နိဂဏ္ဌဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၂၂-နိရယဝဂ်
၈-နိဂဏ္ဌဝတ္ထု
၃၁၆။ အလဇ္ဇီတာယေ လဇ္ဇန္တိ၊ လဇ္ဇီတာယေ န လဇ္ဇရေ။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
၃၁၇။ အဘယေ ဘယဒဿိနော၊ ဘယေ စာဘယဒဿိနော။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အဝတ်လုံးဝမဝတ်သော တက္ကတွန်း, အဝတ်အနည်းငယ်မျှကိုသာ ဝတ်သော တက္ကတွန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ အနည်းငယ်မျှသာ ဝတ်သော နိဂဏ္ဌ တက္ကတွန်းတို့သည် သံဝေဂဖြစ်ပြီး ရဟန်းပြုကုန်၏။
အနက်
အလဇ္ဇီတာယေ၊ ရှက်ဖွယ်မဟုတ်သော ဆွမ်းခံသပိတ်၌။ လဇ္ဇန္တိ၊ ရှက်ကုန်၏။ လဇ္ဇီတာယေ၊ ရှက်ဖွယ်ဟုတ်သော အင်္ဂါကြီးငယ်၌။ န လဇ္ဇရေ၊ မရှက်ကုန်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ မှားသောအယူရှိကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ ဒုဂ္ဂတိံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။
အဘယေ၊ ကြောက်ဖွယ်မဟုတ်သော ဆွမ်းခံသပိတ်၌။ ဘယဒဿိနော၊ ကြောက်ဖွယ်ဟု ရှုလေ့ရှိကုန်၏။ ဘယေ စ၊ ကြောက်ဖွယ်ဖြစ်သော အင်္ဂါကြီးငယ်၌လည်း။ အဘယဒဿိနော၊ ကြောက်ဖွယ်ဟု ရှုလေ့ရှိကုန်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ မှားသောအယူရှိကုန်သော။ သတ္တာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ ဒုဂ္ဂတိံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ရကုန်၏။
စကားပြေ
ရှက်ဖွယ်လည်းမဟုတ် ကြောက်ဖွယ်လည်း မဟုတ်သော ဆွမ်းခံသပိတ်၌ ရှက်ကြောက်ကြ၍ ရှက်ဖွယ်လည်းဟုတ် ကြောက်ဖွယ်လည်းဟုတ်သော အင်္ဂါကြီးငယ်၌ ရှက်မကြောက်ကုန်သော မှားသောအယူရှိသော သူတို့သည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရကုန်၏။
အလဇ္ဇီတာယေ— အရှက်ကို မဖြစ်စေသော ဆွမ်းခံသပိတ်ခွက် စသည်။
လဇ္ဇီတာယေ— အရှက်ကို ဖြစ်စေသော အင်္ဂါကြီးငယ်။
အဘယေ— ရာဂ ဒေါသ ဋ္ဌိ မောဟ ကိလေသာဒုစရိုက်ဘေးတို့ကို မဖြစ်စေသော ဆွမ်းခံသပိတ် စသည်။
ဘယေ— ရာဂစသည်တို့ကို ဖြစ်နိုင်သော အင်္ဂါကြီးငယ်။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
လဇ္ဇီတာယေ = လဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇီတာယေ။ လဇ္ဇီ + တာယ။ နိရုတ္တိဒီပနီ (၇၂၁) လဇ္ဇ + တဗ္ဗ။ (သ္မိံ ဝိဘတ်နှင့်တကွ တဗ္ဗ ပစ္စည်းကို တာယေ။) (နီတိ-သုတ္တ ၄၅၅)
