သူကရပေါတိကာဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၂၄-တဏှာဝဂ်။ ၂-သူကရပေါတိကာဝတ္ထု
၃၃၈။ ယထာပိ မူလေ အနုပဒ္ဒဝေ ဒဠှေ၊
ဆိန္နောပိ ရုက္ခော ပုနရေဝ ရုဟတိ။
ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ၊
နိဗ္ဗတ္တတိ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုနံ။
၃၃၉။ ယဿ ဆတ္တိံသတိ သောတာ၊
မနာပသဝနာ ဘုသာ။
မဟာ ဝဟန္တိ ဒုဒ္ဒဋ္ဌိံ၊
သင်္ကပ္ပါ ရာဂနိဿိတာ။
၃၄၀။ သန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ၊
လတာ ဥပ္ပဇ္ဇ တိဋ္ဌတိ။
တဉ္စ ဒိသွာ လတံ ဇာတံ၊
မူလံ ပညာယ ဆိန္ဒထ။
၃၄၁။ သရိတာနိ သိနေဟိတာနိ စ၊
သောမနဿာနိ ဟောန္တိ ဇန္တုနော။
တေ သာတသိတာ သုခေသိနော၊
တေ ဝေ ဇာတိဇရူပဂါ နရာ။
၃၄၂။ တသိဏာယ ပုရက္ခတာ ပဇာ၊
ပရိသန္တိ သဿောဝ ဗန္ဓိတော။
သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ၊
ဒုက္ခပေန္တိ ပုနပ္ပုနံ စိရာယ။
၃၄၃။ တသိဏာပုရက္ခတာ ပဇာ၊
ပရိသပ္ပန္တိ သသောဝ ဗန္ဓိတော။
တသ္မာ တသိဏံ ဝိနောဒယေ၊
အာကင်္ခန္တ ဝိရာဂမတ္တနော။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကကုသန်ဘုရားရှင်လက်ထက်မှာ ကြက်မ, ထိုနောက်သဌေးသမီး, ထိုနောက်ဗြဟ္မာဖြစ်ကာ ဘဝသံသရာလည်ပြီးလျှင် ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်၌ ဝက်မဖြစ်လာသူကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ဒဠှေ၊ ခိုင်မြဲသော။ မူလေ၊ ငါးဖြာသော ရေသောက်မြစ်ကို။ အနုပဒ္ဒဝေ၊ မဖျက်ဆီးသည်ရှိသော်။ ဆိန္နောပိ၊ ပင်စည်ကိုဖြတ်သော်လည်း။ ရုက္ခော၊ သစ်ပင်သည်။ ပုနရေဝ၊ တဖန်သာလျှင်။ ရုဟတိ ယထာ၊ ပေါက်ရောက်စည်ကားသကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ဤအတူသာလျှင်။ တဏှာနုသယေ၊ ကိန်းအောင်းသောတဏှာကို။ အနူဟတေ၊ မဖျက်ဆီးသည်ရှိသော်။ ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဤပဋိသန္ဓေနေရခြင်း စသော ဆင်းရဲသည်။ ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်ဖန်။ နိဗ္ဗတ္တတိ ယထာ၊ ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။
ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား။ ဘုသာ၊ အားကြီးကုန်သော။ မနာပသဝနာ၊ နှစ်သက်ဖွယ်အာရုံတို့သို့ စီးကုန်သော။ ဆတ္တိံသတိ၊ သုံးဆဲ့ခြောက်ပါးသော။ သောတာ၊ တဏှာရေအလျဉ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိံ၊ အသိဉာဏ်ဖောက်ပြန်သဖြင့် မှားသောအယူရှိသော။ တံ ပုဂ္ဂလံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ရာဂနိဿိတာ၊ ရာဂနှင့် စပ်ကုန်သော။ မဟာ၊ အားကြီးကုန်သော။ သင်္ကပ္ပါ၊ အကြံအစည်တို့သည်။ ဝဟန္တိ၊ ဆောင်ယူသွားကုန်၏။
