ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၄-ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂ။ ၉. ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထု
၁၉၅။ ပူဇာရဟော ပူဇယတော၊ ဗုဒ္ဓေ ယဒိဝ သာဝကေ၊
ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ၊ တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ။
၁၉၆။ တေ တာဒိသေ ပူဇယတော၊ နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ၊
န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ၊ ဣမေတ္တမပိ ကေနစိ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည်နှင့် ဗာရာဏသီပြည် လမ်းအကြား တောဒေယျရွာအနီးတွင် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကဿပဘုရားရှင်၏ ရွှေစေတီတော်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ စေတီအနီးဝယ် လယ်ထွန်နေသော ရှေးဟောင်းစေတီနေရာ နတ်ကွန်းကို ရှိခိုးသော ပုဏ္ဏားသည် သောတာပန်ဖြစ်၍ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော သတ္တဝါများ တရားထူးရကြသည်။
အနက်
ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ၊ တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိဟူသော သံသရာနယ်ချဲ့တရားတို့ကို လွန်မြောက်ကုန်သော။ ပူဇာရဟော၊ ပူဇော်ထိုက်ကုန်သော။ ဗုဒ္ဓေ၊ ဘုရားရှင်တို့ကိုလည်းကောင်း။ ယဒိဝ၊ ထိုမှတပါး ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကိုလည်းကောင်း။ သာဝကေ၊ ဘုရားတပည့်သားတို့ကိုလည်းကောင်း။ ပူဇယတော၊ ပူဇော်သောသူ၏လည်းကောင်း။ တာဒိသေ တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ၊ ထိုပပဉ္စနှင့် သောကပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်သောသဘောရှိကုန်သော။ နိဗ္ဗုတေ၊ ကိလေသာငြိမ်းအေးကုန်ပြီးသော။ အကုတောဘယေ၊ တစုံတခုသော ဘဝ အာရုံဘေးမရှိကုန်သော။ တေ၊ ထိုဘုရားစသည်တို့ကို။ ပူဇယတော၊ ပူဇော်သောသူ၏လည်းကောင်း။ ဣမံ၊ ဤကောင်းမှုသည်။ ဧတ္တံ ဧတ္တကံ၊ ဤမျှရှိ၏ဟု။ ကေနစိ၊ တစုံတယောက်သော ဗြဟ္မာစသည်သည်။ ပုညံ၊ ကောင်းမှုကို။ သင်္ခါတုံ၊ ရေတွက်ခြင်းငှာ။ န သက္ကာ၊ မတတ်နိုင်။
စကားပြေ
သံသရာနယ်ချဲ့တရားနှင့် သောကပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်ပြီးလျှင် ကိလေသာငြိမ်းအေး၍ တစုံတခုသော ဘဝ အာရုံ ဘေးမရှိပဲ ပူဇော်ထိုက်သော ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနှင့် သာဝကတို့ကို ပူဇော်သောသူ၏ ကောင်းမှုကို ရေတွက်ခြင်းသည် ဤမျှရှိ၏ဟု ကောင်းမှုကို ရေတွက်ခြင်းငှာ ဗြဟ္မာတို့သည်ပင် မတတ်နိုင်။
ပူဇာရဟော– ဗုဒ္ဓ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓ၊ သာဝက ရ၏။
ပူဇယတော– အဘိဝါဒနစသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းလေးပါးဖြင့်လည်းကောင်း ပူဇော်ခြင်း။
ပပဉ္စတရားသုံးပါး– တဏှာ ဒိဋ္ဌိ မာန။
နိဗ္ဗုတေ– ရာဂစသည် ငြိမ်းအေးခြင်း။
အကုတောဘယေ– ဘုံအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အာရုံအားဖြင့်လည်းကောင်း တစုံတခုသော ဘေးရန်မရှိခြင်း။
