ပဉ္စသတအာဂန္တုကဘိက္ခုဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၁-ပဉ္စသတအာဂန္တုကဘိက္ခုဝတ္ထု
၈၇။ ကဏှံ ဓမ္မံ ဝိပ္ပဟာယ၊ သုက္ကံ ဘာဝေထ ပဏ္ဍိတော။
ဩကာ အနောကမာဂမ္မ၊ ဝိဝေကေ ယတ္ထ ဒူရမံ။
၈၈။ တတ္ထာဘိရတိမိစ္ဆေယျ၊ ဟိတွာ ကာမေ အကိဉ္စနော။
ပရိယောဒပေယျ အတ္တာနံ၊ စိတ္တက္ကေသေဟိ ပဏ္ဍိတော။
၈၉။ ယေသံ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတံ။
အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ အနုပါဒါယ ယေ ရတာ။
ခီဏာသဝါ ဇုတိမန္တော၊ တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကောသလတိုင်းမှ အာဂန္တုကရဟန်းငါးရာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ ကဏှံ ဓမ္မံ၊ မည်းညစ်သော အကုသိုလ်တရားကို။ ဝိပ္ပဟာယ၊ ပယ်စွန့်၍။ ဩကာ၊ တဏှာတည်းဟူသောတည်ရာမှ။ (နိက္ခမိတွာ၊ ထွက်၍။) အနောကံ၊ တဏှာကင်းရာနိဗ္ဗာန်ကို။ အာဂမ္မ၊ အာရုံပြုလျက်။ သုက္ကံ ဓမ္မံ၊ ဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရားကို။ ဘာဝေထ၊ ပွားရာ၏။ ယတ္ထ ဝိဝေကေ၊ အကြင်ဥပဓိဝိဝေကဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်၌။ (သတ္တေဟိ၊ သတ္တဝါတို့သည်။) ဒူရမံ၊ မွေ့လျော်နိုင်ခဲ၏။
တတ္ထ၊ ထိုနိဗ္ဗာန်၌။ အဘိရတိံ၊ အလွန်မွေ့လျော်ခြင်းကို။ ဣစ္ဆေယျ၊ အလိုရှိရာ၏။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ ကာမေ၊ တို့ကို။ ဟိတွာ၊ စွန့်၍။ အကိဉ္စနော၊ စိုးရိမ်ခြင်းမရှိပဲ။ စိတ္တက္ကေသေဟိ၊ စိတ်ညစ်ညူးကြောင်း နီဝရဏတရားတို့မှ။ အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။ ပရိယောဒပေယျ၊ ဖြူစင်စေရာ၏။
ယေသံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ ဗောဇ္ဈင်တရားတို့၌။ စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။ သုဘာဝိတံ၊ ပွားများအပ်၏။ ယေ၊ အကြင်သူတို့သည်။ အနုပါဒါယ၊ မစွဲလမ်းမူ၍။ အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို စွန့်နိဗ္ဗာန်၌။ ရတာ၊ မွေ့လျော်ကုန်၏။ တေ၊ ထိုသူတို့သည်။ လောကေ၊ လောက၌။ ခီဏာသဝါ၊ အာသဝေါကုန်ပြီးကုန်သည်ဖြစ်၍။ ဇုတိမန္တော၊ ကြီးသောတန်ခိုးရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။ ပရိနိဗ္ဗုတာ၊ နိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့် ငြိမ်းကုန်၏။
စကားပြေ
ပညာရှိသည် မည်းညစ်သော အကုသိုလ်ကို ပယ်စွန့်၍ တဏှာဟူသောတည်ရာမှ လွတ်မြောက်ပြီးလျှင် တဏှာကင်းရာ နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် ဖြူစင်သောကုသိုလ်ကို ပွားရာ၏။
သတ္တဝါတို့သည် နိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်နိုင်ခဲ၏။ ထိုနိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်ရာ၏။
ပညာရှိသည် ကာမတို့ကိုပယ်၍ စိုးရိမ်ခြင်းမရှိပဲ စိတ်ညစ်ညူးကြောင်း ကိလေသာတို့မှ မိမိကိုယ်ကို ဖြူစင်စေရာ၏။
ဗောဇ္ဈင်တရား၌ စိတ်ကိုကောင်းစွာထား၍ ဥပါဒါန်တို့ကို စွန့်၍ နိဗ္ဗာန်၌ မွေ့လျော်နေသောသူတို့သည် လောကမှာ အာသဝေါကုန်ခန်းသည်ဖြစ်၍ တန်ခိုးကြီးမားသော ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် နိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့် ငြိမ်းကုန်၏။
