သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ မာတုလဗြာဟ္မဏဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၅-သာရိပုတ္တတ္ထေရဿမာတုလဗြဟ္မဏဝတ္ထု
၁၀၆။ မာသေ မာသေ သဟဿေန၊ ယော ယဇေထ သတံ သမံ။
ဧကဉ္စ ဘာဝိတတ္တာနံ၊ မုဟုတ္တမပိ ပူဇယေ။
သာယေဝ ပူဇနာ သေယျော၊ ယဉ္စ ဝဿသတံ ဟုတံ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဗြဟ္မာ့ပြည်ကို တောင့်၍ လစဉ်လတိုင်း တက္ကတွန်းတို့အား ငွေတထောင်တထောင် လှူနေသော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဦးရီးတော် ပုဏ္ဏားကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့် ဦးရီးတော် ပုဏ္ဏားတို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ယော၊ အကြင်သူသည်။ သတံ သမံ၊ အနှစ်တရာ ပတ်လုံး။ မာသေ မာသေ၊ လတိုင်းလတိုင်း။ သဟဿေန၊ တထောင်သော ဥစ္စာကို ပေးလှူခြင်းဖြင့်။ ယဇေထ၊ ပူဇော်ရာ၏။ ဘာဝိတတ္တာနံ၊ သီလစသည်ဖြင့် ပွားစေအပ်သော သူကို။ ဧကဉ္စ၊ တကြိမ်မျှ။ မုဟုတ္တမပိ၊ တခဏမျှ။ ပူဇယေ၊ ပူဇော်ရာ၏။ ဝဿသတံ၊ အနှစ်တရာ ပတ်လုံး။ ယဉ္စ ဟုတံ၊ အကြင် တက္ကတွန်းတို့အား ပူဇော်ခြင်းသည်။ စေ ဟောတိ၊ အကယ်၍ ဖြစ်၏။ တတော၊ ထိုထက်။ သာယေဝ ပူဇနာ၊ တကြိမ် တခါမျှ အရိယာတို့အား ဆွမ်းတဇွန်းမျှ လှူဒါန်းခြင်းသည်သာ။ သေယျော၊ မြတ်၏။
စကားပြေ
အနှစ်တရာ ပတ်လုံး လတိုင်းလတိုင်း ငွေတထောင်တထောင်ကို တက္ကတွန်းတို့အား လှူဒါန်းခြင်းထက် သီလစသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ပွားစေသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို တကြိမ် တခါမျှ ကြည်ညိုစွာ ဖူးမြော်ခြင်း၊ တဇွန်းစာမျှ လှူခြင်းက သာ၍ မြတ်သည်။
ပုထုဇဉ်ကို နေ့စဉ် ငွေတထောင် လှူသည်ထက် အရိယာကို အနည်းငယ်မျှ လှူခြင်းက ပို၍ မြတ်သည်။
အကျိုးများသော အလှူခံ— နိဂဏ္ဌတို့အား အနှစ်တရာတိုင်တိုင် လှူဒါန်းနေသည်ထက် ဗုဒ္ဓသာဝကများကို ကြည်ညိုစိတ်ဖြင့် ကြည့်ခြင်း၊ ဆွမ်းတဇွန်းမျှ လောင်းခြင်းက အကျိုးများသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၂၀။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ဘာဝိတတ္တာနံ = ဘာဝေတိ ဣတိ ဘာဝိတော။ ဘူ + ဏေ + တ။ ဘာဝိတဿ ဘာဝော ဘာဝိတတံ။ ဘာဝိတ + အတ္တ။
မုဟုတ္တမပိ = မုဟုတ္တံ + အပိ။ မုဟုတ္တံ = ဟုစ္ဆတိ ကုဋိလယတိ ရတ္တိ ဒိဝသေသု သုဘာသုဘဒဿနတောတိ မုဟုတ္တံ။ စ္ဆ + တ။ (ဓာတ်အစ၌ မု လာ စ္ဆ ချေ)။
ဝဿသတံ = ဝဿာနံ သတံ ဝဿသတံ။ ဝဿ + သတ။
သာရိပုတ္တတ္ထေရဿမာတုလဗြဟ္မဏဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၈-သဟဿဝဂ်
၅-သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ မာတုလဗြာဟ္မဏဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဧကဉ္စ ဘာဝိတတ္တာနံ, မုဟုတ္တမပိ ပူဇယေ၊
သာယေဝ ပူဇနာ သေယျော, ယေဉ္စ ဝဿသတံ ဟုတံ။
