ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၇-အရဟန္တဝဂ်
၃-ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဝတ္ထု
၉၂။ ယေသံ သန္နိစယော နတ္ထိ၊ ယေ ပရိညာတဘောဇနာ။
သုညတော အနိမိတ္တော စ၊ ဝိမောက္ခီ ယေသံ ဂေါစရော။
အာကာသေ သကုန္တာနံ၊ ဂတိ တေသံ ဒုရန္နယာ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် နေ့စဉ်ဆွမ်းခံရသော ဆင်းရဲမဖြစ်ရန် အလှူခံရပြီးသော ဆွမ်းကို သိုမှီးသော ဗေလဋ္ဌသီသမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသောပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ယေသံ၊ အကြင်ရဟန္တာတို့အား။ သန္နိစယော၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်းသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ ယေ၊ အကြင်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ပရိညာတဘောဇနာ၊ ပရိညာသုံးပါးဖြင့် ပိုင်းခြားလျက် ဘောဇဉ်ကို သုံးဆောင်ကုန်၏။ သုညတော စ၊ ရာဂကင်းဆိတ်လျက်။ အနိမိတ္တော စ၊ ရာဂစသော နိမိတ်မရှိသော။ ဝိမောက္ခီ၊ နိဗ္ဗာန်သည်။ ယေသံ၊ တို့၏။ ဂေါစရော၊ ကျက်စားရာအာရုံ ဖြစ်၏။ အာကာသေ၊ ကောင်းကင်၌။ သကုန္တာနံ၊ ငှက်တို့၏။ ဂတိ၊ သွားရာလမ်းကြောင်းကို။ ဒုရန္နယာ ဣဝ၊ မသိနိုင်သကဲ့သို့။ တေသံ၊ ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ ဂတိ၊ လားရာကို။ ဒုရန္နယာ၊ သိနိုင်ခဲ၏။
စကားပြေ
ကောင်းကင်၌ ငှက်တို့၏ သွားရာလမ်းကြောင်းကို သိနိုင်ခဲသကဲ့သို့ ပရိညာသုံးပါးဖြင့် ပိုင်းခြား၍ ဘောဇဉ်ကို သုံးဆောင်ကုန်သော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်းလည်းမရှိ၊ ရာဂကင်းဆိတ်လျက် ရာဂစသော နိမိတ်မရှိသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုကုန်၏၊ ၎င်းပုဂ္ဂိုလ်တို့ သွားရာလမ်းကြောင်းကို သိနိုင်ခဲ၏။
သန္နိစယော— ကမ္မသန္နိစယ၊ ပစ္စယသန္နိစယ ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာတွင် ကုသိုလ်အကုသိုလ်ကံသည် ကမ္မသန္နိစယ မည်၏။ သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ကျောင်း၊ ဆေး စသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် ပစ္စယသန္နိစယ မည်၏။
ပစ္စယသန္နိစယ ရှိသူ မရှိသူ— ကျောင်း၌ နေသော ရဟန်းသည် ထန်းလျက်တစ်၊ ယင်း၏ လေးပုံတပုံသော ထောပတ်၊ ဆန်တကွမ်း စားထားကာမျှဖြင့် ပစ္စယသန္နိစယ မဖြစ်နိုင်။ ယင်းထက်ပို၍ သိမ်းဆည်းထားလျှင် ပစ္စယသန္နိစယ ဖြစ်၏။
ပရိညာတဘောဇနာ— ၌ ပရိညာသည် ဉာတပရိညာ၊ တီရဏပရိညာ၊ ပဟာနပရိညာ ဟု သုံးပါးရှိရာတွင် ယာဂုစသည်တို့ကို ယာဂုအဖြစ် သိခြင်းသည် ဉာတပရိညာ မည်၏။ အစာအာဟာရ၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းသည် တီရဏပရိညာ မည်၏။ အစာအာဟာရ၌ နှစ်သက်သော ဆန္ဒရာဂကို ပယ်သော ဉာဏ်သည် ပဟာနပရိညာ မည်၏။
သုညတော အနိမိတ္တော စ— ဖြင့် အပ္ပဏိဟိတ ပါ ယူရမည်။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့၏ မရှိခြင်းကြောင့် နိဗ္ဗာန်သည် သုညတ မည်၏။ ရာဂအစရှိသော နိမိတ်တို့၏ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နိဗ္ဗာန်သည် အနိမိတ္တ မည်၏။ ရာဂစသော တောင့်တမှု မရှိသောကြောင့် နိဗ္ဗာန်သည် အပ္ပဏိဟိတ မည်၏။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့မှ လွတ်မြောက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် နိဗ္ဗာန်သည် ဝိမောက္ခ မည်၏။
ဂတိ
(က) ကာမ၊ ရူပ၊ အရူပ ဟူသော ဘဝသုံးပါး။
(ခ) သံသေဒဇ၊ ဩပပါတိက၊ အန္ဓဇ၊ ဇလာဗုဇ ဟူသော ယောနိလေးပါး။
(ဂ) ဒေဝ၊ မနုဿ၊ နိရယ၊ ပေတ၊ တိရစ္ဆာန ဟူသော ဂတိငါးပါး။
(ဃ) နာနတ္တကာယနာနတ္တသညီ၊ နာနတ္တကာယဧကတ္တသညီ၊ ဧကတ္တကာယနာနတ္တသညီ၊ ဧကတ္တကာယဧကတ္တသညီ၊ အာကာသာနဉ္စာယတန၊ ဝိညာဏဉ္စာယတန၊ အာကိဉ္စညာယတန ဟူသော ဝိညာဏဋ္ဌိတိခုနစ်ပါး။