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ = မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ သမာဒါနော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ + သမာဒါန။ သမာဒါန = သံ + အာ + ဒါ + ယု။
ဘယဒဿိနော = ဘယံ ပဿတိ သီလေနာတိ ဘယဒဿီ။ ဘယ + ဒိသ် + ဏီ။
နိဂဏ္ဌဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၂၂-နိရယဝဂ်
၈-နိဂဏ္ဌဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
(ယေ သတ္တာ၊ အကြင်သတ္တဝါတို့သည်။) အလဇ္ဇိတာယေ၊ မရှက်ထိုက်သော ဆွမ်းခွက်ဖြင့်။ (မရှက်သင့်သောအရာဖြင့်)။ ဝါ၊ ၌။ ဝါ၊ ကို။၂ လဇ္ဇန္တိ၊ ရှက်ကုန်၏။ လဇ္ဇိတာယေ၊ ရှက်ထိုက်သော အင်္ဂါကြီးငယ်ဖြင့်။ (ရှက်သင့်သော အရာဖြင့်)။ ဝါ၊ ၌။ ဝါ၊ ကို။ န လဇ္ဇရေ၊ မရှက်ကုန်။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ မှားယွင်းသောအယူကို ကောင်းစွာ ယူကုန် (ဆောက်တည်ကျင့်သုံးကုန်) သော။ (တေ) သတ္တာ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ ဒုဂ္ဂတိံ၊ ဒုဂ္ဂတိသို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။ (ပါ-၃၁၆)
၂။အလဇ္ဇိတာယေ။ ။ “ဃာတေတာယံ(မ၊ဋီ၊၂၊၂၀၆)”ရုပ်ပြီးစေပုံကို နည်းမှီ၍ လဇ္ဇိ နောင် အရဟအနက်၌ တာယပစ္စည်းသက်၊ သ္မိံဝိဘတ်ကို ဧပြု၊ “လဇ္ဇနံ လဇ္ဇိ၊ လဇ္ဇိံ အရဟတီတိ လဇ္ဇိတာယံ-ရှက်ထိုက်သော အရာဝတ္ထု၊ န+လဇ္ဇိတာယံ အလဇ္ဇိတာယံ”ဟု ပြု၊ ဤအလို တဒ္ဓိတ် ပုဒ်တည်း။
မောဂ်- မောဂ်ပံ-၄, ၇၇။ ။ ထို၌ “ဃာတေတာယံ”ရုပ်ပြီးစေပုံကို နည်းမှီ၍ ရာယော တုမန္တာ(၄, ၇၇)သုတ်ဖြင့် လဇ္ဇိတုံနောင် အရဟတိအနက်၌ ရာယပစ္စည်းသက်၊ ရ်အနုဗန်ကိုချေ၊ ရာနုဗန္ဓေန္တသရာဒိဿ(၄, ၁၃၂)သုတ် (နိဒီ-၃၃၁အလို တဒမိနာဒီနိသုတ်)ဖြင့် တုံ၏ ဥံကိုချေ၊ သ္မိံဝိဘတ်ကို ဧပြု၊ “လဇ္ဇိတုံ+အရဟတီတိ လဇ္ဇိတာယံ-ရှက်ခြင်းငှာ ထိုက်သောအရာဝတ္ထု”ဟု ပြု၊ ဤအလိုလည်း တဒ္ဓိတ်ပုဒ်ပင်တည်း။
နီတိသုတ္တ-၄၅၅။ ။ လဇ္ဇဓာတ်, တဗ္ဗပစ္စည်း, ဣလာ, သ္မိံသက်၊ လဇ္ဇိတော တဗ္ဗဿ သဝိဘတ္တိကဿ တာယေသုတ်, ဝိဗော၊၈၁အလို ဃပတော သ္မိံ ယံ ဝါ၌ ဝါသဒ္ဒါဖြင့် သ္မိံနှင့်တကွ တဗ္ဗပစ္စည်းကို တာယေပြု၊ “လဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိတာယံ”ဟုပြု၊ ဤအလို ကိတ်ပုဒ်တည်း။
နိဒီ-၄၇၇၊ ၄၇၈။ ။ လဇ္ဇဓာတ်, တာယပစ္စည်း, ဣလာ, သ္မိံဝိဘတ်၊ သ္မိံကို ဧပြု၊ နီတိ သုတ္တနည်းတူ “လဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိတာယံ”ဟု ပြု၊ ကိတ်ပုဒ်ပင်တည်း။