ယော၊ အကြင်သူသည်။ မာသေ မာသေ၊ လတိုင်း လတိုင်း၌။ သဟဿေ၊ တစ်ထောင်ကို စွန့်ခြင်းဖြင့်။ [ပရိစ္စာဂပုဒ်အကျေကြံ။] သတံ၊ တစ်ရာသော။ သမံ၊ နှစ်ပတ်လုံး။ ယဇေထ၊ လောကီလူ အများအား လှူဒါန်းရာ၏။ ယော စ၊ အကြင်သူသည်ကား။ ဧကံ၊ တစ်ပါးသော။ ဘာဝိတတ္တာနံ၊ သီလစသောဂုဏ်အထူးဖြင့် တိုး ပွားစေအပ်ပြီးသော စိတ်ရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းကို။ မုဟုတ္တံ အပိ၊ တမုဟုတ်မျှလည်း။ [အစ္စန္တသံယောဂ၌ ဒုတိယာ။ မောဂ်-နိ-၂-၃၉၂။] ပူဇယေ၊ ပူဇော်လှူဒါန်းရာ၏။ (တေသံ၊ ထိုသူတို့၏။ ပူဇနာသု၊ လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းတို့တွင်။) ဝဿသတံ၊ အနှစ်တစ်ရာ ပတ်လုံး။ ယံ ဟုတံ၊ အကြင်လောကီလူအများအား လှူဒါန်းခြင်း သည်။ (အတ္ထိ၊ ၏။ တတော၊ ထိုလောကီလူအများအား လှူဒါန်း ခြင်းထက်။) သာယေဝ ပူဇနာ၊ ထိုအရိယာသူတော်ကောင်းကို ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်းသည်သာ။ သေယျော၊ မြတ်၏။ (ပါ-၁၀၆)
မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၃၀၅။ ။ ယော ပန စတုမဂ္ဂသင်္ခါတေန အတ္တဒန္တေန ဒန္တတာယ အတ္တဒန္တော။ ဤအဖွင့်အလို “အတ္တနာ+ဒန္တော အတ္တဒန္တောမဂ်စိတ်၄ပါးဖြင့် ဆုံးမပြီးသူ”ဟု ပြု၊ (တစ်နည်း) “အတ္တာ စ+သော+ဒန္တော စာတိ အတ္တဒန္တော-ယဉ်ကျေးပြီးသော မဂ်စိတ်၊ အတ္တဒန္တေန+ဒန္တော အတ္တ- ဒန္တော-ယဉ်ကျေးပြီးသော မဂ်စိတ်၄ပါးဖြင့် ဆုံးမပြီးသူ၊ [“အတ္တဒန္တဒန္တော” ဟု ဆိုလိုလျက် ရှေ့ဒန္တကို ချေ၊]”ဟု ကြံ။
အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၁။ ။ အတ္တဒန္တန္တိ အတ္တနာယေဝ ဒန္တံ၊ န အညေဟိ ဒမထံ ဥပနီတံ။ ဤအဖွင့်အလို “အတ္တနာ+ဒန္တော အတ္တဒန္တော-ကိုယ်တိုင် သာလျှင် ဆုံးမပြီးသူ”ဟု ပြု။
ပေတ၊ဋ္ဌ၊၂၄၈။ ။ အတ္တဒန္တန္တိ ဥတ္တမေန ဒမထေန ဒမိတစိတ္တံ။ ဤအဖွင့်အလို “အတ္တာ+ဒန္တော ယဿာတိ အတ္တဒန္တော-အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ဆုံးမအပ်ပြီးသော စိတ်ရှိသူ”ဟု ပြု။ [ဥတ္တမဒမထော နာမ အရဟတ္တ- မဂ္ဂေါ၊-အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၉။]
သမံ။ ။ သမယတိ ဝိကလယတိ ဘာဝေတီတိ သမာ(ထောမ၊ ဓာန်-ဋီ-၈၁)၊ သမာတိ သံဝစ္ဆရော၊ “ယော ယဇေထ သတံ သမ”န္တိ ဧတ္ထ ဟိ သမာသဒ္ဒေါ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ၊ ဥပယောဂဝသေန ပန “သမ” န္တိ ဝုတ္တော။- နီတိဓာတု-၃၃၃။
ဘာဝိတတ္တာနံ။ ။ ဘာဝိတော+အတ္တာ ယေနာတိ ဘာဝိတတ္တာ၊ ကွစိ သမာသန္တဂတာနမကာရန္တောဖြင့် သမာသ်အဆုံးကို အ-ပြု(သမာသ် အဆုံး၌ အပစ္စည်းသက်)၍ ပုရိသာဒိဂိုဏ်းဟု နီတိပဒ-၂၁၁၌ ဆို၏၊ သို့သော် “ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဝိဓိ တပ္ပုရိသေ ဧဝ(ကာတန္တ-၃၇၈)”သုတ်အရ သမာသန္တအ-သည် တပ္ပုရိသ်သမာသ်၌သာ ဖြစ်၍ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်၌ မဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း “ရူပံ ဘိက္ခေဝ အနတ္တာ”၌ “အနတ္တာ”ဟု ရာဇာဒိရုပ်ရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း ဤ၌လည်း ရာဇာဒိဒုတိယန္တ တည်း။ (မောဂ်နိ၊၁၊၄၈၀)
သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ မာတုလဗြာဟ္မဏဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။