(င) ယင်းခုနစ်ပါးနှင့် အသညသတ်၊ နေဝသညာနာသညာယတန ဟူသော သတ္တဝါသကိုးပါး ရ၏။
ကောင်းကင်၌ သွားသော ငှက်တို့၏ ခြေရာကို သိခြင်းငှာ မလွယ်ကူသကဲ့သို့ သန္နိစယနှစ်ပါး မရှိသော၊ ပရိညာသုံးပါးဖြင့် ဘောဇဉ်ကို သုံးဆောင်ပြီးသော၊ ဖလသမာပတ်ဖြင့် သုညတ စသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ သွားရာဂတိကို သိရန် ခဲယဉ်း၏။
သန္တိကာရသိက္ခာပုဒ်— သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် နှစ်ရက် သုံးရက်စာ ဆွမ်းခြောက်ကို သိမ်းဆည်းတတ်သော ဗေလဋ္ဌသီသ ထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ သတ္တိကာရသိက္ခာပုဒ်ကို ညက်ရသည်။ (ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၈၆။)
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
သန္နိစယော = သန္နိစယနံ သန္နိစယော။ သံ + နိ + စိ + အ။
ပရိညာတဘောဇနာ = ပရိညာတာနိ ဘောဇနာနိ ယေနာတိ ပရိညာတဘောဇနော။ ပရိညာတ + ဘောဇန + ယ။
သုညတော = သုညတိ သုညဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ သုညော။ သုန် + ယ။ သုညော ဧဝ သုညတော။
အနိမိတ္တော = အတ္တနော ဖလံ နိမ္မိနာတီတိ နိမိတ္တံ။ နိ + မာ + တ။ နတ္ထိ နိမိတ္တာနိ ဧတ္ထာတိ အနိမိတ္တော။ န + နိမိတ္တ + တ။
ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၇-အရဟန္တဝဂ်
၃-ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
သုညတော အနိမိတ္တော စ, ဝိမောက္ခော ယေသံ ဂေါစရော၊
အာကာသေဝ သကုန္တာနံ, ဂတိ တေသံ ဒုရန္နယာ။
အာကာသေ၊ ကောင်းကင်၌။ ဝါ၊ ဖြင့်။ (ဂတာနံ၊ ပျံသွားကုန် သော။) သကုန္တာနံ၊ ငှက်တို့၏။ ဂတိ၊ သွားရာလမ်းကို။ ဒုရန္နယာ ဣဝ၊ ခဲယဉ်းသဖြင့် သိအပ်သကဲ့သို့။ (ဧဝမေဝ၊ လျှင်။) ယေသံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ ဝါ၊ တို့မှာ။ သန္နိစယော၊ ကမ္မပစ္စယ, နှစ်ဝသို မှီး, သိမ်းဆည်းခြင်းသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ ယေ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။ ပရိညာတဘောဇနာ၊ ပရိညာ၃-ပါးဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိအပ်ပြီး သော ဘောဇဉ်ရှိကုန်၏။ သုညတော ဝိမောက္ခော၊ ရာဂဒေါသ, မောဟကင်းလွတ်, နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း။ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော စ၊ ရာဂဒေါသ, မောဟနိမိတ်, ကင်းဆိတ် လွတ်လပ်, နိဗ္ဗာန်ဓာတ်သည်လည်းကောင်း။ (အပ္ပဏိဟိတော ဝိမောက္ခော စ၊ ရာဂဒေါသ, မောဟပဏိဓိ, မရှိလွတ်လပ်, နိဗ္ဗာန် ဓာတ်သည်လည်းကောင်း။) ယေသံ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ ဂေါစရော၊ အာရုံသည်။ (ဟောတိ၊ ၏။) တေသံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။ ဂတိ၊ သွားရောက်ရာဂတိကို။ [ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ ဧတ္ထာတိ ဂတိ (သီဋီသစ်၊၂၊၂၂၉)။ သုကတဒုက္ကဋကမ္မဝသေန ဂန္တဗ္ဗာတိ ဂတိ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၁)။] ဒုရန္နယာ၊ ခဲယဉ်းသဖြင့် သိအပ်၏။ (ပါ-၉၂)
အာကာသေ။ ။ “အာကာသေန ဂတာနံ သကုဏာနံ”ဟူသော အဖွင့်အရ အာကာသေ၌ ကရိုဏ်းအနက်ပေးသည်။ [ဘုသံ ကာသန္တေ ဒိဗ္ဗန္တေ ပဒတ္ထာ ဧတေနာတိ အာကာသော၊ [အာ+ကာသု+အ။] န ကဿတိ န ဝိလေခီယတီတိ ဝါ အာကာသော၊ [န+ကသ+ဏ၊-ဓာန်-ဋီ-၄၅-၆။] န ကာသတိ န ဒိဗ္ဗတီတိ အကာသံ၊ [န+ကာသု+ အ။] အကာသမေဝ အာကာသံ(ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၈၈)။ န ကဿတီတိ အကာသော၊ အကာသောယေဝ အာကာသော (ဝိဘာ-၁၉၉)။]
ဗေလဋ္ဌသီသတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။