သောတာ၊ တဏှာ ရေအလျဉ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓိ၊ အလုံးစုံသော အာရုံတို့၌။ သဝန္တိ၊ ယိုစီးကုန်၏။ လတာ၊ တဏှာတည်းဟူသော နွယ်သည်။ ဥပ္ပဇ္ဇ၊ ခြောက်ဒွါရ၌ဖြစ်၍။ တိဋ္ဌတိ၊ အာရုံခြောက်ပါး၌ တည်၏။ ဇာတံ၊ ပေါက်လာသော။ တဉ္စ လတံ၊ ထိုတဏှာတည်းဟူသော နွယ်ကို။ ဒိသွာ၊ မြင်၍။ ပညာယ၊ မဂ်ပညာဖြင့်။ မူလံ၊ တဏှာနွယ်မြစ်ကို။ ဆိန္ဒထ၊ ဖြတ်ကြကုန်လော့။
ဇန္တနော၊ သတ္တဝါအား။ သရိတာနိ စ၊ အောက်မေ့ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း။ သိနေဟိတာနိ စ၊ ချစ်ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း။ သောမနဿာနိ စ၊ ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့သည်လည်းကောင်း။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ တေ၊ ထိုတဏှာအလိုသို့လိုက်သော သတ္တဝါတို့သည်။ သာတသိတာ၊ ကာမချမ်းသာကိုမှီကုန်သည်။ ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။ သုခေသိနော၊ ကာမချမ်းသာကိုရှာမှီးကုန်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ ဧဝရူပါ၊ ဤသို့သဘောရှိကုန်သော။ ယေ နရာ၊ အကြင်လူတို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ တေ နရာ၊ ထိုလူတို့သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ ဇာတိဇရူပဂါ၊ ပဋိသန္ဓေ နေရခြင်း, အိုခြင်းသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
တသိဏာယ၊ တဏှာဖြင့်။ ပုရက္ခတာ၊ ထက်ဝန်းကျင်ခြံရံအပ်ကုန်သော။ ပဇာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ လုဒ္ဒေန၊ မုဆိုးသည်။ ဗန္ဓိတော၊ နှောင်ဖွဲ့ခံရသော။ သောဝ၊ ယုန်ကဲ့သို့။ ပရိသန္တိ၊ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ကုန်၏။ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တိကာ၊ ဆယ်ပါးသော သံယောဇဉ် ခုနစ်ပါးသော အမေးဖြင့် ကပ်ငြိကုန်သော သူတို့သည်။ စိရာယ၊ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး။ ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်တလဲလဲ။ ဒုက္ခံ၊ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း စသော ဆင်းရဲသို့။ ဥပေန္တိ၊ ကပ်ရောက်ကြကုန်၏။
တသိဏာယ၊ တဏှာဖြင့်။ ပုရက္ခတာ၊ ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံအပ်ကုန်သော။ ပဇာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ လုဒ္ဒေန၊ မုဆိုး။ ဗန္ဓိတော၊ နှောင်ဖွဲ့ခံရသော။ သသောဝ၊ ယုန်ကဲ့သို့။ ပရိသပ္ပန္တိ၊ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ကုန်၏။ တသ္မာ၊ ထိုကြောင့်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ဝိရာဂံ၊ ရာဂကင်းရာနိဗ္ဗာန်ကို။ အာကင်္ခန္တော၊ တောင့်တသော သူသည်။ တသိဏံ၊ တဏှာကို။ ဝိနောဒယေ၊ ပယ်ဖျောက်ရာ၏။
