ဒေဝဒတ္တဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၇ - ဒေဝဒတ္တဝတ္ထု
၉။ အနိက္ကသာဝော ကာသာဝံ၊ ယော ဝတ္ထံ ပရိဒဟိဿတိ။
အပေတော ဒမသစ္စေန၊ န သော ကာသာဝမရဟတိ။
၁၀။ ယော စ ဝန္တကသာဝဿ၊ သီလေသု သုသမာဟိတော။
ဥပေတော ဒမသစ္စေန၊ သ ဝေ ကာသာဝမရဟတိ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်၏ တသိန်းတန်သင်္ကန်းရခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ ရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်အားသာ ထိုက်တန်သော သင်္ကန်းကို ဒေဝဒတ်အလှူခံကြောင်း ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားလာသော ရဟန်းနှင့် အခြားရဟန်းတော်များ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
အနိက္ကသာဝော၊ ရာဂစသော ကိလေသာ ဖန်ရည်မကင်းသော။ ဒမသစ္စေန၊ ဣန္ဒြေကိုဆုံးမခြင်း သစ္စာစောင့်ခြင်းမှ။ အပေတော၊ ကင်းသော။ ယော ပုဂ္ဂလော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ကာသာဝံ ဝတ္ထံ၊ ဖန်ရည်စွန်းသောအဝတ်သင်္ကန်းကို။ ပရိဒဟိဿတိ၊ ဝတ်ရုံအံ့။ သော ပုဂ္ဂလော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ကာသာဝံ ဝတ္ထံ၊ ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်သင်္ကန်းကို။ န အရဟတိ၊ မထိုက်တန်။
ယော စ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။ ဝန္တကသာဝဿ၊ စွန့်ပယ်ပြီးသော ကိလေသာဖန်ရည်ရှိသည်။ အဿ၊ ဖြစ်၏။ သီလေသု၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလတို့၌။ သုသမာဟိတော၊ ကောင်းစွာဆောက်တည်သည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်၏။ ဒမသစ္စေန၊ ဣန္ဒြေကိုဆုံးမခြင်း, သစ္စာစောင့်ခြင်းနှင့်။ ဥပေတော၊ ပြည့်စုံသည်လည်း။ အဿ၊ ဖြစ်၏။ သော ပုဂ္ဂလော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ ကာသာဝံ၊ ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်သင်္ကန်းကို။ အရဟတိ၊ ထိုက်တန်၏။
စကားပြေ
စက္ခုစသော ဣန္ဒြေကို ဆုံးမခြင်းမရှိ မှန်ကန်စွာ ပြောဆိုခြင်းလည်းမရှိ ရာဂ စသောကိလေသာလည်း အပြည့်ရှိသောသူသည် သင်္ကန်းကို မဝတ်ဆင်ထိုက်။
စက္ခုစသော ဣန္ဒြေကိုဆုံးမခြင်း, မှန်ကန်စွာပြောဆိုခြင်း ရှိ၍ အကျင့်သီလတို့ကို စောင့်ထိန်းပြီးလျှင် ရာဂစသောကိလေသာတို့ကို ပယ်ခွါပြီးသော သူသည်သာ သင်္ကန်းကို ဝတ်ဆင်ထိုက်၏။
အနိက္ကသာဝေါ— ကာသာဝ အရ ရာဂစသော ကိလေသာ ရသည်။
ဒမသစ္စေန ၌ သစ္စ အရ ပရမတ္တသစ္စာနှင့် ဝစီသစ္စာ ရသည်။
သီလေသု ၌ သီလ အရ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ ဖြစ်သည်။
(၁) ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ။
