့တွင် “ရဟန္တာ အလောင်းတော် ပေါ်တော်မူလေပြီ” ဟု ဆိုကာ ယခုတိုင် ဖူးမြော်ကြည်ညိုကြ ရလေသည်။

(အပြည့်အစုံကို ပုသိမ်မြို့ သတိပဋ္ဌာန်နည်းပြဆရာတော် ဦးအာစိက္ခဏ အရှင်မြတ် ရေးသားထားသော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ၌ ရှုပါကုန်။)

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ (၁၁၉၄ - ၁၂၆၉)

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၏ အကြောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ်သည် လွန်စွာထူးမြတ်လှပေ၏။ မိမိတစ်ကိုယ်တည်း သာမက အယူသီလ ညီမျှသော အကျင့်ရှိသူ ရဟန်းတော်များအား တောရဆောက်တည်ရန် တိုက်တွန်း၍ အောက်မြန်မာပြည်၌ တောရဂိုဏ်းကြီးကို စတင်တည်ထောင်တော်မူခဲ့၏။

စာသင်တိုက်ကြီးများကိုလည်း တည်ထောင် ပေးခဲ့လေသည်။ ကိုယ်တော်တိုင်လည်း တောနေ စံပြအဖြစ် ကျင့်သုံးပြတော်မူခဲ့ရာ “ပါဠိတော် ထေရာပဒါန်ဝင်” ဗုဒ္ဓခေတ် အရှင်မြတ်ကြီးတို့အလား များစွာအံ့သြဖွယ်၊ အတုယူဖွယ်၊ ကြည်ညိုဖွယ်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေပေတော့သည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၏ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမှာလည်း အခြားအဋ္ဌုပ္ပတ္တိများနှင့်မတူ တစ်မူ ထူးခြားလှပေ၏။ ကျမ်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏ သဘောမျှဖြင့် ရေးသားသော ကျမ်းမျိုး မဟုတ်။ ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် သိမှီ တွေ့ကြုံဖူးသူများထံ ကြော်ငြာကမ်းလှမ်း၍ အနယ်နယ် အရပ်ရပ် ရဟန်းရှင်လူတို့ထံမှ ပေးပို့ သမျှတို့ကို စုစည်း၍ ရေးသား ထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ပေးပို့သူ၏ အမည်လိပ်စာကိုလည်း အကြောင်းအရာနှင့်တွဲ၍ ဖော်ပြပေးထား လေသည်။ ပေးပို့တိုင်းလည်း ထည့်သွင်းတော်မမူ၊ အထပ်ထပ် စိစစ်၍ ယုတ္တိ တန်မှသာ ယူငင်ဖော်ပြထား၏။ ကျမ်းပြု ဆရာကား အခြားမဟုတ်။ သာသနာ တော်၌ လွန်စွာထင်ရှားသော “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ညောင်လေးပင် တောရ ဆရာတော်” (ဦးအရိယ) အရှင်မြတ်ကြီး ဖြစ်ပေသည်။

ရေးသည့်အကြောင်းအရာ၊ ရေးသည့်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ရေးပုံရေးနည်းဟူသော ပဓာန ၃-ချက် လုံးတွင် တောင့်တင်း ခိုင်မာလှသည်။ “ထိုအဋ္ဌုပ္ပတ္တိမျိုး မြန်မာပြည်တွင် မရှိသေး” ဟုပင် ဆိုထိုက်လှ၏။

ယခုအခါ မိမိတို့၏ ဂိုဏ်းဂဏ သာသနာဝင်နှင့် မိမိတို့ ဆရာများ၏ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများကို ရေးသားကြရာ “ငါတို့ဂိုဏ်း, ငါတို့ ဆရာသာလျှင်” လုပ်ကြသည်မှာ အလွန်ရှက်ဖွယ် ကောင်းလေသည်။ ပညာရှိများ အကဲ့ရဲ့လွတ်အောင် ရေးသားထားသော သာသနာဝင်နှင့် အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများကား ရှားပါးလျက်ပင်။ စင်စစ် အတုမရှိ မြင့်မြတ်သော တစ်ကယ့်သာသနာရေး တစ်ကယ့် သာသနာအလုပ်တွင် ငါတို့ဂိုဏ်း၊ ငါတို့ဆရာ ဟူ၍ပင် မရှိသင့်ပါချေ။

သူငယ်တော်ဘဝနှင့် ပရိယတ္တိသင်ချိန်

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကား ပဲခူးမြို့မြောက် နှစ်မိုင်ခန့် ဝေးသော အထက်ဇိုင်းဂနိုင်း ရွာကြီး၌ ဖွားမြင်တော်မူခဲ့၏။ သက္ကရာဇ်ကား ၁၁၉၄-ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ရှစ်ရက် သောကြာနေ့နံနက် ရှစ်နာရီတည်း။ မိဘဦးထွန်းအောင်၊ ဒေါ်ချို။ သားချင်း ဦးရွှေသာ၊ ဒေါ်သူဇာ၊ ဒေါ်အို၊ ဒေါ်လှအောင်၊ ဦးဘိုးကျော် (ဦးဘိုးကျော်မှာ ရဟန်းငယ်ဘဝ နှစ်ဝါ အရတွင် ပျံလွန်ခဲ့၏။) ဘုန်းတော်ကြီး၏ အဘိုးမှာ မြန်မာဘုရင်လက်ထက် “ဘန်းကြီး ဆောင်းရ” အမှုထမ်း တစ်ဦးဖြစ်၏။

မယ်တော်ကြီး ဒေါ်ချိုမှာ ဘုန်းတော်ကြီးအလျာ ကိုယ်ဝန်ရှိစဉ် သီလသီတင်း နေ့စဉ် စောင့်ထိန်းလိုခြင်း၊ သားလွတ်စားလိုခြင်း ချင်ခြင်းများဖြစ်၍ ထိုအတိုင်းပင် ကျင့်သုံးခဲ့၏။ “ဆူးသည် ဖြစ်စကတည်းက ချွန်သည်” ဟူသကဲ့သို့ ဘုန်းတော်ကြီး အလောင်းလျာသည် သိတတ်သော အရွယ်မှစ၍ ခါးဝတ်မြဲ၏။ ရှက်ကြောက် သေဝပ်၏။ အစားအသောက် ချေးမများ၊ စားစရာရှိလျှင် အဖော်နှင့် ဝေငှစား၏။ တောင်းလျှင် မသိုမဝှက် ရက်ရော၏။ ဆဲဆို ရိုက်ပုတ်ခြင်း မရှိ၊ ဘုန်းကြီးလုပ်တမ်း ကစားလေ့ရှိသည်။ သူငယ်ချင်းတို့အပေါ် လွန်စွာ သည်းခံ၏။

ဆယ်နှစ်သားတွင် ပဲခူးအနောက်မြောက် ကျိုက်ဒေးယျုံ ဘုရားအနီး ကော့ပြင်းရွာ ဘုန်းကြီး ဦးမှူးထံ ကျောင်းနေ၍ ၁၂-နှစ်တွင် ရှင်ပြု၏။ ဘွဲ့ရှင်သီလသာရ၊ ၁၂၁၃-ခုနှစ် တပို့တွဲလ တံငါကျိုက်ဒေးယျုံ ဘုရားကုန်းရှိ သိမ်၌ ပီလခတ်ရွာ ဘုန်းကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုသည်။

နှစ်ဝါရလျှင် ဘုန်းကြီးပုံ (ဘွဲ့-ဦးစန္ဒာလင်္ကာရ) ထံ၌ ငါးဝါရသည့်တိုင် ပရိယတ္တိ သင်ယူသည်။ ဘုန်းကြီးပုံ၏ကျောင်းတိုက်မှာ ယခုပဲခူးဈေးကြီးအနီး အရှေ့ မြောက် ထောင့်၌ ကျောင်းရံများစွာနှင့် ထောင့်ကျောင်းခေါ် ကျောင်းတိုက်ပင်တည်း။ ထိုစဉ်ကပင် အဟောအပြောကောင်း၏။ ပြတ်သား၏။

၁၂၁၈-ခုနှစ် ငါးဝါအရတွင် ရန်ကုန်မြို့ (ယခု ကျိုက်ထီးရိုး ကျောင်းတိုက်) ပုဇွန်တောင် တောင်လုံးပြန် ရွှေကြက်ယက်ဘုန်းကြီး ဦးမေဓာဝီထံ စာသင်သည်။ တစ်ဝါနေပြီးနောက် ပဲခူးသို့ပြန်၍ တစ်ရွာတည်းသား ဖြစ်သော ကလျာဏီတောရ ဘုန်းကြီး ဦးဝဏ္ဏထံ တစ်ဝါနေ၍ စာသင်၏။

(ထိုစဉ်က ကလျာဏီ ဟင်္သာကုန်း စသည့် ဌာနများကား ဆင်နေကျားအောင်းဖြစ်၏။ ရွှေသာလျောင်းဘုရားသည်ပင်လျှင် မြေပို့၍ ကုန်းမြင့်ဖြစ်ကာ လှည်းများပင် ကျော်ဖြတ်မောင်းရ၏။ ၁၂၄၃ ခုနှစ်မှ ရုပ်ပွား ပေါ်တော်မူခဲ့သည်။)

၁၂၂ဝ-ပြည့်နှစ် ခုနစ်ဝါအရတွင် အဖော်နှစ်ပါးနှင့်အတူ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အရိယဝံသ ရေငုံတိုက်၌ တစ်ဝါစာသင်ပြန်သည်။ ထိုမှ မန္တလေးအရှေ့ပြင် စလင်း တိုက်၌ တစ်ဝါနေ၍ စာပေသင်ယူပြန်၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ရှစ်ဝါကျော် ကိုးဝါရထိ စာပေ ပရိယတ္တိကို သင်ယူခဲ့ပြီးနောက် တောရဆောက်တည်လေတော့သည်။

ရောက်လေရာ တောတောင်တို့၌ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးလျက်က စာသင်တိုက်ကြီး များကို တဘက်က တည်ထောင်၍ ပရိယတ္တိ သာသနာတော်ကြီးကို ချီးမြှောက် တော်မူခဲ့၏။ မိမိမှာမူ ရာသက်ပန်အရညဝါသီ တောပျော် ယောဂီကြီးအဖြစ် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့လေသည်။

သုသာန်ဓုတင် တောရဝင်ခြင်း

၁၂၂၂-ခုနှစ် ကိုးဝါအရတွင် ဘုန်းတော်ကြီးသည် စာပေပရိယတ္တိဒဏ်နှင့် ဘဝပေး ပါရမီကံ၏ နှိုးဆော်ချက်အရ ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့သဖြင့် နေရပ်သို့ ပြန်ကြွလာ တော်မူရ၏။ အတော်အသင့် ကျန်းမာလာလျှင် ပဲခူးအနောက်ဘက် လာကမွတ်ရွာ၊ တောင်ဘက်ဈေး ညောင်ပင်ရွာ၊ ကျိုက်ပတိုင် ကုန်းတန်းရွာတို့၌ တစ်လှည့်စီ ခေတ္တ ရွှေ့ပြောင်း၍ သီတင်းသုံးသည်။

ထို သီတင်းသုံးရာတွင်လည်း ကျောင်းမဟုတ်။ ထိုရွာများ၏ သုသာန်တို့သာ ဖြစ်ကြ၏။ ထိုသုသာန်များသည် တောရ မခေါ်လောက်သဖြင့် ရွာနှင့်တာ ၅ဝဝ (ငါးဖာလုံခန့်) ဝေးကွာသော တောထဲမှာပင် နေတော်မူသည်။

အတူစာသင် ကြွဘက်ဖြစ်သော ကလျာဏီဦးဝဏ္ဏ၊ ဈေးညောင်ပင်သား ဦးသုမန တို့လည်း ကလျာဏီတောနှင့် အရှေ့ ရွှေနံ့သာသို့ အသီးသီး တောဝင်ကြ၏။ မန္တလေးမှ အတူလိုက်ပါလာသော ဦးအာစရလည်း ဦးဝဏ္ဏနှင့်အတူ တောရဝင်၍ နောက် ကြခတ်ဝိုင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေတော်မူသည်။

ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် ကလျာဏီဦးဝဏ္ဏတို့သည် ထိုစဉ်က အလွန်ထင်ရှား၍ တပည့် အင်အားကောင်းသော ထောင့်ကျောင်းကြီး ဂိုဏ်းအုပ် ဆရာတော်ကြီး ဘုန်းကြီးပုံ အား တောရဝင်ရန် လှုံ့ဆော်ကြ၏။ ဘုန်းကြီးပုံကား မူလကတည်းက သဒ္ဓါဝီရိယ ရှိသူဖြစ်သည်။ ဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့၏။

ထိုစဉ်က ဘုန်းတော်ကြီး အချို့မှာ လှည်းနွားထောင်၊ ဗေဒင်ဟော၊ ဆေးကုငွေစုခြင်း စသော သာသနာတော်နှင့် မအပ်မရာ (အနေသန, မိစ္ဆာဇီဝ, ကုလဒူသန) များ အတုယူ ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည်ကို တောရ ရဟန်းငယ်များ စိတ်မကောင်းရှာကြ။ အထူးသဖြင့် “ခေါင်” ဖြစ်သူ ဆရာ (ဘုန်းကြီးပုံ) ကစ၍ ဖြိုရန် စဉ်းစားရင်း တစ်စ တစ်စ နားဖောက်ကြ၏။ ဆွဲဆောင်ကြ၏။

ဘုန်းကြီးပုံလည်း ဂါမဝါသီရဟန်း၏ အမူအကျင့် အလေ့ဆိုးများ၊ တဏှာအနှောင် အဖွဲ့၏ လှည့်စားဖမ်းမျိုးပုံ၊ အတုမြင် အတတ်သင်ကာ လူကျင့်လူကြံ ကျင့်ကြံ၍ အလဇ္ဇီ, ဒုဿီလ တွေသာ ဦးရေများလာပုံတို့ကို မြင်လာတော့သည်။

> “ငါသည် သံဃာများစွာကို အုပ်ချုပ်၍ ဂိုဏ်းအုပ်ကြီး လုပ်ကာမျှနှင့် မပြီးသေး။ သာမန်ကုသိုလ်မျှသာ ရှိသေး၏။ ဂိုဏ်းအုပ်ကြီးကား အပါယ်ဘေးမလုံချေသေး”

ဟု မိမိဘာသာ စဉ်းစား၍ တောထွက်ရန် ဆန္ဒများ ကြီးထွားလာခဲ့၏။

ဆရာ့ပစ္စည်းကို မီးရှို့၍ ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း

ထိုအတောအတွင်း ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကလည်း မိမိငယ်ဆရာအတွက် အမျိုးမျိုး အကြံထုတ်၍ ဆရာလုပ်ရာ မရောက်အောင် ကြံဆောင်ရလေတော့သည်။ တစ်နေ့သောအခါ တောထဲမှ သပိတ်လွယ်၍ ဘုန်းကြီးပုံ ကျောင်းဆီသို့ ကြွလာခဲ့၏။

မိမိငယ်စဉ်ကာလ ဝိနည်းမတတ်မီက ဘုန်းကြီးပုံထံတွင် ရဟန်းငါးဝါ့ထိ နေခဲ့ရ၍ သာမှု နာမှု သွားရန် ကိစ္စပေါ်လျှင် မိမိကိုယ်တိုင် လှည်းဦးစီးလုပ်ခဲ့ရပုံကို မြင်ယောင်မိလေ၏၊ မိမိပင်ကိုယ် အလေ့ ဝါသနာအရ အရာရာတွင် သေသပ်ခြင်း၊ လူကြီး စိတ်ချလောက်အောင် ဆောင်ရွက်တတ်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ဘုန်းကြီးပုံ က “ဦးပဉ္ဇင်း လှည်းမောင်းပုံက ခရီးလည်းတွင်၊ နွားလည်းသက်သာပေ၏” ဟု ချီးကျူးခံရကာ အဝေးသို့ သွားစရာ ရှိသမျှ ဦးပဉ္စင်း ဦးသီလသည် လှည်းဦးစီးချည်း လုပ်ခဲ့ရလေ၏။ ထိုအမူအကျင့်တို့ကား ဝိနည်းတတ်လာသော ဦးပဉ္စင်း ဦးသီလအား ထောင့်ကျောင်းကြီးမှ ထွက်ခွာစေတော့၏။

ငယ်စဉ်က အဖြစ်အပျက်များကို စဉ်းစားရင်း လျှောက်ခဲ့ရာ ဘုန်းကြီးပုံ ကျောင်းကြီး တိုက်သို့ ရောက်လာ၏။ သို့သော် တိုက်ထဲသို့ကားမဝင်။ ကျောင်းအပြင်ရှိ ဇရပ်၌သာ စတည်းချ လေ၏။ သားရေနွယ်ကိုခင်းကာ မေတ္တာစသော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာကို ပွားလိုက်၊ လျှောက်ထား ရန် စဉ်းစားလိုက်နှင့် နှစ်ရက်ခန့် ကြာသွား၏။ “အလဇ္ဇီ ရဟန်းတစ်ပါးသည်လည်း လဇ္ဇီရဟန်းပေါင်း အရာအထောင် ပြန့်စေနိုင်သေးလျှင် လဇ္ဇီရဟန်း တစ်ပါးသည်လည်း လဇ္ဇီရဟန်းပေါင်း အရာအထောင် မက ပြန့်ပွားစေရမည်” ဟုလည်း အားခဲတော်မူထား၏။

ကျောင်းတိုက်ထဲသို့ မဝင်ဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာလည်း အများအားဖြင့် ရဟန်းများ မအပ်မစပ် ကိုယ်တိုင် မံခန့်ခွဲ ဆောက်လုပ်စေမှု (ပယောဂ) များ ပါဝင်တတ်ရာ ဝိနည်း လေးစားသော ရဟန်းတို့သည် ကျောင်းတိုင်း၌မနေ။ ဘုရားစေတီတိုင်း ဦးမချကြ။ မအပ်စပ်သော ကျောင်းကန်ဘုရားကား တစ်သာသနာလုံးနှင့်ပင် မအပ်၊ ထိစပ်သမျှ အာပတ်သင့်စေတော့သည်။ ပညာနည်းသော အလှူရှင်တို့လည်း အကျိုးနည်းကြရလေတော့၏။ ဤသဘောကို မသိသူတို့က “ကြီးကျယ်လိုက်တာ” ဟု ထင်မှားတတ်ကြလေသည်။

ဘုန်းကြီးပုံလည်း ဇရပ်၌ ဦးသီလ ရောက်နေသည်ကို သိရသဖြင့် ကိုယ်တိုင် ကြွလာ၏။

> “ဦးပဉ္ဇင်း၊ ဘာဖြစ်လို့ ကျောင်းပေါ် မလာဘဲ ဒီမှာနေရသလဲ။ တို့များမှာ ဘယ်လို အပြစ်များ မြင်လို့လဲ”

ဟု ဘုန်းကြီးပုံက မေးရာ ....

> “ဆရာဘုရားသည် အများတပည့်၏ ကျေးဇူးရှင်ကြီး ဖြစ်ပါသည်။ ဆရာသမား၏ ကျေးဇူးကြောင့်ပင် ဝိနည်းကျမ်းဂန်များ တတ်မြောက်ခဲ့ရပါသည်။ ဝိနည်းပြစ် မကင်းသော အရာများတွေ့ရ၍ ကျေးဇူးဆပ်မည် အကြံဖြင့် အခါအခွင့်ကို စောင့်လင့်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည် ဘုရား”

ဟု လျှောက်ထားလိုက်ရာ ဘုန်းကြီးပုံမှာ စိတ်မခုသည့်အပြင် ဝမ်းမြောက်သွား၏။

> “ဦးပဉ္စင်း၊ တို့များမှာ တပည့်အများရှိသော်လဲ ဦးပဉ္စင်းကိုသာ အားထားသည်။ မသင့်လျှင် ပြုပြင်ပါ၊ တို့များကို ပစ်မထားပါနှင့်၊ တို့များ အားလုံးအခွင့်ပေးသည်”

ဟု မိန့် တော်မူသဖြင့်-

> “ဤသို့ခွင့်ပြုပါလျှင် သာသနာနှင့် မစပ်သော လှည်းယာဉ်၊ လှေလောင်းမှအစ သုတ်သင်ပါရစေ ဘုရား”

ဟု လျှောက်၏။

ဆရာကလည်း ကျေကျေနပ်နပ်ကြီး ခွင့်ပြုသဖြင့် မအပ်မရာ ပစ္စည်းအားလုံး စု၍ ရေနံလောင်းပြီး ဘုရားအား မီးပူဇော်လိုက်သည်။ ဘုန်းကြီးပုံလည်း တပည့်များ ကဲ့သို့ပင် တောရဝင်ရန် အစ စီမံလေတော့၏။ “တပည့်ငယ်က ဆရာလုပ်သည်” ဟု မမြင်။ အရှင်သာရိပုတြာအား သင်္ကန်းတရွတ်ဆွဲသည်ကို လျှောက်တင်သော သာမဏေထုံး နှလုံးမူ၍ ကြည်ဖြူစွာပင် လက်ခံတော်မူသည်မှာ သာသနာတွင် တစ်ဥဒါန်းပင် တွင်ရစ်လေတော့သည်။

(ဧဝံ သံဝဍ္ဎာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော ပရိသာ ယဒိဒံ အညမညဝစနေန, အညမည ဝုဋ္ဌာပနေန-ဝိနည်း။)

လူပေါင်း, ပေါင်း၍ ဝမ်းကျောင်းသော ရဟန်း

ဘုန်းကြီးပုံ တောထွက်ရာ၌ အထူးခြားဆုံးကား ပဗ္ဗာဇနိယကံ ဆောင်ခြင်း (ဝါ) နှင်ထုတ်ခံရခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ထိုအပြစ်ကို သံဃာက စွပ်စွဲဖော်ထုတ်၍ ခံရခြင်းမဟုတ်။ မိမိဘာသာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆိုးထား၍ ထိုကံကို ပြုစေခြင်းပင် ဖြစ်၏။ ထို ပဗ္ဗာဇနိယကံ၏ သဘောအချုပ်မှာ ရဟန်းဖြစ်လျက် ဒကာ, ဒကာမ များထံမှ ပစ္စည်းရယူမှုအတွက် သစ်သီးပေးခြင်း၊ မြှောက်တရား ဟောခြင်း၊ ဗေဒင်ဟောခြင်း၊ ဆေးကုခြင်း စသော ၂၁- မျိုးသော လာဘ်ဆွယ် (အနေသန, ကုလဒူသန) နည်းများဖြင့် လာဘ်ရအောင် လုပ်လျှင် ထိုပစ္စည်းများ ပြုလုပ်သူသာမက မည်သည့်ရဟန်းနှင့်မျှ မအပ်။ မသုံးထိုက်၊ စွန့်ပစ်ရသည်။

မြင်သမျှ ကြားသမျှ ရဟန်းတို့က နောင် ဤသို့ မလုပ်ရန် ဆုံးမ, ရ၏။ သုံးကြိမ် ဆုံးမ၍မှ မရလျှင် ပဗ္ဗာဇနိယကံ ပြုရသည်။ (နှင်ထုတ်ရသည်။) ထိုကျောင်း၊ ထို ပစ္စည်းများသာမက ထိုဒကာ ထိုရွာတို့၌ပင် အလှူမခံရတော့ချေ။ အလွန် ကြီးလေးသော မတရား လာဘ်ရှာမှုကြီးပင် ဖြစ်၏။

အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဤသို့ ရဟန်းဆိုးများက လူနှင့်ရောနှောကာ ပစ္စည်းမရ ရကြောင်း နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပေါင်းသင်းရယူခဲ့သော ထိုပစ္စည်းကို သုံးစားမိ (ကျောင်းဖြစ်လျှင်) နေမိသော ရဟန်းကောင်းတိုင်းအား အာပတ်သင့်စေ၏။ လူဒကာတို့လည်း ထိုသို့ ဆက်ဆံရေး မလုပ်သော သူတော်ကောင်း ရဟန်းများအား ပေးလှူလိုခြင်း မရှိကြတော့သဖြင့် သာသနာတော်၌ ကြီးစွာသော အန္တရာယ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာတော့သည်။ ဒကာ၌လည်း အကျိုးပေး မထက်သန်တော့ချေ။ ထို့ကြောင့် လူပေါင်း, ပေါင်း၍ ဝမ်းကျောင်း လာဘ်ရှာ သဒ္ဓါဖျက် ရဟန်းမျိုးကို နှင်ထုတ်ရသော စည်းကမ်းတစ်ခု ပညတ်ခဲ့ရလေသည်။

ဘုန်းကြီးပုံကား ဤအပြစ်မျိုး မရှိ။ မသန့်ရှင်းဟု ထင်သမျှ ကျောင်းမှစ၍ စွန့်ပစ် လိုက်ပေပြီ၊ သို့ရာတွင် ဘုန်းကြီးပုံသည် မိမိကိုယ်ကို အဆိုးထား၍ သံဃာထံ၌ ထိုကံကို ခံယူခဲ့သည်။

> “ဂိုဏ်းအုပ်ကြီးဖြစ်လျက် ပဗ္ဗာဇနိယကံ ပြုသည်ကို ခံရသလားဟု မေးလျှင် ကုလဒူသန (ဒကာတို့ သဒ္ဓါကိုဖျက်ဆီးမှု) ကြောင့် ခံရသည်ဟု ပြောရစ်ကြပစေ”

ဟု နောက်သားတို့ သတိရရှောင်နိုင်ကြစေရန် သာသနာအတွက် မိမိဂုဏ်ကို အနစ်နာခံခဲ့ပေသည်။ လောကီပစ္စည်းကို မစုံမက်အပ်။ နှစ်သက်ဖွယ်ဂုဏ်ကား တောထဲမှာသာ ရှိသည်ကိုလည်း သားစဉ်မြေးဆက် သင်ခန်းစာပေးလိုပေသည်။

မိမိကျူးလွန်မိသည်ထက် အပြစ်ဒဏ်ကို ပို၍ ထမ်းဆောင်ခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကိုသာလျှင် မိုက်ရာထား၍ သာသနာ ပြုခြင်းမှာလည်း အံ့ဖွယ်သရဲ ဖြစ်ပေ၏။ အချို့ကား မိမိကျူးလွန်မိသည်ကို ဖြေဖျောက်ပစ်ရန် မရိုးသားသော စိတ်ဖြင့် ဘုရားဟောကိုပင် မတည့်, တည့်အောင် ဖာထေး၍ ဖုံးကွယ်လိုကြ၏။

“မိုးကြိုးပစ်ထန်းလက်ကာ” ဟူသကဲ့သို့ မိမိအပြစ်ကို ဘုရားဟော ပါဠိတော် ထန်းလက်ကြီးက လုံခြုံအောင် ဖုံးကာ ပေးနိုင်လောက်သော ဆွဲဆန့်ယူခြင်း မရှိနိုင် ခဲ့သော် ပါဠိတော်ကိုပင် အမှားဖြစ်အောင် ဆက်လက်၍ ကောက်ကျစ် စဉ်းလဲ ကြတော့သည်။ နောက်ဆုံး “အပြစ်မရှိ ဝါဒီ” (အနဝဇ္ဇသညီ) ဘဝမှ ငရဲ၊ နတ်ပြည် ပင် မရှိစေလိုသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပန်းတိုင်ထိ ကေရာဋိယပက္ခ (စဉ်းလဲမှု) ကြောင်လိမ် လှေကားကြီးကို ထောင်၍ တက်မိမှားကြရှာတော့သည်။

ဘုန်းကြီးပုံ တောထွက်ခန်း

ဘုန်းကြီးပုံကား မရှိသောအပြစ်ကိုပင် အရှိလုပ်၍ သာသနာကို စင်ကြယ်စေ ခဲ့သည်မှာ သဒ္ဓါရှိသော ပညာတတ် သူတော်ကောင်းကြီး ပီသပါပေစွာ့။ အပြစ်ကို ထုတ်ဖော်ဝန်ခံခြင်းသည် သာသနာတော်လည်း စင်ကြယ်၍ မိမိလည်း တရားထူး ရကြောင်း သူတော်ကောင်း လက္ခဏာပင် ဖြစ်ပေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီးပုံသည် ဂါမဝါသီ (ရွာနေ) ရဟန်းတို့၏ အမူအကျင့် အနံ့အသက်များ အားလုံးကို ဆေးကြောသုတ်သင်နေစဉ် တပည့်သံဃာ ဒကာဒကာမတို့သည် အမျိုးမျိုး အကြောင်းပြလျက် တောမထွက်ရန် တားကြ၏။ ဖျက်ကြ၏။

> “မတားချင်ကြနှင့်တော့ တပည့်တို့၊ တို့များပရိသတ်မွေး၍ ပရိယတ်တာဝန်လည်း ထမ်းခဲ့ပြီ၊ တို့များ ၆၇-နှစ် သေဝပါးနီးရှိပြီ။ သင်တို့အား မချစ်၍မဟုတ်။ နိယျာနိက (ထွက်မြောက်ရေး) သာသနာတော်ကြီးနှင့် ကြုံလို့မှ တစ်မဂ်တစ်ဖိုလ် မရလျှင် ကြုံရကျိုးမနပ်”

ဟု အေးအေးသာသာဖြင့် နှစ်သိမ့်ရင်း ကျောင်းကြီးပေါ်မှ ဆင်းလာ ခဲ့တော့၏။

ပိုက်ကွန် မိမှန်းသိသော ငါး၏ တိုးထွက်ခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း၊ လောင်စာအား ကောင်းသော မီး၏ မဆုတ်မနစ် ရှေ့တိုး၍ လောင်ခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း တပည့်ပရိသတ်များ အကြားမှ တိုးထွက်၍ အလာ သပိတ်၊ တောင်ဝှေးနှင့် တိစီဝရိက် သင်္ကန်းသုံးထည်ကို ကျောင်းဝိုင်း အဝမှပင် ပံ့သုကူကောက်ယူ ရရှိလေသည်။

အဘိသိက်ခံအံ့သော မင်းဧကရာဇ်သည် မင်းမြောက်တန်ဆာ ငါးပါးရသကဲ့သို့ ပံ့သုကူရသော သင်္ကန်းများဖြင့် ကျောင်းအဝမှာပင် လဲလှယ်ဝတ်ရုံ၍ တပည့် ဒကာ, ဒကာမတို့ မျက်ရည်ပြည့်သော မျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်ကြကုန်စဉ်၊ တောင်းပန်ခယ ငိုကြွေးကြကုန်စဉ် ကလျာဏမိတ္တလည်းဖြစ် တပည့်လည်းဖြစ်ကြသော ဦးဝဏ္ဏနှင့် ဦးသီလတို့အား နောက်ပါခေါ်၍ ကလျာဏီတောသို့ ဝင်တော်မူလေ၏။ (ဘုန်းကြီးပုံ ၁၁၅၉-ခုဖွား၊ ၁၂၂၆-ခု တောထွက်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကား ၁၃-ဝါ ရလေပြီ။ ဦးဝဏ္ဏကား ဦးသီလထက် ၄-နှစ် ကြီး၏။)

ထိုအခါမှစ၍ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် “တောရဂိုဏ်း” ဟူ၍ ထင်ရှားလေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးများကလည်း ကြုံရာ စပ်ရာ ဟောပြောတိုက်တွန်းတော် မူကြသည်။

ဘုန်းကြီးပုံသည် ကလျာဏီကျောင်းတိုက် တောင်ဘက် သစ်စေးပင် လေးတိုင်စင် ကျောင်း၌လည်းကောင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကား ထိုအနောက်ဘက် ကျောင်းငယ်တစ်ခု၌ လည်းကောင်း သီတင်းသုံးတော်မူကြ၏။ ဝါလကျွတ်သော် ဘုန်းကြီးပုံသည် ရွှေဟင်္သာကုန်းသို့ ကြွ၍ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလလည်း ၁၂၂၈-ခုနှစ်တွင် အတူလိုက်၍ ဝါကပ်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆင်နေ ကျားအောင်း ပုပ္ပေါင်းထူထပ်သော တောအရပ်ပေတည်း။

တစ်နေ့တခြား တောရဂိုဏ်းကြီး ထင်ရှား တိုးပွားလာသဖြင့် ဘုန်းကြီးပုံကို နာယက ထား၍ ၁၂၃၃-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလမှစ၍ ဦးဝဏ္ဏ၏ လှုံ့ဆော်ချက်အရ ကြခတ်ဝိုင်း၌ ဝိနည်း စာပြန်ပွဲကြီး ပြုလုပ်ခြင်း၊ ၁၂၅၃-ခုနှစ်မှစ၍ ပဝါရဏာပွဲကြီး ကျင်းပခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့၏။ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကဲ့သို့ ဂိုဏ်းနေ သံဃာငယ်များလည်း ရောင်ပြန်ဟပ်ကာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိ (အတုလိုက်ခြင်း) အားဖြင့် ယခုတိုင် သေဝပ် ကျစ်လျစ်တော် မူကြပါပေ၏။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ အလေ့အထများ

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလသည် ဆရာနှင့်အတူ နှစ်နှစ်တာမျှ လိုက်ပါဝါကပ်၍ နောက်ကာလတွင် နေရာအနှံ့အပြား တစ်ပါးတည်း တစ်တောထွက်ဝင် အရညကင် ဆောင်တော်မူ၏။ ပဲခူးပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကျိုက်ထို၊ သထုံ၊ မော်လမြိုင်၊ မုဒုံ၊ ဘီလူးကျွန်း စသည်ဖြင့် ဝါဆိုစဉ်ရန် မတတ်နိုင်အောင် ရှိလေသည်။ သွားလေရာ ပိတ်မိုး ကျောင်းထိုး၍ နေ၏။ အမြဲနေရာမရှိ။ စောင်ဟူ၍မရှိ၊ ချမ်းလျှင် သားရေနွယ် အခင်းကို ခြုံ၏။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ အရပ်မှာ ငါးပေခွဲခန့် ပျပ်ပျပ်ပါးပါး ရှိ၏။ အသားတော် ဖြူဝါ၍ ဝင်းနေ၏။ သာသနာရေးနှင့် စပ်လျှင် ပင့်ရာသို့ ကြွရောက် ချီးမြှောက်၏။ စိတ်အလွန်ထက်၏။ ဖြောင့်စင်း၏။ ပဋိပတ်အရာ၌ သိုဝှက်၏။ စာသင်တိုက်ကြီးများ ဖြစ်ထွန်းစေလို၏။ ခရီးသွားသည့်အခါ ကပ္ပိယ၊ သူတော် စသည်အဖော်ပါသည့် အခါလည်း ပါ၏။ မြေလမ်း၌ ခြေဖြင့်သာကြွ၍ ရောက်လေရာ၌ အဝတ်ပုဆိုး ခင်းကြသဖြင့် မြေဝယ်ခြေမကျ။

ခင်းထားသော်လည်း “နိဗ္ဗာန်မဂ်ဖိုလ်အတွက် ချီးမြှောက်ပါ” ဟု လျှောက်မှသာ နင်းကြွ၏။ ဆံပင်များခင်းထားသည်ကိုမူ မနှင်း။ သာသနာရေး ကိစ္စရှိ၍ လူသိခံ ကြွရသော ဌာနတိုင်းတွင် ပျားပန်းခတ်မျှ ကြိုဆိုကြ၏။ ၇၀-ကျော်သောအခါ ထမ်းစင်၊ မီးရထားဖြင့် ကြွသည်။

ပံ့သုကူ ဓုတင်ကိုလည်း အမြဲဆောင်မှန်း သိကြသဖြင့် အချို့လည်း သင်္ကန်းကို သုသာန်၌၊ လမ်းဘေး၌ ချ၍ “အသုဘရှု ကြွပါဘုရား” ဟု ပင့်တတ်ကြ၏။ ကုဋီလမ်း၌ ချ၍လည်း “အဖူးမြော်ခံကြွပါ” ဟု ပင့်သူကပင့်ကြ၏။ တစ်နေ့ငါးကြိမ် ခြောက်ကြိမ် သင်္ကန်းအသစ် လဲရလေသည်။ ကြာသော်-

> “ငါ့မှာ ဝမ်းမနာဘဲ ကုဋီသွားရ၊ မသာမရှိဘဲ အသုဘရှု ကြွကြွနေရတယ်”

ဟု မိန့်တော်မူ၏။

ဆွမ်းမရသောအခါ ရေဖြင့်သာ ရောင့်ရဲနေ၏။ ဆွမ်းကိုလည်း တစ်နေရာတည်း တစ်ခွက်တည်း (ဧကာသနိက်ဓုတင်အရ) ဘုဉ်းပေး၏။ သွားနာတတ်၍ သက်သတ်လွတ် အမြဲဘုဉ်းပေး၏။ မြင်းသရိုက်နှင့် သလိပ်ပန်းနာရှိ၍ ထမင်းရည် သင့်မြတ်သည် ဆိုသဖြင့် ကပ္ပိယများက ရှာ၍ ကပ်ရသည်။ သိန္ဓောဆား အနည်းငယ် ထည့်၍လည်း ကပ်ကြ၏။

ရဟန်းငယ်များအား စာသင်ရန် တိုက်တွန်း၍ ရဟန်းကြီးများအား တောရဝင်ရန် တိုက်တွန်းလေ့ရှိသည်။ ရောက်လေရာ အရပ်တိုင်း ဒကာ, ဒကာမများက တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ် အချိန်ဆွဲ၍ ငါးပါးသီလချီးမြှင့်ရန် လျှောက်ထားတတ်ကြရာ ဆုပေးကို တိုတိုပေး၍ “နမောတဿဆို” စသည်ဖြင့်အဆိုခိုင်းသည်။ ပြီးလျှင် “ကဲ- သွားကြ၊ သွားကြ” ဟု နှင်လေ့ရှိ၏။

အကျွမ်းတဝင် မပြောဟော။ လူအိုနှင့် လူမျိုးခြားများ ပါလာသော် တရားအနည်းငယ် ဟောလေ့ရှိ၏။ ဘုန်းတော်ကြီး၏ အလေ့အထကို သိထားသူတို့က လူအိုနှင့် လူမျိုးခြားများကို ရှေ့ဆောင်ခေါ်သွားတတ်ကြ၏။ တရားဟောပြန်လျှင်လည်း-

> “သူ့အသက်မသတ်နဲ့၊ သန်းဥမတုပ်နဲ့ ၊ ငရဲကြီးတတ်သည်”

စသည်ဖြင့် ရတနာ သုံးပါးကို အလေးအမြတ် ပြုရန် အခြေခံကို တိုတိုတုတ်တုတ် မမေ့နိုင်အောင် ဟောလေ့ရှိ၏။ ရံခါ “ရူပက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ” စသည်ဖြင့် ချပေးတတ်၏။ ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် သုံးနှစ်ခန့် လိုက်ဖူးသော ဆရာတော်ကြီး တစ်ပါးက -

> “ဘုန်းတော်ကြီး အမြဲလက်သုံးပြုသော တရားကား ငါတို့သိသော နည်းနှင့် မကွာလှ၊ လုံ့လကြီးမား၍ ရိုးသားဖြောင့်စင်းခြင်းသာ ကွာလေသည်”

ဟု ဆို၏။

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ ရောက်ရာအရပ်၌ ပစ္စည်းလာဘ်လာဘများ အံ့သြ လောက်အောင် များပြား၏။ ရသမျှ ရဟန်းသံဃာများကိုသာ လှူပစ်သည်။ မိမိမှာမူ သပိတ်တစ်လုံး၊ သုံးထည်သော သင်္ကန်းဖြင့်သာ တစ်တောထွက်ဝင် လှည့်လည်တော် မူလေသည်။

အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးနှင့် တွေ့ကြုံတော်မူရခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီးသည် အသက်ရှင်သမျှ ကာလပတ်လုံး တစ်တောထွက်ဝင် လှည့်လည်၍ အရညဝါသီ (တောရဆောက်တည်) နေတော်မူရာ ဘုန်းတော်ကြီး မနေဖူးသော တောတောင်များ မရှိသလောက်ဖြစ်၏။ တောကြီး မျက်မည်းတွင် သားရဲတိရစ္ဆာန်များကား ပေါများလှပေသည်။ အန္တရာယ်လည်း ကြီးမားလှပေသည်။ သာမန်လူတို့အတွက် အန္တရာယ်ဟု ထင်ရသော အရာများသည် ဘုန်းတော်ကြီး အတွက် မိတ်ဆွေများသဖွယ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ကြရလေသည်။

> “ဘေးရန်ဟူသည် သူတော်ကောင်းများထံမှ မဖြစ်၊ သူယုတ်မာတို့ထံမှသာ ဖြစ်ပေါ် လာ၏။ ထို့ကြောင့် သူတော်ကောင်းများ၌ ဘေးရန်မရှိချေ။”

(ဥပရိ၊ ဗဟုဓာတုကသုတ်။)

ကျား

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ၁၂၈၈-ခုနှစ်က ကျိုက်ဒေးယျံ ဘုရားကြီး အနောက်တောင် ဘက် ပိန်းအင်းတောရ လေးတိုင်စင်ကျောင်းငယ်တွင် သီတင်းသုံးရာ ယင်းဌာနကား ကျားများ ကျက်စားရာဌာနဖြစ်၏။ ကျောင်းအောက်နှင့် ကုဋီသွား လမ်းတစ်လျှောက် ကျားများညစဉ် ဟိန်းဟောက်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ကြောင်အလား, နွားသဖွယ် အောက်မေ့တော်မူသည်။

တစ်ချိန်ကမူ ပဲခူးချောင်းဖျားရှိ ကမ်းမြင့်ရွာ သုသာန်ဇရပ်၌ တစ်ည တည်းခို တော်မူ၏။ ထိုရွာ၌ ကျားဆိုးတစ်ကောင်သည် ညစဉ် နွားများကို ကိုက်သတ်လေ့ ရှိသဖြင့် ရွာသားများမှာ ဘုန်းတော်ကြီးအတွက် စိတ်မကောင်း ဖြစ်နေကြသည်၊ ညအခါ သွား၍လည်း မလျှောက်ရဲကြ။ နံနက်မိုးလင်းမှ “ကျားစာ ဖြစ်ရော့မည် အထင်နှင့် သွားကြရာ လမ်းတွင် ဆွမ်းခံကြွလာသည်နှင့် ပက်ပင်းပါ ဖူးတွေ့ရ၍ ရွာပြန်ပြီး ဝမ်းသာအားရ ဆွမ်းလောင်းကြ၏။ ဆွမ်းခံအပြန် လိုက်ပါကြည့်ကြရာ ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် ကျားဆိုးကြီးမှာ သုံးတောင်ခန့်သာ ဝေးသည်ကို တွေ့ကြရသည်။

ဒေးစွန်ပါတောရ၌ နေစဉ်ကပ္ပိယ ဦးအာကာလည်း အဖော်လိုက်နေ၏။ ကပ္ပိယကြီး ကား ဆောင်းအခါလည်း ဖြစ်သဖြင့် မီးလှုံရန်နှင့် ကျားများ မလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ နေ့ခင်းက ထင်းခွေထားပြီး ညအခါ မီးထည့်လှုံလေ့ရှိ၏။ ကျားကြီးတစ်ကောင်သည် မီးဖိုရှိရာသို့ တည့်တည့်ကြီး ဝင်လာ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား လေးတိုင်စင် ကျောင်းပေါ်၌ ရှိနေ၍ အော်လည်း မအော်ရဲ။ မရဲသော်လည်း ပြေးခဲစေ လုပ်နေရ၏။ မီးဖိုမှာပင် ရွတ်ဖတ်ပွားများရင်း တထိတ်ထိတ် ဖြစ်နေ၏။ ကျားကြီးလည်း မီးဖိုသို့ပင်လာ၍ ဝပ်နေ၏။ အတန်ငယ်ကြာလျှင် ကျားကြီးမှာ မီးပုံအနီး ပါးစပ် ဟလျက်သား မှိန်းသွားသဖြင့် ကပ္ပိယကြီးမှာ စိတ်သက်သာရာ ရသွား၏။ ကျားကြီး ပါးစပ်အဟောင်းသားနှင့် အိပ်ပျော်သွားခိုက် ကပ္ပိယကြီးသည်-

> “ဒီမီးကျီးခဲတွေကော်ပြီး ကျားကြီးပါးစပ်ထဲ ထည့်လိုက်ရ ကောင်းမှာပဲ”

ဟု စိတ်ကူး မိရာ ထိုခဏပင် ကျားကြီး ဟိန်းလေတော့သည်။

> “ကပ္ပိယကြီး ဘာလို့ မကောင်းကြံပြီး ပြစ်မှားရသလဲ။ ကိုယ့်အလုပ် ကိုယ်လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး၊ တောင်းပန်လိုက်”

ဟု ဘုန်းတော်ကြီးက ကျောင်းကလေးပေါ်မှ အသံမြှင့်၍ ခပ်ဆတ်ဆတ် ပြောလိုက်၏။ တောင်းပန်ပြီး မေတ္တာပွားလိုက်မှသာ ကျားကြီး ငြိမ်ကျ သွားတော့သည်။ (ကော့ကရိတ်နယ် တောများတွင်လည်း ကျောင်းလှေကားရင်းထိ ကျားများ လာအိပ် ကြသည်ကို တွေ့ကြရ၏။)

ဆင်

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကျိုက်ထိုနှင့် သုံးမိုင်အကွာ ကင်ပွန်းစခန်း ဘေးရှိ သက်ငယ်ကျင်း ရွာတောရ၌ ၁၂၅ဝ-ပြည့်နှစ်လောက်က သီတင်းသုံးဖူးသည်။ ထိုရွာ၌ သီတင်းသုံးရန် ပင့်သော ဒကာသုံးယောက်နှင့်အတူ မောင်းတောင်တောမှ လာကြရာ ရွာအနီး တစ်မိုင်ခန့် လောက် အရောက်တွင် လူများစွာ နင်းသတ်ဖူးသော ဆင်ရိုင်းတစ်ကောင်ကို တွေ့ရ၏

ဆင်နှင့် ရင်ဆိုင်တွေ့လျှင် ဒကာသုံးယောက်မှာ ထွက်ပြေး၍ တစ်ယောက်မှာ သစ်ပင်ပေါ် တက်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ရှေ့မတိုး၊ နောက်မဆုတ်။ ရပ်မြဲ ရပ်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးဆီသို့ အားကုန် ပြေးလာသော ဆင်ကြီးသည် အနား ရောက်လျှင်ပင် အလိုလို ပုဆစ်တုပ်ပြီး ကျသွား၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကလည်း မတုန်လှုပ်၊ ဆင်ရိုင်းကြီးမှာ ပုဆစ်တုပ်ပြီး မျက်ရည်များ တတွေတွေကျကာ ခေါင်းငုံပြီး နောက်လှည့်ထွက်သွားသည်ကို မြင်ကြရလေသည်။

အလားတူပင် ၁၂၅၇-ခုနှစ်လောက်တွင် ကျိုက်ထို အင်းစိုင်မောင် တောရ၊ သထုံ၊ မြေနီကုန်းတောရ၊ ခရွဲတောင်ပေါ်တောရ ကျောင်းများ၌ နေစဉ်ကလည်း ဆွမ်းခံ လမ်းတွင် တောဆင်ရိုင်းများနှင့်တွေ့ရာ ဆင်ရိုင်းများကပင် ရှောင်ပေးကြရ၏။ ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ တောဆင်အုပ် ဝင်လာရာတွင်လည်း “သင်တို့ မနှောင့်ယှက်ကြနှင့်” ဟု မိန့်တော်မူရာ လူ့စကား နားလည်သကဲ့သို့ ထွက်ခွာ သွားကြဖူး၏။

တစ်ဖန် ကော့ကဒွတ်ရွာ တောကျောင်း၌ နေစဉ် ကျိုက်ထိုမြို့အရှေ့ ဘုရားသုံးဆူ တောရမှ ရဟန်းခံကိစ္စအတွက် ညအခါ တစ်ပါးတည်း ကြွလာ၏။ လမ်းခုလတ် ဇရပ်တစ်ခုတွင် လှည်းသမားများ လှည်းဝိုင်းချ၍ နားနေကြရာ ဒကာတစ်ယောက်မှာ ကျိုက်ထိုသို့ လိုက်လိုသဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီးနောက် သပိတ်လွယ်၍ လိုက်ပါခဲ့၏။ လသာသာ တောလမ်းခရီးတွင် တောဆင်အုပ်ကြီ. လာနေသည်ကို အဝေးမှပင် မြင်နေရ၏။

“အရှင်ဘုရား နောက်ပြန်ဆုတ်ပါ” ဟု အကြိမ်ကြိမ် လျှောက်သော်လည်း မရသဖြင့် ဒကာမှာ သပိတ်အပ်ပြီး နောက်ကြောင်းပြန် ထွက်ပြေးလေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကို လှမ်း၍ ကြည့်လိုက်ရာ မတုန်မလှုပ် ဆင်အုပ်ထဲ မြုပ်သွားသည်ကို မြင်နေရ၏။ လှည်းဝိုင်းရောက်၍ ထိုဒကာက အခြားသူများအား-

> “ခုလောက်ဆို ဘုန်းတော်ကြီးမှာ အစအနတောင် ရှာရတော့မှာ မဟုတ်ဘူး”

ဟု ပြောဆိုရာ လူအများက “အဲဒါ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ဒီ ဘုန်းတော်ကြီးက ဆင်မနင်း ကျားမကိုက်ဘူး” ဟု ပြောကြ၏။ ထိုဒကာလည်း. နံနက်မိုးလင်းလျှင် ဘုရားသုံးဆူတောင်သို့ သတင်းမေး လိုက်သွားကာ ပြစ်မှားမိသမျှ သည်းခံရန် ဝန်ချတောင်းပန် လေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး တောဆင်ရိုင်းများနှင့် အကြိမ်ကြိမ် တွေ့ရရာတွင် ကျိုက်ထီးရိုးလမ်း မိုးပေါရွာ တောရ၌နေစဉ်က တွေ့ ရသော ဖြစ်ရပ်မှာ ပို၍ အံ့ဖွယ်ကောင်းလေသည်။ တွေ့ပုံမှာ မိုးပေါရွာမှ သက်ငယ်တောင်သို့ ကျိုက်ထီးရိုးလမ်းဖြင့် ကြွတော်မူရာ ပဲခူးပန်းလှိုင် ဆရာဖိုးကလေးလည်း သပိတ်လွယ်၍ နောက်ပါ ကပ္ပိယအဖြစ် လိုက်သွားခဲ့၏။ လမ်းခုလတ်တွင် ဘုရားဖူးပြန်များနှင့် အနီးအနားရှိ ရွာသားများက-

> “ဘုန်းတော်ကြီးဘုရား၊ ဒီလမ်းက မကြွပါနှင့်၊ ကြော့မှူးခေါ်တဲ့ ဆင်ရိုင်းကြီး တစ်ကောင် လွတ်နေပါတယ်။ လူမြင်တိုင်း လိုက်ပြီး နင်းသတ်နေပါတယ်။ မကြာမီက ရှမ်းကြီးလေးယောက် နင်းသတ်လို့ သရဲဖြစ်ပြီး ကြော့မှူးကြီးကို စီးနေပါတယ်။ ကြွတော်မမူပါနှင်”

ဟု ဝိုင်း၍ တားကြ၏။

ပန်ချာပီ သုံးယောက်နှင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် တစ်ယောက်လည်း သေနတ်ကိုယ်စီ ကိုင်လျက် တွေ့ရပြန်ရာ ထိုနည်းပြောဆို တားမြစ်ကြ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ကြွမြဲကြွလေ၏။ မကြာမီ ဆင်ကြော့မှူးကြီးနှင့် ပက်ပင်းတိုးလေတော့သည်။ ဆရာ ဖိုးကလေးကား ဘုန်းတော်ကြီးအား ယုံကြည် သိရှိထားသူဖြစ်၍ များစွာ ထိတ်လန့်ခြင်း မဖြစ်၊ ဘုန်းတော်ကြီးကိုသာ အကဲခတ်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ဘာမျှ အမူအရာ မထူးခြား၊ ရှေ့သို့ ကြွမြဲကြွ၏။

အကြမ်းပြေးလာသော ဆင်ကြီးသည် ဘုန်းတော်ကြီးအနီးသို့ ရောက်လျှင်ပင် ဦးခေါင်း ငိုက်စိုက် မြေ၌ လက်မောင်းချကာ အော်ဟစ်နေ၏။ ထိုအခါ ခမောက်နီနီ ကိုယ်စီနှင့် လူလိုလို သဏ္ဌာန်ကြီး လေးခု ဆင်ပေါ်မှ ဆင်းပြေးသွားသည်ကို မြင်လိုက်ရသည်။

ပြီးလျှင် ဆင်ကြီးမှာ လမ်းရှောင်ပေး၍ တောထဲသို့ ဝင်သွားလေတော့၏။ “ဘုန်းတော်ကြီး၏ သီလနှင့် မေတ္တာသည် အစွမ်းထက်လေစွာ့” ဟု ပြောဆို ချီးကျူး၍ မဆုံးကြတော့။

နွား၊ မြွေ၊ ခြင်၊ ပုရွက်၊ ပျား

ဘုန်းတော်ကြီး ကျိုက်ထို ဆိပ်ဖူးတောင်၌ နေစဉ် တစ်နေ့ မြို့တွင်းရှိ မယ်ဇယ်ကျောင်းသို့ ကိစ္စရှိ၍ လာပြီး ပြန်အကြွ လမ်းခုလတ် အုတ်တံတား လမ်းကျဉ်းအရောက် နွားသိုးရိုင်း တစ်ကောင်လည်း ခုန်ပေါက် ပြေးလာသည်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုး၏။

လိုက်ပို့သော မယ်ဇယ် ဆရာတော်မှာ လွန်စွာ စိုးရိမ်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ဣန္ဒြေမပျက် ကြွမြဲကြွသည်။ အနီးသို့ ရောက်လျှင် နွားသိုးရိုင်းကြီးသည် ရှောင်ထွက်ပြေးလေ၏။

ကျိုက်ပတိုင်ကုန်းတန်း၌ နေစဉ်အခါကမူ ဂူအတွင်း၌ ၁၅-တောင်၊ လုံးပတ် သုံးထွာခန့်ရှိ မြွေကြီးတစ်ကောင် ဝင်နေ၍ ဘုန်းတော်ကြီးက “အနှောင့်အယှက် မပြုကောင်းဘူး” စသည်ဖြင့် ပြောရာ စကားနားလည်သကဲ့သို့ အေးဆေးစွာ ထွက်သွား၏။

ကျိုက်ထိုနယ် ကျိုက်ကသာရွာ ကော့စံတောရ၌ နေစဉ်ကလည်း ဇရပ်မီးဖိုသို့ ၁၂- တောင်ခန့်ရှည်၍ နားကိုးပေါက်ရှိ မြွေကြီးတက်လာ၍ ဒကာ, ဒကာမများသည် ထိတ်လန့်နေကြစဉ် ဘုန်းတော်ကြီး ကြွလာပြီး “ဤနေရာသည် သူတော်ကောင်းများ ကုသိုလ်လုပ်ရာဌာန ဖြစ်သည်။ မနှောင့်ယှက်သင့်” ဟု ပြောလိုက်မှ ထိုမြွေကြီး ဆင်းသွားသဖြင့် လူအများ အံ့သြကြ၏။

ထို့ပြင် ရွှေကျင်တောရကျောင်းသည် မှက်၊ ခြင်၊ ပုရွက်ဆိတ်၊ ကရင်နီများ အလွန် ပေါ၏။ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်နာရီ နှစ်နာရီ စသည် ကြာအောင် ထိုင်၍ ဝတ်ပြုခြင်း၊ တရား ရှုခြင်း ပြုသော်လည်း တစ်ချက်မျှ မလှုပ်သဖြင့် ညအိပ်ဥပုသ်သည်များက “ခြင်မကိုက်”ဟု လည်းကောင်း၊ “ကိုက်မှာပါပဲ၊ သမာဓိကြောင့် နေမှာပါ”ဟု လည်းကောင်း ခြင်များကို တဘက်နှင့် ရမ်းလျက် ပြောဆိုနေခဲ့ကြဖူး၏။

အလားတူပင် ဖျာပုံနယ်၌ ကျောင်းတိုက်တည်၍ သိမ်သမုတ်ရန်အတွက် ကြွရဖူးရာ ကျောင်းမြေတစ်ကွက်မှာ ပိုင်ရှင်နှင့် မသင့်မြတ်ဖြစ်၍ အလှူခံမရ၊ ဝယ်မရရှိနေစဉ် ဘုန်းတော်ကြီး ကြွလာလျှင် မြေရှင်က အလိုလိုလာလှူကြောင်း၊ သိမ်သမုတ် ပြီးသောအခါ ပုရွက်၊ ခါချဉ်၊ ကရင်နီများ အလွန်ပေါသော ထိုမြေကွက်တွင် တိရစ္ဆာန်များ ထွက်ခွာသွားကြသည်ဟု တအံ့တသြ ပြောစမှတ်ပြုကြ၏။

ကျိုက်ထို ဆိပ်ဖူးတောင် တောကျောင်းတွင် ပျားကြီးများ အုံလုပ်နေရာမှ တရုန်းရုန်း ပျံဝဲလှုပ်ရှားနေသဖြင့် ဒကာ, ဒကာမများ မသွားဝံ့ ရှိနေကြ၏။

“အဖူးမြော်လာသူတို့အား သင်တို့ မနှောင့်ယှက်ကောင်း” ဟု ဆိုလိုက်လျှင်ပင် အအုံသို့ သွားရောက်ငြိမ်သက် နေကြသည်ဟု ပြောဆိုကြ၏။

ဂူပြိုကျခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကျိုက်ပတိုင် သိမ်ကုန်းဂူကြီးတစ်ခု၌ နေရာ တစ်နေ့သ၌ နွားကျောင်းသား တစ်ဦးက ရုတ်တရက် ဂူကြီးပြိုကျသွားသည်ကို မြင်ရ၍ ရွာတွင်းသို့ ချက်ချင်းပြေးသွားပြီး ပြောကြား၏။ တစ်ရွာလုံး အထိတ်တလန့် ဖြစ်သွားသည်။ “ဘုန်းတော်ကြီးတော့ ပျံလွန်တော်မူရပါပြီ” ဟု ရွာသားများ ဝမ်းနည်းပက်လက် ပြေးလာကြ၏။ ရွာသားများ ရောက်သောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ ဂူအနီး သစ်ပင် တစ်ပင်အောက်၌ အေးဆေးစွာ ထိုင်နေသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရမှ ရင်ထဲမှာ အေးသွားကြရတော့သည်။

အကျိုးအကြောင်း လျှောက်ထားကြသောအခါ-

“အိမ်း ... ဂူတော့ပြိုသွားပြီ ၊ မင်းတို့မြင်တဲ့အတိုင်းပဲ၊ တို့လဲဂူထဲမှာ ထိုင်နေတုန်း ကယ်တော်မူပါဘုရား၊ ကယ်တော်မူပါဘုရားလို့ အပြင်ဘက်က အကြိမ်ကြိမ် အော်သံကြားလို့ ထွက်ပြီး ဂူကိုလှည့်ပတ်ကြည့်တယ်၊ ဘာမှလဲ မတွေ့ဘူး။ ကြည့်နေတုန်းပဲ ဂူကြီးပြိုသွားတယ်” ဟု အမိန့်ရှိလေသည်။

နာနာဘာဝနှင့် နတ်များ

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၏ တောရ အတွေ့အကြုံ အထူးအဆန်းတို့ကား ပြော၍ မကုန်နိုင်အောင် ရှိပေလိမ့်မည်။ သိမီသော ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးတို့ တစ်စွန်းတစ်စ သိရသမျှ မှတ်သားထားချက်များပင် လွန်စွာ များနေပေသည်။ အံ့သြလောက် အောင်လည်း ထူးခြား၏။ သူတော်စင် အရှင်မြတ်တို့အဖို့ကား ထူးဆန်းသည်ဟု လူသာမန်တို့ သတ်မှတ်ထားသော အရာအားလုံး ဘာမျှ အဆန်းတကြယ် မရှိ။ အသိလည်း မပေးလိုကြ။ အလုပ်ပိုပင်ဖြစ်၍ စကားအဖြစ်ပင် ပြောလိုတော်မမူ ကြကုန်။

သီလ၊ မေတ္တာ၊ သစ္စာနှင့် ခန္တီတရားတော်၏ အစွမ်းသတ္တိကို မမြင်ရသော်လည်း လူသားတို့၏ အမြင်၌ မဖြစ်နိုင်ဟု ထင်ရသော အရာအားလုံးသည် လွယ်လွယ်နှင့် ဖြစ်နိုင်သည်ကို သတိပြုကြရန်ပင်။ တရားရှိသူ၏စိတ်ဆန္ဒကား ဘာမဆိုလိုတိုင်းရ၊ တ,တိုင်း ပြီးစေသည်ချည်း။ ယင်းသည်ပင် တန်ခိုး ဖြစ်ပေတော့၏။

တိရစ္ဆာန်များနှင့် တွေ့ဆုံရရာ၌ လူ့စကား နားလည်သကဲ့သို့ ပြောစကားကို နားထောင်ကြောင်း သိကြရပေပြီ။ ဝေဿန္တရာ၊ သုဝဏ္ဏသျှံ စသော ဇာတ်တော်များ၌ လူသားနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့ ယဉ်ပါးပုံ၊ အချင်းချင်းမေတ္တာဖြင့် ကူညီစောင့်ရှောက်ကြပုံ၊ နောက်ဆုံး လူသားနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့ စကားပြောပုံများကိုလည်း ကြားဖူး၊ ဖတ်ဖူးကြပေပြီ။

ယခုခေတ်တွင် “စိတ်ချင်း စကားပြောနည်း” ခေါ် တယ်လီပယ်သီ ပညာရပ် တစ်ခုကို ရုပ်ဝါဒီနိုင်ငံများကပင် လေ့ကျင့်သုံးစွဲလျက် ရှိနေပြီ။ တိရစ္ဆာန် အချင်းချင်းလည်း တယ်လီပယ်သီ နည်းဖြင့် ဆက်သွယ်ကြ၏။ လူ,လူချင်းလည်း မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာစေကာမူ ပြော၍ ရ၏။ လောက၌ ထိုအတတ်တို့သည် အမြဲရှိနေ၏။ (ဗာဝရီပုဏ္ဏားကြီး၏ စိတ်ချင်း စကားပြောနည်းကို သုတ္တနိပါတ်၌ ရှုပါ။)

သိစရာတွေကား များပြားလှသည်။ မိမိတို့မြင်သည်၊ သိသည်ကား မဆိုစလောက်၊ ထို့ကြောင့်လည်း သူတော်ကောင်းတို့ အကျင့်စခန်းနှင့် စပ်၍ မိမိတို့ဉာဏ်မမီသဖြင့် မသိသေး။ မသိသေး၍ လက်မခံနိုင်။ လက်မခံနိုင်သော် ရှိစေဦး။ နှုတ်ကျူးနှုတ်လွန် စကားမကျွံအောင်ကား သတိပြုအပ်စွာ့။ နှုတ်ကြောင့် မသေစေသင့်။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ အတွေ့အကြုံ၌ အထူးအဆန်း အနှောင့်အယှက် အခက်အခဲ တို့ကား သားရဲတိရစ္ဆာန်မျှမက သရဲတစ္ဆေ၊ ဥစ္စာစောင့်၊ ရုက္ခစိုး စသည်ခေါ် ပညတ်သော နာနာဘာဝ ဝေမာနိက ပြိတ္တာ၊ ဘူတနတ်များလည်း ပါဝင်ကြရာ ယခု ထိုအကြောင်းကို တင်ပြပေအံ့။