စကားပြေ
ခိုင်မြဲသော ရေသောက်မြစ်ငါးခုကို မဖျက်ဆီးပဲ ပင်စည်ကိုသာ ဖြတ်သည်ရှိသော် သစ်ပင်သည် ထပ်မပေါက်ရောက်သကဲ့သို့ ဤအတူ ကိန်းအောင်းသော တဏှာကို မဖျက်ဆီးသည်ရှိသော် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း စသော ဆင်းရဲသည် ထပ်ကာထပ်ကာ ဖြစ်ရ၏။
အားရှိသော နှစ်သက်ဖွယ်အာရုံတို့သို့စီးသော သုံးဆယ့် ခြောက်ပါးသော တဏှာရေအလျဉ်တို့သည် ရှိကုန်၏။ အသိဉာဏ် ဖောက်ပြန်သောသူကို အားကြီးသောရာဂနှင့် စပ်သော အကြံအစည်တို့သည် ဆောင်ယူသွားကုန်၏။
တဏှာတည်းဟူသောရေအလျဉ်တို့သည် အလုံးစုံသော အာရုံတို့၌ ယိုစီး၍ တဏှာတည်းဟူသောနွယ်သည် ခြောက်ဒွါရ၌ဖြစ်၍ အာရုံခြောက်ပါး၌ တည်၏။ ထိုသို့ပေါက်ရောက်သော တဏှာဟူသော နွယ်ကို မြင်၍ ထိုတဏှာနွယ်မြစ်ကို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ဖြတ်ကြကုန်လော့။
သတ္တဝါအား အောက်မေ့ခြင်း, ချစ်ခြင်း, ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤသို့ တဏှာအလိုသို့ လိုက်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာမချမ်းသာကို မှီကုန်လျက် ကာမချမ်းသာကို ရှာမှီးကုန်သည်ဖြစ်၍ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း အိုခြင်းသို့ ဧကန် ကပ်ရောက်ကြရကုန်၏။
တဏှာဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်ခြံရံအပ်သော သတ္တဝါတို့သည် မုဆိုးနှောင်ဖွဲ့ခံရသော ယုန်ကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ကြရကုန်၏။ သံယောဇဉ်ဆယ်ပါး အစေးခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် ကပ်ငြိကုန်သော သူတို့သည် ကြာမြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး အဖန်တလဲလဲ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ဆင်းရဲသို့ ကပ်ရောက်ကြရကုန်၏။
တဏှာဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံအပ်သော သတ္တဝါတို့သည် မုဆိုးနှောင်ဖွဲ့ခံရသော ယုန်ကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့ ထိတ်လန့်ကြရသောကြောင့် မိမိရာဂကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို လိုလားသောသူသည် တဏှာကို ပယ်ဖျောက်ရာ၏။
မူလေ— သစ်ပင်၏ အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ လေးမြစ်၊ အောက်တည့်တည့်၌ တမြစ်ပေါင်း အမြစ် ငါးခုကို ဆိုလိုသည်။