(၂) ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ။
(၃) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ။
(၄) ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ။
ဝန္တကသာဝ— မဂ်လေးပါးဖြင့် ကိလေသာကို ပယ်သတ်မှု။
အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောကြားသော အလှူတရား
(၁) မိမိကိုယ်တိုင်လှူသော်လည်း သူတပါးကိုလှူရန်မတိုက်တွန်းသူသည် ဖြစ်ရာဘဝ၌ စည်းစိမ်နှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း အခြွေအရံနှင့်ကား မပြည့်စုံ။
(၂) မိမိကိုယ်တိုင်ကားမလှူပဲ သူတပါးကိုလှူရန် တိုက်တွန်းသူသည် ဖြစ်ရာဘဝ၌ အခြွေအရံနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် မပြည့်စုံ။
(၃) မိမိကိုယ်တိုင်လည်း မလှူ သူတပါးကိုလည်း လှူရန် မတိုက်တွန်းသူသည် ဖြစ်ရာဘဝ၌ ထမင်းရည်မျှ ဝမ်းပြည့်အောင်မရ၊ ကိုးကွယ်အားထားရာလည်း မရှိနိုင်။
(၄) မိမိကိုယ်တိုင်လည်း လှူသည့်အပြင် သူတပါးကိုလည်း လှူဖို့တိုက်တွန်းသူသည် အရာအထောင်အသိန်းမကသော ဘဝတို့၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့်လည်းကောင်း, အခြွေအရံနှင့်လည်းကောင်း ပြည့်စုံနိုင်၏။
သင်္ကန်းတန်ခိုး— ဘုရားအလောင်းဆင်မင်းသည် မိမိဆွေမျိုးများကို သတ်နေသော ရှင်ဒေဝဒတ်အလောင်းမုဆိုးအား သတ်ရန်ကြံရွယ်မိစဉ် မုဆိုးထုတ်ပြသော သင်္ကန်းကိုမြင်ရသဖြင့် မသတ်တော့ပဲ အသက်ချမ်းသာပေးလိုက်သည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၅၁။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
နိက္ကသာဝော = နတ္ထိ ကသာဝော ယဿာတိ နိက္ကသာဝော။ နိ + ကသာဝ + တ။
ကသာဝ = ကံ ပါနီယံ သေဝတေတိ ကသာဝော။ ကသာဝ + သိ + အဝ။ ကံ သဝါပေတတိ ကသဝေါ။ က + သု +ဏ။
ကာသာဝံ = ကသာဝေန ရတ္တံ ကာသာဝံ။ ကသာဝ + ဏ။
ဝတ္ထံ = ဝဿတေ အစ္ဆာဒီယတေတိ ဝတ္ထံ။ ဝသ + တ။
ပရိဒဟိဿတိ = ပရိ + ဓာ + ဿတိ။
ဒမသစ္စေန = ဒမော စ သစ္စဉ္စ ဒမသစ္စံ။ ဒမ + သစ္စ ။
ဝန္တကသာဝဿ = ဝန္တံ ကသာဝံ ယဿာတိ ဝန္တကသာဝော။ ဝန္တ + ကသာဝ + ယ ။
သုသမာဟိတော = သုဋ္ဌု သမ္မာ အာဟိတော သုသမာဟိတော။ သု + သံ + အာ + ဓာ+ တ။
ဥပေတော = ဥပေတီတိ ဥပေတော။ ဥပ + ဣ + တ ။
ဒေဝဒတ္တဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁-ယမကဝဂ်
၇-ဒေဝဒတ္တဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
အပေတော ဒမသစ္စေ, န သော ကာသာဝ မရဟတိ။