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကမ်းမြင့်ရွာ တောရ၌နေစဉ် ညအခါတွင် ပြိတ္တာများ သားသမီး များကို ချီပိုး၍ မကြာခဏ တရားနာ လာကြသည်ကို တွေ့ရကြောင်း ကမ်းမြင့် ရွာသားတို့ အသိအမြင်ပင် ဖြစ်၏။ သူတော်သူမြတ်များလည်း လူတို့၏ အကျိုး ကိုသာမက လူနှင့် ဆက်စပ်နေသော နာနာဘာဝများ၊ နတ်များကိုလည်း ဟောကြားပြသ ဆုံးမနေရသည်ကို နားလည်အပ်ပေသည်။

ယခင်နှင့် ယခု

ဤနေရာ၌ ယက္ခသံယုတ် ပါဠိတော်နှင့် ပေတဝတ္ထု ပါဠိတော်တို့အပေါ်၌ ယုံကြည်ခြင်း (သဒ္ဓါဓာတ်) အားများ ပို၍ ကြီးမားစေလေသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် ယနေ့ လူသာမန်တို့ ယုတ္တိ ယခု လက်မခံနိုင်သော ဗုဒ္ဓခေတ် အဖြစ်ဆန်းများကို တကယ့်အစစ်အမှန်များဖြစ်ကြောင်း ကိုယ်နှင့်ရင်း၍ သက်သေထူပြလိုက်ပေပြီ။

ဗုဒ္ဓလက်ထက်တော်က ပြိတ္တာမသားအမိ တစ်တွေကို သတိရမိပေသည်။ ပြိတ္တာမကြီး တစ်ဦးသည် သမီးငယ် “ဥတ္တရာ” ကို ချီ၍ သားကြီး “ပုနဗ္ဗသု” ကို လက်ကဆွဲလျက် ဇေ တဝန်ကျောင်း ပတ်ဝန်းကျင်၌ စားကြွင်းများ၊ နှပ်၊ ချွဲများကို စားသောက်ရန် လှည့်လည်ရှာဖွေနေ၏။ ဘုရားရှင်လည်း ရဟန်းများကို တရား ဟောနေ၏၊

ပြိတ္တာမကြီးသည် ရဟန်းတော် အစုအဝေးကို မြင်ရသဖြင့် တစ်စုံတစ်ခု စားသောက်ဖွယ် ဝေခြမ်းနေသည် အထင်နှင့် ရောက်သွား၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင် တို့၏ အသံသည် ပရိသတ်အပြင်သို့ ထွက်ရိုးထုံးစံ မရှိသဖြင့် တရားပွဲဟု မထင်ပေ။ အနားသို့ရောက်မှ တရားဟောနေမှန်း သိ၏။

ပါရမီ ဓာတ်ခံကြောင့် ဘုရားရှင်၏ တရားသံသည် သူမအား လွန်စွာ စွဲငြိစေ၏။

“သားရော သမီးရော တိတ်တိတ်နေကြနော်၊ မေမေတို့ ဒီစကားမျိုး ကြားရတာ နောက်တောင်ကျနေပါကောလား သားရယ်၊ လောကမှာ လင်သားနှင့် သမီးသားဟာ အချစ်ဆုံးပဲ၊ တရားဟာ အဲဒီလောကအချစ်ဆုံးတွေထက် ချစ်စရာကောင်းတယ်နော်၊ တိတ်တိတ် နေကြ” ဟု ချော့မော့ ပြောဆို၏။

“ဟုတ်တယ်မေမေ၊ သားလဲ သိပ်နားထောင်ကောင်းတာပဲ။ သား မဆူဘူး၊ ညီမလေးလဲ မဆော့ပါဘူး၊ ငြိမ်နေရှာသားပဲ၊ မေမေကြိုးစားပြီး မှတ်သားပါနော်” သားကြီး ပုနဗ္ဗသုက ဝန်ခံတိုက်တွန်းရှာသေး၏။ သားအမိကား တရားပိုက်ကွန်၌ မိကြလေပြီ။

တရားပွဲဆုံးလျှင် (တိဟိတ်ဇာတိ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း) သားအမိ နှစ်ယောက်မှာ သောတာပန် ဖြစ်သွားကြ၏။ သမီးငယ် ဥတ္တရာကား ငယ်လွန်း၍ နားမလည်ရှာသေး သောကြောင့် တရားထူး မရသော်လည်း ဇေတဝန်ကျောင်းတွင် နေရာ ဗိမာန် ရနေသဖြင့် ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်ခွင့် ရသွားလေသည်။ (သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ပုနဗ္ဗသု သုတ်။)

အဋ္ဌကထာဆရာတို့သည် သီဟိုဠ်ခေတ် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အဋ္ဌုပ္ပတ်များဖြင့် ဘုရားရှင် ဒေသနာတော်အား ထောက်ခံထားသကဲ့သို့ ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဖြစ်ရပ် များလည်း ယုံကြည်နိုင်ခက်သော ဗုဒ္ဓဒေသနာအား အားဖြည့်ပေးလျက် ရှိပေပြီ။

သင်ခန်းစာ ယူကြစို့

ကျိုက်ထိုနယ်တွင် မောင်းတောင်သည် အလွန်တောကြမ်းသည်ဟု နာမည်ကြီးလှ၏။ မကြာခဏ မောင်းတီးသံများ ကြားရတတ်သဖြင့် မောင်းတီးတောင်ဟုလည်း ခေါ်ကြလေသည်။ မည်သူမျှ မနေဝံ့၊ မသွားဝံ့ကြ။

သို့စင် တောကြမ်း၍ လူသူမနေ၊ မသွားဝံ့ကြသဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်းလှသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလအတွက် နေရာကောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ထိုတောင်၌ မည်သည့်ဘေးရန်နှင့်မျှ မကြုံတွေ့ရ။

ပါဋလိပုတ်ပြည်သား ဝိသာခမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်း စိတ္တလတောင်၌ နေစဉ် လေးလ ပြည့်လျှင် နေရာသစ် တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့မြဲ ထုံးစံအရ စိတ္တလတောင်၌ လေးလပြည့်၍ ကြွတော့မည်ဟု စိတ်ကူးလျက် လျောင်းခိုက်-

“အရှင်ဘုရား ကြွလျှင် တပည့်တော်တို့အချင်းချင်း မေတ္တာပျက်ပြား အငြင်းပွား၍ ရန်များ ပါတော့မည်။ မကြွပါနှင့်” ဟု ရုက္ခစိုးနတ်က ငိုယို တောင်းပန်သဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန် စံသည်အထိ သီတင်းသုံးရကြောငင်း “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်” ၌ ဆို၏။

သူတော်ကောင်းတို့ နေရာဌာနသည် ချမ်းသာရမည်။

နတ်ချစ်ခံရသူသည် ထာဝစဉ် အကောင်းချည်း တွေ့ရ၏။

(ဒေဝတာ နကမ္ပိတော ပေါသော၊ သဒါ ဘဒြာနိ ပဿတိ။ မဟာဝဂ်။)

မေတ္တာပွားခြင်းသည် သမာဓိရလွယ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းလည်းမည်၏။ သတ္တဝါအများ၏ ချစ်ဆေးလည်းမည်၏။ အန္တရာယ်အကာအကွယ် (ပရိတ်) မန္တန်လည်း မည်၏။

တောရပုဂ္ဂိုလ်များအား မေတ္တာမပွားမီက ခြောက်လှန့် ရန်ပြုခဲ့ကြသော တောစိုးနတ် တို့သည် ရဟန်းတို့ မေတ္တာပွားသောအခါ တံမြက်လှည်း၊ နေရာခင်း၊ နင်းနှိပ်ပေး၊ ရေနွေး ကျိုး စသည်ဖြင့် အကျိုးဆောင်လာကြကြောင်း “သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကထာ” ၌ ပြဆို၏။ ဤမေတ္တာကဲ့သို့သော အကျိုးအာနိသင်မျိုးကို အခြားမည်သည့် ကမ္မဋ္ဌာန်း တွင်မျှ ဟောတော်မမူသည်ကို သတိပြုသင့်၏။ ဘုန်းတော်ကြီးဦးသီလ၏ တန်ခိုး သည် အဘယ်အရာ ဖြစ်သည်ကို ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှု၍ အတုယူသင့်ကြသည်။

မာရ်နတ်ပရိယာယ်၊ သိမကြွယ်၊ အန္တရာယ်လူတို့ပြု

ပဲခူးမြောက် ကလိရွာ တပ်ကလေးတောရ၌ နေစဉ် ဘိုးသူတော် ကပ္ပိယများလည်း လိုက်ပါ၍ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုနေကြ၏။ ထိုတွင် ဘိုးသူတော်ကြီး ဦးကျားဖြူသည် စိတ်မြန်လက်မြန်ရှိ၏။ တစ်ခုသောည ဘုန်းတော်ကြီးသည် သစ်တစ်ပင်အောက်၌ အေးဆေး ငြိမ်သက်စွာထိုင်၍ တရားရှုမှတ်နေ၏။ ဦးကျားဖြူလည်း ကပ္ပိယအဖော် တစ်ယောက် ဖြစ်မည်ထင်၍ ခေါ်ရာ မထူးသဖြင့် ခေါင်းကိုလက်သီးဖြင့် ထိုး၏။ မလှုပ်သဖြင့် စမ်းကြည့်ရာ ခါးပန်းကြိုးအသီးကို စမ်းမိ၍ ဘုန်းတော်ကြီးမှန်း သိသဖြင့် ထွက်ပြေးမည်ပြု၏။ အဖော်များက-

“ထွက်ပြေးလို့ အပြစ်ကလွတ်မှာမဟုတ်ဘူး ဦးသူတော်၊ ဘုန်းတော်ကြီးကို ကန်တော့လိုက်ပါ” ဆို၍ ကန်တော့သည်။ ကြီးစွာသော သံဝေဂဖြစ်၍ ဦးကျားဖြူ ရဟန်းပြုသွား လေတော့သည်။

၁၂၆၂-ခုနှစ်လောက်က ဘုန်းတော်ကြီးသည် နောက်ပါရဟန်းသုံးပါး နှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့ ကန်တော်ကြီးလမ်း၌ ကိစ္စတစ်ခုအတွက် ခြေကျင်ကြွတော်မူ၏။ လူသူရှင်းသော လမ်းဖြစ်၍ မြင်းရထားတစ်စီးသည် အကြမ်းမောင်းနှင်လာရာ တိုက်မိမည်စိုး၍ ဘုန်းတော်ကြီးကပင် လမ်းဖယ် ပေးလိုက်ရသည်။ ထိုရထား ဝါးနှစ်ပြန်ခန့် လွန်သွားသောအခါ ဝုန်းခနဲ အသံကြား၍ လှည့်ကြည့်လိုက်ရာ ရထားမှောက်၍ ရထားမောင်းကုလားသည် ဒလိမ့်ကောက်ကွေး ကျနေသည်ကို တွေ့ကြရ၏။

ကေလာသတောင် တိုက်ကုလားတောရ၌ နေစဉ်က ရွာနေဘုန်းကြီး အချို့သည် ဘုန်းတော်ကြီး အပေါ် မနာလိုဝန်တို စိတ်ထားဖြင့် အရက်သမားတစ်ဦးအား ပိုက်ဆံပေး၍ ဘုန်းတော်ကြီးအား ရန်ပြုစေကြ၏။ ထိုအရက်သမားသည် ဘုန်းတော်ကြီး ဆွမ်းခံကြွရာလမ်းမှ ကြို၍ ဘုန်းတော်ကြီးအား ခေါင်းနှင့်တအား ဝင်တိုက်၍ ဝှေ့၏။ ဘုန်းတော်ကြီး၏ မေတ္တာ၊ သီလကြောင့် သူ၏ခေါင်းဒဏ်ကို မြေကြီးက ကိုယ်စား ခံယူလိုက်သည်။ အရက်သမားလည်း အရှိန်ပြင်းစွာ ထိုနေရာ၌ပင် လဲကျသွား၏။

အရှေ့ဘက် နယ်တစ်နယ်တွင်လည်း “ဘုန်းတော်ကြီးအား ဆွမ်းမလောင်းရ” ဟု အမိန့်ထုတ် တားမြစ်မိသော ဘုန်းကြီးတစ်ပါးသည် ဝေဒနာတစ်ခု စွဲကပ်၍ ဆွမ်းပွဲမြင်တိုင်း လန့်အော်နေရ၏၊ ထိုရောဂါဖြင့်ပင် ပျံလွန်ရရှာသည်။

“မူလပဏ္ဏာသ၊ မာရတဇ္ဇနီယသုတ်” ၌ ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း သိနိုင်ခက်သော မာရ်နတ် ပူးဝင်ခြင်းခံရ၍ သူတော်သူမြတ်များနှင့် ရန်သူအဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ရသော အဖြစ်မျိုးသည် အထိနာလေစွာ့၊ ကြောက်ဖွယ်ကောင်းလေစွာ့။

ယင်းသုတ်အဖွင့်၌ မာရနှင့်စပ်၍ ဖွင့်ပြသည်မှာ အလွန်မှတ်သားဖွယ် ကောင်းလှ၏ မာရသည် ပူးဝင်ရုံမျှသာမက ယောဂီနှင့်ရန်သူကြားတွင် အမြင်မှား၊ အကြားမှားများ ဖြစ်အောင် ကြံဆောင် လီဆယ်သော အာရုံလိပ်များ ကိုလည်း ဖန်တီး တတ်လေသည်။

ဥပမာ တရားထိုင်နေသော ရဟန်းအနီး၌ မာတုဂါမ နှင့် မရှင်းမလင်း ဖြစ်လေဟန်၊ တရားရှုပွားနေသော်လည်း မတော်မတည့် လုပ်နေလေဟန် အာရုံလိမ်များ ဖန်တီး၍ ပြသောအခါ လူမိုက်တို့သည် ထိုမတော်မတည့်သည်ကို ကိုယ်တိုင်တပ်အပ်ပင် မြင်ရတတ်သဖြင့် ယောဂီနှင့်ရန်သူအဖြစ် ရင်ဆိုင်ရဲကာ ငရဲကြီးကြရရှာလေ၏။ လူမိုက်တို့ ငရဲမကြီးစေရန် ယောဂီတို့ကိုယ်တိုင်ကလည်း ထိုသဘောကို သိမြင် ဆင်ခြင်ကြရာ၏။

၁၂၅၅-ခုနှစ်လောက်က ဘုန်းတော်ကြီး သထုံသို့ ကြွရာတွင်လည်း ဆွမ်းသုံးရက် မဘုဉ်းပေးရ။ “တောကောင်ဝင်လျှင် မြို့ရွာနာသည်” ဟု ရွာနေဘုန်းကြီး အချို့၏ လှုံ့ဆော်ချက်အရ မြို့ရွာလူကြီးများက “ဘုန်းတော်ကြီးအား ဆွမ်းလောင်းသူ ဒဏ်ငွေငါးကျပ်” ဟု တားမြစ်ကြ၏။ သုံးရက်တိုင်တိုင် ဘုန်းကြီးနှင့် ရွာလူကြီးများကို ကြောက်၍ ဆွမ်း မလောင်းရဲကြ။

နောက်တစ်နေ့ နံနက်တွင် ခြံအလုပ်ရှင် ကိုဝိုင်းသည် ခြံမှအပြန် မိမိဇနီးအား-

“ရှင်မရေ... တို့ခြံထဲက သစ်ပင်အောက်မှာ ဘုန်းတော်ကြီးကို တွေ့ခဲ့ရတယ်။ ကြည်ညိုစရာ ကောင်းပါဘိသနဲ့။ ဆွမ်းမစားရတာ သုံးရက်တောင်ရှိပြီ ကြားရတာ ဟုတ်မှာပဲ။ ခြံဘေးက စမ်းထဲကိုသွားပြီး ရေစစ်နဲ့ သပိတ်ထဲ ရေစစ်ထည့်ပြီး သောက်နေတာ တွေ့ရတယ်။ နက်ဖြန် တို့ဆွမ်းလောင်းလှူကြရအောင်၊ ဒဏ်ငွေ ငါးကျပ် တပ်ချင်တပ်ပစေ” ဟု ပြောဆို လောင်းလှူကြ၏။ အချို့လည်း ချုံကွယ်၍ လှူကြရ၏။ မကြာမီ တစ်မြို့လုံး အုတ်အုတ် ကျက်ကျက် လောင်းလှူကြရာ လှည်းများဖြင့်ပင် တိုက်ပို့ရလေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဓမ္မိကာရာမခေါ် စာသင်တိုက်ကိုလည်း တည်ထောင်ကြသည်။ သံဃာ သုံးလေးဆယ် အရှိတွင် ဆွမ်းမလှူရေး လှုံ့ဆော် သူများကြောင့် သံဃာများ တစ်ကြိမ် ဆွမ်းဒုက္ခ ရောက်ခဲ့ကြရသေး၏။ ယခုသော် စည်ကား တိုးတက်လျက်။ ဦးဝိုင်းခြံနေရာကိုလည်း ၁၂၆ဝ-ပြည့်နှစ် လောက်တွင် ဦးဘလိပ်-ဒေါ်ဘွားစုံတို့က ခြံဝယ်၍ ဦးဇာနုတ္တရအား ကျောင်းဆောက်လှူကြသည်။ တောင်ဝိုင်းကြီးတောရ ပင်တည်း။

ကျည်ဆန်မ၊ စက်ရပ်ရ၊ စွမ်းလှဘယ်ဓာတ်နည်း

အခါတစ်ပါး ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကျိုက်ဒေးယျံ၊ တောချုံထူထပ်ရာ၌ ငြိမ်သက်စွာ ထိုင်၍ တရားရှုမှတ်နေရာ ရွှေလှေရွာသား မုဆိုးကြီးဦးကော်သည် သားသမင်ထင်၍ သေနတ်ဖြင့်ပစ်၏။ သုံးကြိမ်တိုင် မီးမကူး၍ သေနတ်ကို အပေါ်ထောင်ပစ်ရာ ကျည်ဆန် ထွက်သွား၏။ “ချုံထဲက သားသမင်သည် သေနတ်သံကြားလျက် အဘယ့်ကြောင့် မပြေးပါလိမ့်” ဟု အနီးသို့ သွားကြည့်ရာ ဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ထိတ်လန့် တုန်လှုပ်ကာ တောင်းပန်လေ၏။

“မိမိအပြစ်ကို မြင်၍ တောင်းပန် ကုစားခြင်းသည် ကောင်း၏။ နောင်ကြီးပွားကြောင်း ဖြစ်သည်။ ငါသည်းခံ၏” ဟု မိန့်တော်မူရာ ဦးကော်အား နတ်ရေစင် သွန်းချ လိုက်သကဲ့သို့ ရွှင်လန်းစေ၏။ “အသက်ထက်ဆုံး ဤမကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ် ပါမည်” ဟု လျှောက်၍ အိမ်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ မကြာမီ ရသေ့ပြု၏။ နောင် ဘုန်းတော်ကြီးကဲ့သို့ပင် ရဟန်းပြု၍ ဓုတင်များဆောင်ကာ တောရ ဆောက်တည် လေတော့သည်။ ၁၂၆၃-ခုနှစ်တွင် တိုက်ကုလား တောင်ခြေ ကျောက်တစ်လုံး တောရ၌ ဝါကပ်လေသည်။

၁၂၄၇-ခုနှစ် ပါတော်မူခေတ်တွင် စစ်တောင်း မရမ်းချောင်းဘုန်းကြီး၊ ကျောက်ကလပ် ဘုန်းကြီးတို့သည် ဗိုလ်လုပ်၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား တော်လှန် နေချိန် ဖြစ်၏။

ရွှေကျင်မြို့ကို ဝင်စီးရာတွင် ပန်ချာပီ စစ်ကုလားတို့၏ လက်ချက်ကြောင့် လက်ရုံးဗိုလ် ကိုဘားကြီးကျဆုံး၍ တပ်ပျက်ပြေးကြရသည်။ ပန်ချာပီတပ်ကလည်း လိုက်၍ နှိမ်နင်းလျက်ရှိ၏။ တစ်နေ့တွင် တောတစ်ခုအတွင်း ဘုန်းတော်ကြီးလည်း တရားထိုင်နေစဉ် ပန်ချာပီ စစ်သားများက ရန်သူဘက်သားဟု ယူဆ၍ လေးဘက် လေးတန် သေနတ်ဖြင့် ဝိုင်းပစ်သတ်ကြ၏။ သေနတ်မီး မထွက်သဖြင့် ဘုန်းကြီးမှန်း သိကာ အနီးသို့ လာရောက်ဝန်ချ တောင်းပန်ကြ၏။ ခြေတော်၌ ဦးခေါင်းနှင့်ပွတ်ကာ ဆလံပေးကြသည်။

၁၂၆၂-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ ညောင်လေးပင်တောရ စာပြန်ပွဲနှင့်”ရှမ်းရွာ သိမ်သမုတ် ကိစ္စကြွရင်း ပြွန်တန်ဆာ၊ ဒိုက်ဦး၊ ဥက္ကံရွာများသို့ လှည့်လည်တော်မူ၏၊ လမ်းအကြားတွင် မီးရထားနှင့် ရင်ဆိုင်တိုးမိစဉ် မီးရထားသည် ချက်ချင်းရပ်သွား၍ လူအများ ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်သွား၏။ စက်ဗိုလ်နှင့် ခရီးသည်တို့လည်း သူ့ထက်ငါ ဘုန်းတော်ကြီးအား ပူဇော်ကြကုန်၏။ မီးရထား ထွက်သည့်တိုင်အောင်ပင် ကိုယ်တစ်ပိုင်းထုတ်၍၊ ခေါင်းပြူ၍၊ အော်၍ ရှိခိုးကြသည်။

သင်္ကန်းကျွန်းမှ ဒလဘက် ကွမ်းခြံကုန်းသို့ ကြွစဉ်တုန်းကလည်း ထိုနည်းအတိုင်း ကြုံခဲ့ဖူး၏။

၁၂၄၄-ခုနှစ် လောက်တွင် ရွှေကျင် ဆိတ်ကလေး တောရကျောင်း၌ နေစဉ် ဝမ်အနိမ်ရွာသို့ ဆွမ်းခံကြွရ၏။ တစ်နေ့သော် ဆွမ်းခံကြွရင်း သားငှက်များကို ထောင်သော ညွှတ်ကွင်း၌ ခြေထောက်စွပ်မိ၍ ရှေ့မတိုးဘဲ ရပ်နေတော်မူ၏။ ညွတ်ထောင်ထားသူမြင်လျှင် ကြောက်လန့် နေ၍ အနားသို့မကပ်ဝံ့ချေ။ အခေါက်ခေါက် လာရောက် ချောင်းမြောင်းကြည့်၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ရပ်လျက်သာ။ ညွှတ်သမားလည်း ကြီးစွာ သောကဖြစ်နေရှာ၏။ လာ၍လည်း မဖြုတ်ဝံ့၊ ကြာသော် အခြားသူတစ်ယောက်အား အဖြုတ်ခိုင်း၏။ ဘုန်းတော်ကြီးက ထိုလာသူအား-

“ဒကာ ဒါနင့်ညွှတ်ကွင်းလား” ဟု မေး၏။

“မဟုတ်ပါ” ဟု လျှောက်၍-

“သူတစ်ပါး ညွှတ်ကွင်းကို မဖြုတ်နှင့်” ဟု ပယ်မြစ်တော်မူ၏။

ကိုယ်တိုင်လည်း ဝိနည်းအရ မဖြုတ်အပ်။ မဆိုင်သူဖြုတ်သော်လည်း ခွင့်မပြုထိုက်။

သို့နှင့် ထိုသူက ညွှတ်ကွင်းရှင်အား-

“မင်းတော့ခက်တာပဲ၊ မွန်းလည်းတည့်လုပြီ၊ ဆွမ်းမစားရလို့ သေသွားရင် မင်းတော့ အဝီစိပဲ” ဟု ပြန်၍ပြောရာ ညွှတ်ရှင်လည်း ဝမ်းနည်းကြေကွဲစွာ ငိုယို၍ လာရောက် ဖြုတ်ရတော့၏။ “နောင်ဒီလို မလုပ်တော့ပါ၊ သည်းခံပါဘုရား” ဟု ညွှတ်ကွင်းပါလှူ၍ ကန်တော့၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ဆွမ်းတစ်နပ် လစ်လပ်လေပြီ။

ဘုရားရှင်စသော သူတော်ကောင်းတို့သည် မာရ်နတ်ကြောင့် ဆွမ်းလစ်လပ်ရသော အခါမျိုးတွင် ပီတိဘက္ခ = တရား ပီတိကိုသာ စား၍နေသော ဗြဟ္မာကဲ့သို့ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာပင် နေတော်မူကြမြဲဖြစ်၏။

(ညွှတ်ကွင်းကို ဖြုတ်လျှင် မိထိုက်သော သားကောင်အတွက် ဘဏ္ဍာစားထိုက် (လျှော်ရ) ၏။ ပြန်ထောင်ထားခဲ့ပြန်လျှင်လည်း ပါဏာတိပါတ မလွတ်။ ဝိနည်း။)

မသေနိုင်သောဓာတ်

ဘုန်းတော်ကြီးကား ရထား၊ သေနတ်၊ တိရစ္ဆာန် စသော သေဝနီးပါး ဘေးရန် များနှင့် အကြိမ်ကြိမ် ကြုံခဲ့ရသော်လည်း အသက်အန္တရာယ် မရှိခဲ့၊ ကားစင်တင်ခံရသော ဥတ္တရသာမဏေ၊ မိခင်အလောင်း မီးရှို့စဉ် ဝမ်းတွင်း၌ ရှိသော ရှင်ဒဗ္ဗ၊ ငါးဝမ်းထဲ နေခဲ့ရသော ရှင်ဗာကုလ စသူတို့ကဲ့သို့ ဤဘဝတွင် တရားထူး ဧကန်ရရမည့် သူသည် သေရိုးထုံးစံမရှိ။ “ဉာဏဝိပ္ဖာရဣဒ္ဓိ” ခေါ်သည်။ အတိတ်ကံထူးသူများ၊ အမတေခေါ် မသေဓာတ်ပါသည့် သတ္တဝါများလည်း မသေကြ။

နိဗ္ဗာန်ဟူသော အသင်္ခတ အမတဓာတ်အား (မသေဓာတ်ဆွဲအား) သည် မည်မျှ ကြီးမားကြောင်း သတိပြုရာ၏။

အားကြီးသူနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ရသော အရှုံး

ဘုန်းတော်ကြီးအား မနာလို ဝန်တိုလျက် ဆန့်ကျင်ဘက် ပြုသူများနှင့် စပ်၍ မှတ်သားဖွယ် ရှိပေသေး၏။ မိမိထက် မြင့်မြတ်သူများနှင့် ဖက်၍ ရန်သူလုပ်ရ သည်မှာ ကြောက်ဖွယ်ကောင်းလှ၏။ ဂုဏ်ကြီးသလောက်၊ သည်းခံသလောက် ဆန့်ကျင်သူမှာ နစ်၏။ နာ၏။ လေညာလေဆန်ဘက်သို့ ပစ်လွှင့်သောဖုန်မြူများမှာ ပစ်သူထံ နှား ခံတွင်း၊ မျက်စိ၌သာ ပြန်ဝင်ကျမြဲဖြစ်သည်။ ဝေဒနာခံစားရခြင်း စသော ပျက်စီးခြင်း အမျိုးမျိုး (ဒဏ်-၁၀ ပါး) နှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်၏။ “စိမ်ရေသင့်သည်” ဟု လောက၌ ခေါ်ကြသည်။ “မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဥပါလိသုတ်” တွင် မနောကံ တန်ခိုးကြီးပုံကို ပြရာ၌ ကိသဝစ္ဆရသေ့ကို ပစ်မှားကြ၍ ဒဏ္ဍကီပြည်ကြီး လက်နက်မိုး၊ ပြာပူမိုးရွာ၍ တောအတိ ဖြစ်ရကြောင်း လာ၏။

“ဧကာဒသနိပါတ်” ဓမ္မနတ်သား ဝတ္ထုတွင်လည်း ဓမ္မနတ်သားသည် တပည့် အခြွေ အရံနှင့်တကွ ဇမ္ဗူဒီပါကို လက်ယာရစ် လှည့်လျက် ကောင်းမှုပြုရန် လူတို့အား နှိုးဆော်၏။ အဓမ္မနတ်သားလည်း ထို့အတူလက်ဝဲရစ် လှည့်ကာ မကောင်းမှုပြုရန် နှိုးဆော်၏။ ယင်းသို့ သွားကြစဉ် ကောင်းကင်လမ်းခရီး၌ ရထားချင်းဆုံကြရာ သူရှောင် ငါရှောင် အချေအတင် ဆိုကြသည်။ နောက်ဆုံး ဓမ္မနတ်သားကပင် သည်းခံ အရှုံးပေးသဖြင့် ရထားမောင်းနှင် ထွက်ခွာပေးရာ အဓမ္မနတ်သားသည် ရထားမှကျ၍ အဝီစိသို့ ရောက်လေ၏။ မမြင်ရသော (အဓိဝါသန) ခန္တီ၏အားကား ကြီးမားလေစွာ့။

အခါတစ်ပါး ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်သည် “သူ့ အစ်ကိုအား ရဟန်းပြုပေး ရကောင်းလား” ဟု ဘုရားရှင်အားစိတ်ဆိုး၍ လာရောက် ဆဲရေးခြိမ်းခြောက်၏။ သူ့ နာမည်ကား ́အက္ကောသက ဘာရဒွါဇ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ ဘုရားရှင်က-

“ပုဏ္ဏား သင့်အိမ်ကို ဧည့်သည်များလာ၍ စားဖွယ်သောက်ဖွယ် တည်ခင်းပေးကျွေး၍ ဧည့်သည်က မစားမယူဘဲထားလျှင် ဘယ်သူခံယူရသနည်း” ဟု မေးရာ-

“အကျွန်ုပ်တို့ပင် ခံယူကြပါသည်” ဟု ဖြေ၏။

“ပုဏ္ဏား ယခုလည်း သင်၏ဆဲရေး ခြိမ်းခြောက်ခြင်းကိ ငါလက်မခံ။ သင့်ဟာသင်သာ ရှိပါစေတော့” ဟု မိန့်တော်မူရာ မြတ်စွာဘုရားက သူ့ အား ကျိန်လိုက်သည်ထင်၍ အလွန် ထိတ်လန့်သွား၏။ လောကီတန်ခိုးရှင်တို့ကား မိမိတို့တတ်သော မန္တန်တန်ခိုး။ သမာဓိစုန်းတန်ခိုး ကျိန်စာတိုက်ခြင်း (ကျိန်ဆဲခြင်း) စသည်တို့ဖြင့် မလိုသူတို့အား ဒုက္ခရောက်စေနိုင်ကြသည်ကို ဘာရဒွါဇ သိထားပြီး ဖြစ်၍ ထိတ်လန့်ခြင်း ဖြစ်၏။ နောက် အမှားဝန်ခံ၍ ရဟန်းပြုလေသည်။ (သဂါထာဂဂ်၊ အက္ကောသကသုတ်။)

နောက်ပုံတစ်ခုကား ကျွန်ုပ်တို့၏ ဓမ္မမိတ်ဆွေဖြစ်သူ မကွေးပေပင်စမ်းအရှင် ဝါယာမ စာသင်သားဘဝ စာသင်ကြစဉ် မိတ်ဆွေရဟန်းတစ်ပါးက ကျီစယ်လို၍ “မည်သူ မည်ဝါက ဦးပဉ္စင်းကို တွေ့လို၍ ယခုလာခဲ့ပါတဲ့” ဟု နေပူကျဲကျဲ တစ်မိုင်ခန့် ဝေးသော ခရီးသို့ လွှတ်လိုက်၏။ မတွေ့၍ ပြန်လာသောအခါ ဦးဝါယာမ စိတ်ဆိုး၏။ ချက်ချင်း စိတ်ဖြေ၍ သည်းခံအောင့်အည်း နေလိုက်သည်။ နောက်တစ်ရက် ကျီစယ်သော ဦးပဉ္စင်းမှာ အကြောင်းမဲ့ မျက်စိနာ၍ အိပ်မရတော့ချေ။ “ဦးဝါယာမကြီး စုန်းတတ်သလား၊ တပည့်တော် မနေ့က လုပ်မိတာ သည်းခံပါ” ဟု တောင်းပန်၏။ သိသိသာသာ မျက်စိနာ ပျောက်သွားသည်။

ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့် အရိယူပဝါဒကံကို ခန့်မှန်းနိုင်လောက်၏။ သီလ, သမာဓိ, ပညာဂုဏ်ကြီးလျှင် ကြီးသလောက် ပြစ်မှားသူအား ကျိန်စာတိုက်သကဲ့သို့ ဒုက္ခ ရောက်စေတတ်ပေသည်။ သူတော်မြတ်တို့သည် သူယုတ်မာတို့အား မေတ္တာ သည်းခံခြင်းဖြင့် ဒဏ်တပ်၏။ မကောင်းမှုကို မတုံ့မပြန် လက်မခံခြင်းဖြင့် သူယုတ်မာ တို့အား ပို၍ လေးစေ၏။ ဒက္ခိဏေယျတ္တိ ဟူသော သူမြတ်အရိယာ ရဟန်းသံဃာ တို့မှ လာသော မီးသည် ရှို့သူအားသာ မငြိမ်းနိုင်အောင် လောင်ကျွမ်းစေ၏။ သတိပြုကြပါလေ သူတော်ကောင်းတွေတို့။

မယ်တော်ကြီး ကွယ်လွန်ခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီး၏ မယ်တော်ကြီး ဒေါ်ချိုသည် တပ်ကလေးတောရ၌ ဘုန်းတော်ကြီး နှင့်အတူ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြုလျက် သီလရှင်ဝတ်နှင့်နေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့သော်လည်း မယ်တော်ကြီးကား တပ်ကလေး တောရ၌သာ တရားနှလုံး သွင်း၍ နေရစ်၏။

၁၂၄၁-ခုနှစ် ဘုန်းတော်ကြီး ရွှေကျင်တောရ၌ သီတင်းသုံးခိုက် မယ်တော်ကြီး သီတင်းသုံးရာ တပ်ကလေးတောရ၌ ဓားပြလူဆိုးများ ဝင်ရောက်လာကြ၏။ ဥက္ကံရွာ သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်သူဇာထံမှ ငွေသုံးထောင်နှင့် ရွှေအစိတ်သား အပ်ထားသည်ဟု သတင်းရ၍ လာတိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဓားပြများက ထိုပစ္စည်းများကို တောင်းကြ၏။ သီလရှင်ကြီးက “မရှိရပါကလား မောင်တို့ရယ်” ဟုပြောပြ၏။

ထိုသတင်းလည်း စင်စစ်မဟုတ်ချေ။ သို့သော် လူဆိုးများက မယုံကြ။ “သီလရှင်ကြီး လိမ်ပြောသည်” ဟု ထပ်တလဲလဲ ရိုက်နှက်ကြ၏။ သီလရှင်ကြီးသည် “ငါ့အား အတိတ်ကံ စီမံလေပြီ” ဟု အောက်မေ့လျက် “သားတော်ကြီး၏ မယ်တော်ပီပီ အားတင်းခံတော့မည်” ဟု စိတ်ကိုဆုံးဖြတ်၍-

“ငါ့သားကြီး ဦးသီလ၏ ဆရာ-မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ပါ၏ဘုရား၊ သားတော်ကြီး နှင့် မြတ်စွာဘုရား၊ သားတော်ကြီးနှင့်... မြတ်စွာ... ဘုရား၊ သားတော်....” မယ်တော် သီလရှင်ကြီး၏ အသံသည် လူဆိုးများ လက်နက်အောက်တွင် တဖြည်းဖြည်း အားလျော့ သေးသိမ်ကာ သားနှင့် ဘုရားကို တ,လျက် ဝိညာဉ် ချုပ်ရရှာလေ၏။

ထိုအခါ ဘုန်းတော်ကြီးအား ရွှေကျင်တောင်ဘက်ရှိ ဆိတ်ကလေးတောရသို့ လိုက်၍ ပင့်ကြရသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် မယ်တော်ကြီးအလောင်းကို မီးသင်္ဂြိုဟ်၍ ပြာကျသည့် ဘိုင်အောင် အသုဘ ဘာဝနာ ပွားတော်မူ၏။ မီးမငြိမ်းမီပင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာမှ ရွှေကျင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူ၏။

ကံတရားတို့သည် ဆန်းကြယ်ကုန်ဘိသည်။ ထူးခြားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင် ၌ အဖြစ်အပျက်တို့သည် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် မဟုတ်တတ်၊ ကောင်းကောင်းဆိုးဆိုး ထူးခြားလွန်း တတ်သည်။ ကြွေးများကို အပြတ်ရှင်းရသော ဘဝဖြစ်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ် ထူးများနှင့် အကြောင်း ပစ္စည်းမကင်းသူတိုင်း ကျရာဘဝဇာတ်တွင် ပါဝင်ကြရမြဲ ဖြစ်သည်ကို သတိမူသင့်ကြ၏။ မမြင်ရသော အမွှေဓာတ်ကိုလည်း မျက်ခြည် မပြတ်သင့်။ သူတော်ကောင်းတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အကောင်းချည်း ဖြစ်လာလိမ့်မည် ဟုကား မယုံစားသင့်။

ဤ၌ ယောဂီတို့ အထူး သတိပြုရမည်မှာ- မိမိနေသော ပတ်ဝန်းကျင်၊ မိမိ လုပ်နေသော အလုပ်နှင့် ထိုက်တန်အောင် နေရမည်။ ပေါ့ပေါ့ဆဆ မနေရ။ ယောဂီ၏ ဝတ္တရားအတိုင်း ခန္ဓာကိုယ် ဘုရားလှူ အပြစ်ဟူသမျှ ဝန်ချတောင်းပန်၊ မေတ္တာနာနာပွား သည်းခံ၊ အမျှပေး ဝေ။ နေ့စဉ်ဝတ် မချွတ်စေရ။

သူတစ်ပါး စိတ်အကြံကို သိပုံ

ဘုန်းတော်ကြီးအား (ဖော်ပြလတ္တံ့သော ကာယကံရှင်တို့၏ ကိုယ်တွေ့သာဓက များအရ) သူတစ်ပါး စိတ်အကြံသိသည်၊ ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ် ရတော်မူသည်ဟု ယုံကြည်ကြလေသည်။

အခါတစ်ပါး ပဲခူးမဟာစေတီ ဆရာတော် ဦးဂုဏသည် နောက်ပါ ဦးပဉ္စင်း ဦးဂန္ဓာကို ခေါ်၍ ဘုန်းတော်ကြီးထံ အဖူးမြော်သွား၏။ ဘုန်းတော်ကြီးသည် မိမိထံ ရောက်လာသော ဦးပဉ္ဇင်းများအား ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာ မချီးမြှင့်ဘဲ မပြန်ရ။ အမြဲတမ်း ပေးလှူလေ့ရှိသည်။ ပစ္စည်းလိုချင်၍ သွားသည်ဟုပင် အပြောခံရ လောက်အောင် ချီးမြှောက် လေ့ရှိသဖြင့် ဦးဂန္ဓမာသည် မိမိဆရာခေါ်သော်လည်း မလိုက်ချင်။ ဘုန်းတော်ကြီးက သင်္ကန်းစသည်စွန့်၍ ယူလာရလျှင် ထိုသို့ အထင်ခံရမည်ကို ရှက်၏။ တစ်လမ်းလုံး “ဘုန်းတော် ကြီး ဘာမှ မစွန့်ပါစေနှင့်” ဟု စိတ်ထဲက တောင့်တရင်း လိုက်ပါလာ၏။

ဘုန်းတော်ကြီးထံ ဆရာတပည့်နှစ်ပါး ရောက်သောအခါ ... ဘုန်းတော်ကြီးသည် ကိုယ်ကျင့်တရားများကိုသာ များစွာဟော၍ ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာ မစွန့်ဘဲ “ကဲ-ပြန်ကြ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဦးပဉ္စင်း ဦးဂန္ဓမာကား စိတ်တောင့်တ,တိုင်း ပြည့်ဝကျေနပ်၏။ “ဘုန်းတော်ကြီး စိတ်အကြံ သိလေသလား” ဟု လည်း သံသယ ဝင်လာလေသည်။

တစ်ဖန် ဦးဂန္ဓမာသည်ပင် ဝမ်းပတောသို့ ရောက်ခိုက် ဘုန်းတော်ကြီးလည်း ကျိုက်ထိုမှ ဝမ်းပတောသို့ တပည့်သံဃာများနှင့် ရောက်လာ ကြုံကြိုက်၏။ ဦးဂန္ဓမာသည် ဘုန်းတော်ကြီး ခရီးပန်းလာသဖြင့် ဝတ်ဖြည့် (နှိပ်နယ်) ပေးရန် စိတ်ကူးမိသည်။ ယခင်သံသယ ရှိထားဖူးသဖြင့် စုံစမ်းလိုသော အကြံလည်း ဝင်လာ၏။ ထို့ကြောင့်-

“ငါ့အား အလွယ်တကူဝတ်ဖြည့်ခွင့် ပြုပါစေ။ ဦးပဉ္စင်း ဘယ်သူလဲ ဘယ်ကလဲ စသည် မမေးပါစေနှင့်” ဟု ပတ္ထနာ ပြု၏။ သူရောက်သွားလျှင် ဘုန်းတော်ကြီး ခြေဆင်းလျက် အလွယ်တကူပင် ဝတ်ဖြည့်ခွင့်ရ၏။ ဘာမျှမမေး။ နှစ်နာရီခန့် ကြာသော် “တော်လောက်ပြီ၊ သွားတော့” ဟု လွှတ်လိုက်၏။

ဦးဂန္ဓမာ (နောင် မဟာစေတီဆရာတော်) ကား ယခင် သံသယကို ဖယ်၍ တကယ်ပင် သိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်လျက် ဝမ်းသာနေရပေသည်။

အထင်မကြီးသော ဆရာတော်၏ နောင်တ

အခါတစ်ပါး ပဲခူးမြို့ရှိ ကျောင်းတိုက်ကြီး တစ်တိုက်မှ နာယက ဆရာတော်ကြီး တစ်ပါးသည် တစ်ဆင့်စကား တစ်ဆင့်နားဖြင့် ဘုန်းတော်ကြီး၏ သတင်းဆန်းများကို ကြားနေရ၏။ အထူးသဖြင့် သွားလေရာရာတွင် လှည်းနှင့်တိုက်ရလောက်အောင် လာဘ်လာဘ ပေါများခြင်းမှာ ဒလံလုပ်ပြီး ဝါဒဖြန့်ကြ၍သာ ဖြစ်ရမည်ဟု ထင်နေ၏။

တစ်နေ့သောအခါ နံနက်သုံးနာရီ ကျောင်းတံခါး ခေါက်သံကြားရ၍ တံခါးကို ဖွင့်ပေးလိုက်ရာ ဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် အလွန် အံ့အားသင့်သွား၏။ နေရာထိုင်ခင်းပေး၍ ဘုန်းတော်ကြီးအား ဝတ်ပြုနေရာ ဘုန်းတော်ကြီးက ကိုယ်ကျင့်တရားများကို ကြိုးစားရန် ထ၍မရအောင်ဖိ၍ ဟောတော်မူသည်။

ကျောင်းအုပ်ဆရာတော်ကြီး၏ စိတ်ထဲတွင် ဘုန်းတော်ကြီး ဆွမ်းခံစားလေ့ရှိရာ ဒကာ, ဒကာမများကို ကြိုတင်စီမံ နှိုးဆော်ချိန် မရသဖြင့် စောစောစီးစီး နံနက်ဆွမ်း (လောင်းဆွမ်း) ကို အဆင်ပြေပြေ ရနိုင်ရန်ကိုသာ စိတ်စောနေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီး ဟောနေသည်ကိုပင် ဘာတွေ ဟောနေမှန်း မမှတ်မိ။

“တတ်နိုင်ပါဘူးလေ၊ အရုဏ်တက်လို့ ဘုန်းတော်ကြီး ဆွမ်းခံကြွမှ ကျောင်းသား တစ်ယောက်ကို မုန့်သေတ္တာ သွားပြီး တစ်နေရာရာက အလောင်းခိုင်းမှပဲ” ဟု ကျောင်းရှိ လှူဖွယ်ရာကိုသာ စိတ်ထဲက စီမံ စဉ်းစားနေမိလေသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကား အရုဏ်တက်လျှင် သပိတ်ကို ကောက်လွယ်လျက်-

“ကဲ.... တော်လောက်ပြီ၊ ဆွမ်းခံသွားရဦးမယ်” ဟု မိန့်ကာ ကြွသွားတော်မူ၏။ ကျောင်းအုပ်ဆရာတော်လည်း နောက်မှလိုက်ပါ၍ ကျောင်းဝင်းတံခါးကို ဖွင့်ပေး လိုက်ရာ ဆွမ်းလောင်းရန် ဘယ်အချိန်က ရောက်နေကြသည်မသိ၊ လူပေါင်းများစွာ စီတန်းစောင့်နေ ကြသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် တစ်သက်နှင့်တစ်ကိုယ် မေ့မရအောင် အံ့အားသင့်သွား၏။ ဘုန်းတော်ကြီးအပေါ် မိမိ အထင်မှားခဲ့သည်ကို ရုတ်ခြည်း သတိရ၍ ဝမ်းသာရရာမှ စိတ် မကောင်း ဖြစ်လာရ၏။

“အာကင်္ခေယျသုတ်” ၌ ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ပစ္စည်းလာဘ် လာဘနှင့်စပ်၍ “သီလ၏ ဆွဲငင်အား” ကို သတိပြုကြရာ၏။

ဆွမ်းလောင်းသည့်အထဲတွင် ကျောင်းဒကာကြီး ဦးမှိန်လည်း ပါလာသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် မေးကြည့်ရာ ဦးမှိန်က-

“တပည့်တော်လဲ ဘုန်းတော်ကြီးမှန်း မသိပါဘူး၊ ညက အိပ်မက်မက်တယ်၊ အဲဒီကို ဆွမ်းလောင်းသွားချေ၊ ရဟန္တာတစ်ပါး ကြွလာလိမ့်မယ်တဲ့၊ အိပ်မက်မက်တာ မှားသည်ဖြစ်စေ၊ မှန်သည်ဖြစ်စေ ဆွမ်းလောင်းတာ ကုသိုလ်ရတာပဲလေဆိုပြီး လာခဲ့တာပဲ ဆရာတော်” ဟု လျှောက်ရာ ပို၍ပင် အံ့အားသင့်သွားပြန်၏။

အခြားသူများကို မေးကြည့်ပြန်ရာတွင်လည်း ဦးမှိန်ကဲ့သို့ အိပ်မက်မြင်မက်၍၊ အိမ်နီးချင်းကပြော၍ ဘုမသိဘမသိ လာကြခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်။ လူအုပ်ကြီးမှာ ဆွမ်းကြီးလောင်းပွဲတမျှ စည်ကားလှပေ၏။ ကျောင်းအုပ် ဆရာတော်ကြီးကား ရွှေအောင်ရိုး ဆရာတော်ကြီးပင် ဖြစ်ပေတော့သည်။

ဆရာတော်ကြီးသည် ယခင်ကအထင်လွဲပုံများကို နောင်တကြီးစွာ ဖြစ်၍ ရဟန်း သံဃာများအား တရားဟော စာချတိုင်းလိုလို အမိန့်ရှိတော်မူ၏။ မကြာမီ တောရ ဝင်တော်မူလေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီးကဲ့သို့သော သူတော်သူမြတ်တို့ မည်သည်ကား တစ်လောကလုံး ဒိုးယိုပေါက် ဟင်လင်းပွင့်အောင် သိမြင်တော်မူကြသည်၌ ယုံမှားဖွယ် မရှိအပ်။ သို့သော် သိမြင်တိုင်း မိန့်တော်မူမည်ဟု မထင်မှတ်သင့်။ ရွှေအောင်ရိုးဆရာတော် ကဲ့သို့ နောက်ပါ တပည့်များနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရားမြတ်ကို ကျင့်သုံးမည့် အလား အလာ အကျိုးအာနိသင်ကိုပါ သိမြင်တော်မူမှ အရိပ်အမြွက် အသိပေးတော်မူလေ့ ရှိကြသည်။

ထန်းလျက် ကမ္မဋ္ဌာန်း

ဘုန်းတော်ကြီး ဘီလူးကျွန်း ကျိုက်ကွဲတောင်တောရ၌နေစဉ် လူများ ကန်တော့လာ ကြရာ မရမ်းရွာမှ ကုလား ကိုဘိုးအား-

“ဒီဒကာ အသက် ၆ဝ-ရှိပြီ၊ ဥပုသ်စောင့်ဖျင်းသည်၊ ကိုယ့်အိမ်ကိုပင် အမှိုက်မလှည်း၊ ရေကြီးသောအခါ ရေက လှည်းပေးရသည်” ဟု မိန့်တော်မူရာ “အနိမ့်ထဲ အိမ်ဆောက်သည်ကို ဘယ်လိုသိပါလိမ့်” ဟု အံ့သြကြ၏။

ရွာလွတ်ရွာသားတို့လည်း ဘုန်းတော်ကြီးအား ကျိုက်ကွဲတောင်မှ ရွှေ့၍ ကျိုက်ဒိုး တောင်၌ သီတင်းသုံးရန် ပင့်ကြရာ တောင်ပေါ်သို့ ရောက်သောအခါ ရေဆာ၍ ပင်ပန်းမောဟိုက် နေကြ၏။ ရေလည်းမတွေ့၊ ယူလည်း မယူမိခဲ့ကြ။ ထိုအခါ “ဒကာတို့ ဟိုသစ်ပင်အောက် သွားပြီး ရေခပ်ကြစမ်း” ဟု ခိုင်းသည့်အတိုင်း သွားခပ်ကြရာ စမ်းရေရသဖြင့် “ဘုန်းတော်ကြီး မရောက်ဖူးဘဲ ဘယ်လိုသိပါလိမ့်” ဟု အံ့သြကြရပြန်သည်။

ဘုန်းတော်ကြီးလုပ်သော ရေလော၊ နဂိုကရှိနှင့်နေသော ရေကို ထိုးဖောက်သိမြင် ခြင်းသော မဆိုနိုင်။

́ကညွတ်ကွင်းကိုရင်ကြီး ဦးပဏ္ဍိတ၏ ကိုယ်တွေ့မှာ ပို၍ အံ့ဖွယ်ကောင်းလှ၏။

ကျိုက်ထို မောင်းတီးတောင်၌နေစဉ် ဦးစန္ဒနှင့် ရသေ့ကြီး ဦးပဏ္ဍိ (ထိုစဉ်က ရသေ့ဝတ်သာ ရှိသေးသည်) တို့လည်း ဘုန်းတော်ကြီးနှင့်အတူ လိုက်နေကြရာ ရသေ့ကြီးမှာ “လိုလျှင်ရစေ၊ ကြိုးလိုခွေ” ဟူသော ရှေးလူကြီးပီပီ အရာရာကို ကြောင့်ကြတတ်၏။ တစ်နေ့ ဘုန်းတော်ကြီးအား ဝတ်ပြုရန် သွားသောအခါ-

“ဟဲ့ရသေ့၊ နင် ထန်းလျက်ကို ခေါင်မိုးထိုးပြီး ဘောက်မဲ့ သိမ်းဆည်းထားရသတုံး” ဟု့မေးလျှင် “သိနေမှတော့ မထူးပါဘူး” ဟု ယူဆကာ-

“လိုလျှင် ရအောင်လို့ပါဘုရား” ဟု ရှေ့တိုး၍သာ လျှောက်ထား ဝန်ခံရတော့သည်။

“အင်း... နင် ကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းတဲ့အခါ ငါ့ထန်းလျက် ကြွက်စားမလား၊ ရှဉ့်စားမလားနဲ့ ကြောင့်ကြပြီး နင့်ကမ္မဋ္ဌာန်းဟာ ထန်းလျက် ကမ္မဋ္ဌာန်း ဖြစ်နေမယ်။ မထားနှင့်” ဟု မိန့်တော်မူရာ ရသေ့ကြီးမှာ ပြုံးစိစိနှင့် အံ့သြသွား၏။

တစ်ခါတွင် ဦးပဏ္ဍိသည် မကျန်းမမာ၍ ထပ်ကေးရွာ ဆရာထွန်းနှင့် ဆေးကုခံရန် စဉ်းစားမိသော်လည်း ဘုန်းတော်ကြီးအား ငဲ့၍မသွားဖြစ်၊ ရောဂါလည်းမသက်သာ၊ နောက်ဆုံး သွားမှဖြစ်မည်ဟု စဉ်းစားကာ ဘုန်းတော်ကြီးအား လျှောက်ထားရန် သွား၍ ဦးချစဉ်ပင် “ဟဲ့ရသေ့၊ နင်ငါ့ကို ငဲ့မနေနှင့်၊ ထပ်ကေးရွာ ဆရာထွန်းဆီ သွားလိုတဲ့နေ့ သွားတာပေါ့” ဟု ဆီး၍ မိန့်လိုက်ရာ ရသေ့ကြီး ဦးပဏ္ဍိ လှည့်၍ ပြန်လာရတော့သည်။

အကျင့်သာမြတ်၊ စာမတတ်၊ ထင်မှတ်မှားလေခြင်း

ရွှေကျင်မြို့ ကျောက်လုံးကြီး ကန်ဘေးအိုင်အထက် မဟာသောင်တောရ၌ နေစဉ် ပျဉ်းမနားမှ ဒကာများ ဘုန်းတော်ကြီးအား ဖူးမြော်လိုသဖြင့် ရွှေကျင်မှ ဦးသာထူးစသော မိတ်ဆွေများက လိုက်ပို့ကြရာ ကန်ဘေးအိုင်ရွာမှ ဆွမ်းခံအပြန် လမ်းမှာပင် ဖူးတွေ့ကြရ၏။ ဒကာများ သပိတ်ကိုယူ၍ ကျောင်းသို့ နောက်မှ လိုက်ပါလာကြသည်။ ကျောင်းသို့ ရောက်လျှင် ဒကာများအား ဤသို့ သြဝါဒတရား ဟောကြားတော်မူ၏။

“ဒကာတို့၊ အလွန်ဆန်းကြယ် ခက်ခဲတဲ့ တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်များ ဆောက်တဲ့အခါ လက်မှုပညာသာ တတ်၍ စူးဆောက် တန်ဆာပလာ မရှိလျှင် ဖြစ်နိုင်မလား။ လက်နက်သာရှိပြီး ပညာမတတ် မကျွမ်းကျင်လျှင်ကော ဆောက်လို့ ရပါ့မလား”

“မရနိုင်ပါ ဘုရား”

“အေး.... လက်နက် ကိရိယာရော၊ လက်မှုပညာပါ၊ ကျွမ်းကျင်မှသာ ဖြစ်နိုင်သည် မဟုတ်လား”

“မှန်လှပါဘုရား”

“ဒီဥပမာအတိုင်းပဲ သာသနာလုပ်ငန်းမှာလဲ သဒ္ဓါရော ပညာပါ နှစ်ပါးစုံမှသာ ဆောင်ရွက်လို့ရတယ်။ တစ်ခုခု လိုနေလို့မရဘူး။ ဒါကြောင့် ကုသိုလ်ကိစ္စအဝဝမှာ သဒ္ဓါ၊ ပညာ စုံလင်အောင် ကြိုးစားကြ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

တရားနာအပြီး ဒကာများ ဦးချ၍ ပြန်ခဲ့ကြ၏။ လမ်းသို့ရောက်သောအခါ ပျဉ်းမနားက ဒကာတစ်ဦးမှာ ဝမ်းသာ ဝမ်းနည်း ဖြစ်ကာ-

“ဘုန်းတော်ကြီးဟာ အဘိညာဉ်ရတဲ့ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဆိုတာ မယုံကြည်စရာ မရှိပါဘူးဗျာ။ ဟောလိုက်တဲ့ တရားက ကျွန်တော့်ကို ဆုံးမတာပဲဗျ” ဟု ဆို၍ အားလုံးက စိတ်ဝင်စားပြီး အကျိုးအကြောင်းကို မေးကြ၏။

“ကျွန်တော်တို့အလာက ဘုန်းတော်ကြီးနောက်မှ လိုက်လာကထဲက ကျွန်တော့ စိတ်ထဲမှာ စိတ်ကူးပြီး လိုက်လာခဲ့တာ။ “အင်း... ဘုန်းတော်ကြီးဟာ အကျင့်သီလ ပဋိပတ်တော့ ပြည့်စုံပါရဲ့၊ စာပေ ပရိယတ္တိအရာမှာတော့ မထင်ရှားလေဘူး။ စွယ်စုံ ပုဂ္ဂိုလ်ကား အရှားသားပဲ” လို့ တစ်လမ်းလုံး ကျွန်တော်စဉ်းစားပြီး လိုက်လာတာ ဘုန်းတော်ကြီး ဒါကိုသိလို့ တမင်ဆုံးမတာဗျ” ဟု ရှင်းပြလေသည်။

ဤနေရာ၌ သူတစ်ပါး စိတ်ကူးအကြံကို သိမှုနှင့်စပ်၍ သတိပြုဖွယ်တစ်ရပ်ကို အနည်းငယ် တင်ပြလိုပါ၏။

သူတစ်ပါးအကြံကို သိသည်မှာ “ပရစိတ္တဝိဇာနန အဘိညာဉ်” ဖြစ်၏။ ထိုအဘိညာဉ် ရမှသာ သိသည်မဟုတ်။ သမာဓိအား ကောင်းလျှင်လည်း အထိုက်အလျောက် သိနိုင်ပေ၏။ သို့သော် မစင်ကြယ်၊ မပြတ်သား၊ မတိကျ။ အကျင့်သီလ (ဗြဟ္မစရိယ) နှင့် မစပ်သော အခြားနည်းလမ်းများ အကူအပံ့များဖြင့်လည်း သိနိုင်ကြလေသည်။

ထိုသို့ သူတစ်ပါး စိတ်အကြံကိုသိတိုင်း အရိယာမဟုတ်။ မဟုတ်ရုံသာမက သီလ မျှပင် ပြည့်စုံသူဟု မဆိုနိုင်သေးချေ။ ဘုန်းကြီးလည်းဖြစ်၊ ထိုသို့ ဤသို့သော ထူးခြားချက် အချို့လည်း ရှိနေပြန်သဖြင့် အသိဉာဏ်နည်း၍ ထူးကဲခြင်းကိုသာ အထင်ကြီးတတ်သူတို့၌ အရိယာမှန်း အတ္တလွန်ကဲလှ သော မဟာယာန ဘုန်းကြီး (ထွက်ရပ်လမ်း ဆရာ) မှန်း မခွဲခြားနိုင်ရှာကြ။

စာသင်တိုက်ကြီးများ တည်ထောင်ပေးခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီးသည် အောက်မြန်မာပြည် အရပ်ရပ် မြို့ကြီးများ၌ ပရိယတ္တိ -စာသင် တိုက်ကြီးများ ဖြစ်မြောက်အောင်လည်း တည်ထောင် ဆောင်ရွက်ပေးတော် မူခဲ့သည်။ ပရိယတ္တိ ကျေးဇူးဂုဏ်ကို များစွာ သိတော်မူခြင်းပင် ဖြစ်၏။

ကိုယ်တော်တိုင်ကမူ တစ်တောဝင် တစ်တောထွက် သစ်ပင်တစ်ပင်မှ တစ်ပင်သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ ရာသက်ပန် တောထဲမှာပင် ပျော်တော်မူ၏။ ပဋိပတ်၏ ချမ်းသာကို သန္ဒိဋ္ဌိက (ကိုယ်တွေ့) ခံစားတော်မူရာ ထိုချမ်းသာမျိုး သားစဉ်မြေးဆက် ရှင်သန်ပြန့် ပွား ထွန်းကားစေရန် များစွာ လိုလားတော်မူ၏။ ထိုမဂ်ဖိုလ်ချမ်းသာမှန်များကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော အရာကား ပရိယတ္တိမှတစ်ပါး အခြားမရှိပေ။

ကန်ဘောင်ရှိမှ ရေတည်နိုင်သကဲ့သို့ ရေရှိမှလည်း ကြာတင့်နိုင်ပေသည်။ ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်၊ ပဋိဝေဓဟူသော သာသနာသုံးရပ် သည်လည်း ထိုဥပမာအတိုင်း ပင်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဘုန်းတော်ကြီးသည် ပရိယတ်စာသင်တိုက်ကြီးများ မဖြစ်မနေ ဖွင့်လှစ်တည်ထောင် ပေးတော်မူခဲ့၏။

သိမ်ပေါင်းများစွာကိုလည်း သမုတ်ပေးတော်မူခဲ့၏။ သိမ်သမုတ်ရင်းပင်လည်း စုတိကမ္မဇရုပ် ချုပ်တော်မူခဲ့ရလေပြီ။ ရဟန်းငယ်များအား စာသင်ရန် ဟောပြော တိုက်တွန်း၍ ရဟန်းကြီးများအား တရားရှုရန် အမြဲတိုက်တွန်း ချီးမြှောက်တော် မူခဲ့လေသည်။

“စာတတ်ဖို့ မလို၊ စာတတ်လျှင် တရားရခဲသည်” ဟု ဆိုရဲကြသော ခုကာလ ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာအချို့, ယောဂီအချို့၏ အပြောအဆိုတို့နှင့်ကား ဘဝဂ်နှင့် အဝီစိ များစွာ ကွာခြားလှပါဘိ။

ထို့ကြောင့် သီလဗုဒ္ဓိ၊ စဏ္ဍဝဇ္ဇီ၊ ရောဟဏ စသော ရှေးရှေးကာလ သာသနာပြု မထေရ်ကြီး အဆက်ဆက်တို့သည် မောဂ္ဂလိပုတ္တ၊ နာဂသိန်၊ အရဟံ စသော အလောင်းလျာ ရှင်သာမဏေ ငယ်ကလေးများကို မွေးမြူစောင့်ရှောက်တော် မူခဲ့ကြပေ၏။ အိမ်ရှေ့ဥပရာ နန်းလျာ အမွေခံဖို့ ရင်ခွင်ပိုက်ပြုစုတော်မူ၍ ပရိယတ် ပညာနို့ကို တိုက်ကျွေးတော် မူခဲ့ကြလေပြီ။

ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများဟူသည် ရှင်သာမဏေ ငယ်လေးများထဲမှသာ ပေါ်ထွက်ကြ ရ၏။ အနှစ်လိုလျှင် အပွေးကပင်စောင့်ရ၏။ အသီးစားလိုလျှင် အပင်စိုက်ရ သည်ချည်း။

မော်လမြိုင်၌ ကျောင်းတရားဖြစ်ခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလသည် ၁၂၄၉-ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့နယ်သို့ ပထမဆုံး ရောက်တော်မူ၏။ ဘားအံနယ် တရုပ်လှရွာ မြောက်ဘက် သုသာန်အနီး တောကြီး၌ နေတော်မူ၏။ နောက် ရွာသားတို့က ဝါးကျောင်းဆောက်လှူကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဂုဏ်သတင်းကား တစ်နယ်လုံးသို့ပင် သင်းပျံ့၍ ဟိုမှသည်မှ သာသနာရေးကိစ္စ ပင့်လာကြ၏။

မကြာမီ တောင်ဝိုင်းကြီးအရပ် တောကျောင်း၌ သီတင်းသုံးရာ မော်လမြိုင်မြို့ မဟာမြိုင်ကျောင်း ဦးသာဂရထံ မိမိ၏ တပည့်ရဟန်းလောင်းတစ်ပါး ရဟန်းခံပေးရန် ကိစ္စ အတွက် ကြွရောက်တော်မူ၏။ ဦးသာဂရသည် ဘုန်းတော်ကြီး၏ တောရ ဂိုဏ်းတွင် နာယက တစ်ပါး ဖြစ်သူ မက္ခရာဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်ဖြစ်ကြောင်း သိတော်မူပြီး ဖြစ်ဟန် ရှိသည်။