နီတိသုတ္တနိ၊၁၊၂၃၁။ ။ ထို၌ ၂နည်းဆိုရာ ဒုတိယနည်းအလို “ပုဏ္ဏမာယေ(ခု၊၄၊၃၂၀)”ကဲ့သို့ အလဇ္ဇိတာနောင် သ္မိံသက်၊ ပုဏ္ဏမာတော သ္မိံနော အာယေ ဂါထာယံ(နီတိ-၄၅၄) သုတ်, ဝိဗော၊၈၁အလို ဃပတော သ္မိံ ယံ ဝါ၌ ဝါသဒ္ဒါဖြင့် သ္မိံကို အာယေပြု၊ “လဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိ၊ လဇ္ဇိယေဝ လဇ္ဇိတာ(ရှက်ထိုက်သောအရာ)”ဟု ပြု၊ ဤအလို တဒ္ဓိတ်ပုဒ်တည်း။
ပထမနည်း။ ။ ပထမနည်းအလို “အလဇ္ဇိတာ+ယေ”ဟု ၂ပုဒ်ခွဲ၏၊ အလဇ္ဇိတာနောင် နာကို အာယပြု၍ “အလဇ္ဇိတာယ”ဟု ဆိုလိုလျက် ယချေ၊ နာဝိဘတ်ကို ကံအနက်ဟုယူကာ “ယေ-တို့သည်၊ အလဇ္ဇိတာ-မရှက်အပ်သော ထမင်းခွက်ကို၊ လဇ္ဇန္တိ”ဟု ပေး၏၊ ဒုတိယနည်း အတိုင်း ဝိဂြိုဟ်ဆိုပါ။
သက္ကတအလို။ ။ လဇ္ဇဓာတ်, တဝျပစ္စည်း၊ ဝကိုချေ, တ၌ဒီဃပြု၊ ပါဠိ၌ တဗျပစ္စည်း, ဗကိုချေ, တ၌ဒီဃပြုရာ၏၊ “လဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ လဇ္ဇိတာယံ”ဟု ပြု(ပယောဂနိ၊၂၊၄၁၀)။
တစ်နည်းကြံ။ ။ မောဂ်-၅, ၆၁သုတ်၌ တေဝ တုံပစ္စည်းတို့နှင့် အနက်တူ “တာယေ” ပစ္စည်းကို တွေ့ရ၏၊ ဝိဗော၊၂၅၉၌ ဣစ္ဆတ္ထေသု-စသောသုတ်၌ ဝါသဒ္ဒါဖြင့် သက်၏၊ တာယေ ပစ္စည်း၏ ဟောမြဲအနက်မှာ ဘောအနက်ဖြစ်သော်လည်း “မာရာဓေယျံ ပဟာတေဝ (စိတ္တဝဂ်၊ မေဃိယတ္ထေရဝတ္ထု)၊ ပဂုဏော ကထတဝေ(ဝိ၊၃၊၅၀၃)”စသည်၌ တဝေပစ္စည်းသည် ကံအနက် ကို ဟောသကဲ့သို့ လဇ္ဇိတာယေ၌လည်း “ကံအနက်၌ တာယေပစ္စည်း”ဟုကြံလျှင် သင့်ဖွယ်ရှိ၏။
ဝိဘတ်, အနက်။ ။ လဇ္ဇိတာယေကို ဧကပဒ(တစ်ပုဒ်တည်း)ယူသော ရှေ့နည်းများ အလို “လဇ္ဇိတဗ္ဗေန”ဟု ဖွင့်သဖြင့် ကရိုဏ်းအနက်၌ သတ္တမီသက်၊ (တစ်နည်း)ဩကာသအနက်၌ သတ္တမီသက်၊ (တစ်နည်း) “ဟိရိယိတဗ္ဗေနာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၉၃)” အဖွင့်ကို မှီး၍ ကံအနက်၌ သတ္တမီသက်။ (နီတိသုတ္တ နိ၊၁၊၂၃၂၊၂၃၃၊ နိဒီနိ-၂၃၃)
သတ္တမီကောင်း။ ။ “လဇ္ဇိတဗ္ဗေန”ကို ကြည့်၍ တတိယာဝိဘတ်ဟုလည်း ဆိုကြ၏၊ သို့သော် နောက်ဂါထာများ၌ “အဘယေ, အဝဇ္ဇေ”ဟု သတ္တမီဖြင့်ရှိသောကြောင့် သတ္တမီယူ ခြင်းက ပိုကောင်း၏။
တစ်ပုဒ်ကောင်း။ ။ “ဃာတေတာယံ, ဇာပေတာယံ, ပဗ္ဗာဇေတာယံ(မ၊၁၊၂၉၃)၊ အတသိတာယေ(သံ၊၂၊၄၇)”ဟူသော အလားတူပုဒ်များနှင့် “အဘယေ ဘယဒဿိနော၊ အဝဇ္ဇေ ဝဇ္ဇမတိနော”ဟူသော နောက်ဂါထာများကိုထောက်လျှင် တစ်ပုဒ်တည်းယူခြင်းက ပိုကောင်း၏။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိံ။
