ဧကဥပါသကဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၅-သုခဝဂ်
၅-ဧကဥပါသကဝတ္ထု
၂၀၃။ ဇိဃစ္ဆာ ပရမာ ရောဂါ၊ သင်္ခါရာ ပရမာ ဒုခါ။
ဧတံ ဉတွာ ယထာဘူတံ၊ နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည်မှ ယူဇနာသုံးဆယ်ကွာဝေးသော အာဠဝီပြည်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဆင်းရဲသားဥပါသကာတယောက်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဆွမ်းအနုမောဒနာအဆုံး၌ ဆင်းရဲသားဥပါသကာသည် သောတာပန်ဖြစ်၍ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ဇိဃစ္ဆာ၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းသည်။ ပရမာ ရောဂါ၊ အလွန်ကဲဆုံး ရောဂါမည်၏။ သင်္ခါရာ၊ ခန္ဓာငါးပါး သင်္ခါရတရားတို့သည်။ ပရမာ ဒုခါ၊ အလွန်ကဲဆုံး ဆင်းရဲမည်ကုန်၏။ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်သည်။ ပရမံ သုခံ၊ အလွန်ကဲဆုံး ချမ်းသာမည်၏။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ ဧတံ၊ ဤအကြောင်းကို။ ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ။ ဉတွာ၊ သိ၍။ နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ သစ္ဆိကရောတိ၊ မျက်မှောက်ပြု၏။
စကားပြေ
ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းသည် အလွန်ကဲဆုံး ရောဂါမည်၏။ ခန္ဓာငါးပါး သင်္ခါရတရားတို့သည် အလွန်ကဲဆုံး ဆင်းရဲမည်ကုန်၏။ နိဗ္ဗာန်သည် အလွန်ကဲဆုံး ချမ်းသာမည်၏။ ပညာရှိသည် ဤအကြောင်းကိုသိ၍ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြု၏။
ဇိဃစ္ဆာ ပရမာ ရောဂါ— တပါးသော ကျောက်ရောဂါ၊ ပလိပ်ရောဂါစသော ရောဂါသည် တကြိမ်ဆေးကုရုံဖြင့် ပျောက်သော်လည်းပျောက်ရာ၏။ တခဏမျှ ငြိမ်းသော်လည်း ငြိမ်းရာ၏။ ဆာလောင်ခြင်းရောဂါသည်ကား အမြဲမပြတ် ဆေးကုစားနေရသောကြောင့် ရောဂါအားလုံးတွင် အကြီးဆုံး ရောဂါမည်ပါသည်။
သင်္ခါရပရမာ— ၌ သင်္ခါရ- အရ ခန္ဓာငါးပါး ရ၏။
တရားဟောရန်အချိန်— ဆာလောင်နေသူအား တရားဟောလျှင် တရားသဘောသိရန် မလွယ်ကူသဖြင့် ဘုရားရှင်သည် အစာကျွေးပြီးမှ တရားဟောသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၇၀။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ယထာဘူတံ = ဘူတဿ ယောဂ္ဂံ ယထာဘူတံ။ ယထာ + ဘူတ။
ဧကဥပါသကဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၅-သုခဝဂ်
၅-ဧကဥပါသကဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဧတံ ဉတွာ ယထာဘူတံ, နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခံ။
ရောဂါ၊ ရောဂါဟူသမျှတို့သည်။ ဇိဃစ္ဆာပရမာ၊ ဆာလောင်ခြင်းသာလျှင် အလွန်ဆုံးရှိကုန်၏။ ဒုက္ခာ၊ ဆင်းရဲဟူသမျှတို့သည်။၂ သင်္ခါရပရမာ၊ ခန္ဓာငါးဝ, သင်္ခါရ ဟူသော အလွန်ဆုံးရှိကုန်၏။ (ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။) ဧတံ၊ ဤအကြောင်းကို။ ယထာဘူတံ၊ ဟုတ်မှန်စွာ။ ဉတွာ၊ သိ၍။ (နိဗ္ဗာနံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို။ သစ္ဆိကရောတိ၊ မျက်မှောက်ပြု၏၊) နိဗ္ဗာနံ-သည်၊ ပရမံ-မြတ်သော၊ သုခံ-ချမ်းသာတည်း။ (ပါ-၂၀၃) [ဇိဃစ္ဆာဆာလောင်ခြင်းသည်၊ ပရမာ-လွန်ကဲသော၊ ရောဂါ-ရောဂါမည်၏၊ သင်္ခါရာ-တို့သည်၊ ပရမာကုန်သော၊ ဒုက္ခာ-ဆင်းရဲတို့မည်၏”ဟု ဝါကျကြံ၍လည်း ပေးကြ၏။]
၂။ ဒုခါ။ ။ “ဒုက္ခာ”ဟု ဆိုလိုလျက် သညုတ္တော ဗျဉ္ဇနော ဝိသညောဂေါ(နီတိ-၁၃၅) သုတ်ဖြင့် က-ချေ၊ နိဒီ-၁၆၌ တဒမိနာဒီနိ(မောဂ်-၁၊၄၇)သုတ်, ဝိဗော၊၃၂၌ ဗျဉ္ဇနော စ ဝိသညောဂေါ၌ စသဒ္ဒါ, ကစ်ဘာ၊၁၊၉၁၌ “ဗျဉ္ဇနော စ ဝိသညောဂေါ”ဟူသော ဝိနာဓိကာရ ယောဂဝိဘာဂဖြင့် ချေ၏။ [ဒုက္ခယန္တီတိ ဒုခါ(ဒုက္ခ+အ)၊ ဒုဋ္ဌု ခနန္တိ ကာယိကစေတသိကသုခန္တိ ဒုခါ(ဒု+ခနု+ကွိ)၊ ဒွိဓာ စိတ္တံ ခနန္တီတိ ဒုခါ(ဒွိ+ခနု+ကွိ)၊ ဒုက္ကရံ+ခံ ဩကာသဒါနံ ဧတေသန္တိ ဒုခါ၊ ခနန္တီတိ ခါ(ခနု+ ကွိ)၊ ကုစ္ဆိတာ+ဟုတွာ+ခါ ဒုခါ၊ ခမိတဗ္ဗာတိ ခါ(ခမု+ကွိ)၊ ဒုက္ခေန+ခါ ဒုခါ၊-နီတိဓာတု-၁၁၃၊ မဏိ၊၁၊၁၉၂။]
ဧကဥပါသကဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။