ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရီဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၃-ကုဏ္ဍလကေသီတ္ထေရီဝတ္ထု
၁၀၂။ ယော စ ဂါထာ သတံ ဘာသေ၊ အနတ္ထပဒသံဟိတာ။
ဧကံ ဓမ္မပဒံ သေယျော၊ ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတိ။
၁၀၃။ ယော သဟဿံ သဟဿေန၊ သင်္ဂါမေ မာနုသေ ဇိနေ။
ဧကဉ္စ ဇေယျမတ္တာနံ၊ သ ဝေ သင်္ဂါမဇုတ္တမော။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရှင်သာရိပုတ္တရာအား ဝါဒတထောင် မေးပြီး ရဟန်းပြု၍ နှစ်ရက် သုံးရက်မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးနှင့် တကွ ရဟန္တာမဖြစ်သော ကုဏ္ဍလကေသီထေရီမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
အနတ္ထပဒသံဟိတာ၊ အကျိုးမဲ့ပုဒ်နှင့် စပ်ဆိုင်သော။ ဂါထာ သတံ၊ ဂါထာတရာကို။ ယော၊ အကြင်သူသည်။ ဘာသေ၊ ဆိုစေကာမူ။ ပါပိကံ၊ ယုတ်မာ၏။ (ဝါ) မမြတ်။ ယံ၊ အကြင်ဂါထာကို။ သုတွာ၊ ကြားနာရ၍။ ဥပသမ္မတိ၊ ရာဂစသည် ငြိမ်းအေး၏။ တံ၊ ထိုရာဂစသည် ငြိမ်းအေးစေသော။ ဧကံ ဓမ္မပဒံ၊ တခုသော တရားပုဒ်သည်။ သေယျော၊ ပို၍ လွန်မြတ်၏။
ယော၊ အကြင်စစ်သားသည်။ သင်္ဂါမေ၊ စစ်မြေပြင်၌။ မာနုသေ၊ အခြားသော ရန်သူစစ်သားတို့ကို။ သဟဿံ သဟဿေန၊ အကြိမ်တသောင်းတိုင်အောင်။ ဇိနေ၊ အောင်ရာ၏။ ယော စ၊ အကြင်သာသနာ့သူရဲကောင်းသည်ကား။ ဧကဉ္စ၊ တကြိမ်မျှ။ အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို (မိမိ၏ ကိုယ်တွင်းကိလေသာကို)။ ဇေယျ၊ အောင်နိုင်ရာ၏။ ဝေ၊ စင်စစ်။ သော၊ ကိုယ်တွင်း ကိလေသာကို တကြိမ်မျှ အောင်နိုင်သော သူသည်သာ။ သင်္ဂါမဇုတ္တမော၊ စစ်နိုင်သူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။
စကားပြေ
အကျိုးမဲ့ပုဒ်နှင့် ဆိုင်သော ဂါထာတထောင်ကို ဆိုစေကာမူ မမြတ်။ ရာဂစသည် ငြိမ်းအေးစေတတ်သော တရားတပုဒ်သည် ပိုလွန်၍ မြတ်၏။ စစ်မြေပြင်၌ စစ်သားသည် ရန်သူတို့ကို အကြိမ်တသောင်းတိုင်တိုင် အောင်ခြင်းထက် ကိုယ်တွင်း ကိလေသာကို တကြိမ်မျှ အောင်သော သူရဲကောင်းသည်သာ စစ်နိုင်သူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်။
ဓမ္မပဒ— ခန္ဓာစသည်နှင့် စပ်လျဉ်းသော အကျိုးစီးပွားကို ဖြစ်စေသော တရားအပေါင်းနှင့် အနဘိဇ္ဈာ၊ အဗျာပါဒ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ ဟူသော ပရိဗ္ဗာဇက ဧကဓမ္မပဒ (၄) ပါးတွင် တပါးပါး ရ၏။