ကဏှံ ဓမ္မံ— ကာယဒုစရိုက် အစရှိသော အကုသိုလ်တရားရှိ၏။
သုက္ကံ— ကာယသုစရိုက် အစရှိသော ကုသိုလ်တရားရှိ၏။
ဩကံ— လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်ရ၏။
အနောကံ— နိဗ္ဗာန်အာရုံရ၏။
ကာမေ— ဝတ္ထုကာမ ကိလေသာကာမ ၎င်း၏။
စိတ္တက္ကေသေဟိ— စိတ်ကိုညစ်ညူးစေတတ်သော ငါးပါးသောနီဝရဏရ၏။
ဇုတိမန္တော— အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ရောင်ဖြင့် ခန္ဓာစသောတရားတို့ကို ထွန်းလင်းစေ၍ တည်သောပုဂ္ဂိုလ်ရ၏။
ပရိနိဗ္ဗုတာ— သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာနဓာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသူရ၏။
ဥပါဒါန်တို့ဖြင့် စွဲလမ်းခြင်း— အာဒါနမည်၏။
ဥပါဒါန်ဖြင့် မစွဲလမ်းခြင်း— ပဋိနိဿဂ္ဂမည်၏။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ကဏှံ = ကံ သုခံ ဟနတိ ဣတိ ကဏှံ။ ကံ + ဟန် + အ (ဟနှင့် က ရှေ့နောက်ပြန်)။
သုက္ကံ = သုခံ ကရောတိ ဣတိ သုက္ကံ။ သု + ကရ် + ကွိ။
အနောကံ = န ဩကံ အနောကံ။ န + ဩက။
ဩကံ = ဥစတိ ဣတိ ဩကံ။ ဥစ် + ဏ။
ဝိဝေကေ = ဝိဝေစနံ ဝိဝေကော။ ဝိ + ဝိစ် + ဏ။
အကိဉ္စနော = နတ္ထိ ကိဉ္စနံ ယဿ ဣတိ အကိဉ္စနော။ န + ကိဉ္စန + ယ။
ပရိယောဒပေယျ = ပရိ + ဩ + ဒါ + ဏာပေ + ဧယျ။
စိတ္တက္ကေသေဟိ = စိတ္တဿ ကိလေသာ စိတ္တက္ကေသာ။ စိတ္တ + က္လေသ။
သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု = သမ္ဗောဓိယာ အင်္ဂံ သမ္ဗောဓိယင်္ဂံ။ သမ္ဗောဓိ + အင်္ဂ။
အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ = အာဒီယတေ အာဒါနံ။ အာ + ဒါ + ယု။ အာဒါနဿ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေါ။
ခီဏာသဝါ = ခီဏာ အာသဝါ ယေသန္တိ ခီဏာသဝါ။ ခီဏ + အာသဝ + ယ။
ပဉ္စသတအာဂန္တုကဘိက္ခုဝတ္ထု ပြီး၏။
ပဏ္ဍိတဝဂ် ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၆-ပဏ္ဍိတဝဂ်
၁၁-ပဉ္စသတအာဂန္တုကဘိက္ခုဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဩကာ အနောကမာဂမ္မ, ဝိဝေကေ ယတ္ထ ဒူရမံ။
ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိရဟန်းသည်။ ကဏှံ၊ မည်းညစ်သော။ ဓမ္မံ၊ ဒုစရိုက်အကုသိုလ်တရားကို။ ဝိပ္ပဟာယ၊ ပယ်စွန့်၍။ သုက္ကံ၊ ဖြူစင်သော။ ဓမ္မံ၊ သုစရိုက်ကုသိုလ်တရားကို။ ဘာဝေထ၊ (ရဟန်း အဖြစ်မှစ, အရဟတ္တမဂ်ကျအောင်) ဖြစ်စေရာ၏။ (ကထံအဘယ်သို့ ဖြစ်စေရမည်နည်း?) ဩကာ၊ ဝဋ်နှောင်အိမ်မှ။ (နိက္ခမိတွာ၊ ထွက်၍။) အနောကံ၊ ဝဋ်နှောင်အိမ်မဟုတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို။ အာဂမ္မ၊ ရည်မှန်းသမှု, အာရုံပြု၍။ သုက္ကံ၊ ဖြူစင်သော။ ဓမ္မံ၊ သုစရိုက်ကုသိုလ်တရားကို။ ဘာဝေထ၊ ဖြစ်စေရာ၏။ ယတ္ထ ဝိဝေကေ၊ ဥပဓိအားလုံး, ကင်းဆိတ်သုံးသော အကြင်နိဗ္ဗာန်၌။ ဝါ၊ အကြင်ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေက၌။ [ရှေ့နည်းဓမ္မ-ဋ္ဌ၊ နောက်နည်း အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၇။] ဒူရမံ၊ သတ္တဝါခပင်း, ခဲယဉ်းသဖြင့် မွေ့လျော် အပ်၏။ (ပါ-၈၇)
