ဂေါဃာတကပုတ္တဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၈-မလဝဂ်
၁-ဂေါဃာတကပုတ္တဝတ္ထု
၂၃၅။ ပဏ္ဍုပလာသောဝ ဒါနိသိ၊ ယမပုရိသာပိ စ တေ ဥပဋ္ဌိတာ။
ဥယျောဂမုခေ စ တိဋ္ဌသိ၊ ပါထေယျမ္ပိ စ တေ န ဝိဇ္ဇတိ။
၂၃၆။ သော ကရောဟိ ဒီပမတ္တနော၊ ခိပ္ပံ ဝါယမ ပဏ္ဍိတော ဘဝ။
နိဒ္ဓန္တမလော အနင်္ဂဏော၊ ဒိဗ္ဗံ အရိယဘူမိံ ဥပေဟိသိ။
၂၃၇။ ဥပနီတဝယော စ ဒါနိသိ၊ သမ္ပယာတောသိ ယမဿ သန္တိကံ။
ဝါသော တေ နတ္ထိ အန္တရာ၊ ပါထေယျမ္ပိ စ တေ န ဝိဇ္ဇတိ။
၂၃၈။ သော ကရောဟိ ဒီပမတ္တနော၊ ခိပ္ပံ ဝါယမ ပဏ္ဍိတော ဘဝ။
နိဒ္ဓန္တမလော အနင်္ဂဏော၊ န ပုန ဇာတိဇရံ ဥပေဟိသိ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် နှစ်ပေါင်းငါးဆယ့်ငါးနှစ်ပတ်လုံး နွားတို့ကို သတ်၍ ရောင်းဝယ်ကာ အသက်မွေးသော နွားသတ်သမား၏ သား ရွှေပန်းထိမ်သည်ကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ရွှေပန်းထိမ်သည်ကြီး အနာဂါမိ ဖြစ်သည်။
အနက်
ဥပါသက၊ အို ဥပါသက။ တွံ၊ သင်သည်။ ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။ ပဏ္ဍုပလာသောဝ၊ ဖက်ရွက်လျော်ကဲ့သို့။ အသိ၊ ဖြစ်ပြီ။ ယမပုရိသာပိ စ၊ သေမင်းတမန်တို့သည်လည်း။ တေ၊ သင်၏အနီး၌။ ဥပဋ္ဌိတာ၊ တည်ကုန်ပြီ။ ဥယျောဂမုခေ စ၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း၏ အစ၌လည်း။ တိဋ္ဌသိ၊ တည်၏။ တေ၊ သင့်အား။ ပါထေယျမ္ပိ စ၊ ဘဝတပါးသို့ သွားဖို့ရန် ကောင်းမှုတည်းဟူသော ရိက္ခာသည်လည်း။ န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
သော တွံ၊ ထိုသင်သည်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ဒီပံ၊ မှီရာကျွန်းနှင့် တူသော ကောင်းမှုကို။ ကရောဟိ၊ ပြုပါလော့။ ခိပ္ပံ၊ လျင်စွာ။ ဝါယမ၊ အားထုတ်ပါလော့။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသူသည်။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါလော့။ နိဒ္ဓန္တမလော၊ အညစ်အကြေးပယ်ပြီးသည် ဖြစ်၍။ အနင်္ဂဏော၊ ကိလေသာမရှိပဲ။ အရိယာဘူမိံ၊ အရိယတို့ နေရာဖြစ်သော။ ဒိဗ္ဗံ၊ သုဒ္ဓဝါသဘုံသို့။ ဥပေဟိသိ၊ ကပ်ရောက်လိမ့်မည်။