အနုပဒ္ဒဝေ— ၌ ဥပဒ္ဒဝ အရ ဖြတ် ခွဲ မီးရှို့ ဖောက်ခွဲခြင်း။
ဆတ္တိံသတိ— အဇ္ဈတ္တိကာယတနခြောက်ပါး၌ ကာမတဏှာ(၆)ပါး ဘဝတဏှာ(၆)ပါး, ဝိဘဝတဏှာ (၆) ပါး-ပေါင်း (၁၈)ပါး၊ ဗာဟိရယတန ခြောက်ပါး၌ ကာမတဏှာ(၆)ပါး ဘဝတဏှာ (၆)ပါး ဝိဘဝတဏှာ (၆)ပါး ပေါင်း (၁၀)ပါး နှစ်မျိုးပေါင်း (၃၆)ပါး။
သဝန္တိ သဗ္ဗဓိသောတာ— ၌ သဗ္ဗဓိအရ အလုံးစုံသော အာရုံ၊ အလုံးစုံသော ဘဝ ရ၏။
တဏှာသည် ရေအလျဉ်ကဲ့သို့ အလုံးစုံသောအာရုံ ဘဝတို့၌ စီးသွားတတ်သောကြောင့် သောတ မည်၍ နွယ်ကဲ့သို့ ရစ်ပတ်ဖွဲ့နှောင်တတ်သောကြောင့် လတာ မည်၏။
မူလံ ပညာယ ဆိန္ဒထ = တော၌ ပေါက်သောနွယ်ကို ဓားဖြင့်ဖြတ်သကဲ့သို့ မဂ်ပညာဖြင့် တဏှာအမြစ်ကို ဖြတ်ရမည်။
ပါဠိစကားလုံး ဖွဲ့စည်းပုံ
အနူတေ = အနု+ဟန်+တ။
မနာပသဝနာ = မနာပံ သဝန္တီတိ မနာပသဝနာ။ မနာပ+သု+ယု။
သာတသိတာ— သာတေ သိတာ သာတသိတာ။ သာတ+သိတ။
သုခေသိနော = သုခံ သေတိ သီလေနာတိ သုခေသီ။ သုခ+ဧသု+ဏီ။
ဇာတိဇရူပဂါ = ဇာတိဇရံ ဥပဂစ္ဆန္တိတိ ဇာတိဇရူပဂါ။ ဇာတိဧရာ+ဥပ+ဂမု+ကွိ။
တသိဏာယ = တဿတိ ပရိတဿတီတိ တသိဏာ။ တသ်+ဣဏ။
သသော = သသတီတိ သသော။ သသ်+အ။
သူကရပေါတိကာဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၂၄-တဏှာဝဂ်
၂-သူကရပေါတိကာဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဧဝမ္ပိ တဏှာနုသယေ အနူဟတေ, နိဗ္ဗတ္တတီ ဒုက္ခမိဒံ ပုနပ္ပုနံ။
မူလေ၊ အမြစ်သည်။ [မူလတိ ပတိဋ္ဌာတိ ဧတေနာတိ မူလံ။ နေတ္တိဝိ၊၁၆၂။] အနုပဒ္ဒဝေ၊ ဘေးဥပဒ်မရှိလသော်။ ဝါ၊ ဘေးဥပဒ်မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဒဠှေ၊ ခိုင်မြဲ လသော်။ ဆိန္နော၊ (အမြစ်၏အထက်၌) ဖြတ်အပ်သည်။ (သမာနော) ပိ၊ ဖြစ်ပါသော် လည်း။ ရုက္ခော၊ သစ်ပင်သည်။ ပုနရေဝ၊ တစ်ဖန်သာလျှင်။ ရုဟတိ ယထာပိ၊ ပေါက် သကဲ့သို့။ ဧဝမ္ပိ၊ ဤအတူသာလျှင်။ တဏှာနုသယေ၊ တဏှာတည်းဟူသော အနုသယ ကို။ အနူဟတေ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့မပယ်နုတ်အပ်သော်။၁ ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဇာတိဇရာ, အစဖြာသည့်, များစွာထောင်သောင်း, ဤဒုက္ခအပေါင်းသည်။ ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ်။ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။ (ပါ-၃၃၈)
၁။ အနူဟတေ။ ။ ဥုဟညတေတိ ဥုဟတော၊ န+ဥုဟတော အနူဟတော၊ ဥုဟတ၌ အဝ+ဟန+တ၊ အဝကို ဩပြု၊ တေသု ဝုဒ္ဓိသုတ်ကြီးဖြင့် ဩကို ဥုဝိပရိတ်ပြု(နီတိသုတ္တ-၂၆၅)၊ သက္ကတအလို “ဥဒ်+ဟန+တ”ဟု ခွဲရကား ပါဠိ၌ “ဥ+ဟန(ဂတိအနက်)+တ”တည်း၊ ဒ်အစား ဥကို ဒီဃပြု၊ ဥနောင် ဒွေဘော်မရောက်လျှင် ဥကို ဒီဃပြုရိုးတည်း။(သမ္မောဘာ၊၁၊၆၃၂)