ဦးသာဂရကလည်း ညကပင် “ကျောင်းတောင်ပေါက်မှ ဆင်ဖြူတော် ဝင်လာသည်” ဟု အိပ်မက်မက်နှင့်၏။ ရဟန်းခံပေးမည့် နေ့တွင် ဆရာတပည့် တောလမ်းမှ ဆွမ်းခံရင်း ကြွလာကြရာ လူနေအိမ်ခြေ မရှိရာမှ အခါမဲ့ ကြွလာသော ဘုန်းတော်ကြီး ဆရာတပည့်အား လောင်းလှူကြသည့် ဆွမ်းဟင်းခဲဖွယ်များမှာ မဟာမြိုင်ကျောင်းသို့ အထမ်းကြီး,ငယ်များဖြင့် လိုက်ပို့ကြရ၏။ ရဟန်းခံအတွက် စီစဉ်ထားသော စားသောက်ဖွယ်များပင် အပိုဖြစ်သွားတော့၏။

ဤကား မော်လမြိုင်ဒေသ၌ တောရဂိုဏ်းမျိုးစေ့ကို စတင်ချပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေ၏။

တစ်ခါက မော်လမြိုင်မြို့နေ ဦးသာညိုစသော ဒကာများက ဘုန်းတော်ကြီးအား ပင့်၍ ပန်းဘဲတန်း တိုက်ကျောင်းကြီးကို တင်လှူကြ၏။ ရွှေကျောင်းဂိုဏ်း သံဃာတစ်စုက တရားစွဲဆိုကြသည်။ “ဘုန်းတော်ကြီး အတင်းတက်နေသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ရောက်ရာ၌ အဓိကရုဏ်း ဖြစ်လေ့ရှိသည်” စသည်ဖြင့် အပြစ် အမျိုးမျိုးပြ၍ စွဲဆိုကြလေသည်။ (အမွှေဓာတ်ကို သတိပြုရန်။)

ပထမတွင် ဝဇီရာ ရာမဆရာတော်၊ မင်းခင်းဆရာတော်များ ကြီးမှူးသော မြို့ခံ သံဃာများက ဘုန်းတော်ကြီးအား ထုချေရန် ဆင့်ခေါ်ကြသည်။ ဦးသာညိုက “ဘုန်းတော်ကြီး ကိုယ်စား တပည့်တော် အစစ်ခံသွားပါမည်” ဟု လျှောက်ရာ “နင့်ကို စွဲတာမဟုတ်” ဟု ပယ်တော်မူသည်။ တစ်ဖက်ဆောင်ရွက်ကြသော ဒကာများမှာ ဦးစိန ဘုရားဒကာ သူဌေးဦးမိုးတို့ ဖြစ်၏။ တရားဆိုင်မည့်နေ့တွင် ဆူပူမှု ဖြစ်မည်စိုး၍ ဦးမိုးတို့က အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင် “မစ္စတာပရက်” အား စစ်ပုလိပ်များနှင့်အတူ ဖိတ်ခေါ်၍ မဏ္ဍပ်ကြီးထိုးလျက် ဧည့်ခံထားကြသည်။

ဘုန်းတော်ကြီးလည်း ပုဂံတောင်ကျောင်းတိုက်မှ ဆင့်ခေါ်ရာဌာနသို့ ကြွလာ၏။ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်ကား ကြွလာလျှင်ပင် သိဖူးဟန်ဖြင့် ကုလားထိုင်မှ ထ၍ အရိုအသေပြုရာ လူအများ အံ့အားသင့်သွားကြ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား စကား မည်သို့မျှမဆို။ သံဃာ့ပရိသတ် သို့ ကြွသွားသည်။ ရောက်လျှင်ပင် ဘုရားဝတ်ပြု၏၊ သံဃာ့မထေရ်ကြီးများအား အရိုအသေ လက်အုပ်ချီ၍ ဆင့်ခေါ်ခြင်း အကြောင်းကို လျှောက်ထားလိုက်သည်။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ ကျိုးနွံရိုသေပုံကို မြင်ရသော မြို့ခံ ဒကာအချို့က “ဘုန်းတော်ကြီးမှာ ကြောက်ရှာလွန်း၍ ရှိခိုးနေရှာ၏” ဟု သနားနေရှာကြသေး တော့၏။ (စာတတ်ပေတတ် ပရိယတ် အကျော် ဆရာတော်များနှင့် ထိုဆရာတော် မျိုးကိုသာ ကိုးကွယ်တတ်သော ဒကာများ သတိပြုဖွယ် ကောင်းပါသည်။)

သံဃာ့ထေရ် - ဤပန်းဘဲတန်း တိုက်ကျောင်းကြီးကို ဒကာများထံမှ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ အလှူခံထားသည်မှာ မသင့်မြတ်ပါ။ ပြန်၍ စွန့်လွှတ်စေချင်ပါသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး - ဤကျောင်းကို အလှူခံသူမှာ တပည့်တော် မဟုတ်ပါ။ မုဒုံဘုန်းကြီး ဦးမာလာသာ ဖြစ်ပါသည်။

ဝဇီရာရာမ - ဦးသီလသည် မုဒုံဘုန်းကြီးများနှင့် တစ်သဘောတည်း ဖြစ်ပါလျက် ဤသို့ ရှောင်လွှဲရန် မသင့်ပါ။

“သိင်္ဃပုပ္ဖဇာတ်”တော်လာ မုဆိုးကြီးအား ကြာစွယ် ကြာပွင့်များ များစွာ ချိုးယူသွား စေကာမူ သူခိုးဟု အပြစ်တင် မခံရ။ လေအောက်မှ အနံ့ခံသော အလောင်းတော် ရသေ့မြတ်ကိုသာ သစ်ပင်စောင့် နတ်သမီးက အနံ့သူခိုးဟု စွဲဆို ခံရဖူးသောထုံး ရှိပါသည်။ ဤကျောင်းကို အခြားသူ အလှူခံလျှင် အပြစ်တင်ကြမည် မဟုတ်။ ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလကဲ့သို့ လာဘ်လာဘ အလုံးစုံကို စုပုံ လှူဒါန်းနေသူ ဖြစ်လျက် ဤကျောင်းကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ပါက သင့်တော်မည် မထင်ပါ။

ဘုန်းတော်ကြီး - အရှင်မြတ်များသည် ဤအမှုကို ဆုံးဖြတ်ရမည့် ဝိနည်းဓိုရ်များ ဖြစ်ကြပါလျက် တရားလိုပင့်ရာကျောင်းသို့ ကြွလာပြီး တရားလို ကျွေးမွေးသော ဆွမ်းခဲဖွယ်များ ဘုဉ်းပေးတော်မူကြ၍ မမေးမြန်း မစစ်ဆေးမီကပင် “တရားလိုကျောင်း” ဟု ပြောဆို သုံးနှုန်းတော် မူကြပြီ။ ဆက်လက် စစ်ဆေးကာ ဆုံးဖြတ်တော်မူကြပါလျှင် တရားဓမ္မဂန် ကျပါမည်လားဘုရား။

ထိုအခါ သံဃာမထေရ်ကြီးများ မည်သို့မျှ စကားမဆိုသာ ရှိနေကြစဉ် ဘုန်းတော်ကြီး သည် ဘုရားဝတ်ပြု၍ ထလာတော့၏။ အရေးပိုင် မစ္စတာပရက်လည်း အရိုအသေ ပေး၍ ပရိသတ်အား “ဘုန်းတော်ကြီးသည် အလွန်ကောင်းသော ဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်သည်” ဟု ပြောဆိုကာ ကျိုက်ထို၌ ဆင့်ကြော့မှူးနှင့် တွေ့စဉ်က ဖြစ်ပျက်ပုံ များကို ပြောဆို၍ ပြန်သွား၏။ လေး-ငါးရက် ကြာလျှင် အရေးပိုင်ကတော်သည် ဘုန်းတော်ကြီးနှင့်တကွ နောက်ပါ သံဃာများအား သင်္ကန်းဒွိစုံစီနှင့် ဆွမ်းလောင်းလှူ လေသည်။

နောက် မကျေနပ်၍ ရုံးတင်စစ်ဆေးရာတွင် သံဃိကကျောင်းဖြစ်၍ အပြစ် မရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ကာ မော်လမြိုင်တောရဂိုဏ်း သာသနာကို ဤကျောင်းကပင် စတင်လေ တော့သည်။ သံဃာသုံး-လေးဆယ်ရှိ စာသင်တိုက်ကြီးဖြစ်၍ ဝိနည်း စာပြန်ပွဲကြီးကို နှစ်စဉ် ကျင်းပကြ၏။

ကျိုက်ထို၊ သထုံ တို့၌လည်း ထိုအတိုင်းပင် ကျင်းပကြ၏။ (သထုံ၌ စာသင်တိုက် တည်ပေးပုံကို ပြခဲ့ပြီ။) ဘုန်းတော်ကြီးသည် သာသနာပြုရာ၌ ဝိနည်းအဓိက ပရိယတ္တိ စာသင်တိုက်ကြီးများကို တည်ဖန်တော် မူခဲ့သည်မှာ လောလောဆယ် ပစ္စက္ခ အခြေမျှကိုသာ ကြည့်တော်မူ၍ ပြုလုပ်ခြင်း မဟုတ်။

အဓွန့်ရှည်စွာ သာသနာနောင်ရေးကို မြင်တော်မူဟန် ရှိလေသည်။ အဘယ့်ကြောင့် ဆိုသော် တစ်ခါက ကျိုက်ကော်သိမ်ဆိပ်၌ ကျိုက်ထိုဇာတိ ဦးဘိုးရင်ဆိုသူသည် ရဟန်းသံဃာများ ချွတ်ယွင်းချက် တွေ့လျှင် အပြစ်တင်လွယ်သူဖြစ်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးက “ဟဲ့.... ဘိုးရင် လာဦး” ဟု သိမ်ထဲသို့ ခေါ်သွားပြီးနောက်-

“ဟဲ့... ဘိုးရင်၊ ငါတို့မရှိသည့်နောက်၊ ငါတို့ပြုထားတဲ့ ဤသာသနာသည် ဤ အတိုင်း နေမည်မဟုတ်” ဟု ဆုံးမတော်မူသည်မှာ အနာဂတ် သာသနာတော်အတွက် ဗျာဒိတ်ပင် မဟုတ်လော။

- “သင့်စိတ် ပြုပြင်၍ ကြည်ညိုလျှင် လူ၊ မကြည်ညိုလျှင် နေတာပေါ့၊ ဘာဘာညာညာ မပြောနှင့်” ဟုလည်း ဆုံးမတော်မူခဲ့၏။

ညောင်လေးပင် တောရ

ညောင်လေးပင် တောရတိုက်သည်လည်း ဘုန်းတော်ကြီး၏ အမိန့်အရ ၁၂၅၆- ခုနှစ်တွင် တည်သည်၊” သံဃာ ၁၁-ပါးနှင့် ခင်ဦးမုံလှရွာဇာတိ ခရွဲတောရ ဆရာတော် ဦးသောမ စတင်သီတင်းသုံး၏။ ဘုန်းတော်ကြီးပင် သိမ်သမုတ်ပေးခဲ့သည်။ ဝိနည်းစာပြန်ပွဲ များလည်း ကျင်းပစေ၏။ နောင်အခါတွင် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော်ကြီး ဦးအရိယ” (ဘုန်းတော်ကြီး ရဟန်းခံပေးသူ) နှင့် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မေဒိနီ ဆရာတော် ဦးအာဠာရ” စသော သာသနာတွင် ထင်ရှားသည့် တပည့်ကြီး အဆက်ဆက်တို့ ထွန်းကားလာ၏။

ညောင်လေးပင်တောရ တိုက်ကြီးသည် ရှင်များအတွက်သာမက “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် မောင်မယ်များ” ကိုပင် မွေးထုတ်ပေးခဲ့ရာ လူအများအတွက်ပါ သာသနာမျိုးစေ့ ချပေးသော သာသနာပြု ဌာနကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့၏။

ကျိုက္ကစံ ကျောင်းတိုက်

ရန်ကုန် ကျိုက္ကစံကျောင်းတိုက်ကို ၁၂၆၂-ခုနှစ်တွင် တည်၏။ ကျိုက္ကဆံဘုရား လူကြီး ဦးသာမှိုက ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်တိုက်ရှင် ဦးဘိုးငြိမ်း စက်ဆန်း ဦးဘိုးဆင်တို့နှင့် တိုင်ပင်ကာ ကျောင်းမြေရာဝယ်၍ တိုက်ကျောင်းဆောက်လုပ်ပြီး စာသင်တိုက် လုပ်ရန် ဘုန်းတော်ကြီးအား တင်လှူ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးက အလှူခံပြီး မန္တလေး ဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်အား လွှဲအပ်ရာ တစ်ဝါဆိုပြီးလျှင် တစ်ဆင့် ကျိုက်ပတိုင် သိမ်ကုန်း ဘုန်းကြီး ဦးဥတ္တမအား ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဆန္ဒနှင့်အညီ အုပ်ချုပ်စေ၏။ သံဃာ တစ်ရာကိုးဆယ် ရှိ၏။ ဦးဥတ္တမ ဆရာတော်သည် သံဃာများနှင့်ကြွ၍ ပဲခူးဝိနည်းစာပြန်ပွဲကြီးကို အုပ်ချုပ်ရသည်။ ဂိုဏ်းတွင်း မှုခင်းများကိုလည်း စီရင်ဆုံးဖြတ်ပေးရ၏။

ညောင်တုံး ရွှေဟင်္သာတောရ

၁၂၆၂-ခုနှစ်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးအား ညောင်တုံး ဒကာများကပင့်ရာ “သာသနာ အရှည်အကျိုးရှိမှ သင့်မည်” မိန့်တော်မူသဖြင့် စာသင်တိုက်တည်ရန် မြေနှင့် သိမ်သမုတ်ရန် မြေနေရာတို့ကို စီစဉ်ကြသည်။ နောင်အခါ “ရွှေဟင်္သာတောရ” ခေါ်သော စာသင်တိုက်ကြီး ဖြစ်လာ၏။ ကျောင်းတော်ရာဆရာတော် ဦးသာသနအား ဦးစွာလွှဲအပ်သည်။

ပထမ တဲကျောင်းကလေးများ ဆောက်၍ သီတင်းသုံးကြရ၏။ သိမ်သမုတ်သောအခါ အဆင်သင့် ကြုံကြိုက်လျက်ရှိသဖြင့် မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမ ဆရာတော်စသော သာသနာ့ဦးကိုင် ဆရာတော်ကြီး များ ပါဝင်သဖြင့် ဝိနည်းကံတို့၏ အချက်အချာ၊ သာသနာတော်၏ အသက်ပမာ ဖြစ်သော ထိုသိမ်သည် အရတော်ခဲ့ပေ၏။ ဝိနည်း စာပြန်ပွဲများလည်း ကျင်းပကြ၏။ သံဃာတစ်ရာကျော် နှစ်ရာဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ပရိယတ္တိသာသနာဝင်တွင် ယနေ့ထိပ်တန်း စာသင်တိုက်ကြီးအဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေပြီ။

ဖြူးမြို့တွင်လည်း ရွှေကျင်တောင်ကျောင်း မြောက်ကျောင်း နှစ်ကျောင်းကို ဘုန်းတော်ကြီး၏ သြဝါဒကို ခံယူ၍ တိုက်သစ်တည်ကြလေ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ သိမ်နှင့် တောရကျောင်းတို့၏ အရေအတွက်ကား များပြား လှတော့သည်။

ဤပြဆိုပြီး စကားရပ်ဖြင့် ထိုခေတ် အောက်မြန်မာနိုင်ငံအတွက် စတင် အခြေပျိုး ခဲ့သော ပရိယတ္တိသာသနာ၏ ပမာဏကိုလည်း နှိုင်းဆနိုင်ရာ၏။

လာဘ်လာဘ များပြားခြင်း

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ ကြွလေရာတိုင်း၌ ပစ္စည်းလေးပါး ဆွမ်းကွမ်းများ လှည်းဖြင့် တိုက်ရအောင်ပင် များပြား၏။ ပိုလျှံသော ပစ္စည်းအားလုံး သံဃာတော်များကိုသာ လှူဒါန်း လေ့ရှိသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး ကြွမည့်အရပ်၌ သူ့ထက်ငါ ဦးအောင် ဆွမ်းလှူ လိုကြသဖြင့် ကျိတ်ကျိတ်တိုးနေကြ၏။ တစ်ခါက တောင်ငူမြို့ ထောင့်ကျောင်းသို့ ကြွစဉ် သူကအရင် ငါကအရင် ငြင်းခုန်နေကြသဖြင့်-

“ကုသိုလ်များများ ရချင်ရင် ငါ့စကားနားထောင်ကြ၊ သံဃာများကိုလှူ” ဟုမိန့်တော် မူကာ ဘုရားရင်ပြင်၌ တန်းစီစေ၍ သံဃာအများနှင့် ကြွရောက်ဆွမ်းခံရသည်။

အခါတစ်ပါး ကွမ်းရိုက်ဆရာတော်၊ မဟာမြိုင်ဆရာတော်၊ သက်ငယ်တောင် ဆရာတော် များနှင့်အတူ ကျုံဒိုးသို့ လှေကြီးဖြင့်ကြွ၏။ ညအခါ ကျုံဒိုးသို့ရောက်ရန် လည်း ဝေးသေးသဖြင့် လမ်းခုလတ်၌ လှေဆိုက်၍ ရပ်နားရန် မိန့်တော်မူ၏။ လှေသမားတို့မှာ ဘုန်းတော်ကြီး အမိန့်ရှိ၍သာ နားကြရသည်။ လူသူမနီး တောကြီး ထဲဖြစ်၍ နံနက်ဆွမ်း ဒုက္ခရောက်မည်ကို တစ်ညလုံး ပူပန်နေကြ၏။ နံနက် အရုဏ်လင်းလျှင် ဟိုတစ်တဲ သည်တစ်တဲ လယ်လုပ်တဲများမှ ဆူဆူညံညံဖြင့် ဆွမ်းလာပို့ကြ၍ အံ့အားသင့်ကြရ၏။

ကျိုက်ထီးရိုးလမ်းတွင် ဆင်ကြော့မှူးကို တွေ့ပြီးနောက် ခရီးဆက်တော်မူရာ နောက် တစ်နေ့ နံနက်တွင် တောအုပ်ကြီး တစ်ခုအတွင်းသို့ ရောက်တော်မူ၏။ သက်ငယ်တောင်လည်း ဝေးသေး၏။ တောင်ယာတဲများလည်း မတွေ့ရ၊ ကပ္ပိယ ဆရာဖိုးလေးကား ဆွမ်းအချိန် နီးကပ်နေပြီ ဖြစ်၍ ဆွမ်းရရန်လည်း မျှော်လင့်ချက် မရှိသဖြင့် ဆွမ်းတစ်နပ်အတွက် စိတ်ပူနေ၏။ မကြာမီ လမ်းခုလတ် သစ်ငုတ်တို တစ်ခု၌ အငွေ့ တစ်ခြောင်းခြောင်း ထနေသော ဆွမ်းထုပ်ကို ပံ့သုကူရလေ၏။ ငှက်ပျောသီး၊ အုန်းဆံ၊ မုန့်တို့ဖြင့် သက်သတ်လွတ် ကပ်ရ၍ ဝမ်းမြောက် အံ့သြမဆုံး ဖြစ်ရလေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ရွှေကျင်တောရ၌ နေစဉ် ကျိုက်ထိုမှ ဦးရွှေနှစ်တို့သည် ဘုန်းတော်ကြီးအား ခတ်လှေကြီးဖြင့် ပင့်ခဲ့ရာ နှစ်ရက်ခန့် စုန်ပြီး စစ်တောင်းအထက် လူသူမနီး တောကြီးတစ်နေရာ၌ ရောက်လေ၏။ အချိန်မှာလည်း နံနက်သုံးနာရီခန့် ရှိလေပြီ။ ဘုန်းတော်ကြီးက လှေကို အရပ်ခိုင်းပြီး ဇရပ်ဟောင်းကြီး တစ်ခုပေါ်သို့ ကြွ၍ စင်္ကြံလျှောက်နေ၏။ မကြာမီ မှောင်နှင့်မည်းမည်းတွင် လူတစ်ယောက် ရောက်လာပြီး “ဘယ်သူလဲ” ဟု မေးရာ “ဘုန်းတော်ကြီး” ဟု ပြောလိုက်လျှင် ချက်ချင်း ပြန်ထွက်သွား၏။

မကြာမီ စစ်တောင်း တစ်မြို့လုံး မီးထိန်ထိန်လင်းကာ လူပေါင်းများစွာ ဆွမ်းလာ ပို့ကြ၏။ လှေကြီးတစ်စင်း ပြည့်လုမတတ် ကျိုက်ထိုသို့ပင် တင်ယူခဲ့ရလေသည်။ လာဘ်များခြင်းသည် ရဟန္တာကိုပင် အနှောင့်အယှက် ပေး၏။ လာဘ်လာဘကြောင့် တရားလုပ်ချိန် လျော့သွား တတ်ပေသည်။ (လာဘသက္ကာရ သံယုတ်။) လာဘ်တိုက်ခြင်းသည် ကပ်တိုက်ခြင်းနှင့် အတူတူပင်။

လူမသိနိုင်သော အကျင့်စွမ်းရည်

ဤသည်ကား လူသူမသိသော အ,ကာလ လူခြေမဲ့သော ဒေသတွင် တွေ့ကြုံရသမျှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ မျှသာတည်း၊ အထင်ကရ ကြွရသော ဌာနများတွင်ကား လှည်းအစီးများစွာနှင့် တိုက်ရအောင်ပင် များပြားလှ၏။ ဆွမ်းကြီးလောင်းပွဲကြီးများ ဖြစ်နေပေတော့သည်၊ ရသမျှ သံဃာများကိုသာ လှူတော်မူ၏။ ထိုသဘောကို မသိသူအချို့ကား လာဘ်များစွာရခြင်း ခမ်းနားကြီးကျယ်သော အသုံးအဆောင် များကို (လူတို့၏ စေတနာ့ကို ငဲ့၍ ချီးမြှောက်သော အားဖြင့်) သုံးဆောင်တော် မူရခြင်းကို မြင်သောအခါ ဣဿာ, မစ္ဆေရစိတ်ဖြင့် ပြစ်မှားတတ်ကြကုန်၏။ ကြပ်ကြပ် သတိပြုကြပါလေ သူတော်ကောင်းတွေတို့၊ လာဘ်လာဘ ဟူသည် နှစ်ဘက်သွား ရှိသော ဓားပင်တည်း။

အခါတစ်ပါး ဒကာတစ်ဦးသည် မိမိခြံထွက် အုန်းရည်ကပ်ရာ “ဟိုနားမှာ ခဏ ချထားဦး” မိန့်သည်ကို “ကြာလျှင် ပေါ့သွားမည်” လျှောက်၍ ဇွတ်ကပ်သဖြင့် ဘုဉ်းပေး ရ၏၊ ဒကာကား မိမိအုန်းရည် ကပ်ရ၍ ဝမ်းမြောက်နေ၏။ မွန်းလွဲလျှင် ထိုဒကာ စိတ် မကောင်း ဖြစ်ရသည်။

အကြောင်းကား ဘုန်းတော်ကြီးသည် တစ်နေ့လျှင် မည်သည့်အစာကိုမဆို တစ်ထိုင်တည်း တစ်ကြိမ်တည်းသာ ဘုဉ်းပေးတော်မူမြဲဖြစ်၏။ “ဧကာသနိက်ဓုတင်” ဟုခေါ်သည်။ လူတို မသိသော ကျင့်ဝတ်တို့ကား များပြားလှပေကုန်၏။

မြတ်စွာဘုရား ဝေရဉ္ဇာပြည်၌ မာရ်နတ်၏ မှိုင်းတိုက်မှု (အာဝဋနီမာယာ) ကြောင့် တစ်ဝါတွင်းလုံး ပင့်ဖိတ်ထားသည်ကို မေ့လျော့နေသဖြင့် မြင်းစားဂျုံများကိုသာ ဘုဉ်း ပေးတော်မူရ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးနှင့်တကွ ထိုသို့သော သူတော်သူမြတ်တို့သည်လည်း သုံးလေးရက်ပင် ဆွမ်းမရ၍ ရေဖြင့်သာ ရောင့်ရဲတော်မူကြရသည့် အခါမျိုးလည်း မနည်းချေ သူတော်ကောင်းတို့၏ အကျင့်ပဋိပတ်ဂုဏ်ကား လူသာမန်တို့ သိခဲမြင်ခဲပေ၏။ လာဘ်လာဘ များစွာ၊ ကောင်းမွန် မြိန်မြတ်စွာ ရလျှင်သော် လည်းကောင်း၊ လုံးဝမရလျှင်သော် လည်းကောင်း ထူးခြားသော ခံစားမှု မရှိတော် မမူကြကုန်။

“ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌေသု တာဒိနော = ကောင်းဆိုးနှစ်တန်၌ တစ်ချောင်းတည်းသော စိတ် ရှိတော်မူကြကုန်၏”။ (တာဒိ=ဒီအတိုင်း။)

ထို့ကြောင့် ရံခါလူတို့၏ သဒ္ဓါတရားကို ချီးမြှောက်သောအားဖြင့် များမြတ် ကောင်းမွန်၍ တခမ်းတနား အဆန်းတကြယ် အပူဇော်ခံတော်မူရခြင်းမျိုးကို ကြည့်၍ ငရဲမကြီးကြကုန်ရာ၊ သီလ, သမာဓိ, ပညာတန်ခိုးတို့ကား ယုတ္တိမတန် လူ့ဉာဏ် မမီနိုင်သော ရုပ်လွန် စွမ်းရည်ထူးတို့ ဖြစ်ပေကုန်၏။

ပရိနိဗ္ဗာန်ခရီးနှင့် ဓာတ်တော်များ

ဘုန်းတော်ကြီးသည် ၁၂၆၈-ခုနှစ် ဝါကို ဘီလူးကျွန်း ကွမ်သဲတောရ၌ ဝါဆိုတော်မူ၏။ မြစ်ဝကျွန်းတစ်လျှောက်မှ သိမ်သမုတ်ရန် ဆယ်ဌာနပင့်ထားကြ၏။ ရန်ကုန် သင်္ဘောမစီးမီ မော်လမြိုင် ပုဂံတောင်ကျောင်းတိုက်၌ ခေတ္တနေခိုက် ကျုံဒိုးတောရမှ ဘုန်းကြီး ဦးဉာဏုတ္တရလည်း သိမ်သမုတ်ရန် လာပင့်၏။ အခန်းအတွင်း၌ ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းစဉ် ဦးဉာဏုတ္တရ ဝင်၍ ခြေဆုပ်လက်နယ် ဝတ်ပြုသည်။ အရိုးပေါ် အရေတင်နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် စိတ်မကောင်းချေ။

“တပည့်တော်၏ အသွေးအသားတွေလဲ ဆွေးကုန်ပြီ။ ပင့်သူတွေကတော့ ကျန်းမာတယ် ထင်ကြမှာပဲ။ မကျန်းမာတော့ဘူး ဦးဉာဏုတ္တရ၊ သေရင်လည်း မြို့ထဲရွာထဲမှာ မသေချင်ဘူး၊ တောထဲမှာပဲ သေချင်တယ်” ဟု မိန့်တော်မူသဖြင့် ပို၍ စိတ်မကောင်း ဖြစ်ရပြန်၏။

“ဦးဉာဏုတ္တရ သိမ်အတွက်လဲပြည့်စုံအောင် လုပ်ထားပေါ့၊ ပြန်ရောက်နိုင် ကောင်းပါရဲ့” ဟု နှစ်သိမ့်စကား မိန့်တော်မူမှ အတန်ငယ် အားတက်သွားသည်။ “မြို့ရွာထဲ မသေချင်ဘူး” ဟူသော စကားကိုမူ နားထဲက မထွက်။

နောက်တစ်နေ့တွင် ရန်ကုန်ထွက်မည့် သင်္ဘောကို တပည့်များနှင့် အတူစီးရာ လက်မှတ် ယူသူက မယူမိ၍ ကုန်းပတ်က စီးရသည်။ ပြန်ဆင်းမည်အပြု ကုန်းဘောင်နုတ်နေပြီ ဖြစ်၍ ကြုံသလို လိုက်ပါရလေ၏။ သက်တော်လည်း ၇၅-နှစ်သို့ ရောက်၍ ဒူလာ သွေးဝမ်း ရောဂါကလည်း ပို၍ပြင်းထန်နေချိန် မာရ်နတ်သည် မလွတ်တမ်းဒုက္ခပေးနေ၏၊ ရန်ကုန် ရောက်လျှင် ပန်းတနော်သင်္ဘော ပြောင်းစီး၍ ပဲ့ထောင့်ရွာ, ဒေါဝါရွာ, အင်းမရွာ, ဆိပ်ကြီး, ခရုခဖိုသိမ်များကို သမုတ် ပေးတော်မူခဲ့၏။ တန်ခူးလ ရာသီကလည်း ပူပြင်းလှသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ယဲ့ယဲ့မျှသာ ရှိတော့သည်။

ထို့နောက် ညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရသို့ ဝင်ပြီးလျှင် ဓနုဖြူမှ ဇလွန်သိမ် သမုတ်ပွဲသို့ ကြွရလေသည်။ လမ်းခရီး တစ်လျှောက် ရက်အားမရှိ ချီးမြှောက် တော်ရမူ၏။ ဇလွန်သို့ကြွရန် ပင့်ဆောင်ရေးအဖွဲ့များ ရောက်နေကြ၏။ သွားနေကျ ကျွန်းပတ်သင်္ဘောပျက်နေ၍ ဓနုဖြူတွင် စောင့်နေရသည်။ ဒူလာသွေးဝမ်းလည်း တတွေတွေ ကျနေ၏။ အာဟာရလည်း မဝင်တော့ပြီ။ အနှိပ်သည် တစ်ယောက်က-

“ဘုန်းတော်ကြီးမှာ အသွေးအသားကပ်ကုန်ပြီ၊ ဘယ်နေရာကိုင်ကိုင် အရိုးချည်းပဲ၊ ဓာတ်တွေပျက်ကုန်ပြီ” ဟု ပြော၏။ မျက်နှာတော်ကား ကြည်လင်ငြိမ်းချမ်း လျက်ပင်။

၁၂၆၉-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် သုံးရက်နေ့အဝင် ညနှစ်နာရီတွင် ဇလွန်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။ ဥသြသံကြားရလျှင် တစ်မြို့လုံးထွက်၍ ကြိုကြသည်။ ဦးပုစင်တော်ကြီး ရုံပွဲကပြခိုက်ဖြစ်၍ ပွဲပင် ရပ်လိုက်ရလေသည်။

ထွက်နေကျ သင်္ဘော ပြင်မပြီးသေးသဖြင့် သင်္ဘောတစ်စင်း အစားထွက်၍ လိုက်ပါ ခဲ့ရာ ထိုသင်္ဘော၏ အမည်မှာ “နိဗ္ဗာန်” ဖြစ်နေတော့သည်။ ဇလွန်မြို့ သုသာန် ကျောင်းသို့ရောက်လျှင် အချိန်မဆိုင်းဘဲ နေ့ချင်း သိမ်သမုတ် ပေးတော်မူသည်။

ထိုနေ့တစ်နေ့လုံး အဖူးအမြော်ခံ၍ ညတွင် ဒူလာသွေးဝမ်းမှာ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဆင်းလေ၏။ ဆေးဝါးများကိုပင် ပယ်မြစ်တော်မူ၏။ သင်္ကန်းများပေကျံ၍ အသစ် လဲရန် သင်္ကန်းကိုဆွဲရာ မလွှတ်ဘဲ ဆုပ်ထားသည်။ “ဒီသင်္ကန်းလဲ ပံ့သုကူ သင်္ကန်းပါ၊ ဗိန္ဓုလဲ ထိုး ပြီးပါပြီဘုရား” ဟု လျှောက်မှ လဲခွင့်ပြုလေသည်။

လေးရက် တနင်္လာနေ့ နံနက် ခုနစ်နာရီ သက်တော် ၇၅-နှစ် အရတွင် သတိသမ္ပဇညအပြည့်ဖြင့် ခန္ဓာဝန်ကို အပြီးတိုင် စွန့်တော်မူသည်။ သူတော်ကောင်း ကြီးတို့ကား သာသနာအတွက် သတ္တဝါများအတွက် ခန္ဓာကိုယ်ကို နောက်ဆုံးမိနစ် အထိ အသုံးပြုတော်မူသွားကြမြဲ ဖြစ်၏။

အသင်္ခတနိဗ္ဗာနဓာတ်၏ ထာဝရ အတုမဲ့ငြိမ်းအေးခြင်းကို သိတော်မူပြီးသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ရသည်ကို အတုမရှိ ဝမ်းမြောက်တော် မမူကြကုန်။

“မြို့ထဲရွာထဲ မသေချင်” သည့်အတိုင်း သုသာန်တောရ၌ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူခဲ့ပြီ။ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုခြင်းနှင့် လူတို့သေရခြင်း၊ ထာဝရ အငြိမ်းဓာတ်ကြီး ရရှိခြင်းနှင့် အတည်မကျ ဘဝသစ်ဒုက္ခ တစ်ခုခုရခြင်းကို နားမလည်ရှာကြသော ရဟန်းရှင် လူတို့ကား ကြည်ညိုသလောက် မျက်ရည်မကျန် အသံကုန်အောင် ငိုကြွေးရှာ ကြကုန်၏။

သဘာပအမှန်ကို သိသော နတ်ဗြဟ္မာ သူတော်ကောင်းတို့ကား အမျိုးမျိုးသော ဝမ်းသာခြင်း အထိမ်းအမှတ်ကို ပြကြကုန်၏။ ဇလွန်နယ်မြေ တစ်ပြင်လုံး သိမ့်သိမ့်တုန်မျှ ငလျင်တော်လည်း ပဲ့တင်ဟည်းကာ မဟာပထဝီမြေကြီး၏ ကောင်းချီးသာဓုသံကိုလည်း ကြားကြရသည်။ အမျိုးမျိုးသော အပ်ညာဏက သစ်ပင်တို့လည်း အလုအယက် အပြိုင်အဆိုင် အခါမဲ့ သီးပွင့်ပုဇော်ကြကုန်၏။

မဖြစ်နိုင်၊ ချဲ့လွန်းသည် ဟု ထင်ရသော ပိဋကစာပေလာ ဖြစ်ရပ်တို့သည် “နည်းတောင် နည်းပါသေးကလား “ ဟု ပညာရှိ သူတော်ကောင်းတို့၌ တအား တက်ကြရလေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ခန္ဓာဝန်ချသည်မှာ ဇလွန်မြို့ ငယ်ကလေး ဖြစ်၍ ဘုန်းတော်ကြီး ဂုဏ်နှင့် မတန်ဟု ယူဆကာ ရန်ကုန်မြို့ ဒကာ, ဒကာမများက သင်္ဘောစင်းလုံးငှား၍ အလောင်းတော်ကို တောင်းကြ၏။ နောက်ဆုံး ဆရာတော်ကြီးများ အမိန့်အရ စစ်တပ်များ၊ ပုလိပ်များဖြင့်ပင် အကြပ်ကိုင်ရန် စီစဉ်ကြလေတော့သည်။

မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံစဉ်ကကဲ့သို့ မလ္လာနယ်သား ဇလွန်သားတို့သည်လည်း သောကနှင့် ဒေါသမွှန်ကာ – အသက်နှင့်လဲမည် “ ဟု တစ်ခဲနက် အုံကြွလာ ကြကုန်၏။ ဘုန်းတော်ကြီး သီတင်းသုံးဖူးရာ အရှေ့ဘက်တစ်လွှားမှ ရဟန်းရှင် လူများကလည်း ကိုယ့် အကြောင်းပြနှင့်ကိုယ် တောင်းဆိုလာကြ၏။ ဇလွန်သား တို့က မပေး။ “အရိုးပြာတောင် နှစ်အရှေ့ဘက် လေမလွင့်စေရဘူးဟေ့” ဟု ဘုန်းကြီးရော လူပါ သံဝေဂအသွင် မာန ဝင်နေကြသဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးက လက်လျှော့လိုက်ကြ ရသည်။ ကုသိုလ်ပွဲတွင် ငရဲကြီးကြကုန်၏။

အလောင်းကို ခိုးယူမည်စိုး၍ ကြေးသေတ္တာခေါင်းလုပ်ပြီး လူမမိအောင် အမြင့်၌ ဆွဲထား၏။ လူလေးယောက် အစောင့်အမြဲချထားသည်။ ဘုန်းတော်ကြီး၏ နှမနှင့် အနယ်နယ်မှ လူများက အလောင်းတော်ဘေးတွင် ဇလွန်အား ထိပါး စောင်းချိတ်၍ ပြောငို ငိုကြရာ “ဘယ်လိုငိုငို၊ အလောင်းမပေးရ ပြီးတာပဲ” ဟု ကျေနပ် နေကြလေသည်။

ဈာပနပွဲကို ထိုနှစ် တပို့တွဲလတွင် ကျင်းပရာ အဆောက်အအုံ အလှူအတန်း လိုလေသေး မရှိ။ ပျားပန်းခတ် စည်ကားလှသည်။ ဇလွန်သားတို့လည်း သဒ္ဓါတရားကို အစွမ်းကုန် ဖော်ပြခွင့် ရကြလေ၏။ လောင်တိုက်များတွင် ဘုန်းတော်ကြီး၏ ဘဝဖြစ်စဉ်များကို ပန်းချီကားချပ် ရေးဆွဲထားရာ လူတိုင်း မျက်ရည်မဆည်နိုင်ရှာကြ။ နေ့ညမစဲ အရပ်သူယိမ်း အဆိုအငို အဖွဲ့များကလည်း ဘဝဖြစ်စဉ်ကို ဖော်ကျူးသီဆိုကြရာ ဘုန်းတော်ကြီးများပင် ခေါင်းငုံ့၍ ငိုကြရ၏။ ကျေးဇူးဂုဏ် တို့ကိုလည်း ယခုမှပင် အကုန်အစင် သိကြရလေသည်။

အလောင်းတော်ဘေး လေးဘက်လေးတန်၌ ဖယောင်းတိုင်များ ထွန်းညှိထားရာ အရပ်လေးမျက်နှာမှ လေဆိုင်၍ တိုက်ပေးသကဲ့သို့ မီးလျှံများ အလောင်းတော်သို့ စောင်းငဲ့ ဦးညွတ်လျက် တောက်လောင်၏။ ကြေးခေါင်းတော်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါး သပိတ်ပိုက် ကြွ၍ နောက်မှ နတ်ဗြဟ္မာတစ်ဦး ထီးမိုးလိုက်ပါပုံကို တရိပ်ရိပ် မြင်ကြရသည်။ တစ်ဦးတလေ မဟုတ်၊ လူအများပင် မြင်ကြရ၏။

ပွဲတော်အတွင်း၌ ခိုက်ရန်ဒေါသမဖြစ်၊ အပျောက်အရှ မရှိ၊ ဒေါနပန်း၊ ရေမွှေး ရောင်းမလောက်။ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် နှစ်ရက်နေ့ သင်္ဂြိုဟ်မည် ဆုံးဖြတ်ထားရာ ယိမ်း အဖွဲ့များ၏ အဆိုအငိုကို လူကြိုက်များပြီး အချိန်ကုန်သွား၏။ နောက်ရက် နံနက် ရှစ်နာရီမှ သင်္ဂြိုဟ်ရသည်။ အလောင်းတော်မှ အနံ့နံခြင်းမရှိ၊ မီးတင်လှူပြီး နံ့သာဖြူ သနပ်ခါးတုံးများ လှည်းငါးစီးတိုက် ကျန်နေသေးသည်။

အရိုးပြာများကို သံသေတ္တာနှင့် ထည့်ပြီးလျှင် ပရိသတ်အား ယူလိုရာ ယူရန် ခွင့်ပြုသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သူ့ ထက်ငါ ယူကြရာ မီးသွေး ရာဇမတ်ဝါးများ ကုန်၍ မြေကြီးပင် တွင်းကြီးဖြစ် ကျန်ရစ်၏၊ အရိုးပြာရသူများ ရေမွှေးပုလင်း၌ ထည့်၍ ကိုးကွယ်ကြရာ ပြာမှ အလုံးကလေးများ ဖြစ်လာကာ တက်ချည်ဆင်းချည် ကွန့်မြူးနေသည်ကို ဖူးတွေ့ကြရ၏။

အရိုးပြာများကို ဈာပနအဖွဲ့က မီးခံသေတ္တာများဖြင့် အထပ်ထပ် သော့ခတ်၍ ကြပ်ကြပ်မတ်မတ် စောင့်ရှောက်ထားကြ၏။ အသက်နှင့်လဲ၍ ထိန်းသိမ်းနေကြရ၏။ ဖွင့်၍ ကြည့်ကြသောအခါ ငွေဖလားနှင့် ထည့်ထားသော ပြာများသည် ပြာမဟုတ် တော့ဘဲ အလုံးအလုံး ဓာတ်တော်များ ဖြစ်နေသည်ကို အံ့အားသင့်စွာ ဖူးတွေ့ ကြရကုန်၏။ ထိုအခါ လက်ပွန်းတတီး နေခဲ့ကြရသူများပင်လျှင် ဤမျှ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဟု မထင်ဘဲ ပေါ့ပေါ့ဆဆ နေခဲ့မိသူအချို့ နောင်တကြီးစွာ ဖြစ်ကြရကုန်၏။

ဈာပနပွဲ ပြီးသွားသော်လည်း အချိုင်းတော်တွင်”မီးလုံးကြီးများ ပျံတက်ကြွသည်” ဟု ကျော်ကြားကာ တစ်နွေလုံး ပွဲကြီး ဖြစ်နေတော့၏။ ဆွမ်းဆန်စိမ်း လောင်းပွဲကြီးများ လှည်းပေါင်း တစ်ထောင်ကျော်သဖြင့် ဈာပနပွဲတုန်းကထက် စည်ကားနေပြန်၏။ ထိုနေရာ၌ ဓာတ်တော်စစ်များ ဌာပနာ၍ သဲပုံစေတီ တည်ပေးကြရပြန်၏။

ထိုစေတီမှလည်း မီးလုံးကြီးများ ပျံကြွ ကွန့်မြူးသည်ကို တွေ့ကြရပြန်သည်။ သဲပုံစေတီအနီးမှ သဲများကို ရေ၌ထည့်လျှင် သင်္ဘောစေ့ခန့် ပုလဲရောင် အလုံးကလေးများ ပုလင်းထဲတွင် ငုပ်ချည်ပေါ်ချည် ဖြစ်သည်ကိုလည်း တွေ့ကြ ရပြန်၏။ သို့နှင့် အလှူအတန်း အကျွေးအမွေးဖြင့် ဓာတ်တော်ကောက်သူများ ကဆုန်နယုန် လှည်းလမ်းပိတ်၍ -လယ်လုပ်ငန်းစမှသာ လူစဲပေတော့သည်။

ထိုနေရာ၌ ဉာဏ်တော် သံတောင် ၃၀-ရှိ အရိုးဓာတ်စေတီကို တည်ထားကိုးကွယ် ကြလေ၏။

(၁၉၅၉-ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ် ဟံသာဝတီတိုက်ရိုက် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ ထေရုပ္ပတ္တိ၌ အကျယ်ရှုပါကုန်။)

မျက်ရည်နှင့်ပြောသော ဘုန်းတော်ကြီးအကြောင်း

ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလနှင့် စပ်၍ ၁၉၇၇-ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇-ရက် နေ့က ဘုန်းတော်ကြီး၏ မြေးတော်သူ (ဒေါ်အိုခေါ် ဘုန်းတော်ကြီး၏ နှမ ဒေါ်လှသူ၏ မြေး) အသက် ၆၈-နှစ်ရှိ ဒေါ်လှသင်၏ ပြောပြချက်များကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားရပါသည်။ ဒေါ်လှသင်မှာ ကျောက်ဆည်မြို့ ဈေးအနောက်ဘက်၌ နေထိုင်၏။

ဘုန်းတော်ကြီး၏ နှမ ဖွားသူဇာ၏ ခင်ပွန်း ဦးရွှေလန်း၊ ဒေါ်အိုခေါ် ဖွားလှသူ၏ ခင်ပွန်း ဦးရွှေနု၊ ဘုန်းတော်ကြီး အဋ္ဌုပ္ပတ္တိလာ “ဆရာဖိုးကလေး” ဆိုသည်မှာ ဒေါ်လှသင်၏ အမေ့ဦးလေး ဦးရွှေဖူးပင်ဖြစ်၏။ ဦးရွှေဖူးမှာ ဆေးဆရာလုပ်၏။ အသက်လည်း ကိုးဆယ် နေရ၏။ မြေးများက “ဆရာအဖိုးကလေး” ဟု ခေါ်ကြသည်။

ဒေါ်လှသင်မှာ ငယ်ငယ်ကပင် အဖွား ဒေါ်လှသူ (ဒေါ်အို) နှင့် အတူနေရသူ ဖြစ်၍ ဘွားလှသူသည် စပ်မိတိုင်း အစ်ကိုဘုန်းကြီး အကြောင်း ပြောကာ ပြောတိုင်း မျက်ရည်ကျရရှာ၏။

ဘုန်းတော်ကြီး ကိုယ်ဝန်ရှိသောအခါ မိခင်ကြီး ဒေါ်ချို၌ ငှက်ပျောသီးနှင့် ထန်းလျက် ကိုသာ စား၍ ကိုယ်ဝန်ကို စောင့်ရှောက်ခဲ့ရ၏။ ဘုန်းတော်ကြီးကား ကလေးဘဝ ကပင် တစ်ဘက်သားအား ငဲ့ညှာလေ့ရှိ၏။ အကုသိုလ်ကိုလည်း ကြောက်ရွံ့ တတ်သည်။

တောရပ် ကလေးသူငယ်တို့ ဘာဝအလျောက် နွားကျောင်းရင်း၊ ကောက်ရိုးစုရင်း ငရံ့ခေါင်းတိုကို နှိုက်လေ့ရှိကြရာ မောင်ရွှေသာခေါ် ဘုန်းတော်ကြီး လောင်းလျာမှာ အကုသိုလ်ကို မလုပ်ရဲသဖြင့် အဖော်များကိုယ်စား နွားကျောင်း၊ ကောက်ရိုးစု လျက်သာ နေရစ်ခဲ့သည်။ နှမများ ဖြစ်ကြသော မသူဇာ၊ မလှသူနှင့် မလှအောင်တို့ ကြံစုပ်၍ နေသည်ကို မြင်၍ တောင်းလျှင်—
“ခေါင်းကို ကြံနဲ့အရိုက်ခံရင် ပေးမယ်” ဟု နှမများက ဆိုကြသဖြင့် နှမငယ်များလည်း စိတ်ကျေနပ်စေရန် ခေါင်းထိုးပေးပြီး အရိုက်ခံလေသည်။

မောင်ရွှေသာသည် အကြီးဆုံးသားဖြစ်၍ မိခင်ကြီး ဒေါ်ချိုအား ထမင်းချက်ရေခပ်၊ မောင်းထောင်းမှအစ ကူညီရ၏။ တစ်နေ့သောအခါ မောင်ရွှေသာ မောင်းထောင်း နေခိုက် နှမဖြစ်သူ မလှသူကလေးက သူ့ကိုချီရမည်ပူဆာ၍ နှမကို ချီပိုးရင်း မောင်းထောင်းရရှာ၏။ ဖွားလှသူမှာ အသက်ကြီးသောအခါ ငယ်စဉ်က အစ်ကိုကြီး အပေါ် နွဲ့ဆိုး ဆိုးခဲ့သည်များကို ပြောရင်း ငိုရရှာ၏။ မပြောဘဲလည်း မနေနိုင်ချေ။

နှမအကြီး မသူဇာမှာ ဘုန်းတော်ကြီး တောထွက်သွားခါစ တောအနှံ့ လိုက်ရှာ၍ ထန်းလျက်နှင့် ဖယောင်းတိုင်ကို အလှူသွားရာ “နင်တို့ နောက် ငါ့ဆီလိုက် မလာကြနှင့်” ဟု ဆို၍ မသူဇာ ငိုလျက် ပြန်ခဲ့ရသည်။ ဘုရားကလေး အုတ်ကန်ရွာ ကုသိနာရုံ ဘုရားဝင်း အတွင်း နေစဉ် မလှသူ ဆွမ်းပို့သွားရာ ဘုန်းတော်ကြီးမှာ တစ်ပါးတည်း စကားပြောနေသည်ကို ကြား၍ ချောင်းမြောင်း ကြည့်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးရှေ့၌ မြွေကြီး တစ်ကောင် စင်းနေသည်ကို တွေ့ရ၏။
“ဒကာရှေ၊ ရန်သူများ လွတ်ရာသွားတော့” ဟု ဆိုလျှင် လှည့်ပြီး ထွက်သွားသည်ကို မြင်ခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလေသည်။

မီးရထားရှေ့၌ ဘုန်းတော်ကြီး ဖြတ်သွားစဉ် ရထားရပ်သွားသော နေရာမှာ ဘုရား ကလေးနှင့် ဝမ်းဘဲအင်းကြားဟု ဆို၏။

မယ်တော်ကြီး ဒေါ်ချို ဓားပြများ သတ်သွားသော အမှုနှင့်စပ်၍ ဖိုးပါတူနှင့် ဖိုးရွှေနု တို့ကို အမှုဆင်၍ ဖမ်းရာ တုံကင်းဖြင့် ရန်ကုန်သို့သွား၍ အစစ်ခံရသည်။ ဖိုးရွှေနုမှာ ငှက်ဖျား ဖျားလျက်က မကြာခဏ အစစ်ခံသွားရ၏။ တရားသူကြီးက မလှသူကလေးအား
“ဒေါ်ချိုကိုသတ်တာ နင့်အဖေနှင့် နင့်အစ်ကို (ဘုန်းတော်ကြီး) မဟုတ်လား” ဟု သွားတိုင်း ပေးကျွေး ချော့မော့၍ မေးလေသည်။ မလှသူကလေးကား မေးတိုင်း “မဟုတ်” ဟုသာ ဖြေ၏။ နောက်ဆုံး အမှုကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ရသည်။

သို့ရာတွင် မယ်တော်ကြီးအား ရိုက်သတ်သူများမှာ ဝမ်းဘဲအင်းသား တစ်ဦးပါဝင်၍ ထိုသူများအားလုံး ဥပစ္ဆေဒကကံ (အသေဆိုး) ဖြင့် သေကြရရှာသတတ်။

မယ်တော်ကြီး ကွယ်လွန်သောအခါ မသူဇာ စသော သမီးများက ဟစ်အော်ငိုကြွေး ကြရာ ဘုန်းတော်ကြီးက—
“ဒကာမကြီးက လူဆိုးကြီး၊ နင်တို့ ခွေးအူသလို အူမနေကြနှင့်” ဟု နှမများကို ပြောဆို၏။ သံသရာက ဝဋ်ကြွေးဟု ဆိုလိုဟန် ရှိပေသည်။

ဘုန်းတော်ကြီး ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါ ဈာပနပွဲမှာ ပထမတွင် မစည်ကားဘဲ ရှိနေရာ တရုတ်လူမျိုး ကိုယ်ပျက်သူတစ်ဦး သွားရောက်ကန်တော့ရာ ထူးခြားစွာ ရောဂါ ပျောက်ကင်း သွားသည်မှအစ တစ်နေ့တစ်ခြား စည်ကားလာသည်။ ဇလွန်မြို့ပေါ်ရှိ တရုတ်သူဌေး တစ်ဦးကလည်း အိပ်မက်မက်သည့်အတိုင်း အလောင်းတော်ကို မီးရှို့သင်္ဂြိုဟ်ရန် မြေကွက် တစ်ကွက် လူရာ ထိုမြေကွက်မှာပင် ရွှေအိုးများ တူးဖော် ရရှိသည်ဟု ဆိုလေသည်။

ဤကား အသက်ကိုးဆယ်ရှိ ဖွားလှသူခေါ် ဒေါ်အိုက မျက်ရည်နှင့် ပြောပြသော ဘုန်းတော်ကြီးအကြောင်း မှတ်သားမိသမျှ ဖြစ်ပါကြောင်း။

(ဤစာအုပ်၌ ဖော်ပြထားသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလ၏ ဓာတ်ပုံမှာ ကျောက်ဆည်
ဒေါ်လှသင်ထံမှ ကူးယူရရှိပါသည်။ ကျိုက္ကစံကျောင်းမှ ရသည်ဆို၍ သက်တော် ခြောက်ဆယ်ကျော်ဟု ယူဆရ၏။)

ဒုတိယပိုင်းပြီး၏။

---

အချိန်၊ အလုပ်နှင့် အကျိုး

အချိန် ... တစ်ခု
အလုပ်... နှစ်မျိုး
အကျိုး ... များစွာ

ရုပ်နဲ့နာမ်ကို မတွေ့ချင်ပေါင်ဆိုပြီး ရှောင်လို့ တိမ်းလို့များ ရပါ့မလား။ ထွက်လေ ဝင်လေ နှစ်ရပ်ဟာ မွေးကတည်းက သေတဲ့အထိ ရှိနေတာ။ ဘုရားဆုံးမတဲ့အတိုင်း ရုပ်ပေါ် နာမ်ပေါ် ထားရတာ ပင်ပန်းသလား၊ ပိုက်ဆံကော ကုန်သလား၊ ငှားရ ချေးရသေးသလား။ အချိန်ကော ကုန်သလား။ တစ်ပါးသူကော သိသလား။ ထားတာက ဝီရိယ၊ ထားတဲ့အတိုင်း နေတာက ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်၊ အခုထား အခုနေ အခုပစ္စုပ္ပန်ချမ်းသာ။ ဒီချမ်းသာ ဆိုက်လာတော့ ဝီရိယ-အရှင်သခင် သိတယ်။ သူများသွားမေးစရာမလိုဘူး။ တစ်နေ့ထက် တစ်နေ့ မတိုးတက်ဘဲ နေပါ့မလား။ ဘယ်လူ၊ ဘယ်နတ်၊ ဘယ်ဗြဟ္မာကမှ တားဆီးပိတ်ပင်လို့ မရဘူး။

ဒီသူတော်ကောင်းထံမှ ချမ်းသာကိုယူမယ်ဆိုပြီး အနိုင်အထက်လုယူလို့ကော ရနိုင်ပါ့ မလား။ မြင့်မြတ်လိုက်တာဗျာ။

ဘယ်ဣရိယာပုတ်နဲ့မှ ဖြစ်တာ၊ ဘယ်ဣရိယာပုတ်နဲ့တော့ မဖြစ်ဘူးလို့ကော ရှိရဲ့လား။ နေရာကော ရွေးရဦးမှာလား၊ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း နေရင်းကော၊ စေတီရင်ပြင် ဗောဓိရင်ပြင်မှာ နေရင်းကော၊ သားတွေ သမီးတွေ မြေးတွေ မြစ်တွေနဲ့ နေရင်းကော၊ ရပါသဗျာ။

အဲ.... ခန္ဓာဝန်ကြီးက ရှိနေလေတော့ မိမိတို့ ရည်ရွယ်မှန်းထားတဲ့ အလုပ်လဲ လုပ်နေရမှာပဲ။ ဒါပေမယ့်ဘုရားက အဲဒါ အလုပ်မခေါ်ဘူး။ ဒါမှအလုပ်တဲ့။ အဲသလို လုပ်ရင်းကော ဆောင်လို့ မရဘူးလား။ တစ်ချိန်တည်းမှာ အလုပ်နှစ်ခု ပြီးပါသဗျာ။ ဒီဟာကို ဆောင်ရင်းနဲ့ လုပ်တော့ ပိုပြီး အလုပ်ပြီးလွယ်တယ်၊ အကျိုးပိုများတယ် မဟုတ်လား။

ဒီချမ်းသာကို သိပြီလားဆိုမှဖြင့် အားချိန် နားချိန်မျှမထားဘဲ တစ်ဆက်ထဲ ဆောင်ထားကြတော့တာပဲ။

ကျေးဇူးရှင် ဝေဘူဆရာတော်ဘုရားကြီး
(ဆုံးမတော်မူလေ့ရှိသော သြဝါဒတရား မှတ်စု)

---

တတိယပိုင်း - ဗြိတိသျှခေတ်မှ မျက်မှောက်ခေတ်ထိ

တိုက်ဆိုင်လာသော ကျေးဇူးတုံ့ဖွယ်

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင် “ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ” အကြောင်းကို ရေးသား ခဲ့ရာတွင် စာဖတ်သူများ၏ အမှန်လိုလားသော ဆန္ဒ၊ အားပေးခဲ့ကြသော စေတနာ၊ စာတစ်တန်၊ လူတစ်တန် ထက်သန်သော တိုက်တွန်းမှုများအရ မကျန်းမာသည့် ကြားကပင် ကြိုးစား၍ ပြုစုခဲ့ရာ တတိယပိုင်းကို တင်ပြလာနိုင်ပါသည်။

ယခုကဲ့သို့ ကျေးဇူးတုံ့ပြန် နိုင်သည်ကိုပင် ဝမ်းသာရပါသည်။ အထိုက်အလျောက် ကျေနပ်မှု ရကြလိမ့်ည်ဟု မျှော်လင့်ပါ၏။

အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ အကြောင်း အဋ္ဌုပ္ပတ်ကို ဖော်ပြရာ၌ ဖတ်ရှုကြားနာ ရသမျှ အဖြစ်မှန်အတိုင်း မထိန်မချန် မချဲ့မကား တင်ပြထားပါသည်။ စာဖတ်သူတို့ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန်လည်း ရည်ညွှန်းပါသည်။

ယင်းသို့ တင်ပြရာတွင် သာဓုခေါ် ကြည်ညိုရရုံမျှသာမက စာရှုသူ ယောဂီတိုင်း မိမိတို့ဘဝနှင့် ထင်ဟပ်၍ သုံးသပ် ကျင့်ပွားနိုင်ကြပါစေရန် “အလုပ်ခွင် သင်ခန်းစာ” ရယူမှ ကို ပဓာနရည်ညွှန်းထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဂိုဏ်းဂဏ မလို၊ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲမထား၊ တရားသဘော အရသာလျှင် ရှုမြင်သုံးသပ် ကြစေလိုပါသည်။

ကျွန်ုပ်တို့မသိ၍ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ၊ ဖော်ပြပြီးသမျှတွင်လည်း သိမှတ်ဖွယ် အရေးကြီးသော အကြောင်းအရာများ များစွာ ကျန်ရှိနိုင်ပါသေးသည်။

တစ်ကျမ်းတစ်ဖွဲ့အဖြစ် ရှိသင့်သည်မှာ ကြာပြီ ဖြစ်သော သူတော်ကောင်းကြီးများ၏ အကြောင်းအရာများကို ရှာဖွေစုဆောင်း ရသည်မှာလည်း မလွယ်ကူလှပါ။ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများ များစွာ ရရှိပြန်ပါသော်လည်း “မြင့်မြတ်စင်ကြယ်သော ကျင့်ဆောင်မှု” ကိုသာ ဤ၌ လိုအပ်သဖြင့် တအံ့တသြ ပြောတိုင်း ရေးတိုင်းလည်း မထည့်သွင်းနိုင် ရှိရပြန်ပါသည်။

“အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတွေ စုဆောင်းပြီး ဖတ်ကောင်းအောင် ရေးရင် ပြီးတာပဲ” ဟု သာမန် အားဖြင့် ထင်စရာ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့တွင်ကား ထိုသို့မဖြစ်သင့်ပေ။ လောက၌ ထူးဆန်းအံ့သြဖွယ် တို့ကား များပြားလှပေသည်တကား။

မည်သို့ဖြစ်စေ၊ သက်ဆိုင်ရာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိများတွင် အမှန်တကယ်လည်း ပါရှိ၍ တမင် ချဲ့ကားခြင်းလည်း မပြုဘဲ လုပ်ငန်းခွင် ဥပဒေသဖြစ်စေရန် စွမ်းအားရှိသမျှ ငုပ်ကွယ် နေသော သဘာဝများကို ဖော်ဆောင် ထွန်းပြရသဖြင့် ယောဂီများ မိမိတို့၏ ဘဝနှင့် ထင်ဟပ်၍ ရှောင်အပ်၊ ဆောင်အပ်သည်များကို ကွဲကွဲပြားပြား ခွဲခြားသိမြင်တော် မူကြလျက် ကျင့်ပွားကြရာ၌ အဖော်တစ်မျိုး အားကိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟုယူဆ ကြပါမူကား ကြိုးစားတင်ပြရကျိုး နပ်ပါပြီ။

ဤတတိယပိုင်းကို ဇာတိဌာန တောရပ်ရွာသို့ပြန်၍ အသက် ၈၃-နှစ်ရှိ မယ်တော်ကြီး အား လူနာပြုစုရင်း စတင်ရေးသားခဲ့ရာ ဤစာရေး၍ ပြီးဆုံးလုဆဲဆဲ ၁၃၃၇-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၁၂-ရက်နေ့တွင် မယ်တော်ကြီး ကွယ်လွန်ခဲ့ပါသည်။

ထိုမှတစ်ပါး စာရေးသူ၏ ပရိယတ္တိဖခင်ကြီး ဖြစ်တော်မူ၍ စာရေးသူအသက် ၂၆- နှစ်သားမှ ယနေ့အထိ စာရေးတော်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခဲ့သော သက်တော် ၉၆-နှစ်ရှိ “အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ကျေးဇူးရှင် မစိုးရိမ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးလည်း မယ်တော်ကြီးနှင့် တစ်ရက်တည်းပင် ပျံလွန်တော် မူခဲ့ပါသည်။

ရေးပြီးသမျှ (ဒုတိယပိုင်းအထိ) စာအုပ်များကိုလည်း ကျေးဇူးရှင်ကြီးများအား ဖတ်ပြစေခဲ့ရာ မယ်တော်ကြီးက “ငါ့သားက စာတွေတတ်လိုက်တာ” ဟု ချီးကျူး၍ ဆရာတော်ဘုရားကြီးကမူ “မင်းရေးရင် လူတွေနားလည်မယ်” ဟု အားပေးခဲ့၏။

“မောဃရာဇသုတ်ကို ငါကြည်ညိုချင်တယ်၊ ဘာသာပြန်ရော အဓိပ္ပာယ်ပါ ရေးဦးကွာ၊ ငါ ငွေသုံးရာ ဆုချမယ်၊ သူများလဲ ဖတ်ရတာပေါ့” ဟု မကြာမီရက်ပိုင်းကပင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးက တာဝန် ပေးတော်မူခဲ့ပါသေးသည်။

တတိယပိုင်းကား ပြီး၏။

နာကြားအားပေးမည့် ကျေးဇူးရှင်ကြီးများကား တစ်နေ့တည်း မျက်နှာလွှဲတော် မူကြလေပြီ။

ဘဝတစ်သက်တာတွင် အခိုက်အတန့်မျှ တွေ့ကြုံရသော ထိုအနန္တ ကျေးဇူးရှင်ကြီး နှစ်ဦးအား ဤစာဖြင့်ကျေးဇူးတုံ့ကာ ပူဇော်ရပါတော့သတည်း။

---

ဆရာတော်ဦးကြည် (ပခုက္ကူ သဲပုံစေတီတောရ ဦးကိတ္တိ) (၁၂၀၄ - ၁၂၈၈)

တစ်ချိန်က ပခုက္ကူနယ်၌ “ရဟန္တာ” ဟု ကျော်ကြားတော်မူခဲ့သော အရညဝါသီ ဆရာတော်ဦးကြည်ဟူ၍ ရှိ၏။ ဘွဲ့တော်ကား ဦးကိတ္တိဖြစ်သည်။ သဲပုံစေတီတောရ ဆရာတော်ဟုလည်း ခေါ်ကြ၏။ ပခုက္ကူနယ်၌ ဆရာတော်၏ အံ့ဖွယ်နှင့် ကျေးဇူးဂုဏ်ကား ယခုတိုင် ပျံ့လွင့်လျက်ရှိသည်။

