မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒိန္နဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၄-ပုပ္ဖဝဂ်။ ၁၀-မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒါနဝတ္ထု
၅၆။ အပ္ပဂန္ဓော အယံ ဂန္ဓော၊ ယာယံ တဂရစန္ဒနံ။
ယော စ သီလဝတံ ဂန္ဓော၊ ဝါတိ ဒေဝေသု ဥတ္တမော။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် နိရောဓသမာပတ်ဝင်စားရာမှ ထ၍ ဆွမ်းခံကြွတော်မူသော အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား ဆင်းရဲသားယက်ကန်းသည်အိုယောင် ဆောင်ပြီးလှူဒါန်းသော သိကြားမင်း၏ဆွမ်းအလှူကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည်ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ယွာယံ တဂရစန္ဒနံ၊ အကြင်တောင်ဇလပ် စန္ဒကူးပန်းတို့၏ အနံ့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ အယံ ဂန္ဓော၊ ဤပန်းအနံ့မျိုးသည်။ အပ္ပဂန္ဓော၊ အနည်းငယ်မျှသာ။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ သီလဝတံ၊ သီလရှိသောသူတို့၏။ ယော စ ဂန္ဓော၊ အကြင်အနံ့သည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ အယံ ဂန္ဓော၊ ဤသီလအနံ့သည်သာ။ ဒေဝေသု၊ နတ်ပြည်တို့၌။ ဥတ္တမော၊ ထူးမြတ်လွန်ကဲသည်ဖြစ်၍။ ဝါတိ၊ လှိုင်သင်း၏။
စကားပြေ
တောင်ဇလပ် စန္ဒကူးပန်းအနံ့တို့သည် မပြောပလောက် အနီးအနားမျှသာ လှိုင်သင်းနိုင်သည်။ သီလရှိသူတို့၏ သီလတည်းဟူသော သတင်းအနံ့သည် နတ်ပြည်တိုင်အောင် ထူးမြတ်လွန်ကဲစွာ လှိုင်သင်းပျံ့နှံ့နိုင်သည်။
စန္ဒနံ၊ စန္ဒကူးနီအနံ့။
ဒေဝေသု၊ နတ်ပြည် လူ့ပြည်။
ဆင်းရဲသူများကိုသာ ချီးမြှောက်လိုသော မထေရ်
အရှင်မဟာကဿပသည် နိရောဓသမာပတ်မှထ၍ ဆင်းရဲသူများကို ချီးမြှောက်ရန် ဆွမ်းခံကြွလာသည်ကို နတ်သမီးငါးရာသိသဖြင့် လမ်းမှစောင့်ကြိုပြီး ဆွမ်းလောင်းကြရာ ဆွမ်းမခံပဲ ပယ်မြစ်လိုက်သည်ကိုသိသော သိကြားမင်းနှင့် သုဇာသည် ဆင်းရဲသော အဖိုးကြီးအဖွားကြီးယောင်ဆောင်၍ ဆွမ်းလောင်းကြရသည် (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၈-၉)။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
တဂရစန္ဒနံ = တဂရဉ္စ စန္ဒနဉ္စ တဂရစန္ဒနံ။ တဂရ + စန္ဒန။
ဥတ္တမော = ဥဂ္ဂတံ ဝိသေသော ဥတ္တမော။ ဥဂ္ဂတ + ဓမ္မ။
မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒါနဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၄-ပုပ္ဖဝဂ်
၁၀-မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒိန္နဝတ္ထုအဋ္ဌကထာဂါထာ
အတ္တဘရဿ အနညပေါသိနော၊
ဒေဝါ ပိဟယန္တိ တာဒိနော,
ဥပသန္တဿ သဒါ သတီမတော။