မဟာ ဝဟန္တိ ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိံ, သင်္ကပ္ပာ ရာဂနိဿိတာ။
ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဆတ္တိံသတိသောတာ၊ တဏှာဝိစရိတတရား ၃၆-ပါးဟူသော ရေအလျဉ်ရှိသော။၂ မနာပသဝနာ၊ မြတ်နိုးဖွယ်ရူပါရုံစသည်တို့၌ ယိုစီး ဖြစ်ပေါ်တတ်သော။ (တဏှာ၊ တဏှာသည်။) ဘုသာ၊ အားကြီးသည်။ (ဟောတိ၊ ၏။) ဒုဒ္ဒိဋ္ဌိံ၊ မကောင်းသော အယူရှိသော။ (တံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။) မဟာ၊ များစွာကုန်သော။၁ ရာဂနိဿိတာ၊ ရာဂကို မှီကုန်သော။ သင်္ကပ္ပာ၊ မိစ္ဆာအကြံအစည်တို့သည်။ ဝဟန္တိ၊ အပါယ်သို့ ပို့ဆောင်ကုန်၏။ (ပါ-၃၃၉)
၂။ဆတ္တိံသတိသောတာ။ ။ “ဆတ္တိံသတိယာ သောတေဟိ သမန္နာဂတာ”ဟူသော အဖွင့်ကို ကြည့်၍ “ဆတ္တိံသတိ+သောတာ ဧတိဿာတိ ဆတ္တိံသတိသောတာ”ဟုပြု၊ ဆတ္တိံသတိ အရ အဇ္ဈတ္တိကခန္ဓာ၅ပါးကို စွဲ၍ဖြစ်သော တဏှာဝိစရိတ၁၈ပါး, ဗာဟိရခန္ဓာ၅ပါးကို စွဲ၍ ဖြစ်သော တဏှာဝိစရိတ၁၈ပါးတည်း။ [တဏှာဝိစရိတ-တဏှာ၏ဖြစ်ခြင်း။]
တဏှာဝိစရိတ၁၈ပါး။ ။ တဏှာဝိစရိတ၁၈ပါးဟူသည် “(၁)အသ္မိ-ငါဖြစ်၏, (၂) ဣတ္ထံ အသ္မိ-ငါသည် ခတ္တိယစသော အပြားအားဖြင့် ဖြစ်၏, (၃) ဧဝံ အသ္မိ-ငါသည် ခတ္တိယစသူတို့အတူ ဖြစ်၏, (၄) အညထာ အသ္မိ-ငါသည် ခတ္တိယစသူတို့မှ တစ်မျိုးတစ်ခြားဖြစ်၏”ဟူသော ပစ္စုပ္ပန် တဏှာဝိစရိတ၄ပါး၊ “(၁) ဘဝိဿံ-ငါဖြစ်လိမ့်မည်, (၂) ဣတ္ထံ ဘဝိဿံ, (၃) ဧဝံ ဘဝိဿံ, (၄) အညထာ ဘဝိဿံ”ဟူသော အနာဂတ်တဏှာဝိစရိတ၄ပါး၊ “(၁)အသသ္မိ-ငါသည် မြဲ၏, (၂) သာတသ္မိ-ငါသည် သေလျှင်ပြတ်၏”ဟူသော ဒိဋ္ဌိသီသတဏှာဝိစရိတ၂ပါး၊ “(၁) သိယံ-ငါဖြစ် လောက်စရာရှိ၏, (၂) ဣတ္ထံ သိယံ, (၃) ဧဝံ သိယံ, (၄) အညထာ သိယံ”ဟူသော သံသယ- ပရိဝိတက္ကတဏှာဝိစရိတ၄ပါး၊ “(၁)အပါဟံ သိယံ-ငါဖြစ်ပါမူကား ကောင်းလေစွ, (၂) အပါဟံ ဣတ္ထံ သိယံ, (၃)အပါဟံ ဧဝံ သိယံ, (၄)အပါဟံ အညထာ သိယံ”ဟူသော ပတ္ထနာကပ္ပနတဏှာဝိစရိတ၄ပါးတို့တည်း။(အဘိ၊၂၊၄၀၆၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၉၆-၇၊ သမ္မောဘာ၊၃၊၄၃၁၊၇၁၄)
၁။ မဟာ။ ။ မဟန္တိ ဝုဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တီတိ မဟာ၊ [မဟ+အန္တ၊] မဟာသဒ္ဒါသည် လိင်၃ပါး, ဝုစ်၂ပါးရှိ၏၊ ဤ၌ ပုံလိင်, ပထမာဗဟုဝုစ်ယောဝိဘတ်တည်း၊ အာ သိမှိသုတ်၌ “အာ”ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် ယောဝိဘတ်နှင့်တကွ န္တကို အာပြု၊ (တစ်နည်း)မဟတံ မဟာ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေသုတ်၌ “မဟတံ မဟာ”ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် မဟန္တကို မဟာပြု၊ ဃပတော စ ယောနံ လောပေါသုတ်၌ စသဒ္ဒါဖြင့် ယောဝိဘတ်ကိုချေ၊ (တစ်နည်း) မဟာသဒ္ဒါ နိပါတပဋိရူပက တည်း။(နိရုတ္တိ၊၈၆၊ ဝိဗော၊၅၇၊၁၅၈)