ယော၊ အကြင်သူသည်။ အနိက္ကသာဝေါ၊ ကိလေသာဟူ ဖန် ရည်မရှိသူမဟုတ်ပါဘဲ။ ဝါ၊ ကိလေသာဖန်ရည်ရှိသူဖြစ်ပါလျက်။ ကာသာဝံ၊ ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သော။ ဝတ္ထံ၊ အဝတ်ကို။ ပရိဒဟိဿတိ၊ ဝတ်ရုံသုံးစွဲ၏။ ဒမသစ္စေန၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမခြင်း ဝစီ သစ္စာမှ။ (ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမမှု, မှန်သောစကားကို ပြောဆိုမှုမှ။) အပေတော၊ ကင်း၏။ သော၊ ထိုသူသည်။ ကာသာဝံ၊ ဖန်ရည်တပ် စွန်း, ဝတ်သင်္ကန်းကို။ (ပရိဒဟိတုံ၊ ဝတ်ရုံသုံးစွဲခြင်းငှာ။) န အရဟတိ၊ မထိုက်။ (ပါ-၉)
အနိက္ကသာဝေါ။ ။ “ကံ-ရေကို၊ သေဝတီတိ-မှီဝဲတတ်သောကြောင့်၊ ကသာဝေါ၊ [က+သိ(သေဝါယံ)+အ၊] ကံ သဝါပေတီတိ ကသာဝေါ၊ [က+ သု+ဏ၊-ဓာန်-ဋီ-၁၄၈၊] နတ္ထိ+ကသာဝေါ ယဿာတိ နိက္ကသာဝေါကိလေသာဖန်ရည်မရှိသူ၊ န+နိက္ကသာဝေါ အနိက္ကသာဝေါ-ဖန်ရည်မရှိသူ မဟုတ်၊ “အ+နိ”ဟု ပဋိသေဓ ၂ချက်ရှိသဖြင့် “ပဋိသေဓနှစ်ချက်, ဆင့်၍ တက်, ပကတိအနက် ထွက်အောင် သမ္ဗန်မြဲ”နှင့်အညီ “ဖန်ရည်မရှိသူ မဟုတ်”ဟုဆိုလျှင် “ဖန်ရည်ရှိသူ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏၊ ထိုကြောင့် “သကသာဝေါ”ဟု ဖွင့်သည်၊ ကသာဝအရ ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ, မက္ခ, ပဠာသ, ဣဿာ, မစ္ဆရိယ, မာယာ, သာဌေယျ, ထမ္ဘ, သာရမ္ဘ, မာန, အတိမာန, မဒ, ပမာဒ, အကုသိုလ်အားလုံး, ဒုစ္စရိုက်အားလုံး, ဘဝဂါမိကံ (လောကီကုသိုလ်, အကုသိုလ်စေတနာ)အားလုံး, တစ်ထောင့်ငါးရာ ကိ လေသာဟု ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၂၌ ဖွင့်၏၊ အချုပ်အားဖြင့် အကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပာဒ် နှင့် လောကီကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပာဒ်တည်း။
ပရိဒဟိဿတိ။ ။ ပရိ+ဓာ+ဿတိ၊ ဓာဒွေဘော် ဓာလာ, ရှေ့ဓာ၌ိ ဓကို ဒပြု, ရဿလည်းပြု, ကွစိ ဓာတုဖြင့် နောက်ဓကို ဟပြု, ဣလာ၊ ဝတ္ထုကြောင်း၌ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ်နေဆဲဖြစ်ခြင်းနှင့် “နိဝါသေတိ စေဝ ပါရုပတိ စ(ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၂)၊ ပရိဒဟတိ(ဇာ ၊ဋ္ဌ၊၅၊၅၀)”ဟု ဖွင့်ခြင်းကို ထောက်၍ ပစ္စုပ္ပန်ဝိဘတ်မှ အနာဂတ်ဝိဘတ်သို့ ပြန်နေသော ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသ တည်း၊ သို့မဟုတ် “ဘဝိဿန္တိ”ဟူသော ယောဂဝိဘာဂဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်အနက် ၌ ဿတိဝိဘတ်သက်၊ “ပရိဒဟိဿတီတိ...ပရိဘုဉ္ဇိဿတိ(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၆)”အဖွင့်အလိုကား အနာဂတ်အနက်သာတည်း။
ဒမသစ္စေန။ ။ ဇာဋ္ဌ၊၂၊၁၈၂၌ “ကတ္တားအနက်, အပါဒါန်အနက်”ဟု ဆို၏၊ ကတ္တားအနက်ယူလျှင် “ဒမသစ္စေန-သည်၊ အပေတော-ကြဉ်အပ်သော”ဟုပေး၊ “ဒမသစ္စေန-နှင့်၊ အပေတော-ကင်း၍ဖြစ်သော၊ [အပကင်း၍+ဣတော-ဖြစ်သော၊]”ဟု သဟာဒိယောဂအနက်ပေးလျှင်လည်း သင့်သည်သာ။
