ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၀ - ဒဏ္ဍဝဂ်
၁၀ - ပိလောတိကတိဿရဝတ္ထု
၁၄၃။ ဟိရီနိသေဓော ပုရိသော၊ ကောစိ လောကသ္မိံ ဝိဇ္ဇတိ။
ယော နိဒ္ဒံ အပဗောဓေတိ၊ အဿော ဘဒြော ကသာမိဝ။
၁၄၄။ ယထာ ဘဒ္ဒေါ ကသာနိဝိဋ္ဌော၊
အာတာပိနော သံဝေဂိနော ဘဝါထ။
သဒ္ဓါယ သီလေန စ ဝီရိယေန၊
သမာဓိနာ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ။
သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ ပတိဿတာ၊
ဇဟိဿထ ဒုက္ခမိဒံ အနပ္ပကံ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာ၏ ကရုဏာတော်ဖြင့် ပုဆိုးနွမ်းနှင့် ခွက်ကို စွန့်စေပြီး ရှင်ရဟန်းပြုပေး၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော်လည်း ပျင်းရိလာသောအခါ ယင်း ပုဆိုးနွမ်းကိုအာရုံပြု၍ ရဟန္တာဖြစ်သော ပိလောတိကတိဿတော်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ဘဒြော၊ ကောင်းသော။ အဿော၊ မြင်းသည်။ ကသံ၊ မိမိအပေါ်ကျလာသောကြိမ်လုံးကို။ အပဟရတိ ဣဝ၊ ကြဉ်ရှောင်သကဲ့သို့။ (ဝါ) မိမိအပေါ်ကျခွင့်မပေးသကဲ့သို့။ ယော ပုရိသော၊ အကြင်သူသည်။ နိဒ္ဒံ၊ မိမိအိပ်ပျော်ခြင်းကို။ အပဗောဓေတိ၊ နိုးကြားစေ၏။ ဟိရီနိသေဓော၊ မိစ္ဆာဝိတက်ကို ရှက်ကြောက်ခြင်းဖြင့် တားမြစ်သည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်၏။ သော ပုရိသော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်မျိုးသည်။ ကောစိ၊ တယောက်တလေသည်။ လောကသ္မိံ၊ လောက၌။ ဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိ၏။
ဘဒြော၊ ကောင်းသော။ အဿော၊ မြင်းသည်။ ကသာနိဝိဋ္ဌော၊ ကြိမ်လုံးဖြင့် ပုတ်ခတ်သည်ရှိသော်။ အာတာပိနော ယထာ၊ လုံ့လရှိကုန်သကဲ့သို့။ အာတာပိနော၊ လုံ့လရှိကုန်သည်။ သံဝေဂိနော၊ ထိတ်လန့်ကုန်သည်။ ဘဝါထ၊ ဖြစ်ကုန်လော့။ သဒ္ဓါယ စ၊ ယုံကြည်သောသဒ္ဓါဖြင့်လည်းကောင်း။ သီလေန၊ သီလဖြင့် လည်းကောင်း။ ဝီရိယေန စ၊ ဝီရိယဖြင့် လည်းကောင်း။ သမာဓိနာ၊ သမာဓိဖြင့် လည်းကောင်း။ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ၊ တရားဆုံးဖြတ်ကြောင်းဉာဏ်ဖြင့် လည်းကောင်း။ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ၊ ပြည့်စုံသောဝိဇ္ဇာနှင့် စရဏရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။ ပတိဿတာ၊ ထင်သော သတိရှိကုန်လျက်။ အနပ္ပကံ၊ အတိုင်းမရှိ အလွန်ရှည်လျားသော။ ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဤသံသရာဆင်းရဲကို။ ဇဟိဿထ၊ စွန့်လွှတ်ကုန်လတ္တံ့။