ဥပါသက၊ အို ဥပါသက။ တွံ၊ သင်သည်။ ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။ ဥပနီတဝယော၊ အရွယ်လွန်သည်။ အသိ၊ ဖြစ်၏။ ယမဿ၊ သေမင်း၏။ သန္တိကံ၊ အထံသို့။ သမ္ပယာတောသိ၊ သွားရန် စီစဉ်ပြီးသည်။ အသိ၊ ဖြစ်၏။ တေ၊ သင့်အား။ အန္တရာ၊ ခရီးအကြား၌။ ဝါသော၊ ရပ်နားရန် အခွင့်သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ တေ၊ သင့်အား။ ပါထေယျမ္ပိ စ၊ ဘဝတပါးသို့ သွားဖို့ရန် ကောင်းမှုတည်းဟူသော ရိက္ခာသည်လည်း။ န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။
ဥပါသက၊ အို ဥပါသက။ သော တွံ၊ ထိုသင်သည်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ဒီပံ၊ မှီရာကျွန်းနှင့် တူသော ကောင်းမှုကို။ ကရောဟိ၊ ပြုပါလော့။ ခိပ္ပံ၊ လျင်စွာ။ ဝါယမ၊ အားထုတ်ပါလော့။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသူသည်။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါလော့။ နိဒ္ဓန္တမလော၊ အညစ်အကြေးကို ပယ်ထုတ်ပြီးသည် ဖြစ်၍။ အနင်္ဂဏော၊ ကိလေသာမရှိပဲ။ န ပုန ဇာတိဇရံ၊ တဖန် ပဋိသန္ဓေ နေခြင်း အိုခြင်းသို့။ ဥပေဟိသိ၊ မရောက်တော့အံ့။
စကားပြေ
ဥပါသက၊ သင် ယခု ဖျော့တော့သော ဖက်ရွက်လျော်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီးလျှင် သေမင်းအနီး၌ တည်၍ ပျက်စီးစပြုသော သင့်အား ဘဝတပါးသွားရန် ကောင်းမှုတည်းဟူသော ရိက္ခာမရှိ။
မိမိမှီခိုရာကျွန်းနှင့် တူသော ကုသိုလ်ကို ပြုပါလော့၊ လျင်မြန်စွာ ကုသိုလ်တရားကို အားထုတ်ပြီး ပညာရှိသူတော်ကောင်း ဖြစ်ပါလော့၊ လုံ့လစိုက်ထုတ်၍ အညစ်အကြေးပယ်ကာ ကိလေသာမရှိခဲ့သော် သုဒ္ဓဝါသဘုံသို့ ရောက်လိမ့်မည်။
ဥပါသက၊ ယခုအရွယ်လွန်၍ သေမင်းထံသို့ သွားရန် နီးကပ်နေသော သင့်အား လမ်းခရီးအကြား ရပ်နားနေရန် အခွင့်မရှိ၊ ကုသိုလ်ရိက္ခာလည်း မရှိ။
မိမိမှီခိုရာကျွန်းနှင့် တူသော ကုသိုလ်ကို ပြုပါလော့၊ လျင်မြန်စွာ အားထုတ်၍ ပညာရှိသူတော်ကောင်း ဖြစ်အောင် ပြုပါလော့၊ လုံ့လစိုက်၍ အညစ်အကြေးပယ်ကာ ကိလေသာမရှိသော သင့်အား ပဋိသန္ဓေနေခြင်း အိုခြင်းတို့ မဖြစ်နိုင်တော့အံ့။
ယမပုရိသာ—သေမင်းတမန်။
ပါထေယျ—ခရီးသွားသောသူအား ဆန်၊ ဆီ စသော ရိက္ခာကို ပါထေယျခေါ်၏။ တမလွန်ဘဝ သွားသောသူအား ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပါထေယျခေါ်သည်။
နိဒ္ဓန္တမလော ၌—မလ ဟူသည် ရာဂ စသော အညစ်အကြေး ရ၏။
အနင်္ဂဏော ၌—အင်္ဂ အရ ရာဂစသော ကိလေသာ ရ၏။
အနင်္ဂဏ နိဒ္ဓန္တမလ—အရ ရာဂ၊ ဒေါသ စသော ကိလေသာမရှိသော အနာဂါမိပုဂ္ဂိုလ် ရ၏။
အရိယဘူမိ—အရ သုဒ္ဓဝါသဘုံငါးဘုံ ရ၏။