ဆရာတော် သီတင်းသုံးသည့် သဲပုံစေတီတောရမှာ ပခုက္ကူမြို့ မြစ်ကိုင်းရွာ၏ မြောက်ဘက်တွင် ရှိ၏။ ထိုတောတန်းခင်ငူများတွင် မြစိမ်းတောင်၊ မှန်စီတောင် စသည်ဖြင့် တောရကျောင်းဌာနများကို တောင်အမည်တပ်၍ခေါ်ဆိုကြသည်။ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ချောင်များ ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

ဆရာတော်၏ သဲပုံစေတီ တောရတောင်မှာ ဘာဝနာနုယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အတွက် နှစ်လိုဖွယ် ဆိတ်ငြိမ် အေးချမ်းလှပေ၏။ တောရဆိုသော်လည်း အခါကြီး ရက်ကြီး များ၌မူ မြို့ပေါ်မှ သီလယူ တရားနာ ဘာဝနာပွားသော ပရိသတ်များဖြင့် စည်ကားနေတတ်ပေသည်။

ဆရာတော်၏ ဇာတိဌာနကား၊ ညောင်ဦးမြို့၊ အဖ လှေသူကြီး ဦးပေခွေး၊ အမိ ဒေါ်မင်းဘူး။ ၁၂၀၄-ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ငါးရက်နေ့ည နှစ်နာရီကျော် အချိန် ဖွားမြင်၏။ မွေးချင်းငါးယောက်တွင် အကြီးဆုံး၊ ငယ်မည် မောင်ကြည်၊ ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်သည့်တိုင် ထိုအမည်အတိုင်းပင် ခေါ်ကြ၏။ “ပညတ်သွားရာ ဓာတ်သက်ပါ ဟူ၏ သို့ မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာဝင်တွင် ထွန်းတောက်ခဲ့သော သောက်ရှူးကြည် (ကြယ်) တစ်လုံးပင်တည်း။

တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်သား အရွယ်တွင် ပခုက္ကူမြို့ ပုထိုးကျောင်းတိုက် ခင်ကြီးတိုးခေါ် ဆရာတော် ဦးသုမနထံ ရောက်လာ၏။ ပုထိုးကျောင်းကား နာမည်ကျော် သီဟိုဠ်ရှင် ဘုရားကြီး၏ အနောက်တောင်ဘက်၌ တည်ရှိသည်။ တစ်ဆယ့်ငါးနှစ် သားတွင် ရှင်ဖြစ်၏။ ဘွဲ့ရှင်ကိတ္တိ ဖြစ်သည်။

၁၂၂၃-ခုနှစ် နယုန်လဆန်း ၁၀-ရက်နေ့တွင် ထိုတိုက်ရှိ ခဏ္ဍသိမ်၌ ထိုဆရာတော် ဦးသုမနကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ကျောင်းသား ဘဝမှ ရဟန်းနှစ်ဝါရသည့်တိုင် ထိုဆရာ့ ခြေတော်ရင်း၌ ပရိယတ္တိသင်ကြား၏။ သုံးဝါအရတွင် မန္တလေးသို့ ကြွရောက်စာသင်သည်။

ဦးကိတ္တိစာပေသင်ယူသော ကျောင်းတိုက်ကား ထိုခေတ်က သံဃာတစ်ထောင်ရှိ မန္တလေးမြောက်ပြင် နာမည်ကျော်စံကျောင်းတိုက်ကြီး ဖြစ်၏။ ရာဇဂုရု တံဆိပ်တော် နှစ်ထပ်ရ ဆရာတော် ဦးသုဒဿနက အုပ်ချုပ်တော်မူ၏။ လယ်တီဆရာတော် လောင်းလျာ ဦးဉာဏနှင့် ရင်းနှီးသော စာသင်ဖက် မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့သည်။

မအိပ်မစက် သက်ရှည်ကျန်းမာ

မန္တလေး၌ စာပေ ပရိယတ္တိ သင်ယူပြီးနောက် ပုထိုးတိုက်၌ ပြန်လည် သီတင်းသုံး၍ ပိဋကကျမ်းစာများ ပို့ချနေ၏၊ ကိုးဝါရသည့်တိုင်အောင် ပုထိုးတိုက်တွင် စာပေ ပို့ချလျက် တစ်ဘက်က ဝိပဿနာအားထုတ်တော်မူသည်။ ဆယ်ဝါရသောအခါ အထက်ဖော်ပြပါ သဲပုံစေတီတောရသို့ ဝင်တော်မူ၏။ ဆရာတော်သည် ၇၈-နှစ် တိုင်တိုင် တောရဆောက်တည်၍ အမြဲတမ်း ဆွမ်းခံတော်မူသည်။ ဆရာတော်၏ အထူးခြားဆုံးမှာ နိသဇ်ဓုတင်ကို ရာသက်ပန် ဆောင်တော်မူခြင်းဖြစ်၏။ အတူနေ တပည့်ကြီးများပင် “ဆရာတော် တစ်ခါမျှ လဲလျောင်းသည်ကို မမြင်ဖူး”ဟု ဆိုကြ၏။ အခြားဓုတင်များကိုလည်း အခါအားလျော်စွာ ဆောင်တော်မူသည်။

ခုတင် တစ်ဆယ့်သုံးမျိုးတွင် နိသဇ်ဓုတင် ဟူသည် ဝီရိယကို အစွမ်းကုန် စိုက်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ကျန်တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးကား ကျောင်း၊ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်းကိစ္စ တို့နှင့်သာ ဆိုင်သည်။ ဝီရိယကို အစွမ်းကုန်ထုတ်၍ မောဟ၊ ထိန၊ မိဒ္ဓကို ပြတ်ပြတ်သတ်သတ် နှင်ထုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

ထိုင်လျက် အိပ်ပျော်သွားလျှင်လည်း နိသဇ်ဓုတင် မပျက်ပေ။ တစ်တောင်ထက် မမြင့်သော အမှီနှင့်လည်း ထိုင်ကောင်း၏။ နိသဇ်အညံ့စား ခေါ်သည်။ လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း သုံးမျိုးကို လဲလှယ်၍သာ နေရ၏။ အိပ်မပျော်သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ မလျောင်းရ။

ဣရိယာပုထ်လေးမျိုးတွင် ထိုင်ခြင်းသည်သာ တရားဘာဝနာအလုပ်၌ ခွင်အကျဆုံး ဖြစ်၏။ အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်၏။ ခန္ဓာကိုယ်ကိုညှဉ်းဆဲခြင်းမဟုတ်။ ကိလေသာကို ညှဉ်းဆဲခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အကျင့်ရလျှင် ဘာမျှမခက်။ သင်လျှင် တတ်၏။ ကျင့်လျှင်မြတ်၏။

စင်စစ် အိပ်စက်ခြင်းကား ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ မောဟကို လက်ယပ်ခေါ်သည်နှင့် တူ၏။ ထိနမိဒ္ဓသည် နီဝရဏတစ်ပါးဖြစ်၍ နိဗ္ဗာန်ရွှေပြည်၏ တံတိုင်းကြီး တစ်ထပ်ပင်တည်း။ မောဟလည်း ထို့အတူပင်။

“သေယျသုခံ၊ ပဿသုခံ၊ မိဒ္ဓသုခံ” ဟု ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း အိပ်စက်ငိုက်မျဉ်း ရခြင်းသည် ပုထုဇဉ်တို့အား ယစ်မူးတွေဝေ၍ အရသာဟု ထင်စေသော မာရ၏ မှိုင်းတိုက်ခြင်း တစ်မျိုးသာတည်း။

အိပ်ရမှ အားရှိသည်၊ ကျန်းမာသည်ဟုပင် ထပ်ကွန့်၍ ခုခံကာကွယ် ကြသေး၏။ တစ်ဖန် အိပ်ရာ၌ ကျောစန့်အိပ်ခြင်းသည် ကာမဂုဏ် အာရုံငါးဖြာတွင် ဖောဋ္ဌဗ္ဗအာရုံပင်ဖြစ်၍ သိမ်မွေ့သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗခံစားခြင်း (ဇိမ်ခံခြင်း) ပင် ဖြစ်ကြောင်း (သက္ကပဉှသုတ်) ၌ ဖွင့်ဆိုထားသည်။

ထို့ကြောင့် အိပ်ခြင်းသည် အလွန်အင်အားပြည့်တိုး အကျိုးရှိသောအလုပ်ဟု ထင်ရ သော်လည်း ယောဂီတို့အတွက်ကား ကောင်းကျိုး တစ်စုံတစ်ရာမပြု။ အဘက်ဘက်၌ အပြစ်ချည်းဖြစ်သည်။

“အိပ်စက်မှ ကျန်းမာမည်” ဟု ဆိုပါလျှင် လည်း ယုတ္တိမတန်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ မအိပ်စက်ဘဲလျက်(ဝါ) မပျော်သော်လည်း ကျောခင်း၍ပင် မလျောင်းပါဘဲလျက် အသက်တစ်ရာတမ်းတွင် တစ်ရာ့နှစ်ဆယ်၊ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ် အသက်ရှည်စွာ ကျန်းမာပကတိ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူသွားကြသော ရှင်မဟာကဿပ၊ ရှင်ဗာကုလ စသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်ကြီးများက ထောက်ပြတော်မူခဲ့ကြ၏။ (သက္ကပဉှသုတ် အဋ္ဌကထာ။)

ရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ ရှင်မောဂ္ဂလာန်တို့သည် အနှစ်သုံးဆယ်လုံးလုံး ကျောခင်းတော် မမူကြ။ နိသဇ်ဓုတင် ဆောင်တော်မူကြ၏။ ထို့အတူ --
ရှင်မဟာကဿပ ရဟန်း ဖြစ်သည်မှ စ၍ အသက် တစ်ရာ့နှစ်ဆယ် တိုင်အောင်၊
အနုရုဒ္ဓါ နှစ်ငါးဆယ်၊
ဘဒ္ဒိယ နှစ်သုံးဆယ်၊
သောဏ တစ်ဆယ့်ရှစ်နှစ်၊
ရဋ္ဌပါလ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်၊
အာနန္ဒာ တစ်ဆယ့်ငါးနှစ်၊
ရာဟုလာ တစ်ဆယ့်နှစ်နှစ်၊
ဗာကုလ အသက်ရှစ်ဆယ်မှ တစ်ရာ့ခြောက်ဆယ်ထိ၊
နာဠက ပရိနိဗ္ဗာန် စံသည့်တိုင် -
ကျောခင်းတော်မမူခဲ့ကြ။ ထိုမထေရ်များ ကျန်းမာစွာဖြင့် ပို၍ပင် အသက်ရှည်တော် မူခဲ့ကြပါ၏။

နိသဇ်ဓုတင်အကျင့်သည် ယောဂီတို့အတွက် အကောင်းဆုံး မိတ်ဆွေဖြစ်၏။ မာရနှင့် စစ်တိုက်ရာ၌ အကောင်းဆုံးသော လက်နက်ကြီးပင်တည်း။ သည်းခံ၍ နိဗ္ဗာန်ရတော် မူကြပေကုန်ပြီ။

မြွေဆိုး ဆင်ကြမ်းနှင့် မဆန်းသောတရား

ဆရာတော်သည် နိသဇ်ဓုတင်ကို အမြဲဆောင်တော် မူသကဲ့သို့ သီလအခြေခိုင်ရန်နှင့် ခန္တီ မေတ္တာတရားကို အထူးဟောကြားတော်မူလေ့ရှိ၏။ ဟောပြောရာ၌ ပြတ်သား၏။ နားဝင်လွယ်၏။ စိတ်ရှည်၍ တရား၌အလေးပြုသည်။ တစ်ခါက အများသိ ကျော်ကြားနေသော ဆရာတော်၏ အံ့ဖွယ်များနှင့် စပ်၍ ရင်းနှီးသူများက လျှောက်ထား မေးမြန်းကြ၏။

အကြောင်းကား ဆရာတော်သည် သဲပုံစေတီတောင်မှ ပုထိုးတိုက်သို့ အကာလ ညအခါတွင် မကြာခဏ ကြွလာတော်မူလေ့ရှိသည်။ ထိုနယ်ဒေသသည် အဆိပ် ပြင်းထန်သော မြွေပွေး၊ မြွေဟောက်များ ပေါများသည့် ဒေသဖြစ်၍ မြွေဆိုးများနှင့် မကြာခဏ တွေ့တော်မူရသည်။ နွေနှောင်း မိုးဦးတွင် ပို၍ပေါ၏။ မြွေဆိုးများကို အခွေပေါ်တက်၍ နင်းသည့်အခါ နင်းမိသည်။ မိတ်လိုက်သည့် အခါမျိုးတွင် ရန်သူ ရှောင်မရအောင် ကင်းချထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဟိုမှသည်မှ ဝိုင်းအုံလာကာ အများ အပြား ရှောင်မလွတ်အောင် တွေ့ရတတ်၏။

တစ်ခါကသော် ဘုံဘေဘားမားကုမ္ပဏီမှ မုန်ယိုနေသော ဆင်ကြမ်းကြီး တစ်ကောင်နှင့် ခရီးရင်ဆိုင် တွေ့တော်မူရရာ နင်းသတ်မည့်အဟန်ဖြင့် ရှေးရှုရင်ဆိုင် ပြေး၍လာသော်လည်း ဆရာတော့် အနီးသို့ရောက်လျှင် ဆရာတော်က မည်သို့မျှ အမူအရာ မပြရဘဲလျက် အလိုလို ရှောင်ဖယ် ထွက်ပြေးသွားဖူးသည်၊ ထို အကြောင်းကို လျှောက်ထားကြလေ၏။ အထူးသဖြင့် မြွေကင်းပေါများသော ဒေသဖြစ်၍ မြွေမှော်၊ မြွေအင်း၊ မြွေဂါထာများကို ရလိုရငြားဟု ဆရာတော်အား စုံစမ်းသကဲ့သို့ ဖြစ်လေသည်။

“အေး၊ ဂါထာပေး တေးဖြစ်တယ်ဆို မဟုတ်လား၊ ဂါထာက လွယ်လွယ်လေးပါ။ တကယ့်တကယ် ရောက်တော့ မယုံဘူး” ဟု အမိန့် ရှိရာ “တပည့်တော်တို့ခိုင်းတာ လုပ်ပါ့မယ်၊ ကျက်ဆို ကျက်ပါ့မယ်ဘုရား” စသည်ဖြင့် မျှော်လင့်တကြီး လျှောက်ထားကြ၏။ ကတိခံကြ၏။

“တို့များ လက်တွေ့ ဂါထာတွေ၊ တရားတွေက အလွန်လွယ်ပါတယ်ကွယ်။ ကျက်လဲ မနေရပါဘူး၊ ရိုးလွန်းတော့ လူကြိုက်နည်းနေတယ်။ တကယ်လုပ်ရင် အဟုတ် စွမ်းပါရဲ့” ဟု မိန့်တော်မူလေ့ ရှိ၏။

ဆင်နင်း၍ မသေသော မဃ ဝတ္ထု၊ နာဠာဂီရိ ဝတ္ထု၊ ဆီပူလောင်း၍ မပူသော ဥတ္တရာ သတို့သမီးအကြောင်း၊ လူ့အောက်တန်းစား ပြည်တန်ဆာမ ဗန္ဓုမတီ ပင် သစ္စာဆို၍ မြစ်ရေ တန့်ပုံ (မိလိန္ဒ)၊ သားငယ် မြွေဆိပ်မွှန်သောအခါ အနှစ်ခြောက်ဆယ် ရသေ့ဝတ်နှင့် မပျော် ပိုက်သော ရသေ့ကြီး၊ လင်ကို ရွံမုန်းသော်လည်း မိဘမျိုးရိုးငဲ့၍ ပေါင်းသင်းခဲ့ရသော မိခင်၊ မလှူလိုသော်လည်း မျိုးရိုးငဲ့၍ လှူနေရသော ဖခင် သုံးဦးသား အမှန်အတိုင်း သစ္စာဆိုကြပုံ၊ ခန္တီဝါဒီရသေ့ နှင့် သာသာနာပြု ရှင်ပုဏ္ဏ သည်းခံပုံ၊ (သက္ကသံယုတ်လာ) သိကြားမင်းနှင့် အသုရာ တို့ကို ထောက်၍ အသိပညာ၊ အာဏာ၊ စီးပွား၊ ခွန်အား စသည် ကြီးမားသာလွန်သူ ဖြစ်လျက် အားနည်းသူအပေါ် သည်းခံနိုင်မှ အားရှိသော ခန္တီဖြစ်ပုံများကို မကြာခဏ ဟောတော်မူလေ့ရှိသည်။

“ရှေးရှေးက ဘုရားရှင်တွေဟာ တို့ဘုရားရှင်လို ဥပဒေဝိနည်းတွေ အများကြီးလဲ မပညတ်ဘူး၊ ပိဋကသုံးပုံ ဆိုတာလဲ ထားတော်မမူခဲ့ကြဘူး။ လပြည့်လကွယ် နေ့တိုင်း “ခန္တီပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ” သုံးဂါထာပဲ တစ်သက်လုံး ဟောသွားကြတာပဲ။

ဘာမဆို မြေကြီးလို သည်းခံရမယ်။ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်နစ်နာအောင် ဘာမှ မလုပ်ရဘူး။ အပြစ်ရှိတဲ့ အကုသိုလ်အလုပ်ဆိုရင် ပြုချင်ပေမယ့် ကြိတ်မှိတ် သည်းခံပြီး ရှောင်ရမယ်။ ကောင်းတဲ့ ကုသိုလ်အလုပ်ကို မလုပ်ချင်ပေမယ့် ကြိတ်မှိတ် သည်းခံပြီးလုပ်။

အစားအသောက်ကို ချင့်ချိန်စားပြီး စိတ်ဓာတ် ဖြူစင်အောင် ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်းရာမှာ သမာဓိ ထူထောင်ရုံပဲ။ ဧတံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ = ရှေးကပွင့်တော်မူပြီး ဘုရားရှင် အဆူဆူတွေဟာ သည်အတိုင်းပဲ ဟောကြား ဆုံးမတော်မူတယ်။ ပိဋကသုံးပုံ ချုပ်လိုက်ရင်လဲ ဒါပါပဲ။ ဒီလို အရိုးခံတရားတွေကို ကျင့်တော့ ကျင့်နိုင်သလောက် အကျိုးကြီးကြတယ်။ တန်ခိုးကြီးကြတယ်။ သည့်ပြင် မရှိပါဘူး” ဟု ဟောတော်မူ၏။

ကမ္ဘာ့နိယာမကို ချိုးဖောက်ခြင်း

တရားက ရိုးလွန်းအားကြီး၍ “အမြင့်တက် အမှည့်ရနိုးနိုး” ဖြတ်လမ်းက သွားချင် သူများ သက်ပြင်းချကြလေတော့၏။ သီလ၊ မေတ္တာ၊ သစ္စာ၊ ခန္တီ စသော အခြေခံ တရားများ မပါဘဲ ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်၍ ခရီးမရောက်နိုင်ကြောင်း အများအားဖြင့် သဘောပေါက်ကာ လိုက်နာကျင့်သုံးကြသူများလည်း များပြားကုန်၏။

“သည်းခံမှ နိဗ္ဗာန်ရောက်၏” စကားမှာ ဤနေရာ၌ သုံးရမည့် စကားဖြစ်သည်။ အအိပ်၊ အနေ၊ အစား အားလုံးကိုသည်းခံရ၏။ နံနက် မိုးလင်းကတည်းက “ယနေ့ ငါသည်းခံခြင်းကို ကျင့်သုံးရမည်” ဟု တစ်ရက်စီ လီ၍ ကျင့်ရာ၏။

သီလ၊ သစ္စာ၊ မေတ္တာ တို့ကိုလည်း ထို့အတူ အဓိဋ္ဌာန်သံပတ်၍ အပြတ်အသတ် လေ့ကျင့်ယူရသည်။ လက်ကိုင်ပါများသောပုဆိန်ရိုးတွင် လက်ချောင်းရာများ အလှိုင်းလှိုင်း ထင်လာသကဲ့သို့ အသား တက်မှန်းမသိ တက်လာပေလိမ့်မည်။ ဘုရားရှင်သည် အံကျိတ်၍၊ တက်ခေါက်၍ပင် အားထုတ်ရှာဖွေတော် မူခဲ့ရသည်။

“သဗ္ဗဂုဏာနံ အဓိဝါသနဘူမိ” = သည်းခံခြင်း၊ အရာရာ အရှုံးပေးခြင်းသည် ဂုဏ်ကျေးဇူး အားလုံးတို့၏ စုဝေးရာဖြစ်သတည်း။ (စရိယာ ပိဋက။)

ကမ္ဘာ့နိယာမကြီးများကို ချိုးဖောက် ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်မှာ ခန္တီစသော သဘာဝ ဥပဒေတော်ကြီးများသာ ဖြစ်၏။ မီးရှို့၍မရ၊ ရေချ၍မနစ်၊ ခုတ်ထစ်၍ မရှ၊ ထိုးဆွ၍ မပေါက်၊ အဆိပ်တောက်၍ မသေ၊ သေနတ်ပစ်၍ မီးမကူး၊ အထူးထူးသော ကမ္ဘာ့ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် အမှန်တရားကြီးတို့ကို မှောက်မှား လွဲချော်သွားစေနိုင်၏။

ဤမျှတန်ခိုးကြီးမား၊ အကျိုးကြီးပွားစေသလောက် ကျင့်ကြံရာ၌ ငွေမကုန်၊ အလုပ် မပျက်၊ မခက်ခဲ။ ယုံကြည်ခြင်း အရင်းစိုက်ရန်သာ ခက်တတ်ပေသည်။

“သံသာရဝဋ္ဋ ဒုက္ခတော” မပါသော မှော်ဆရာ၊ စိတ်ပညာဆရာ၊ ဆာဒူးများ၊ ဖကီး များပင်လျှင် ဤသီလ၊ မေတ္တာ စသော သဘာဝ ဥပဒေကြီးများကို မကျင့်နိုင် ပါဘဲလျက် စိတ်တန်ခိုး၊ အတတ်တန်ခိုး၊ သမာဓိ စုန်းတန်ခိုး တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ကမ္ဘာ့နိယာမကြီးအချို့ကို ချိုးဖောက်ပြနိုင် ကြပေသေး၏။
နည်းလမ်းမှန်မှန် အခြေခံ ခိုင်ခိုင်ဖြင့် သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယသာ စိုက်ထုတ်နိုင်သော် မဖြစ်နိုင်သော အရာမရှိတော့ပြီဟု အလေးအနက် ယုံကြည်ကြိုးစားနေသော ယောဂီများ တစ်နေ့တခြား များပြားလာသည်မှာ ဤယနေ့ ပဋိပတ္တိသာသနာ၏ ထူးခြားချက်ပင်တည်း။

ဆရာတော်ဦးကြည်ကား တိရစ္ဆာန်ဆိုးများနှင့် သာမက လူဆိုးများနှင့်လည်း တွေ့ကြုံတော် မူရ၏။ တစ်ခါက ဆွမ်းခံကြွရာတွင်- ကုန်းစပ်ယာတော တစ်ခု အတွင်း၌ ပဒတ်ညွှတ်ကွင်း ခြေ၌စွပ်မိလေ၏။ ဆရာတော်ကား ရှေ့သို့ဆက်၍ မကြွဘဲရပ်နေတော်မူသည်။

ဒကာတစ်ဦး ခရီးသွားရင်း မြင်၍ ညွှတ်ကွင်းကို ဖြုတ်မည်ပြုရာ သူပိုင်ညွှတ်ကွင်း မဟုတ်၍ ဖြုတ်ခွင့်မပေး။ နောက် ညွှတ်ထောင်သူကို လိုက်လံရှာ၍ ဖြုတ်စေရသည်။

ဆရာတော်ကိုပြန်ပေးဆွဲခြင်း

“မာရပါသ” ခေါ် မာရ၏ညွှတ်ကို လွတ်အောင်ရုန်းကန်ရာ၌ သီလဟူသော အခြေခံ မူလ ဝိနည်းဥပဒေကို အတိအကျ နာယူတော်မူမြဲပင်။

တစ်ရံရောကာလ လူဆိုးလေးငါးယောက် တောရကျောင်းတွင်းသို့ မဝံ့မရဲ ဝင်ရောက် လာကြ၏။ ဝေါယာဉ် (ထမ်းစင်) တစ်ခုကိုလည်း ယူလာကြသည်။ အလွန် အကြံကြီးသူများ ဖြစ်ကြ၏။ ဆရာတော်ကား ညနေချမ်း လူသူရှင်းချိန် ဖြစ်သဖြင့် သစ်တစ်ပင်ရင်း၌ အေးဆေးစွာ ကမ္မဋ္ဌာန်း ထိုင်နေခိုက် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ဒကာတစ်ဦးက ဆရာတော်အား ယုံကြည်လောက်အောင် တစ်စုံတစ်ခု အကြောင်းပြ လျှောက်ထား၍ ဝေါယာဉ်ဖြင့် ပင့်ကြသည်။ “အေး... အေး၊ မင်းတို့ လိုရာပင့်တာပေါ့” ဟု မိန့်ကာ ဝေါပေါ်သို့ တက်တော်မူ၏။ လူဆိုးများမှာ “အကြံပိုင်ပြီ” ဟု ဝမ်းမြောက်စွာ ထမ်း၍ပင့်ကြသည်။

အကြောင်းမှာ ဆရာတော်အား ပခုက္ကူ တစ်မြို့နယ်လုံးမှ သူဌေးသူကြွယ်များ အသက်တမျှ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြရာ “ပြန်ပေးဆွဲလျှင် ရွှေငွေ လိုသလောက် ရမည်” ဟု ကိန်းသေတွက်၍ ပြန်ပေးဆွဲကြခြင်း ဖြစ်သည်။ လေးယောက်သား မမောနိုင်၊ မပန်းနိုင်၊ ချွေးဒီးဒီးကျအောင် ထမ်းကြရ၏။

တစ်နာရီကျော်ကျော် ကြာသောအခါ မိမိတို့ ကြိုတင်စီစဉ်ထားသော လုံခြုံသည့် စခန်းသို့ ရောက်ပြီဟုယူဆ၍ ဝေါကို မြေပြင်၌ချကြသည်။ ဝေါကိုချပြီး ပတ်ပတ်လည် တောင်မြောက်လေးပါး စိတ်ချလောက်သော အခြေအနေ ရှိမရှိ အကဲခတ်ရင်း ကြည့်လိုက်ကြ၏။

တစ်နာရီကျော်ကျော် ချွေးဒီးဒီးကျအောင် ထမ်းခဲ့သော်လည်း ဆရာတော်၏ တောရကျောင်းဝင်း ကလေးမှ အပြင်မရောက်။ ကျောင်းအတွင်းမှာပင် ချာချာ လည်နေကြကြောင်း သတိရကြ လေတော့၏။ ထိုအခါ လူဆိုးများ သက်ပြင်းချ၍ ချွေးသုတ်ရင်း ဝန်ချကန်တော့ကာ ထွက်ပြေးကြလေတော့သည်။

“ဧဝံ အစိန္တိယာ ဗုဒ္ဓါ၊ ဗုဒ္ဓဓမ္မာ အစိန္တိယာ” (အပဒါန် ပါဠိတော်) ဟု ဟောတော် မူသည့်အတိုင်း မြတ်စွာဘုရား ထိုးထွင်းသိမြင်သော သဘာဝတရားတို့သည် စိတ်ကူးဖြင့် ထိတွေ့၍ မမှီ။ ကြံစည်၍ မရစကောင်းသော သဘောရှိကုန်၏။

ထို့ကြောင့်လည်း သဘာဝဥပဒေကို ယုံယုံကြည်ကြည် လိုက်နာကျင့်သုံးကြသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏ ဖြစ်ရပ်တို့သည် မိမိတို့၏ မျက်စိ၊ နားစသည်မှ ရသော အသိကိုသာ အမှန်ဟု စွဲလမ်းနေသော လူသာမန်တို့အတွက် ဒဏ္ဍာရီများ ဖြစ်ကြရ၏။

“အစိန္တိယေ ပသန္နာနံ၊ ဝိပါကော ဟောတိ အစိန္တိယော”။ (ဣတိဝုတ်၊ အဂ္ဂပသာဒသုတ်) အစိန္တေယျအရာ၌ ယုံကြည်ကျင့်ကြံသူတို့ ရရှိသောအကျိုး ဖြစ်ရပ်သည်လည်း စိတ်ကူး၍ မရကောင်းသော အစိန္တေယျပင်တည်း။

ထိုမျှလောက် ရင့်ကျက်တော်မူသော ဆရာတော်ကြီးများကို မဆိုထားဘိ ကာမ ဘောဂီ အိမ်နေသူ ဥပါသကာအချို့၌ပင် အရေးကြုံလျှင် ယုံနိုင် ခက်လောက်အောင် တရားတော်ကား အစွမ်းပြပါ၏၊ ယုံကြည်သလောက်၊ ကျင့်ကြံနိုင်သလောက် တုံ့ပြန်မြဲဖြစ်သည်။

ကြားဖူးသည်ကား အထက်အညာ ချပ်သင်းအရပ်တွင် “ဟေတုပစ္စယော” စသော ပဋ္ဌာန်း ၂၄-ပစ္စည်းကို အိပ်ရာဝင်တိုင်းစည်းချ၍ အိပ်လေ့ရှိသူများသည်ဟုဆို၏။

(အရှေ့ အရပ်မှစ၍ လက်ယာရစ် အရပ်ရှစ်မျက်နှာရှိရာ တစ်ရပ်လျှင် ၃-ပစ္စည်းကျ ရွတ်၍ စည်းချရသည်။ ၃×၈ = ၂၄ )။

တစ်နေ့သောည အိမ်တစ်အိမ်၌ သူခိုးဝင်၍ ခိုးရာ အထုပ်ကြီးငယ်ထုပ်ပိုး၍ အိမ်မှအထွက် ထွက်ပေါက် ရှာမရသဖြင့် ခြံတွင်းမှာပင် တစ်ညလုံး ချာချာ လည်နေ၏၊ မိုးလင်းလျှင် အဖမ်းခံရသတတ်။

ယင်းသို့ဆိုသော် ဘုရားရှင်လက်ထက်တော်က ထင်းခွေသမား သားကလေး အကာသ ညအခါ မြို့တွင်းမဝင်နိုင်၍ မြို့ပြင်မှာပင် အိပ်မောကျနေခိုက် ဘီလူးက ကိုက်စားရန် ဆွဲကိုင်ရာ ကလေးက “နမော ဗုဒ္ဓဿ=ဘုရားကို ရှိခိုးပါ၏” ဟု ယောင်ရမ်း နှုတ်ထွက် မိကာမျှဖြင့် ဘီလူးကြောက်လန့် ထွက်ပြေးရသည်ဆိုသော (ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်လာ) ဖြစ်ရပ်သည် မယုံကြည်နိုင်ရန် အကြောင်းရှိပါသေး၏လော။ တရားကို ကျင့်ကြံရာ၌ ယခင်နှင့် ယခု မည်သို့သော ကွာခြားမှု ရှိပါသေးအံ့နည်း။

ဆင်းရဲနှင့်ရင်းမှ ချမ်းသာရ

ဤပြဆိုပြီး အကြောင်းတို့ကား အများသိ ဖြစ်ရပ်များသာ ရှိပေသေး၏။ နှစ်ပေါင်း လေးဆယ်ကျော် တောရဝင်တော်မူခဲ့ရာ အခြားအန္တရာယ်မျိုးစုံနှင့် ယုံနိုင်ခက်သော အံ့ဖွယ်တို့ကား များစွာ ရှိပေလိမ့်ဦးမည်။ ထိုဒုက္ခ၊ ထိုအန္တရာယ်နှင့် ထိုအံ့ဖွယ်တို့ကား အရညဝါသီ တောပျော်ယောဂီတို့အတွက် အဆန်းမဟုတ်တော့ချေ။

ဘဝဟူသည် ဒုက္ခအပြည့်ဖြစ်၏။ အဆန်လမ်းကား အချို့သူများ ပို၍ဒုက္ခများ ဆက်တိုက်တွေ့တတ်သည်။ သို့သော် အစုန်လမ်းမှ ဒုက္ခသည် ဒုက္ခကိုသာ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားစေ၍ အပါယ်တိုင်အောင် ဒုက္ခအလျဉ်မဆုံး။ အဆန်လမ်း ဒုက္ခကား သုခကိုသာ ဆင့်ပွား ဖြစ်ပေါ်စေ၏။

“ဆင်းရဲကြီးကိုမြင်က ဆင်းရဲလေးကို ကြိတ်မှိတ်ခံ၊ သုခကြီး မြင်နေမှ သုခကလေး တွေကို ပြတ်ပြတ်စွန့်”။ (စစ်ကိုင်း မဟာဂန္ဓာရုံ ဆရာတော်။)

အနာခံမှ အသာစံရ၏။ ဒုက္ခမှ သုခသို့ ပေါင်းကူးရာ၌ ချောမောပြေပြစ်ရန် တံတားတစ်ခု ရှိမှဖြစ်သည်။ တံတားကား “မှားသည်ဖြစ်စေ မှန်သည်ဖြစ်စေ၊ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ငါ့ထိုက်နဲ့ငါ့ကံ၊ ဘယ်သူမပြု မိမိမှု။ ပြုသူအသစ် ဖြစ်သူအဟောင်း၊ ကျသမျှ ငါခေါင်းထိုး၍ ခံမည်” ဟူသော မိမိတို့၏ “အဓိဝါသနခန္တီ” ပင်တည်း။

ထို့ကြောင့် တိဗက် မဟာယာန လောကီဆရာတို့ပင် “ရုပ်ဘဝနာမှ အသိဉာဏ် နာမ်တရား တိုးတက်သည်” ဟု ယူဆကြ၏။ ယနေ့ တိဗက် တန်ခိုးရှင် ဒေါက်တာ ရမ်ပ ခေါ်သော လာမာဘုန်းကြီးသည် အက်ကပ်စတစ် မှတ်တမ်းကို ကြည့်နိုင်သူ (ပုဗ္ဗေနိဝါသ အဘိညာဉ်မျိုး)၊ တတိယ မျက်လုံးရသူ (ဒိဗ္ဗစက္ခုမျိုး)၊ ကောင်းကင် ပျံသကဲ့သို့ ဝိညာဉ်ခရီး သွားနိုင်သူ စသည်ဖြင့် ကျော်ကြားလျက်ရှိ၏။ သူ့ဘဝကား ထုသားတေသား ရ၍ သေတွင်းဝသို့ အကြိမ်ကြိမ် ရောက်ခဲ့ရသည်။ မီးများများ ရသော ဓာတ်လုံး၊ အလှော်များသော ရွှေ၊ ပွတ်တိုက်ခံ များသော ကျောက်တုံးကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

တစ်ဖန် ခရစ်နှစ် ၁၉၄၃-ခုနှစ်က နယ်သာလင်ပြည် ဟိဂ်မြို့၌ “ပီတာဟားကိုးစ်” ဆိုသူသည် ခေါင်း၌ ပြင်းထန်စွာဒဏ်ရာရပြီး မေ့မြောသွားရာမှ သတိရလာသောအခါ တစ်စုံတစ်ခုကို စူးစူးစိုက်စိုက် အာရုံယူ စဉ်းစားလိုက်လျှင် အတိတ်အနာဂတ်များကို မြင်နေရသည်ဟု ဆို၏။ ကမ္ဘာ့စုံထောက်အဖွဲ့ကြီးနှင့်ပင် ပူးတွဲ၍ ပြစ်မှုမျိုးစုံ ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

သက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းတစ်ခုကို ကြည့်ရုံမျှဖြင့် ထိုပစ္စည်းရှင်၏သွားလာလုပ်ကိုင်ပုံ အတိတ် အနာဂတ်တို့ကို အတပ်ဟောနိုင်၏။ လောကီပညာရှင်တို့ပင်လျှင် ဒုက္ခ၏တန်ဖိုးကို သိမြင်၍ အထိုက်အလျောက် တန်ခိုးပြနိုင်ပေသေး၏။

“နယိဒံ သိထိလ” မာရဗ္ဘ။” (နိဒါနဝဂ်၊ နဝသုတ် ပါဠိတော်အရ) ဒုက္ခအားလုံးတို့၏ လွတ်မြောက်ရာ ထာဝရချမ်းသာကြီးကို လျော့လျော့လျဲလျဲ နည်းနည်းပါးပါး ကြိုးစားရုံဖြင့် ရနိုင်သည် မဟုတ်ချေ။

ယခုအခါ ကမ္ဘာနှင့်ချီ၍ ရင်ဆိုင်နေကြရသော စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးသည် တစ်ခုတည်း သော ပဋိပတ်လမ်း ချမ်းသာအတိပြီးသော နိဗ္ဗာန်တံခါးကို နာနာကြီး ရိုက်ဖွင့် ပို့ပေးနေ၏။

ယခုဘဝ မဂ်ဖိုလ်ရမည့် ပါရမီအခံရှိလျက် မေ့လျော့ ပျော်နေသူများ ဖြစ်လျှင် ခေမာ မိဖုရားကဲ့သို့ ချော့မော့ချေချွတ်မည့်သူများ မရှိပါက ကိသာဂေါတမီ၊ ပဋာစာရာတို့ ဇာတ်မျိုး ကပြရန် လောကဓံက ခပ်နာနာ ရိုက်ပို့တတ်ပေ၏။ အခြေခံ ဉာဏ်ရှိလျက် စာကျက် ပျင်းသော ကျောင်းသားများ ကျောင်းဆရာ အရိုက်ခံရသကဲ့သို့တည်း။ ယင်းသို့ လောကဓံ၏ ရိုက်ပို့ခြင်း ခံရသော် တော်ပေသေး၏။ ထိုသို့မဟုတ်လျှင်ကား မဆုံးနိုင်သောဘဝ ဒုက္ခမှ ဒုက္ခသို့သာ လှည့်လည်ရပေတော့မည်။

ရိုးရိုးလော ဆန်းဆန်းလော

ထို့ကြောင့် ယောဂီစခန်းတွင် ဒုက္ခတစ်ထစ်ကွေ့က သုခတစ်ရစ် တက်ရတော့မည် ဟု မှတ်ယူရာ၏။

မသင့်သော အစာမှန်းသိ၍ ချုပ်တည်းထားရသဖြင့် ဆာလောင်လွန်းသော ဖြစ်ရိုး ဖြစ်စဉ်ဒုက္ခ၊ မသင့်မှန်းမသိ၍ စားမိခြင်း၊ ကြောင့်ကြမစိုက်ရဘဲ အလိုလို မတည့်စာများ ဆက်ကာ ဆက်ကာ တစ်ဦးဦးက ပေးနေသကဲ့သို့ လွယ်လွယ်ကူကူ ရ၍ စားမိခြင်းဟူသော အကုသိုလ်ကံဟောင်း၏ ဖန်တီးမှုဒုက္ခ၊ (ဝါ) အနှောင့်အယှက် ဟု သတိပြုလျှင် သိသာသော ဒုက္ခ၊ ယင်းဥပမာအတိုင်း အနှောင့်အယှက် သဘော ကို လက်တွေ့ အလုပ်ကသာ ခွဲခြားသိစေလိမ့်မည်။ မည်သည့်ဒုက္ခ အန္တရာယ် ဖြစ်စေ၊ အပါယ်ဒုက္ခလောက် မကြီး။ သည်းခံခြင်းဖြင့် ကျော်လွန်နိုင်သည်သာ။

မာရ်ဆယ်တပ်လုံးတွင် ရိုးရိုးနှင့် ဆန်းဆန်း နှစ်မျိုးစီ ရှိသည်ဟု ဆိုသင့်၏။ ဥပမာ လာဘ်လာဘနှင့် ဝိသဘာဂ (မိန်းမ) အာရုံကို မြင်၍ အရိုးခံလိုချင်မှုသည် အနမတဂ္ဂ သံသရာက ပါခဲ့သော သတ္တဝါတို့၏ ပင်ကိုစိတ်ပင်တည်း။ ထိုကာမမှလည်း လွန်မြောက်အောင် ကြိုးစားရသည်။

ရံခါ ထိုအာရုံများ ရိုးရိုးစင်းစင်း မဟုတ်။ လက်မခံ၊ ခံချင်အောင် အဆင့်ဆင့် အကွက်ဆင်၍ တမင်ထိုးသွင်းသော ဖြစ်ရပ်လည်း ရှိတတ်သည်။ ရှိသည်။ သိခဲ၊ ရှောင်ခဲစွာ၊ ထိုနှစ်မျိုးလုံးပင် မာရ်၏ ပထမဆုံး တပ် “ကာမ” ပင်တည်း။

အခြား ပျင်းရိမှု၊ အိပ်ချင်မှု၊ အထင်ကြီးမှု၊ ကျော်စောလိုမှု စသော မာရ်တပ်များနှင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းခွင်သို့ မဝင်နိုင်အောင် အလုပ်များမှု၊ နေမကောင်းမှု စသည်တို့လည်း နှစ်မျိုးစီပင် ရှိသည်၊ ရိုးရိုးလော ဆန်းဆန်းလော။ ခွဲခြားသိရှိရန် လိုအပ်၏။ သိမ်မွေ့စွာ၊ မည်သို့ဖြစ်စေ၊ ကျော်လွန်အောင် ရှုပွားနိုင်သည်သာ ပဓာနတည်း။ သို့သော် အသိမှန်ရှိထားမှသာ လွယ်လွယ် နှင့် လွန်မြောက်နိုင်လေသည်။

ဆရာတော် ဦးကြည်လည်း ဤသို့သောဒုက္ခမျိုးစုံကို ဗုဒ္ဓလက်ထက်က သာဝက ကြီးများ ကဲ့သို့ သန္ဒိဋ္ဌိက တွေ့ကြုံကျော်လွန်တော် မူနိုင်၍-

(သောမံ လောကံ ပဘာသေတိ၊ အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ) လမင်းသည် မိုးတိမ် အန္တရာယ် အမှောင်ထုများနှင့် ရုန်းကန်လုံးထွေးနေရာမှ လွတ်လွတ်ကျွတ်ကျွတ်ကြီး ထွက်မြောက်လာသောအခါ တစ်လောကလုံးကိုပင် အလင်းရောင်ပေးနိုင်သကဲ့သို့ ငြိမ်းအေးသော တရားရောင်ခြည်တို့ဖြင့် အမှောင်ခွင်း၍ အလင်းဆောင်တော် မူခဲ့လေပြီ။

လာဘ်လာဘကို အောင်နိုင်ပုံ

ဆရာတော်ဦးကြည်သည် ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားလာသည်နှင့်အမျှ လှူဒါန်းလိုသူများ ကြိတ်ကြိတ်တိုးနေ၏။ ပံ့သုကူဆောင်သဖြင့် ပံ့သုကူသင်္ကန်း ပစ်သူများလည်း များပြားလှသည်။ ဆရာတော်ကား ကောက်ယူလဲလှယ်၍ မဝတ်နိုင်အောင် များပြား လှသဖြင့် လာရောက်ဖူးမြော်သည့် ရဟန်းသာမဏေများကိုသာ ကောက်ယူစေ ရသည်။ အဆောက်အအုံများကိုလည်း လို သလောက်သာ ဆောက်လှူခွင့်ပြု၏။ အပို လက်မခံ။

သူတော်ကောင်းတို့သည် အလွန် အလိုဆန္ဒ နည်းပါးကြကုန်၏။ အလိုဆန္ဒနည်း သောကြောင့်လည်း သူတော်ကောင်း ဖြစ်လာကြရ၏။

ထို့ကြောင့် သဲပုံစေတီတောင်၌ ဘုရားတစ်ဆူ၊ သိမ်ငယ်အုတ်တိုက်တစ်ခု၊ ရေကန် တစ်ကန်နှင့် ဆရာတော် တရားဝင်သည့် ဂူတစ်ခုသာ ရှိလေသည်။ သဲပုံစေတီ တောင်မှ ကြည့်လိုက်လျှင် အရှေ့ဘက်၌ မှန်စီတောင်နှင့် ဧရာဝတီ၊ အရှေ့တောင် ဘက်၌ ပခုက္ကူမြို့နှင့် ပုဂံညောင်ဦး၊ ပုပ္ပားတောင်၊ တန့်ကြည့်တောင် စသည်တို့ဖြင့် ကြည်နူးဖွယ် ကောင်းလှသည်။ သဲပုံစေတီတောင် ပတ်ဝန်းကျင်ကား ပင်လယ်တိမ်၊ မြစ်တိမ်ဒေသဖြစ်၍ မြေတစ်ကြောလုံး နိမ့်မြင့်မညီ၊ လှိုင်းထနေ၏။

မြို့အဝင် သွားရာလမ်း၌ သုသာန်ကြီး တစ်ခုရှိရာ ဆရာတော့်အတွက် နေရာကောင်း တစ်ခုပင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပုထိုးတိုက်မှာ နေစဉ်ကပင် ယင်းသုသာန်၌ ညအခါလာ၍ နေလေ့ရှိရာ “ဦးကေဝလ” ခေါ် အဖော်တစ်ပါးလည်း လိုက်ပါခဲ့သည်။ ဦးကေဝလမှာ မိုးမလင်းမီ ထွက်ပြေးလေ၏။

ဆွမ်းခံကြွသောအခါ လောင်းလှူလိုသူ များပြားလှသဖြင့် ရပ်ကွက် အလှည့်ကျ ခံတော်မူရ၏။ သို့ရာတွင်လည်း သယ်၍မနိုင်။ တောင်းကြီး တောင်းငယ်ဖြင့် လိုက်ပါကြရသည်။ တစ်ပါးစာချန်၍ ရသမျှ လှူပစ်၏။ ပစ္စည်းလေးပါးနှင့်စပ်၍ အတု ယူဖွယ်ပင်။ လိုအပ်သည်ထက် ပိုလျှံနေသော ကျောင်း၊ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဆေး ပစ္စည်း လေးပါးတို့သည် သူတော်ကောင်းများအား ခရီးဖင့်နှေး လေးလံစေသော ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးမျှသာတည်း။

ဆရာတော် ဆွမ်းခံကြွလျှင် ဝမ်းအသာဆုံးသူများကား ကိုရင်ငယ်လေးများ ဖြစ်ကြ၏။ သူတို့သည် ဆရာတော် မည်သည့် ရပ်ကွက်၌ ဆွမ်းခံကြွမည်ကို စနည်းနာနေကြ၏။ ဆရာတော်ကို မြင်လျှင် အပြေးလိုက်၍ လာကြသည်။

ဆရာတော် မမြင်မြင်အောင် အနည်းငယ်လွန်၍ သွားပြီးလျှင် လှည့်ကြည့် လှည့်ကြည့် လုပ်နေတတ်ကြရာ ထိုအခါ ဆရာတော်က လက်ယပ်ခေါ်၍ ဟင်း သုံးလေးခွက်နှင့် တစ်ပါးစာ ဆွမ်းအပြည့် ထည့်လှူတတ်သည်။ မနိုင်မကန် လောင်းလှူကြသော ဆွမ်းများကို တစ်မြို့လုံးရှိ ရှင်ငယ် ရဟန်းငယ်များအား တစ်ဆင့် လောင်းလှူရသော ဒုက္ခကား မသေးငယ် လှပါချေ။

အခါတစ်ပါး ဆွမ်းခံကြွရာ ဆွမ်းသာမက “ဖို့ဒ်” ကား တစ်စီးပါ အလှူခံရဖူးသည်။ အကြောင်းမှာ ဝမ်းဟိုက်အင်္ကျီကုမ္ပဏီမှ တရုတ်လူမျိုးတစ်ဦးသည် သမီးငယ် အပြင်းအထန် မကျန်းမာရှိနေစဉ် အိပ်မက်ထဲ၌ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးအား ဆွမ်းလောင်း လှူရ၍ ကျန်းမာကာ စီးပွားတက်ကြောင်း မြင်မက်သောဟူ၏။

နံနက်မိုးလင်းလျှင် အိမ်ရှေ့လမ်းတွင် ဆရာတော် ဆွမ်းခံရက်ကျ၍ ကြွလာသည်ကို တွေ့ ရာ အိပ်မက်ထဲက ဘုန်းတော်ကြီးဖြစ်နေ၏။ ဝမ်းသာ အားရ ဆွမ်းလောင်းလှူ ကြသည်၊ သမီးငယ်လည်း နေကောင်း၊ စီးပွားရေးလည်း တိုးတက် လာသဖြင့် ကားဟူ၍ ပေါ်ဦးစတွင်ပင် ဖို့ဒ်ခေါ်သော ကားတစ်စီးကိုပါ လှူလေသည်။

ဆရာတော်ကား သဒ္ဓါငဲ့၍ အလှူခံထားရသော်လည်း အသုံးမပြု။ (ပျံလွန်တော်မူ မှသာ အလောင်းတင်ကားအဖြစ် အသုံးပြုကြရလေသည်ဟု ဆိုသည်။)

ရေစကြိုဆရာတော် လေးစားမှု

မဟာဝိသုတာရာမ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဦးစွာ တည်ဖန်သော ရေစကြို ဆရာတော်ကြီး ဦးဂန္ဓသာရကား ပရိယတ္တိမာန် ကြီးလှ၏။ ပျံလွန်ခါနီး နာရီပိုင်းအထိ ပရိယတ်စာပေကို ပို့ချသည်။ ရွှေစက်တော် ဘုရားဖူးကြွရာ၌ပင် လှေပေါ်၌ စာပလွေ ဖြန့်ခင်း၍ စာပို့ချတော်မူ၏။ ပရိယတ် အာဇာနည်ကြီးတည်း။

ပထမသော် ဆရာတော်ဦးကြည်အား “တောကျီးကန်း” ဟု ကွယ်ရာ၌ပြောဆို သုံးနှုန်းလေ့ရှိ၏။ အထင်မကြီး၊ နောင်သော အခါတွင်ကား “ကိုကြည် ကျုပ်တို့ကို ပစ် မထားနဲ့နော်” ဟု ပြောဆိုကာ တရင်းတနှီး ချစ်ခင်လေးမြတ်တော်မူကြသည်။ မကြာခဏ တရားစာပေ ဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြရာ အလွန်ခေါင်လှသော ဧရာဝတီ အနောက်တစ်ရိုးတွင် ပရိယတ်၊ ပဋိပတ် မျိုးစေ့ကို ချပျိုးတော် မူခဲ့ကြကုန်၏။

ဆရာတော်ကား အမြဲပံ့သုကူ တိစီဝရိက် ဓုတင်ဆောင်၍ သင်္ကန်းသုံးထည်ဖြင့်သာ နေတော်မူ၏။ သင်္ကန်းတွင် သန်းများ၊ အိပ်ရာတွင် ကြမ်းပိုးများ စွဲကပ် နေသော်လည်း ရှင်းလင်းခွင့် မပြုချေ။ စားမှု၊ နေမှု၊ ဝတ်မှုတွင် အလွန်ခြိုးခြံ၍ ခေါင်းပါးစွာ ကျင့်ကြံတော် မူလေ့ရှိသည်။ အသင်္ခတနိဗ္ဗာန ဓာတ်ကြီးနှင့် တိုက်ရိုက် ဆက်သွယ်နိုင်သော အရိပ်လက္ခဏာများ ပေါ်လွင်လှပေ၏။

လာဘ၊ သက္ကာရ၊ သိလောက ဟူသော လာဘ်ရခြင်း၊ အပူဇော်ခံရခြင်းနှင့် ကျော်ဇောသတင်း ဂုဏ်များကို ပကတိဖြူစင်သော စိတ်ဓာတ်ဖြင့်ပင် ကျော်လွန် နိုင်သည်မှာ ထင်ရှားလှပေသည်။ ပကတိမဟုတ်လျှင် ကြာရှည် ဟန်ဆောင်နိုင်သော အရာမဟုတ်ချေ။ အများစုကား သက္ကာရ၊ သိလောကကို မဆိုထားဘိ၊ လာဘ်ရခြင်း ကန္တာရမှပင် မကျော်တက်နိုင်၊ ထို၌သာ နစ်ကျွံ၍ သွားကြကုန်ပြီ။

အိန္ဒိယ သီဟိုဠ်မှ သံဝေဂ

ဆရာတော် ဦးကြည်သည် ၁၂၅၅-ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယသို့ ဘုရားဖူး ကြွတော်မူသည်။ တရားဦးဟောရာ မိဂဒါဝုန်စသော ဌာနများသို့ ကြွရောက် ဖူးမြော်၏။ ၁၂၅၈−ခုနှစ်တွင်လည်း သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်၍ မဟာစေတီနှင့် စွယ်တော် စသည်များကို ဖူးမြော်တော်မူ၏။

အိန္ဒိယမှအပြန် ဗောဓိပင်ပျိုတစ်ပင်ပင့်ဆောင်၍ ပခုက္ကူ၊ ပုထိုးကျောင်းတိုက်ဦး၌ စိုက်ပျိုး ပူဇော်ထားကြသည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယသို့ ကြွတော်မူသောအခါ ကြီးစွာသော ဓမ္မသံဝေဂ ဖြစ်တော်မူသည်။ နောက်ပါဘုရားဖူးရဟန်း တပည့်ဒကာ များကိုလည်း “သီလကို ကြိုးစား ဆောက်တည်ကြ။ မေတ္တာပို့ အမျှဝေကြပါ” ဟု မကြာခဏ တိုက်တွန်းတော်မူ၏ ။

အိန္ဒိယပြည် ဘုရားပွင့်တော်မူရာ ဗောဓိပင် ရွှေပလ္လင်ဌာနမှစ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာ အဓိကရ ဌာနကြီးတိုင်းမှာပင် အမြင်မတော်သော ရုပ်တုများ၊ ဟိန္ဒူဘုန်းကြီးများကိုချည်း တွေ့နေရလေသည်။ “စာထဲမှာ စိတ်ကူးနှင့် ဖူးရတာကမှ ကောင်းသေးတယ်” ဟုပင် လူသာမန်တို့ ညဉ်းတွားလောက်အောင် အပြောင်းအလဲကြီး ပြောင်းလဲနေ သောကြောင့် ဖြစ်၏။

ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ပေါ်ထွန်းလာရာ မိခင်ဒေသကြီး၌ သာသနာ အငွေ့အသက်မျှသာ တွေ့ရတော့သဖြင့် ဘုရားဖူးများ,များစွာ သံဝေဂ ဖြစ်ကြရ၏။ “မည်သည့် ဘာသာက မတရားဝါဒဖြင့် နှိပ်စက်၍၊ မည်သည့်ဘာသာက ဓားဝါဒဖြင့် ဖျက်ဆီး၍” ဟု အတိတ်ကို လှန်ကာ သံဝေဂအသွင် ဒေါသ-ဒေါမနဿ ဝင်ကြ၊ ပြောဆိုကြ၏။

“မည်သည့်ခေတ်က မည်သူမည်ဝါတို့က ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းများကို မီးရှို့၍ ရဟန်းတော် ပေါင်းများစွာကို သတ်ဖြတ်ကြကြောင်း” ဘုရားဖူးအဖွဲ့ဝင် တပည့် အချို့က စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ်ရာ ဇာတ်ကြောင်းလှန် ပြောဆိုနေကြသည်ကို ဆရာတော် ကြားတော်မူလျှင်-

“အင်း... ကုသိုလ်ရအောင် ကြိုးစားလာခဲ့ကြရတာ၊ အကုသိုလ် ပါမလာကြစေနဲ့၊ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူတဲ့ အိန္ဒိယ တိုင်းပြည်ကြီးမှာ သာသနာကွယ်ခဲ့ရတာ တစ်ခြားဘာသာ တစ်ခြားရန်သူတို့ကြောင့် မဟုတ်ဘူး၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ အမွေခံ သားတော်တွေ ကိုယ်တိုင်က ကိုယ့်သန္တာန်မှာ ကိုယ်ပိုင်သာသနာ အားနည်းကြလို့ပဲ၊ သီလ မေတ္တာ ခေါင်းပါးကြလို့ပဲ၊ သူများကို အပြစ်ရှာတာ မမှန်ကန်ဘူး၊

(သံယုတ် ပါဠိတော်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိတော်) ကြီးတွေ မှာ နောင်ကာလ သာသနာတော် ဘယ်လို ဆုတ်ယုတ်မယ်ဆိုတာ ဟောထားတာ အလွန် ကျယ်ဝန်းတယ်၊ လိုရင်း ချုပ်လိုက်တော့ သူများကြောင့် မဟုတ်ဘူး၊ “ဘယ်သူမပြု မိမိမှု” ဆိုသလို ကိုယ်တရားပျက်လို့ မာရ်နတ်က အခွင့်သာတာပဲ၊ သီလကြိုးစား ဆောက်တည်ပြီး မေတ္တာပို့ အမျှဝေကြ၊ ကိုယ့်သာသနာ မံပျက်ကြစေနဲ့” ဟု ဆုံးမတော်မူ၏။

ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ဘုရားဖွားရာ၊ ပွင့်ရာ၊ တရားဦးဟောရာ စသော (အဝိဇဟိက သံဝေဇနိယ) သမိုင်းဝင် ဌာနတိုင်း၌ ဝိပဿနာ ရှုပွားတော်မူသည်။

ဆရာတော်၏သြဝါဒမှာ တန်ဖိုးရှိလှပေ၏။ နောက်ပါ ဘုရားဖူးများလည်း ထိုအခါမှ စ၍ မေတ္တာရှုပွားကာ ချမ်းချမ်းသာသာ လှည့်လည် ဖူးမြော်နိုင်ကြသည်။ အနိစ္စ လက္ခဏာ တင်နိုင်ကြ၏။ကိုယ့်သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင် အဇ္ဈတ္တိက သာသနာသာလျှင် ပဓာန ဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်နိုင်ကြလေတော့၏။ မှန်လှပေ၏။

ဘုရားဗျာဒိတ် သာသနာကွယ်ကြောင်းများ

(၁) ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှား ရှိစဉ်က အရှင်ကိမိလက ဘုရားရှင်အား အနာဂတ် သာသနာရေးကို မျှော်တွေးလျှောက်ဖူး၏။

“ရှင်တော်ဘုရား၊ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူသည့် နောက်ကာလ၌ သာသနာ အရှည် မတည်တံ့နိုင်ခြင်းသည် အဘယ် အကြောင်းများကြောင့်ပါနည်း”။

ထိုအခါ ဘုရားရှင်က-

“ဘုရား-တရား-သံဃာ၌ မရိုသေ မလေးစားခြင်း၊
ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သမထ ဝိပဿနာတို့၌ မရိုသေ မလေးစားခြင်း၊
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အရိုအသေ တန်ခြင်း၊
ပဋိသန္ဓာရ (တရား,ပစ္စည်းဖြင့် အစေ့အစပ် လိုက်လျောညီထွေ ပြုမူခြင်း) အမှု၌ မရိုမသေပြုမူခြင်း”

များကြောင့် သာသနာ ကွယ်နိုင်ကြောင်း (အင်္ဂုတ္တရ ပဉ္စက၊ ဆက္က၊ သတ္တက ကိမိလသုတ်များ၌) အတိအလင်း ဟောတော်မူသည်။

(၂) ပဉ္စကနိပါတ် သဒ္ဓမ္မသမ္မောသ သုံးသုတ်တွင်လည်း “တရားတော်ကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် အရိုအသေ သင်ကြား, နာယူဆောင်ထားခြင်းမရှိ၊ စဉ်းစား ကျင့်ပွား ခြင်းမပြု၊ မှားယွင်းစွာ သင်ယူပို့ချခြင်း၊ နှုတ်လှံထိုးခြင်း၊ သံဃာကွဲပြားခြင်း” များ ကြောင့် သာသနာတော် မှေးမှိန်ရကြောင်း ဟောတော်မူသည်။

(၃) ထို ပဉ္စကနိပါတ်၌ပင် “သာသနာနောင်ရေး တွေ့မည့်ဘေး” ဟု ဆိုထိုက်သော အနာဂတဘယသုတ် လေးသုတ်ရှိရာ ဟောတော်မူ လိုရင်းကား ဤသို့ ဖြစ်သည်။

“ရဟန်းတို့သည် ခေါင်းပါး၍ အန္တရာယ်များလှသော တောထဲ၌ မနေလိုခြင်း၊
တရားဘာဝနာ မရှိသူ အဆက်ဆက်က ရဟန်းပြုပေးကြခြင်း၊
ကိုယ်ကျင့်ကွာ၍ ဘာဝနာ ဝေးခြင်း၊
ပညာသီလ (ဓမ္မ၊ ဝိနယ) နှင့်စပ်သော စကားကို မသိမြင်တော့ခြင်း၊
လက်သစ် ခေတ်ပေါ် တရားဆန်းများကိုသာ နာယူလိုခြင်း၊
ဟောကြားလိုခြင်း၊
ဘုန်းကြီးအောင်လုပ်ခြင်း၊
သီလသိက္ခာ၌ လျှော့ဈေးတွက်ကာ လျော့လျဲလျဲ လုပ်ခြင်း၊
ပစ္စည်းလေးပါး အကောင်းကြိုက်၍ ကိုယ်တိုင် ဆွမ်းခံ၍ စားခြင်း

စသော ဓုတင်အကျင့်ကောင်း သူမြတ်လောင်းတို့၏ အလေ့များ ကွယ်ပကာ ကာမဘောဂီ တို့ကဲ့သို့ ဝတ်-စားနေထိုင်ခြင်း၊ မာတုဂါမ စသည်တို့နှင့် ရောရော နှောနှော နေထိုင်ဆက်ဆံခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

(၄) ထိုမှတစ်ပါး နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော်တွင် “နောင်တစ်ခေတ် သာသနာ အကြောင်း အထူးပွင့်လင်းစွာ ဟောထားသော ဗျာဒိတ်ဒေသနာ ရှိပေသေးသည်။ အာဏိသုတ်ဖြင့် “နောင်တစ်ခေတ် တရားတော် အကြောင်း ဖော်ပြ၍ ကလိင်္ဂရသုတ် ဖြင့် “နောင်တစ်ခေတ်ရဟန်းတော်များ” အကြောင်းကို ညွှန်ပြတော်မူခဲ့၏။ အာဏိသုတ်၏ ဆိုလိုရင်းကား-

ရှေးအခါက ဒသာရဟခေါ် မင်းညီမင်းသားတို့ အာဏကခေါ် မင်္ဂလာစည်ကြီးကို အသုံးပြုကြ၏။ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာကပင် ကြားရသည်။ ကာလကြာသောအခါ ထိုစည်ကြီး ပေါက်၍ အကြိမ်ကြိမ် ဖာကြထေးကြရာ နောက်ဆုံးတွင် မူရင်းစည်သား မရှိတော့ဘဲ အဖာအထေးချည်းသာ ကျန်ရှိတော့၍ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာ မဆို ထားဘိ၊ ဇရပ်အတွင်းမှာပင် သဲ့သဲ့မျှသာ ကြားရတော့သည်။

ထို ဥပမာကဲ့သို့ နောင်တစ်ခေတ်တွင် အစစ်အမှန် ဘုရားဟော တရားတော်များ၊ စာပေကျမ်းဂန်များကို နာယူမှတ်သား သင်ကြားလေ့လာလိုစိတ် မရှိကြ။ သာဝကများ၊ ဗာဟိရ အရေးအပြော ကောင်းသူများ၏ ပါဌ်အနက် အဓိပ္ပာယ် ဖြည့်စွက်ပယ်နုတ် ပြင်ဆင်၍ ကိုယ်လိုချင်သလိုဆွဲ၍ ရေးသောစာများ၊ အဆန်း တကြယ် ရေးသား ဟောပြောသော သုတ္တန် လက်သစ်၊ တရား အတွေးအခေါ် အဆန်းအပြားတို့ကိုသာ အရေးတယူ နာယူမှတ်သား ဖတ်ကြား လေ့လာလိုကြမည်။ ထိုအခါ အာဏက စည်ကြီးကဲ့သို့ တရားအကာ အဖာအထေး အလှေးအဖျင်းတို့သာ ပြန့်ပွားကုန်လတ္တံ့၊ တရားအစစ်အမှန် ကွယ်လတ္တံ့ - ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ (အာဏိသုတ်၊ နိဒါန-၄၅၇-နှင့် တိက နိပါတ်၊ ကက္ကဋဇာတ်-၃ဝ၈။)