စကားပြေ
မြင်းကောင်းသည် မိမိအပေါ် ကြိမ်လုံးကျခွင့်မပေးသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို မိမိအိပ်ပျော်ခြင်းမှ နိုးကြားစေ၍ မိစ္ဆာဝိတက်ကို ဟိရိဖြင့် တားမြစ်နိုင်သူသည် အလွန်ရှားပါးသည်။ မြင်းကောင်းသည် ကြိမ်လုံးဖြင့် ပုတ်ခတ်သော် လုံ့လရှိလာသကဲ့သို့ သင်တို့သည် လုံ့လရှိ၍ ထိတ်ပြီးလျှင် သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ သမာဓိဉာဏ်၊ သတိရှိ၍ သံသရာဆင်းရဲကို စွန့်လွှတ်ဝလိမ့်မည်။
ဟိရီနိသေဓော— ကိုယ်တွင်း၌ဖြစ်သော အကုသလဝိတက်ကို ဟိရီဖြင့် တားမြစ်တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်။
ယော နိဒ္ဒံ အပဗောဓေတိ— မမေ့မလျော့ ရဟန်းတရားကိုကျင့်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိ၌ဖြစ်ပေါ်သော ပျင်းပြီးခြင်းကို ပယ်ဖျောက်လျက် နိုးကြားစေ၏။
သဒ္ဓါ— လောကိသဒ္ဓါ, လောကုတ္တရာသဒ္ဓါ ရ၏။
သီလ— စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလရှိ၏။
ဝီရိယ— ကာယိကဝီရိယ စေတသိကဝီရိယရ၏။
သမာဓိ— ရှစ်ပါးသော သမာပတ်ရ၏။
ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန— အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိသောပညာ။
ဝိဇ္ဇာ— သုံးပါး, ရှစ်ပါး အပြားရှိသော ဝိဇ္ဇာ။
စရဏ— ၁၅-ပါး အပြားရှိသော စရဏ။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ဟိရီနိသေဓော— ဟိရီ၊ နိသေဓော။ ဟိရိံ နိသေဓတီတိ ဟိရီနိသေဓော။ ဟိရီ + နိ + သိဓိ + အ။
နိဒ္ဒံ— နန္ဒယတိတိ နိဒ္ဒါ။ နိ + ဒါ + အ + အာ။
ကသာနိဝိဋ္ဌော— ကသာယ နိဝိဋ္ဌော ကသာနိဝိဋ္ဌော။ ကသာ + နိဝိဋ္ဌ။
အာတာပိနော— အာတာပေတိ သီလေနာတိ အာတာပီ။ အာ + တပ် + ဏီ။
သံဝေဂိနော— သံဝေဇေတီတိ သံဝေဂီ။ သံ + ဝိဇ + ဏီ။
ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန— ဓမ္မံ ဝိနိစ္ဆယော ဓမ္မဝိနိစ္ဆယော။ ဓမ္မ + ဝိနိစ္ဆယ။
သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ— သမ္ပန္နာနိ ဝိဇ္ဇာစရဏာနိ ယဿာတိ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏော။ သမ္ပန္န + ဝိဇ္ဇာစရဏ + ယ။
အနပ္ပကံ— န အပ္ပကံ အနပ္ပကံ။ န + အပ္ပက။
ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၀-ဒဏ္ဍဝဂ်
၁၀-ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ယော နိဒ္ဒံ အပဗောဓေတိ, အဿော ဘဒြော ကသာမိဝ။
