ပဏ္ဍိတသာမဏေရဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၅-ပဏ္ဍိတသာမဏေရဝတ္ထု
၈၀။ ဥဒကံ ဟိ နယန္တိ နေတ္တိကာ၊ ဥသုကာရာ နမယန္တိ တေဇနံ။
ဒါရုံ နမယန္တိ တစ္ဆကာ၊ အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရှင်ပြု၍ ရှစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ စာတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါး၊ သိကြားမင်း၊ နေနတ်သား၊ လနတ်သား ဘုရားရှင်တို့၏ စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ရဟန္တာဖြစ်သော အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ တပည့် ခုနစ်နှစ်အရွယ်သာရှိသော ပဏ္ဍိတသာမဏေကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန် စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
နေတ္တိကာ၊ မြောင်းတူး၍ ရေကိုယူသော သူတို့သည်။ ဥဒကံ၊ ရေကို။ (ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ၊ အလိုရှိရာ အလိုရှိရာအရပ်သို့။) နယန္တိ၊ ဆောင်ကုန်၏။ ဥသုကာရာ၊ လေးသမားတို့သည်။ တေဇနံ၊ မြားကို။ နမယန္တိ၊ ဖြောင့်ကုန်၏။ တစ္ဆကာ၊ လက်သမားတို့သည်။ ဒါရုံ၊ သစ်ကို။ နမယန္တိ၊ ဖြောင့်ကုန်၏။ ပဏ္ဍိတာ၊ တို့သည်။ အတ္တာနံ၊ မိမိကိုယ်ကို။ ဒမယန္တိ၊ ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမကုန်၏။
စကားပြေ
ရေရအောင် မြောင်းကို ပြုပြင်တူး၍ ဆောင်ယူ၏။ လေးသမားသည် မြားကောက်ကို ဖြောင့်အောင် ပြုပြင်၏။ လက်သမားသည် ကောက်သောသစ်သားကို ဖြောင့်အောင် ပြုပြင်၏။ ပညာရှိသည် မိမိကိုယ်ကို ယဉ် ကျေးအောင် ဆုံးမပြုပြင်၏။
အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ— ဝယ်ဒန္တပုဂ္ဂိုလ်၊ ဧကန္တဒန္တပုဂ္ဂိုလ်ဟု နှစ်မျိုးရှိရာတွင် သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ်မှစ၍ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်အောင် ခုနစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဒန္တပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ဧကန္တဒန္တပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။
အရှင်သာရိပုတ္တရာ— အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ရဟန်းတော်များ ဆွမ်းခံကြွသွားကြလျှင် တံမြက်မလှည်းရသေးသော နေရာကို တံမြက်လှည်းခြင်း၊ ရေမထည့်ရသေးသောရေအိုးကို ရေထည့်ခြင်း၊ သိမ်းသင့်သော ညောင်စောင်း စသည်ကို သိမ်းဆည်းပြီးမှ ရွာတွင်းသို့ နောက်ချန်ပြီး ဆွမ်းခံဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၇။)
ဘုရားရှင်နှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာတို့၏ အမေးအဖြေ—
ဆွမ်းခံပြန်လာသော အရှင်သာရိပုတ္တရာအား—
မေး (ဘုရား)— သင်ဘာကိုရခဲ့သလဲ။
ဖြေ (သာရိပုတ္တရာ)— အာဟာရကို ရခဲ့ပါသည် ဘုရား။
မေး— အာဟာရသည် ဘာကို ဆောင်ပါသလဲ။
ဖြေ— ဝေဒနာကို ဆောင်ပါသည် ဘုရား။
မေး— ဝေဒနာသည် ဘာကို ဆောင်ပါသလဲ။
ဖြေ— ရုပ်ကိုဆောင်ပါသည် ဘုရား။
မေး— ရုပ်သည် ဘာကိုဆောင်ပါသလဲ။
ဖြေ— ဖဿကို ဆောင်ပါသည် ဘုရား။
ဤအမေးအဖြေတို့ကို နာရသဖြင့် ပဏ္ဍိတသာမဏေသည် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာဖြစ်သည်။
