ဆတ္တပါဏိဥပါသကဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၄-ပုပ္ဖဝဂ်။ ၇-ဆတ္တပါဏိဥပါသကဝတ္ထု
၅၁။ ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ။
ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ၊ အဖလာ ဟောတိ အကုဗ္ဗတော။
၅၂။ ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဝန္တံ သဂန္ဓကံ။
ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ၊ သဖလာ ဟောတိ ကုဗ္ဗတော။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပိဋကတ် သုံးပုံဆောင် အနာဂါမ် ဆတ္တပါဏိ ဥပါသကာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည်ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ရုစိရံ၊ လှပတင့်တယ်သော။ ဝဏ္ဏဝန္တံ၊ အဆင်းရှိသော။ အဂန္ဓကံ၊ အနံ့မကောင်းသော။ ပုပ္ဖံ၊ ပေါက်ပွင့်ပန်းစသောပန်းသည်။ ယထာပိ၊ (ဓာရေန္တဿ၊ ပန်ဆင်သူအား။) အဖလံ ယထာပိ၊ ကောင်းသောအနံ့ ဟူသောအကျိုးကို မဆောင်နိုင်သကဲ့သို့။ ဧဝံ၊ ဤအတူ။ သုဘာသိတာ၊ ကောင်းစွာဟောကြားတော်မူအပ်သော ပိဋကတော်၌ ပါသောစကားသည်။ အကုဗ္ဗတော၊ မလိုက်နာမကျင့်သုံးသူအား။ အဖလာ၊ အကျိုးကိုမဆောင်နိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
ရုစိရံ၊ လှပတင့်တယ်သော။ ဝဏ္ဏဝန္တံ၊ အဆင်းရှိသော။ သဂန္ဓကံ၊ အနံ့ကောင်းသော။ ပုပ္ဖံ၊ စပယ်စသောပန်းသည်။ ယထာပိ၊ (ဓာရေန္တဿ၊ ပန်ဆင်သူအား။) သဖလံ ယထာပိ၊ အနံ့ကောင်းဟူသောအကျိုးကိုဆောင်သကဲ့သို့။ ဧဝံ၊ ဤအတူ။ သုဘာသိတာ၊ ကောင်းစွာဟောကြားတော်မူအပ်သော။ ဝါစာ၊ ပိဋကတော်၌ပါဝင်သောစကားသည်။ ကုဗ္ဗတော၊ လိုက်နာကျင့်သုံးသူအား။ သဖလာ၊ အကျိုးကိုဆောင်နိုင်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။
စကားပြေ
အဆင်းရှိ၍ အနံ့မကောင်းပဲ လှပတင့်တယ်သော ပေါက်ပွင့်ပန်းစသည် ပန်ဆင်သူအား အနံ့ကောင်း မသင်းပျံ့သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ပိဋက၌ပါဝင်သော စကားတော်ကို မလိုက်နာမကျင့်သုံးသူအား သုတဂန္ဓ စသောအကျိုးကို မခံစားကြရပေ။
ကောင်းသော အဆင်းအနံ့နှင့်ပြည့်စုံ၍ လှပတင့်တယ်သော စပယ်စသော ပန်းသည် ပန်ဆင်သူအား မွှေးကြိုင်သောအနံ့သည် ကိုယ်မှာပျံ့သင်းသကဲ့သို့ ဘုရားရှင်၏ပိဋကတော်၌ ပါဝင်သောစကားတော်ကို လိုက်နာကျင့်သုံးသူအား သုတဂန္ဓ စသောအကျိုးကို ခံစား၏။
သုဘာသိတာ ဝါစာ၊ အရ ပိဋကသုံးပုံ ရ၏။
သဖလာ— ၌ ဖလအခု သုတဂန္ဓ ဝါစာဂန္ဓ ပဋိပတ္တိဂန္ဓ ဟူသော အနံ့ရ၏။
အနာဂါမ်၊ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပုသ်ကို အထူးဆောက်တည်ရန်မလိုတော့ပဲ မဂ်ဖြင့်ပင် ဗြဟ္မစရိယကျင့်သုံးပြီး တထပ်သာစားသုံးတော့သည် (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၀။)။
