ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၇-ကောဓဝဂ်
၈-ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထု
၂၃၁။ ကာယပ္ပကောပံ ရက္ခေယျ၊ ကာယေန သံဝုတော သိယာ။
ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ကာယေန သုစရိတံ စရေ။
၂၃၂။ ဝစီပ္ပကောပံ ရက္ခေယျ၊ ဝါစာယ သံဝုတော သိယာ။
ဝစီဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ ဝါစာယ သုစရိတံ စရေ။
၂၃၃။ မနောပ္ပကောပံ ရက္ခေယျ၊ မနသာ သံဝုတော သိယာ။
မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ၊ မနသာ သုစရိတံ စရေ။
၂၃၄။ ကာယေန သံဝုတာ ဓီရာ၊ အထော ဝါစာယ သံဝုတာ။
မနသာ သံဝုတာ ဓီရာ၊ တေ ဝေ သုပရိသံဝုတာ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် လက်နှစ်ဘက်ဖြင့် တောင်ဝှေးကို ကိုင်ကာ ခုံဖိနပ်စီး၍ စင်္ကြံလျှောက်ကြသော ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ကာယပကောပံ၊ ကာယဒုစရိုက်သုံးပါးကို။ ရက္ခေယျ၊ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ကာယေန၊ ကာယဒွါရဖြင့်။ သံဝုတော၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ကာယဒုစရိုက်ကို။ ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။ ကာယေန၊ ကိုယ်ဖြင့်။ သုစရိတံ၊ သုစရိုက်ကို။ စရေ၊ ကျင့်ရာ၏။
ဝစီပကောပံ၊ ဝစီဒုစရိုက်လေးပါးကို။ ရက္ခေယျ၊ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ဝါစာယ၊ ဝစီဒွါရဖြင့်။ သံဝုတော၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ ဝစီဒုစရိုက်ကို။ ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။ ဝါစာယ၊ နှုတ်ဖြင့်။ သုစရိတံ၊ သုစရိုက်ကို။ စရေ၊ ကျင့်ရာ၏။
မနောပကောပံ၊ မနောဒုစရိုက်သုံးပါးကို။ ရက္ခေယျ၊ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ မနသာ၊ မနောဒွါရဖြင့်။ သံဝုတော၊ တားမြစ်ပိတ်ပင်သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ မနောဒုစ္စရိတံ၊ မနောဒုစရိုက်ကို။ ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ သုစရိတံ၊ သုစရိုက်ကို။ စရေ၊ ကျင့်ရာ၏။
ယေ ဓီရာ၊ အကြင် ပညာရှိတို့သည်။ ကာယေန၊ ကိုယ်ဖြင့်။ သံဝုတာ၊ ဝင်ရောက်လာသော ဒုစရိုက်တို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ကုန်၏။ အထော၊ ထိုမှတပါး။ ဝါစာယ၊ နှုတ်ဖြင့်။ သံဝုတာ၊ ဝင်ရောက်လာသော ဒုစရိုက်တို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ကုန်၏။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ သံဝုတာ၊ ဝင်ရောက်လာသော ဒုစရိုက်တို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ကုန်၏။ တေ ဓီရာ၊ ထိုပညာရှိတို့သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ သုပရိသံဝုတာ၊ ကောင်းစွာ ဒုစရိုက်တို့ကို တားမြစ်ပိတ်ပင်စောင့်ရှောက်သူတို့ မည်ကုန်၏။
စကားပြေ
ကာယဒုစရိုက်သုံးပါး၊ ဝစီဒုစရိုက်လေးပါး၊ မနောဒုစရိုက်သုံးပါးတို့ကို စောင့်ရှောက်ရာ၏။ အသီးသီးသော ကာယ၊ ဝစီ၊ မနောဒွါရတို့ဖြင့် ဒုစရိုက်ဝင်လာမှုကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ရာ၏။ ဒုစရိုက်ကို ပယ်စွန့်၍ သုစရိုက်ကို ကျင့်ရာ၏။ ဤသို့ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ဝင်ရောက်လာသော ဒုစရိုက်များကို တားမြစ်နိုင်သူကို ဒုစရိုက်များကို ကောင်းစွာ လုံခြုံအောင် စောင့်ရှောက်နိုင်သူဟု ဆိုရပေမည်။
ကာယပ္ပကောပံ = ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ ဟူသော ကာယဒုစရိုက်သုံးပါး။
ဝစီပကောပံ = မုသာဝါဒ၊ ပိသုဏဝါစာ၊ သမ္ဖပ္ပလာပ၊ ဖရုသဝါစာ ဟူသော ဝစီဒုစရိုက်လေးပါး။
မနောပကောပံ = အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဟူသော မနောဒုစရိုက်သုံးပါး။
သစ်သားဖိနပ်—ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ကျောက်ဖျာအပြင်တွင် သစ်သားဖိနပ်စီးကာ စင်္ကြံသွားသဖြင့် ဆူညံသော အသံမြည်ခြင်းကြောင့် သစ်သားဖိနပ်စီးခြင်းကို ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူသည်။ (ဓမ္မ၊ ဋ္ဌ၊ ၂။၂၁၁။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ကာယပ္ပကောပံ = ကာယေန ပကောပိ ဣတိ ကာယပ္ပကောပိ။ ကာယ + ပကောပ။
ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထု ပြီး၏။
ကောဓဝဂ် ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၇-ကောဓဝဂ်
၈-ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ကာယဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, ကာယေန သုစရိတံ စရေ။
ကာယပ္ပကောပံ၊ ကိုယ်၏ပျက်စီးခြင်းဟူသော ကာယဒုစရိုက်ကို။ ဝါ၊ ကိုယ်ကို ပျက်စီးစေတတ်သော ကာယဒုစရိုက်ကို။ ရက္ခေယျ၊ စောင့်ရှောက်ရာ၏။ ကာယေန၊ ကာယဒွါရဖြင့်။ သံဝုတော၊ စောင့်စည်းသည်။ ဝါ၊ စောင့်စည်းအပ်သောဒွါရရှိသည်။၁ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ ကာယဒုစရိုက်ကို။၂ ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။ ကာယေန၊ ကာယဒွါရဖြင့်။ သုစရိတံ၊ ကောင်းစွာကျင့်အပ်, အကျင့်မြတ်ကို။ စရေ၊ ပြုကျင့်ရာ၏။ (ပါ-၂၃၁)
၁။ သံဝုတော။ ။ “ပိဟိတဒွါရော”ဟု ဗဟုဗ္ဗီဟိဖြင့် ဖွင့်သဖြင့် “သံဝုဏောတီတိ သံ- ဝုတော၊ (တစ်နည်း)သံဝူယတေ သံဝုတံ၊ သံဝုတံ+အဿ အတ္ထီတိ သံဝုတော”ဟုပြု။ [သံဝဏ္ဏေ တဗ္ဗ, ကိတ်ပဒ, ဗဟုဗ္ဗီဟိနှင့် ဖွင့်၍ပြ, ကတ္တုသာဓနကြံစရာ။ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗ, တဒ္ဓိတ, ဗဟုဗ္ဗီဟိနှင့် ဖွင့်၍ပြ, အဿတ္ထိဟု ကြံစရာ။]
၂။ ကာယဒုစ္စရိတံ။ ။ ကာယေန+ကတံ+ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ (ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ် သော မကောင်းသောအကျင့်(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၆၇)၊ ကာယေန+ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ-ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းသဖြင့် ကျင့်အပ်သောအကျင့်၊ ဒုဋ္ဌံ+စရိတံ ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယတော+ပဝတ္တံ+ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ-ကာယဒွါရကြောင့်ဖြစ်သော ပျက်သောအကျင့်(ဝိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၃၄၊ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၇)၊ ကာယေန+ နိပ္ဖာဒိတံ+ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ-ကာယဒွါရဖြင့် ပြီးစေအပ်သော ပျက်သောအကျင့် (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၄)၊ ဒုဋ္ဌု+စရိတံ ဒုစ္စရိတံ၊ ကာယေ+ပဝတ္တံ+ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ-ကာယ ဒွါရ၌ဖြစ်သော မကောင်းသောအကျင့်(မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၅၂)၊ ဝစီဒုစ္စရိတံ, မနောဒုစ္စရိတံတို့လည်း ဤနည်းတူပင်။
ဝစီဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, ဝါစာယ သုစရိတံ စရေ။
ဝစီပကောပံ၊ နှုတ်၏ပျက်စီးခြင်းဟူသော ဝစီဒုစရိုက်ကို။ ဝါ၊ နှုတ်ကို ပျက်စီး စေတတ်သော ဝစီဒုစရိုက်ကို။ ရက္ခေယျ၊ ၏။ ဝါစာယ၊ ဝစီဒွါရဖြင့်။ သံဝုတော၊ သည်။ သိယာ၊ ၏။ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ ဝစီဒုစရိုက်ကို။ ဟိတွာ၊ ၍။ ဝါစာယ၊ ဖြင့်။ သုစရိတံ၊ ကို။ စရေ၊ ၏။ (ပါ-၂၃၂)
မနောဒုစ္စရိတံ ဟိတွာ, မနသာ သုစရိတံ စရေ။
မနောပကောပံ၊ စိတ်၏ပျက်စီးခြင်းဟူသော မနောဒုစရိုက်ကို။ ဝါ၊ စိတ်ကို ပျက်စီးစေတတ်သော မနောဒုစရိုက်ကို။ ရက္ခေယျ၊ ၏။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ သံဝုတော၊ သည်။ သိယာ၊ ၏။ မနောဒုစ္စရိတံ၊ မနောဒုစရိုက်ကို။ ဟိတွာ၊ ၍။ မနသာ၊ ဖြင့်။ သုစရိတံ၊ ကို။ စရေ၊ ၏။ (ပါ-၂၃၃)
မနသာ သံဝုတာ ဓီရာ, တေ ဝေ သုပရိသံဝုတာ။
(ယေ) ဓီရာ၊ အကြင်ပညာရှိတို့သည်။ ကာယေန၊ ကာယဒွါရဖြင့်။ သံဝုတာ၊ စောင့်စည်းကုန်၏။ ဝါ၊ စောင့်စည်းအပ်သော ဒွါရရှိကုန်၏။ အထော၊ ထိုမှတစ်ပါး။ ဝါစာယ၊ ဝစီဒွါရဖြင့်။ သံဝုတာ၊ ကုန်၏။ မနသာ၊ စိတ်ဖြင့်။ သံဝုတာ၊ ကုန်၏။ တေ ဓီရာ၊ ထိုပညာရှိတို့သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ သုပရိသံဝုတာ၊ ကောင်းစွာ ထက်ဝန်းကျင် စောင့်စည်း ကုန်၏။ ဝါ၊ ကောင်းစွာ ထက်ဝန်းကျင် စောင့်စည်းအပ်သော ဒွါရရှိကုန်၏။ (ပါ-၂၃၄)
ဆဗ္ဗဂ္ဂိယဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
ကောဓဝဂ် ဂါထာနိဿယပြီးပြီ။