မိမိစိတ်ကို ထိန်းပါ— စိတ်စေတနာမရှိသော ရေမြောင်းကိုပင် မိမိလိုရာသို့ ရောက်အောင် ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ စိတ်စေတနာမရှိသော မြားကို ပင် ဖြောင့်အောင်ပြုနိုင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ စိတ်စေတနာမရှိသော သစ်သားကိုပင် မိမိလိုရာပစ္စည်းဝတ္ထုပြုနိုင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ စိတ်စေတနာရှိသော မိမိခန္ဓာကိုယ်ကို မိမိလိုရာရအောင် ထိန်းနိုင်ရမည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆၉။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
နေတ္တိကာ = နေန္တီတိ နေတ္တိ။ နီ + တိ။ နေတ္တိ ဧဝ နေတ္တိကာ။ နေတ္တိ + က။
ဥသုကာရာ = ဥသုံ ကရောန္တီတိ ဥသုကာရာ။ ဥသု + ကရ် + ဏ။
ဥသု = ဥသတိ ဒါဟံ ကရောတီတိ ဥသု။ ဥသ် + ဥ။
တစ္ဆကာ = တစ္ဆန္တီတိ တစ္ဆကာ။ တစ္ဆ + ဏွု။
ပဏ္ဍိတသာမဏေရဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၆-ပဏ္ဍိတဝဂ်
၅-ပဏ္ဍိတသာမဏေရဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ဒါရုံ နမယန္တိ တစ္ဆကာ, အတ္တာနံ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ။
နေတ္တိကာ၊ ရေကိုဆောင်ငြား, လယ်သမားတို့သည်။ ဥဒကံ၊ ရေကို။ (ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ၊ အလိုရှိရာ အလိုရှိရာအရပ်သို့။) နယန္တိဆောင်ကုန်၏။ ဥသုကာရာ၊ မြားကို ပြုလုပ်သူတို့သည်။ တေဇနံ၊ ကောက်သောမြားကို။ နမယန္တိ၊ ဖြောင့်အောင် ညွတ်စေကုန်၏။ (ဖြောင့်အောင် ပြုလုပ်ကုန်၏)။ တစ္ဆကာ၊ လက်သမားတို့သည်။ ဒါရုံ၊ သစ်သားကို။ နမယန္တိ၊ ဖြောင့်အောင် ကွေးအောင် ညွတ်စေ ကုန်၏။ (ဖြောင့်အောင် ကွေးအောင် ပြုလုပ်ကုန်၏)။ ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိတို့သည်။ အတ္တာနံ၊ မိမိစိတ်ကို။ ဒမယန္တိ၊ (မဂ်ဖိုလ်၈ထွေ, ဖြစ်ပေါ်စေလျက်) ယဉ်ကျေးစေကုန်၏။ (ဆုံးမကုန်၏)။ (ပါ-၈၀)
ပဏ္ဍိတသာမဏေရဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။
ဥဒကံ ဟိ။ ။ “ဥဒကံ ဟီတိ ဟိသဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ(ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၀)”အဖွင့်အတိုင်း ဟိအနက်မဲ့ယူပေးသည်။ ပဋိဂံ-၆၂၌ ဟိကို ဟေတု အနက်, ဥပမာအနက်ဟု ၂နည်းဆို၏၊ ဟေတုအနက်ယူလျှင် “ဟိ (ယ- သ္မာ) -ကြောင့်၊ နေတ္တိကာ-တို့သည်၊ပေ၊ဒါရုံ နမယန္တိ-ကုန်၏၊ (တသ္မာ ကြောင့်၊) ပဏ္ဍိတာ-တို့သည်၊ အတ္တာနံ-ကို၊ ဒမယန္တိ” ဟုပေး။
ဥပမာအနက်ပေးပုံ။ ။ ဥပမာအနက်ယူလျှင် “နေတ္တိကာ-တို့သည်၊ ...နယန္တိ ဟိ (ယထာ)-ဆောင်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဥသုကာရာ... နမယန္တိ ဟိ (ယထာ)-သို့လည်းကောင်း၊ တစ္ဆကာ...နမယန္တိ ဟိ (ယထာ)- သို့လည်းကောင်း၊ (ဧဝံ-တူ၊) ပဏ္ဍိတာ အတ္တာနံ ဒမယန္တိ”ဟု ပေး။
နယန္တိ။ ။ နီဓာတ်သည် ပဓာနကံ, အပ္ပဓာနကံအားဖြင့် ကံ၂မျိုး ရှိသော ဒွိကမ္မကဓာတ်ဖြစ်ရကား ဥဒကံသည် ပဓာနကံတည်း၊ အပ္ပဓာန ကံကို ဓမ္မဋ္ဌနှင့် ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၀အတိုင်း “ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ”ဟု ထည့် ပေးသည်။
အတ္တာနံ။ ။ “စိတ္တေ ကာယေ သဘာဝေ စ”စသော အတ္တသဒ္ဒါ၏ အနက်တို့တွင် ဤ၌ အတ္တသဒ္ဒါ စိတ်ဟူသော အနက်ကို ဟော၏။
[အတ္တာတိ စိတ္တံ၊ ယထာဟ “ဥဒကံ ဟိ နယန္တိ၊ ပေ၊ ဒမယန္တိ ပဏ္ဍိတာ”တိ၊- ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၁။]