အတုလဥပါသကဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၇-ကောဓဝဂ်
၇-အတုလဥပါသကဝတ္ထု
၂၂၇။ ပေါရာဏမေတံ အတုလ၊ နေတံ အဇ္ဇတနာဓိဝ။
နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ၊ နိန္ဓန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ။
မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ၊ နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော။
၂၂၈။ န စာဟု န စ ဘဝိဿတိ၊ န စေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ။
ဧကန္တံ နိန္ဒိတော ပေါသော၊ ဧကန္တံ ဝါ ပသံသိတော။
၂၂၉။ ယံ စေ ဝိညူ ပသံသန္တိ၊ အနုဝိစ္စ သုဝေ သုဝေ။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ မေဓာဝိံ၊ ပညာသီလသမာဟိတံ။
၂၃၀။ နိက္ခံ ဇမ္ဗောနဒဿဝ၊ ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ။
ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ၊ ဗြဟ္မနာပိ ပသံသိတော။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တပါးတည်းနေလေ့ရှိသော အရှင်ရေဝတ၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်နှင့် အရှင်အာနန္ဒာထေရတို့ကို စိတ်ဆိုး၍ ဘုရားထံ ဥပါသကာငါးရာနှင့်တကွ တရားနာလာသော အတုလဥပါသကာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ငါးရာသော ဥပါသကာတို့သည် သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
အတုလ၊ အို အတုလဒါယကာ။ ဧတံ၊ ဤကဲ့ရဲ့ခြင်း ချီးမွမ်းခြင်းသည်။ န အဇ္ဇတနာ ဣဝ၊ ယခုမှဖြစ်သည်မဟုတ်။ တုဏှိမာသီနမ္ပိ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေသူကို။ နိန္ဒန္တိ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ ဗဟုဘာဏိနမ္ပိ၊ များစွာပြောဟောသောသူကို။ နိန္ဒန္တိ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ မိတဘာဏိမ္ပိ၊ နှိုင်းချိန်၍ ပြောသောသူကိုလည်း။ နိန္ဒန္တိ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ လောကေ၊ လောက၌။ အနိန္ဒိတော နာမ၊ အကဲ့ရဲ့လွှတ်သောသူမည်သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။
န စ အဟု၊ ရှေးကလည်း မရှိစဖူး။ န စ ဘဝိဿတိ၊ နောင်အခါလည်း ရှိမည်မဟုတ်။ ဧတရဟိ၊ ယခုအခါ၌လည်း။ န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။ ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။ ပေါသော၊ ယောက်ျားသည်။ နိန္ဒိတော ဝါ၊ အကဲ့ရဲ့မှုကိုလည်း ခံရ၏။ ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။ ပေါသော၊ ယောက်ျားသည်။ ပသံသိတော ဝါ၊ ချီးမွမ်းမှုကိုသာ ခံရ၏။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ၊ မကျိုးမပြတ်သော အကျင့်သိက္ခာ အသက်မွေးမှုရှိသော။ မေဓာဝိံ၊ ဓမ္မောဇပညာနှင့် ပြည့်စုံသော။ ပညာသီလသမာဟိတံ၊ လောကုတ္တရာပညာ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ သမာဓိဂုဏ်ရှိသော။ ယံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဝိညူ၊ ပညာရှိတို့သည်။ အနုဝိစ္စ၊ ဟုတ်မှန်စွာသိ၍။ သုဝေ သုဝေ၊ နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း။ စေ ပသံသန္တိ၊ ချီးမွမ်းကုန်ငြားအံ့။