(၅) “နောင်တစ်ခေတ် ရဟန်းတော်များ နှင့်စပ်၍ ကလိင်္ဂရသုတ် ၌ ဟောတော် မူသည်မှာ-

“လိစ္ဆဝီမင်းသားတို့သည် ပညာအတတ် သင်ယူမှု၌ မမေ့မလျော့ သစ်သားတုံး ခေါင်းအုံး နေကြသဖြင့် အဇာတသတ် ကြံ၍မရနိုင်။ ကာလကြာသော် ထိုမင်းသားတို့ နူးညံ့သော ခြေလက် ရှိကုန်သည် ဖြစ်၍ နူးညံ့သော အိပ်ရာ၌ လဲမှို့ ခေါင်းအုံးကို အုံးလျက် နေထွက်အောင် အိပ်ကြလတ္တံ့။” ထိုအခါ အဇာတသတ် အကြံအောင် အခွင့်ရလတ္တံ့။

“ထို့အတူ ယခုအခါ ရဟန်းတို့သည် မလျှော့သော လုံ့လ အပ္ပမာဒ သတိတရား ရှိကြကုန်၍ သစ်သားတုံး ခေါင်းအုံးနေကြသဖြင့် မာရ်နတ်အခွင့်မရလေ။ နောက် ကာလ ရဟန်းတို့သည်ကား နူးညံ့သော ခြေလက် ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ နူးညံ့သော အိပ်ရာနေရာ၌ လဲမှို့ ခေါင်းအုံးကို အုံးလျက် နေထွက်အောင် အိပ် ကုန်ကြလတ္တံ့။ ထိုအခါ မာရ်နတ် ပူးဝင်ခွင့်သာလတ္တံ့ “ ဟု ရဟန်းတို့ ဘာဝနာ သတိတရားနှင့် ဝီရိယ အားနည်းလျက် မာရ်ဆယ်တပ်ကို လက်ယပ်ခေါ်ရာ ရောက်၍ သာသနာ ကွယ်ပျောက်ကြောင်း ဖြစ်သည်ဟု ဟောတော်မူလိုပေသည်။

(၆) ထိုနိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ပါဠိတော် (၄၂၂) ၌ပင် တရားတု တရားယောင်တို့၏ အန္တရာယ်ကြောင့် သာသနာ ကွယ်ရပုံကို ဟောတော်မူသည်မှာ ပို၍ မှတ်သားဖွယ် ကောင်း၏။ သုတ်၏ အမည်ကား သဒ္ဓမ္မပဋိရူပကသုတ် ဟု ခေါ်သည်။ ရှင်မဟာ ကဿပက ဘုရားရှင်အား လျှောက်၍ ဟောတော်မူသော သုတ်တည်း။ ရှင်မဟာကဿပက -

“မြတ်စွာဘုရား၊ ရှေးအခါက ဝိနည်းပညတ်များ နည်းပါးသော်လည်း တရားထူး ရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ, များပြားကြပါသည်။ ယခုအခါ ဝိနည်းပညတ်များ များပြား ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် တရားထူးရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ နည်းပါး လာရပါသနည်း” ဟု လျှောက်၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက -

“လူတို့ သက်တမ်းတို၍ သာသနာ ကွယ်လုလတ်သော် ဤသို့ပင် ဖြစ်မြဲ၊ လောက၌ ရွှေအတု မပေါ်သေးသမျှ ရွှေအစစ် မကွယ်သကဲ့သို့ (ဈေးမကျသကဲ့သို့) တရားအတု မပေါ်သေးသမျှ တရားစစ်များ မကွယ်ပသေး။ စင်စစ် ဝေဟပ္ဖိုလ် ဗြဟ္မာ့ဘုံ တိုင်အောင် ကမ္ဘာကိုဖျက်ဆီးနိုင်သော မြေ-ရေ-လေ-မီး အင်အား အကြီးမားဆုံး သော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့ပင်လျှင် ဤသာသနာတော်ကိုမဖျက်ဆီး မကွယ်ပစေနိုင်။ (ဝါဒတစ်ပါး ဘာသာခြားကား ဆိုဖွယ်မရှိ။ ဋီကာ။)

သာသနာတော်ကို ဖျက်ဆီးဖျောက်ကွယ်မည့် အချည်းနှီးသော ယောက်ျားကား (သံကိုသံဖျက် သံချေးတက် ဟူသကဲ့သို့။ အဋ္ဌကထာ။) ဤသာသနာ ဘောင် အတွင်း၌ပင် ရှိနေ၏။ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ချက်တို့ များပြားသော်လည်း ကုန်စည် ဝန်ထုပ်များကို သယ်ဆောင်ရသော လှေသည် ဝန်များ၍ နစ်မြုပ်ရသကဲ့သို့ မဟုတ်ချေ။ (သိက္ခာပုဒ် များခြင်းနှင့်မဆိုင်။) ရတနာသုံးပါး၊ သိက္ခာ၊ သမာဓိ တရား တို့၌ လေးစားတုပ်ပျပ်မှ မရှိခြင်းကြောင့်သာလျှင် သာသနာသက်လျော ကွယ်ပျောက်ရချေသည်” ဟု ဟောတော်မူ၏။

ဤကား ထိုသုတ်၏ အကျဉ်းချုပ်တည်း။

အဋ္ဌကထာ ဆရာကား ဇင်းမယ်ပဏ္ဏာသ၊ လလိတဝိတ္ထာရတို့ ကဲ့သို့သော ကျမ်းစာ အတုများကို ပရိယတ္တိ ကွယ်ကြောင်းဟု လည်းကောင်း၊ ပီတိပဿဒ္ဓိစသော ဝိပဿနာ ညစ်ညူးကြောင်း ဆယ်ပါးကို ဝိပဿနာ အလုပ်ခွင်တွင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဟု ထင်မှားတတ်သဖြင့် ပဋိပတ်အမှန်တရား ကွယ်ကြောင်းဟု လည်းကောင်း ထပ်ဆင့် ဖွင့်ပြခဲ့လေသည်။

ဤကား ပိဋကသုံးပုံမှ တွေ့ရှိသမျှ ထုတ်နုတ်ဖော်ပြရခြင်း ဖြစ်ပေ၏။

“ဖုဿထေရဂါထာ ပါဠိတော်” ၌လည်း ထိုသာသနာကွယ်ကြောင်း တရားများကို အချုပ်အားဖြင့် ဖုဿမထေရ် ဟောတော်မူထားရာ မာန်လည်ဆရာတော်သည်ပင် နိဿယ မြန်မာပြန်သော အားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာအား သတိ ပေးတော် မူခဲ့ဖူးသည်။

ရတနာသုံးပါး၌ အရိုအသေတန်မှုသည် ကြီးစွာသော သာသနာကွယ်ကြောင်း ဖြစ်သည်ကို အကြိမ်ကြိမ် ဟောတော်မူခဲ့ပြီ။ စေတီရုပ်ပွား ဘုရားရင်ပြင်တို့၌ လည်းကောင်း၊ ပုံတော်များကို သုံးစွဲရာ၌ လည်းကောင်း၊ တရားနာရာ (အသံသွင်း စက်ဖြင့် နာခြင်းလည်း ပါဝင်၏။) တရားဆွေးနွေးရာ၊ တရားစာအုပ် ကိုင်တွယ် ကြည့်ရှု ထားသိုရာ၌ လည်းကောင်း၊ ရဟန်းသံဃာများကို ဆက်ဆံတွေ့ဆုံရာ၌ လည်းကောင်း မည်သို့ နေထိုင်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း၊ ထားသိုခြင်းမျိုးသည် မရိုသေ မလေးစားရာ ရောက်သည်ကို သတိပြုကြရာ၏။ ကိုးကွယ်လျက်က ဖျက်ဆီးရာ မကျအောင် အထူး သတိပြုအပ်၏။ သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင် ရှေ့မှာနေလျှင် မိမိကိုယ်ကို မည်ကဲ့သို့ နေရမည်ကို ထောက်ရှု၍သာ နေကြရာ၏။ အဋ္ဌကထာ ဆရာတို့ ဖွင့်ဆိုကြသည်ကို မပြတော့ပြီ။

ခေတ်မီ သာသနာပြုချင်သူများ သတိ

သာသနာကွယ်ကြောင်းကို နေရာများစွာ၌ ဟောတော်မူသည်များကို အကျဉ်းချုပ် လိုက်လျှင် သာသနာဖျက်မည့် သူသည် အပြင်လောက၊ အပြင်ဘာသာဝါဒတို့၌ မရှိချေ။ လက်ညှိုးထိုး မလွှဲသင့်။ “အသားထဲက လောက်ထွက်၊ သံကို သံဖျက် သံချေးတက်” ဟူသကဲ့ သို့ သာသနာဖျက်ဆီးမည့် သူကား ဘုရားသားတော် ဥပါသကာ ဥပါသိကာ မိမိတို့သာလျှင် ဖြစ်သည်ကို မြင်ရာ၏။ ဤတရားမှန် ကြေးမုံပြင် ရှေ့၌ ရပ်၍ တရားခံကို မြင်အောင် ရှုရာ၏။

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိများကြောင့်၊ လောကီ စာသင်ကျောင်းများကြောင့်၊ သိပ္ပံပညာကြောင့် စသည်ဖြင့် ခေတ်အဆက်ဆက် လက်ညှိုးထိုး လွဲခဲ့ကြပြီ။ ထိုသို့အကြောင်းရှာ မှားရာမှ ဒေါမနဿတို့ကိုသာ ဆက်၍ ထမ်းဆောင်ကြရပြန်၏။

ယုတ်လျော့သွားသော သာသနာကို အဖတ်ဆယ်ရန် ပြင်းထန်သော လုံ့လဖြင့် ဘာသန္တရများကို သင်ယူကိုင်ဆောင်၍ အပြေးလိုက်ကြပြန်၏။ သာသနာလှေကြီး မျောသည်ကို ကိုယ်ပိုင် သာသနာလှေဖြင့် မလိုက်မိ။ မိမိသာလျှင် ဝါဒမကာရ်း ထူပြောသော လောကမြစ်ပြင်၌ ခါးဆစ်ထိအောင် ကျွံနစ်ရပြန်၏။

“ကျောင်းသား ကိုရင်မရှိ” ဟု ဆိုကာ ခေတ်ပညာကို ဗန်းပြ၍ သူတစ်ပါးကိုပင် ကယ်ဆယ်ရန် ကြိုးစားကြပြန်၏။ “ကယ်တင်ခြင်းတပ်” များကို အားကိုးမှားကာ လူမှုဝန် များကိုပင် ဝင်၍ ထမ်းမိကြပြန်သည်။ အကြောင်းရှာ မှားရာမှ သူတစ်ပါးကို ဆယ်ရင်း လည်မျိုထိ နစ်မြုပ်ကြလေ၏။ သို့ရာတွင် နောက်ဆုတ်ရန် သတိမမူမိ၊ သာသနာပြုလိုသော ကရုဏာစိတ်က ရှေ့သို့သာ တွန်း၍ ပို့နေတော့သဖြင့် အခြား သူများကိုပင် အဖော်ညှိကြလေတော့၏။

မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူလိုသည်ကား “ဘုရားသားတော်များ ဘုရားသားတော်လို ́ မနေနိုင်ခြင်းသည် သာသနာ့သံချေးတက်ခြင်း ဖြစ်၍ သာသနာကွယ်ပကြောင်း” ဟု သိစေလိုပေသည်။ သို့သော် ဤအကြောင်းသည် လိုရင်း မဟုတ်ချေး၊ တရားစစ် တရားမှန်များ ရှိနေသေးလျှင် (ဝါ) တရားတု မပေါ်သေးလျှင် သာသနာ တည်လျက်ပင် ရှိနေ၏။ အဆိုးရွားဆုံးကား တရားအတုအယောင်များသာ ဖြစ်သည်။

ပရိယတ် မှတ်ကျောက် မကောင်း၍၊ မရှိ၍၊ မတင်ကြည့်၍ လက်ဝတ်ရတနာ အတုများကိုပင် အစစ်ဟု ထင်ကာ ဝင့်ဝါ ဝတ်စားကြကုန်၏။ ပွဲလမ်းသဘင်၌ အပြိုင်အဆိုင် ဝတ်စားတုပ ကြေးဖြတ်ကြကုန်၏။ မှတ်ကျောက် မရှိသော်လည်း အထိုက်အလျောက် အလုပ်ကျွမ်းကျင်၍ လူသာမန်တို့ အံ့သြလောက်အောင် အစွမ်းလည်း ရှိနေကြသော ပန်းထိမ်ဆရာကြီးများကလည်း လက်ဝတ်ရတနာ အတုများကို နောက်ပိုင်းက တွင်တွင်ကြီး ထုတ်လုပ်ပေးနေကြသည်။

အတုတွေ များလာသောအခါ မှတ်ကျောက်၏ အဆုံးအဖြတ်ကိုပင် မခံယူလိုကြ၊ မှန်သည်ဟု မထင်လာကြတော့ပေ။ ဆရာကြီးများ ကိုယ်တိုင်ပင် “ငါကိုယ်တိုင် ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ကျင်ယူခဲ့ရတာ။ ဒါ ရွှေအစစ်ပဲ” ဟု အတိအလင်း ကြေညာ တော့သည်။

ထိုတရားတု တရားယောင်တို့တွင် ပီတိပဿဒ္ဓိ စသော ဝိပဿနုပက္ကိလေသ တရားတုများသာ ဖြစ်ပါလျှင်မူကား တော်ပေသေး၏။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အမည် ခံသော်လည်း မဟာယာနဝဇိရယာဉ် ဂိုဏ်းလမ်းစဉ်မျိုးကား ကွဲလွဲလွန်းသော အတုများသာ။ (ဝါ) ရွှေရည်စိမ် မဟုတ်သော ကြေးဝါသာလျှင် ဖြစ်ပေတော့၏။

ပိုးလောက်ပျော်ရာ ကိုယ်ခန္ဓာ

တစ်နေ့သောအခါ ဆရာတော်ဦးကြည်သည် ဆွမ်းခံကြွရာ ရပ်ကွက်၌ ဆွမ်းခံပြီး အပြန်တွင် ကုမ္ပဏီကျောင်း၌ အလှူတစ်ခုရှိရာ ထိုအလှူပွဲတွင် ဆရာတော်အား ရေစက်ချ ပင့်လျှောက်ရန် စီစဉ်ထားသည့်အတိုင်း လမ်းမှ ဆီးကြို၍ ပင့်သဖြင့် အလှူသို့ ကြွရသည်။

ရေစက်ချ အမျှဝေပြီးနောက် ဆရာတော် ပြန်ကြွရာ ဆရာတော် ထိုင်တော်မူသော နေရာ၌ ပိုးလောက်များ တစ်လှုပ်လှုပ် တစ်ရွရွ ပြေးနေသည်ကို တွေ့ကြရာမှ “ဆရာတော်မှာ အနာရှိပုံရတယ်” ဟု ယူဆကြရသည်။ အကျိုးအကြောင်း လျှောက်ရာ ဆရာတော်၏ တင်ပါးရွက်၌ အဘယ်အချိန်က ဖြစ်နေသည်မသိ၊ ပိုးလောက်များ စုခဲနေသည်ကို တွေ့ကြ ရသည်။ ဆေးကုသရန် လျှောက်ကြ သော်လည်း လက်မခံချေ။

“ခန္ဓာကိုယ်ဆိုတာ ပိုးတွေ လောက်တွေနေတဲ့ အိမ်ကြီးပဲ” ဟူ၍သာ မိန့်တော်မူ၏ သည်းခံရင်းနှင့်ပင် ပျောက်ကင်းဟန် ရှိသည်။

ထိုင်လျက်ချုပ်ငြိမ်း တစ်ဇာတ်သိမ်း

ဆရာတော် ဦးကြည်သည် သက်တော် ၇၈-နှစ်တိုင်အောင် တစ်ပါးတည်း တောရ ဆောက်တည်၍ ဆွမ်းခံစားသော ရှေးသူမြတ်တို့၏ လမ်းစဉ်ကို မဖျက်ပေ။ မိုးရွာနေပူမရှောင် ဆွမ်းခံစားရသော အလေ့ကို ဂုဏ်ယူတော်မူလေသည်။

၇၈-နှစ် ရှိသောအခါ သက်ရွယ် တော်လည်းကြီး၊ ရောဂါလည်း ဖိစီးလာသဖြင့် တောထဲ၌ တစ်ပါးတည်း သီတင်းသုံးရန် မသင့်တော်တော့၍ ဆရာတော်၏ တပည့်ဖြစ်သူ ဦးနန္ဒိယ (ယခု ပုထိုးတိုက် ဆရာတော်) က ပုထိုးကျောင်းသို့ ပင့်ထားရသည်၊ တိစီဝရိက်နှင့် နိသဇ်ဓုတင်တို့ကို အမြဲဆောင်တော်မူ၏။

တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ဇရာဗျာဓိ ဖိစီးလာသဖြင့် ၈၄-နှစ် အရွယ်တွင် အရိုးပေါ် အရေတင်၍ အကြောပင် ပြိုင်းပြိုင်းထလျက် နေတော့၏။ ဆေးဝါးမျိုးစုံဖြင့် ကုသော်လည်း ရောဂါမှာ သက်သာရိပ်မထင်။ ရောဂါမည်မျှ ပြင်းထန်သော်လည်း မအိပ်စက်။

ခုတင် ညောင်စောင်း၌ အမြဲတမ်း ငုတ်တုတ်ထိုင်လျက်သား နေတော်မူ၏။ မြင်ရသူ တပည့်အချို့က ကိုယ်ချင်းစာစိတ်ဖြင့် အိပ်စက်လဲလျောင်းနေလျှင် သက်သာမည် ထင်၍ အိပ်စက်လဲလျောင်းနေရန် တောင်းပန်ကြ၏။ ဆရာတော်က ခေါင်းခါ၍ မြစ်ပယ်တော်မူသည်။

ဝေဒနာနုပဿနာအရ သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနာ အပေါ်၌ သည်းခံနိုင်သော ရှေး သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ အကြောင်းကိုသာ အထပ်ထပ် ဟောတော်မူခဲ့၏။ နိသဇ်ဓုတင်ဖြင့် ငုတ်တုတ်နေရ၍ မဆင်းရဲသည့်အပြင် ပို၍ပင် ချမ်းသာပုံ၊ ဆင်းရဲ ခံနိုင်ပုံတို့ကို မိန့်တော်မူသည်။

ငါးရက်တာမျှ အာဟာရကို မသုံးဆောင်နိုင်သောအခါ မိမိနေသော ခုတင်ကို ကျောင်းရိပ် လွတ်ရာ၌ အရွှေ့ခိုင်းလေတော့သည်။ ဝိနည်းတော်အရ ကျောင်း အပေါ်၌ သံသယ မဖြစ်စေလို၍ ဖြစ်၏။ အမ္ဘောကာသိက ဓုတင် (လွင်တီးခေါင် နေခြင်းအကျင့်) အတွက်လည်း ဖြစ်နိုင်၏။ ထိုရက်ပိုင်းတွင် လုံးဝ စကား မပြောတော့ပေ။ ခုတင်ပေါ် ငုတ်တုတ်ထိုင်လျက် ကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ၌သာ ဝင်စားတော်မူ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဒေဝဒတ် လက်ချက်ကြောင့် ခြေမတော်၌ ကျောက်ချပ် ထိမှန်သော ဝေဒနာကို သမာပတ်ဖြင့် သည်းခံတော်မူရာ၌ သိမြင်သော နတ်ဗြဟ္မာ အားလုံးသည် အာဇာနည်ကြီးအဖြစ် အသီးသီး ချီးကျူးလာသကဲ့သို့ ဆရာတော် ဝေဒနာသည်းခံပုံကို ဖူးမြင် ကြားသိရသူများအားလုံး မအံ့သြဘဲ မနေနိုင်ကြပေ။

လူသာမန်တို့ကား ပြင်းထန်သော ဝေဒနာ တစ်စုံတစ်ခု ခံစားရသောအခါ အနီး အနားတွင် အဖော်ရှိနေမှ အားရှိသည်၊ ညည်းတွားရမှ သက်သာသည်။ လဲလျောင်းပြီး အနားယူနေမှ၊ အစာဝင်မှ ခံသာသည် စသည်ဖြင့် ထင်ရာ မြင်ရာ ပြောဆို ကျင့်သုံးကြကုန်၏။ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်နှင့်ကား ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင် နေတော့သည်။

ဘုရား အလိုတော်ကား နေမကောင်းလေ၊ တရားရှုမှတ်ရလေ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား ဝေသာလီ ဆင်ခြေဖုံး၊ ဝေဠုဝရွာငယ်၌ နေတော်မူစဉ် သေဝနီးပါး ရောဂါ ဖိစီးသည်ကို ဆယ်လလုံးလုံး ဝိပဿနာ ရှုပွား၍ သမာပတ်တရားဖြင့် ပယ်ဖျောက်တော်မူ၏။ တရားရှုမှတ်မှုသည် သေခြင်းကိုပင် တားဆီးနိုင်၏။ အသက် ရာထောင် ရှည်စေနိုင်ကြောင်း (မဟာဝဂ္ဂ၊ စေတိယသုတ်၌) ဟောတော်မူသည်။

ရောဂါ=ဝေဒနာကို တရားဖြင့်သည်းမခံ မဖြေဖျောက်နိုင်ပါက စိတ်ဆင်းရဲခြင်း (ပဋိဃာနုသယ) ဖြစ်ရ၏။ ထိုဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေရန် ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံ စသည်တို့ဖြင့် အစားထိုး ဖြေဖျောက်ရာ “ကာမရာဂါနုသယ” ထပ်၍ ဖြစ်ရပြန်၏။ ပထမ ဆူးငြောင့် စူးဝင်သည်ကို ဆူးတစ်ချောင်းဖြင့် နုတ်ထွင်ရာ နောက်ထပ် ဆူးတစ်ချောင်း ထပ်၍ စူးဝင်ရသည်ဟု (ဝေဒနာသံယုတ်၊ သလ္လသုတ်၌) ဆုံးမတော်မူခဲ့၏။

ဆရာတော် ဦးကြည်သည် တစ်နေ့တခြား ရောဂါဆိုးရွားလာသော်လည်း ထိုင်လျက်သာ ဝေဒနာကို ရှုမှတ်နေရာ ငါးရက်လုံးလုံး အာဟာရမဝင်၊ တရားကိုသာ တွင်တွင် ရှုတော်မူ၏။ ၁၂၈၈-ခုနှစ် ပထမဝါဆိုလဆုတ် ၆-ရက်နေ့ ညနှစ်နာရီ အချိန်တွင် ရှင်မဟာကဿပ၊ ရှင်ဗာကုလ မထေရ်ကြီးတို့ကဲ့သို့ ညောင်စောင်းပေါ်၌ ထိုင်လျက် ငုတ်တုတ် ကမ္မဇရုပ် ချုပ်တော်မူသည်။ ရထားပြာသာဒ်ပေါင်း တစ်ရာဖြင့် ခမ်းနားစွာ သင်္ဂြိုဟ်ကြ၏။

(လက်ရှိ ပုထိုးဆရာတော် ဦးနန္ဒိယရေး “ဆရာတော် ဦးကြည် ထေရုပ္ပတ္တိ၊ ပခုက္ကူ အရှင်ကေလာသ ဘီ-အေ၏ “ပခုက္ကူသာသနာဝင်” နှင့် ပခုက္ကူမြို့ ဓမ္မမိတ်ဆွေများ ထံမှ ဖတ်ရှုသိမှတ်ရသမျှ ဖော်ပြပါသည်။)

အထင်နှင့်အမြင်

ပုထုဇဉ် သာမန် လူသားတို့က ဒုက္ခဟု ထင်မြင်ကြသော အရာကို သူတော်သူမြတ် တို့သည် သုခဟုလည်းကောင်း၊ သုခဟု ယူဆကြသော အရာကို ဒုက္ခဟု လည်းကောင်း သိမြင်တော် မူကြကုန်၏။

တစ်လောကလုံးက ယူဆ သတ်မှတ်ထားသော သုခ ဒုက္ခအထင်သည် သူမြတ်တို့ အမြင်နှင့် ဖြောင့်ဖြောင့်ဆန့်ကျင်လှပေ၏။ (သဠာယတန သံယုတ်၊ ရူပါရာမသုတ်။)

ဒေးစွန်ပါတောင်မှ ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးနှစ်ပါး

(အနာဂါမ် ဆရာသက်ကြီး၏ ဟောပြချက်အတိုင်း ဖော်ပြပါသည်။)

တစ်ခုသော တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် ညဦးယံအချိန်။ ပဲခူးမဟာစေတီ ရင်ပြင်သို့ ကောင်းကင်ယံမှ ဈာန်အဘိညာဉ်ဖြင့် ရဟန်းတော်နှစ်ပါး ကြွလာကြ၏။ မဟာစေတီကို ဝတ်ပြုပြီးနောက် ကလျာဏီသိမ်ဘက်သို့ နှစ်ပါးအတူ လျှောက်လာကြသည်။

အရွယ်တော်အားဖြင့် ငါးဆယ်ကျော် မတိမ်းမယိမ်း ဖြစ်ကြ၏။ နေလည်းဝင်စ လရောင်လည်း သာဆဲ၊ နှစ်ပါးအတူ ကလျာဏီသိမ်ထဲသို့ ဝင်သွားကြသည်။ ခဏကြာလျှင် ပြန်ထွက်လာကြ၏။ ရဟန်းတော်တို့၏ ထုံးစံ ဝိနည်းကံအရ ဥပုသ်ပြုရန် လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရွှေသာလျောင်း ကုန်းတော် အရောက်တွင် မြောက်စူးစူး အရပ်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့်ပင် ပြန်ကြွတော်မူကြ၏။

တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ည လသာသာတွင် ဖူးမြင်လိုက်ရသူတိုင်းအဖို့ ရာသက်ပန် မမေ့နိုင်သော “ဒဿနာနုတ္တရိယ” (အကောင်းဆုံးအမြင်) မင်္ဂလာကြီး တစ်ခု ပင်တည်း။

ရဟန်းတော်နှစ်ပါးသည် ဒေးစွန်ပါတောင်သို့ အရောက်တွင် တစ်တောင်စီခွဲ၍ သက်ဆင်းတော်မူကြ၏။ အချိန်းအချက်ထား၍ နှစ်ပါးအတူ ကြွကြသော်လည်း များစွာ စကားပြောဆိုခြင်း မရှိကြ၊ ကိုယ့်တရားကိုယ် နှလုံးသွင်း၍ ကြွတော်မူကြ၏။ အဘိညာဉ် ရတော်မူကြသော်လည်း အရိယာစခန်းသို့ မရောက်နိုင် ရှိနေ၍ အချိန် ရှိသမျှ မအိပ်မနေ ရှုပွားတော်မူကြသည်။

ပဓာနအလုပ်ကြီး မပြီးဆုံးသေးသဖြင့် ရရှိသောတန်ခိုးကိုပင် အထူး သိုဝှက်၍ နေတော်မူကြရ၏။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန်မာန ထူပြောသော ပုထုဇဉ်ဘဝဖြင့် ရရှိထားသော တန်ခိုးသည် တန်ခိုးရှင်ကိုပင် ပြန်၍ အန္တရာယ်ပြုနိုင်ကြောင်း ကောင်းစွာ နှလုံးပိုက်တော် မူကြသည်။

မှန်လှ၏။ ဒေဝဒတ် ရဟန်း အဝီစိသို့ ကျရာတွင် တန်ခိုးသည် အကြောင်းတစ်ရပ် အဖြစ် ပါဝင်၏။ (ဝိနယ၊ စူဠဝဂ်-၃၆၆။ ဣတိဝုတ်-၂၅၃။)

ထို့ကြောင့် သာမန် ယောဂီထက်ပို၍ သက်စွန့်ကြိုးပမ်းတော် မူကြသည်။ ပါရမီ ဓာတ်ခံ ပရိယတ်အသိဉာဏ် ခေါင်းပါးသော သူတို့သည် ထိုအရှင်မြတ်တို့၏ တန်ခိုး စွမ်းအင်ကို အပုံတစ်ရာပုံ တစ်ပုံမျှလောက်ရလျှင်ပင် ဆရာကြီးတစ်ဆူအဖြစ် တံခွန်ထူကြမည် ဖြစ်သော်လည်း ထိုအရှင်မြတ်နှစ်ပါးကား ထိုတန်ခိုး ရခြင်း ကြောင့်ပင် ပို၍ ထိတ်လန့်ကာ လောကမှ ထွက်ရပ်လမ်းအစစ်ကို မအိပ်မနေ စူးစမ်း ရှာဖွေကြရ၏။

မချသော လုံ့လဖြင့် အတူတကွ အားထုတ်ရာမှ-

“ငါ့ရှင်... ငါတို့နှစ်ပါးဟာ အဘိညာဉ်ရပြီးတဲ့နောက် မဂ်ပေါက်ဖိုလ်ပေါက် ဖြစ်အောင် မဆုတ်နစ်သော လုံ့လဖြင့် ဆွေးနွေးလိုက် အားထုတ်လိုက် လုပ်ခဲ့ကြတာ တစ်နှစ်တောင် ကျော်ခဲ့ပြီ။ ဒီကနေ့ကစပြီး လမ်းခွဲကြစို့၊ ငါ့ရှင်က ဒီတောင်မှာ နေရစ်၊ တပည့်တော်က ဟိုဘက်တောင်ကိုရွှေ့မယ်။ အလွန်အကြောင်းထူး ကိစ္စရှိပါမှ နေ့အခါ တုံးခေါက်၊ ည ဖြစ်လျှင် မီးထွန်း၍ အချက်ပေး” ဟု မထေရ်ကြီးက အမိန့်ရှိရာ-

“ကောင်းလှပါပြီ အရှင်ဘုရား၊ ဒီလိုသာသနာနဲ တွေ့ရပြီး၊ ပရိယတ် အသိရှိထားပြီးမှ ပုထုဇဉ်ဘဝနဲ့ အသက်ရှည်လှတဲ့ဗြဟ္မာကြီး ဖြစ်ရမှာ ကြောက်စရာ ဖြစ်ပါတယ်” မထေရ်ငယ်က ပြန်လျှောက်၏။

ယင်းသို့ ကတိထားကြပြီးနောက် ဒေးစွန်ပါ တောင်တန်းတွင် တစ်တောင်စီ ခွဲ၍ သီတင်းသုံးကြသည်။ နှစ်လသုံးလအတွင်း ဥပုသ်အတူပြုကြသည်မှ အချက်ပေးခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း ရှိတော်မမူကြကုန်။

သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်းမ

တစ်ခုသော ညသန်းခေါင်ကျော် အချိန်လောက်တွင် မထေရ်ကြီးနေသော တောင်၌ အမွှေးနံ့များ တစ်တောင်လုံးသင်းပျံ့နေ၏။ မထေရ်ကြီးကား တောင်ထိပ်လွင်ပြင် တစ်နေရာ၌ “အမ္ဘောကာသိကဓုတင်” (လွင်တီးခေါင်၌နေခြင်းအကျင့်) ဖြင့် စင်္ကြံကြွရင်း အားထုတ်တော်မူခိုက် ဖြစ်သည်။ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါများ လင်းချင်း နေသော နတ်မင်းကြီး တစ်ဦးသည် မထေရ်ကြီးအား မတ်တပ်ရပ် ရှိခိုးလျက်--

“အရှင်ဘုရား၊ သဒ္ဓါဝီရိယ ကြီးမားတော်မူသည်ကို ကြည်ညို၍ လာရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ယခုလို စာပေကျမ်းဂန်တွေ တတ်ပြီး သဒ္ဓါဝီရိယရှိတိုင်း ပဋိပတ် လုပ်ငန်းတွင် မပြီးသေးပါ။ ဆရာကောင်း အမှီရလျှင် မကြာမီ တရားထူးရနိုင်တဲ့ အခြေခံ လုံလောက် နေပါတယ်။ ဒီအတိုင်း အားထုတ်နေကြလို့တော့ အရှင်ဘုရားများ ရည်ရွယ်မှန်းထားတဲ့တိုင်း ပေါက်မြောက်ရန် မလွယ်ပါ။ တစ်ခြားတစ်နေရာကို ကြွမှ ဖြစ်မယ်” ဟု လျှောက်ထား၏။

မထေရ်ကြီး ဣန္ဒြေမပျက် နားထောင်ရင်း လျှောက်ထားသော စကားမှာ တဖြည်းဖြည်း မာကျောလာသဖြင့် “သင် ဘယ်သူလဲ” ဟု ခပ်မာမာပင် မေးလိုက်သည်။ “တပည့်တော် ဒေးစွန်ပါတောင်ကို စောင့်နေတဲ့ နတ်ကြီးပါ” ဟု လျှောက်လျှင် “ဘာလဲ၊ သင်၏တောင်ပေါ်မှာ မနေစေချင်လို့လား” ဟု မထေရ်ကြီးက ထပ်၍ မေး၏။

“မဟုတ်ပါဘူး၊ တပည့်တော် အရှင်ဘုရားတို့ကို အမြဲစောင့်ရှောက်နေတာပဲ မဟုတ်လား၊ အဘိညာဉ်တန်ခိုးမာန် ပရိယတ္တိမာန်တွေ ချထားပေမဲ့ မသိမသာ မာနာနုသယတွေ ခုခံနေတာကို သတိပြုမိကြရဲ့လား” ဟုထပ်၍ လျှောက်လျှင် မထေရ်ကြီးမှာ သက်ပြင်းတစ်ချက် ချ၍ စကားဆိတ်နေစဉ် တောင်စောင့်နတ်က -
“ဒီအလုပ်ဟာ ဆရာကောင်းရဖို့ အရေးအကြီးဆုံးပါဘုရား။ တပည့်တော် ညွှန်တဲ့ နေရာကို စိတ်ချလက်ချ ကြွတော်မူကြပါ” ဟု ဆက်၍ လျှောက်၏။

“ကောင်းပါပြီ၊ ဘယ်ကြွရမှာလဲ”

“အရှင်ဘုရားတို့ အကျိုးပါ၊ ဟောဒီကနေ့ တောင်စူးစူးအရပ်ကို ကြွပါ။ တွံတေးနယ် ဒလ ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာ ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ အဲဒီမှာ ကမ္မဋ္ဌာန်းပြတဲ့ ဆရာက လူပုဂ္ဂိုလ်ပဲ။ အထင်မသေးကြပါနဲ့။ အရှင်ဘုရားတို့ အဘိညာဉ်နဲ့လဲ ဝေဖန်တော် မူကြပါဦး” ဟု လျှောက်ထား ရင်း ကွယ်ပျောက်သွားတော့၏။

ကမ္မဋ္ဌာန်းဆရာကြီးကား အခြားမဟုတ်၊ အနာဂါမ်ဟု သမုတ်ခံရသော “ဆရာသက်ကြီး ပင် ဖြစ်သည်။ လယ်တီဆရာတော်၊ သေကျတောင် ဆရာတော်၊ သိမ်တောင် အင်းမကြီး ဆရာတော်တို့၏ တပည့်ဖြစ်၏။

လယ်တီဆရာတော် ကိုယ်တိုင် တရားပေး တရားစစ်မေး၍ အားရတော်မူသဖြင့် တရားပြ ဆရာလုပ်ရန် အထူးတိုက်တွန်း ချီးမြှောက်ခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်။ ရဟန်း ရှင်လူတပည့်ပေါင်း ခြောက်ထောင်ကျော် တရားပေးခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးကြီးပင်တည်း။ (“ဆရာသက်ကြီး” စာအုပ်၌ အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုကြည်ညိုကြပါရန်။)

မထေရ်ကြီးသည် တောင်စောင့်နတ်ကြီး ကွယ်ပျောက်သွားလျှင် ခဏမျှ စဉ်းစားတော်မူပြီး ရုတ်တရက် အကြံတစ်ခုရသဖြင့် မီးဖိုလိုက်၏။ “အကြောင်းထူး ရှိလျှင် အသိပေးစတမ်း” ကတိအရ တစ်ဘက်တောင်မှ မထေရ်ငယ်အား အချက်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မထေရ်ငယ်ကား တစ်ဘက်တောင်မှ မီးရောင်ကို သတိမပြုလိုက်မိပေ။

မရှေးမနှောင်းပင် တောင်ထိပ် သစ်တစ်ပင်အောက်၌ ရုက္ခမူဓုတင်ဆောင်ရင်း တရားရှုမှတ်နေရာ တစ်စုံတစ်ယောက်က မိမိအား လူမမြင်ရဘဲ လာရောက် စကားပြောနေသည်နှင့် ကြုံရ၏။ အခြား ဘာကိုမှ မသိ၊ သတိမပြုမိ။ ယခင် နည်းအတိုင်း တရားအားထုတ်ကြရန် တိုက်တွန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

“အရှင်ဘုရား၊ စိတ်ကူးမလွဲနဲ့။ ကြွဖြစ်အောင် ကြွပါ။ တပည့်တော် အရှင်ဘုရားတို့ကို အမြဲတမ်း ကူညီစောင့်ရှောက်နေတဲ့ တောင်စောင့်နတ်ကြီးပါ” ဟု ဆိုကာ အသံပျောက် ကွယ်သွား၏။ (ဒေဝတာသံယုတ် စသည်၌ နတ်များ အကူအညီပေးပုံ များစွာ့။)

လျှော့လိုက်တင်းလိုက် ဝေဖန်ပြောကြားသော နတ်မင်း၏ စကားများကို အစဉ်းစားရ ခက်နေ၏။ မာနာနုသယ စသည့် သိမ်မွေ့သောကိလေသာ တစ်စုံတစ်ရာ အခုအခံ ဖြစ်နေတတ်ကြောင်း ဝေဖန်သတိပေးသော နတ်မင်း၏ စကားမှာ လန့်ဖျပ်မတတ် တာသွားလှပေသည်။

မထေရ်ငယ်လည်း တစ်ပါးတည်း ခေါင်းညိတ်လျက် မထေရ်ကြီးအား အချက်ပေးရန် ထ၍ မီးဖိုလိုက်၏။ သို့သော် မထေရ်ကြီးသည် သူအချက်ပြသည်ကို မမြင်လေ၊

အကြောင်းမှာ မထေရ်ငယ်အလာကို မစောင့်တော့ဘဲ အရေးကြီးလှသဖြင့် ကိုယ်တိုင် ပြောပြရန် သပိတ်ကိုလွယ်၊ သားရေနွယ်ကို ပခုံးတင်လျက် မိမိ တောင်ပေါ်မှ ဆင်းလာခဲ့တော့၏။ မထေရ်ငယ်ကလည်း မီးအချက်ပြပြီးလျှင် မိမိ တာဝန်အရ မထေရ်ကြီးအား လျှောက်ထားရန် ထို့အတူတောင်ပေါ်မှ ဆင်းလာခဲ့ တော့သည်။

အရုဏ်လည်း တက်လေပြီ။ ဆောင်းကာလဖြစ်၍ ရိုးမ,တစ်ကြောလုံးနှင်းများ ဝေနေ၏။ စိတ်ကူး ကိုယ်စီဖြင့် ကြွလာတော်မူကြရာ နှင်းမှုန် နှင်းဖွဲများအကြား လမ်းခုလတ် တောင်ခြေမြေပြန့်တွင် ဆုံမိကြလေ၏။

နှစ်ပါးဆုံမိလျှင် ရုတ်တရက် အံ့အားသင့်သွားကြ၏။ မြေပြန့် တစ်နေရာတွင် သားရေနွယ်ကို ခင်း၍ ထိုင်ပြီးလျှင် အကျိုးအကြောင်းကို ပြောဆို ဆွေးနွေးကြသည်။

“ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်က ပေါဋ္ဌိလ မထေရ်ကြီးဟာ ပရိယတ်မာန် ခံနေလို့ ရှင်သာမဏေငယ်ထံမှာ နည်းခံပြီးမှ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူရတယ် ငါ့ရှင်၊ မဟာနာဂ မထေရ်ကြီးလဲ အဘိညာဉ်တွေရပြီး ရဟန်းကိစ္စ ပြီးပြီထင်လို့ တပည့်ကပဲ ပရိယာယ်နဲ့ တရားလာပြပေးရ ဖူးတယ်။
တို့များလဲ ဒီအတိုင်း ဖြစ်နေပြီ။ ယခုလို သူများထံမှ နည်းခံဖို့ရာ စိတ်ကူးမျှ မထည့်ခဲ့မိကြဘူး။ အင်း... ယခု သွားရမယ့် ဆရာကြီးကလဲ တပည့်ခံထိုက်တဲ့ ဆရာကြီးပဲ။ တောင်စောင့်နတ်ကြီး ကျေးဇူးလဲ ကြီးပါပေရဲ့။ ကဲ-ငါ့ရှင် သွားကြစို့” ဟု မထေရ်ကြီးက ပြောဆိုကာ အလယ်ရိုးမအလိုက် တောင်ဘက်သို့ ကောင်းကင်မှ ကြွတော်မူလာကြ၏။

ရွှေတိဂုံ စေတီတော်အား ခေတ္တမျှ ဝင်ရောက် ဖူးမြော်ကြပြီးလျှင် ဒလပျော်ဘွယ်ကြီး ရွာသို့ ရောက်ကာ သပိတ်လွယ်ပြီး ရွာရိုးတစ်လျှောက် ကြွလာ၏။ အိမ်တစ်အိမ် ရှေ့တွင် ရပ်တန့်တော်မူကြကာ “ဒကာကြီး ဆရာသက်အိမ် ဘယ်အိမ်လဲ” ဟု မေးတော်မူရာ ထိုအိမ်သည်ပင် ဆရာကြီးအိမ် ဖြစ်နေ၏။

ဆရာကြီးလည်း ဘုရားခန်းမှ ဆင်းလာခိုက်နှင့် ပက်ပင်းတွေ့ဆုံ၍ “အရှင်မြတ်များ ဘယ်ကကြွလာတော် မူကြပါသလဲ” ဟု ပဋိသန္ဓာရစကား ပြောကြားပြီးနောက် ဤအရပ်မှာ မွေ့လျော်သလောက် သီတင်းသုံးရန်၊ ဆွမ်းကွမ်း ဝေယျာဝစ္စ ပြုခွင့်ပေးရန် လျှောက်ထားသည်။

ရွာလယ်ရှိ တရားပြရာဇရပ်၌ ကြွရောက် သီတင်းသုံးရန် အမောအပန်း ဖြေရန် လည်း လျှောက်ထားပြီး ဦးဘသိန်းအား မထေရ်ကြီးနှစ်ပါးကို ဇရပ်သို့ ပင့်စေသည်။ အချိန်ကား နံနက် ၈-နာရီမျှသာ ရှိသေး၏။ ထုံးစံအတိုင်း ဆရာကြီးကား ၁၀-နာရီမှ ယောဂီများရှိရာ ဇရပ်သို့ကြွ၍ တရားစစ်ဆေး ဟောပြောလေသည်။

သမထတန်ခိုး ဒုက္ခသစ္စာ

ဆရာကြီးသည် ထိုနေ့ ၁၀-နာရီခွဲတွင် ဇရပ်သို့ ကြွလာ၏။ ယောက်ျားမိန်းမ လူယောဂီသုံးဆယ်ခန့် ဘုရားခန်းနှင့် သံဃာစင်ရှေ့တွင်စီတန်း၍ နေနှင့်ကြသည်။ သံဃာတော် ဆယ်ပါးခန့်ကမူ အမြင့်သံဃာစင်၌ သီတင်းသုံးနေကြ၏။ ဆရာကြီးမှာ ယောဂီများရှေ့ သံဃာစင် အောက်၌ထိုင်၍ အရေးကြီးသော ယောဂီများအား တစ်ဦးစီ စစ်မေးတော်မူ၏။ အနည်းငယ် ဟောပြောသည်။ ဒေးစွန်ပါမထေရ် နှစ်ပါးရှိရာ သံဃာစင်ဘက်သို့ လှည့်၍ လက်အုပ်ချီကာ-

“ယနေ့ကြွလာသော ဒေးစွန်ပါ အရှင်မြတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာမျှတ ကြပါရဲ့လား အားထုတ်မြဲ အာနာပါနကိုပဲ သုံးရက်လောက် ဆက်လက်ရှုပွားတော် မူကြပါဦး၊ တပည့်တော် ယောဂီများကိုလည်း လိုအပ်သလို ဆုံးမကြပါဘုရား” ဟု လျှောက်ထားပြီး ဆရာကြီး အိမ်သို့ ပြန်ကြွသည်။ လေးရက်အရတွင် ဝိပဿနာသို့ ကူးပြောင်းပေး၏။

နံနက် ၁၀-နာရီခွဲလျှင် တရားဌာနသို့ ဆရာကြီး ကြွလာ၏။ ခါတိုင်းနေရာတွင် ထိုင်ပြီး ထုံးစံအတိုင်း ဘုရားနှင့် သံဃာများကို ဦးချကန်တော့၍ တရားစစ်မေးသည်။

“ယနေ့ ဝိပဿနာကူးရမယ့် အရှင်မြတ်နှစ်ပါးနှင့် လူယောဂီငါးဦး ရှိပါတယ်။ ဒီမှာ အားထုတ်ကြတဲ့ ယောဂီတွေဟာ အများအားဖြင့် သုံးရက်လောက် သမထလုပ်ပြီး သမာဓိ ထူထောင်လိုက်ရင် ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်၊ ပဋိဘာဂ နိမိတ်တွေ ရတာများတဲ့အတွက် ဝိပဿနာကို ကူးပေးရပါတယ်။

ဝိပဿနာ မကူးဘဲထားရင် တစ်ချို့ ယောဂီတွေဟာ အရောင်အလင်း နိမိတ်တွေ သာမကဘဲ နတ်တွေ၊ ဥစ္စာစောင့်၊ ပြိတ္တာတွေ၊ တစ္ဆေတွေ ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီတွေနဲ့လဲ စကားပြောရ ကိုယ်ထင်ရှားတွေ့ရ၊ အကူအညီပေးတာတွေလဲရှိ၊ မစင်ကြယ်တဲ့ အကြားအမြင် အထင်တွေ ရတဲ့လူရကြ၊ ကြာလျှင် ဘယ်တော့ ဘာဖြစ်တော့ မလိုလိုနဲ့ မိမိတို့ အာနာပါန မူလသမထ ကမ္မဋ္ဌာန်းပါ ပျောက်ပြီး ကယောင် ချောက်ချား ဖြစ်သွားတတ်ကြလို့ ဝိပဿနာ ကူးပေးရပါတယ်။

ဈာန်အဘိညာဉ် လမ်းကို လိုက်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်များကျတော့ ဒီလို လောကာယတ (သံသရာကြောဆွဲ) ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတွေနဲ့တွေ့ရလဲ နှစ်သက်မနေဘဲ ကိုယ့်တရားကိုပဲ ဆက်ရှုကြပါတယ်၊ ကဲ... ကိုသာဦးတို့ သဘောပေါက်ကြပါတယ်နော်” ဟု လူယောဂီများအား နာမည်ခေါ်၍လည်း သတိပေးသည်။

စင်စစ် ကိုသာဦးဆိုသူသည် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာတစ်ဦးနှင့် ကူးလူးဆက်သွယ် နေသည်ကို ဆရာကြီး သိမြင်ပြီး ဖြစ်သည်။ ကိုသာဦးမှာ ထိတ်လန့်သွား၏။ ဆရာကြီးက ဆက်၍ ...

အထူးသဖြင့် ပရိယတ်တတ်တဲ့ အရှင်မြတ်များ သိတော်မူပြီးဖြစ်ပါတယ်။ ယခု ယောဂီဒကာများကို ဟောပြောနေတာ ဖြစ်လို့ အရှင်မြတ်များက သည်းခံပြီး နားထောင်တော် မူကြပါ။ မှားရင်လဲ ပြင်ပေးတော် မူကြပါဘုရား။

သမထအစွမ်းနဲ့ရတဲ့ မစင်ကြယ်တဲ့ အကြားအမြင်ကို မဆိုထားးနဲ့။ ရူပအရူပ ဈာန်အဘိညာဉ် တန်ခိုးများကိုပင်လျှင် အရိယာ သူတော်ကောင်းကြီးများ ဦးစားပေးတော် မမူကြပါဘူး။ တန်ခိုးဆိုတာ ဒုက္ခသစ္စာပါပဲ။ ပကာသန တန်ခိုးပြတဲ့ -ရှင်ပိဏ္ဍောလကို ပြည့်တန်ဆာမနှင့် နှိုင်းပြီး ရှုတ်ချတော်မူဖူးပါတယ်။ တန်ခိုး ဖန်ဆင်းပြလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်လို့လဲ ပညတ်တော်မူပါတယ်။ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဟာ ရခဲသလောက် ပျောက်ပျက်လွယ်ပါတယ်။ စောင့်ရှောက်ခက်ပါတယ်။

ယခုအခါကဲ့သို့ ဓမ္မအဘိညာဉ်ခေါ်တဲ့ သစ္စာလေးပါး သိမှု၊ အရိယာဖြစ်မှု ဖြစ်ခွင့် မရှိတဲ့ သာသနာပ ပုဂ္ဂိုလ်များကျတော့ တန်ခိုးကြောင့် ပိုပြီးဒုက္ခရောက်ကြ၊ တန်ခိုးကြောင့် သံသရာရှည်ကြပါတယ်။ ပုထုဇဉ်သားတွေ ဖြစ်လေတော့ တန်ခိုးချင်းပြိုင်ကြ၊ တန်ခိုးအားကိုးနဲ့ သတ္တဝါတွေကို ကျိန်စာတိုက်ကြ၊ ဒုက္ခပေး ကြတာ အနမတဂ္ဂပါပဲ။

“ဘုရားအလောင်းတော် နာရဒရသေ့ကြီးပင်လျှင် ဒေဝီလရသေ့ကို ဆံကျစ်နင်းမိ၍ ဒေါသ၊ မာနဖြစ်ကြရာမှအစ ကျိန်စာတိုက်ခဲ့မိဖူးပါတယ်။ ကံငါးပါးကိုတောင် မလုံတဲ့ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ လောကာယတ တန်ခိုးရှင်တွေဆိုရင် ပိုပြီးဆိုးနိုင်ပါသေးတယ်။ ဇာတ်တော်တွေမှာ အထင်အရှားပဲ။ ယခုလဲ ရှိကြတာပါပဲ။”

“စာတတ်တဲ့လူက စာမတတ်တဲ့လူကို၊ ပိုက်ဆံရှိတဲ့လူက ပိုက်ဆံမရှိတဲ့လူကို၊ အာဏာရှိတဲ့လူက အာဏာမရှိတဲ့လူကို ကိုယ့်တန်ခိုးလေးနဲ့ကိုယ် နှိပ်စက်ကြ သလိုပါပဲ။ ဒါ့ကြောင့် သူတော်ကောင်းကြီးများ စက်ဆုပ်တော်မူကြပါတယ်။ တန်ခိုးဟာ ဝိပဿနာ အန္တရာယ်ကြီး တစ်ခုပဲလို့ ဟောတော်မူပါတယ်”

“လောကတန်ခိုးတွေထဲမှာ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်တဲ့ အဘိညာဉ်တန်ခိုးကိုပင်လျှင် ဓမ္မအဘိညာဉ်ခေါ်တဲ့ အရိယာအဖြစ်နဲ့ မထိန်းချုပ် မကွပ်ကဲနိုင်ရင် မခိုင်မြဲဘဲ ဒုက္ခသစ္စာထဲကိုသာ ဝဲလှည့်စုပ်ယူသွားတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူသာမန်တွေ ကတော့ အထင်ကြီးကြတာ ထုံးစံပါပဲ။”

တန်ခိုးဖြင့် စည်းရုံးမည့်အကြံ

“မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်က နာဠန္ဒာမြို့ မှာ ကုဋေလေးဆယ် ကြွယ်ဝတဲ့ ကေဝဋ္ဋ ပုဏ္ဏားကြီး ဟာ သာသနာကို ကြည်ညိုလွန်းလို့ လူတွေပိုပြီး သဒ္ဓါတရားဖြစ်အောင် ရဟန်းတစ်ပါး,ပါးအား တန်ခိုးပြခွင့် ရာထူးပေးဖို့ ဘုရားကိုလျှောက်တော့ ဘုရားရှင်က မသိနိုးနားပြုပြီး နေတော်မူပါတယ်။ သုံးကြိမ်လျှောက်တော့ မနေသာဘူး၊ တန်ခိုးပြာဋိဟာ သုံးမျိုးကို အကျိုးအပြစ်နဲ့ ဟောပြတော် မူခဲ့ရပါတယ်”

ဆရာကြီးသည် လူယောဂီများဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော်လည်း ဒေးစွန်ပါ မထေရ်ကြီးနှစ်ပါးဘက်သို့ မကြာမကြာ လှည့်၍ကြည့်သည်။

“သံဃာတော်အရှင်မြတ်များက ပိုပြီးသိတော်မူကြပါတယ်။ တပည့်တော်များ စာလုံးဝ မတတ်ပါဘူး၊ ကျေးဇူးရှင် လယ်တီဆရာတော်ကြီးများပေးတဲ့ သြဝါဒကို ဖောက်သည်ချရပါ သဖရား” ဟု ညှပ်၍ ညှပ်၍ စကားခံကာ တရားကို ဆက်ဟောသည်။ ဆရာကြီး ယနေ့ ဟောပုံမှာ ထူးခြားလွန်း၍ ယောဂီဟောင်းများ အထူးစိတ်ဝင်စားကြ၏။

“ပြာဋိဟာ သုံးမျိုးကတော့-
၁။ “ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယ” = အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းပြတာ ခေါ်ပါတယ်။ ဒကာပုဏ္ဏားကြီး- တဲ့။ ဒီလိုတန်ခိုးပြရင် သဒ္ဓါတဲ့လူတွေ ပိုပြီး ကြည်ညိုလာကြပေတဲ့၊ မသဒ္ဓါတဲ့သူတွေက “ဒါ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာပါ” ဆိုပြီး ကဲ့ရဲ့ကြလိမ့်မယ်တဲ့။ ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာ တန်ခိုးရှင်တွေကလဲ ဒီလိုပဲ တန်ခိုးပြနိုင်လေတော့ ဒွေးရောယှက်တင် သံသယဝင်ပြီး စင်ကြယ်မြင့်မြတ်တဲ့ ဒုက္ခလွတ်ကြောင်း တရားကောင်းကြီးတွေ ထိခိုက်လိမ့်မယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။
၂။ နောက်တစ်ခုက “အာဒေသနာပါဋိဟာရိယ” = သူများစိတ်အကြံကို သိပြီး အတပ် ဟောတဲ့ တန်ခိုးပါပဲ။ ဒီတန်ခိုးကိုပြရင်လဲ လောကမှာ မဏိကာခေါ်တဲ့ သူများ စိတ်အကြံကိုသိပြီး အတပ်ဟောနိုင်တဲ့ အတတ်မျိုးတွေ ရှိနေလေတော့ သာသနာ ဂုဏ်ငယ်ပြီး ရောနှောသွားမှာစိုးလို့ ခွင့်ပြုတော်မမူဘူး။
၃။ နောက်ဆုံး “အနုသာသနီ ပါဋိဟာရိယ” ခေါ်တဲ့ မြတ်စွာဘုရား တရားတော် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာခေါ်တဲ့ တန်ခိုးအစစ်အမှန်ကိုသာ အားကိုးကြဖို့ တိုက်တွန်းတော်မူပါတယ်။

“ဒီ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတန်ခိုးသာလျှင် လောကီနယ်အတွက်လဲ လိုချင်တာ အကုန်ရပြီး ဒုက္ခနယ်ကလွတ်ဖို့ရာလဲ အမှန်ဖြစ်တဲ့အတွက် အကောင်းဆုံးလို့ ဆုံးမတော် မူခဲ့ပါတယ်။

တန်ခိုးပယ်ခွာ ဝိပဿနာကူး

“လူဆိုရင် ငါးပါးသီလ၊ အာဇီဝဋ္ဌမက သီလ၊ ရဟန်းဆိုရင် စတုပါရိသုဒ္ဓိ သီလ ရှိရင်ပဲ ဘယ်အထိ အကျိုးများပြီး တန်ခိုးကြီးတယ် ဆိုတာ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နဲ့ မြင်တော်မူလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဒီကနေ့ ဝိပဿနာ ကူးကြတဲ့အခါ လောကကြီးထဲမှာ ပုထုဇဉ်တို့ သဘာဝ စွဲလမ်းတပ်မက်ဖွယ်ဖြစ်တဲ့ စာတန်ခိုး၊ ငွေတန်ခိုး၊ အာဏာတန်ခိုး၊ အဘိညာဉ် တန်ခိုးတွေအားလုံး “ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာ တဝင်းဝင်း၊ ဝက်စားကျင်းမှာ တရှုပ်ရှုပ်” ဆိုတဲ့အတိုင်း ဒုက္ခသစ္စာတွေချည်း ပါကလားလို့ ဆင်ခြင်ရပါလိမ့်မယ်။

“ငါဟာ သစ္စာလေးပါး အမှန်မြင်ပြီး တကယ့်နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ အစစ်ကြီးကို ဧကန် ရတော့မယ်လို့ လေးလေးနက်နက် ယုံကြည်ရပါမယ်။ ဒုက္ခတွေက လွတ်တော့မယ် ဆိုပြီး မာန်မာနတွေချ။ စိတ်ကိုပျော့ပျော့ ထားရမယ်။ ကိုယ်နှုတ် အမူအရာတွေ အားလုံး နူးညံ့သိမ်မွေ့ စေရပါမယ်။

“ထုံးစံအတိုင်း ပရိကံကိုလုပ်ပြီး နှာသီးဖျားမှာ ထွက်လေဝင်လေ တရိပ်ရိပ်နှင့် ဖြစ်၍ဖြစ်၍ ပျောက်ပျက် ပျောက်ပျက်ပြီးသွားတဲ့ အနိစ္စအချက်ကို မြင်အောင် ရှုနိုင်ရင် အာနာပါနဟာ သမထအဖြစ်က ဝိပဿနာကူးတော့တာပါပဲ။

“အာနာပါနကို တစ်ချို့က သမထပါကွာလို့ အရမ်းမဲ့ စွပ်စွဲကြပါတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ စွယ်စုံရတဲ့ ကမ္မဋ္ဌာန်းကြီးပါ။ ဘုရားရှင်တိုင်း သွားတော်မူတဲ့ လမ်းရိုးကြီးပါ။ အာနာပါနဿတိ သုတ်မှာ “အနိစ္စာနုပဿီ = မမြဲတဲ့ သဘောကို မြင်အောင် ကြည့်ရမယ်။ ဝိရာဂါနုပဿီ = တပ်မက်စရာတွေ ကင်းအောင်ရှုရမယ်” လို့ အာနာပါနကိုပဲ ဝိပဿနာလို့ တိုက်ရိုက်ဟောတော် မူပါတယ်။ ကျေးဇူးရှင် လယ်တီ ဆရာတော် ဘုရားကြီးကလဲ အာနာပါနကိုပဲ သမထအဖြစ် ပထမထူထောင်ပြီး ပထမဈာန်ကဖြစ်စေ၊ ဒုတိယဈာန်ကဖြစ်စေ၊ တတိယဈာန်က ဖြစ်စေ ခုန်ကျော်ပြီး ဒီအာနာပါနကိုပဲ ဝိပဿနာအဖြစ် ကူးနိုင်တယ်လို့ အတိအလင်း ရေးတော်မူပါတယ်။

“သို့ပါသော်လဲ ကျေးဇူးရှင်ကြီးများ ဆုံးမပါတဲ့အတိုင်း ထွက်လေ ဝင်လေတို့၏ အနိစ္စအချက်၊ ဒုက္ခအချက်၊ အနတ္တအချက်ကို မြင်အောင်ထင်အောင် ဆယ်မိနစ်၊ ဆယ့်ငါးမိနစ် ရှုပြီးလျှင် စိတ်ကို ငယ်ထိပ်မှာထား၊ စိုက်ပြီးရှု။ ကျပ်ပြားဝိုင်းလောက် နေရာမှာ ပူမှုအေးမှု တေဇောဓာတ်ကြီးသဘော၊ မာမှုပျော့မှု ပထဝီဓာတ်ကြီးသဘော စသည်ဖြင့် ရုပ်ဓာတ်တစ်ခုခု မိအောင်ဖမ်းရလိမ့်မယ်။ လှုပ်လှုပ်လှုပ်လှုပ်၊ ရွရွရွရွ၊ ဖွာဖွာဖွာဖွာ တစ်ဖျစ်ဖျစ်မြည်ပြီး တစ်ဖြည်းဖြည်း တစ်ကိုယ်လုံးနယ်ကျယ်ကာ ဖြစ်-ပျက်-ချုပ်-ပျောက် နေတာကို ဉာဏ်မျက်စိမှာ မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ရုပ်က မသွားဘဲလဲ နာမ်ကကြိုပြီး ရှေ့ရောက်မနေစေရဘူး။

တစ်ဖြည်းဖြည်းချင်း ချဲ့သွားတာကို မီအောင် လိုက်ပြီး ရှုမှတ်ရမယ်၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်နဲ့ ကာယပသာဒတို့ တွေ့ထိဖြစ်ပျက်တာကို နာမ်က သိသိနေပြီး ထိတဲ့ ရုပ်ရော သိတဲ့ နာမ်ပါ ထိုနေရာမှာဘဲ အပ်တစ်စိုက်စာမျှ မရွေ့၊ ဖြစ်ပြီးလျှင် ချုပ်-ပျက်တာကို မြင်ရပါလိမ့်မယ်။

ထွက်လေ ဝင်လေထဲမှာတင်ဘဲ ပထဝီစတဲ့ ဓာတ်ကြီးများကို ရှုမှတ်လိုက ရှုမှတ် နိုင်ပါတယ်။ (သံဃာများ ဘက်သို့လှည့်၍) –အရှင်မြတ်များ သည်အတိုင်း ရှုမှတ်လို့ ထင်ပါရဲ့လားဘုရား” ဟု လျှောက်ရာ ဒေးစွန်ပါမထေရ်ကြီးနှစ်ပါးက ယခုပင် ထင်ကြောင်း ဆရာကြီးအား ပြန်လည်ပြောပြကြသည်။

“ကောင်းလှပါသည်ဘုရား။ ယခုလို ကြားရတာ ဝမ်းမြောက်လှပါတယ်။ သင်္ဂြိုဟ် ကျမ်းကြီး အဘိဓမ္မာကျမ်းကြီးများမှာ လာတဲ့အတိုင်း ရုပ်တွေအားလုံး သိဖို့ မလိုပါဘူးဘုရား၊ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ကတော့ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကြီးအရာ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ အရာတွေသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရုပ်တစ်လုံး နာမ်တစ်လုံးရဲ့ အနိစ္စအချက်၊ ဒုက္ခအချက်၊ အနတ္တအချက်ကို လင်းလင်း ထင်ထင် ဉာဏ်မျက်စိမှာ မြင်လျှင် အသင်္ခတခေါ်တဲ့ နိဗ္ဗာန် အငြိမ်းဓာတ်ကြီးသို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်ပါပြီ။ ကျေးဇူးရှင် လယ်ကီဆရာတော် “ဘုရားကြီးကလဲ သည်အတိုင်းဘဲ မိန့်မှာရေးသားတော် မူပါတယ်။