တဉ္စ ဒိသွာ လတံ ဇာတံ, မူလံ ပညာယ ဆိန္ဒထ။
သောတာ၊ တဏှာတည်းဟူသော ရေအလျဉ်တို့သည်။ သဗ္ဗဓိ၊ အလုံးစုံသော အာရုံ, ဘဝတို့၌။ သဝန္တိ၊ ယိုစီးဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။ လတာ၊ နွယ်နှင့်တူသော တဏှာသည်။ ဥပ္ပဇ္ဇ၊ (ဒွါရခြောက်ပါးတို့မှ) ဖြစ်ပွား၍။ တိဋ္ဌတိ၊ (ရူပါရုံစသည်တို့၌) တည်၏။ ဇာတံ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော။ တံ လတံ စ၊ ထိုနွယ်နှင့်တူသော တဏှာကိုလည်း။ ဒိသွာ၊ မြင်၍။ ဝါ၊ မြင်လသော်။ ပညာယ၊ မဂ်ပညာဖြင့်။ မူလံ၊ အမြစ်ရင်းကို။ ဝါ၊ ၌။ ဆိန္ဒထ၊ ဖြတ်ကြ လော။ (ပါ-၃၄၀) [“မူလေ”ဟု ဖွင့်သဖြင့် မူလံ၌ နောက်နည်းပေးသည်။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၈၆ အလို “သောတာ၊ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနအဝိဇ္ဇာကိလေသာဟူသော ရေအလျဉ်၅-ပါးတို့သည်။ သဗ္ဗဓိ၊ အလုံးစုံသော ရူပတဏှာစသော အဖို့တို့ဖြင့်။ သဝန္တိ”ဟု တစ်နည်းပေး။]
တေ သာတသိတာ သုခေသိနော, တေ ဝေ ဇာတိဇရူပဂါ နရာ။
ဇန္တုနော၊ သတ္တဝါ၏။ ဝါ၊ မှာ။ သရိတာနိ၊ ရာဂနှင့်စပ်, ဖြစ်တတ်ကုန်သော။ ဝါ၊ ရာဂ၏အစွမ်းဖြင့် စိုစွတ်ကုန်သော။၁ သိနေဟိတာနိ စ၊ တဏှာတည်းဟူသော အစေးရှိသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။ ဝါ၊ ရာဂသမ္ပယုတ္တပီတိ၏အစွမ်းဖြင့် စေးကပ်ညက် ညောသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။၂ သောမနဿာနိ၊ သောမနဿဝေဒနာတို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ တေ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ သာတသိတာ၊ သာယာဖွယ်သုခကို မှီ ကုန်သည်။ ဝါ၊ သာယာဖွယ်သုခ၌ မှီကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) သုခေသိနော၊ သာယာ ဖွယ်သုခကို ရှာမှီးသူတို့သည်။ (ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။) တေ နရာ၊ ထိုသတ္တဝါတို့သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ ဇာတိဇရူပဂါ၊ ပဋိသန္ဓေ, အိုနာသေခြင်း, ဆင်းရဲတွင်းတို့သို့ ရောက်ရကုန် သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ကုန်၏။ (ပါ-၃၄၁)
၁။သရိတာနိ။ ။ “သရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ သရိတာနိ၊[သရ(ဂတိအနက်)+တ၊]”ဟု ပြု၊ (တစ်နည်း) “သရတိ အာကဍ္ဎတိ အဝဟရတီတိ သရိတာ(ရေအလျဉ်)၊ သရိတာ ဝိယာတိ သရိတာ၊ သရတိ သလ္လတီတိ သရိတာ(နေတ္တိဝိ-၁၂၄)”ဟုပြု၍ တဏှာကိုယူ၊ ထိုတဏှာနှင့် ယှဉ်သော သောမနဿတို့ကိုရအောင် “သရိတာယ+ယုတ္တာနိ သရိတာနိ”ဟု ကြံ။(ဓမ္မဋ္ဌ၊၂၊၃၃၄၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၆၊ မူလဋီ၊၁၊၁၆၈၊ နေတ္တိ၊ဋီ၊၅၆)