မြတ်သောပုဒ်နှင့် မမြတ်သောပုဒ်— အကျိုးမရှိသော ပုဒ်တရာထက် အကျိုးရှိသော တပုဒ်က မြတ်သည်။
မည်သည့်ရန်အရေးကြီးသနည်း— အပြင်ရန်သူ အောင်နိုင်သည်ထက် အတွင်းကိလေသာရန် အောင်နိုင်ဖို့ အရေးကြီးသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁၇။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
သင်္ဂါမေ = သင်္ဂါမယန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ဂါမော။ သင်္ဂါမ + အ။
သင်္ဂါမဇုတ္တမော = သင်္ဂါမေ ဇယတီတိ သင်္ဂါမဇော။ သင်္ဂါမ + ဇိ + အ။ သင်္ဂါမဇာနံ ဥတ္တမော သင်္ဂါမဇုတ္တမော။ သင်္ဂါမဇ + ဥတ္တမ။
ကုဏ္ဍလကေသီတ္ထေရီဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၈-သဟဿဝဂ်
၃-ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရီဝတ္ထုအဋ္ဌကထာဂါထာ
သဗ္ဗံ ဟရဿု ဘဒ္ဒန္တေ, မံ စ ဒါသီတိ သာဝယ။
ဘဒ္ဒန္တေ၊ နှမချစ်လင်, အို...အရှင်! ဣဒံ သုဝဏ္ဏကေယူရံ၊ ဤရွှေလက်ကြပ်တန်ဆာသည်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ဤရွှေလက်မောင်းဝတ်တန်ဆာသည်လည်းကောင်း။ ဗဟူ၊ များစွာကုန်သော။ (ဣမာ) မုတ္တာ၊ ဤပုလဲတို့သည်လည်းကောင်း။ (ဣမေ) ဝေဠုရိယာ၊ ဤကြောင်မျက်ရွဲတို့သည်လည်းကောင်း။ (သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။) (တံ) သဗ္ဗံ၊ ထိုအလုံးစုံသော တန်ဆာကို။ ဟရဿု၊ ဆောင်ယူပါ လော။ မံ စ၊ ကျွန်မကိုလည်း။ ဒါသီတိ၊ ကျွန်မဟူ၍။ သာဝယ၊ (လူအများ၏အလယ်၌) ကြားသိစေပါလော။ (ဋ္ဌ-၁၄၂)
သုဝဏ္ဏကေယူရံ။ ။ ကေ ဗာဟုသိရသိ+ယာတီတိ ကေယူရံ၊ [က+ ယာ+ဥုရ၊-ထောမ။] ကေ ဗာဟုသိရသိ+ယောတိ (ယဝတီ)တိ ကေယူရံ၊ [က+ယု (မိဿနတ္ထ)+ဥုရ၊-အမရဋီ။] (တစ်နည်း) ကေတိ (ကာယတိ) သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကေယူရံ၊ [ကေ (သဒ္ဒ-အသံပြုခြင်းအနက်)+ဥရ (ဥုရ)၊ ယ-လာ၊-ဓာန်-ဋီ-၂၈၇၊ သူစိ၊ ဓာဒီ။] သုဝဏ္ဏေန+ကတံ+ကေယူရံ သုဝဏ္ဏ- ကေယူရံ။ [ကေယူရံ နာနာဝိဓရတနပရိသိဗ္ဗိတသုဝဏ္ဏဇာလဝိနဒ္ဓံ ဘုဇာဘရဏံ၊-မ၊ဋီ၊၂၊၂၈။]
န တုယှံ ဇီဝိတံ အတ္ထိ, သဗ္ဗံ ဂဏှာမိ ဘဏ္ဍကံ။
ဗာဠှံ၊ ပြင်းထန်စွာ။ မာ ပရိဒေဝေသိ၊ မငိုပါနှင့်။ ခိပ္ပံ၊ လျှင် မြန်စွာ။ ဘဏ္ဍိကံ၊ ပစ္စည်းဥစ္စာထုပ်ကို။ ဗန္ဓာဟိ၊ တုပ်နှောင်ပါလော။ ဝါ၊ ထုပ်ပါလော။ တုယှံ၊ သင်၏။ ဝါ၊ မှာ။ ဇီဝိတံ၊ အသက်သည်။ န အတ္ထိ၊ မရှိတော့။ သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော။ ဘဏ္ဍကံ၊ ပစ္စည်းဥစ္စာကို။ ဂဏှာမိ၊ ယူသွားမည်။ (ဋ္ဌ-၁၄၃)