“အထူးသဖြင့် သတိထားကြရမှာကတော့ တစ်နေရာက ရခဲ့၊ တစ်ချိန်က သိခဲ့တဲ့ ပရိယတ္တိအသိတွေ၊ စိန္တာမယ သုတမယ အသိတွေကို ခဏဖယ်ထားကြဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ “သည်အတိုင်း အားထုတ်ကြတာ စာမတတ်တဲ့ သူများမှာ တစ်ပတ်နှစ်ပတ်နဲ့ ကျေနပ်အားရစရာ တွေ့ရပါတယ်။

“ဒါကြောင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ ရက်အကန့်အသတ်နဲ့ ရဲရဲကြီး အာမခံတာကိုး လို့ သဗ္ဗညုတ ဉာဏ်တော်ကြီးကို ကြည်ညိုမဆုံးနိုင်ပါ။ ယောဂီများအားလုံး အလုပ်လုပ်တဲ့ အချိန်မှာ သေနတ်လေးမြားပစ်တဲ့လူဟာ မျက်စိကို တစ်ဘက်မှိတ်ပြီး ပစ်ရသလို ဒီအာရုံတစ်ခုထဲ ထားရမယ်။ ငြိတွယ်စရာတွေ အကုန်ဖြတ်ပြီး ကိုယ်နဲ့အသက် မငဲ့ကွက်ဘဲ သက်စွန့်ကြိုးပမ်း အားထုတ်နိုင်ကြပါစေ”

နံနက်ပိုင်း တရားကို အဆုံးသတ်လိုက်၏။ အားလုံး သာဓုခေါ်ကြသည်။

ကုသိုလ်သုံးဖြာ သာသနာသုံးလီ ငါးမည်ပဟာန်

ဝိပဿနာကူး၍ သုံးလေးရက် ရသောအခါ ဆရာကြီးသည် ရွှန်လန်းတက်ကြွစွာ တရားစစ်မေး ဟောပြောပေးသည်။ ရံခါ လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၍ပင် ဟောပြော၏။ လယ်တီဆရာတော်ရှိရာ မှန်း၍လည်း လက်အုပ်ချီလိုက်သည်။

“ဒီနေ့တော့ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာအကြောင်း ယောဂီများကို ဟောပါမယ်။ အရှင်မြတ်များကလဲ အမှားပါရင် ပြင်ပေးတော်မူကြပါဘုရား။ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဆိုတာ ကာမကုသိုလ်၊ မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်၊ လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်သုံးပါးကို ဆိုလိုတာပါပဲ။ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု အနု အရင့် ကွာခြားပုံကို သိမှ ကိုယ့်တန်ဖိုးကို ကိုယ်သိကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ “အနုသာသနီ ပြာဋိဟာ၏ အစ သီလသာသနာကြီး ထူထောင်မိတယ် ဆိုရင်ပဲ အနာဂတ် ကိလေသာတွေ ခွာရှဲသင့်သလောက် ခွာရှဲပါပြီ။ ကိုယ်နှုတ် နှစ်ပါးကို ထိန်းထားလိုက်ပါတယ်။ ဝီတိက္ကမတွင်းကြီးကို “တဒင်္ဂပဟာန်” အားဖြင့် ပိတ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ ကာမာဝစရ ကုသိုလ်ပါ။

၂။ “ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ ကုသိုလ်ခေါ်တဲ့ ဈာန်သမာဓိကတော့ ဝီတိက္ကမ တင်မက မနောဒုစရိုက်ခေါ်တဲ့ ထကြွလာမယ့် ကိလေသာတွေကိုပါ စိတ်ထဲမှာ အလာမခံဘဲ “ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်”အဖုံးကြီးနဲ့ ပရိယုဋ္ဌာန တွင်းကြီးကို ပိတ်လိုက်တာပါပဲ။ အဲဒီ သမာဓိသာသနာ ထူထောင်မိပြီဆိုရင် ဈာန် အဘိညာဉ်တွေ ရ၊ ဒါနဲ့ပဲသေရင် ရူပဘုံ အရူပဘုံမှာ ပုထုဇဉ် ဗြဟ္မာမင်းကြီးတွေ ဖြစ်ကြရမယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီမဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်အစွမ်းဟာ အမြစ်မပြတ်၊ ခွာရုံသာ ခွာထားလို့ မခိုင်မြဲပါဘူး။ ဆန့်ကျင်ဘက် အာရုံနဲ့ တွေ့ရင် ပရိယုဋ္ဌာန မနောကံ တွင်းကြီးတွင်မက ဝီတိက္ကမ-ကာယကံ ဝစီကံ တွင်းကြီးထဲပါ ကိလေသာတွေအပြည့် ဒုံရင်းအတိုင်း စီးဝင်မြဲ ဝင်လာကြတော့ တာပဲ။ ဈာန်ကစားတဲ့ မောင်ရှင် ကာန်းမနဲ့ ညားတာကို ကြည့်ပါ။

“ဒီလို သာသနာတော် အတွင်းမှာ သီလကို အခြေခံပြီး တက်တဲ့ သမာဓိ တန်ခိုးတောင်မှ ဒီလောက် ပျက်လွယ်သေးရင် သီလမပါ မေတ္တာစစ် မထုံဘဲ တစ်စုံ တစ်ခုသောအတတ် (သိပ္ပ)နဲ့ ရလာတဲ့ လောကာယတ သမာဓိတန်ခိုးတွေဟာ သတ္တဝါတွေကို ဘယ်လောက် ဒုက္ခပေးမယ်၊ ဝါးသီးဟာ ဝါးပင်ကိုသတ်သလို တန်ခိုးရှင်ကို ဘယ်လိုသတ်နိုင်တယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်စရာ ကောင်းလှပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီသမာဓိသာသနာ မဟဂ္ဂုတ်ကုသိုလ်နဲ့လဲ ရောင့်ရဲပြီး မနေသင့်ပါဘူး။ အန္တရာယ် ပိုကြီးလှပါတယ်။

၃။ “ခုလို သာသနာတော်နှင့် ကြုံခဲ့ ကြုံရတဲ့ အခိုက်မှာ လောကုတ္တရာ ကုသိုလ်ကြီးကို ဦးတည်ဆည်းပူးမှ သံသရာအတွက် စိတ်ချရမှာပါ။ ဒါ ပညာ သာသနာပါပဲ။ ဒီမဂ်ပညာမှ သံသရာက ပါခဲ့တဲ့ အင်္ကန်းဓာတ် အငုပ်ဓာတ် အနုသယ ကိလေသာတွင်းကြီးကို “သမုစ္ဆေဒပဟာန်” နဲ့ ပြန်လမ်းမရှိ အမြစ်ပြတ် ပိတ်ဆို့နိုင်ပါတယ်။

၄။ “ဖိုလ်ကုသိုလ် ဖိုလ်ပညာကလဲ အနုသယ ကိလေသာတွင်းကြီးကို အရှိန်အငွေ့မှ မထွက်ရအောင် “ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာန်” နဲ့ ထပ်မံပြီး ငြိမ်းဖိပေး ပါတယ်။

၅။ “အဲဒီအခါမှာ တစ်မဂ်တစ်ဖိုလ်ရ အရိယဘုံကို ရောက်ပြီဖြစ်လို့ နိဗ္ဗာန ချမ်းသာ ကြီးကလဲ ကိလေသာတွေကို ထိုပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ မနီးရလေအောင် “နိဿရဏပဟာန်”နဲ့ ကျွတ်ကျွတ်လွတ်လွတ်ကြီးဖြစ်ဖို့ ထပ်မံပြီး အပြီးသတ် ခြုံ၍ ပေးထားပါတယ်။ အတုမရှိ အလွန်ချမ်းသာလှပါတယ်။ ဒါကြောင့် မြတ်စွာဘုရားက ဓမ္မပဒပါဠိတော်မှာ သီလနဲ့ အားရမနေကြနဲ့၊ သမာဓိမျှနဲ့ တစ်စခန်းချ နားမနေကြနဲ့လို့ ဟောတော်မူပါတယ်။

စာလို အသေးစိတ် သိဖို့မလို

သံဃာတော်များဘက်သို့ လှည့်ပြီး လက်အုပ်ချီလျက် “အရှင်မြတ်များ ဟုတ်ကြပါရဲ့လား ဘုရား” ဟု လျှောက်ရင်း ရုပ်တစ်လုံး နာမ်တစ်လုံး၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောသို့ ရောက်အောင် ရှုဖို့ တိုက်တွန်းပြီး ခဏ စကားရပ်ထားသည်။

“ဟိုသမထလုပ်စဉ်က ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနဲ့ ပြည့်စုံတာ ပထမဈာန်ခေါ်တယ်။ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာ ဖြစ်အောင် သတိထားရမယ်လို့ ဆရာပြောခဲ့သလား။ (မပြောခဲ့ပါဘူးဟု ဖြေကြ၏။)
အေး-ဒါက စာတတ်တဲ့ ဆရာသမားတွေက နာမည် တပ်ပေးတော်မူကြတာဗျ။ နီရဝဏ ငါးပါးဆိုတာလဲ ကျက်ထားစရာ မလိုဘူး၊ ရှုရင်းနဲ့ သူ ဘာသာ ကင်းကွာ သွားတဲ့သဘော။ ယောဂီတာဝန်ကတော့ ထွက်လေဝင်လေကိုပဲ မလွတ်အောင် ကြည့်နေရုံပဲမဟုတ်လား။ ပထမဈာန်ကနေ ဒုတိယဈာန်၊ တတိယဈာန်၊ စတုတ္ထဈာန် သူ့ဘာသာ တက်တက် သွားတာပါပဲ။ ကြိုတင် ကျက်မှတ်ထားလို့ ရတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။

“ယခု ဝိပဿနာပိုင်းမှာလဲ ဒီအတိုင်းပါပဲ။ ပရိယတ္တိအရာ ပဋိသမ္ဘိဒါ အရာဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး၊ အာယတနက တစ်ဆယ့်နှစ်ပါး ဓာတ်က တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါး၊ နာမ် တေပညာသ၊ ရုပ် အဋ္ဌဝီသတွေ အကုန်လုံးသိထားမှ၊ ရထားမှ၊ ဝိပဿနာ ဉာဏ်တွေရမှာပဲလို့ မထင်မှတ်ကြနဲ့၊

ရုပ်တစ်လုံး နာမ်တစ်လုံးကို ပိုင်ရင် ဉာဏ်စဉ်ဆယ်ပါးဟာ သူ့အလိုလို တက်လာတော့တာပါပဲ။ ဒီဉာဏ်ပြီးရင် ဒီဉာဏ်ဖြစ်အောင်ဆိုပြီး လုပ်ယူရတာမျိုး မဟုတ်ပါဘူး။ ထွက်လာတဲ့နေဟာ အနောက်မှာ ဝင်ရသလို ရန်ကုန်က ရထားစီးသွားရင် မန္တလေးနဲ့ကြားကဘူတာတွေကို သိသည်ဖြစ်စေ၊ မသိသည်ဖြစ်စေ၊ အလိုလိုတွေ့ တွေ့ပြီး ကျော်ကျော်ပြီး သွားရသလိုပါပဲ၊

သူက မရောက်ဘဲနဲ့ ရောက်အောင် စိတ်နဲ့တမင်ကလာ ညွတ်ပြီးလုပ်ရင် ဘာဝနာမယ မဖြစ်ဘဲကြားဖူးသိဖူးတဲ့ ပရိယတ်အသိတွေဟာ ဒီမှာချမထားရင် ဘာဝနာ ဉာဏ်ကြီးကို ဆွဲထားခိုင်းတာနဲ့ တူနေတတ်ပါတယ်။

ဒါက ဘာဉာဏ် ညာဉာဏ် ဆိုတာက ပရိယတ်သိတော်မူတဲ့ အရှင်မြတ်တွေက နာမည်တပ်ပေးကြတာပါ၊ ယောဂီကတော့ ဒီလမ်းသွားမှာဖြင့် ဒီရထားကို မမှားအောင်၊ မကျအောင် လိုက်ပါသွားဖို့ပါပဲ၊ သမာဓိဖြစ်ပြီး နေမှတော့ ယထာဘူတ ဉာဏ် ဖြစ်ပါစေလို့ တောင့်တ စေ့ဆော် စောင့်မျှော်နေဖို့ မလိုဘဲ သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားတွေ အလိုလိုမြင်၊ ဉာဏ်စဉ်တွေ အလိုလို တက်လာပါလိမ့်မယ်။ သီလ အခြေခံ ခိုင်မာပြီးရင် အဓိပ္ပဋိသာရ၊ ပါမောက္ခ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သုခ၊ သမာဓိ၊ ယထာဘူတဉာဏ်၊ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်၊ ဝိမုတ္တိဉာဏ်တွေဟာ ရေမြောင်း ဖွင့်လွှတ်သလို အလိုလို တောက်လျှောက်သွားတော့တာပါပဲ။

“ဒသကအင်္ဂုတ္တိုရ်၊ စေတနာကရဏီယသုတ်၊ ဘာဝနာသုတ်တွေမှာ .. ဒီအတိုင်းပဲ ဘုရားဟောတော်မူပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် သီလသာသနာ ကာမာဝစရကုသိုလ်ကြီးကို တင်းတင်း ရင်းရင်းနဲ့ ဦးစွာ ထူထောင်ပြီးရင် စိတ်အချရဆုံးဖြစ်တဲ့ မဂ်ကုသိုလ်ကြီး ပေါက်အောင် မရပ်မနားဘဲ ရှုပွားကြပါလို့ ဒီကနေ့ တိုက်တွန်းရပါတယ်။” (အားလုံး သာဓုခေါ်ကြသည်။)

ဣစ္ဆာသယပတ္တမြားဖြင့် တရားပူဇော်

ဒေးစွန်ပါ မထေရ်ကြီးနှစ်ပါးသည် ဆရာကြီးထံ၌ ဆယ်ရက်ခန့်ကြာသွားသောအခါ တစ်ညနေတွင် ဆရာကြီးအား ဓမ္မာရုံတရားဌာနသို့ အထူးပင့်ခေါ်ထားကြ၏။ ဆရာကြီးအား ကျေးဇူးဆပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုနေ့တွင် ဆရာကြီးသည် မထေရ်ကြီး နှစ်ပါး အမိန့်အရ လင်ဗန်းငယ်တစ်ခုတွင် ကတ္တီပါအနက်ခင်း၍ ဝါဂွမ်းဆိုင် တစ်မိုက်ခန့်ထည့်ပြီး တပည့်တစ်ဦး နှင့်အတူ ဓမ္မာရုံသို့လာ၏၊ ဘုရားနှင့် သံဃာတော်များအား ဝတ်ဖြည့်လျက် ထိုင်နေစဉ် မထေရ်အငယ်က-

“ဆရာကြီး ဘယ်လိုမှ မအောက်မေ့ပါနဲ့။ ဆရာကြီးကျေးဇူး ကြီးမားလှပါတယ်။ နက်ဖြန် ဘုန်းကြီးတို့ကို ပြန်ခွင့်ပြုပါ၊ မပြန်မီ ကျေးဇူးဆပ်ရအောင် ဆိုပြီး ယခုလို ပင့်ခေါ်ရတာပါ၊ ကဲ.... ဆရာကြီး ဒီပတ္တမြားနှစ်လုံးကို ကြည့်ပါဦး” ဟု ပြောပြောဆိုဆို သပိတ်ထဲမှ ကျောက်နှစ်လုံးယူပြီး ဆရာကြီး လက်ထဲသို့ ထည့်လိုက်သည်။ အရွယ်အားဖြင့် ကြက်တညင်ဥခန့်၊ ဂေါ်လီလုံးခန့်ရှိ၏။ ဆရာကြီးက ကိုင်ကြည့်ရင်း-

“ဒါ ဘယ်ကရပါသလဲ” ဟု မေးရာ-

“ပတ္တမြားတောင်က ကတိနဲ့ ခဏယူပြီးပြတာပါ” ဟု ပြောကာ အကြီးတစ်လုံးကို လင်ဗန်းပေါ်၌တင်ပြသည်။ တစ်မိုက်ခန့် ဝါဂွမ်းထုမှာ ချင်းချင်းနီဆင်းသွား၏။ နောက်တစ်လုံးကို တင်ပြရာ ပထမအလုံး တစ်ဝက်မျှသာ အရည်အသွေးပြန့် ပွားသည်ကို မြင်ရသည်။ ဆရာကြီးကား မည်သို့မျှ အမူအရာမပြောင်း။ အေးဆေး ငြိမ်သက်စွာပင် ပြုံး၍ကြည့်နေသည်။ နောက် ရေဖန်ခွက်၌ ပတ္တမြားကို ထည့်လိုက်ရာ တစ်ဖန်ခွက်လုံး ရဲရဲတောက်သွား၏။ ဒုတိယ အလုံးမှာ ထိုဟာ တစ်ဝက်မျှသာ တောက်ပသည်ကို တွေ့ရ၏။

“ဆရာကြီး ဒီပထမအလုံးက မနောမယပတ္တမြား ဖြစ်ပါတယ်၊ ကြံစည်တိုင်း ပြည့်စုံပြီး သာသနာပြုလို့မကုန်နိုင်တဲ့ တန်ခိုးရှိပါတယ်။ ဒီပတ္တမြားကို ထားရင် ကန်တော့ပွဲ သုံးပွဲ ထားပေးရပါတယ်၊ ဒုတိယ ပတ္တမြားကတော့ စည်းစိမ်ဥစ္စာ မယုတ်လျော့ မပျက်စီးဘဲ အန္တရာယ်အမျိုးမျိုးကို ကာကွယ်တဲ့သတ္တိ ရှိပါတယ်။ ဒီအလုံးကို ထားရင် အနည်းဆုံး ကန်တော့ပွဲတစ်ပွဲ ပေးရပါတယ်၊ ဆရာကြီးရဲ့ပညာပါရမီကို ပူဇော်သော အားဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်ပါရစေ၊ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ တစ်လုံးလုံး ဆရာကြီး လက်ခံပါ” ဟု မထေရ်အငယ်က အမိန့်ရှိသည်။

ဆရာကြီးကား တစ်ခဏမျှ စဉ်းစားပြီး ပြုံးရွှင်ကြည်လင်သော မျက်နှာဖြင့်-

“ယခုလို ချီးမြှောက်၍ ကျေးဇူးဆပ်တာ၊ မမြင်စဖူး မြင်ရတာပင် ဝမ်းမြောက်လှပါပြီ ဘုရား၊ တပည့်တော် လက်မခံပါရစေနဲ့၊ သည်းခံပါ၊ လောက ဒုက္ခတွေ ကျယ်ပွား လာမှာလဲ မလိုလားပါ၊ ယခု အရှင်မြတ်များ ပြန်ကြွသွားတဲ့နောက် ရဟန်းကိစ္စ ပြီးကြတဲ့အထိ မချသောဝန်ဖြင့် အားသွန်ကြိုးပမ်းပြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားနဲ့ ကျေးဇူး ဆပ်တာကိုသာ ဝမ်းမြောက် နေပါရစေဘုရား” ဟု လျှောက်ပြီး အိမ်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်။

ဘဝ မတူသူတို့၏ နောက်ဆုံးလမ်းခွဲ

မထေရ်ကြီး နှစ်ပါးလည်း နောက်တစ်နေ့ နံနက် အရုဏ်ဆွမ်းအပြီးတွင် သပိတ်ကို လွယ်၍ သပ္ပါယ်တည်ငြိမ်စွာ ဓမ္မာရုံမှ ထွက်ခွာကြွသွားတော် မူကြ၏။ မထေရ်ငယ်မှာ မြောက်စူးစူးအရပ်သို့ ပြန်ကြွ၍ မထေရ်ကြီးမှာ ပျော်ဘွယ်၏အရှေ့မြောက်အရပ်သို့ လမ်းခွဲ၍ ကြွတော်မူကြသည်။

ဆရာကြီး၏ တပည့်ယောဂီ သုံးလေးဦး လိုက်၍ပို့ကြ၏။ လယ် ငါးကွက်ခန့်မျှ ရောက်လျှင် ပြန်၍ လွှတ်လိုက်သည်။ ရိုးပြတ်လယ်ကွင်းများကို ဖြတ်၍ ကြွတော်မူကြရာ လိုက်ပို့သောယောဂီများ ပြန်၍လှည့်ကြည့်သောအခါ မမြင်ကြရ တော့ပြီ။

မထေရ်ကြီးကား ပျော်ဘွယ်ကြီး အရှေ့မြောက် နွားစုရွာသို့ ရောက်တော်မူ၏၊ နွားစု ရွာသားများ လွန်ခဲ့သော သုံးရက်လောက်ကမှစ၍ “ရဟန္တာကြွလာလိမ့်မည်” ဟူသော အိပ်မက် ကောလာဟလများ ဖြစ်နေနှင့်သည်။ မထေရ်ကြီး ကြွလာလျှင် ဆွမ်းကွမ်းများ လောင်းလှူရန် အသင့်စောင့်နေကြလေ၏။ မထေရ်ကြီး ရောက်လာလျှင် ထ,ခုန်မတတ် ဝမ်းမြောက်ကြသည်။

ဒကာတစ်ဦးက “အရှင်ဘုရား ဘယ်က ကြွလာပါသလဲ” ဟု လျှောက်ရာ “ပျော်ဘွယ်ကြီး ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနက လာခဲ့တာ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “ဘယ်အရပ် ဘယ်ကျောင်းက ပါလဲဘုရား” ဟု လျှောက်လျှင်-

“တို့မှာ ဘယ်အရပ်၊ ဘယ်ကျောင်းရယ်လို့ မရှိဘူး။ သင့်တော်ရာ သီတင်း သုံးရတာပဲ” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ထိုအခါ ရုတ်တရက် အကြံရကာ မထေရ်ကြီးအား နွားစုရွာ၌ပင် သီတင်းသုံး ချီးမြှောက်ရန် ဝိုင်း၍ လျှောက်ထားကြသည်။ ထိုရွာ၌ ဘုန်းကြီးကျောင်းပင် မရှိသေးသဖြင့် ထိုရွာနှင့်ထိုဆရာသည် လွန်စွာကံစပ်ကြလေ၏။ ရွာကန်ဘောင်၌ပင် ရှင်းလင်း၍ ချက်ချင်း သီတင်းသုံး၍ရအောင် ကျောင်းငယ်တစ်ဆောင်ကို ဆောက်လှူကြသည်။ သုံးနှစ်ခန့် မထေရ်ကြီး ၏ တရားအဆုံးမကို ရရှိကြ၏။ သုံးနှစ်ခန့် ရှိလျှင် ထိုကျောင်းငယ်၌ ဘဝကို စွန့်တော်မူသည်။

အလောင်းတော်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ကြသောအခါ ဓာတ်တော်များ အလုံးအလုံး ကျကုန်၏၊ ကြိုတင်ထင်မြင်ကြသည့်အတိုင်း ဟုတ်မှန်နေသဖြင့် ဝမ်းနည်းဝမ်းသာ ထို ကန်ဘောင်၌ပင် စေတီ တည်ထားကိုးကွယ်ကြရသည် ဆို၏။

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်၌ ဤအရှင်မြတ်ကဲ့သို့ လူသိနည်းပါး မထင်ရှားသော ဈာန်အဘိညာဉ်ရ ခီဏာသဝရဟန္တာ အရိယာ အရှင်မြတ်ကြီးတို့ကား အဆက်ပြတ်တော် မမူကြကုန်။ သန္ဒိဋ္ဌိက အကာလိက ဂုဏ်တော်ကို ထုတ်ဖော်၍ သက်သေမူကြလေကုန်ပြီ။ ပါရမီနှင့် ခေတ်ကိုပုံချ၍ “အပေါဿုက္က” (ကြောင့်ကြမဲ့) မနေ၊ အခွင့်ကောင်းကြီးကို လက်မလွှတ်စေသင့်ကြပြီတကား။

မှတ်ချက်

[မထေရ်နှစ်ပါးတွင် အငယ်မထေရ်သည် ဝိပဿနာလုပ်ရာမှ တစ်စုံတစ်ခုသော တွယ်တာမှု၊ ဆွဲဆောင်ခံရမှုကြောင့် လောကီထဲ ထိုးဆင်းသွားသည်ကို သတိပြုရန် ဖြစ်ပါသည်။ သံသရာမှ ထွက်ကြောင်း အလုပ်ကို မည်မျှ ချောင်ကျသော အရပ်၌ လုပ်စေကာမူ အမွှေဓာတ် အဖော်ရတတ်၏၊ နှစ်ဦးအတူလုပ်လျှင်လည်း တစ်ဦးကို ဖဲ့၍ ထုတ်ကာ အနီးကပ်ရန်သူ လုပ်စေတတ်သည်။ ကြပ်ကြပ် သတိမူကြပါကုန်။]

လယ်တီဆရာတော် (၁၂၀၈ - ၁၂၈၅)

မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်ကို ရေးရာ၌ လယ်တီဆရာတော်အကြောင်း မပါဝင်လျှင် ပြည့်စုံသော သာသနာဝင်တစ်စောင် မဖြစ်နိုင်ပေ။ လွန်ခဲ့သော အနှစ် တစ်ရာကျော်က “လယ်တီဆရာတော်” ဟူ၍ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါလျှင် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာဝင်သည် ယခုကဲ့သို့ ရှိကောင်းမှရှိပေလိမ့်မည်။ ဆရာတော်၏ ပဋိပတ် လုပ်ငန်းမှာလည်း အံ့ဘနန်း ရှိလှပေ၏။ ဤအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကို ဖတ်ပြီးလျှင်မူ ပရိယတ္တိမျှဖြင့် ထိတွေ့သိမှီဖူးသူများပင် နောင်တ ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေမည်။

လယ်တီဗီဇ မျိုးစေ့

လယ်တီဆရာတော်၏ အလောင်းလျာသည် ဒီပဲရင်းမြို့ တောင်ဖက် စိုင်ပြင်ကြီး ရွာတွင် ၁၂၀၈-ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်း ၁၃-ရက် အင်္ဂါနေ့နံနက် တစ်ချက်တီးကျော် အချိန်၌ ဖွားသန့်စင်ခဲ့၏။ အဖ ဦးထွန်းသာ၊ အမိ ဒေါ်ကျုံးတို့၏ သားဦး ရတနာ ဖြစ်သည်။ နောင်အခါ ဦးတက်စွာ၊ ဦးတက်ပွား (ဦးကုမာရ) ဦးတက်ထွား (ဦးကိတ္တိ) နှင့်ဒေါ်မလေး ဟူ၍ မွေးချင်း ငါးဦးရှိသည်။ ဆရာတော်လောင်းလျာ၏ အမည်မှာ မောင်တက်ခေါင် ဖြစ်၏။ ထိုအမည်မှာ မွေးဖွားစဉ်က ဖြစ်ပေါ်လာသော နိမိတ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်သော အမည် ဖြစ်သည်။

သတို့သားကို မွေးဖွားသော အချိန်တွင် အိမ်ခေါင်းရင်း ခေါင်တိုင်အခြေမှ အရောင် မျိုးစုံ ပါဝင်သော စို့သက်တင်ရေး အလင်းရောင်တန်းကြီးသည် အိမ်ခေါင်မိုးကိုပင် ထိုးဖောက် တက်သွား၏။ တစ်အိမ်လုံး ရောင်စုံ ယှက်သန်းနေတော့သည်။ သတို့သားကိုလည်း “မောင်တက်ခေါင်” ဟုပင် မှည့်ခေါ်ကြ၏။ အခါမဲ့ မိုးလည်း ထစ်ကြိုးဟိန်းဟောက်၍ ရွာသွန်းသည်။ အိမ်နောက်ဖေး မန်ကျည်းပင်ကြီး၌ စုပြုံ ထောင်ထားသော ဝါးလုံးစည်းကြီးမှာလည်း တဟည်းဟည်း မြည်ဟိန်းကာ ဝါးစည်း အထဲမှ ဝါးလုံးတစ်လုံးမှာ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်သွားသည်။

ပို၍ထူးခြားသည်မှာ မီးဖွားချိန်တွင် မိခင်တစ်ဦးတည်းသာ အိမ်မှာရှိနေ၏။ အာဝေဏိက ဒုက္ခကြောင့် မိခင်ကြီးမှာ သတိလစ်နေခိုက် မိခင်နှင့် ကလေးကို ဝတ်ဖြူစင်ကြယ်နှင့် လူသူတော်ကြီးတစ်ဦးက အနားမှ စောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်။ ကလေးငိုသံကြောင့် ဆွေမျိုးများ လာရောက် ကြမှသာလျှင် လူသူတော်ကြီး ပျောက်ကွယ်သွား၏။ ဘုန်းကံကြီးမားသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ယုံကြည်နိုင်ခက်သော ဖြစ်ရပ်များကား ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်ပေတည်း။ သတို့သားငယ်သည် နူးညံ့အေးဆေးသော ရုပ်လက္ခဏာ ကြန်အင်နှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် အသိ အလိမ္မာလည်း ကြွယ်ဝသည်။

ကိုရင်လူထွက်ကို ဆွဲဆောင်ခြင်း

ရှစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖျောက်ပင်ကျောင်းဆရာတော် ဦးနန္ဒဓဇထံ အပ်နှံ၍ ဆယ့်ငါးနှစ်သားတွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်။ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွား ထက်မြက်လှ၍ ရှင်ဉာဏဓဇ ဟု ဘွဲ့မည်ပေး၏။ ရှင်ဘဝနှင့် သင်ရိုးပိဋက ကုန်သဖြင့် ဆရာ၏ မြှောက်စားခြင်း၊ အားထားခြင်းကို ခံရသည်။ သို့သော် ရှင်ဉာဏသည် ပိဋကသင်ရိုး ကုန်၍ “အသစ်အဆန်း မတွေ့တော့” ဟု ယူဆကာ စာ၌ ငြီးငွေ့လာသဖြင့် ဆယ့်ရှစ်နှစ် အရွယ်တွင် ရှင်လူထွက်၏။

ဆရာသမားနှင့် မိဘတို့ကား ယူကျုံးမရ၊ ဖခင်ကြီးကမူ စိတ်နာနာဖြင့် လယ်လုပ်ခွင်၌ လက်တွေ့ ဒုက္ခကို ပြလိုက်၏။ လယ်ကန်သင်း ဆယ်ခြင်း၊ “လယ်ထွန်ခြင်း အလုပ်ခွင်၌ လာဘ်မြင်၍ အလုပ်တွင်သည်ကို မြင်ရသော အခါ ဖခင်ကြီးမှာ စိတ်မဆိုးနိုင်ရှာဘဲ ကျိတ်၍ ချီးကျူးနေမိပြန်သည်။
တော်သူသည် အရာရာ၌တော်၍ ညံ့သူသည် အရာရာ၌ ညံ့မြဲပင်တည်း။

ဖျောက်ပင်ဆရာတော်သည် မိမိ၏တပည့်အတွက် စိတ်မကုန်နိုင်ဘဲ ရှိနေစဉ် ထိုရွာမှ မြင်ထင်ကျောင်း ဆရာတော် ဦးဓမ္မသာရနှင့် စကား လက်ဆုံကျရာ မောင်တက်ခေါင်၏ ရုပ်ရည်၊ အသိဉာဏ်နှင့် လယ်ယာလုပ်ငန်းကို တွေးမိတိုင်း ရင်ထုမနာ ဖြစ်ရ၏။
သို့နှင့် နှစ်ပါးသဘောတူ ရှင်လူထွက်ကို ကျောင်းသို့ ခေါ်၍ နားချကြသည်။ မောင်တက်ခေါင်ကား သင်္ကန်းပြန်၍ မဝတ်လိုကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် တောင်းပန် လျှောက်ထားရာ ဆရာတော်နှစ်ပါးလုံး ကြံရာမရ ဖြစ်ကြရ၏။

မြင်ထင် ဆရာတော်သည် အတန်ငယ် စဉ်းစားပြီးနောက် -
“ဒါလောက်တောင် စိတ်ကုန်နေရင်လဲ ငါတို့က အတင်းအကျပ် မတိုက်တွန်းလိုပါ ဘူးကွာ။ ဒါပေမယ့် မင့်ရဲ့ရုပ်ရည်၊ မင်းရဲ့ အသိဉာဏ်နဲ့ ဒီတောင်သူ လုပ်ငန်းနဲ့တော့ မတော်ပါဘူး၊ မင်းလဲ ပညာရေးဝါသနာထုံသူ ဖြစ်တဲ့အတိုင်း ဗေဒင်သင်လိုက်ရရင် ကြာမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဖြန်းဖြန်းကွဲ တတ်လာမှာ။ ပညာနဲ့ အသက်မွေးရတော့ ကောင်းတာပကွယ်။
ရဲထွက်ရွာက တို့မိတ်ဆွေ ဦးဂန္ဓမာဟာ ပိဋကနဲ့ ဗေဒင်မှာ နှစ်ပါးမရှိဘူးကွယ့်” ဟု အမိန့် ရှိရာ မောင်တက်ခေါင်သည် တစ်မိုးတွင်း ကြုံတွေ့ရသော လယ်ယာဒုက္ခကို ခံစားရပြီး ဖြစ်သည့်အလျောက် အသက်မွေး လွယ်ကူသော ပညာတစ်ရပ်ကို သင်ယူရန် ဝန်ခံလိုက်ရ၏။ ပညာအသစ် အဆန်းရမည် ဖြစ်၍လည်း အလွန် သဘောခွေ့ သွားသည်။

ထိုအချက်ကို ရိပ်မိသော မြင်ထင်ဆရာတော်သည် စဏ္ဍဝဇ္ဇီကိုယ်တော်က မောဂ္ဂလိ ပုတ္တတိဿ လုလင်အား သာသနာ့ဘောင်သို့ ရောက်အောင် ပရိယာယ်ဖြင့် ဆွဲဆောင်သည့် နည်းတူ-
“အေး-တစ်ခုတော့ရှိတယ်။ ဘုန်းကြီး ဦးဂန္ဓမာဟာ လူဝတ်ကြောင်ကိုတော့ ပညာ သင်မပေးဘူး။ ဗေဒင်သင်ချင်ရင် သင်္ကန်းဝတ်မှဖြစ်မယ်။ နောက်တော့ မင်းသဘောပေါ့” ဟု ချော့မော့အမိန့်ရှိကာ မောင်တက်ခေါင်အား သာသနာ့ ဘောင်သို့ အပိုင်သိမ်းသွင်း လိုက်လေသည်။

ရှင်ဉာဏသည် ရှစ်လမျှနှင့်ဗေဒင်သင်ရိုးကို ဒိုးလိုမွှေနိုင်၍ ဖျောက်ပင်ကျောင်းသို့ ပြန်လာရာ တစ်စ တစ်စ နားချသဖြင့် “ဗေဒင်သင်ပြီး လူထွက်မည်” ဟူသော အကြံကို လက်လျှော့လိုက်ရသည်။ သို့ရာတွင် သာသနာ၌ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက်ကြီး မပျော်ရွှင်လှသဖြင့် စိတ်ပြေလက်ပျောက် ဗေဒင်လင်္ကာများ၊ ရတုကဗျာများဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။
ထီးဟန်နန်းဟန်ပါသော နာမည်ကျော် “မဟော်ကျေးစေခန်း ရှိုးလိုက်ရတု” သည်လည်း ရှင်ဉာဏအတွက် သာသနာ့ဘောင်၌ အချိန်ဆွဲ သပ်ခုပေးသော ကဗျာတစ်ပုဒ် ဖြစ်ခဲ့ပေ၏။ သို့နှင့် ရှင်ဉာဏသည် ၁၂၂၈-ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ခုနစ်ရက်နေ့တွင် ရဟန်းဘောင်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။

စာသင်စာချ နာမည်ရ

ဦးဉာဏဓဇသည် ရဟန်းဖြစ်လျှင် မန္တလေးသို့ စာသင်ကြွမည်ဟု အားခဲ ထားသော်လည်း ထိုနှစ်မှာပင် မြင်ကွန်းအရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်နေ၍ မိမိအရပ်၌သာ ဝါကပ်နေရ၏။ ထိုအတွင်း ကျောင်းရှိ ဗီရိုကြီးငါးလုံးမှ နိဿယ မြန်မာပေထုပ်များနှင့် လက်လှမ်းတမှီ အခြားကျောင်းမှ ပေစာများပါ မှတ်သားခွင့် ရလေတော့သည်။ ၁၂၂၉-ခုနှစ် နယုန်လဆန်း ငါးရက်နေ့တွင် မိဘဆရာများထံ ခွင့်ပန်၍ မန္တလေး နေပြည်ဘော်သို့ စာသင်ထွက်လာခဲ့၏။

စာပုလွေဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသော ပေထုပ်နှစ်ထုပ်၊ သင်္ကန်းအပိုတစ်စုံကို ထမ်း၍ သပိတ်လွယ်ကာ ကုန်းကြောင်းခရီး ကြွရသည်။ အလုံ မုံရွာမှ ချောင်းဦး၊ ထိုမှ တစ်ဆင့် နွယ်ခွေတောင်တန်းကြီးကို ဖြတ်ကျော်လျက် စစ်ကိုင်းတောင်သို့ ခြေလျင်လာရ၏၊ နဝကမ္မ ပိုက်ဆံကိုလည်း ကိုင်ရိုးမရှိ။ စစ်ကိုင်းမှ မန္တလေးသို့ လှေကြုံစီး၍ လိုက်ပါရသည်။
ယခုကာလ စာသင်သားများနှင့် ကွာခြားလှပါဘိ။ ခက်ခက်ခဲခဲ သင်ယူရသော ပညာဖြစ်၍လည်း ထိုက်ထိုက်တန်တန်ကြီး ပေါက်ရောက်၏။ အချိန်ရှိသမျှလည်း ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့်ကြီး ဖြန့်ချိတော်မူခဲ့သည်။

ကျောင်းတိုက်ပေါင်း လေးရာကျော်ရှိ မန္တ လေး နေပြည်တော်တွင် မဟာဇောတိကာ ရာမခေါ် မြောက်ပြင်ရှိ မင်္ဂလာ စံကျောင်းတိုက်ကြီးသို့ ထိုနှစ် ဝါဆိုအမီ ရောက်တော်မူ၏။ ဒွေမာတိကာ ပြန်ဆိုနိုင်မှ နေခွင့်ရသည်။ ခရေပင်ကျောင်း၌ နေရာရ၏။
ထိုကျောင်း၌လည်း သံဃာအများ ဝင်ထွက်သွားလာရာ ရေအိုးစင်အနီးတစ်နေရာရ၍ ရေစိုရွှဲပြီး အမြဲ သည်းခံနေရသည်။ ဆရာတော်ကြီးက “မင်းဘွဲ့က မဟာဆန် သကိုးကွယ့်” ဟု ဆို၍ “ဉာဏာဘိဝံသ” ဟု ပြင်၍ မှည့်ခေါ်ရသည်။ စံကျောင်း ဆရာတော်ကြီးက မိမိထံတွင် လိုက်ဝါနှင့်စာတက်စေ၍ လက်ရုံးတပည့်ကြီးဖြစ်သော စလင်း ဦးပဏ္ဍိစ္စထံတွင် ဆိုဝါ နှင့်စာတက်ရန် အပ်နှံပေးသည်။

ဦးဉာဏသည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ချိန်နှင့် ကြုံကြိုက်နေသဖြင့် အရည်အချင်း ပြခွင့် တိုက်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ဗြဲတိုက်တော်တွင် ရဟန်းရှင်လူမင်း မိဖုရား ပရိသတ်ရှေ့၌ အဘိဓမ္မာ ကထာဝတ္ထုကျမ်းကြီးကို တစ်ပါးတည်း အာဂုံပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ သဖြင့် ဦးဉာဏ၏ သတင်းသည် သင်းပျံ့စပြုလေ၏။ ၁၂၃၉-ခုနှစ် (ဆယ်ဝါအရ) တွင် စာသင်သားဘဝ မဟုတ်တော့ဘဲ စာချဆရာတော်ကလေး ဖြစ်လာသည်။
စာတော်ချများအား ရှင်ဘုရင်က ပ-ဒု-တ ခွဲခြား၍ ဆွမ်းဆန်တော် ငါးတင်း၊ လေးတင်း၊ သုံးတင်းဟု ခွဲခြားထောက်ပံ့သည်။ ဦးဉာဏကား ဒု-တ စာချဘဝတွင် မနေရတော့ဘဲ တစ်ရှိန်တည်း ခုန်ကျော်၍ ပထမစာတော်ချ ဖြစ်တော် မူခဲ့လေသည်။

သက္ကတအပေါ် ဦးဉာဏအမြင်

ဦးဉာဏသည် စာချဘုန်းကြီး လုပ်စတွင် “ယောမင်းကြီး တို့လို သက္ကတတတ်လျှင် ကောင်းမှာဘဲ” ဟု ဆန္ဒဖြစ်၍ သက္ကတစာအုပ်များကို ရှာဖွေစုဆောင်း၏။ ထိုစာအုပ်များကို ခေါင်းရင်း၌ထား၍ စဉ်းစားမိသည်မှာ-
“အင်း... သက္ကတဆိုတာ ဗြာဟ္မဏစာပဲ။ ဒီစာတွေ ဖတ်ရင် လောကကြီး အကြောင်း၊ အတ္တဝါဒ အကြောင်းတွေကိုပဲ တွေ့ရမယ်၊ ဘဝသံသရာ အဆက်ဆက် ဗြာဟ္မဏ တပည့် ဖြစ်ပြီး သက္ကတစာတွေ သင်ခဲ့ရလှပြီ။ အတ္တဝါဒကြီးကို လက်ခံပြီး သံသရာ ကျင်လည်ခဲ့ရလှပြီ။ ယခုဘဝ ကံကောင်းထောက်မ၍ အနတ္တဝါဒ ပိဋကစာတွေ သင်ပြီး ဘုရားတပည့် ဖြစ်ရတဲ့ အခါ ဘုရားသာသနာမှာနေပြီး ဘုရားစကားကိုပဲ တစ်ထစ်ကျ လိုက်နာကာ လေ့လာ ကျင့်ကြံတာ အမှန်ဆုံးပဲ” ဟု စိတ်ကို ဒုန်းဒုန်း ချကာ ယတိပြတ် သန္နိဋ္ဌာန်ချလိုက်သည်။ သက္ကတစာအုပ်များကိုလည်း လွှင့်ပစ် လိုက်တော့၏။

(လယ်တီပဏ္ဍိတအား သက္ကတ သင်စေခိုင်းဖူးသည်ကို ထောက်၍ ဤစကားကို မိမိ မတတ်၍ ဆင်ခြေကန် ဖုံးကွယ်သည်ဟု ယူဆကောင်း ယူဆရာ၏၊ မဟုတ်ချေ။ ဆရာတော်သာ တတ်လိုလျှင် လ,ပိုင်းဖြင့် ဖြန်းဖြန်းကွဲတတ်နိုင်၏။ လယ်တီ ပဏ္ဍိတ၏ စရိုက်ဝါသနာကိုလည်း သိတော်မူပြီး ဖြစ်သည်။)
ဘဝသရဖူဆောင်းမည့် ဘုန်းရှင်ကံရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တို့၏ အကြံအစည်ဖြစ်ရပ်များကို လူသာမန်တို့ ကိုယ်ချင်းစာ၍ မရစကောင်းချေ။ သက္ကတနှင့် ပါဠိစာပေ ဗုဒ္ဓစာပေ သည် မပြောပလောက်သော အပေါ်ယံ ကျေးဇူးခံ ကျေးဇူးစား ထောက်ထား နှိုင်းရှည့်ဖွယ် အနည်းငယ် ရှိသော်လည်း စင်စစ် ဖြောင့်ဖြောင့်ဆန့်ကျင်သော လမ်းခွဲကြီးပင်တည်း။
အပေါ်ယံ စာပေ ဗဟုသုတ မျှလောက်ကိုသာ မကြည့်မူ၍ အတွင်းသား အနှစ်သာရသို့ ထိဆိုက်အောင် ဆင်ခြင်နိုင်ဘိမူ သံသရာနှင့်ချီ၍ ပြောရပေလိမ့်မည်။ စဉ်းစားရပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် သက္ကတနှင့်စပ်သော ဦးဉာဏ၏ အကြံသည် “တစ်ကမ္ဘာလုံးကို သာသနာပြုမည့် လယ်တီ လောင်းလျာဖြစ်၍သာ” ဟုပင် ဆိုရပေလိမ့်မည်။

ထိုသို့ စာချခိုက် “ဋီကာကျော်” ကို အစားထိုးရန် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းအဖွင့် ဋီကာ တစ်စောင်နှင့် သဒ္ဒါကျမ်းတစ်ကျမ်း ပြုရန် ဆန္ဒရှိသဖြင့် စာချရင်း မှတ်စုများ ရေးထုတ်လျက် ရှိခဲ့၏။ ပိဋကတိုက်ရှိ ပေစာများကို တစ်ထုပ်ပြီးတစ်ထုပ် ထုတ်ယူ လေ့လာသည်၊
သစ်ဆိမ့်တိုက်သို့ အလည်သွားရင်း စာတိုပေစများကို မွှေနှောက်ရာမှ သဒ္ဒါဘက် ဆိုင်ရာ ပဒရူပသိဒ္ဓိကျမ်းပေကို ရရှိခဲ့၏။ အထူးနှစ်သက်ကာ အစဉ်အလာ ကစ္စည်း သဒ္ဒါကျမ်းအစား စမ်း၍ ကြိုးစားပို့ချခဲ့သည်။ သဒ္ဒါတတ်လွယ်သဖြင့် ယနေ့တိုင် ဦးဉာဏ၏ ကျေးဇူးကို ခံစားကြရသည်။
ပထမတွင် ထီး၊ ဖိနပ်၊ သင်္ကန်းပေး၍ ဆွဲဆောင်ပို့ချခဲ့ရ၏။ အားလပ်သော အချိန်၌ ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်၊ လူပြန်တော်ပညာရှိ ဦးဖားတို့ထံ စာပေအရေး အသားနှင့် စပ်၍ နည်းယူ ဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်။

ဦးဉာဏသည် ဗဟုသုတပြည့်စုံ၍ စာပေအရေးအသား ဝါသနာထုံသည့် အလျောက် ဉာဏ်မီးတောက်စ ၁၄-ဝါ အရတွင် ကျမ်းပြုရန် အခြေအနေတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏။ အကြောင်းကား စံကျောင်းဆရာတော်သည် ပါရမီဆယ်ပါးနှင့်စပ်၍ ခဲရာခဲဆစ် ပြဿနာ နှစ်ဆယ်တို့ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသား၍ “ပညာရှိသူတို့သာ ဖြေကြကုန်” ဟု စာတမ်း တစ်ခု ထုတ်လိုက်၏။
ဦးဉာဏသည် “ဤပြဿနာများ ငါ့အတွက်ဖြစ်ပေါ်လာချေပြီ” ဟု ယူဆကာ ကျမ်းဂန်အကိုးအကား အထောက်အထား ပြည့်ပြည့်စုံစုံဖြင့် ပထမဦးဆုံး ကျမ်းစာ အဖြစ် ဝမ်းသာအားရ ပါရမီအဖြေကို ရေးချလိုက်၏။

ရေးပြီးလျှင် မိမိ၏စာချဆရာ စလင်းဦးပဏ္ဍိစ္စ ဆရာတော်အား သွား၍ ပြရာ “မင်း ဒီအဓိပ္ပာယ်တွေ ဒီလောက် ပြောင်မြောက်အောင် ဘယ်တုန်းကများ သင်ထား သလဲကွာ” ဟု လက်ဖျားခါ၍ ချီးကျူးခြင်းခံရသည်။ သို့နှင့် မိမိ၏ “ပါရမီဒီပနီ” ကို ပေထက်တင်ပြီး ရွှေမျဉ်းသတ်ကာ ပုစ္ဆာရှင် စံကျောင်းဆုရာတော်ကြီးထံ သွားရောက် ဆက်ကပ်လိုက်၏။ ဆရာတော်ကြီးထံသို့ ရောက်သောအခါ မိမိမျှော်မှန်းချက်နှင့် မကိုက်ဖြစ်ရလေ၏။

“နင့်စာ ဘာအသုံးကျလဲ၊ နင့်လိုလူ ရည်ရွယ်ပြီး ငါမေးတာမဟုတ်၊ လေးပြင်လေးရပ် စာတတ်အကျော် ဆရာတော်တွေကို ရည်ရွယ်မေးတာ၊ ဒီပုစ္ဆာနှင့် နင့်အရာလား” ဟု ဆရာတော်ကြီးက ဆီး၍ ငေါက်ငမ်းရာ ဦးဉာဏခမျာ မျက်နှာမရ ဖြစ်ရ၏။
ဆက်ကပ်ထားသော ပါရမီဒီပနီ ပေထုပ်ကို ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကြဲအောင် ဆွဲရွဲထိုးပစ်လိုက် သော်လည်း ဦးဉာဏသည် မည်သို့မျှ စကားမဆိုသာဘဲ ခပ်မဆိတ် ဦးချပြီး ပြန်လာရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ မိမိကျမ်းစာကို တစ်ခါမျှပင် ပြန်မကြည့်ဘဲ မေ့ပျောက် ထားလိုက်၏။ တန်ဖိုးသိသော အတူနေမိတ်ဆွေ ဦးနာဂ၏ တပည့် တစ်ပါးကအမြတ်တနိုး သိမ်းဆည်းထားသည်။ (လယ်တီတိုက် တည်ပြီးခါမှ ထိုကျမ်းစာ ပြန်လည်ရောက်လာ၏။)
မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာအား ကလောင်ဖြင့်နှိုးဆွ ထိုးတင်ပေးမည့် သာသနာ့ အာဇာနည် အရှင်မြတ်အား ပွဲဦးထွက် အနှိပ်ခံရခြင်းပေတည်း။ ဆရာတော်ကြီး၏ ဆန္ဒတော်မှာ မည်သို့ ရှိမည်မသိ။ ဦးဉာဏအဖို့ကား အချိန်ပိုင်းအားဖြင့် စိတ်ထိခိုက်ရရှာသည်။

ဦးဉာဏ ယခုကဲ့သို့ အပြောအဆိုခံရသည်မှာ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်ဟု သာမန်အားဖြင့် ထင်စရာရှိ၏၊ မခံချင်စိတ်ကို နှိုးဆွပေးသောအားဖြင့် နှိပ်၍ ချီးမြှောက်သည်ဟုလည်း တွက်နိုင်သည်။ သို့သော် ထိုမျှလောက် ဟုတ်ဟန်မရှိ။ အကြောင်းတရားတို့သည် ဆန်းကြယ်စွာ့။
ဤမျှ အမြတ်တနိုး လုပ်ထားသော အလုပ်၊ ဉာဏ်မီးတောက်စ ပညာရှိလောကသို့ တိုးစမ်း၍ ဝင်ခါစ၊ သာသနာတော်တွင် အထွတ်အထိပ်ဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်၏ အပြင်းထန်ဆုံး သော ရှုတ်ချမှု။ ထို့ကြောင့် အသိရခက်၏။ ဦးဉာဏသည် ယခုဘဝမှာပင် တရားထူးရ၍ တစ်ကမ္ဘာလုံး သာသနာပြုမည့် အာဇာနည်တည်း။ ထိုအချက်ကို မျက်စိရှိသူတို့ မြင်ကြကုန်၏။

စာရေးခြင်း အလုပ်ဖြင့် တစ်ဘဝတာ ငုပ်လျှိုးသွားမည် စိုး၍လော။ “ပါရမီ ဒီပနီ၊ ဥတ္တမပုရိသ ဒီပနီ” ကျမ်းမျိုးကို ရေးသားခြင်း၊ ကိုယ်တိုင် အလောင်းတော်များကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိခြင်းများကို ထောက်၍ ဘုရားလောင်း စိတ်ဝင်ကာ ဘုရားဆုကြီး ပန်လျက် အချိန်ဖင့်သွားမည်ကို စိုး၍လော။ ဤကား အကောင်း၊ သို့မဟုတ် ထူးချွန်မည့် အနတ္တ အာဇာနည်ကို တွန့်ဆုတ်သွားအောင် ဗွေဆော်ဦး နှိမ်လိုက်ခြင်းလော။ မပြောနိုင်။ တရား သဘောကား နက်ရှိုင်းစွာ့။ ထို ဖြစ်ရပ်သည် ဆိုးသည်ဖြစ်စေ၊ ကောင်းသည်ဖြစ်စေ ပါရမီ ကံရှိသူအတွက်ကား အကောင်း၊ ပို၍ အကောင်းသာ ဖြစ်ရပေမည်။

၁၂၄၄-ခုနှစ်တွင် ဦးဉာဏသည် မန္တလေး နေပြည်တော်မှ ထွက်ခွာရန် အကြောင်းများ တိုက်ဆိုင်လာခဲ့၏။ အကြောင်းမှာ သီပေါမင်း နန်းတက်၍ လေးနှစ်အရ နန်းတွင်းရေး၊ တိုင်းရေးပြည်ရေးမှာ မငြိမ်မသက် ရှိနေသည်။ ထိုအတွင်း အာဏာစိုးတန်းရပ်မှစ၍ လောင် လိုက်သော မီးသည် တရားရုံးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး၊ မှူးကြီးအိမ်များပါ လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်။ ကျောင်းရံပေါင်း ၄၆-ကျောင်း ရှိသော စံကျောင်းတိုက်ကြီးလည်း ပြာအတိ ပြီးခဲ့၏။ ဆရာတော် သံဃာတော် များလည်း မိမိတို့ အရပ်ဒေသသို့ အသီးသီး ပြောင်းရွှေ့သွားကြသည်။ ဦးဉာဏ၏ စာချဆရာတော် ဦးပဏ္ဍိစ္စလည်း နောက်ပါတပည့်များကို ခေါ်၍ စလင်းမြို့သို့လှေဖြင့် စုန်ဆင်းသွား၏။ (လယ်တီဆရာတော် ဝါ ၃၀-ခန့် ဦးပဏ္ဍိစ္စ ပျံလွန်ရာ ကိုယ်တိုင် ထမ်း၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်သည်။)

ဦးဉာဏ အနှမြောဆုံးကား တစ်ဆယ့်ခြောက်ဝါအထိ စုဆောင်းမှတ်သားထားသော နိကာယ်ငါးရပ်မှ ပိဋကတ်မှတ်စု ပုရပိုက်များအားလုံး မီးထဲပါသွားခြင်းပင်တည်း။ သဒ္ဒါဘက်, အဘိဓမ္မာဘက် ဋီကာကျမ်းကြီးများ ရေးသားရန် အကြံကြီးပါ မီးသင့်ခြင်း ဖြစ်တော့သည်။ သို့သော် ဦးဉာဏ၏ ပါရမီကား မီးရှို့၍ မရချေ။

မုံရွာပြန်၍ တောဝင်ခြင်း

ထိုအတောအတွင်း မုံရွာမြို့ ရွှေစည်းခုံဘုရားကြီး အရှေ့ဘက် ပြာသာဒ်ကျောင်း တိုက် ဘုန်းကြီး ဦးဉာဏဝံသ (ဦးစံချိန်)သည် မိမိ၏ ဆရာ ဦးဉာဏဓဇအား ပင့်ဆောင်ရန် မန္တလေးသို့ ရောက်လာခဲ့၏။ ဦးဉာဏကလည်း စံကျောင်း ဆရာတော်ကြီးကို ကန်တော့၍ နောက်ပါသံဃာ တစ်ကျိပ်ကျော်နှင့်အတူ ထိုနှစ် တပို့တွဲ လဆန်း ၁၄-ရက်နေ့တွင် ပြာပုံအတိပြီးသော စံကျောင်းတိုက်ကြီးအား ဝမ်းနည်းကြေကွဲစွာ ကျောပေးခဲ့ရသည်။

စာသင်စာချ ၁၆-နှစ်ကာလအတွင်း အရပ်သို့ တစ်ခေါက်မျှ မပြန်စဖူးပေ။ ၁၆- နှစ် လုံးလုံး၊ သံဃာတော်များအတွက် ကုဋီရေခပ်ခြင်း၊ ကနုတံ ဆေးခြင်း၊ မျက်နှာ သစ်ရေ၊ ခြေဆေးရေ၊ သောက်ရေ၊ သုံးရေတည်ခြင်း စသော ပါရမီ ကုသိုလ်ကြီးကား စံကျောင်းတိုက်ကြီးမှ ရရှိခဲ့သော ရာသက်ပန် မေ့ပျောက်မရသည့် လာဘ်ကြီး ဖြစ်ပေတော့၏။

ဦးဉာဏဝံသ လှူသော ပြာသာဒ်ကျောင်းတွင် ခေတ္တမျှ သီတင်းသုံး၍ စိုင်ပြင်ရွာသို့ ကြွရောက်ကာ ဆရာသမား မိဘဆွေမျိုးသားချင်းများနှင့် တွေ့ဆုံ၏။ ရက် အနည်းငယ် နေပြီးနောက် မုံရွာမြို့သို့ ပြန်ခဲ့သည်။ ဦးဉာဏသည် ရွာကျောင်းတွင် နေရန် ငြီးငွေ့လှသဖြင့် မုံရွာမြို့ မြောက်ဘက် တာငါးရာ ဝေးကွာသော တောစပ်၌ ဝါးထရံ ကျောင်းကလေးဆောက်ကာ ၁၂၄၅-ခုနှစ် ဝါကပ်တော်မူ၏။

ဝါကျွတ်လျှင် ညောင်တပင်ရပ်မှ သင်္ဂြိုဟ် ပရမတ် တတ်သော ပွဲစားကြီး ဦးဝိုင်းက လှေကူးရပ် တောင်ပိုင်းတွင် ကျောင်းဆောက်၍ ပင့်လှူ၏။ စာသင်သား လေးဆယ် တို့ကလည်း ဦးဉာဏ၏ နောက်မှ ထက်ကြပ်မကွာ လိုက်ပါနေကြသည်။ စာပေ ပရိယတ္တိများ သင်ကြား ပေးခြင်း၊ စာရေးခြင်းဖြင့်သာ အချိန်ကုန်စေသည်။ ခမည်းတော်ကြီး ဦးထွန်းသာလည်း သီတင်းသည်အဖြစ် လာရောက်၍ အတူနေ၏။

၁၂၄၇-ခုနှစ်ကား မြန်မာတစ်ပြည်လုံး ကြိမ်မီးအုံးသို့ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း ဘဝကြီး ဆုံးရှုံး၍ အရပ်တိုင်း မငြိမ်မသက် ရှိနေစဉ် ခမည်းတော်ကြီးမှာ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားသည်။ တောထွက်လိုသော ဆန္ဒမှာ ပို၍ပင် တက်ကြွနှိုးဆော်လာ၏။
ရောက်လေရာတွင် သံဃာတော်များ ချမ်းသာစွာ သာသနာဝန်ဆောင်နိုင်ကြစေရန် ကုဋီသန့်ရှင်းခြင်း၊ တံမြက်လှည်းခြင်း ရေခပ်ခြင်း ဝတ်များကိုမူ ဆောင်မြဲ ဆောင်တော်မူ၏။ ရွှေစည်းခုံစေတီတော်၊ ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ကြီးများ၏ ရင်ပြင်သွားလမ်းတို့၌ ချောက်ကြီး ချိုင့်ကြီးများကို နေ့စဉ်ဝတ်ထား၍ မြေဖို့ခြင်း၊ တံမြက်ဝတ်ဆောင်ခြင်းဖြင့်လည်း စေတိယင်္ဂဏဝတ် မလစ်ဟင်းစေခဲ့။

အင်္ဂလိပ်များ အုပ်ချုပ်သောအခါတွင် အနောက်နိုင်ငံသားတို့၏ ထုံးစံအတိုင်း မြို့ကြီးပြကြီးများ၌ သားသတ်ရုံများ ဖွင့်၍ အတိအလင်း သတ်ဖြတ်လာကြသောအခါ ဦးဉာဏသည် တရားဟော စာချ နိဗဒ္ဓ ဝတ်များကို ဆောင်ရွက်သည့်ကြားက ကျောင်းနေ ဦးပဉ္စင်းများက အစပြု၍ “နွားသား ရှောင်ကြဉ်ရေး” ကို စတင် ဆောင်ရွက်တော်မူ၏။ “နွားမေတ္တာစာ” များရေးကာ မြန်မာတစ်ပြည်လုံးသို့ နှိုးဆော် လိုက်သည်။

၁၂၄၈-ခု၊ တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် ရှစ်ရက်။ အနှစ်နှစ်အလလက ကြံစည် ကြိုးစား ခဲ့သော ဦးဉာဏ၏ ဆန္ဒသည် ဤယနေ့ အကောင်အထည် ပေါ်ခဲ့၏။ ဦးဉာဏသည် ထိုနေ့ညနေတွင် ဥပုသ်သည် သုံးလေးယောက်အား အလည်အပတ် သွားရန်ဟု ဆိုကာ မုံရွာမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် တောစပ်သို့ လမ်းလျှောက်ထွက်ခဲ့သည်။ ထိုတောကား လယ်ယာလုပ်ကိုင်မရ၊ ဖုန်းဆိုးတောဖြစ်၏။ ဇောင်ချမ်း၊ မိုးနံ၊ ဇီး၊ ခံ၊ ထနောင်း၊ တဇောင်းပင် အမျိုးမျိုးတို့သာ ပေါက်ရောက်သည့် လယ်ပျက် ကျတ်တီးကုန်းမြေ ဖြစ်၏။
ကျားလျှာစသော ဆူးပင်နှင့် မြွေဆိုးများ ပေါလှသည်။ လယ်တီတောဟု ခေါ်၏။ လယ်တီတော၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိုးတစ်လုံးတောဟူ၍ ရှိသည်။ ထွက်ရပ်ပေါက် ဦးဝါယမိန္ဒ နေထိုင်ခဲ့ဖူးသော တောဖြစ်၏။

ဦးဉာဏသည် လယ်တီတောတစ်ခွင် လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုရာ တောရလောက်သော ဒေသလည်း ဖြစ်၍ တောရဆောက်တည်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်သည်။ အကိုင်းအခက် ဝေဆာလျက်ရှိသော တဇောင်းပင်ကြီးအောက်ခြေ၌ ပါလာသော ဒကာများအား အရှင်းခိုင်းပြီး အမောဖြေလျက် ...
“ကဲ.... မင်းတို့ ပြန်ကြပေရော့။ ယခုငါလာတာ လမ်းလျှောက်ရုံမဟုတ်။ တောထွက် လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကျောင်းဒကာနဲ့ မောင်ပဉ္စင်းများကိုလဲ ပြောလိုက်ကြပေရော့” ဟု မိန့်တော်မူရာ ဒကာများ အံ့အားသင့်ကုန်ကြ၏။

“ဘုန်းကြီးဘုရား၊ ဒီတောဟာ လူသတ်ကုန်း၊ နွားသတ်ကုန်း ဖြစ်ပါတယ်၊ တစ္ဆေ သရဲနဲ့ သားရဲတိရစ္ဆာန်များ အလွန်ပေါပြီး တောကြမ်းလို့ မည်သူမျှ လယ်ယာ မလုပ်ဝံ့တဲ့တော ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးထဲနေလို့ မသင့်တော်ပါဘုရား” ဟု လျှောက်ကြရာ ....
“အေး-အေး.. ကိစ္စမရှိပါဘူး၊ ငါ့မှာလက်နက်ရှိပါတယ်။ နေဝင်တော့မယ်။ မင်းတို့သာ ပြန်ကြပါ” ဟု နှင်သော်လည်း ဒကာများမှာ ခွဲခွာ၍ မထားရက် ဖြစ်နေကြ၏။ တောထွက်ရန် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားရကြောင်း၊ မတားမြစ်ထိုက်ကြောင်း မိန့်တော်မူပြီးနောက်-