ဇမ္ဗောနဒဿ၊ ဇမ္ဗူနဒရွှေစင်၏။ နိက္ခံ ဣဝ၊ နိက္ခနှင့်တူသော။ တံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ကော၊ အဘယ်သူသည်။ နိန္ဒိတုံ၊ ကဲ့ရဲ့ရန်။ အရဟတိ၊ ထိုက်အံ့နည်း။ ဒေဝါပိ၊ နတ်တို့သည်လည်း။ နံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ပသံသန္တိ၊ ချီးမွမ်းကုန်၏။ ဗြဟ္မုနာပိ၊ ဗြဟ္မမင်းသည်လည်း။ ပသံသိတော၊ ချီးမွမ်းအပ်၏။
စကားပြေ
အို ဒါယကာအတုလ၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း ချီးမွမ်းခြင်းသည် ရှေးရိုးအစဉ်အလာဖြစ်၏။ ယခုမှ ဖြစ်လာသည်မဟုတ်။ ဆိတ်ဆိတ်နေသူကိုလည်းကောင်း၊ များစွာပြောသူကိုလည်းကောင်း၊ နှိုင်းချိန်ပြောဟောသူကိုလည်းကောင်း ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ အမှန်အားဖြင့် အကဲ့ရဲ့လွှတ်သူသည် ရှေးကလည်း မရှိစဖူး၊ နောင်အခါလည်း ရှိမည်မဟုတ်၊ ယခုလည်း မရှိ။ စင်စစ်အားဖြင့် တစုံတယောက်သည် ကဲ့ရဲ့လည်း ခံရမည်၊ ချီးမွမ်းလည်း ခံရမည်။
မကျိုးမပြတ်သော အကျင့်ရှိ၍ ဓမ္မောဇပညာနှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာဂုဏ်ရှိသော ပညာရှိအချီးမွမ်းခံရသူကို မည်သူမျှ မကဲ့ရဲ့ထိုက်။ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်၏ နိက္ခနှင့် တူသူကို နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မတို့သည်လည်းကောင်း ချီးမွမ်းကြသည်။
နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ—ဤသူသည် အ-သောသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နားပင်းသောသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တစုံတခုကို မသိသောသူကဲ့သို့လည်းကောင်း ဆိတ်ဆိတ်နေ၏ဟု ကဲ့ရဲ့၏။
နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ—ဤသူသည် လေတိုက်နေသော ထန်းရွက်ကဲ့သို့ တဖျစ်ဖျစ်မည်၏၊ ဤသူ၏စကားသည် အဆုံးအပိုင်းအခြားမရှိဟု ကဲ့ရဲ့၏။
မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ—ဤသူသည် မိမိစကားကို ရွှေငွေအလား တခွန်းနှစ်ခွန်း ပြော၍ တိတ်တိတ်နေ၏ဟု ကဲ့ရဲ့၏။
ယံ စေ ဝိညူ—လူမိုက်တို့၏ ချီးမွမ်းမှု ကဲ့ရဲ့မှုသည် ပမာဏမဟုတ်၊ ပညာရှိတို့၏ ကဲ့ရဲ့မှု ချီးမွမ်းမှုကိုသာ ပဓာနထားသင့်၏။