ကေနစိ အပိ– ၌ အပ်ဖြင့် တီရဏ၊ ဓာရဏ၊ ပူရဏ ဟူသော မာန (ချိန်) သုံးမျိုးတွင် ဤဝတ္ထုသည် ဤမျှရှိ၏ဟု မှန်းဆသိရခြင်းသည် တီရဏ၊ ချိန်ခွင်ဖြင့် ချိန်ခြင်းသည် ဓာရဏ၊ လက်တခုပ် ပြည်တောင်းစသည်ဖြင့် ပြည့်စေမှုသည် ပူရဏ။
စိတ်ထားတူလျှင် အကျိုးပေးတူသည်– သက်တော်ထင်ရှားရှိသော ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးသော ဘုရားရှင်အပေါ်၌ စိတ်ထားတူလျှင် အကျိုးပေး အတူတူပင်ဖြစ်သည်။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ပူဇာရဟော = ပူဇာယ အရတီတိ ပူဇာရဟော။ ပူဇာ + အရဟ် + အ။
ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ = သမတိက္ကမတီတိ သမတိက္ကန္တော။ သံ + အတိ + ကမု + တ။ ပပဉ္စေ သမတိက္ကန္တော ပပဉ္စသမတိက္ကန္တော။ ပပဉ္စ + သမတိက္ကန္တ။
တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ = သောကော စ ပရိဒ္ဒဝေါ စ သောကပရိဒ္ဒဝါ။ တိဏ္ဏာ သောကပရိဒ္ဒဝါ ယေသန္တိ တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝါ။ တိဏ္ဏ + သောကပရိဒ္ဒဝ + ယ။
အကုတောဘယေ = နတ္ထိ ကုတောစိ ဘယံ ဧတေသန္တိ အကုတောဘယာ။ နတ္ထိ ကုတောစိ + ဘယ + ဧတ။
ယဒိဝ သာဝကေ = ယဒိဝ + သာဝကေ။
ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထု ပြီး၏။
ဗုဒ္ဓဝဂ် ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၄-ဗုဒ္ဓဝဂ်
၉-ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ, တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ။
ပူဇာရဟေ၊ အပူဇော်ကို ခံထိုက်ကုန်သော။၁ ပပဉ္စသမတိက္ကန္တေ၊ ဒိဋ္ဌိတဏှာ, မာနသာဟု, သံသရာချဲ့ကြ, ပပဉ္စတရားတို့ကို လွန်မြောက်တော်မူပြီးကုန်သော။ တိဏ္ဏသောကပရိဒ္ဒဝေ၊ လွန်မြောက်အပ်ပြီးသော ဝမ်းနည်းခြင်း, ငိုေကြွးခြင်းရှိကုန် သော။ ဝါ၊ ဝမ်းနည်းခြင်း, ငိုေကြွးခြင်းတို့ကို လွန်မြောက်တော်မူပြီးကုန်သော။ ဗုဒ္ဓေ၊ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ကိုလည်းကောင်း။ ယဒိ၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဝါ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့ကိုလည်းကောင်း။ [ဆန်းကြောင့် ရဿပြု၍ ဂါထာ၌ “ယဒိဝ”ဟု ဖြစ်သည်။] သာဝကေ ဝါ၊ ဘုရားရှင်၏ တပည့်သာဝကတို့ကိုလည်းကောင်း။ ပူဇယတော၊ ပူဇော်သူ ၏။ (ပုညံ၊ ကောင်းမှုကို။ ဣမံ၊ ဤကောင်းမှုသည်။ ဧတ္တံ (ဧတ္တကံ)၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည် ရှိ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့။ ကေနစိ အပိ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဗြဟ္မာစသူသည်သော် လည်း။ ဝါ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော ချိန်တွယ်တိုင်းတာခြင်းဖြင့်သော်လည်း။ သင်္ခါတုံ၊ ရေတွက် ခြင်းငှာ။ န သက္ကာ၊ မတတ်နိုင်။) (ပါ-၁၉၅) [အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၄အတိုင်း နောက်ဂါထာမှ တတိယ, စတုတ္ထပါဒတို့ကို လှမ်းယူ၍ ပေးထားသည်။]
၁။ ပူဇာရဟေ။ ။ ပူဇာရဟာ နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကာစရိယုပဇ္ဈာယ- မာတာပိတုဂရုအာဒယော၊ တေသု ပူဇာရဟေသု မာလာဒိပဒုမဝတ္ထာဘရဏစတုပစ္စယာဒီဟိ ပူဇယတော ပူဇယန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပုညကောဋ္ဌာသံ...န သက္ကာ၊-အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၄။