(ယေ သတ္တာ၊ တို့သည်။) အဘယေ၊ ကြောက်ဖွယ်မဟုတ်သော ဆွမ်းခွက်၌။၁ ဘယဒဿိနော၊ ကြောက်ဖွယ်ဟုထင်, ရှုမြင်လေ့ရှိကုန်၏။ [ဘယတော+ဒဿိနော ဘယ၊ ဒဿိနော။] ဘယေ စ၊ ကြောက်ရွံ့စဖွယ်, အင်္ဂါကြီးငယ်၌ကား။ အဘယဒဿိနော၊ ကြောက်ဖွယ်မဟုတ်ဟု ရှုမြင်လေ့ရှိကုန်၏။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ၊ ကုန်သော။၁ (တေ) သတ္တာ၊ တို့သည်။ ဒုဂ္ဂတိံ၊ သို့။ ဂစ္ဆန္တိ၊ ကုန်၏။ (ပါ-၃၁၆)
၁။ အဘယေ ။ ။ “ဘာယိတဗ္ဗန္တိ ဘယံ၊ န+ဘယံ အဘယံ”ဟု ပြု၊ နီတိသုတ္တနိ၊၁၊၂၃၃တွင် အဘယေ, ဘယေ၌ ဟိတ်(နိမိတ်)အနက်ယူ၍ “အဘယေ-ကြောင့်၊ ဘယဒဿိနောဘေးဟု ရှုလေ့ရှိကုန်၏”ဟု တစ်နည်းပေးသည်၊ ဘယဒဿိနောစသည်ကို သတ္တာ၏ ဝိသေသန ယူ၍ “အဘယေ-၌၊ ဘယဒဿိနော-ကုန်သော၊ ဘယေ စ-ကား၊ အဘယဒဿိနော-ကုန်သော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ-ကုန်သော၊ သတ္တာ-တို့သည်၊ ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ”ဟုလည်း ပေးကြ၏။
၁။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ။ ။ “တံ သမာဒိယိတွာ ဝိစရန္တာ”ဟူသော အဖွင့်အလို “သမာဒိ- ယန္တီတိ သမာဒါနာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ+မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ”ဟု ပြု၊ “မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမာဒိန္နတ္တာ”ဟူသော နောက်ဝတ္ထုအဖွင့်အလို “သမာဒီယတေတိ သမာဒါနာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ+သမာဒါနာ ယေသန္တိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာ-ကောင်းစွာယူအပ်သော မှားယွင်းသောအယူရှိသူတို့”ဟု ပြု၊ ချဲ့ဥုးအံ့-သမာဒိန္နတ္တာ သည် သမာဒါနာ၏ အဖွင့်တည်း၊ သမာဒိန္နကို ကမ္မသာဓ်ယူလျှင် သမာဒါနအရ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ရသဖြင့် ဗဟုဗ္ဗီဟိပြုရသည်၊ သမာဒိန္နကို ကတ္တုသာဓ်ယူလျှင် ရှေ့နည်းအတိုင်းပြု၊ သို့သော် ကမ္မသာဓ်သာ အတွေ့များသဖြင့် “မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမာဒိန္နတ္တာ”ဟူသော အဖွင့်အလို ဗဟုဗ္ဗီဟိကြံ ခြင်းသာ ပိုကောင်း၏၊ “သမ္မာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာတိ ဂဟိတသမ္မာဒဿနာ(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၀၇၊ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၉)”ဟူသော အဖွင့်နှင့်လည်း ညီ၏၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသမာဒါနာလည်း နည်းတူပင်။
နိဂဏ္ဌဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။