“အေး-အေး... ခုလို ကာလပျက်ကြီးထဲမှာ လောဘသက္ကာယ မများကြနဲ့၊ တရား အားထုတ်ရမယ့် အခါကြီးကွယ့်၊ မသေရုံစားရ တော်ပြီ။ ဒီနေ့လို သီလကိုသာ ကြိုးစား ဆောက်တည်ကြ။ တကယ်တော့ သီလသာစင်ကြယ်ရင် အလိုရှိရာ အားလုံးပြီးတယ်။ ရဟန်းတော်များ ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများချင်ရင်၊လူများလဲ စီးပွားဥစ္စာများချင်ရင် ဒီသီလကိုပဲ ဖြည့်ကြဖို့ ဘုရား တိုက်ရိုက်ဟောတော်မူတာ။ ဒါတင် မကဘူး။ ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်တာက အစ နိဗ္ဗာန်အထိ ပို့နိုင်တာဟာ သီလပဲရှိတယ်။
စရိယာပိဋကမှာ စိန္တာမဏိ ပတ္တမြားနဲ့ ပဒေသာပင်ထက်တောင် သီလကပိုပြီး လိုတာရစေနိုင်တယ်လို့ ဖွင့်ဆိုထားတယ်။ ဒါ့ကြောင့် အကျိုးကိုသိရင် နည်းနည်း ကလေး ဒုက္ခခံရုံနဲ့ ရလိုက်တဲ့ အကျိုးတွေ မနည်းပါကလား။ ဘဝပဒေသာ ပင်ကြီးဟေ့၊ ကြိုးစားကြကွယ့်။ ကဲ.... ကဲ.... သွား သွားကြ” ဥပုသ်သည် ဒကာများမှာ သက်ပြင်းချ၍ ပြန်ခဲ့ကြရသည်။

တောနေဘုန်းကြီးတို့ အတုယူဖွယ်

ဦးဉာဏကား တဇောင်းပင်အောက်တွင် သားရေနွယ်ကို ခင်း၍ တစ်ပါးတည်း ကျေနပ်မှုအပြည့်ဖြင့် နေတော်မူခဲ့၏။ နေလည်း စုပ်စုပ်ဝင်လေပြီ။
တပို့တွဲလဖြစ်၍ မြောက်ပြန်လေသည် မြူမှုန်နှင်းမှုန်များကို ဝှေ့ယမ်းသယ်ဆောင် လာသဖြင့် နေဝင်သည်နှင့် ချမ်းစ ပျိုးလေ၏။ ဦးဉာဏကား သင်္ကန်းသုံးထည်မှ တစ်ပါး အအေးဒဏ်ကို ကာကွယ်ရန် မပါ၊ ကျောင်းသင်္ခမ်းလည်း မရှိ။ တရားပီတိဖြင့် ဥတုဒဏ်ကို ခုခံနိုင်ပေသည်။ နေဝင်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားဝတ်တက်၊ ပရိတ်ရွတ်၊ အမျှဝေ မေတ္တာပို့သည်။

ညဉ့်နက်သည်ထက် နက်လာရာ တစ်ချီ တစ်ချီတွင် ကြက်သီးမွေးညင်း ထလောက်အောင် မသဲမကွဲအသံများ ကြားရ၏။ အနံ့ဆိုးများ နံစော်၏။ ထိုအခါ တောစောင့်နတ် တောင်စောင့်နတ်တို့ကို တိုင်တည်၍ တစ္ဆေ၊ မြေဘုတ်၊ ပြိတ္တာခေါ် အမနုဿတို့ကို မိတ်ဖွဲ့တော်မူ၏။
ပထမဆုံး အရှေ့အရပ်သို့ မျက်နှာမူလျက်-
“အရှေ့အရပ်ရှိ ပေတယက္ခအပေါင်းတို့၊ ငါသည် ဤတော၌ သင်တို့၏ မိဘအရာ ဆွေမျိုးအရာတည်၍ သာသနာတော်အကျိုး၊ သတ္တဝါအများ၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ရန် လာနေခြင်းဖြစ်သည်။ သင်တို့ကလည်း မိဘအရာ ဆွေမျိုးအရာ တည်၍ တစ်စုံတစ်ရာ နှောင့်ယှက်ခြင်း မပြုဘဲ အေးချမ်းစွာ နေကြရမည်” ဟု
မိတ်ဖွဲ့၍ အမိန့်တော် ပြန်လိုက်၏။ ကျန်အရပ် သုံးမျက်နှာလည်း ဤနည်းပင် တိုင်တည်လိုက်သည်။ ထိုသို့ မိတ်ဖွဲ့ပြီးမှ မေတ္တာနာနာပွား၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်သည်။ ကြောက်လန့် ထိတ်ရွံ့ခြင်း အလျှင်းမရှိတော့ပေ။

နောက်တစ်ရက် နံနက်၊ မိုးလင်းလျှင် ကျောင်းဒကာ ဦးဝိုင်းနှင့် ဒကာသုံးလေးဦး ပေါက်လာကြ၏။ ဦးဉာဏကား တဇောင်းပင်ကြီး အောက်မှာပင် ချမ်းသာစွာ ထိုင်လျက်ရှိသည်။ ဦးဝိုင်းက-
“ဒီတောဟာ အလွန်ကြမ်းတမ်းပါသည်၊ အဖော် သံဃာနှင့် သီတင်းသုံးရန် သင့်ပါသည်” စသည်ဖြင့် မိမိကျောင်းသို့ ပြန်ကြွရန် လျှောက်ထားရာ-
“ဟေ့... မောင်ဝိုင်းရ၊ မင်းတို့လှေကူးတော (မုံရွာမြို့) လောက် မကြမ်းပါဘူးကွာ၊ ဘယ်လောက်ကြမ်းကြမ်း ဘုရားစကား နားထောင်ရင် ရန်သူမရှိပါဘူး။ အဖော်လဲ မလိုပါဘူး။ တောနေရဟန်းတို့အတွက် အကောင်းဆုံး လက်နက်ကတော့ သီလ စင်ကြယ်အောင်နေပြီး မေတ္တာပွားရင် နေမှုစားမှုအတွက်ရော ဘေးအန္တရာယ် အတွက်ရော မလိုပါဘူး။

“မြတ်စွာဘုရားက သံယုတ်ပါဠိတော်ကြီးမှာ မေတ္တာပွားနေတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မြည့်နေ အောင်ထက်တဲ့ နှစ်ဘက်သွားလှံနဲ့ တူတယ်လို့ ဟောထားတယ်။ အဲဒီလှံသွားကို ချိုးမယ် ခေါက်မယ် လိပ်မယ်ဆိုပြီး လုပ်ရင် လုပ်တဲ့သူသာ ရှမှာပဲ။ ဒါ့ကြောင့် မေတ္တာပွားနေတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘယ်အမနုဿကမှ မထိရဲဘူး၊ ထိရင် ထိတဲ့သူပဲ ဒုက္ခရောက်တာ သူတို့သိတယ်ကွယ့်။ စိတ်ဖောက်ပြန် ပြောင်းလဲအောင် လုပ်နိုင်ဖို့ ဆိုတာ အဝေးကြီးပဲ၊ အဲဒီ “သတ္တိသုတ်” ကို ကြည့်ရင် မေတ္တာဟာ အကာ အကွယ်တင် မဟုတ်ဘူး၊ တန်ပြန် လက်နက်ကြီးကလား။ မေတ္တာအကျိုး ၁၁-မျိုးဟာ ပြောဟောကောင်းရုံ မဟုတ်ဘူး၊ တကယ်ယုံကြည်ပြီး သုံးရင် ဘယ်တစ္ဆေ၊ ဘယ်လက်နက် ဘယ်အဆိပ်မှ ကြောက်စရာမလိုပါဘူး။

“မောင်ဝိုင်းလဲ စကားဝိုင်းမှာတင် သင်္ဂြိုဟ်သရုပ် မခွဲဘဲ ခုလိုကာလပျက်ကြီးထဲ မိမိ ဗိုက်ထဲမှာ သရုပ်ခွဲကြည့်ဖို့လိုတယ်။ ကဲ-ကဲဆွမ်းခံဝတ် ရှိသေးတယ်။ ပြန်ကြပေရော့။ အရင်နှစ်က တစ်ခါပင့်ကြရ လှူကြရပြီပဲ။ ခုတစ်ခါပြန်လိုက်ရင် ဘုန်းကြီးအလွန် ဖြစ်တော့မယ်” ဟု ဆိုကာ နှင်လွှတ်တော်မူ၏။ ဦးဝိုင်းတို့လည်း အကြံ လက်လျှော့ကာ ကပ်မိုးကပ်ကာ တစ်ခန်းကျောင်းငယ် တစ်ဆောင် နေ့ချင်းပြီး ဆောက်လှူရန် လျှောက်ထား စီမံကြလေ၏။

အနှစ်နှစ်ဆယ် နိဗဒ္ဓသံဃဝတ်

လယ်တီတောသည် ထိုခေတ်က ပြောစမှတ်တွင်လောက်အောင် အချောက်အလှန့် ထူပြောသဖြင့် ဦးဉာဏဓဇခေါ် လယ်တီဆရာတော်ကိုယ်တိုင် “တော့ကျွေး” ဝတ်ကို အခါ အားလျော်စွာ ပြုလုပ်တော်မူခဲ့သည်။ ညအခါမဲ့ ခွေးများ အူလျှင် အမနုဿများ အစား တောင်းသည်ဟုပင် နောက် ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ယူဆကြ၏။ ထိုအခါ တောကျွေး ကြသည်။ တောကျွေးဟူသည် အမဲဟင်းလျာနှင့် ထမင်းများကို ငှက်ပျောဖက် သန့်သန့်ဖြင့် ထည့်၍ နေဝင်ရိုးရီတွင် ကျွေးကြရသည်။ အမနုဿများသည် ခွေးတစ်ကောင်ကောင်၌ ပူးဝင်၍ စားကြသည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်။

လှေကူးရပ်ရှိ သံဃာငယ်များမှာလည်း ဆရာသံယောဇဉ် မပြတ်ကြသဖြင့် စာသင် လိုခြင်း တောကြမ်းခြင်းများကို ရမယ်ရှာ၍ သုံးပါးလေးပါး လာရောက်နေထိုင် ကြသည်။ ဒကာများကလည်း တစ်စတစ်စ ကျောင်းကြီး တိုက်ကြီးများ ဆောက်လှူ လာကြ၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ လယ်တီကျောင်းတိုက်ကြီး ဖြစ်မှန်းမသိ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ ဂန္ထဓုရ ပရိယတ္တိ နှောင်ကြိုးကြီးဖြင့် ဖြေနိုင်ခက်အောင် အတုပ်အနှောင် ခံလိုက်ရပေတော့သည်။ သံဃာပရိသတ်လည်း တစ်ရာ နီးပါးခန့် ရှိလေပြီ။

လယ်တီဆရာတော်သည် ရတနာသုံးပါး၏ ဝတ်ပဋိပတ်ကို ဖြည့်ရာ၌ အထူးခြားဆုံး ဖြစ်တော်မူသည်။ သံဃာပရိသတ်နှင့် နေရသောအခါ စာချ၊ စာရေး၊ ဟောပြောရုံ မျှသာ မဟုတ်။ သံဃာတော်များအတွက် တစ်မြို့လုံးလှည့်လည် ဆွမ်းခံ၍ ကျွေးခြင်း၊ တံမြက်ဝတ်၊ ရေဝတ်များသာမက သံဃာများ စားသောက်ပြီးသော ပန်းကန်များ ဆေးသည်အထိ ဆောင်တော်မူသည်မှာ အံ့ဖွယ်သရဲ ရှိပေစွာ့။

ကုဋီအိမ်နှင့်တကွ ရေအိုးမှန်သမျှ နံနက်လေးနာရီတွင် ရေတွင်းမှ ရေငင်၍ လောင်း ထည့်ပြီး ဖြစ်သည်။ သံဃာငယ်များ သိသွားသောအခါ မသောက်မချိုး မဆေးရဲ ဖြစ်နေကြသဖြင့် “သုံးသာသုံးကြ” ဟု နှစ်သိမ့်ဟောကြားတော်မူရပြန်၏။
တိုက်တွင်းရှိ သံဃာများ အတွက်သာမက မုံရွာမြို့တွင်းရှိ သံဃာမထေရ်ကြီးများ သီတင်းသုံးရာ၊ သံဃာအများရှိရာ ကျောင်းတိုက်များ၌လည်း ထိုနည်းတူ ကုဋီရေ ဖြည့်ခြင်း၊ ကနုတံဆေးခြင်း၊ ရေခပ်ခြင်း၊ တံမြက်လှည်းခြင်းများ ပြုပြီးမှ ဆွမ်းခံလေ့ရှိသည်။

အချို့ ဘုန်းတော်ကြီးများက အားနာလှသဖြင့်-
“လယ်တီဘုန်းကြီး၊ သည်လိုမလုပ်ပါနဲ့ ၊ တော်လောက်ပါပြီ” ဟု တားကြရာ-
“တပည့်တော်ကို သနားရင်ခွင့်ပြုပါ၊ တစ်သံသရာလုံး တပည့်တော်ရဲ့ လက်တွေ ခြေတွေဟာ သားကျွန် မယားကျွန် ဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်။ သံဃကျွန် သာသနာ့ကျွန် အမှု ပြုခွင့် ပေးကြပါ” ဟု ပြန်လည် လျှောက်ထား၍ ဆောင်မြဲဆောင်တော်မူ၏။ ထိုစေတိယင်္ဂဏဝတ်၊ သံဃဝတ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆောင်တော်မူသည်မှာ အနှစ်နှစ်ဆယ်လုံးလုံး ဖြစ်၏။ အလောင်းတော်ကြီးများ၏ လုံ့လပင် တကား။

ယင်းသို့ပြုလုပ်ရန် ဆွမ်းခံကြွစဉ် တံမြက်စည်း၊ ရေအိုးနှင့် သပိတ်ကို နေ့စဉ် သယ်ဆောင်သွားရ၏။ “ခန္ဓာကိုယ် အငှားနွားကြီးကို တန်အောင် ခိုင်းပေးမှဟေ့” ဟုလည်း မကြာခဏ ကြိမ်းပလေ့ရှိ၏။
ကျင့်ဝတ်ဖြည့်မှ သီလ သမာဓိ ပညာရ၊ စရဏရှိမှ ဝိဇ္ဇာဉာဏ်ပေါက်နိုင်သည်ကို ထောက်ပြတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေ၏။ စရဏဟူသော ကျင့်ဝတ်သည် နိဗ္ဗာန်သွားရာ၌ ခြေလက်နှင့်တောင်ပံဖြစ်သည် မဟုတ်လော။ မျက်စိအမြင် (ဝိဇ္ဇာ) သာရှိ၍ ခြေလက် (စရဏ) မရှိလျှင် သွားလို့ယူလို့ မရနိုင်ချေ။

တစ်ရံရောကာလ လယ်တီတိုက်အတွင်း၌ ရဟန်းတစ်ပါး ဝမ်းရောဂါဖြစ်ရာ အချို့ သံဃာများ ပြောင်းရွှေ့သွားကြ၏။ ကျန်သံဃာစုကလည်း အနားသို့မကပ်ရဲကြ။ ဆရာတော် သိလျှင် “ကြောက်တဲ့ ကိုရင် ဦးပဉ္စင်းများ သွားနိုင်တယ်။ ဂိလာန ပဉ္စင်းကို တို့များ ပြုစုမယ်” ဟု မိန့်ကာ”ကျင်ကြီးများ ပေကျံနေသည့် သင်္ကန်း စသည်တို့ကို ကိုယ်တော်တိုင် ဖွပ်လျှော်ပေးရန် ရေတွင်းသို့ ယူခဲ့ရာ ကာလဝမ်း ကျင်ကြီးအနံ့ မှာ လွန်စွာ ဆိုးရွားလှသဖြင့် လည်းကောင်း၊ စာသင်သားဘဝထဲက လူမမာ ပြုစုခဲ့ရခြင်းများသဖြင့် လည်းကောင်း ငြီးငွေ့ ရွံရှာခြင်း ဖြစ်နေ၏။

ထိုအခါ “ဟယ် စိတ်ယုတ်၊ နင်တယ်လှည့်စားပါကလား” ဟု ကြိမ်းဝါးကာ စောင် သင်္ကန်းတို့၌ ပေကျံနေသောကျင်ကြီးများဖြင့် မိမိကိုယ် တစ်ကိုယ်လုံးပွတ်တိုက်ကာ သိဒ္ဓိတင် ရဲဆေးလိမ်းကျံလိုက်သည်။ ထိုအခါကျမှ ရွံရှာစိတ် ပျောက်သွားတော့သည် ဟု မိန့် တော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ထိုသို့ ဂိလာနသံဃာကို ပြုစု သုတ်သင်ပေးဖူးသည်။
“ဂိလာနရဟန်းကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသူသည် ငါဘုရားကို ပြုစုလုပ်ကျွေးသည်နှင့် အတူ တူပင်” ဟု ဝိနည်းမဟာဝဂ္ဂပါဠိတော် (ဝိ ၃၊ ၄၁၇) ၌ ချီးကျူးတိုက်တွန်းတော် မူခဲ့၏၊ လူသာမန်တို့ ပြုနိုင်ခဲသော အကျင့်ပါပေ။

နွားတရား နွားဆုံးဖြတ်

ဆရာတော်သည် အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း၊ အလောင်းအစားပြုခြင်း၊ ထီထိုးခြင်း များကို လွန်စွာ ရွံမုန်းတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း “မိန်းမ၊ အရက်၊ အလောင်းအစား သုံးမျိုးသည် ပျက်စီးကြောင်း” ဟု ပရာဘဝသုတ်၌ ဟောတော် မူသည့်အတိုင်း မေတ္တာစာများ ရေးသား၍ ဆုံးမတော်မူသည်။ နွားသား ရှောင်ကြဉ်ရေးကိုလည်း ထိပ်တန်းတင် ငန်းတိုက်၍ ဆောင်ရွက်တော်မူသည်။

သုတ္တနိပါတ် ပါဠိတော်အရ မိဘသဖွယ် ဖြစ်သော ကျွဲ နွားတို့ကို သတ်ဖြတ် စားသောက်ကြရာမှ ရောဂါများ များပြားလာရပုံကိုလည်း ကမ္ဘာဦးသမိုင်းချ်၍ ထောက်ပြတော်မူသည်။ “နွားမေတ္တာစာနှင့် ဂေါဏမံသဒီပနီ” တို့ကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ် ရိုက်နှိပ်ဖြန့်ဝေခဲ့၏။
ထောင်ပေါင်းများစွာ ကတိဝန်ခံ၍ ကျွဲ နွားသား ရှောင်ကြဉ်သူများ နိုင်ငံအဝန်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် “နွားသားစားရမည် ဟု ကပ်ဖဲ့တိုက် ဟောကြားရေးသား သူများလည်း မနည်းချေ။ မာန်လည်ဆရာတော်ကို တုပြိုင်ခဲ့ဖူးသော ပုသိမ် ဦးပဒုမသည် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ခဲ့၏။ ဆရာတော် ပုသိမ်မြို့သို့ တရားဟောကြွစဉ် ဦးပဒုမ၏ ဒကာများလည်း လာရောက်ကာ-

“နွားသားကို အလှူခံလျှင် ကျန်သတ္တဝါတို့၏ အသားကို စားစေရာ ရောက်သဖြင့် ဆရာတော့်မေတ္တာ မျှတပါရဲ့လား” ဟု လျှောက်ကြသည်။
“အေး... ဟုတ်တယ်ကွယ့်၊ ငါ့မှာ ဒကာတို့သိတဲ့အတိုင်း စာရေးရ၊ စာချရ၊ အနယ် နယ်လိုက်ပြီး ကပ်ရောဂါကြီးတွေကာကွယ်ပေးရ၊ တရားဟောရန် သည်ကြားထဲက နွားကလေး တစ်ကောင်လောက်ကိုပဲ အနိုင်နိုင်ဆွဲရတယ်။ ကျန်တဲ့ ဆိတ်၊ ဝက်၊ ကြက်တွေအတွက် ဒကာတို့ ဆရာတွေ ရှိသေးသားပဲ၊ လျှောက်ကြပါ၊ ကောင်းပါတယ်” ဟု မိန့်တော်မူလိုက်၏။ ဦးဒူမ၏ လေသံများ ဖြစ်သည်ကိုလည်း သိတော်မူသည်။

တစ်ချိန်က မန္တ လေးမြောက်ပြင် သူရဲဈေးတွင် ဆရာတော် ညတရားဟောတော်မူရာ လှည်းများဖြင့် လာရောက်နာကြသည်။ လှည်းသမားတစ်ယောက်က ပရိသတ် အစွန်မှနေ၍- “နွားသားစား ဘာဖြစ်သလဲ။ ဘုရားကမှမဟောခဲ့တာ၊ လယ်တီ ဆရာတော်ကတရား အဆန်းလုပ်ပြီး ဟောရသလား” ဟု မသိနိုးနားပြောလိုက်ရာ အနားမှာ ဝပ်နေသော သူ့နွားကပင် တအားထ၍ ဝှေ့လိုက်သဖြင့် နံရိုးကျိုး၍ ဆေးရုံ ပို့လိုက်ရသည်။ မတော်တဆ တိုက် ဆိုင်ခြင်းမျိုးမဟုတ်။ တရားကိုနတ်စောင့်ပေ၏။ နွားတရားကို နွားကပင် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။

ကမ္မဋ္ဌာန်းရှု၍ ကျမ်းပြုခြင်း

ဆရာတော်သည် လူသာမန်တို့ မကြံရဲသော စရဏဝတ်နိဗဒ္ဓ အလုပ်ကြီးများ၊ ပရိယတ်တာဝန်၊ ဟောပြောမှုတာဝန်များ အကြားမှ ကျမ်းစာ ရေးသားမှုကိုလည်း တစ်ဘက်က ငန်းတိုက်၍ ပြုတော်မူခဲ့၏။ ကျောက်ထက်အက္ခရာတင်ပြီး ဒီပနီစသော ကျမ်းပေါင်း ၁၀၁- ကျမ်း ရှိလေပြီ။ အများအားဖြင့် ညအခါတွင် ဖယောင်းတိုင်၊ ရေနံဆီမီးခွက်များဖြင့် ရေးရသည်။ သဒ္ဓါဝီရိယကို အကဲဖြတ် အတုယူသင့်စွာ၊ ဦးပဉ္စင်း ဦးရေဝတသည် စာရေးရာ၌ အကူအညီပေးရသူဖြစ်၏။ ခဲတံ တစ်ရာ နှစ်ရာ ချွန်ပေးထားရ၏။ စက္ကူကိုလည်း ဖြတ်၍ အထပ်လိုက် ပုံထားရသည်။ ညက ရေးပြီးသား စာများကို ဦးရေဝတကပင် အချော ကူးထားရ၏။

တစ်ညတွင် စာရေးကောင်းနေတုန်း ညနှစ်နာရီခန့် ရေနံဆီကုန်၍ ရပ်လိုက်ရသဖြင့် မိုးလင်းသောအခါ ကပ္ပိယကိုခေါ်၍-
“မင်းတို့ဟာက မုဆိုးမအိမ်ကမီးခွက်လို ကရော်ကမယ် တော်စွလျော်စွာ ကလေး ကစား သလို လုပ်တာကိုး။ သံဖြူဆရာဆီသွား။ ရေနံဆီလေးထောင့်ပုံးကြီး တစ်လုံးကို မီးခွက်လုပ်ခဲ့၊ မီးစာလည်း တစ်လ နှစ်လခံအောင်တင့်။ ရေနံဆီလဲ အပြည့်ထည့်ပြီး ငါ့ခေါင်းရင်းမှာထား၊ ဒီလိုဆိုတော့ အခက်အခဲမရှိတော့ဘူး ပေါ့ကွယ်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအတိုင်း လုပ်ပေးရသည် သက်ရွယ်တော် ကြီးရင့်သောအခါ မျက်စိရောဂါ ဖြစ်ရသည်မှာ ဖြစ်ထိုက်ပေစွာ့။

စာရေးသောအခါ ကျမ်းစာကိုမကြည့်။ အနီးအနားတွင် မထားချေ၊ ပြန်၍ မကြည့်ရအောင် ကျေပွန်စွာ လေ့လာထားပြီးဖြစ်သည်။ ပရိယတ္တိ ဉာဏ်တော် မျှဖြင့်ပင် ရေး၍ မကုန်သည့်အထဲ ပဋိပတ္တိကိုလည်း စောက်ချ ဆောင်တော်မူသဖြင့် အသိဉာဏ်တို့သည် လျှမ်းလျှမ်းတောက်လေတော့၏။

“စာတိုက် ဗီရိုနားရေးလျှင် ပါဠိအကိုးအကားတွေနဲ့ စာတိုက်သံ၊ ဗီရိုသံတွေ ပါနေလို့ လူပြိန်းတွေ နားမလည်ဘူးကွယ့်။ ငါတို့က တောထဲတောင်ထဲမှာ ရေးတာဆိုတော့ ငါတို့ရေးတဲ့ စာတွေဟာ တောသံတောင်သံတွေ ထွက်ပြီး တောသူတောင်သား လူပြိန်းတွေ နားလည်တယ်။ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ရင်း ရေးတော့လဲ ငါ့စာဖတ်ရင် ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ် နေရသလိုပဲ အရသာ ထွက်တယ်” ဟုလည်း မိန့်တော်မူလေ့ ရှိ၏။

မှန်လှပေ၏။ ဆရာတော့် စာများတွင် ဘုရားလည်း တိုက်ရိုက်မဟော၊ အဖွင့်လည် မရှိပါဘဲလျက် ရံခါ ရှိသည့် အဋ္ဌကထာ ဋီကာအဆိုများကိုပင်လျှင် ကျောပေး၍ ထုတ်ဖော်ရဲပေ၏။ စကြဝဠာ အနန္တ ကလာပ်မှုန် ကလာပ်မွှားအထိ နှိုက်ချွတ် ထိုးထွင်းတော် မူနိုင်ခဲ့သည်။ (နိယာမ ဒီပနီ-စသည်ရှု။)
ယင်းဉာဏ်တော်ကား အခြားမဟုတ်။ (ကိလေသရီဘာဝ၊ အပ္ပရဇက္ခဇာတိ-) ကိလေသာအနယ် အမှုန်အမြှေး မငြိသော ပဋိပတ် သမာ့ဓိ တန်ခိုးပင်တည်း။ သွက်လက်သော ပရိယတ်အခံတွင် ထက်မြက်သော ပဋိပတ်မံသဖြင့် ဆရာတော့် ဉာဏ်ကား ရေး၍မကုန်။ အစွမ်းကုန်လည်း ရေးတော်မူ၏၊ ရေးတိုင်းလည်း ကောင်းသည်ချည်း။ သို့ရာတွင် မထောက်မညှာ ဆိုရသော် ထိုဟာသည်ပင် ဆရာတော့် ပဋိဝေဓဉာဏ်အတွက် ဟာနဘာဂီယ (အနုတ်) လက္ခဏာပြသွား၏။ ဂန္ထ ပလိဗောဓကြီးပင်တည်း။ ကောင်းကားကောင်း၏။ အကောင်းဆုံး မဟုတ်။ ဘဝ၏ လေးပုံတစ်ပုံ ကျမ်းပြုခြင်း၌ မြှုပ်နှံခဲ့ရပြီ။

မဟာဗောဓိမှ ဆပဂံ တောရသို့

၁၂၅၇-ခု တပို့တွဲလပြည့်ကျော် သုံးရက်နေ့တွင် ဆရာတော်သည် နောက်ပါတပည့်များနှင့် အိန္ဒိယ မဟာဗောဓိသို့ ဘုရားဖူးကြွတော်မူ၏။ မန္တလေး-ရန်ကုန် မီးရထားပေါ်၌ ၁၃-ပိုဒ်ရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် လင်္ကာကြီးကို ရေး၍ ပြီးသည်။ သင်္ဘောငါးရက် လေးညခရီးနှင့် ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်၏ အဝိဇဟိတ သမိုင်းဝင် ဌာနများကို လှည့်ပတ်ဖူးမြော်ရင်း “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒီပနီ” ကျမ်းကြီးကို အပြီး ရေးတော်မူခဲ့၏။

မဟာဗောဓိသွား ခရီးလမ်းတွင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ကျမ်း ရေးသားတော်မူသည်မှာလည်း လိုက်ဖက်လှပေ၏။ မဟာဗောဓိအောင်မြေ၌ ရှင်တော်မြတ်သည် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို သုံးသပ်ရှုပွားခဲ့သည် မဟုတ်လေား၊ မဟာဗောဓိအောင်မြေ၌ ကုန်းသတ္တဝါတို့၏ အသားကိုလည်း ဘေးမဲ့လှူခြင်းအားဖြင့် မဟာကရုဏာဉာဏ်တော်ကို ပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်တော်မူခဲ့သည်။ မဟာဗောဓိမှအပြန် မုံရွာသို့ မကြွတော့ဘဲ တွံတေးဒလ တောကြီးတန်း ဆပဂံတော၌ ဝါကပ်တော်မူသည်။

ဗုဒ္ဓပွင့်ရာ မဇ္ဈိမဒေသ၌ သာသနာအမြစ် ပြတ်ခဲ့ရသည်ကို သံဝေဂတင်၍ ဈာန် အဘိညာဉ်ရမှ သာသနာပြုရာ၌ ခရီးရောက်မည်ဟု အောက်မေ့တော်မူဟန်ရှိ၏။
ဆပဂံတောရ၌ တန်ခူးလမှစ၍ သမထကို စတင်အားထုတ်တော်မူ၏။ ပထမဆုံး သြဒါတကသိုဏ်းကို ရွေးချယ်၍ အဖြူဝိုင်းတစ်ခုရှေ့မှာချလျက် “အဖြူ-အဖြူ” ဟု စူးစိုက်ဆင်ခြင်ရာ ကသိုဏ်းအာရုံကို တစ်ဖြည်းဖြည်း ချဲ့ထွင်နှလုံးသွင်းသည်။ ဇီးဖြူသီးခန့် ၊ နောက် ဂုံညင်းတစ်လုံးခန့် ၊ နှစ်လုံးခန့် စသည်ဖြင့် ဖြန့်ချိပွားရာ ပင်လယ်ပြင်ကြီး ကဲ့သို့ ကြည်လင်သန့်ရှင်းစွာ ပဋိဘာဂနိမိတ် ထင်၏။ သို့ရာတွင် ကသိုဏ်းဝန်း အာရုံ ကျယ်လွန်းသဖြင့် နိုင်နင်းငြိမ်သက်ခြင်း မရှိ။

ထိုအခါ-
“ပဋိဘာဂ နိမိတ်တို့မည်သည် ငြိမ်သက် တည်ကြည်ရမည်ဟု ကျမ်းက ဆို၏။ ယခုမူ မငြိမ်သက်၊ လှုပ်ရှားသည်။ ပဋိဘာဂ ဟုတ်မည်မထင်။ အာရုံလိမ်ကြီးသာ ဖြစ်လေမည်” ဟု အထင်မှားသွားသည်။ ထိုအထင်မှားကိုပင် အတည်ပြု၍ ပဋိဘာဂနိမိတ်ကို မပျက်ပျက်အောင် ဖိနှိပ်ဖျက်ဆီးပစ်၏။ လွယ်လွယ်နှင့် ဖျက်၍မရ။ တစ်ညလုံး မီးခွက်များစွာ ထွန်းညှိပြီး အလင်းရောင် အစားထိုးရှုပွားမှ ပျက်သွားတော့သည်။ “အဲဒီ မူလ နိမိတ်အတိုင်းသာ မဖျက်ဘဲ တက်သွားရင် အပ္ပနာကို ရောက်မှာပဲကွယ့်” ဟု မိန့်တော်မူဖူး၏။

ထို့နောက် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဆက်လက် ထူထောင်ပြန်၏။ တစ်ဝါတွင်းပတ်လုံး အာနာပါန ရှုပွားတော်မူရာ မည်မျှ ခရီးပေါက်ရောက်သည်ကို မခန့်မှန်းသာချေ၊ ဆပဂံတောမှာ နေစဉ် တပည့်ကြီး လယ်တီဝဏ္ဏိတ (ယခု သထုံမြို့ ဆရာကြီး ဦးလှတင်) အား အောက်ပါ တေးထပ်ကို ရေး၍ ပေးတော်မူ၏။
“သာသနာ နောက်ဖျား၊ ပေါက်ဖွားကြ ဆူဆူ၊ ယောက်ျားပငါလိုလူ၊ ဇမ္ဗူမှာ ရှာစမ်း၊ အားလုံ့လ အလံထူ၊ စံမတူ ထိုးတော့ ဥဒါန်း။ ယောဂီမှုထွေလာ၊ ပဒေသာ ဉာဏ်ဆန်း၊ ကေသရာဉာဏ်အစွမ်းဟာမို့၊ ဈာန်လမ်းကိုပြီးတိုင်၊ ဝသီတော် အစုံငါး၊ အကုန်သား စိုးရပိုင်နိုင်။ ဗြဟ္မာအောက် ထက်မိုးခရိုင်မှာ၊ တန်ခိုးမြိုင်မြိုင် အလံစိုက်လို့၊ စံလိုက်မယ်ပ အကျော်အမော်၊ ငြီးဘူး ပျော်ပျော်၊ မိတေးသခင့် အောင်ပွဲတော်မှာ နောင်ရဲအမော် လုပ်စမ်းမယ်ပလေး”။

ဤတေးထပ်ပါ စကားတို့ကား သီဟနာဒ (ခြင်္သေ့ ကြုံးဝါးသံ) ဖြစ်၏။ “ယခုပင် ဈာန်အဘိညာဉ် ရနေလေပြီလော” ဟုလည်း ထင်ဖွယ်ရှိ၏။ “ မေတ္တေယျ လက်ထက်ကျမှ” ဟု အဆုံးသတ် လျှော့ချထားသည်မှာ ဖတ်ရသူအတွက် ဟင်ကနဲဖြစ်စေ၏။

စင်စစ် နောက်ဘုရား ဝါဒသည် လယ်တီ ဆရာတော်၏ ပင်ကို စိတ်ထားမဟုတ်။ အရပ်ရပ် သူ့စာများနှင့်လည်း မညီ။ ထိုအဆုံးသတ် အတွေးအကြံ အာရုံသည် အာရုံလိမ်ကြီးသာ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုနှစ် တပေါင်းလတွင် မုံရွာမှ အဘိဓမ္မာ ဆရာသဲကြီးတို့ ပင့်လျှောက်ချက်အရ မုံရွာသို့ ပြန်လည် လိုက်ပါတော်မူရပြန်၏။ ၁၂၅၉-၁၂၆၀၊ နှစ်နှစ်ပတ်လုံး လယ်တီတိုက်ကြီးအတွင်း အတောင်ခြောက်ဆယ်ရှိ စင်္ကြံကြီး၌ ဝါကပ်တော်မူသည်။ ထို၌ “လက္ခဏဒီပနီ၊ ပုဏ္ဏောဝါဒဒီပနီ” ကျမ်းများကို ရေးတော်မူ၏။

လယ်တီအား မုံရွာသံဃာများ ကန့်ကွက်

၁၂၅၉-ခုနှစ် မုံရွာသံဃာများက လယ်တီဆရာတော်အား ဆုတောင်းပြည့် ကျောက်စာနှင့် စပ်၍ တစ်မြို့လုံး ဥက္ကောဋေယျ ဖြစ်အောင် အတိုက်အခံလုပ်ကြ၏။
အကြောင်းကား မုံရွာမြို့ ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ကြီးသည် ၁၂၅၄-ခုနှစ်က ပြိုကွဲ ပျက်စီးတော်မူခဲ့ရာ ပြင်ဆင်မည့်သူမရှိ၍ လယ်တီဆရာတော်က ဂေါပက လူကြီးများနှင့် ဦးဆောင်ပြုပြင် အောင်မြင်ရာ ကျောက်စာထိုးသောအခါ မိမိကိုယ်ကို “ပိဋကပါရဂူ” ဟု ရေးထိုး၍ မြို့နေသံဃာစုက ကန့်ကွက်ကြသည်။ ပိဋကပါရဂူ မဖြစ်နိုင်ဟု ယူဆကြဟန် တူ၏။

ကျောက်စာကို ဖျက်ဆီး၍ ချင်းတွင်းမြစ်၌ ပစ်ချရန် အသံပေးကြသည်။ ဆရာကွဲ၍ ဒကာများလည်း ကွဲကြ၏။ သူ့ဘက်ကိုယ့်ဘက် အလျှော့မပေးကြ။ လယ်တီဘက်ကလည်း အဟုတ်တတ်၍ ပိဋကပါရဂူ ရေးထိုးကြောင်း တင်း၍ ခံနေကြ၏။ ဆရာတော် ဆုံးမသည်ကိုပင် မနာယူကြတော့။

“တကယ့် ပိဋကပါရဂူ ဟုတ်, မဟုတ် သိရောပေါ့၊ ရဟန်းရှင်လူပရိသတ်ထဲ အရှက် ကွဲစေ့မယ်” ဟု ကြိမ်းဝါးကြကာ ပိဋက သုံးပုံမှ အခက်အခဲ ပြဿနာများကို မေးမည်ဟု အသံလွှင့်လိုက်ကြပြန်၏။ “ကဲ... မေးချင်ကြလဲ ဖြေရပေသာပ” ဟု ဆရာတော် ကိုယ်တိုင်ပင် ဖျန်ဖြေရာမှ ရှေ့တိုးထွက်ရသော အခြေသို့ ဆိုက်ခဲ့၏။

၁၂၅၉-ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ငါးရက်နေ့။ မုံရွာမြို့တွင် မဏ္ဍပ်ကြီးထိုးကာ နှစ်ဖက်သံဃာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆွမ်းကျွေးကြ၏။ သံဃာရှစ်ကျိပ်ကျော်နှင့် လူပရိသတ် အများအပြား လာရောက်ကြသည်။ တစ်ဘက်ကလည်း စနှင့်မနိုင်လျှင် နိုင်သည့်နည်းဖြင့် ဖိရန် နောက်ပိုင်းမှ လျှို့ဝှက်စီစဉ်ထားကြ၏။

လယ်တီဆရာတော်သည် (“နာဘာသမာနံ ဇာနန္တိ၊ မိဿံ ဗာလေဟိ ပဏ္ဍိတံ” ဟူသည့်အတိုင်း) ဆိုရေးရှိကဆိုအပ်လှသဖြင့် ကျရောက်သည့် အခြေအနေအတိုင်း ရင်ဆိုင်ရန် သံဃာ့ ပရိသတ်အလယ်၌ ထယ်ဝါခန့်ညား ရွံ့ရှားခြင်းကင်း ရဲတင်း တည်ငြိမ်စွာ ထိုင်နေတော်မူ၏။

အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဆရာတော်ဦးပုလဲကြီး၊ ဦးဥတ္တမတို့ကား မိမိတို့ တပည့်များ ခြံရံလျက် ဟန်ကိုယ့်ဖို့ လုပ်ကာ ရှေ့သို့မတိုးဘဲ မရွံ့မရဲ ထိုင်နေကြသည်။ လယ်တီဆရာတော်က တည်ကြည်ပြတ်သား ခန့်ညား ရိုးဖြောင့်သော အသံဖြင့် “ဆရာတော် အရှင်မြတ်များနှင့် ဒကာ ဒကာမ အပေါင်းတို့၊ ပိဋကသုံးပုံမှ ခက်နိုးရာ ပြဿနာများကို စစ်မေးမည် ဆိုရာ မည်သူမဆို မေးလိုရာ မေးကြပါ” ဟု စိန်ခေါ်လိုက်ရာ ပရိသတ်မှာ ရင်တဖိုဖိုနှင့် သူ့ကိုယ်ကြည့် ကိုယ့်သူကြည့် ဖြစ်နေကြသည်။ အတိုက်အခံ ဘုန်းတော်ကြီးများလည်း တက်ကြွသော ဒေါသမှ ဆုတ်နစ်သော ဒေါသသို့ ကူးပြောင်းကာ မရဲသော်လည်း ပြေးခဲစေ မတုန်မလှုပ် ရှိကြလေ၏။

ထိုအခိုက် အသက်သိက္ခာကြီးရင့်သော မထေရ်ကြီး တစ်ပါးသည် လူပရိသတ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ စည်းဝေးမဏ္ဍပ် သံဃာစင်သို့ ရုတ်တရက်ဝင်လာရာ ပရိသတ်အားလုံး အတွေးကိုယ်စီနှင့် ထိုဆရာတော်ကြီးအား ကြည့်နေကြ၏။ ထို (အမည်မသိ ထူးခြား သိခက်လှသော) ဆရာတော်ကြီးကား မထိုင်ဘဲ မတ်တတ်ရပ် လက်ညှိုးထိုးလျက် “ဟေ့- ဟို သံဃာ့အလယ်က ရဲရင့်တည်ကြည်စွာ ထိုင်နေတာ ဘယ်ပုဂ္ဂိုလ်လဲ” ဟု မေးလိုက်ရာ ပရိသတ်မှာ လန့်သွားသည်။ လယ်တီဆရာတော်ကား အသက် သိက္ခာကြီးသော ဆရာတော်ကြီး ကြွလာသဖြင့် မူလနေရာမှ ရွှေ့ကာ လက်အုပ်ချီနေ၏။

ထိုဆရာတော်ကြီးက ဆက်လက်၍-
“ကိုင်း-ကိုယ်တော်တို့ သံဃအလယ်က ရဲတံခွန်အောင်လံကြီး ပြိုလဲသွားပါပြီ။ ပုစ္ဆာ မေးမယ့် ပုဂ္ဂိုလ်တွေကလဲ ကိုယ့်ကျောင်းကိုယ်ပြန်ပြီး ဓုရနှစ်ပါး ကိုယ့်တရားကိုယ် အားထုတ်ကြ။ ပိဋကပါရဂူ-ကိုယ်တော်ကလဲ ပိဋကတော်ကို ကမ်းတစ်ဖက်ရောက် တတ်မြောက်တဲ့ အတိုင်း မိမိတပည့်များကို တတ်မြောက်အောင် သင်ကြား ပေးရမည်” ဟု မဆုတ်မဆိုင်း အမိန့် ရှိလိုက်ရာ သံဃာများ လက်အုပ်ချီ၍ ပြန်ကြွကြရ၏။

ကေသရာဖန်ဂူကို ရန်သူဝက်ဝံတို့ ရွှံ့ညွန်ဖြင့် ပွတ်ပက်ခါမှ အရောင်သည် ပိုထွက် လာတော့သည်။ (အမွှေဓာတ်ကို သတိပြုရန်။)
မှန်ပါသည်၊ ၁၂၇၃-ခုနှစ်တွင် “အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ” ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ ၁၂၈၃- ခုနှစ်တွင် “ဒီ-လစ် ပိဋကတ္တယပါရဂူ” ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း ဆက်လှူခံရသည်။ ထိုဘွဲ့ထူးကြီးများကိုပင် ကိုယ်တိုင်ကြွရောက်၍ ယူတော်မမူခဲ့။

ကျောက်လုံးကလေးများသည် တောင်ထိပ်မှသည် ချောင်းရိုး မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ထိပါးခြင်းဒဏ်ကို ခံရရာမှ ချောမွေ့ လုံးမွတ်၍ လာသကဲ့သို့ လူသားတို့၏ ဘဝ သည်လည်း အနှောင့်အယှက် အတိုက်အခံများနှင့် တွေ့ရသောအခါ မခံချည့်မခံသာ ရှိစေကာမူ တုပ၍ မရနိုင်သော အရည်အသွေးတို့ကား ဒုက္ခနှင့် တွေ့တိုင်း တက်၍ တက်၍ လာမြဲဖြစ်သည်။

ဋီကာ စစ်ပွဲကြီး

လယ်တီဆရာတော်အတွက် ကျောက်စာနှင့် စပ်၍ အထုအနှက် ခံရမှုသည် ကွက်ကွက် ကလေးမျှသာတည်း။ မြွေဟောက်ကို မထိခလုပ် တုတ်နှင့်တို့ခြင်းသည် သူ၏ ဗီဇစွမ်းအင်ကို နှိုးဆွလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။
၁၂၅၉-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလတွင် သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်းအဖွင့် “ပရမတ္ထဒီပနီ” မဟာဋီကာ ကျမ်းကြီးကို ရေးသားပြီးသည်။ စံကျောင်းတိုက်ကြီး မီးသင့်ရာမှ ငုပ်ကွယ်ခဲ့သော ဆန္ဒသည် ပြည့်ဝလေတော့၏။

နိဒါန်းကစ၍ ဋီကာကျော်နှင့် မဏိမဉ္ဇူကျမ်းကြီးကို ဖွဲအိတ်ကြီးဖြစ်အောင် ပယ်ပယ် နယ်နယ် ဝေဖန်ထား၏၊ “တံ နသုန္ဒရံ၊ ဒီအချက်သည် မကောင်း၊ အမှား” စသော စကားလုံးပေါင်းများစွာ ပါ၏၊ မြန်မာတစ်ပြည်လုံး ပညာရှိလောက၌ တုန်ဟည်း သည်းထန်စွာ ဂယက်ရိုက်သွားသည်။

သာသနာဝင်တစ်လျှောက် “ဋီကာလှ ဋီကာကျော်” ဟု အမွမ်းတင် ယုယခဲ့ကြသော ကျမ်းကို ဝေဖန်၍ ဆတ်ဆတ်ခါ နာကြည်းနေကြ၏။ ဋီကာကျော်ဘက်မှ ပြန်လည် ချေပကြသည့် ပါဠိရေး ဋီကာကျမ်းတို့လည်း အလျှိုအလျှို ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အချို့ မခံချင်စိတ်ဖြင့် ထ၍ ရေးကြရာ (ဝါ) ပညာရှိ တိုက်ပွဲဝင်ကြရာ တစ်ပိုင်း တစ်စနှင့် ပြတ်၍ ကျန်ခဲ့သူများလည်း မနည်းချေ။

အချို့လည်း ထိုအခါက ကျမ်းတတ်အကျော် မာန်လည်၊ ဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီး များကို ချေပရန် လျှောက်ကြရာ လယ်တီဘက်မှ ထောက်ခံ မိန့်ကြားကြသဖြင့် အားမလို အားမရ ဖြစ်ကြရသည်။ ရန်ကုန်သံဃာထုကမူ လယ်တီဋီကာ ကန့်ကွက် ပွဲကြီး စည်းဝေးပြုလုပ်ကြ၏။ လယ်တီအား ပရိသတ်ရှေ့၌ ဋီကာကျော်အပေါ် စွပ်စွဲချက်များကိုပင် တစ်ခုချင်း အရှင်းခိုင်းမည်ဟု တာစူနေကြ၏။

အဘိဓမ္မာအကျော် မြို့ပြင်ကြီး ဆရာတော်ကြီးက အမှန်ရပ်တည် ဖြေရှင်းသော အခါမှ အားလုံး ရှဲသွားကြ၏။ “ငါတို့က ဋီကာကျော်အမှား ၆ဝ-၇ဝ လောက်ပဲ တွေ့တာ၊ လယ်တီတောရ ဘုန်းကြီးက ၂၃၀-ကျော်တောင် တွေ့တယ်” ဟုလည်း မိန့်တော်မူသည်။ အမှားများကို အစဉ်အဆက် မစစ်မဆေး ငေးမော သိမ်းပိုက် နေခဲ့ကြရာမှ လယ်တီဋီကာ ထွက်လာသောအခါ ပညာရှိများပင် ကယောင်ကတမ်း ဖြစ်ကုန်ကြ၏။ နောက်ဆုံး ဋီကာစစ်ပွဲကြီး ပြေငြိမ်း၍ လယ်တီဋီကာသာလျှင် “ဋီကာမော်” ဟု ကင်ပွန်းတပ် ခံရလေတော့သည်။ ထွင်းဖောက်နိုင်ပေစွာ့။ အမှားကို အမှားဟု ပြောရဲပေစွာ့။

သဒ္ဒါဘက်တွင်လည်း “နိရုတ္တိဒီပနီ” ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ရာ အဘိဓမ္မာရော သဒ္ဒါပါ၊ အရေးအသားရော အဟောအပြောပါ ဆိုဖွယ်ရာမရှိ (ဝါ) ပြိုင်ဘက်မရှိ ကဝိတစ်ဆူ တံခွန်ထူတော်မူလေပြီ။

မြေပြင်မထိ ဈာန်ပီတိ

ဆရာတော် ပုသိမ်မြို့သို့ တရားဟောကြွစဉ် နာမည်ကျော် ဦးပဒုမ၏ တပည့်မတစ်ဦး သည် ဆရာတော်ထံ လက်ဖက်အုပ်ကို ကိုင်၍ ရောက်လာပြီးနောက်-
“အရှင်ဘုရား ရေးတော်မူတဲ့ ဋီကာကြီးထဲက မရှင်းလင်းတဲ့ အချက်တွေ လျှောက်ပရစေ ဘုရား” ဟု လျှောက်ရာ -
“ဟဲ့... ဒကာမ၊ ငါ့ဋီကာကြီးနဲ့ နင်နဲ့ ရာရာစစ၊ သွား အမိုက်မ” ဟု နှင်တော်မူရဖူး၏။ ကြွလေရာရာတွင် ဟိုနှယ် သည့်နှယ် မချေမငံ မတန်မရာ ကပ်ဖဲ့တိုက်သူများလည်း ပေါလှပေ၏။

၁၂၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် တပည့်ကြီးဖြစ်သူ သေက္ချတောင် ဦးတိလောက၏ ပင့်လျှောက် ချက်အရ လယ်တီဆရာတော် ကျိုက်ထိုသို့ ကြွတော်မူ၏။ (အဘယ့်ကြောင့် ပင့်ကြောင်း သေက္ချတောင် ဆရာတော် အခန်းတွင်မှ အကျယ်ရေးပါအံ့။)
သေက္ချတောင်၌ တန်ဆောင်မုန်း နတ်တော် နှစ်လခန့်ကြာ၏။ တပည့်ကြီး ဦးတိလောကကိုလည်း အလုပ်စခန်းနှင့်စပ်၍ သတိပေး တရားများ ဟောကြား တော်မူသည်။ ထို၌နေစဉ် တိုက်ကျောင်းကြီးများ၌ မနေ၊ သစ်ခက်တဲ၌ပင် အချိန်ပြည့် ရှုပွားတော်မူ၏။

တစ်ညနေတွင် ကပ္ပိယမောင်စမုံသည် ဖျော်ရည်ကပ်ရန် လယ်တီဆရာတော် သီတင်း သုံးသော သင်္ခမ်းကျောင်းကလေးသို့ သွား၏။ ကျောင်းကလေးသို့ မဝင်မီ အထဲသို့ လှမ်း၍ ကြည့်လိုက်စဉ် မောင်စမုံ၏ ခြေလှမ်းများ အလိုလိုရပ်တန့် သွားသည်။ အတန်ကြာ တွေဝေ ငေးမောသွားရာမှ သတိရလျှင် ဖျော်ရည် မကပ်တော့ဘဲ နောက်ကြောင်းပြန်လှည့်ကာ ဆရာတော် ဦးတိလောကအား အကျိုးအကြောင်း သွား၍ လျှောက်၏။

ဦးနန္ဒမာလာ (ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဘာသာပြန်သူ)၊ ဦးဝိသုဒ္ဓ၊ ဦးဇဝန စသော တပည့်ကြီး များလည်း ဆရာတော်နှင့်အတူ သင်္ခမ်းကျောင်းကလေးဆီသို့ တိတ်တဆိတ်တိုး၍ သွားကြ၏။ ခဏကြာလျှင် ဦးတိလောကက မျက်ရိပ် မျက်ခြည် ပြလိုက်သောအခါ အားလုံး ခြေသံမကြားအောင် ပြန်လှည့်လာကြသည်။

အကြောင်းမှာ သင်္ခမ်းကျောင်းကလေးအတွင်း၌ ဆရာတော် တရားရှုမှတ်နေရာ ခါတိုင်းကဲ့သို့ မဖူးတွေ့ရဘဲ မျက်လွှာချ တင်ပလ္လင်ခွေလျက် ကောင်းကင်ထက် နှစ်တောင်ခန့် အမြင့်တွင် တက်ကြွနေသည်ကို အဝေးကပင် မြင်ကြရ၏။
ကပ္ပိယပြောသည့်အတိုင်း အမှန်ပင်တွေ့မြင်ရသဖြင့် ဆရာတော် ဦးတိလောကက ဖူးတွေ့ရသူ တပည့်များအားလုံးကို ခေါ်၍ “ဆရာတော်ဘုရားကြီး သက်တော် ထင်ရှား ရှိစဉ်အတွင်း ဒီအကြောင်း မည်သူ့ကိုမျှ မပြောကြရ။ ဆရာတော် အထူး တင်းကြပ်စွာ တားမြစ်တယ်” ဟု နှုတ်ပိတ်လိုက်သည်။ စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန် လွန်းသော သေကျွတောင် ဆရာတော်အား တမင် ဈာန်ဝင်စား၍ ဆုံးမတော်မူခြင်း ဖြစ်လေမည်လားမသိ။ (ဥဗ္ဗေဂါ ပီတိဖြင့် ပျံတက်သော ယောဂီများလည်း ယခုအခါ များစွာ ရှိပေမည်။)

နတ်တော်လဆန်း လေးရက်နေ့တွင် ဘီးလင်းမြို့သို့ကြွ၍ ကုသိနာရုံ ဘုရားကို ဖူးမြော်တော်မူသည်။ ထိုဘုရား၌ ညအိပ်နားတော်မူရာ ထိုဘုရား၌ နေကြသော ရသေ့ သုံးလေးဦးလည်း ဆရာတော်အား လာရောက် ကန်တော့ကာ အာလာပ သလ္လာပ စကားများ လျှောက်ထား ဆွေးနွေးကြ၏။
ထိုတွင် ခေါင်းဆောင် ရသေ့က-
“ဆရာတော်ဘုရားကို ဖူးတွေ့ရတာ အလွန်ဝမ်းမြောက်ပါတယ်၊ တပည့်တော်လဲ ရသေ့ပြုတာ ဆယ်နှစ်ရှိပါပြီ၊ သတ္တဝါတွေ ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်ပြီး ကပ်ဒုက္ခတွေ ဆိုက် ရောက်နေတာ အလွန်သနားစရာဖြစ်လို့ ယခု ၁၀၈-ရက် သက်လွတ်စားပြီးလို့ ၄၅-ရက် မီးလွတ်စားနေပါတယ်။ နေ့စဉ် သီလ၊ သစ္စာ၊ မေတ္တာပွား အဓိဋ္ဌာန်ထားပြီး အာနာပါန တရားအားထုတ်ပါတယ်။ ရောက်တဲ့အခါ တပည့်များကိုလဲ ဆုံးမပါဘုရား” ဟု လျှောက်၏။

အကျင့်မှန်သော်လဲ ပန်းတိုင်လွဲ

အေး-ကောင်းပေတယ်။ သတ္တဝါတွေကယ်ဖို့ အထူး လုပ်နေရတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကုန်းပေါ် အရင်ရောက်အောင် ကယ်တင် ကူးမြောက်ပြီးမှ နစ်နေတဲ့ လူကို ကယ်နိုင်တာ။ ခုလို ကိုယ့်တရားကိုယ် အားထုတ်နေတာဟာ သတ္တဝါတွေကို ကယ်နေတာပဲ၊ ဒါပေမယ့် နည်းလမ်းအခြေခံမှန်ဖို့ လိုတယ်၊ ဒကာရသေ့ ပြောတဲ့ သီလ၊ သစ္စာအစရှိတဲ့ တရားတွေဟာ အခြေခံ ပဓာန ပါရမီတရားကောင်းကြီးတွေပဲ။ အသံအမည် တူသော်လဲ အစစ်အမှန်ဖြစ်ဖို့ မလွယ်ဘူး။

“အစစ်အမှန် ဖြစ်စေဦး၊ “ပဏီဟိတ” မမှန်ရင်လဲ အကျိုးမများဘူး။ ပဏီဟိတဆိုတာ ရည်ရွယ်မှန်းထားတာကို ခေါ်တယ်။ နိဗ္ဗာန်ကို ရည်ရွယ်ပြီး လုပ်မှသာ သမ္မာပဏီဟိတ ဖြစ်ပြီး ဒုက္ခခံရကျိုး၊ သာသနာနှင့် တွေ့ရကျိုးနပ်တယ်။ သတ္တဝါ တွေအတွက်ဟု ဆို၍ မြင့်မြတ်တဲ့ သဘောလက္ခဏာ ဆောင်စေကာမူ ဝဋ္ဋာဘိရတ လောကိယနယ်၌သာ တစ်စုံတစ်ခုသော စာန်ဒိုအထူးဖြင့် ငြိတွယ်စေပြီး ဝဋ်နွယ် ရှည်စေမယ့် သီလ၊ သစ္စာ၊ မေတ္တာ အဓိဋ္ဌာန်နဲ့ အာနာပါနတွေ ဖြစ်နေလျှင် ဝဋ်ဘဝ ကူးမြောက်ကြောင်း ပါရမီ ဆိုတဲ့ စကားနဲ့ တစ်ခြားစီ ဖြစ်တယ်။ အသံမျှသာတူတယ် ဦးရသေ့။ အစွမ်းထက်လှတဲ့ ဝရဇိန်လက်နက်ကို မူဆိုးလိုက်ရုံ သုံးသလို ဖြစ်နေတတ်တယ်။

“သက်သတ်လွတ်၊ မီးလွတ်စားတဲ့ အကျင့်လဲ သာသနာတော် ကျင့်ထုံးမဟုတ်၊ သီလကအစ သမာဓိအဆုံး ဒါတွေအားလုံးဟာ “စရဏ” ပဲ။ ဒီစရဏ မမှန်ရင် ဝိဇ္ဇာဉာဏ် မရနိုင်ဘူး။ ဒီစရဏ ပါရမီ မှန်မှန်နဲ့ သက်စွန့်ကြိုပမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ် သူများပင်လျှင် နိဗ္ဗာန်ကို လိုချင်ကာ မတ္တနှင့် မရနိုင်ဘူး။ “ပဟိတတ္တော”=နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်အပ်သောစိတ် အမြဲရှိနေရမယ်လို့ ဟောတော်မူတာ။ ဒီဘဝနဲ့ ဒီအလုပ်ပဲ လို့ တစ်ခါထဲ ငုတ်ရိုက်ထားတာကို ပဟိတတ္တခေါ်တာပဲ။”

“ဓာတ်လုံးဝါသနာသန်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ဟာ သွားလဲဒီစိတ်၊ စားလဲဒီစိတ်၊ အိပ်လဲဒီစိတ် ရှိနေသလို ရှိရမယ်ကွယ့်။ အခြေပါဒ စရဏကလဲ မခိုင်မာ၊ ရည်ရွယ်မှန်းထားချက် ကလည်း သမ္မာပဏီဟိတ မဖြစ်၊ ပဟိတတ္တစိတ်ကလဲ မစွဲမြဲလျှင် မည်သို့ပင် ခြိုးခြံခေါင်းပါးစွာ အနှစ်အရာ အထောင် ကျင့်ကြံသော်လဲ ပဋိဝေဓသို့ မဆိုက်ရောက်နိုင်ဘူး။ ကိုယ့်နှင့်အသက် ကို မငဲ့ကွက်ဘဲ သာသနာတော်ရိုးရာ စားဝတ်နေ ခြိုးခြံတာတွေပင်လျှင် တဒင်္ဂပတာန်မျှသာ ဖြစ်၍ ဥပါဒါန် လွန်မြောက်နိုင်သော အလုပ်မျိုးမဟုတ်။ တောချုံပုတ်ကို ခုတ်ထွင်ခြင်းသည် အသစ်တစ်ဖန် စည်ပင်ရန် ဖြစ်သလို နောက်ဘဝအတွက် ဥပါဒါန်ချုံပုတ်ကြီး ပိုပြီးစည်ကား ရန်ပြုသလို ဖြစ်နေတယ်” ဟု မိန့်တော်မူသည်။

ဝိဇ္ဇာမဂ္ဂဒီပနီ ဖွင့်ဆိုရခြင်း

ဆရာတော် အမိန့်ရှိသည်ကို အထူးစိတ်ဝင်စားစွာ နာယူနေသော ရသေ့ဆရာက- “ဆရာတော် အမိန့်ရှိတော်မူလိုရင်းကို တပည့်တော် ကောင်းစွာ သဘောကျ ကျေနပ်ပါသည်ဘုရား။ အမှန်အတိုင်း ဝန်ခံရပါလျှင် အသက်ထောင်နှင့် ချီရှည်၍ သတ္တဝါတွေကို ကယ်တင်ရင်း အရိယာဖြစ်တဲ့ ဝိဇ္ဇာကြီးများကို အားကျနေမိပါသည် ဘုရား” ဟု ဖွင့်ဟ၍ ရိုးသားစွာ ဝန်ခံလျှောက်ထား၏။

ဆရာတော်က-
“အင်း အသက်ထောင်ချီပြီး ရှည်တဲ့ နည်းကတော့ သာသနာပြင်ပမှာလဲ ရှိနိုင်တယ်။ သာသနာတော်မှာလဲ ဣဒ္ဓိပါဒ်ဆိုတာ ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် သစ္စာလေးပါးကို မြင်ကြတဲ့ အရိယာသူတော်ကောင်းကြီးတွေဟာ တစ်ရက်နေရရင် တစ်ရက် ဒုက္ခခံရတာပဲလို့ မြင်တော်မူကြလို့ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ရတာကိုပဲ အလွန်ဝမ်းသာလေ့ ရှိကြတယ်။

အသက်ရှည်တာကို လိုလားတော်မမူကြဘူး။ ဆံချည်မျှင်ဟာ လက်ဝါးပေါ်မှာ ကပ်နေရင် မသိသာပေမယ့် မျက်စိထဲဝင်ရင် အလွန်သိသာသလို ပုထုဇဉ်နဲ့ အရိယာတွေဟာ သင်္ခါရ ဒုက္ခကို မြင်ရာမှာ သည်မျှမက ကွာခြားတယ်။

“အသက်ရှည်ချင်တဲ့ ဝါဒ၊ အရိမေတ္တေယျထိ အချိန်ဆွဲတဲ့ ဝါဒဟာလဲ မမှန်ကန်ဘူး”
“အရိယာ ဝိဇ္ဇာဆိုတာလဲ ဝေါဟာရ တူပေမယ့် ဝိဇ္ဇာဇော်ဂျီတွေ လမ်းစဉ်နဲ့ ဖြစ်နိုင်တာမျိုး မဟုတ်ဘူး။ ပိလိန္ဒဝစ္ဆနှင့် တစ်ခြားစီ။ မယောင်နဲ့။”

“အင်းနဲ့၊ ဆေးနဲ့၊ ဓာတ်နဲ့ ထွက်ကြတယ်ဆိုတဲ့ ဝိဇ္ဇာကြီးတွေ လောကမှာ အရိယာ ဖြစ်ဖို့ဆိုတာ အလွန်မအပ်စပ်တဲ့ စကားပဲ။ ဒါပေမယ့် သူတို့ကိုယ်သူတို့ အရိယာလို အထင်ခံကြတယ်။ ဒါသည်ပင် အရိယာလို့ ထင်နေတာလဲ ဖြစ်နိုင်တယ်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတွေလဲ ဟောတတ်ကြတယ်။ သမထလောက်ပဲ သူတို့လိုချင်တယ်။ သံသရာက ထွက်မှာကို ကိုယ်တိုင်လဲ ကြောက်တယ်။ သူများထွက်မှာလဲ မလိုလားကြဘူး။”

“စင်စစ်တော့ ဦးရသေ့၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ အနတ္တသာသနာတော်ကြီးကို မှေးမှိန်အောင် သတ္တဝါတွေအကြိုက် ဘန်းပြပြီး ဆွဲဆောင်နေကြတာ။ ဝိဇ္ဇာ လမ်းစဉ်ဟာ အတ္တဝါဒကြီးပဲ။”