ဒမသစ္စေနအရ။ ။ “မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣနြ္ဒိယာနိ ဒမေတီတိ ဒမော”ဟု ပြု၍ ဒမအရ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ (သတိပြဋ္ဌာန်းသော မဟာကုသိုလ်, မဟာကြိယာ)ကိုယူ(မ၊ဋီ၊၃၊၄၂၃၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၇၀၊ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၈၇)၊ သစ္စာ သည် ဝါစာသစ္စာ(မှန်သောစကားကိုဆိုခြင်း), ဝိရတိသစ္စာ(သမ္မာဝါစာ), ဒိဋ္ဌိကိုရသော ဒိဋ္ဌိသစ္စာ, ဗြာဟ္မဏသစ္စာ(ရဟန္တာတို့သစ္စာ), နိဗ္ဗာန်ကို ရ သော ပရမတ္ထသစ္စာ, သစ္စာ၄ပါးကိုရသော အရိယသစ္စာအားဖြင့် အမျိုး မျိုး ရှိ၏၊ ဤ၌ ဓမ္မဋ္ဌနှင့် ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၆ အလို ဝါစာသစ္စာ(ဝစီသစ္စာ) ကိုယူ၊ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၈၂ အလို ပရမတ္ထသစ္စာ(နိဗ္ဗာန်)ကိုယူ။(သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၀၊ သံ၊ဋီ၊၁၊၃၂၂)
ဥပေတော ဒမသစ္စေန, သ ဝေ ကာသာဝမရဟတိ။
စ၊ အနွယကား။ ယော၊ သည်။ ဝန္တကသာဝေါ၊ မဂ်၄တန်ဖြင့် ထွေးအန်အပ်ပြီးသောကိလေသာဖန်ရည်ရှိသည်။ သီလေသု၊ စတု ပါရိ, သုဒ္ဓိ၄ဖြာ, သိက္ခာသီလတို့၌။ သုသမာဟိတော၊ ကောင်းစွာ ထားအပ်သော စိတ်ရှိသည်။ ဝါ၊ ကောင်းစွာ တည်သည်။ ဒမသစ္စေန၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမခြင်း, ဝစီသစ္စာသည်။ ဥပေတော၊ ကပ် ရောက်အပ်သည်။ (တစ်နည်း) ဒမသစ္စေန၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမခြင်း, ဝစီသစ္စာနှင့်။ ဥပေတော၊ ပြည့်စုံသည်။ [ရှေးနည်း သဒ္ဒတ္ထ, နောက်နည်း အဓိပ္ပာယတ္ထ၊] အဿ၊ ဖြစ်၏။ သ (သော)၊ ထိုသူသည်။ ဝေ၊ စင်စစ်။ ကာသာဝံ၊ ကို။ (ပရိဒဟိတုံ၊ ငှာ။) အရဟတိ၊ ထိုက်၏။ (ပါ-၁၀)
ဒေဝဒတ္တဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
အဿ။ ။ ပရိဒဟိဿတိကို “ပရိဒဟတိ”ဟုဖွင့်သော ဇာ ၊ဋ္ဌ၊၅၊၅၁ နှင့် လျော်အောင် ကွစိ ဓာတုဖြင့် အသဓာတ်နောင် တိဝိဘတ်ကို ဓာတွန် နှင့်တကွ ဿပြု(ပါရာဘာ၊၂၊၄၂၄)။ (တစ်နည်း) ပစ္စုပ္ပန်အနက်၌ ဧယျ ဝိဘတ်သက်၍ ကွစိ ဓာတုသုတ်ကြီးဖြင့် ဧယျကို ဓာတွန်နှင့်တကွ ဿပြု၊ မှန်၏-သတ္တမီဝိဘတ်သည် ကာလ၃ပါး၌ သက်နိုင်ကြောင်းကို သဒ္ဒါကျမ်း တို့၌ ဆို၏(ဝဏ္ဏနာ-၂၈၆၊ ဝိဗောဓက-၂၁၂)၊ ရူ-၂၆၉-၂၈၅၌ကား ပစ္စုပ္ပန် အနက်ဟုပင် ဆို၏ “ဘဝေယျ(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၆၆)”ဟူသော အဖွင့်အလိုမူ ပရိကပ္ပအနက်၌ သတ္တမီဧယျဝိဘတ်သာတည်း။