[ဂါထာလေးဂါထာတို့တွင် အောက်သုံးဂါထာတို့ဖြင့် အနာဂါမိမဂ်ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူ၍ စတုတ္ထဂါထာဖြင့် အရဟတ္တမဂ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဟောတော်မူ၏။ ဖခင်က ထမင်းလုတ်ကြီးကြီး ကျွေးသော်လည်း သား၏ ပါးစပ်တွင် တန်ရုံသာ ဝင်သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်က ရဟန္တာတိုင်အောင် ဟောသော်လည်း အောက်သုံးဂါထာဖြင့် သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ ရောက်၍ စတုတ္ထဂါထာဖြင့် အနာဂါမိဖိုလ်ကိုသာ ရ၏။]
ပါထေယျမ္ပိ စ တေ န ဝိဇ္ဇတိ—ဤစကားကို နှစ်ကြိမ် ဟောတော်မူခြင်းသည် ဥပါသကအား အကြိမ်အကြိမ် အဖန်ဖန် စွဲမြဲစေခြင်းငှာ ဟောတော်မူ၏။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ပဏ္ဍုပလာသော = ပဏ္ဍတီတိ ပဏ္ဍု။ ပဍိ + ဥ။ ပကာရေန လသတီတိ ပလာသံ။ ပ + လသ် + ဏ။ ပဏ္ဍု ပလာသံ ပဏ္ဍုပလာသံ။ ပဏ္ဍု + ပလာသ။
ယမပုရိသာ = ယမဿ ပုရိသော ယမပုရိသော။ ယမ + ပုရိသ။
ဥယျောဂမုခေ = ဥယျောဂဿ မုခံ ဥယျောဂမုခံ။ ဥယျောဂ + မုခ။ ဥယျောဇနံ ဥယျောဂါ။ ဥ + ယုဇ + ဏ။
ပါထေယျံ = ပထဿ ဟိတံ ပါထေယျံ။ ပထ + ဏျ။
နိဒ္ဓန္တမလော = နိဒ္ဓန္တံ မလံ ယဿာတိ နိဒ္ဓန္တမလော။ နိဒ္ဓန္တ + မလ + ယ။ နိဒ္ဓန္တ = နိ + ဓမု + တ။
အနင်္ဂဏော = နတ္ထိ အင်္ဂဏံ ဧတဿာတိ အနင်္ဂဏော။ န + အင်္ဂဏ + ဧတ။
အရိယဘူမိံ = အရိယာနံ ဘူမိ အရိယဘူမိ။ အရိယ + ဘူမိ။
ဥပေဟိသိ = ဥပ + ဟူ + ဿသိ။
ဥပနီတဝယော = ဥပ + နိတဝယော။ နိတဝယော = နီတော ဝယော ယဿာတိ နီတဝယော။ ဥပ + ဝယ + ယ။
ဂေါဃာတကပုတ္တဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၈-မလဝဂ်
၁-ဂေါဃာတကပုတ္တဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဥယျောဂမုခေ စ တိဋ္ဌသိ, ပါထေယျမ္ပိ စ တေ န ဝိဇ္ဇတိ။
(ဥပါသက၊ ဥပါသက! တွံ၊ သင်သည်။) ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။ ပဏ္ဍုပလာသော ဣဝ၊ ဖျော့တော့ဝါဝင်းသော သစ်ရွက်ကဲ့သို့။ အသိ၊ ဖြစ်၏။ ယမပုရိသာပိ စ၊ သေခြင်း တရား, တမန်ယောက်ျားတို့သည်လည်း။၁ တေ၊ သင်၏။ ဥပဋ္ဌိတာ၊ အနီး၌ တည်ကုန်၏။ (တစ်နည်း) တေ၊ သင့်အား။ ဥပဋ္ဌိတာ၊ ချဉ်းကပ်နေကုန်၏။ [ရှေ့နည်း မောဂ္ဂလ္လာန်။ နောက် နည်း ရူပသိဒ္ဓိ။] ဥယျောဂမုခေ စ၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း၏ အဝ၌လည်း။ ဝါ၊ သေခါနီး ကာလ၌လည်း။၁ တိဋ္ဌတိ၊ တည်နေရ၏။ တေ၊ သင်၏။ ဝါ၊ သင့်မှာ။ ပါထေယျမ္ပိ၊ သံသ ရာခရီး၏ အစီးအပွားဖြစ်သော ကုသိုလ်ရိက္ခာသည်လည်း။ [ပထေ ပထဿ ဝါ+ဟိတံ, ပထေ+သာဓု ဝါ ပါထေယျံ။ ဓမ္မဋီ။ ရူ-၂၃၀။ မောဂ်-၄-၇၅။] န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။ (ပါ-၂၃၅)