“အရိယာ ဝိဇ္ဇာဆိုတာ မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်ကိုသာ ခေါ်တယ်။ တကယ့်သီလကို အခြေခံမှရတာ။ တန်ခိုးပြတဲ့နေရာမှာ ဆင်တူယိုးမှား ရှိသော်လဲ အခြေခံကအစ လုံးဝမတူကြဘူး။ အတ္တဝါဒုပါဒါန်ကြီး တန်းလန်းနဲ့ နေကြရတဲ့အတိုင်း အသက်ရှည် တန်ခိုးပြတဲ့ လောကာယတ (သံသရာနယ်ချဲ့) လမ်းစဉ်မှားကြီးကို ပရိယတ် အသိဉာဏ် နည်းလျှင် နည်းသလောက် အားကိုးမှားမိ ရှာကြတယ်” ဟု ဟောပြတော်မူသည်။

ဆရာတော်က လောကာယတ တန်ခိုးရှင်အချို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ရောဂါဘေး အန္တရာယ်ကို ဦးစွာဖန်တီး၍ ကယ်တင်ရှင်လုပ်ပြီး ဆွဲဆောင်တတ်ပုံ စသည်တို့ကို ပွင့်ပွင့် လင်းလင်းကြီး ရှင်းပြတော်မူသည်။ လောကီဝိဇ္ဇာ အမျိုးမျိုးနှင့် အရိယာဝိဇ္ဇာ ခြားနားပုံကိုလည်း ရင်းပြတော်မူ၏။ ပတ္တမြားတောင်ကို ရောက်ပြီးခါမှ ဖိုခနောက် ကျောက်ကို မကောက်မှားရန် ဆုံးမ၍ အကြည်ဓာတ် ခြောက်ပါးကို ဟောတော်မူသည်။
(မကြာမီ “ဝိဇ္ဇာမဂ္ဂဒီပနီ” ကျမ်းကိုလည်း ရေးသား ချီးမြှင့်တော်မူ၏။)

ထိုအခါမှစ၍ ရသေ့ဆရာများလည်း လှည့်စားသော အာရုံနိမိတ်၊ အိပ်မက် အထင် ဝိပလ္လာသများ ကင်းစင်လျက် မဂ္ဂင်လမ်းမပေါ်သို့ ပြန်လည် တက်ရောက်လာကြ လေတော့၏။

ဂန္ဓာရီဝိဇ္ဇာကြီးတို့ နောင်တဖြစ်ရှာကြ

ယခုအခါတွင်လည်း အသိဉာဏ် နည်းပါးသူတို့သည် အလွန်တရာ မြင့်မြတ်လှ စွာသော သာသနာတော်ကြီးနှင့် တွေ့ခဲတွေ့ကြုံရပါလျက် ရှင်ဒေဝဒတ်ကဲ့သို့ မပြောပလောက်သော တန်ခိုးထူး အနည်းငယ်မျှဖြင့် လမ်းခုလတ်၌ ဘဝခါးပြတ် ကြရရှာ၏။ (သြရမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန အန္တရာ ဝေါသာနံ အာပါဒိ။ ။ စူဠဝဂ်-ဒေဝဒတ် ဝတ္ထု-၄၆၆။)
အချို့ ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဖာကြီးများသည် “ဝိဇ္ဇာကို အားမကိုးကြနဲ့၊ မ,မနိုင်ဘူး” ဟု လေသံပစ်ကာ အထင်ကြီးအောင် တန်ခိုးပြလျက် နောက်ဆုံး သူတို့ဝါဒဘက်ကိုသာ ဆွဲဆောင်သွားကြ၏။ သို့ရာတွင် ရိုးဖြောင့်ဖြူစင်၍ ဗဟုသုတအမြင် ကြီးမားကြသော ထွက်ရပ်ပေါက် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တော်တော်များများကမူ-

“ငါတို့ကို အားမကျကြနဲ့။ သူများကို ကယ်တင်ကာ အရိယာအဖြစ်နဲ့ နိဗ္ဗာန်ဝင်ရမယ် ထင်ပြီး ဂန္ဓာရီလမ်း လိုက်မိခဲ့တာ မှားကုန်ပြီ။ ထားရာနေ၊ စေရာသွား၊ ခိုင်းတာလုပ်၊ ခုတော့ သူတို့ (မိမိထက်ကြီးသော တန်ခိုးရှင်ကြီးများ) ခိုင်းရာလုပ် နေရတယ်။ မင်းတို့ မမှားကြလေနဲ့” ဟု နောင်တကြီးစွာ၊ ကရုဏာ ကြီးစွာဖြင့် ပွင့်ပွင့် လင်းလင်းကြီး ပြောဆို နေကြသည်ကို မကြာခဏ ကြားနေကြရသည်။ ကျေးဇူး တင်ထိုက်ပေစွာ့။

ကမ္ဘာ့အရိုးစွဲ အတ္တဝါဒကြီးနှင့် ယင်းကို အမာခံထားသော မဟာယာနဝိဇ္ဇာဓရ ဘေးကြီးကား ကြောက်ဖွယ် ကောင်းလေစွာ့။ သတိပြုကြပါလေ သူတော်ကောင်း တွေတို့။ ထို့ကြောင့် “အရိယာဝိဇ္ဇာမဂ္ဂ အလင်းပြကျမ်း” ကို ရေးသားတော်မူသော သိမ်တောင် ဆည်ကြီးတောရ ဆရာတော်ဘုရားကြီးက-
“ကောက်ကျစ် စဉ်းလဲသော လောကီ ဝိဇ္ဇာဓိုရ်ကြီးများသည် သူတို့၏ ရုပ်ပြောင်း ရုပ်လွှဲ တန်ခိုးအမျိုးမျိုးပြ၍ နဂါးကို ဂဠုန် သုတ်သကဲ့သို့ အုံပြုတ်အောင် စုပ်ယူ နေကြသည်။ အရိယာဝိဇ္ဇာအစစ် မဖြစ်ကြသေးသည့်အတွက် စိတ္တဝိပလ္လာသ ဖုံးအုပ် နေကြသောကြောင့် ခံနေကြရသည်။ သို့အတွက် အရိယာဝိဇ္ဇာအစစ် သောတာပန် (စသည်) ဖြစ်အောင် အားထုတ်ကြကုန် သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့” ဟု အစစ် အတုကို ခွဲခြားနိုင်သော ကိုယ်တွေ့ပညာ၊ ကြီးမားသော ကရုဏာဖြင့် သတိ ပေးတော် မူခဲ့ဖူး၏။” (ယင်းကျမ်း=၃၆၈။)

တောရိုင်း ဆင်၊ ကျား၊ မြွေဆိုးများ

ထို့နောက် ဆရာတော်သည် ကျိုက်ထီးရိုးတောင်သို့ လယ်တီပဏ္ဍိတ၊ ဦးတိလောက တို့နှင့် အတူကြွတော်မူ၏။ လမ်းခုလတ်၌ တောဆင်ရိုင်းကြီး တစ်ကောင်သည် ရှေးရှုရင်ဆိုင် ပြေး၍လာရာ တပည့်နှစ်ပါးမှာ သစ်ပင်ပေါ်သို့ တက်ပြေးကြလေ၏။ ဆရာတော်ကား မတုန်မလှုပ်။ မေတ္တာကိုသာ ပွားပို့တော်မူသည်။ (ဦးတိလောကအခန်း၌ အကျယ်ကြည့်ပါဦး။)

ကျိုက်ထိုမှပြန်လျှင် ၁၂၆၁-ခုနှစ် ဝါကို မုံရွာမြို့ အရှေ့တောင် လယ်စဉ် ရွာကျောင်း၌ ဝါကပ်တော်မူ၏။ ထို၌ “နိဗ္ဗာနဒီပနီ” ကို ရေးတော်မူသည်။

၁၂၆၂-ခုနှစ် ဝါကား မောင်းထောင်ကြီးရွာ မြောက်ဘက် မဟာမြိုင်တောကြီးခေါ် ဝက်ရဲတော၌ ဝါကပ်တော်မူ၏။ ဆရာတော်၏ ငယ်တပည့်ကြီးဖြစ်သူ ကြောင်ပန်း ဆရာတော်က ပင့်လျှောက်၍ ဖြစ်သည်။ ကြောင်ပန်းဆရာတော်ကား ထိုတော၌ ကိုးနှစ်ခန့် ရှိလေပြီ။

ကြောင်ပန်းဆရာတော် မကျန်းမာသဖြင့် တစ်ပတ်မှ တစ်ရက်သာ ဆွမ်းခံကြွနိုင်၏။ လယ်တီဆရာတော်က ဆွမ်းခံကျွေးရသည်။ အလုပ်နှင့် စပ်သော သြဝါဒတရားများ ကိုလည်း ဟောကြားပေးတော်မူရ၏။

ဟိမဝန္တာ၏ လက်မောင်းဖြစ်သော ထိုတောစ,သည် တောကြီးမျက်မည်း သားရဲ တိရစ္ဆာန် ပေါများလှ၏။ ထန်းနှစ်ရပ် သုံးရပ်ရှိ အင်ပင်၊ ကျွန်းပင်ကြီးများလည်း တစ်တောလုံး အုပ်ဆိုင်းနေသည်။ ကြောင်ပန်းပင်ငယ်များလည်း ချုံပုတ်ကဲ့သို့ ထွေးရှုပ်နေတော့၏။

ဆရာတော်နှင့် ကြောင်ပန်းဆရာတော်တွင်မည့် ဦးဣန္ဒကတို့သည် ရံခါ ကျွန်းပင်ကြီး များ၏ သစ်ခေါင်းများတွင် လည်းကောင်း၊ ရံခါ ကြောင်ပန်းချုံအတွင်း၌ လည်းကောင်း နေတော်မူကြ၏။ ရံခါ ထန်းလုံးခန့်ရှိ မြွေဆိုးများ၏ နှာမှုတ်သံများ၊ တောခွေး၊ သစ်ကျားတို့၏ အသံများမှာ ကြက်သီးထခမန်း ရှိသည်။ ဆရာတော်သည် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပင် ရှုမှတ်တော်မူ၏။

နတွေ’ ဝ သုပိတုံ ဟောတိ၊
ရတ္တိ နက္ခတ္တ မာလိနီ။
ပဋိဇဂ္ဂိတု’ မေဝေသာ၊
ရတ္တိံ ဟောတိ ဝိဇာနတံ။
(ထေရဂါထာ၊ ဋ္ဌ၊ ၁-၂၀၅။)

နက္ခတ္တမာလိနီ - ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်း နက္ခတ်ပန်းတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ် လှပသော။
ရတ္တိ - ညဉ့်အခါ ကာလသည်ကား။
သုပိတုံ - ထိန မိဒ္ဓ၊ မောဟ ဖိစီး၊ အအိပ်ကြီးအိပ်ရန် အလို့ငှာ။
နတွေဝ ဟောတိ - အလျဉ်းပင် ဖြစ်ပေါ်လာသည် မဟုတ်။
ဧသာ ရတ္တိ - ဆိတ်ငြိမ်အေးချမ်း၊ နက္ခတ်ပန်းတို့ဖြင့်၊ ဆန်းကြယ်လှပသော ထို ညဉ့်အခါ ကာလသည်ကား။
ဝိဇာနတံ - ဘုရားဆုံးမ၊ ရကြီးရလျက်၊ ဘဝတန်ဖိုး၊ ကြောင်းကျိုးသိမြင်၊ ယောဂီ ပညာရှင်တို့အတွက်။
ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဧ၀ - သမထ ဝိပဿနာ ဘာဝနာတရားတို့ကို၊ နိုးကြားထကြွ၊ သမ္မပ္ပဓာန် လုံ့လဖြင့်၊ အရကြိုးကုတ်၊ ပွားများအားထုတ်ရန် အလို့ငှာသာလျှင်။
ဟောတိ-စင်စစ် မသွေ၊ ည-ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာပေတော့သတည်း။
(တစ်နေ့ တစ်ညဉ့်ကို ၆-ပုံပုံ၊ မဇ္ဈိမယာမ် တစ်ပုံကို လွှတ်၍ ကျန် ၅-ပုံလုံးလုံး မအိပ်မနေ အားထုတ်ရမည်ဟု မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော် ၂၉၄၊ ၎င်းအဋ္ဌကထာ- ၃၅၈-တို့၌ မိန့်ဆို၏။ အိပ်ချင် ငိုက်မျည်းသောအခါ ရှေးအရှင်တို့ လက်သုံး ဤကြုံးဝါးချက် ဂါထာမျိုးကို ရွတ်သင့်က ရွတ်ရ၏။)

အထူးသဖြင့် ထိုတော၌နေစဉ် အိပ်စက်ခြင်း၏ အပြစ်ကို များစွာ မြင်တော်မူသည်။ “နက္ခတ်တာရာတို့ဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်လှသော ညအခါ ကာလသည် အသိဉာဏ် ရှိသူတို့ အတွက် တရားရှုပွားရန် အခွင့်ကောင်းကြီးပင် ဖြစ်သည်” ဟု မြင်တော်မူ၏။ နိသဇ် ဓုတင်ကို ဆောင်ကာ မအိပ်မနေ ကြိုးစားသည်။

ဆရာတော်သည် မအိပ်မနေ တစ်ဝါတွင်းလုံး အပြင်းအထန် ကြိုးစားအားထုတ် လေရာ သီတင်းကျွတ်ခါနီးလျှင် အဖျားရောဂါ နှိပ်စက်သဖြင့် ပိန်ချုံးချည့်နဲ့သွား၏။ အာဟာရများ ကလည်း ခေါင်းပါးလှသည်။ ထိုသတင်းကို ကြားသောအခါ လယ်တီ တိုက်ရှိ တပည့်ကြီးများက ထိုတောသို့ လာရောက်ပင့်ကြရသည်။

ကောလာဟလကြောင့် ဓမ္မကထိကဖြစ်

လယ်တီတိုက်သို့ ရောက်လျှင် ကျန်းမာရေးအတွက် ပြုပြင်နေထိုင်ရင်း တစ်ပါးတည်း ဆိတ်ငြိမ်ရာ၌ တရားရှုပွားမြဲ ရှုပွားတော်မူသည်။ သို့ရာတွင် နေ့အခါ၌ လာရောက် ဖူးမြော်သူတို့ ခါတိုင်းထက် စည်ကားနေ၍ စာဝါပို့ချမှု ရပ်ဆိုင်းထားသော်လည်း အားလပ်ချိန် ရတော်မမူချေ။ တရားစကား ပြောကြားပေးနေရ၏။

အဘယ့်ကြောင့် တစ်နေ့တခြား ပရိသတ်များလာသည်ကိုမူ ဆရာတော် သတိမပြုမိ။ ကောလာဟလများ ဖြစ်ပွားကာ စည်ကားနေခြင်းဖြစ်သည်။
“ဆရာတော်ကြီး နေတဲ့ကျောင်း တစ်ညလုံး ဝင်းထိန်နေတယ်” ဟု လည်းကောင်း၊
“စင်္ကြံကြွတာ မြေကြီးကို ခြေမထိဘူး” ဟုလည်းကောင်း၊
“ဆရာတော်ကြီး ဈာန်ရနေပြီ” ဟု လည်းကောင်း မည်သူမည်ဝါ တွေ့မြင်ရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုကြ၏။

ထိုသတင်းကြောင့် ရင်းနှီးသော ဒကာများသာမကဘဲ အရပ်လေးမျက်နှာမှ လာရောက် ဖူးမြော်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
အဘယ်သူက ဖန်တီးသော ကောလာဟလပေနည်း။

ထိုအခါ ပေးလာသော အခြေအနေအရ ဝိပဿနာတရားကိုသာ ဟောပြော လွှတ်ရ၏။ ဘိသ ဇာတ်တော်ကြီး ကိုလည်း မကြာခဏ ဟောပြရသည်။

ဘိသဇာတ်ဟူသည် ဗာရာဏသီသူဌေးသား မဟာကဉ္စနသည် ညီတော် ခြောက်ယောက်၊ နှမတော် တစ်ယောက်နှင့်အတူ တောထွက်၍ ရသေ့ပြုကြသော ဇာတ်ဖြစ်သည်။ မိတ်ဆွေ တစ်ယောက်နှင့် အမှုလုပ် ဇနီးမောင်နှံစုံလည်း ပါသည်။ ကြာစွယ် သစ်သီးဝလံများကို အလှည့်ကျ ရှာဖွေ၍ ဝေစုခွဲပြီး စားသောက် နေထိုင်ကြရာ အကျင့်သီလ စူးစမ်းလို၍ သိကြားမင်းက နောင်တော် ရသေ့ကြီး၏ ဝေစုကို သုံးရက်တိတိ ဝှက်ထားသည်။

တစ်စုံတစ်ယောက်က ခိုးယူစားသည်ထင်၍ အသီးသီး ကျိန်စာဆိုကြ၏။
ကျွန်ုပ် ကြာစွယ်ခိုးယူမိပါလျှင် သားမယားအခြွေအရံ ပစ္စည်းဥစ္စာချမ်းသာ ကြွယ်ဝသူ ဖြစ်ရပါစေရဲ့” ဟု လည်းကောင်း၊
“ ရေမြေသနင်း ပြည့်ရှင်မင်းကြီး ဖြစ်ရပါစေ” ဟု လည်းကောင်း၊
“မိဖုရားခေါင်ကြီး ဖြစ်ရပါစေ” ဟု လည်းကောင်း၊
“ပြည်ရေးပြည်ရာကို စီမံရသော ပုရောဟိတ် ရာထူးကြီး ရပါစေ” ဟု လည်းကောင်း၊
“ပြည်သူအများ အကြည်ညိုခံရ၍ လာဘ်ပေါများသော မြို့ရွာအနီး ယောဂီ ရသေ့ကြီး ဖြစ်ရပါရဲ့” ဟု လည်းကောင်း
အသီးသီး ကျိန်ဆိုကြသည်။

လောကီစည်းစိမ်၊ အာဏာ၊ ရာထူး၊ လာဘ်လာဘတို့သည် ဒုက္ခရောက်စေသော အရာများ ဖြစ်၍ “သေခြင်းဆိုး သေရပါစေ” ထက် ကြောက်ဖွယ် ကောင်းသည်ဟု ယူဆ၍ ယင်း ကျိန်ဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်။

ကြာအိုင် သင်္ခမ်းအနီးရှိ ရုက္ခစိုးကြီးကမူ-
“ကြာစွယ် ခိုးမိပါက ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဒေသရှိ ကြီးကျယ်သော ကျောင်းတိုက် အိုကြီးကို ဦးစီးအုပ်ချုပ်၍ နဝကမ္မ အလုပ်များသော ဆရာတော်ကြီး ဖြစ်ရပါစေ” ဟု ကျိန်ဆိုလေသည်။

ဆရာတော်သည် ဤဘိသဇာတ်တော်ကို ဟောပြောလေ့ရှိသည်ကို ထောက်၍ ပရိသတ်နှင့် နေခြင်း၊ ပရိယတ်နှင့် နေရခြင်းကို ပျင်းရိငြီးငွေ့တော်မူကြောင်း ဖော်ပြနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ စာချကောင်းကြီး စာရေးကောင်းကြီးအဖြစ်ကို အပြစ် မြင်တော်မူ၏။ အကြိမ်ကြိမ် ရှောင်လွှဲ၍ တောထဲသို့ ကြွသော်လည်း ရတော်မမူခဲ့။ မရသည့်အပြင် ယခုအချိန်မှစ၍ အဟောကောင်းကြီး အဖြစ်သို့ရောက်မှန်းမသိ ရောက်နေရပေပြီ။ ကောလာဟလကြောင့်သာ မဟုတ်၊ တရားနာလို၍ လာသူများပင် စည်ကားစပြုနေ၏။

ပဋိပတ် အလုပ်၌ အနုတ်လက္ခဏာပြ “ဟာနဘာဂိယ” လမ်းခွဲများကား မရှောင်သာ အောင် ကြုံတော်မူလေပြီ။ ယောဂီတို့အား ထိုဖြစ်ရပ်၊ ထိုသဘောတရားများသည် ကွင်းဆက် ကလေးများဖြင့် အကွက် ဆင်လာတတ်၍ သိနိုင်ခက်၏။ သိစေကာမူလည်း ကျော်နိုင် ခက်လှသည်။

အဘယ့်ကြောင့် ဆိုသော် ထိုဖြစ်ရပ်များသည် သာသနာနှင့် သတ္တဝါအများစုအား အခြေစိုက် ရည်ညွှန်းထားသည့်အပြင် မိမိစွမ်းရည်၊ ဗီဇဝါသနာနှင့် ကိုက်၍ ကိုယ်ကြိုက် လုပ်ငန်းမျိုး ဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ပလိဗောဓမှန်း၊ ဟာနဘာဂိယမှန်း သိလျက်သားနှင့် ဇွတ်တိုးမိကြရ၏။

တန်ခိုးရှင်တို့၏ အကူအညီ (သို့မဟုတ်) နှောင့်ယှက်ခြင်း

၁၂၆၃-၆၄-ခုနှစ် ဝါကား အလုံမြို့၏ အနောက် သလ္လာဝတီ ချင်းတွင်းမြစ် ကမ်းနဖူးရှိ ရွှေတောင်ဦးတောင်၌ ဝါကပ်သည်။ သုံးဝါရ လယ်တီပဏ္ဍိတလည်း လိုက်ပါ၍ ဝါကပ်ရ၏။ ဆရာတော်သည် လယ်တီပဏ္ဍိတအား သားအရင်းပမာ သံယောဇဉ် ဖြစ်တော်မူရှာ၏။

လယ်တီပဏ္ဍိတနှင့် ကပ္ပိယသည် တောင်ခြေ၌ နေကြရ၍ ဆရာတော်ကား တောင်ထိပ် ကျောက်ဂူကြီးထဲ၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်။ ထိုဒေသလည်း အစား အသောက် ခေါင်းပါးလှ၏။ ဆန်ဆွမ်းဟူ၍မရ။ ပြောင်းဆွမ်း၊ လူးဆွမ်းများကိုသာ ဘုဉ်းပေးရသည်။ ဆရာတော်သည် ဆွမ်းခံပြန် တောင်ခြေ၌ပင် ဆွမ်းဘုဉ်းပေး၍ ပြီးလျှင် တိရစ္ဆာန်များအား ဝမ်းသာအားရ ပက်ကျွေးတော်မူ၏။

လယ်တီပဏ္ဍိတကား ခံဆွမ်းကို မစားနိုင်၍ မြို့နေဒကာများထံမှ စားသောက်ဖွယ် များကို ဆန်ဆီမှအစ သိမ်းဆည်းထားရသည်။ ဆရာတော်ကမူ သားရင်းပမာ ခြိုးခြံခြင်း အကျင့်ကို မကြာခဏ ချီးကျူးဟောကြား အားပေးလေ့ ရှိသဖြင့် ဆရာတော်မသိအောင် သိုဝှက် ထားရလေသည်။

တစ်နေ့သောအခါ ဆရာတော် သိသွားသဖြင့် “ဟဲ့ ရှင်လေး၊ နင်ဟာ တောနေ ရဟန်းနဲ့ မတူဘူး။ တယ်ပြီး လျှာအလိုလိုက်တယ်” ဟု မာန်မဲကာ စားဖိုသုံးထားရာ ရိက္ခာတဲကို တောင်ဝှေးနှင့်ထိုး၍ ဖြန့်ကြဲပစ်တော်မူ၏။

ပရိယတ်သာ သန်၍ ပဋိပတ်ဓာတ်ခံ ဝေးလှသဖြင့် အားမလို အားမရဖြစ်ကာ ကရုဏာဒေါသ ဖြစ်တော်မူရ၏။ “သမ္ပဇဉ်ဆိုခွင့်များမှာတော့၊ ချိုနှင့်လားမေးမယ့် သူကွယ်” တေးထပ်ကို ရေး၍လည်း ဆုံးမတော်မူသည်။
ထို၌နေစဉ် ပရမတ် အပြောသန်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်း အလုပ်ခိုင်းလျှင် ရှောင်ဖယ်,ရှောင်ဖယ် လုပ်နေတတ်သော အလုံမြို့မှ ဦးထွန်းဦး၊ ဦးထွန်းလှ ဆိုသူတို့ကိုလည်း ဆုံးမတော်မူ၏။

ထိုတောင် ကျောက်ဂူထဲ၌ လေးငါးလ အပြင်းအထန် အားထုတ်တော်မူ၏။ နှစ်နှစ် လုံးလုံး နေတော်မူ၍ “ဓမ္မဒီပနီ၊ အာဟာရဒီပနီ၊ အနတ္တဒီပနီ” တို့ကို ရေးတော်မူသည်။ ထိုအချိန်၌လည်း အာနာပါနကိုပင် ရှုပွားတော်မူရာ မည်မျှ ပေါက်ရောက်သည်ကို ထို ဒီပနီများကပင် တိုင်းတာ ဖော်ပြနေပေပြီ။

ထို၌နေစဉ် အပြင်းအထန် အားထုတ်ခိုက် အဖျားရောဂါကြီး ကပ်ရောက်လာသဖြင့် တစ်ပါးတည်း ကျောက်ဂူကြီးထဲ၌ သတိမရတစ်ချက် ရတစ်ချက် ဖြစ်နေ၏။ တောင်ခြေသို့လည်း ဆင်း၍ မပြောနိုင်၊ စောစော ရက်များက ကျိတ်မှိတ်၍ ဆွမ်းခံကြွနေသော်လည်း ထိုနေ့ကား မကြွနိုင်တော့ပေ။ တစ်နေ့တစ်ည အလူးအလဲ ဖြစ်တော်မူ၏။

သတိမရတစ်ချက် ရတစ်ချက် ဖြစ်နေခိုက် တစ်စုံတစ်ယောက်က ဆေးတိုက်သည် ဟု အောက်မေ့၍ သတိရခိုက် မျက်စိကို ဖျစ်ညှစ်ဖွင့်ပြီး ကျောက်ဂူတွင်းသို့လှမ်း၍ လှည့်ပတ်ကြည့်ရာ ထောင့်ကွေး တစ်နေရာတွင် ကျောက်ဆင်းတုကဲ့သို့ ဖြူသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ငြိမ်သက်စွာ ရပ်၍ ကြည့်နေသည်ကို မြင်ရ၏။ တမှိန်းမှိန်းဖြစ်နေသဖြင့် မည်သို့မျှ မမေးအား။ မျက်စိများ ပြန်၍ မှိတ်သွားသည်။

နောက်တစ်နေ့ နံနက်၌ ဆွမ်းခံရွာမှ ဒကာများ တောကျောင်းသို့ လာ၍ ဆေးကုရန် ရွာသို့ ပင့်ကြ၏။ “ငါ့ကို မုံရွာမြို့ ရောက်အောင်သာ ပို့ကြ” ဟု မိန့်၍ ကုလားထိုင်ကို ထမ်းစင်လုပ်ကာ အလုံမြို့ ဦးစံချိန် (ဦးဉာဏဝံသ) ကျောင်းသို့ ပင့်ကြရ၏။

ကုလားထိုင်ပေါ် ရောက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူကောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်သွား၍ အားလုံး အံ့အားသင့်နေကြ၏။ သို့ရာတွင် ချက်ချင်း သတိမေ့သွားကာ တစ်တောင်တက်ဆင်း ထမ်းခဲ့သော်လည်း ဆရာတော်ကား သတိမရ၊ အိပ်ပျော်၍ လိုက်ပါလာသဖြင့် မစဉ်းစားတတ်အောင် ရှိနေကြသည်။ အလုံရောက်၍ ထမ်းစင်ချလိုက်လျှင် ပကတိ လူကောင်းကဲ့သို့ နိုး၍လာပြန်၏။ အကျိုးအကြောင်း လျှောက်သောအခါ “အင်း... ညက လူဖြူလိုက်လာတယ်နှင့် တူပါရဲ့” ဟု မိန့် တော်မူသည်။

ထိုသို့သော ယောဂါဝစရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့၌ မည်သို့သော အကြောင်းကြောင့်မျှ စိတ်ဓာတ် လျော့သွားသည် မရှိ။ သို့ရာတွင် ရံခါ ရုပ်ဓာတ်ကား လျော့ပါးတတ်ရာ ထိုအခါမျိုးတွင် အာရုံနိမိတ် အိပ်မက်စသော အနှောင့်အယှက်များ ဝင်ရန် အခွင့် သာလေတော့သည်။ အနေအစားကို အထူးသတိပြုကြရာ၏။ ကွင်းဆက် ဖန်တီးချက်ကလေးများဖြင့် ရုပ်မနာ- နာ အောင် ဝင်တိုးမိတတ်ကြသည်။

ဆရာတော် မုံရွာလယ်တီတိုက်သို့ ပြန်ရောက်သောည၌ပင် အိပ်မက်ဆန်းကြီး တစ်ခု မြင်မက်သည်။ အိပ်မက်ကား မြင့်မိုရ်တောင်ကို ကျောမှီ၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ပေါ်၌ ထိုင်လျက် စိမ်းလန်းစိုပြည်သော စကြဝဠာကြီး တစ်ခုလုံးကို မြင်နေရသည်။ အရှေ့ဘက်တောင် တစ်ခုတွင် ဝင်းဝင်းလက်နေသော ရတနာလိုဏ်ဂူကြီး အတွင်း၌ ငှက်မျိုးစုံ မြူးတူးပျော်ရွှင်စွာ ခိုဝင်နေကြ၏။ ထိုငှက်များအား-

“မီးကဲ့သို့ တောက်နေသော လိုဏ်ဂူထဲ ဘာကြောင့် ဝင်နေကြသလဲ၊ မပူကြ ဘူးလား” မေးလျှင်-

“ကိုယ်တော်၏ လိုဏ်ဂူထဲ ဝင်နေရတာ အေးမြချမ်းသာလို့ပါ” ဟု ပြောကြသည်။

ခဏကြာသော် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးပင် မြင်းမိုရ်တောင်ကြီး ဖြစ်သွားသည်ဟု မက်ရာ “နိုင်ငံလှည့်၍ သာသနာပြုရမည်” ဟု အဓိပ္ပာယ် ကောက်တော်မူ၏။

“ပဉ္စင်္ဂုတ္တရပါဠိတော် မဟာသုပိနသုတ်” ၌ အလောင်းတော် ဘုရားဖြစ်ခါနီး မဟာပထဝီ မြေပြင်ကို အိပ်ရာပြု၍ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ခေါင်းအုံးလုပ်ပြီး အိပ်ရသည် စသည်ဖြင့် မက်သော ဘုရားဖြစ်မည့် ရှေ့ပြေးအတိတ် အိပ်မက်ကြီးနှင့် တူလှပေသည်။ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတို့၌ ဖြစ်မြဲပင်တည်း။

သုံးရက်မြောက်သောညတွင် ကပ္ပိယတစ်ယောက်လည်း “ဆရာတော်၏ လက်ခုပ် ရေအိုင်ထဲ၌ ငါးများ ပျော်ရွှင်ပြေးလွှားနေကြစဉ် လက်ခုပ်ရေအိုင်သည် “အကြီးကြီး ဖြစ်လာသည်” ဟု မြင်မက်ကြောင်း လျှောက်၏။ နေကောင်းသည်နှင့် ထိုတောင်သို့ ပြန်၍ ကြွတော်မူသည်။

သံယောဇဉ် ကြိုးတစ်ချောင်း (သို့မဟုတ်) လယ်တီပဏ္ဍိတ

၁၂၆၅-ခုနှစ် ဝါကို မုံရွာမြို့ အနောက် သလ္လာဝတီမြစ်ကမ်းရှိ လက်ပတောင်း တောရ၌ ဝါကပ်သည်။ အတောင်ခြောက်ဆယ်ရှိ စင်္ကြံကျောင်း၌ သီတင်းသုံး၏။ လယ်တီပဏ္ဍိတနှင့် တပည့်အချို့လည်း လိုက်ပါလာကြသည်။ ဆရာတော်သည် လယ်တီပဏ္ဍိတအား သံယောဇဉ် ကြီးတော်မူရှာလွန်း၏။ သူကား အနုသမား။ ရုပ်ကိုညှာ၍ ခန္ဓာကိုယ်ကို အလိုလိုက်သည်။ ဆရာတော်နှင့် စရိုက်ချင်းကား မတူပေ။

“ခန္ဓာကိုယ်သည် အဆိပ်တုံးကြီးနှင့် တူ၍ အပြစ်များလှသည်။ ရောဂါ ခိုအောင်းရာကြီး ဖြစ်၏၊ မအို၊ မနာမီ အမြတ်ထုတ်သင့်သည်။ ခိုင်းနွားအငှားကြီးကို သနားနေလျှင် ချိန်ကျ၍ ပိုင်ရှင်က ပြန်ယူသွားသောအခါ ယူကျုံးမရ အရှုံးနောင်တ ဖြစ်တတ်သည်” စသည်ဖြင့် မကြာခဏ ဟောတော်မူ၏။

တစ်နေ့သောအခါ ဆွမ်းခံကြွစဉ် တပည့်ပဏ္ဍိတအား ဆုံးမတရားဟောလျက် ရှေ့က ကြွတော်မူရာ လမ်းမှားသွားသဖြင့် “ဆရာတော် လမ်းမှားသွားတယ် ဖရာ့၊ ဒီဘက်လမ်း” ဟု လယ်တီပဏ္ဍိတက နောက်မှလျှောက်ရာ-

“သယ်... နင်ငါဟောတာကိုတော့ နားမထောင်ဘူး၊ ဒီလမ်းမှားတာက ဘာဘေးရန်မှ မဖြစ်ဘူး၊ နင် ငါ့စကား နားမထောင်လို့ လမ်းမှားသွားရင် တစ်သံသရာလုံး ချောက်ထဲက တက်နိုင်မှာ မဟုတ်ဘူး သိလား” ဟု မာန်မဲတော်မူ၏။

နန္ဒမင်းသားသည် ရဟန်းပြုပြီးနောက်တွင်လည်း သင်္ကန်းရောင် လွင်လွင်နှင့် ခေါင်းကို စိမ်းနေအောင် ရိတ်လျက် မျက်တောင် မျက်စဉ်းများခြယ်ကာ ဘုရားရှင်ထံ လာရောက်ရာ “အင်း... ဘယ်တော့များမှ ပံသုကူ ဓုတင်ဆောင်တဲ့ နန္ဒကို တွေ့ရပါ့မလဲ” ဟု ဘုရားရှင်သည် ညည်းတွားတော် မူခဲ့ဖူး၏။
အချိန်မကျသေးသူ အတွက် ကရုဏာမှတစ်ပါး အခြားပေးစရာမရှိ။ နို့စို့ ကလေးအား သားပြွမ်းထမင်း ကျွေး၍မရ။

လယ်တီဆရာတော်လည်း ချစ်ရှာလွန်းသော ပဏ္ဍိတအတွက် တရားနောက်ဆံ တင်းတော်မူရသည်။ ကိုယ်သာအလုပ်ပျက်၏။ သူကား ဆရာတော်မြင်လိုသော တောထဲ၌မပျော်။ နောက်ဆုံး ကာမတောထဲ၌သာ ခေါင်းချသွားရရှာ၏။ စင်စစ် သူတို့သည် စာပေတော်၍ နိုင်ငံပင် ကျော်သော်လည်း ဆရာတော်၏ အနှစ်သာရ ဓမ္မအမွေကို မရကြ။ ဘုန်းတော်ဘွဲ့ဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်၍ တစ်ဘဝကုန်ကြလေပြီ။

ဆရာတော်သည် ထိုနှစ်တွင် “ပရမတ္ထသံခိပ်၊ စတုသစ္စဒီပနီ၊ နိရုတ္တိဒီပနီ၊ ကမ္မဋ္ဌာနဒီပနီ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဒီပနီ” ကျမ်းများကို တွင်တွင်ကြီး ရေးတော်မူခဲ့၏။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆရာတော်၏ စာတတ်တပည့်ကြီးများ အလုပ်စခန်းနှင့် ဝေးကွာ ကြသဖြင့် ဆရာတော့် အတွင်းရေးဂုဏ်များကို မကြည်ညိုရ။ ဒီပနီများဖြင့်သာလျှင် ခန့်မျှော်ရတော့သည်။

ကင်းဝန်မင်းကြီး မျက်ရည်ကျသောတရား

၁၂၆၅-ခုနှစ် ကုန်ခါနီးတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ မွေးစားသား ပုသိမ်ကြီးမြို့အုပ် ဦးခင်မောင်ကြီးနှင့် လေးငါးဦးသည် မန္တလေးမှ ဆရာတော့်ထံသို့ လာရောက် တရားနာကြသည်။ လေးငါးရက်အကြာ မန္တလေးသို့ ပြန်ကြမည် ရှိသောအခါ ဆရာတော်က “မင့် ခမည်းတော် ကြီးအား ဤလက်ဆောင်ကို ဆက်သလိုက်ပါ” ဟု သံဝေဂ လေးချိုးကြီး တစ်ပုဒ်ကို ရေး၍ ပေးတော်မူလိုက်၏။

လေးချိုးမှာ “မိုက်မလင်းနိုင်ဘု၊ မြိုက်ခင်းရဲ့ ညာဆီမှာ၊ ခါတော်မီ သီမဝေ့နိုင်လို့၊ သည်ကွေ့တွင် နေကုန်မျောပြန်ရ၊ အတောဘယ်မသတ်နိုင်တဲ့၊ ရဟတ်ဗွေ” ချီ လေးချိုးကြီး ပင်တည်း။

ထိုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၁-ရက် နေ့တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးက လူတစ်တန် စာတစ်တန်ဖြင့် ပင့်လျှောက်သောကြောင့် လက်ပတောင်းတောင်မှ မန္တလေးသို့ ကြွတော်မူသည်။ နန်းတော်တွင်းရှိ ဝန်ကြီးနေအိမ်ဝင်းအတွင်း၌ မဏ္ဍပ်ထိုး၍ သုံးရက် သုံးည တရားပွဲကြီး ကျင်းပကြ၏။ အိမ်ဦးခန်း၌ပင် သီတင်းသုံးတော်မူလျက် နေ့အခါ မေးလျှောက်သမျှ ဖြေဆို၍ ညအခါ တရားဟောတော်မူသည်။ ဝန်ကြီး မှူးကြီး မင်းဆွေစိုးမျိုးနှင့် လူကုံထံ လူပညာရှိများ စုံလင်လှ၏။

အာနာပါန အခြေခံ၍ ဓာတ်သဘာဝများ ပေါက်ရောက်အောင် အတ္တဒိဋ္ဌိဖြုတ် အလုပ်ပေး တရားကို ဟောတော်မူလေရာ တစ်ညတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးသည် ဆရာတော့်အပါးလာ၍ ဝမ်းနည်းပက်လက် မျက်ရည်ဖြိုင်ဖြိုင်ကျကာ ငိုကြွေး လျှောက်ထား၏။

“ဒီလောက် နက်နဲတဲ့ အဘိဓမ္မာ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားများကို နတ်ရွာစံမင်းတရားကြီး နာကြားမသွားရရှာဖူးဘုရား၊ နာစေချင်စမ်းပါဘိ၊ သတိရ မြင်ယောင်လွန်းလို့ မဆည်နိုင်ဘူး ဘုရား။ ဇရပ်၊ တန်ဆောင်း၊ ဂူကျောင်း၊ ပြာသာဒ်၊ ပိဋကတ်၊ ပုထိုး အမျိုးမျိုးသော ကုသိုလ်တော်တွေ ပြုပြီး သာသနာ့ ဒါယကာ အမည်ခံသော်ငြား လည်း ဒီတရားမျိုးကို နာကြားမသွား ရရှာလေခြင်း ဘုရား” ဟု လျှောက်ထားသည်။

အာနာပါန ရှုပွားနည်းကိုလည်း ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ကျမ်းစာရေးသားပါရန် လျှောက်ထားကြသဖြင့် “အာနာပါနဒီပနီ” ကို ရေးသားတော်မူခဲ့၏။

သတိမြဲရာ၊ ပထမာ၊ ဒု-မှာ ရှည်, တိုသိ။
လုံးစုံလင်းရာ၊ တ-၌သာ၊ စ-မှာ ငြိမ်းလေဘိ။

“အာနာပါနဿတိ သုတ်လာ လုပ်ထုံးကို ငုံမိအောင် လင်္ကာကိုလည်း ထည့်သွင်း ထားသည်။ သို့ရာတွင် စတုက္က ယူဆပုံနှင့်စပ်၍ကား တစ်နိုင်ငံလုံး ဆရာတော့် နောက်ကိုချည်း လိုက်ပါနေကြရာ မဟာစည်ဆရာတော်၏ သတိပဋ္ဌာနသုတ် နိဿယ စသည်ကိုလည်း ကြည့်သင့်ကုန်၏။

မန္တလေး၌ သီတင်းသုံးစဉ် ကျောင်းနေဖက် ဆရာတော် ဦးပဏ္ဍဝ ပင့်၍ ချမ်းသာကြီး တိုက်၌လည်း ရဟန်းရှင်လှ တစ်သောင်းကျော်တို့အား ငါးညတိတိ တရားဟောတော် မူရသေးသည်။

ကျမ်းပြုဇွဲ၊ နယ်လှည့်တရားဟောခြင်း

ယင်းသို့ မန္တလေးမြို့တော်၏ မျက်နှာဖုံး ကင်းဝန်မင်းကြီး ကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်က တရားဟော ပင့်လိုက်ခြင်းမှာ ဆရာတော် ဟောပြချက်ကို တစ်နိုင်ငံလုံးက လက်ခံလာရအောင် လမ်းကြောင်း ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်၏။ ဓမ္မဒေသနာဓာတ်ကို ဖွင့်လိုက်ခြင်းပင်တည်း။

မမြင်ရသော အကြောင်း အကျိုးတို့ကား ကျယ်ဝန်း၍ တရားသဘောကား နက်ရှိုင်းစွာ၊ ထိုအချိန်မှစ၍ နယ်လှည့် ဟောကြားတော်မူသည်။

ဆရာတော်သည် ၁၂၆၆-ခုနှစ်တွင် ကဆုန်လမှစ၍ ပျဉ်းမနားမြို့မြောက် အင်ကြင်းမြိုင် တောအုပ်၌ သီတင်းသုံးသည်။ အတောင်ခြောက်ဆယ်ရှိ စင်္ကြံကျောင်းကြီးကိုလည်း ဆောက်လှူ ကြ၏။ ထိုနှစ် ထိုတောရ၌ ကျမ်းစာအများဆုံး ရေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။

ဘာဝနာဒီပနီ၊ ဗောဓိပက္ခိယဒီပနီ၊ အာနာပါနဒီပနီ၊ သောမနဿုပေက္ခာဒီပနီများနှင့် နိရုတ္တိဒီပနီ နိဿယ၊ သဒ္ဒသံခိပ် ကျမ်းများ ဖြစ်၏။ ဆရာတော်သည် စာရေးခြင်း၌ မည်မျှ ဇွဲကြီးသည်၊ သို့မဟုတ် ပလိဗောဓကြီးသည်မှာ မယုံကြည်နိုင်အောင် ရှိ၏။

တစ်နေ့သောအခါ စင်္ကြံအနီး ရေချိုးအိမ်၌ ရေချိုးနေလျက်က ရေးလက်စစာကို စဉ်းစားရင်း စိတ်ကူးတစ်ချက် ပေါ်လာသဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး ရေစိုရွှဲလျက် ရေသနုပ်မလဲဘဲ ရေးလက်စ စာကို ဆက်၍ရေးနေ၏။ အလွန်အေးလာမှ သတိရတော်မူသည်။ မည်သူကမျှလည်း မလျှောက်ဝံ့။

ရန်ကုန် တောင်လုံးပြန်ရပ်မှ သီတင်းသည်အဖြစ် လာရောက် နေထိုင်သော ဓာတ်ဆရာကြီး ဦးမြို့အား လျှောက်ပေးရန် တပည့်များက ပြောသဖြင့် သင်းပိုင် ရေစိုကြီးဖြင့် စာရေးနေသော ဆရာတော်အား သွားရောက် လျှောက်ထားရာ ဆရာတော်က-

“ဟေ့-မောင်မြို့ရ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီး အလိုလိုက်နေရင် ကြံစည်ထားတဲ့ စာ အဓိပ္ပာယ်တွေ ပျောက်ကုန်မှာပေါ့၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးဟာ ငါ့စာတစ်လုံးလောက်တောင် တန်ဖိုး မရှိပါဘူးကွာ” ဟု မိန့်တော်မူကာ ရေးလိုသော စာ ရေးပြီးမှပင် ရေပြန်ချိုးတော့သည်။

ယင်းသို့သော လုံ့လ ဝီရိယ, သမာဓိ အသိဉာဏ်တို့ကြောင့်လည်း အကြောင်း တိုက်ဆိုင်လာတိုင်း ဆရာတော့်စာများကို အဋ္ဌကထာနှင့် တန်းတူထား၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးက ကိုးကားကြရ၏။ မှီးငြမ်းပြုကြရသည်။

အလုပ်စခန်းနှင့် စပ်၍လည်း အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ ဆရာတော့် အဆုံးအဖြတ်ကို ခံယူကြရသည်က များလေသည်။

အလှူမခံသော မြတ်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်

ဆရာတော် ပျဉ်းမနား အင်ကြင်းမြိုင် တောရ၌ ဝါကပ်စဉ်က ဖြစ်၏။

တစ်နေ့သောအခါ ပျဉ်းမနား မြို့သူမြို့သားများ စုပေါင်း၍ သံဃဒါန ဆွမ်းလောင်း လှူပွဲ လုပ်ကြသည်။ သံဃာတော်များလည်း စနစ်တကျ ကြွရောက်နိုင်၍ လူများလည်း ဝဲယာ အစီအစဉ်အတိုင်း လောင်းလှူနိုင်ရန် အဝင်အထွက် မုခ်ဦးနှင့် ရဲလောင်းခေါ် ဆွမ်းခံ လမ်းရှည်ကြီးကို ကြိုတင်လုပ်ထားကြ၏။ ဝဲယာနှစ်ဘက် ရာဇမတ်များ ကာရံထားကြသည်။ လမ်းတစ်လျှောက်လုံး ဖျာရိုင်သင်ဖြူးများ၊ အဝတ်အထည်များ ခင်းထားကြ၏။

သံဃာ တစ်ရာကျော်နှစ်ရာတွင် ဆရာတော်သည် ရှေ့ဆုံးက ကြွရောက် အလှူခံ ရသည်။ ရဲလောင်း မုခ်ဦး တစ်ခုမှဝင်၍ ကြွရောက် အလှူခံရာ အခြားတစ်ဖက် မုခ်ဦးမှ ထွက်ကြွရန် ထုံးစံ ဖြစ်သော်လည်း ဆယ့်ငါးပေလောက် အလိုတွင် ထွက်ပေါက်မှမကြွဘဲ ရဲလောင်းလာလမ်း အတိုင်း ပြန်လှည့်တော်မူ၏။ နောက်ပါ သံဃာများလည်း မည်သို့မျှ မလျှောက်ထားရဲကြဘဲ နောက်မှသာ လိုက်ပါ သွားကြရသည်။

ရဲလောင်း ထွက်ပေါက်အနီးရှိ ဝဲယာတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ လောင်းလှူရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူများမှာလည်း မိမိတို့ပစ္စည်းကို အလှူမခံဘဲ ပြန်လှည့်သွားသဖြင့် အံ့အားသင့်ကာ စိတ်မကောင်း ဖြစ်နေကြစဉ်-

“ကျန်တဲ့ ဒကာ ဒကာမတွေ လှူဖွယ်ပစ္စည်းကို ခွဲဝေပြီး ကပ္ပိယတွေက တစ်ဆင့် ကျောင်းပို့လိုက်ကြ” ဟုသာ မိန့်တော်မူ၏။

သံဃာရော လူများပါ စိတ်ထဲတွင် မဝေခွဲနိုင်ဘဲ ရှိကြရလေ၏။ ဆွမ်းလောင်းလှူပွဲကြီး ပြီးဆုံး၍ မိမိတို့၏ ဖျာရိုင် သင်ဖြူးများကို အသီးသီး ပြန်လည်ယူကြရသော အခါမှ ဆရာတော်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးမဆုံး ရွှင်ပြုံးဝမ်းမြောက် ကြရသည်။

အကြောင်းမှာ ရဲလောင်း ထွက်ပေါက် ရောက်ခါနီးတွင် ညဦးက ခင်းထားသော ဖျာအောက်၌ လက်မောင်းခန့်ရှိသော မြွေပွေးကြီးတစ်ကောင် တွေ့ကြရသည်။ ဆရာတော်ကသာ “ဆင်ခြင်မှုမပြုဘဲ ထုံးစံအတိုင်း ထွက်ကြွလျှင် သံဃာတော်များ၏ နင်းဖိမှုကြောင့် ထိုမြွေကြီးသော်လည်း သေရာ၏၊ မသေ၍ မြွေထွက်လာပါလျှင် လည်း တစ်စုံတစ်ယောက်အား ဒုက္ခ ရောက်စေနိုင်လေသည်။ အလှူပွဲပင် ပျက်နိုင်ရာ၏။

သီလ, သမာဓိဂုဏ်နှင့် ပစ္စည်း လာဘ်လာဘ

အင်ကြင်းမြိုင် တောရ၌နေစဉ် ဦးထွန်းလှိုင် ဆိုသူက မိမိ ကိုးကွယ်သော ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါး ပျံလွန်သွားရာ ထိုဘုန်းတော်ကြီးမှာ ပြိတ္တာ ဖြစ်နေ၍ “ငါ မစားရ မဝတ်ရဘူး၊ ကုသိုလ်လုပ်ပြီး အမျှဝေပေးစမ်းပါ” ဟု ခဏ ခဏ အိပ်မက်ရနေသဖြင့် ဆရာတော်အား သင်္ကန်းလှူပြီး အမျှဝေပေးသည်။

ဆရာတော်က-

“မောင်ထွန်းလှိုင်၊ တို့များ သီလ ဒီလောက်တော့ ကယ်နိုင်ပါသေးတယ်ကွယ်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မှန်ပေသည်။ မကြာမီပင် ထိုဘုန်းကြီးပြိတ္တာသည် နတ်ဝတ် တန်ဆာဖြင့် လာ၍ ဦးထွန်းလှိုင်အား အိပ်မက်ထဲ၌ ဝမ်းသာစကား ပြောကြား လေသည်။ ဦးထွန်းလှိုင်ကား ကမ္ဘာအေး မစိုးရိမ်တိုက်သစ် အစ်မ ဒေါ်ရင်မြ၏ အဘိုးတည်း။

၁၂၆၆-ခုနှစ်မှ စ၍ ဆရာတော်သည် အထက် အောက် မြန်မာပြည်အနှံ့ တရားဟော ကြွတော်မူ၏။ ပရမတ္ထ သံခိပ်ကျမ်းကိုလည်း ၆၅-ခုနှစ်ကပင် ရေးပြီးဖြစ်၍ ကြွရောက်ရာ အရပ်တိုင်း၌ သံခိပ် အသင်းသူ အသင်းသားများကို ဖွဲ့စည်းတော် မူခဲ့၏။ တစ်နိုင်ငံလုံး အဘိဓမ္မာမျိုးစေ့ ချတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၂၈၈-ခုနှစ်ထိ အသင်းသားပေါင်း သုံးသိန်းကျော်၏။

ဋီကာမော်ကို လည်းကောင်း၊ နိရုတ္တိ-ဒီပနီကျမ်းကို လည်းကောင်း၊ နွားသား ရှောင်ကြဉ်ရေးကို လည်းကောင်း အတိုက်အခံ ပြုလုပ်ကြသကဲ့သို့ သံခိပ်သင်း ကိုလည်း ရှုတ်ချပြောင်လှောင် ကြကုန်၏။ အထိနာကြရှာလေစွာ့။

ဆရာတော် ရောက်လေရာတိုင်း၌ ဘုရားရဟန္တာအား ကြိုဆိုပူဇော်ကြသကဲ့သို့ အစွမ်းကုန် ကြိုဆိုပူဇော်ကြသည်။ ကြွလေရာရာတွင် ဆွမ်းခံကြွရာ၌ “မြေကြီး ခြေမထိ၊ ဈာန်ကြွသည်” ဟု လည်းကောင်း၊ မီးရထားနှစ်စီးဖြင့်ကြွရာ “သုံးစီး ဖြစ်နေသည်” ဟု လည်းကောင်း စသည်ဖြင့် ကောလာဟလများလည်း များလှ၏။

တရားဟော၍ ရသမျှပစ္စည်းအားလုံး ဆိုင်ရာမြို့ရှိ သံဃာတော်များကိုသာ လှူလေ့ရှိသည် မှာလည်း လူသာမန်တို့ ကိုယ်ချင်းစာမရသော အံ့ဖွယ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်သည် တစ်ခါက အောက်ပြည် အောက်ရွာမှအပြန် လယ်တီ တိုက်သို့ ရောက်လျှင် တုံးခေါက်၍ သံဃာများကို ခေါ်လိုက်၏။

သံဃာများ ရောက်လာကြလျှင်-

“အေး... ဆရာတော် တရားဟောကြွရာက ပြန်ရောက်လာလို့ ပစ္စည်းများဝေဖို့ ခေါ်တယ် မထင်ကြနဲ့၊ တို့များ ငယ်စဉ် မန္တလေး နေတုန်းက ဓမ္မကထိကများ အောက်ပြည် အောက်ရွာက တရားဟောပြန်လျှင် ဆန်က ဘယ်လောက်၊ ငါးပိ ငါးခြောက်က ဘယ်ရွေ့ ၊ သင်္ကန်း၊ ထီး၊ ဖိနပ်၊ ကော်ဇောက ဘယ်မျှနဲ့ စာရင်းချပြီး တစ်လကိုးသီတင်း စားကြ သောက်ကြ၊ အချိန်တွေ နှမြောစရာ ကောင်းလိုက် တာကွယ်။ အေး... ခုလဲ ဦးပဉ္စင်းတို့ကို နက်ဖြန် စာချဖို့ ခေါ်တာ” ဟု မိန့်တော်မူ၏။

တစ်ခါက မန္တလေး မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်၌ ခေတ္တသီတင်းသုံး၍ တရားဟော တော်မူရာ ရပ်ကွက်အသီးသီးမှ ရသမျှပစ္စည်းများ ကျောင်းကြီးတစ်ကျောင်းပေါ်၌ စုပုံထားရသည်။ သင်္ကန်းအထပ်ကြီးပင် နှစ်ခန်းအပြည့် လူတစ်ရပ်ခန့် ရှိ၏။ ထိုတိုက်မှ နာယက ဆရာတော် ကလေး ဦးသူရိယ (ယခု အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု သက်တော် ၉၆-နှစ်ရှိ မစိုးရိမ် ဆရာတော်ဘုရားကြီး) က စာရင်းလုပ်၍ ထိန်းသိမ်းထားရရာ ဆရာတော် မုံရွာပြန်မကြွမီ ထိုပစ္စည်းများ မည်သို့ဝေဖန်ရမည်ဟု မိန့်ကြားမည့် စကားကို ငံ့လင့်နေ၏။

ပစ္စည်းအမျိုးအမည် အရေအတွက်နှင့် တန်ဖိုးလည်း အဆမတန် များလှသဖြင့် စောင့်ထိန်းရသည်မှာ ဝန်လေးနေသည်။ ဆရာတော်ကား ပြန်မည့်ရက်အထိ မည်သို့မျှ အမိန့် မရှိ။ လျှောက်လည်း မလျှောက်မိ။ သို့နှင့် အမိန့်ရှိနိုး စောင့်စားရင်း ဆရာတော်မှာ ရထားဖြင့် မုံရွာမြို့သို့ ပြန်ရန် ဘူတာသို့ ကြွသွားသည်။

ဦးသူရိယလည်း မတတ်သာသဖြင့် ဘူတာသို့လိုက်၍ ဖွင့်ဟလျှောက်ထား ရတော့သည်။ ထိုအခါ ဆရာတော်မှာ အရေးမကြီးလေဟန်ဖြင့်-

“ဪ-မစိုးရိမ် ဆရာတော်ကလေးနှယ် ဖြစ်မှ ဖြစ်ရလေ၊ ဒါအတွက် တပည့်တော်ကို လျှောက်မနေပါနဲ့။ သင့်တော်သလို စီမံပြီး ပရိယတ္တိ ကိုယ်တော်တွေကို ဝေဖန်လိုက်ရောပေါ့” ဟု မိန့်တော်မူလိုက်၏။

ထောင်ကိုးရာရှိ တိုက်တွင်း သံဃာများနှင့် မြို့ပေါ်ရှိ စာချဆရာတော်များ မကျန် သလောက် ခွဲဝေလှူဒါန်းရဖူးသည်ဟု ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီး အမိန့် ရှိသည်ကိုသာ မှတ်သား ကြည်ညိုရဖူးပါသည်။

ဥပဋ္ဌာပေန္တိ ပရိသံ၊
ဓမ္မတော နောစ ကမ္မတော။
ဓမ္မံ ပရေသံ ဒေသန္တိ၊
အတ္ထတော နောစ လာဘတော။
(ပါရာ ပရိယတ္ထေရဂါထာ။)

ပရိသံ - ရဟန်းရှင်လူ တပည့် ပရိသတ်ကို။
ဓမ္မတော - အသိဉာဏ် တိုးပွား၊ ကုသိုလ်များအောင် တရားဟူသော အကြောင်း ကြောင့်သာလျှင်၊
ဥပဋ္ဌာပေန္တိ – မိမိထံပါး၊ ခစား ဆည်းကပ်စေကုန်၏။
နောစ ကမ္မတော - မိမိ၏ အမှုကိစ္စကို ဆောင်ရွက် ပြုလုပ်ပေးကြစေရန် မဟုတ်ကုန်။

အတ္ထတော - လောကုတ္တရာ အကျိုးစီးပွား၊ တိုးပွားစေလိုသောကြောင့်သာလျှင်။
ပရေသံ - သူတပါးတို့အား။
ဓမ္မံ - တရားကို။
ဒေသန္တိ - ချပို့သင်ကြား၊ ရေးသား, ဟောပြောကြကုန်၏။
နောစ လာဘတော - ကျော်စော သက္ကာ၊ လာဘ်လာဘ ရရန် မဟုတ်ကုန်။

(ပါဠိတော်လာ ဂါထာကို ဗျတိရေကတ္ထပြင်၍ ပြောင်းပြန် ယူထားသည်။)

ရှေ့သို့ သာသနာပြု၊ နောက်မှ သာသနာပျက်

လယ်တီဆရာတော် နယ်လှည့်၍ တရားဟော ထွက်တော်မူသောအခါ လယ်တီ ပဏ္ဍိတ၊. လယ်တီဝါယာမ (ဆရာမြို့)၊ လယ်တီကိတ္တိ (ဆရာစိန်)၊ လယ်တီ ဝဏ္ဏိတ (ဦးလှတင်) စသော ရုပ်ချောအဟောင်ကောင်း စာတတ်တပည့်ကြီးများလည်း ခြံရံလိုက်ပါ ကြရလေ၏။

မကြာမီ တပည့်ကြီးများ မရှေးမနှောင်း လူထွက်ကုန်ကြသည်။ ထိုအကြောင်းနှင့် စပ်၍ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်က လယ်တီ ဆရာတော့်ထံ ဂါထာတစ်ပုဒ်ရေး၍ ပို့လိုက်၏။ ထိုဂါထာ၏ အဓိပ္ပာယ်ကား-

“ခွန်အားကြီးသော ကြံ့သတ္တဝါသည် သန်မာသော တစ်ချောင်းတည်းသော ချိုဖြင့် မိမိရှေ့၌ တွေ့သမျှ အရာဝတ္ထုတို့ကို ချိုဖြင့်ကော်တင်၍ နောက်သို့ ပစ်လွှင့်ချလျက် မိမိ နောက်မှ လိုက်ပါလာသော သားသမီးများကို ထိမှန် သေပျောက်စေသကဲ့သို့ ဉာဏဗလ ကြီးမားလှသော လယ်တီလည်း ထို့အတူ တပည့်များကို သတ်လေ၏” ဟူသတည်း။

ထိုစာကို ဖတ်ရသောအခါ ဆရာတော်က “စာချနေတုန်းကသာ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော် အဆုံးအမ ရခဲ့လျှင် နယ်လှည့်တရား မဟောဖြစ်ပါဘူး။ ခုတော့ ဟောမိရက် ဖြစ်နေပြီ။ တစ်ဗိုလ်ထဲကျန်လဲ ဆက်ချီရတော့မှာပဲ၊ စစ်တိုက်ရတယ် ဆိုတာ ကိုယ့်ဘက်က စစ်ဗိုလ်တွေလည်း ကျဆုံးရတာပဲပေါ့” ဟု တပည့်များကို မိန့်တော်မူသတတ်။

မာန်လည် ဆရာတော်ကလည်း ဆရာတော်တရားဟောကြွပြီဟု ကြားလျှင် “အင်း ကြံ့ကြီးတစ်ကောင်တော့ ထွက်ပြန်ပဟေ့။ သားဘယ်နှစ်ကောင် သေခဲ့မလဲမသိဘူး” ဟု ပြောလေ့ရှိရာ “သားတစ်ကောင် နှစ်ကောင်သေတာ အရေးမကြီး၊ တောရှင်းဖို့ လိုတယ်။ တပည့်တစ်ပါး နှစ်ပါး လူထွက်တာ ဂရုမစိုက်နိုင်၊ လူတစ်ထောင် တစ်သောင်း ဉာဏ်အလင်း ရဖို့က အရေးကြီးတယ်” ဟု ပြောကြားသတတ်။

မာရ်နတ်နှင့် အမြဲတိုက်ပွဲဝင်နေရသော သူတော်ကောင်းကြီးတို့၏ အပါးတွင် သာမည ကိုယ်ခံအင်အားဖြင့် မရနိုင်သည်ကို သင်ခန်းစာ ယူကြရာ၏။

ထိုအချက်ကို ထင်ရှားစေရန် ဤ၌ လယ်တီပဏ္ဍိတကိုယ်တော်ကလေး၏ လျှို့ဝှက် ဇာတ်သိမ်းခန်းကို အနည်းငယ် ဖော်ပြသင့်၏။

တစ်ချိန်က ဆရာတော်ကြီးစာများ ပုံနှိပ်ရာ လယ်တီ ပဏ္ဍိတသည် ကြည့်ကြပ် ပုံနှိပ်ရန် ရန်ကုန်ဗဟန်း၌ လာရောက်နေထိုင်ရသည်။ ထိုအခါ ဘယ်ကမှန်း မသိသော လူရွယ် လူနီကလေးတစ်ယောက် သူ့ထံ ရောက်လာ၏။ တရင်းတနှီး နေထိုင်၍ ကူညီလုပ်ပေးသည်။ သူ့အကြောင်း စစ်ဆေးမေးမြန်းခြင်းလည်း မပြုမိ။
ရံခါ လူနီကလေး ရက်ပေါင်းများစွာ တိတ်တဆိတ် ပျောက်သွား၏။ ပြန်လာလျှင် ရှေးဟောင်း ရတနာပစ္စည်းများ ယူလာတတ်သည်။ နောက်ဆုံး ထိုလူနီကလေး ပျောက်သွားကာ ပျဉ်းမနား မမကြီးဆီက မေတ္တာစာများ ယူလာပြန်၏။ ဦးပဉ္ဇင်းထံက စာကို မမကြီးထံ ပို့သည်။ သည်လိုနှင့် ဆရာတော်အားကိုးသော လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ရေတိမ်နစ်ခဲ့ရသည်။ မမကြီးနှင့်ချိန်းကာ မန္တလေးတွင် လူဝတ်လဲသည့်အခါ လူနီကလေး ရုတ်တရက် ပေါ်လာပြန်၏။ နောက် မတွေ့ရတော့ချေ။

ထိုအကြောင်းကို “လယ်တီဂန္ထဝင်ကျမ်းပြု” ဆရာက သူတော်ကောင်း နတ်ကောင်း မသည် ဟု ဂုဏ်ယူဖော်ပြ၏။ ပဋိပတ္တိနောက်ကွယ်မှ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်သော အန္တရာယ်ကို မမြင်ကြလေ။