၂။ သိနေဟိတာနိ။ ။ သိနေဟတီတိ သိနေဟော(နေတ္တိဝိ-၁၂၄)၊ သဉ္ဇာတော+သိနေဟော ဧတေသန္တိ သိနေဟိတာနိ၊ [သိနေဟ+ဣတ၊-မောဂ်-၄, ၄၅။] (တစ်နည်း) သိနိယှန္တီတိ သိနေဟိတာနိ၊ [သိနိဟ+တ၊] (တစ်နည်း) သိနေဟေန+ဣတာနိ သိနေဟိတာနိ၊ [သိနေဟ+ဣတ]။ (ဓမ္မ-ဋ္ဌ၊၂၊၃၃၄၊ မူလဋီ၊၁၊၁၆၈၊ နေတ္တိ၊ဋီ၊၅၆)
သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ, ဒုက္ခမုပေန္တိ ပုနပ္ပုနံ စိရာယ။
ပဇာ၊ သတ္တဝါတို့သည်။ (ပရိသပ္ပန္တိ၌စပ်)။ ဝါ၊ သတ္တဝါတို့ကို။ (ပုရက္ခတာ၌စပ်)။ တသိဏာယ၊ တဏှာသည်။၃ ပုရက္ခတာ၊ ရှေ့၌ပြုအပ်, ခြံရံအပ်ကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ဗန္ဓိတော၊ မုဆိုးသည် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော။ ဝါ၊ မုဆိုး၏ အနှောင်အဖွဲ့ခံရသော။ သသော ဣဝ၊ ယုန်ကဲ့သို့။ ပရိသပ္ပန္တိ၊ ထက်ဝန်းကျင် ကြောက်လန့်ခြင်းသို့ ရောက်ရကုန်၏။ ဝါ၊ ကြောက်လန့်နေရကုန်၏။ [ပရိသပ္ပတီတိ သမန္တတော ဂစ္ဆတိ။ နီတိဓာတု- ၂၀၃။] သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ၊ ငြိတွယ်တတ်သော သံယောဇဉ်ဆယ်ပါး, သင်္ဂတရားခုနစ်ပါးဖြင့် ငြိကပ် ဆက်စပ်ကုန်သည်။ ဝါ၊ ငြိတွယ်တတ်သော သံယောဇဉ်ဆယ်ပါး, သင်္ဂတရားခုနစ်ပါး၌ ငြိကပ်ကုန်သည်။၁ (ဟုတွာ၊ ၍။) စိရာယ၊ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး။၂ ပုနပ္ပုနံ၊ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ်။ ဒုက္ခံ၊ ပဋိသန္ဓေ, အိုနာသေခြင်း, ဆင်းရဲတွင်းသို့။ ဥပေန္တိ၊ ကပ် ရောက်ရကုန်၏။ (ပါ-၃၄၂)
၃။တသိဏာယ။ ။ တသန္တိ ယာယာတိ တသိဏာ၊ [တသ+ဣဏ+အာ၊-သူစိ။] နီတိ အလို “အပ္ပက္ခရာနံ ဗဟုတ္တမညထတ္တဉ္စ(၁၆၁)”သုတ်ဖြင့် တဏှာကို တသိနာပြု, နကို ဏပြု။
၁။သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ။ ။ “သံယောဇနသင်္ဂေန စေဝ ရာဂသင်္ဂါဒိနာ စ သတ္တာ ဗဒ္ဓါ, တသ္မိံ ဝါ လဂ္ဂါ(ဓမ္မ.ဋ္ဌ)”အဖွင့်၌ “သံယောဇနသင်္ဂေန”ကို ကြည့်၍ “သံယောဇနမေဝ '+သင်္ဂေါ သံယောဇနံ(ငြိကပ်တတ်သော သံယောဇဉ်)”ဟု ပြု၊ သင်္ဂပုဒ်အကျေကြံ၊ “ရာဂသင်္ဂါ- ဒိနာ”ကို ကြည့်၍ “သံသာရပင်္ကေ သဉ္ဇတီတိ သင်္ဂေါ(သံ၊ဋီ၊၁၊၆၈)”ဟု ပြု၊ သင်္ဂအရ ရာဂသင်္ဂ, ဒေါသသင်္ဂ, မောဟသင်္ဂ, မာနသင်္ဂ, ဒိဋ္ဌိသင်္ဂ, ကိလေသသင်္ဂ, ဒုစ္စရိတသင်္ဂတို့ကိုယူ(မဟာနိ- ၃၄၂)။ ထိုနောင် “သံယောဇနံ စ+သင်္ဂေါ စ သံယောဇနသင်္ဂံ”ဟု ပြု၊ (တစ်နည်း) နာမရူပံကဲ့သို့ ဧကဒေသသရူပေကသေသ်ကြံ၍ “သံယောဇနသင်္ဂေါ စ+သင်္ဂေါ စ သံယောဇနသင်္ဂေါ”ဟု ပြု၊ “သတ္တာ”ဟု ဖွင့်သဖြင့် သတ္တကာ၌ ကပစ္စည်းအနက်မရှိ၊ “သဉ္ဇန္တီတိ သတ္တာ၊ သတ္တာ ဧဝ သတ္တကာ” ဟု ပြု၍ “သံယောဇနသင်္ဂေန သံယောဇနသင်္ဂသ္မိံ ဝါ+သတ္တကာ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ”ဟု တွဲပါ၊ (တစ်နည်း) “သံယောဇနသင်္ဂေန, သံယောဇနသင်္ဂသ္မိံ ဝါ+သတ္တာ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ၊ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာယေဝ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ”ဟု ပြု။
ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၃၃၂။ ။ ထိုအလို “သံယောဇေန္တီတိ သံယောဇနာ(နှောင်ဖွဲ့တတ်သော သင်္ဂ တရားများ)၊ သံယောဇနာ စ+တေ+သင်္ဂါ စာတိ သံယောဇနသင်္ဂါ၊ သံယောဇနသင်္ဂေသု, သံယောဇနသင်္ဂေဟိ ဝါ သတ္တာ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာ၊ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တာယေဝ သံယောဇနသင်္ဂသတ္တကာ(နှောင်ဖွဲ့တတ်သော သင်္ဂတရားတို့၌ ငြိကပ်ကုန်သည်၊ ဝါ-သံယောဇဉ်တည်းဟူ သော သင်္ဂတရားတို့ဖြင့် တေဘူမကတရားတို့၌ ငြိကပ်ကုန်သည်)”ဟု ပြု။
၂။ စိရာယ။ ။ နီတိသုတ္တ-၁၇၉၌ ဝိဘတျန္တပတိရူပကနိပါတ်ဟု ဆို၏၊ ၎င်းသျ၊၁၊၄၁၅၌ “သောတ္ထိံ ပဿာမိ ပါဏိနံ(သံ-၅၂)”စသည်၌ သောတ္ထိနိပါတ်နောင် ဝိဘတ်သက်သကဲ့သို့ စိရနောင် အစ္စန္တသံယောဂ၌ စတုတ္ထီသဝိဘတ်ဟု ဆို၏၊ ထောမနိဓိ၌ “စိရံ+အယတေတိ စိရာယ [စိရံ+အယ+အဏ်၊]”ဟု ပြု၍ စိရကာလ, ဒီဃကာလအနက်ဟော နိပါတ်ဟု ဆို၏။
တသ္မာ တသိဏံ ဝိနောဒယေ, အာကင်္ခန္တ ဝိရာဂမတ္တနော။
(ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။) ပဇာ၊ တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ တသိဏာယ၊ သည်။ ပုရက္ခတာ၊ ကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ဗန္ဓိတော၊ သော။ သသော ဣဝ၊ သို့။ ပရိသပ္ပန္တိ၊ ကုန်၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ဝါ၊ မိမိဖို့။ ဝိရာဂံ၊ ရာဂအစရှိသည်တို့၏ မတပ်မက်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို။ [ရာဂါဒယော ဝိရဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ, ဧတေနာတိ ဝါ ဝိရာဂေါ။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၃၂။] အာကင်္ခန္တော၊ လိုလားတောင့်တသော ရဟန်းသည်။ တသိဏံ၊ တဏှာကို။ ဝိနောဒယေ၊ အရဟတ္တမဂ်ဖြင့် ပယ်စွန့်လေရာ၏။ (ပါ-၃၄၃)
သူကရပေါတိကာဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။