ပရိဒေဝေသိ။ ။ ပရိ+ဒေဝ+အ+သိ၊ “ပရောက္ခာ ဝတ္တမာနာ အပ္ပကတရာ(နီတိ-၈၉၀)”သုတ်, မာယောဂေ သဗ္ဗကာလေ စသုတ်၌ စသဒ္ဒါဖြင့် မာသဒ္ဒါ၏ အယှဉ်ဝယ် ဝတ္တမာန်သိဝိဘတ်သက်၊ အပစ္စည်းကို ဧပြု၊ မာ နိပါတ်နှင့်ယှဉ်ရာ၌ ဟိယျတ္တနီ, အဇ္ဇတနီ, ဝတ္တမာန်, ပဉ္စမီ, သတ္တမီ, ပရောက္ခာဝိဘတ်များ သက်နိုင်သည်။ (နီတိသုတ္တ-၁၇၃-၄၊ ဝိဗော၊၂၁၆)
ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ။
သဗ္ဗေသု၊ အလုံးစုံကုန်သော။ ဌာနေသု၊ အရာဌာနတို့၌။ ပုရိသော ဟိ (ပုရိသော ဧဝ)၊ ယောကျ်ားသည်သာ။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ န ဟောတိ၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်။ ဣတ္ထီပိ၊ မိန်းမသည် လည်း။ တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထိုဌာန, အမှုကိစ္စတို့၌။ ဝိစက္ခဏာ၊ အထူး မြော်မြင်နိုင်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) (တစ်နည်း) ဝိစက္ခဏာ၊ အထူး မြော်မြင်နိုင်သော။ ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်နိုင်၏။ [ဓမ္မယော-၅၂အလို နောက်နည်းပေးသည်။] (ဋ္ဌ-၁၄၄)
ဝိစက္ခဏာ။ ။ ပဏ္ဍိတာနှင့် ဝိစက္ခဏာ၂ပုဒ်လုံးကို ဝိကတိကတ္တား ယူ၍ “ဣတ္ထီပိ-သည်လည်း၊ ပဏ္ဍိတာ-သည်လည်းကောင်း၊ တတ္ထ တတ္ထ- တို့၌၊ ဝိစက္ခဏာ-သည်လည်းကောင်း၊ ဟောတိ”ဟု တစ်နည်းပေးပါ။ (ဇာ ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၁၆) [ဝိဝိဓံ အတ္ထံ စက္ခတိ ပဿတီတိ ဝိစက္ခဏာ၊ [ဝိ+စက္ခ '+ယု၊-သီဋီသစ်၊၂၊၅၀။] ဝိသေသေန အတ္ထံ စက္ခတိ ဝိဘာဝေတိ သီလေနာတိ ဝိစက္ခဏာ(မဏိ၊၂၊၂၈၉)။ ဝိစာရေတီတိ ဝိစက္ခဏာ၊ ဝိ+စရ+ယု၊ ရကို ခပြု၊ က်ဒွေဘော်လာ၊-ဓာန်-ဋီ-၂၂၈။]
ဂါထာသတံ။ ။ ဂီယတီတိ ဂါထာ၊ [ဂေ+ထ+အာ၊-ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၊] ဂါယတီတိ ဂါထာ၊ [ဂါ+ထက်+အာ၊-မောဂ်-၇၊၈၈၊] အတ္ထေ ဂန္ဓေတိ သူစေတိ ပကာသေတီတိ ဂါထာ၊ [ဂန္ဓ+အ+အာ၊ -မဏိ၊၁၊၁၈၃၊] ဂမိတဗ္ဗာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာတိ ဂါထာ၊ [ဂမု+ဏ+အာ၊-ဂဠုန်-၃၊ ၆၇၊] ဂါထာယ+သတံ ဂါထာသတံ။
တစ်နည်း။ ။ “သတပရိစ္ဆေဒါ ဗဟူပိ ဂါထာ ဘာသေယျ”ဟူသော အဖွင့်ကို ကြည့်၍ ဂါထာနှင့် ဝိဘတ်တူဖြစ်သော အနတ္ထပဒသံဟိတာနှင့် လျော်အောင် ဂါထာ သတံကို ဝါကျယူ၍ “ယော စ-ကား၊ သတံ-တစ်ရာ သော၊ (တစ်နည်း) သတံ-ဖြင့်၊ (ပရိစ္ဆိန္နာ-ကုန်သော၊) အနတ္ထပဒသံဟိတာကုန်သော၊ ဂါထာ-တို့ကို၊ ဘာသေ-၏”ဟု ပေးပါ။
ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရီဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဧကံ ဓမ္မပဒံ သေယျော, ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတိ။
ယော စ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။ ဂါထာသတံ၊ ဂါထာ အရာကို။ ဝါ၊ ဂါထာရာပေါင်းများစွာကို။ ဘာသေ (ဘာသေယျ)၊ ရွတ်ဆိုရာ၏။ (တဿ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏။ တာ၊ ထိုဂါထာတို့သည်။) အနတ္ထပဒသံဟိတာ၊ ကုန်လသော်။ (ပါပိကာ ဧဝ၊ ကုန်သည် သာ။) ဧကံ၊ သော။ ယံ ဓမ္မပဒံ၊ အကြင်အနဘိဇ္ဈာစသော တရား စုကို။ သုတွာ၊ ရ၍။ ဥပသမ္မတိ၊ ၏။ (တံ) ဓမ္မပဒံ၊ ထိုအနဘိဇ္ဈာ စသော တရားစုသည်။ ဧကံ၊ သည်။ (သမာနံပိ၊ သော်လည်း။) သေယျော၊ သည်သာ။ (ပါ-၁၀၂)
ဓမ္မပဒံ။ ။ ဓမ္မော ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ဓမ္မပဒံ(အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၇)၊ “ဓမ္မော- ဝ+ပဒံ ဓမ္မပဒံ”ဟု ဂရုကဝိဂြိုဟ်ပြု၊ ပဒသဒ္ဒါ ကောဋ္ဌာသအနက်ဟော၊ ဓမ္မပဒအရ အလောဘ, မေတ္တာ, သတိ, သမာဓိပြဋ္ဌာန်းသော ဈာန်, ဝိပဿနာ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တို့ကို ယူပါ။(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၈၊ အံ၊ဋီ၊၂၊၂၇၇)။
ဧကဉ္စ ဇေယျမတ္တာနံ, သ ဝေ သင်္ဂါမဇုတ္တမော။
ယော၊ အကြင်စစ်သားသည်။ သဟဿေန၊ တစ်ထောင်ဖြင့်။ (ဂုဏိတံ၊ မြှောက်အပ်သော။) သဟဿံ၊ တစ်ထောင်သော။ (တစ် နည်း) သဟဿေန သဟဿံ၊ တစ်သန်းသော။ မာနုသေ၊ လူတို့ကို။ သင်္ဂါမေ၊ စစ်မြေပြင်၌။ ဇိနေ (ဇိနေယျ)၊ အောင်နိုင်၏။ (သောထိုစစ်သားသည်။) သင်္ဂါမဇုတ္တမော၊ စစ်မြေပြင်၌ အောင်နိုင်သူတို့ တွင် အမြတ်ဆုံးသည်။ (န ဟောတိ၊ မဖြစ်။) ယော စ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။ ဧကံ၊ တစ်ယောက်သော။ အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။ ဇေယျ၊ အောင်နိုင်၏။ သ (သော)၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ သင်္ဂါမဇုတ္တမော၊ စစ်မြေပြင်၌ အောင်နိုင်သူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး သည်။ (ဟောတိ၊ ၏။) (ပါ-၁၀၃)
ကုဏ္ဍလကေသိတ္ထေရီဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