ပိဏ္ဍပါတိကဿ၊ အပေါင်းအာမိသတို့၏ သပိတ်၌ ကျ ခြင်းကို ရှာမှီးတတ်သော။ (ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်သော)။ အတ္တဘရဿ၊ (တန်ဖိုးနည်းကာ, ပြစ်ကင်းကွာ၍, လွယ်စွာရအပ်, ၄ ရပ်သော ပစ္စည်းတို့ဖြင့်) မိမိကိုယ်ကိုသာ မွေးမြူတတ်သော။ ဝါ၊ ဤပစ္စက္ခအတ္တဘောကိုသာ မွေးမြူတတ်သော။ အနညပေါသိနော၊ မိမိမှတစ်ပါး အခြားသော တပည့်စသူတို့ကို မွေးမြူတတ် သည်မဟုတ်သော။ ဝါ၊ ဤပစ္စက္ခအတ္တဘောမှတစ်ပါး အခြား သော အနာဂတ်အတ္တဘောကို မွေးမြူတတ်သည်မဟုတ်သော။ [အညံ+ပေါသေတီတိ အညပေါသီ။ န+အညပေါသီ အနညပေါသီ။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၅၇။] ဥပသန္တဿ၊ ကိလေသာဟူ, အပူခပ်သိမ်း, အေး ငြိမ်းပြီးသော။ သတိမတော၊ သတိရှိသော။ [ဆန်းကြောင့် ဒီဃပြု၍ “သတီမတော”ဟု ရှိသည်။] တာဒိနော၊ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌ, ထိုနှစ်ဝကို, တကွ တူပြိုင်, ရှုမြင်နိုင်သော။ ဘိက္ခုနော၊ ရဟန္တာရဟန်းကို။ ဒေဝါ၊ နတ်တို့သည်။ ပိဟယန္တိ၊ လိုလားတောင့်တကုန်၏။ (ဋ္ဌ-၁၀၁)
ပိဏ္ဍပါတိကဿ။ ။ ပိဏ္ဍပါတိကဿစသည်ဝယ် ပိဟယန္တိကို ငဲ့၍ ဒုတိယာအနက်၌ စတုတ္ထီထားတည်း(ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၈၁၊ ဓမ္မဋီ)။ သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ၌ “စတုတ္ထီ”ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် ဒုတိယာအနက်၌ စတုတ္ထီ သက်ပါ(ဝဏ္ဏနာ, ဝိဗော)၊ ကစ္စည်း၌ကား ဤကဲ့သို့ စတုတ္ထီကို ဒုတိယာ အနက်ပေးလျှင် သိလာဃသုတ်၌ ဝါသဒ္ဒါဖြင့် ဒုတိယတ္ထသမ္ပဒါန်မှည့်၍ သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီဖြင့် စတုတ္ထီသက်၏။ [ပိဏ္ဍိတဗ္ဗော သင်္ဃရိတဗ္ဗောတိ ပိဏ္ဍော(ဝိလံ၊ဋီ၊၁၊၁၈)၊ ပိဏ္ဍာနံ+ပါတော ပိဏ္ဍပါတော၊ ပိဏ္ဍပါတံ+ဥဉ္ဆတီတိ ပိဏ္ဍပါတိကော၊ (တစ်နည်း) ပိဏ္ဍာယ ပတိတုံ စရိတုံ ဝတံ ယဿာတိ ပိဏ္ဍပါတီ၊ ပိဏ္ဍပါတီယေဝ ပိဏ္ဍပါတိကော(ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၅၈၊ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၂၂၉)၊ (တစ်နည်း) ပိဏ္ဍံ ပိဏ္ဍံ ပတတီတိ ပိဏ္ဍပါတော၊ ပိဏ္ဍပါတယာပနံ အဿ သီလန္တိ ပိဏ္ဍပါတိကော၊ (တစ်နည်း) ပိဏ္ဍပါတေန ယာပေတုံ သီလံ အဿာတိ ပိဏ္ဍပါတိကော(နိဒီ-၃၀၁)။]
တစ်နည်း။ ။ ပိဟိဿိစ္ဆိတော(ပါ၊၁၊၄, ၃၆)သုတ်နှင့် သိလာဃ သုတ်အလို ပိဟဓာတ်၏ အယှဉ်ဝယ် သမ္ပဒါန်တည်း၊ ထိုအလို “ပိဏ္ဍပါတိကဿ-သော ၊ပေ၊ ဘိက္ခုနော-အား၊ ဒေဝါ-တို့ သည်၊ ပိဟယန္တိ-ချစ် မြတ်နိုးကုန်၏”ဟု ပေး။
တစ်နည်း။ ။ မောဂ်-၂၊၂၅သုတ်အလို ပိဟဓာတ်နှင့်ယှဉ်ရာဝယ် သမ္ဗန် အနက်၌ ဆဋ္ဌီတည်း၊ ထိုအလို “ပိဏ္ဍပါတိကဿ-သော ၊ပေ၊ ဘိက္ခုနော-၏၊ ဒေဝါ-တို့သည်၊ ပိဟယန္တိ-ချစ်မြတ်နိုးကြကုန်၏”ဟု ပေး။