ဩကာ။ ။ အဝတိ ဧတ္ထ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဩကံ၊ [အဝ+ဏွု၊ အဝကို ဩပြု။] ဥဂစ္ဆတိ ဧတ္ထ ဝေဒနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ သမဝေတီတိ ဩကော၊ [ဥ+ဂမု+ကွိ၊ ဥကို ဩ, ဂကို ကပြု၊-သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၈၊ သံ၊ဋီ၊၂၊၂၀၉၊ ၄၀၈၊ နီတိဓာတု-၂၂၃။] ဥစတီတိ ကြကော၊ [ဥစ+ဏွု၊-ရူ-၃၇၅။] ဩကသဒ္ဒါ “ရေ, မှီရာ, တည်ရာအိမ်” ဟူသော အနက်တို့ကို ဟောရာ ဤ၌ “ဩကံ ဝုစ္စတိ အာလယော”ဟု ဖွင့်သဖြင့် “ဩကမောကတဥဗ္ဘတော”မှ နောက် ဩကကဲ့သို့ အိမ်အနက်ဟောယူ။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၈၃၊ ဓာန်-၁၀၆၁)
ဩကာအရ။ ။ ဤအဋ္ဌကထာ၌ ဩကအရ အတိအကျ မဖွင့်သော်လည်း သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၈၊ သံ၊ဋီ၊၂၊၄၀၈၊ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၇တို့၌ ဩကံအရ ဝဋ်တည်းဟူသော တည်ရာအိမ်ကို ယူ၏၊ ကိလေသမာရ်, အဘိသင်္ခါရမာရ်, မစ္စုမာရ်တို့၏ ဖြစ်တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် ဝဋ်ကို “ဩက”ဟု ဆိုရသည်။ [ကိလေသမာရအဘိသင်္ခါရမာရမစ္စုမာရာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဩကံ ဝုစ္စတိ ဝဋ္ဋံ၊ တဗ္ဗိဓုရတာယ အနောကန္တိ နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ “ဩကာ အနောကန္တိ ဝဋ္ဋတော နိဗ္ဗာန”န္တိ(သံ၊ဋီ၊၂၊၄၀၈)။]
ပရိယောဒပေယျ အတ္တာနံ, စိတ္တကေ’သေဟိ ပဏ္ဍိတော။
ကာမေ၊ ဝတ္ထုကိလေသာ, ၂-ဖြာသောကာမတို့ကို။ ဟိတွာ၊ ပယ်စွန့်၍။ အကိဉ္စနော၊ ဖိစီးနှိပ်စက်နှောင့်ယှက်တတ်သော ကိ လေသာမရှိသည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) တတြ၊ ထိုဥပဓိအားလုံး, ကင်း ဆိတ်သုံးသော နိဗ္ဗာန်၌။ ဝါ၊ ထိုကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေက၌။ အဘိရတိံ၊ အလွန်မွေ့လျော်ခြင်းကို။ ဣစ္ဆေယျ၊ အလိုရှိရာ၏။ ပဏ္ဍိတော၊ ပညာရှိသည်။ စိတ္တကေ’သေဟိ၊ စိတ်ကိုညစ်နွမ်းစေတတ် သော နီဝရဏတရား၅-ပါးတို့မှ။ ဝါ၊ စိတ်၏ညစ်နွမ်းကြောင်း နီဝရ ဏတရား၅-ပါးတို့မှ။ [စိတ္တကေ’သေဟီတိ စိတ္တံ ကိလိဿာပေန္တေဟိ နီဝရဏေဟိ။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၆၉။] အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။ ပရိယောဒပေယျ၊ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်စေရာ၏။ (ပါ-၈၈)
အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ, အနုပါဒါယ ယေ ရတာ၊
ခီဏာသဝါ ဇုတိမန္တာ, တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ။
ယေသံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး, မြတ်တရားတို့၌။ သမ္မာ၊ သင့်သောအကြောင်းအားဖြင့်။ စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။ သုဘာဝိတံ၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်စေအပ်ပြီ။ ဝါ၊ ကောင်း စွာ ပွားများအပ်ပြီ။ ယေ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ အနုပါဒါယ၊ ဥပါဒါန်၄-ပါးတို့ဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော တရားကို မစွဲယူမူ၍။ အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ စွဲလမ်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်၌။ [အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေတိ ဂဟဏပဋိနိဿဂ္ဂသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၃၇။] ရတာ၊ မွေ့လျော်ကုန်ပြီ။ ခီဏာသဝါ၊ ကုန်ပြီးသော အာသဝေါရှိကုန်သော။ ဇုတိမန္တော၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်တည်းဟူ သော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိကုန်သော။ တေ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ လောကေ၊ ခန္ဓာအစရှိသော လောက၌။ ပရိနိဗ္ဗုတာ၊ ဝဋ်ကိလေ သာ, ခန္ဓာရုပ်သိမ်း, ချုပ်ငြိမ်းတော်မူကုန်ပြီ။ (ပါ-၈၉)
သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု။ ။ ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ ဗောဓိ၊ (ဓမ္မသာမဂ္ဂီ- သတိစသော ဗောဇ္ဈင်၇ပါးတရားအပေါင်း)၊ အင်္ဂေန္တိ ဂမေန္တိ ဉာပေန္တီတိ အင်္ဂါ၊ (တစ်နည်း) အင်္ဂီယန္တေ ဉာယန္တေ ဧတေဟိ သမုဒါယော ဖလံ ဝါတိ အင်္ဂါ၊ ဗောဓိယာ+အင်္ဂါ ဗောဓိယင်္ဂါ-ဓမ္မသာမဂ္ဂီဟူသောဗောဓိ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော သတိစသောတရားများ)၊ (တစ်နည်း) ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ၊ (အရိယသာဝက)၊ ဗောဓိဿ+အင်္ဂါ ဗောဓိယင်္ဂါ-အရိယသာဝက ဟူသော ဗောဓိ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော သတိစသောတရားများ၊ (တစ် နည်း) ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ၊(အရိယာမဂ်)၊ ဗောဓိယာ+အင်္ဂါ ဗောဓိယင်္ဂါ-မဂ် ဟူသောဗောဓိ၏ အကြောင်းဖြစ်သော သတိစသောတရားများ၊ (တစ် နည်း) ဗုဇ္ဈန္တီတိ ဗောဓိယော၊ ဗောဓိယော ဧဝ+အင်္ဂါ ဗောဓိယင်္ဂါ-သိ တတ်သော သတိစသော အကြောင်းတရားများ၊ ပသတ္ထာ, သုန္ဒရာ ဝါ+ ဗောဓိယင်္ဂါ သမ္ဗောဓိယင်္ဂါ။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၆၂၊ မူလဋီ၊၁၊၁၁၃) [ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၅၌ “သမ္ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓိ၊ (ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်)၊ သမ္ဗုဇ္ဈတိ ယာယာတိ သမ္ဗောဓိ၊ (ဓမ္မသာမဂ္ဂီ)၊ သမ္ဗောဓိဿ, သမ္ဗောဓိယာ ဝါ+အင်္ဂါ သမ္ဗောဓိယင်္ဂါ”ဟု ပြု၏။]
သမာသ်ယူမှကောင်း။ ။ ပြဆိုအပ်ခဲ့သော ဝိဂြိုဟ်များအရ ဗောဓိ သည် ပုလ္လိင်, ဣတ္ထိလိင်ဟု ၂မျိုးရှိသဖြင့် “သမ္ဗောဓိယာ-အရဟတ္တမဂ် ၏၊ အင်္ဂေသု-အကြောင်းဖြစ်သော ဗောဇ္ဈင်တရားတို့၌”ဟု ပုဒ်ဖြတ်၍ ပေးလျှင် ဣတ္ထိလိင်တစ်မျိုးသာရသောကြောင့် သဒ္ဒါ, အနက် ပြည့်စုံမှု မရှိပါ၊ သမာသ်ပုဒ်ယူမှသာ သဒ္ဒါ, အနက် ပြည့်စုံသဖြင့် ကောင်းသည်။
ပဉ္စသတအာဂန္တုကဘိက္ခုဝတ္ထုပါဠိဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
ပဏ္ဍိတဝဂ်ဂါထာနိဿယပြီးပြီ။