ပညာရှိချီးမွမ်းထိုက်သူ—မပေါက်မပျက်သော သိက္ခာနှင့် ကောင်းသော အသက်မွေးမှုရှိ၍ ဓမ္မောဇပညာနှင့် ပြည့်စုံပြီးလျှင် လောကီ၊ လောကုတ္တရာပညာ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ပညာရှိများ ချီးမွမ်းထိုက်ကုန်၏။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ပေါရာဏံ = ပုရာ ဘဝံ ပေါရာဏံ။ ပုရာ + န။ (ဏ-ပြု)
အဇ္ဇတနာ = အဇ္ဇ ဘဝါ အဇ္ဇတနာ။ အဇ္ဇ + တန + အာ။
တုဏှိမာသီနံ = တုဏီု + အာသီနံ။ အာသီနံ = အာသတိ သီလေနာတိ အာသီ။ အာသ် + ဏီ။
ဗဟုဘာဏိနံ = ဗဟုံ ဘဏတိ သီလေနာတိ ဗဟုဘာဏီ။ ဗဟု + ဘဏ် + ဏီ။
ပေါသော = ပေါသီယတီတိ ပေါသော။ ပုသ် + ဧာ။ ပုရေ ဘဝတီတိ ပေါသော။ ပုရ + သ (ရချေ-ဝုဒ္ဓိပြု)။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ = အစ္ဆိဒ္ဓါ ဝုတ္တိ ယဿာတိ အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိ။ အစ္ဆိဒ္ဓါ + ဝုတ္တိ + ဣ။
ပညာသီလသမာဟိတံ = ပညာ စ သီလဉ္စ သမာဟိတော စ ပညာသီလသမာဟိတော။ သော အဿ အတ္ထီတိ ပညာသီလ သမာဟိတော။
နိက္ခံ = ကနတိ ဒိဗ္ဗတီတိ နိက္ခော။ နိ + ကန် + အ။ (နကို ခပြု)
ဇမ္ဗောနဒဿ = ဇမ္ဗုယာ နဒီ ဇမ္ဗုနဒီ။ ဇမ္ဗု + နဒီ။ ဇမ္ဗုနဒိယံ ဇာတံ ဇမ္ဗောနဒံ။ ဇမ္ဗုနဒီ + ဏ။
အတုလဥပါသကဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၇-ကောဓဝဂ်
၇-အတုလဥပါသကဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
နိန္ဒန္တိ တုဏှိမာသီနံ, နိန္ဒန္တိ ဗဟုဘာဏိနံ၊
မိတဘာဏိမ္ပိ နိန္ဒန္တိ, နတ္ထိ လောကေ အနိန္ဒိတော။
အတုလ၊ အတုလ! ဧတံ၊ ဤကဲ့ရဲ့ခြင်းချီးမွှမ်းခြင်းသည်။ ပေါရာဏံ၊ ရှေး၌ဖြစ် သော အလေ့အကျက်တည်း။ ဧတံ၊ ဤကဲ့ရဲ့ခြင်း ချီးမွှမ်းခြင်းသည်။ အဇ္ဇတနာမိဝ (အဇ္ဇတနံ+ဣဝ)၊ ယနေ့၌ ဖြစ်သည်သာ။၁ န (ဟောတိ)၊ မဟုတ်။ တုဏှိမာသီနံ၊ ဆိတ် ဆိတ်နေလေ့ရှိသူကိုလည်း။ နိန္ဒန္တိ၊ ကဲ့ရဲ့ကုန်၏။ ဗဟုဘာဏိနံ၊ များစွာ စကားပြောဆို လေ့ရှိသူကိုလည်း။ နိန္ဒန္တိ၊ ကုန်၏။ မိတဘာဏိမ္ပိ၊ နှိုင်းနှိုင်းချိန်ချိန် ပြောဆိုလေ့ရှိသူကို လည်း။ နိန္ဒန္တိ၊ ကုန်၏။ လောကေ၊ လောက၌။ အနိန္ဒိတော၊ မကဲ့ရဲ့အပ်သူသည်။ ဝါ၊ အကဲ့ရဲ့မခံရသူသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ (ပါ-၂၇၇)
၁။အဇ္ဇတနာမိဝ။ ။ “အဇ္ဇတနံ+ဣဝ”ဟု ဖြတ်၊ နိဂ္ဂဟိတ်ချေ, မ-လာ၊ န၌ ဒီဃပြု၊ (တစ်နည်း) နိဂ္ဂဟိတ်ကို မ-ပြု, လောပေ မေ စ ဒီဃော(သဒ္ဒသင်္ဂဟ၊၁၊၁၂၃)သုတ်ဖြင့် န၌ ဒီဃပြု၊ “အဇ္ဇ+ဘဝံ အဇ္ဇတနံ(ရူ-၄၂၃၊ မောဂ်-၄, ၂၁)၊ (တစ်နည်း)အဇ္ဇ ဧဝ အဇ္ဇတနံ(ပါစိယော- ၄၉)”ဟုပြု၊ နောက်နည်းအလို တနပစ္စည်း သွတ္ထ၌သက်၍ “အဇ္ဇတနံ ဣဝ-ယနေ့၌သာ၊ ဝါ -ယနေ့မှသာ၊ န ဟောတိ-ဖြစ်သည်မဟုတ်”ဟုပေး၊ ဣဝသဒ္ဒါ ဧဝအနက်၌ ဖြစ်၏။ [နေတံ အဇ္ဇ- တနာမိဝဣစ္စာဒီသု ဣဝသဒ္ဒေါ ဧဝတ္ထေ ဝတ္တတိ၊-နိဒီ-၄၃။]
ဧကန္တံ နိန္ဒိတော ပေါသော, ဧကန္တံ ဝါ ပသံသိတော။
ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။ နိန္ဒိတော၊ ကဲ့ရဲ့အပ်သော။ ပေါသော၊ ယောကျ်ား (ပုဂ္ဂိုလ်) သည် လည်းကောင်း။ ဧကန္တံ၊ စင်စစ်။ ပသံသိတော၊ ချီးမွှမ်းအပ်သော။ ပေါသော ဝါ၊ ကောင်း။ န စ အဟု၊ ရှေးကလည်း မရှိခဲ့။ န စ ဘဝိဿတိ၊ နောင်လည်း ရှိလိမ့်မည်မဟုတ်။ ဧတရဟိ စ၊ ယခုအခါ၌လည်း။ န ဝိဇ္ဇတိ၊ မရှိ။ (ပါ-၂၂၈)
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ မေဓာဝိံ, ပညာသီလသမာဟိတံ။
အစ္ဆိဒ္ဒဝုတ္တိံ၊ မပေါက်မပျက်သော အကျင့်, အသက်မွေးမှုရှိသော။ မေဓာဝိံ၊ အဆီအနှစ်, ပညာစစ်ရှိသော။ ပညာသီလသမာဟိတံ၊ လောကီလောကုတ္တရာပညာ, စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလနှင့် ပြည့်စုံသော။ ယံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဝိညူ၊ ကြောင်းကျိုးမြင်သိ, ပညာရှိတို့သည်။ သုဝေ သုဝေ၊ နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း။ အနုဝိစ္စ၊ ချီးမွှမ်းရှုံ့ချ, ကြောင်းမူလကို, ကျနသိမြင်, ဉာဏ်သက်ဝင်၍။ စေ ပသံသန္တိ၊ အကယ်၍ ချီးမွမ်းကုန်အံ့။ (ပါ-၂၂၉)
ဒေဝါပိ နံ ပသံသန္တိ, ဗြဟ္မုနာပိ ပသံသိတော။
(ဧဝံ သတိ၊ ဤသို့ဖြစ်လသော်။) တံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဇမ္ဗောနဒဿ၊ ဇမ္ဗူရစ်ရွှေစင် ၏။၁ နိက္ခံဣဝ၊ တစ်နိက္ခအလေးချိန်ရှိသောရွှေတုံးရွှေခဲကိုကဲ့သို့။ ဝါ၊ တစ်နိက္ခကိုကဲ့သို့။၂ ကော၊ အဘယ်သူသည်။ နိန္ဒိတုံ၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းငှာ။ အရဟတိ၊ ထိုက်အံ့နည်း။ နံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဒေဝါပိ၊ နတ်, လူပညာရှိတို့သည်လည်း။ ပသံသန္တိ၊ ချီးမွမ်းကုန်၏။ (ဧသော၊ ဤပုဂ္ဂိုလ် ကို။) ဗြဟ္မုနာပိ၊ မဟာဗြဟ္မာသည်လည်း။ ပသံသိတော၊ ချီးမွမ်းအပ်၏။ (ပါ-၂၃၀)
အတုလဥပါသကဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
၁။ ဇမ္ဗောနဒဿ။ ။ ဇမ္ဗုယာ(သပြေကိုင်း၌)+ပဝတ္တာ+နဒီ ဇမ္ဗုနဒီ၊ ဇမ္ဗုနဒိယံ+နိဗ္ဗတ္တံ ဇမ္ဗောနဒံ(ဇမ္ဗုနဒီ+ဏ)။ [ဇမ္ဗောနဒန္တိ ဇမ္ဗုနဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ ..တာသံ နဒီနံ ဥဘယတီရေသု ဇမ္ဗုပက္ကာနံ ပတိတဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏင်္ကုရာ ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ တေ နဒီဇလေန ဝုယှမာနာ အနုပုဗ္ဗေန မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ၊ တံ သန္ဓာယ ဇမ္ဗောနဒန္တိ ဝုတ္တံ(မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၀၄)။ ဇမ္ဗောနဒန္တိ မဟာဇမ္ဗုသာခါယ ပဝတ္တ- နဒိယံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တံ ကိရ ရတနံ ရတ္တံ(အံ၊ဋီ၊၂၊၁၅၈)။]
၂။ နိက္ခံ။ ။ “သုဝဏ္ဏော ပဉ္စဓရဏံ, နိက္ခံ တွနိတ္ထိ ပဉ္စ တေ(ဓာန်-၄၈၀)”ဟူသော ဂါထာအရ ငါးသုဝဏ်(ရွေးတစ်ထောင်)ကို တစ်နိက္ခဟု ခေါ်၏၊ “ကနတိ ဒိဗ္ဗတီတိ နိက္ခော၊ [နိ+ကန+အ၊ နကို ခပြု၊ ပုံ, နပုံ၊] နိက္ခော+အဿ အတ္ထီတိ နိက္ခော”ဟုပြု။