ဗာလိသိကဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၉-ဓမ္မဋ္ဌဝဂ်။ ၉-ဗာလိသိကဝတ္ထု
၂၇၀။ န တေန အရိယော ဟောတိ၊ ယေန ပါဏာနိ ဟိံသတိ။
အဟိံသာ သဗ္ဗပါဏာနံ၊ အရိယောတိ ပဝုစ္စတိ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် အရိယာမည်သော ငါးမြှားသမားကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ထိုငါးမြှားသမား သောတာပန်ဖြစ်သည်။
အနက်
ယေန၊ အကြင်ကြောင့်။ ပါဏာနိ၊ သတ္တဝါတို့ကို။ ဟိံသတိ၊ ညှဉ်းဆဲ၏။ တေန၊ ထိုသို့ ညှဉ်းဆဲခြင်းကြောင့်။ အရိယော၊ အရိယာမည်သည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်နိုင်။ သဗ္ဗပါဏာနံ၊ သတ္တဝါအားလုံးတို့ကို။ အဟိံသာ၊ မညှဉ်းဆဲခြင်းကြောင့်။ အရိယောတိ၊ အရိယာဟူ၍။ ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုထိုက်၏။
စကားပြေ
သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲသောသူသည် အရိယာ မမည်၊ သတ္တဝါအားလုံးကို မညှဉ်းဆဲသူကိုသာ အရိယာဟု ဆိုထိုက်သည်။
အရိယာ— အလုံးစုံသော သက်ရှိသတ္တဝါတို့ကို လက်စသည်ဖြင့် မညှဉ်းဆဲပဲ မေတ္တာစသော ဘာဝနာ၌ တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရိယ မည်၏၊ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်သူသည် အရိယ မမည်ပေ။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
အရိယော = ကိလေသာရယော ဟနတီတိ အရိယော။ သောဧဝ အရိယော။ အရိ + ဟန် + ကွိ။ (ဟ-ကို ယ-ပြု)
ဗာလိသိကဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၉-ဓမ္မဋ္ဌဝဂ်
၉-ဗာလိသိကဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
အဟိံသာ သဗ္ဗပါဏာနံ, ]အရိယော’တိ ပဝုစ္စတိ။
ယေန၊ အကြင်ကြောင့်။ ပါဏာနိ၊ သတ္တဝါတို့ကို။ ဟိံသတိ၊ ညှဉ်းဆဲ၏။ တေန၊ ထိုကြောင့်။ အရိယော၊ အရိယာသည်။၁ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။ သဗ္ဗပါဏာနံ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့ကို။ အဟိံသာ၊ ထားရှိမေတ္တာ, ကြင်နာမှုကဲ, မညှဉ်းဆဲခြင်းကြောင့်။ [သ္မာ ဝိဘတ်ကို အာပြု။ (တစ်နည်း) နာဝိဘတ်ကို အာပြု။] အရိယောတိ၊ အရိယာဟူ၍။ ပဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။ (ပါ-၂၇၀)
၁။အရိယော။ ။ အရိယသဒ္ဒါ သေဋ္ဌအနက်ဟော ရုဠှီအနိပ္ဖန္နပါဋိပဒိကပုဒ်တည်း၊ (တစ်နည်း) ကိလေသေဟိ အာရကာ အရိယော၊(အာရကာကို အရိယပြု)၊ [ကျော်နီဂံ-၄၇၇၌ ဤဝိဂြိုဟ်ကို ဝိဂြိုဟ်တုဟု ဆို၍ “အရသင်္ခါတေဟိ ကိလေသေဟိ အာရကာတိ အရိယော(အရ+ ကိယ၊ ကချေ)”ဟု ဝိဂြိုဟ်စစ် ဆိုပြ၏။] (တစ်နည်း) အရာ+ဟတာ အနေနာတိ အရိယော၊ [အရ+ဟတ၊ ရ၏ အ-ကို ဣ, ဟကို ယပြု, တချေ။] (တစ်နည်း) အရယော+ဟတာ အနေနာတိ အရိယော၊ [အရိ+ဟတ၊ ဟကို ယပြု, တချေ၊] နတ္ထိ+ရဟော ဧတဿာတိ အရိယော၊ [အ+ရဟ၊ ရ၏ အ-ကို ဣ, ဟကို ယပြု။] (တစ်နည်း) သဗ္ဗေသံ ဒေဝမနုဿာနံ ပူဇာဝိသေသံ ပဋိဂ္ဂဏှိတုံ အရဟတီတိ အရိယော၊ [အရဟ+အ၊ ရ၏ အ-ကို ဣ, ဟကို ယပြု။] ဤကား ဓမ္မဋီအဆိုတည်း။
ဓာန်-ဋီ-၄၃၅။ ။ ကိလေသာရယော ဟနတီတိ အရိယော၊ [အရိ+ဟန+ကွိ၊ ဟကို ယ ပြု။] အရတိ ဂစ္ဆတိ မဂ္ဂဖလဓမ္မေတိ အရိယော၊[အရ+ဏျ၊ ဣလာ။]
မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၊ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၄။ ။ အယတိ ဧတေနာတိ အယော(ကြီးပွားကြောင်း အကျင့်)၊ န+အယော အနယော(ကြီးပွားကြောင်းမဟုတ်သောအကျင့်)၊ ဣရိယတီတိ ဣရိယော၊ အနယေ+န ဣရိယော အရိယော-ကြီးပွားကြောင်း မဟုတ်သောအကျင့်၌ မဖြစ်တတ်သူ၊ [အနယ '+န ဣရိယ၊ န+ယ+န+ဣတို့ကိုချေ။] (တစ်နည်း) အယေ+ဣရိယော အရိယော-ကြီးပွားကြောင်း အကျင့်၌ ဖြစ်တတ်သူ၊ [အယ+ဣရိယ၊ ယ+ဣချေ။] (တစ်နည်း)အရဏီယောတိ အရိယောဆည်းကပ်အပ်, ဆည်းကပ်ထိုက်သူ၊ [“ကိလေသေဟိ အာရကာ”နည်းကိုလည်း ဆို၏။]
ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၂၇။ ။ သတ္တာနံ အာစာရသမာစာရသိက္ခာပဒေန အရီယတီတိ (အာစာရ- သမာစာရသိက္ခာပနေန ဣရိယတီတိ?) အရိယော၊ [အရ+ဏျ။]
ဗာလိသိကဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။