အဖွင့်အလို ။ ။ ဤအဖွင့်၌ “ပူဇာရဟေသု” ဟု ဖွင့်သဖြင့် “ပူဇာရဟေ”စသည်ဝယ် သတ္တမီအနက်၌ ဒုတိယာယောဝိဘတ်ဟု ယူ၍ “ပူဇာရဟေ-ကုန်သော၊ ပေ ၊ ဗုဒ္ဓေ-တို့၌လည်း ကောင်း၊ ယဒိ-ပါး၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဝါ-တို့၌လည်းကောင်း၊ သာဝကေ ဝါ-တို့၌လည်းကောင်း၊ ပူဇ- ယတော-၏”ဟု ပေးရာ၏။
သီဋီသစ်နိ၊၁၊၂၆။ ။ ထို၌ သတ္တမီဧကဝုစ်, ဒုတိယာဗဟုဝုစ်၂မျိုးကြံ၍ “ဗုဒ္ဓေ ဝါ-၌ လည်းကောင်း၊ ဝါ-တို့ကိုလည်းကောင်း”ဟု ပေး၏၊ ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၆၄၊ အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၄တို့၌ “ဗုဒ္ဓါဒီ (ဗုဒ္ဓါဒယော) ပူဇယတော”ဟု တွေ့ရခြင်း, နောက်ဂါထာ၌ “တေ တာဒိသေ”ဟု ရှိ ခြင်းတို့ကြောင့် ဒုတိယာဗဟုဝုစ်သာ ကောင်း၏။
န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ, ဣမေတ္တမပိ ကေနစိ။
တာဒိသေ၊ ထိုကဲ့သို့ ရှုအပ်ကုန်သော။ နိဗ္ဗုတေ၊ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးကုန် သော။ အကုတောဘယေ၊ တစ်စုံတစ်ခုသောဘဝ, တစ်စုံတစ်ခုသောအာရုံမှ ဘေးမရှိ ကုန်သော။ တေ၊ ထိုဘုရားပစ္စေကာ အရိယာသာဝကတို့ကို။ ပူဇယတော၊ ၏။ ပုညံ၊ ကောင်းမှုကို။ ဣမံ၊ ဤကောင်းမှုသည်။ ဧတ္တံ (ဧတ္တကံ)၊ ၏။၁ (ဣတိ၊ သို့။) ကေနစိ အပိ၊ လည်း။ သင်္ခါတုံ၊ ငှာ။ န သက္ကာ၊ နိုင်။ (ပါ-၁၉၆)
၁။ ဣမေတ္တမပိ။ ။ “ဣမံ+ဧတ္တကံ+အပိ”ဟုဖြတ်၊ မ၌ နိဂ္ဂဟိတ်ချေ, က၌ နိဂ္ဂဟိတ် ကို မ-ပြု, က-ချေ၊ “ဧတံ+ပရိမာဏံ အဿာတိ ဧတ္တကံ”ဟု ပြု၊ ယဒနုပပန္နာသုတ်ကြီးဖြင့် ဧတနောင် တ္တကပစ္စည်းသက်, ဧတကိုလည်း ဧပြု။(ရူ-၂၃၄၊ မောဂ်-၄, ၄၂)
ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထုအဋ္ဌကထာဂါထာ
စေတောပဏိဓိဟေတု ဟိ, သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ သုဂ္ဂတိံ။
တိဋ္ဌန္တေ၊ သက်တော်ထင်ထင်, တည်ရှိစဉ်ဝယ်, ဖူးမြင်ရငြား, မြတ်ဘုရား၌ လည်းကောင်း။ နိဗ္ဗုတေ စာပိ၊ ရွှေပြည်နိဗ္ဗူ, စံတော်မူသည့်, သုံးလူထွတ်ထား, မြတ် ဘုရား၌လည်းကောင်း။ စိတ္တေ၊ ဂုဏ်တော်အာရုံ, ကောင်းစွာထုံလျက်, တလုံလဲလဲ, မှီဝဲစွဲသုံး, စိတ်နှလုံးသည်။ သမေ၊ သဒ္ဓါပညာ, အရာရာဝယ်, မကွာတန်းတူ, ညီမျှပါမူ ကား။ သမံ ဖလံ၊ အကျိုးပေးဟန်, အတန်တန်လည်း, ဧကန်ညီမျှ, တန်းတူရလေ၏။ ဟိ၊ ထိုစကားလျှင်, မမှားဧကန်, ယုတ္တိတန်လှပါ၏။ သတ္တာ၊ ယုတ်မြတ်မဟူ, သူငါကစ, သတ္တဝါဟူသမျှတို့သည်။ စေတောပဏိဓိဟေတု၊ စိတ်နေစိတ်ထား, ကြီးမားဖြူစင်, ကြည်လင်သန့်ရှင်း, အကြောင်းရင်းကြောင့်။၂ သုဂတိံ၊ လူ့ရွာနတ်ထံ, ချမ်းသာစံလျက်, နိဗ္ဗာန်တိုင်ထိ, အကောင်းဆုံးဂတိသို့။ [ဂါထာ၌ ဆန်းကြောင့် ဂဒွေဘော်ဖြင့် “ဒုဂ္ဂတိံ”ဟု ရှိသည်။] ဂစ္ဆန္တိ၊ ပါရမီစွမ်းသလောက်, စခန်းပေါက်အောင်, လှမ်းရောက်နိုင်ကြပေ သတည်း။ (ဋ္ဌ-၂၀၅)
၂။ စေတောပဏိဓိဟေတု။ ။ စေတောပဏိဓိဟေတု ဟီတိ အတ္တနော စိတ္တဿ သမ္မဒေဝ ဌပနနိမိတ္တံ၊ အတ္တသမ္မာပဏိဓာနေနာတိ အတ္ထော၊-ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၈၇။
ကဿပဒသဗလဿ သုဝဏ္ဏစေတိယဝတ္ထုဂါထာနိဿယ ပြီးပြီ။
ဗုဒ္ဓဝဂ်ဂါထာနိဿယ ပြီးပြီ။