၁။ ယမပုရိသာ။ ။ “ယမဒူတာ”ကို ကြည့်၍ ဒေဝဒူတာကဲ့သို့ “ဒေဝဒူတသရာပန- ဝသေန သတ္တေ ယထူပစိတေ ပုညကမ္မေ ယမေတိ နိယမေတီတိ ယမော(မ၊ဋီ၊၃၊၃၆၂)၊ ယမဿ+ပုရိသာ ယမပုရိသာ”ဟု ပြု၊ အိုခြင်းနာခြင်းတို့လည်း ယမပုရိသများပင် ဖြစ်၏၊ သို့သော် ဧကဒေသျူပစာရအားဖြင့် သေခြင်းကိုသာ ဤ၌ “ယမပုရိသာ”ဟု ဆိုသည်၊ ထိုကြောင့် “မရဏမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ”ဟု ဖွင့်သည်။ [ဝုစ္စတိ ဝုတ္တံ, နာမံ ပရိယာယ, ရှိလတ်ကမူဥပစာ။]
ဓမ္မ-ဋီ-၂၃၄။ ။ ထို၌ ယမသဒ္ဒါ သေခြင်းအနက်ဟော ယူ၍ “ယမနံ ဥပရမနံ ယမော (အနုဋီ၊၁၆၃)၊ ယမော ဧဝ+ပုရိသော ယမပုရိသော(သေခြင်းဟူသော ယောကျ်ား)”ဟု ဆို၏၊ အဋ္ဌကထာ၌ “ယမဒူတာ”ဟု ဖွင့်ခြင်း, “ယမပုရိသာ”ဟူသော ဗဟုဝစနန္တပုဒ်ကို ဋီကာက “ယမ ပုရိသော”ဟု ဧကဝစနန္တဖြင့် ဖွင့်ခြင်းကြောင့် ဋီကာအဆိုကို စဉ်းစားသင့်၏။
၁။ဥယျောဂမုခေ။ ။ “ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္တာ”အရ ဥယျုတ္တံ သေနံမှ ဥယျုတ္တံကဲ့သို့ ဥယျောဂ၌ ဥပုဗ္ဗ ယုဇဓာတ် သွားခြင်းအနက်ကြံ၍ “ဥဋ္ဌဟိတွာ ယုဉ္ဇနံ ဂမနံ ဥယျောဂေါ-ဤ ဘဝမှ ထွက်သွားခြင်း(ကင်္ခါဘာ၊၂၊၁၅၉၊ပါစိယော-၉၉)”ဟု ပြု၍ “ဥယျောဂဿ+မုခံ ဥယျောဂမုခံ”ဟု ဆက်ပါ၊ ဤဘဝမှ ထွက်သွားခြင်းဟူသည် ဆုတ်ယုတ်ခြင်း, သေကျေ ပျက်စီးခြင်း တည်း၊ ထိုကြောင့် “ပရိဟာနိမုခေ”ဟု ဖွင့်သည်၊ P-T-S အဘိဓာန်၌လည်း “departure, approach of deat. ထွက်သွားခြင်း, သေခါနီး”ဟု ဖွင့်ဆို၏။
နိဒ္ဓန္တမလော အနင်္ဂဏော, ဒိဗ္ဗံ အရိယဘူမိံ ဥပေဟိသိ။
သော (တွံ)၊ ထိုသင်သည်။ အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ဒီပံ၊ ထောက်တည်ရာ ကျွန်း သဖွယ်ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကို။ ကရောဟိ၊ ပြုပါလော။ ခိပ္ပံ၊ လျင်မြန်စွာ။ ဝါယမ၊ ဝီရိယ ထားကာ, ကြိုးစားပါလော။ ပဏ္ဍိတော၊ ကောင်းမှုကိုဖြည့်, ပညာရှိသူသည်။ ဘဝ၊ ဖြစ်ပါလော။ (ဧဝံ၊ ဤသို့ ဖြစ်လသော်။) နိဒ္ဓန္တမလော၊ လွှင့်ထုတ်အပ်ပြီးသော ရာဂစ သော အညစ်အကြေးရှိသည်။ အနင်္ဂဏော၊ ယုတ်နိမ့်သည်၏အဖြစ်သို့ ရောက် ကြောင်း ကိလေသာမရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ဒိဗ္ဗံ၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ (အပါအဝင်) ဖြစ် သော။ (ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ အကျုံးဝင်သော)။ အရိယဘူမိံ၊ အနာဂါမ်ရဟန္တာ, အရိယာတို့၏, ဖြစ်တည်ရာ သုဒ္ဓါဝါသဘုံသို့။ ဥပေဟိသိ၊ ကပ်ရောက်ရလိမ့်မည်။ [ဥပ+ဣ+ဿသိ၊ ကွစိဓာတုဖြင့် ဿကို ဟိပြု။] (ပါ-၂၃၆)
ဝါသော တေ နတ္ထိ အန္တရာ, ပါထေယျမ္ပိ စ တေ န ဝိဇ္ဇတိ။
(ဥပါသက၊ ကာ! တွံ၊ သည်။) ဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။ ဥပနီတဝယော စ၊ ရောက် အပ်ပြီးသော အရွယ်ရှိသည်လည်း။ ဝါ၊ အရွယ်လွန်ပြီး, သေဖို့နီးနေသည်လည်း။၁ အသိ၊ ဖြစ်၏။ ယမဿ၊ သေခြင်း၏။ သန္တိကံ၊ အထံသို့။ သမ္ပယာတော၊ ရောက်တော့ မည်။ (ရောက်လုနီးပါး)။ အသိ၊ ၏။ တေ၊ သင်၏။ အန္တရာ၊ ခုနောင်ဘဝ, ကြားကာလ၌။ ဝါသော၊ ကောင်းမှုတရား, လွန်ကြိုးစားဖို့, ရပ်နား၍နေထိုင်နိုင်ခြင်းသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ တေ၊ ၏။ ဝါ၊ မှာ။ ပါထေယျမ္ပိ စ၊ သည်လည်း။ န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။ (ပါ-၂၃၇)
၁။ဥပနီတဝယော။ ။ ဥပနီတ၌ ဥပအနက်မရှိ၊ နီဓာတ်ကား ပါပုဏန(ရောက်ခြင်း) အနက်တည်း၊ ထိုကြောင့် “ဝိဂတဝယော”ဟု ဖွင့်သည်၊ ဓမ္မ.ဋ္ဌအလို “ဥပနီယတေတိ ဥပနီတော၊ ဝေန္တိ ဝိနဿန္တီတိ ဝယာ၊ [ဝိ+ဣ+အ၊-နိဒီ-၅၃၇။] ဝယန္တိ ပရိဟာနိံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝယာ၊ [ဝယ+အ၊-နီတိဓာတု-၁၃၉။] ဥပနီတာ+ဝယာ ယဿာတိ ဥပနီတဝယော”ဟု ပြု၊ ဓမ္မဋီ၌ “ဝယ- တော တီဟိ ဝယေဟိ နီတော မုတ္တောဝ မရဏာသန္နကာလော ဧတဿာတိ နီတဝယော၊ နီတ- ဝယော ဧဝ ဥပနီတဝယော(အရွယ်သုံးပါးတို့မှ လွတ်သော သေခါနီးအခါရှိသည်)”ဟု ဆို၏။
နိဒ္ဓန္တမလော အနင်္ဂဏော, န ပုန ဇာတိဇရံ ဥပေဟိသိ။
သော (တွံ)၊ သည်။ အတ္တနော၊ ၏။ ဒီပံ၊ ကို။ ကရောဟိ၊ လော။ ခိပ္ပံ၊ စွာ။ ဝါယမလော၊ ပဏ္ဍိတော၊ သည်။ ဘဝ၊ လော။ (ဧဝံ၊ သော်။) နိဒ္ဓန္တမလော၊ သည်။ အနင်္ဂဏော၊ သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) ပုန၊ တစ်ဖန်။ ဇာတိဇရံ၊ ပဋိသန္ဓေ, အိုနာသေသို့။ န ဥပေဟိသိ၊ ရောက်ရတော့မည်မဟုတ်။ (ပါ-၂၃၈)
ဂေါဃာတကပုတ္တဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။