အနက်ပေးပုံ။ ။ ဥပသန္တဿ, သတိမတောတို့ကို တာဒိနော၏ အကြောင်းအနေဖြင့်ဖွင့်သော ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၈၂အတိုင်း တာဒိနောကို ထို ၂ပုဒ်နောက်မှ ပေးသည်၊ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၉၈၌ အတ္တဘရဿမှ သတိမတော အထိ အစဉ်အတိုင်းပေးပြီး ပိဏ္ဍပါတိကဿကို ထိုနောက်မှ ပေး၏၊ ထို အလို “အတ္တဘရဿ-သော ၊ပေ၊ သတိမတော-သော၊ ပိဏ္ဍပါတိကဿ- သော၊ ဘိက္ခုနော-ကို၊ ပိဟယန္တိ”ဟုပေးပါ။ ထိုဋီကာ၌ပင် ဥပသန္တဿ ကို “ဘုသံ+သန္တော ဥပသန္တော-ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံတို့ အလွန်ငြိမ် သက်သော”ဟု ပြု၏။
မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒိန္နဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ယော စ သီလဝတံ ဂန္ဓော, ဝါတိ ဒေဝေသု ဥတ္တမော။
တဂရစန္ဒနံ၊ တောင်ဇလပ်ပန်း, စန္ဒကူးနံ့သာ၏။ ယွာယံ (ယော+အယံ) ဂန္ဓော၊ အကြင်အနံ့သည်။ (အတ္ထိ) အယံ ဂန္ဓော၊ ဤအနံ့သည်။ အပ္ပမတ္တော၊ နည်းသော အတိုင်းအရှည်ရှိ၏။ သီလဝတံ၊ သီလရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ ယော ဂန္ဓော၊ အကြင်သီလ တည်းဟူသော အနံ့သည်။ ဝါ၊ အကြင်သီလနှင့်စပ်, ချီးမွမ်းအပ် သော ကျော်စောနံ့သည်။ (အတ္ထိ၊ သော) စ ဂန္ဓော၊ ထိုအနံ့သည် ကား။ ဥတ္တမော၊ မြတ်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ဒေဝေသု၊ နတ်တို့၌။ ဝါ၊ နတ်လူတို့၌။ ဝါတိ၊ သင်းပျံ့မွှေးကြိုင်, ရနံ့လှိုင်၏။ (ပါ-၅၆)
မဟာကဿပတ္ထေရပိဏ္ဍပါတဒိန္နဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
တဂရစန္ဒနံ။ ။ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်မှ ပဌမာသို့ ပြန်နေသော ဝိဘတ္တိ ဝိပလ္လာသ, သို့မဟုတ် ဆဋ္ဌီအနက်၌ ပဌမာဟု ကြံ၍ အထက်ပါအတိုင်း ဆရာတို့ ပေးတော်မူသည်၊ “ယွာယန္တိ ယဒိဒံ(သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၂၃၄)”အဖွင့် အလို “ယွာယံ (ယဒိဒံ) တဂရစန္ဒနံ-သည်၊ အတ္ထိ-၏၊ အယံ ဂန္ဓော-သည်၊ အပ္ပမတ္တော-၏”ဟု ပေးပါ။ ဝိသေသန ဝိသေသျတို့ လိင်ကွဲနိုင်သော ကြောင့် “တဂရစန္ဒနံ-ဟူသော၊ ယွာယံ ဂန္ဓော-သည်၊ (အတ္ထိ)၊ အယံ ဂန္ဓောသည်၊ အပ္ပမတ္တော-၏”ဟု ဝိသေသန, ဝိသေသျအဖြစ်ဖြင့်လည်း ပေး နိုင်သည်။ “ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဒုတိယာ”ဟု ကြံကြသေး၏၊ “သော တဂရံ ဝိယ လောဟိတစန္ဒနံ ဝိယ ပရိတ္တကော န ဟောတိ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၇၂)”ဟု ပဌမန္တဖြင့် ဖွင့်သောကြောင့် သင့်မည်မထင်ပါ။