အတုယူဖွယ်၊ အနာဂါမ် ဆတ္တပါဏိဥပါသကာသည် ဘုရားရွှေမှောက်ထိုင်နေစဉ် ကောသလမင်း ရောက်လာရာ ထပေးလျှင် ဘုရားရှင်ကို လေးစားရာမရောက်မည်စိုး၍ ရှင်ဘုရင်စိတ်ဆိုးလျှင်လည်း စိတ်ဆိုးတော့ဟု ဆုံးဖြတ်ပြီး နေရာမှမထပေးပဲ နေခဲ့သည်။ (ပညာရှိမှန်လျှင် မိမိထက် လေးစားထိုက်သူရှိသဖြင့် ထပြီးအရိုအသေမပေးသော်လည်း စိတ်ဆိုးမှုမရှိ။) (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၀။)။
လူ့ ပေါက်ပန်း၊ ပသေနဒီကောသလမင်း၏ မိဖုရားမလ္လိကာသည် အရှင်အာနန္ဒာ၏တရားတော်ကို ရိုသေစွာနာကြားသင်ယူပြီး ဝါသဘခတ္တိယာသည် ရိုသေစွာမနာကြားမသင်ယူကြောင်း ဘုရားရှင်အားလျှောက်ထားရာ ငါဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို ရိုသေစွာမနာကြားမသင်ယူသူသည် အဆင်းလှ၍အနံ့မရှိသော ပေါက်ပန်းကဲ့သို့ အကျိုးမရှိပုံနှင့် ရိုသေစွာနာကြားသင်ယူသူသည်သာ အကျိုးရှိပုံကို ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၄၁-၂။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
အဂန္ဓကံ = နတ္ထိ ဂန္ဓော ယဿ ဣတိ အဂန္ဓကံ။ န + ဂန္ဓ + ယ။
အဖလာ = နတ္ထိ ဖလာနိ ယဿ ဣတိ အဖလာ။ န + ဖလ + ယ။
အကုဗ္ဗတော = န ကုဗ္ဗန္တိ အကုဗ္ဗန္တော။ ကုဗ္ဗန္တိ = ကရ + ဩ + အန္တ။
သဂန္ဓကံ = သဟ ဂန္ဓေန ယံ ဝတ္တတိ ဣတိ သဂန္ဓကံ။ သဟ + ဂန္ဓ + ယ။
သဖလာ = သဟ ဖလေဟိ ယံ ဝတ္တတိ ဣတိ သဖလာ။ သဟ + ဖလ + ယာ။
ဆတ္တပါဏိဥပါသကဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၄-ပုပ္ဖဝဂ်
၇-ဆတ္တပါဏိဥပါသကဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ, အဖလာ ဟောတိ အကုဗ္ဗတော။
ရုစိရံ၊ လှပတင့်တယ်ထသော။ ဝဏ္ဏဝန္တံ၊ အဆင်းလည်းပြည့်, ပုံသဏ္ဌာန်လည်းရှိထသော။ အဂန္ဓကံ၊ မွှေးကြိုင်သင်းပျံ့, အနံ့မရှိ ထသော။ ပုပ္ဖံ ယထာ၊ ခေါင်ရမ်းသို့နှယ်, အသွယ်သွယ်သော ပန်း ကဲ့သို့။ ဧဝံ၊ တူ။ သုဘာသိတာ၊ အကျိုးလည်းယှဉ်, နားဝင်လည်း ချို, ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော။ ဝါစာပိ၊ ၃ပုံပိဋကတ်, ကောင်း မြတ်သော စကားတော်သည်လည်း။ အကုဗ္ဗတော၊ နှုတ်ပြော သလို, မပြုမလုပ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏အတွက်။ အဖလာ ဟောတိ၊ တစ်စုံတစ်ရာမျှ, အကျိုးမရဖြစ်တော့သတည်း။ (ပါ-၅၁)
ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ, သဖလာ ဟောတိ ကုဗ္ဗတော။
ရုစိရံ၊ သော။ ဝဏ္ဏဝန္တံ၊ သော။ သဂန္ဓကံ၊ မွှေးကြိုင်သင်းပျံ့, အနံ့လည်း ရှိထသော။ ပုပ္ဖံ ယထာ၊ ကြာညိုပန်းနှယ်, အသွယ် သွယ်သောပန်းကဲ့သို့။ ဧဝံ၊ တူ။ သုဘာသိတာ၊ သော။ ဝါစာပိ၊ သည်လည်း။ ကုဗ္ဗတော၊ နှုတ်ပြောသလို, ပြုလုပ်သောပုဂ္ဂိုလ်၏ အတွက်။ သဖလာ ဟောတိ၊ ပစ္စုပ္ပန်သံသရာ, ၂-ဖြာအကျိုး, ပွားတိုးဖြစ်ပေါ်၍ လာပေသတည်း။ (ပါ-၅၂)။
ဆတ္တပါဏိဥပါသကဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။