ဘဒြော၊ ကောင်းသော။ အဿော၊ မြင်းသည်။ ကသံ၊ ကြာ ပွတ်ကို။ (နှင်တံကို)။ အပဗောဓေတိ ဣဝ၊ ပယ်ရှားလျက် (ရထား ထိန်း၏ ထိုးဆွခြင်းကို) သိသကဲ့သို့။ ဝါ၊ ပယ်ရင်းသိသကဲ့သို့။ (ဧဝံတူ။) ယော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ နိဒ္ဒံ၊ အိပ်ခြင်းကို။ [“နိန္ဒံ (သံ၊၁၊၈။ နီတိဓာတု-၁၁၀။ ဓာတွတ္ထ) ”ဟုလည်း ရှိ၏။ “နိန္ဒံ၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို”ဟု ပေး။] အပဗောဓေတိ၊ ပယ်လျက် သိ၏။ ဝါ၊ ပယ်ရင်း သိ၏။ ဟိရီနိ သေဓော၊ အကုသိုလ်ဝိတက်ကို ဟိရီဖြင့် တားမြစ်နိုင်သော။ (သော) ပုရိသော၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည်။ လောကသ္မိံ၊ လောက၌။ ကောစိ၊ အနည်းငယ်သာ။ ဝိဇ္ဇတိ၊ ရှိ၏။ (ပါ-၁၄၃)
အပဗောဓေတိ။ ။ အပ+ဗုဓ+အ+တိ၊ အပစ္စည်းကို ဧပြု(ဓာတွတ္ထ)၊ သံ၊၁၊၈ ၌ “အပဗောဓတိ”ဟု ရှိသည်၊ ဧကပက္ခဒဿန(တစ်ဖက်ပြ) နည်း, ဒီပကနည်းအရ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၆ အတိုင်း ဤပုဒ်ကို ဥပမာနဘက်၌ လည်း ယူပေးရသည်၊ “အပဟရတိ(ဓမ္မ.ဋ္ဌ)”အဖွင့်ကို ထည့်ပါဌ်ဟု ယူ၍ “ကသာ-ကို၊ (အပဟရတိ ) ဣဝ-ရှောင်လွှဲသကဲ့သို့”ဟုလည်း ပေးကြ၏။
နီဓာနိ၊၁၊၂၆၈။ ။ ထို၌ “နိန္ဒံ-ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ကို၊ အပ-ပယ်၍၊ ဗောဓတိမဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် သိ၏”ဟု ပေး၏။ သံ၊ဋီ၊၁၊၈၁၌ ဗောဓေတိကို “ဗုဇ္ဈတိ”ဟု ဖွင့်၍ ထို၏ကံကို “သာရထိဝိဓံ(ရထားထိန်း၏ ထိုးဆွခြင်း ကို)”ဟု ဖွင့်ရကား “နိန္ဒံ-ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ကို၊ အပဟရိတွာ-ရှောင်ကြဉ်၍၊ နိပ္ပရာဓဘာဝံ-အပြစ်ကင်းသည်၏အဖြစ်ကို၊ ဗောဓေတိ-သိစေ၏”ဟု ကာရိတ်ဝါကျယူပေးခြင်းမှာ မကောင်းပါ။
အာတာပိနော သံဝေဂိနော ဘဝါထ၊
သဒ္ဓါယ သီလေန စ ဝီရိယေန စ,
သမာဓိနာ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ၊
သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ ပတိဿတာ,
ဇဟိဿထ ဒုက္ခမိဒံ အနပ္ပကံ။
ဘဒြော၊ ကောင်းသော။ အဿော၊ မြင်းသည်။ ကသာနိဝိဋ္ဌော၊ ကြာပွတ် (နှင်တံ) ဖြင့် ထိုးရိုက်အပ်သည်။ ဝါ၊ ကြာပွတ် (နှင် တံ) ဖြင့် ထိုးရိုက်ခံရသည်။ (သမာနော၊ သော်။ အာတာပီ၊ လုံ့လ ဝီရိယရှိသည်။ ဘဝတိ) ယထာ၊ ဖြစ်သကဲ့သို့။ (ဧဝံ၊ တူ။ တုမှေပိ၊ သင်တို့သည်လည်း။) အာတာပိနော၊ ကိလေသာတို့ကို လွန်စွာ လောင်မြိုက်တတ်သော သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယရှိကုန်သည်။ သံဝေဂိနော၊ ထိတ်လန့်ကြောင်းသဟောတ္တပ္ပဉာဏ်ရှိကုန်သည်။ ဝါ၊ ထိတ်လန့်ကြောင်းဩတ္တပ္ပရှိကုန်သည်။ ဘဝထ၊ ဖြစ်ကြလော။ [ဂါ ထာ၌ ဒီဃပြု၍ “ဘဝါထ”ဟု ဖြစ်သည်။] သဒ္ဓါယ၊ လောကီ လောကု တ္တရာ, ၂-ဖြာသောသဒ္ဓါနှင့်လည်းကောင်း။ သီလေန စ၊ စတုပါရိ သုဒ္ဓိသီလနှင့်လည်းကောင်း။ ဝီရိယေန စ၊ ကာယိကဝီရိယ စေတ သိကဝီရိယနှင့်လည်းကောင်း။ သမာဓိနာ၊ သမာပတ်၈-ပါး သမာ ဓိနှင့်လည်းကောင်း။ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယေန စ၊ တရားကို အထူးအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်နိုင်သော ပညာနှင့်လည်းကောင်း။ [ဓမ္မံ ဝိသေသတော နိစ္ဆိ၊ နောတီတိ ဓမ္မဝိနိစ္ဆယော။ အံ၊ဋီ၊၃၊၂၉၂။] (သမန္နာဂတာ၊ ပြည့်စုံ ကုန်သည်။ ဟုတွာ၊ ၍။) သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏာ၊ ပြည့်စုံသော ဝိဇ္ဇာ ၃-ပါး, ၈-ပါး စရဏ၁၅-ပါးရှိကုန်သည်။ ပတိဿတာ၊ အသီး အသီး မှတ်သိနိုင်ကုန်သည်။ (ဟုတွာ၊ ၍။) အနပ္ပကံ၊ အနည်းငယ် မဟုတ်သော။ ဝါ၊ များလှစွာသော။ ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဤဝဋ်ဆင်းရဲကို။ ဇဟိဿထ၊ ပယ်စွန့်နိုင်ကုန်လိမ့်မည်။ (ပါ-၁၄၄)
အာတာပိနော။ ။ တီသုဘဝေသု ကိလေသေ အာတာပေတီတိ အာတာပေါ၊ အာတာပေါ ယေသံ အတ္ထီတိ အာတာပိနော၊-ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၄၉။
သံဝေဂိနော။ ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၆၌ “သံဝိဇ္ဇနံ”ဟု ဖွင့်သော်လည်း ဘာဝသာဓန မကြံရ၊ ထိတ်လန့်ကြောင်းဖြစ်သော ဩတ္တပ္ပနှင့်တကွ ဉာဏ်ကို အရကောက်ရသောကြောင့် “သံဝိဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ သံဝေဂေါ၊ [သံ+ ဝိဇီ+ဏ၊]”ဟု ပြု၊ ဉာဏ်မပါဘဲ ဉာဏဝိပ္ပယုတ်ဩတ္တပ္ပလည်း ရှိသေး သောကြောင့် “ဩတ္တပ္ပမေဝ”ဟု မူလဋီ၊၁၊၅၇၌ တစ်နည်းကောက် ပြသည်၊ “သံဝေဂေါ+ယေသံ အတ္ထီ သံဝေဂိနော”ဟု ဆက်ပြု(နီဘာ၊၁၊၃၈၂)။ [သံဒီ-၁၀၌ “သံဝိဇ္ဇတီတိ သံဝေဂေါ၊ သံဝိဇ္ဇန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧတေနာတိ သံဝေဂေါ၊ သံဝိဇ္ဇနံ သံဝေဂေါ”ဟု ပြု၏။]
ပတိဿတာ။ ။ ပတိဿတာတိ ပတိ ပတိ သတာ သမ္ပဇာနန္တာ သုဋ္ဌု ပဇာနန္တာ၊ ပတိဿတာ ဝါ သပ္ပတိဿာ အညမညံ သဂါရဝါ(မ၊ဋီ၊၂၊၁၀၀)။ နောက်နည်းအလို “ပတိဿီယတီတိ ပတိဿော၊ [ပတိ+သိ '+အ၊ “ပတိဿယ”ဟု ဖြစ်သင့်လျက် “တဒမိနာဒီနိ(မောဂ်-၁၊၃၃)” သုတ်ဖြင့် ယချေ၊-နိဒီ-၁၇။] ပတိဿော+ယေသံ အတ္ထီတိ ပတိဿတာမှီခိုစရရှိကုန်သည်၊ [ပတိဿ+ဏ၊]”ဟုကြံ၊ “ပတိဂတာ+သတိ ယေသန္တိ ပတိဿတာ-ရှေးရှုဖြစ်သော သတိရှိကုန်သည်”ဟုလည်း ဆရာတို့ ကြံ တော်မူသေး၏။
ပိလောတိကတိဿတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။