အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာ -၂
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၂၆-ဗြာဟ္မဏဝဂ်။ ၃၉-အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဝတ္ထု
၄၂၃။ ဥသဘံ ပဝရံ ဝီရံ၊ မဟေသိံ ဝိဇိတာဝိနံ။
အနေဇံ နှာတကံ ဗုဒ္ဓံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပသေနဒီကောသလမင်း၏ အသဒိသအလှူတွင် လူထုအား ရှုံးစေသော ရဟန်းငါးရာအား ဆင်တို့ကို ထီးဆောင်းစေရာ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော ဆင်ပေါက် ထီးဆောင်းခြင်းခံရသော အင်္ဂုလိမာလထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ များစွာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ သောတာပန်စသည် ဖြစ်ကြသည်။
အနက်
ဥသဘံ၊ ရွှေဆောင်နွားလားဥသဘနှင့် တူသော။ ပဝရံ၊ မြတ်သော။ ဝီရံ၊ လုံ့လရှိသော။ မဟေသိံ၊ သီလက္ခန္ဓ စသည်ကို ရှာမှီးလေ့ရှိသော။ ဝိဇိတာဝိနံ၊ မာရ်သုံးပါးကို အောင်သော။ အနေဇံ၊ တဏှာကင်းသော။ နှာတကံ၊ ကိလေသာအညစ်အကြေးကို ဆေးလျှော်ပြီး၍။ ဗုဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးပါးကိုသိသော။ တံ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို။ ဗြာဟ္မဏံ၊ ဗြာဟ္မဏဟု။ အဟံ၊ ငါဘုရားသည်။ ဗြူမိ၊ ဟောတော်မူ၏။
စကားပြေ
ရှေ့ဆောင်နွားလားဥသဘနှင့်တူ၍ မြတ်သောလုံ့လရှိသဖြင့် သီလက္ခန္ဓစသည်တို့ကို ရှာမှီးလေ့ရှိသောကြောင့် မာရ်သုံးပါးကို အောင်ကာ တဏှာစသော ကိလေသာအညစ်အကြေး ဆေးလျှော်ပြီး၍ သစ္စာလေးပါး သိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဗြာဟ္မဏဟု ငါဘုရားဟော၏။
ဥသဘံ−ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်ခြင်းမရှိသော ဥသဘနှင့်တူသော ရဟန္တာ။
မဟေသိ−မွန်မြတ်သော သီလက္ခန္ဓတို့ကို ရှာမှီးသူ။
ဝိဇိတာ−မာရ်သုံးပါးကို အောင်မြင်ပြီးသူ။
ဗုဒ္ဓံ−သစ္စာလေးပါးကို သိပြီးသောသူ။
ပါဠိစကားလုံး ဖွဲ့စည်းပုံ
ဥသဘံ=ဥသတိ ဒဟတိ တာမဂ္ဂိနာတိ ဥသဘော။ ဥသိ+အဘ။ ဥသဘော ဝိယ ဥသဘော။ ဥသဘ+ဏ။
ပဝရံ=ပကဋ္ဌံ ဝရံ ယဿာတိ ပဝရော။ ပ+ဝရ+ယ။
မဟေသိံ=မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ ဧသတိ ဂဝေသတိ သီလေနာတိ မဟေသီ။ မဟန္တ+ဧသ်+ဏီ။
ဝိဇိတာဝိနံ=တယော မာရေ ဝိဇိနိတ္ထာတိ ဝိဇိတာဝီ။ ဝိ+ဇိ+တာဝီ။
နှာတကံ=ကိလေသေ နှာယိတ္ထာတိ နှာတော။ နှာ+တ။ နှာတောယေဝ နှာတကော။ နှာတ+က။
အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၂၆-ဗြာဟ္မဏဝဂ်
၃၉-အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
အနေဇံ နှာတကံ ဗုဒ္ဓံ, တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ။
ဥသဘံ၊ နွားလားဥသဘနှင့်တူသော။၁ ပဝရံ၊ မြတ်သော။ [ဝရိတဗ္ဗော ပတ္ထေတဗ္ဗောတိ ဝရော၊ ဝရော ဧဝ ပဝရော။ အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၁။] ဝီရံ၊ ရဲရင့်သော ဝီရိယရှိသော။ မဟေသိံ၊ သီလက္ခန္ဓ, စသည်ကျေးဇူး, ဂုဏ်အထူးကို, ဆည်းပူရှာမှီးတတ်သော။၂ ဝိဇိတာဝိနံ၊ အထူးအားဖြင့် မာရ်သုံးပါးကို အောင်ပြီးသော။ [ဝိသေသေန ကိလေသခန္ဓ၊ မာရာဒယော မာရေ ဇိတဝါတိ ဝိဇိတာဝီ။ အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၁။] အနေဇံ၊ တုန်လှုပ်တတ်သော တဏှာမရှိသော။ နှာတကံ၊ ကိလေသာတို့ကို ဆေးကြောသုတ်သင်ပြီးသော။ ဗုဒ္ဓံ၊ သစ္စာလေးပါးကို သိပြီးသော။ တံ အဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဗြူမိ။ (ပါ-၄၂၂)
၁။ဥသဘံ။ ။ ဥသတိ ပဋိပက္ခေ ဒဟတီတိ ဥသဘော၊[ဥသ+အဘ၊-မောဂ်-၇၊၁၂၆။] ဥဿာပေတိ ပစ္စနီကေတိ ဥသဘော(ဓာန်-ဋီ-၆၉၆)၊ ဥသဘော ဝိယာတိ ဥသဘော၊ အာသတိ အဘိမုခံ ဂစ္ဆတီတိ အာသဘော၊ [အာသ+အဘ၊] အာသဘော ဝိယာတိ ဥသဘော(အာသဘ မည်သော နွားလားနှင့်တူသူ)၊ “အာသဘ”ဟု ဆိုလိုလျက် အာကို ဥပြု၊-အပဋ္ဌ၊၂၊၉၁။
၂။မဟေသိံ ။ ။ မဟန္တံ သီလက္ခန္ဓာဒိကံ ဧသတိ ဂဝေသတီတိ မဟေသီ၊ [မဟန္တ+ ဧသ+ဏီ၊ ဤကာရန္တ၊-အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၁၊ ဣတိ၊ဋ္ဌ၊၈၁၊ မဏိဒီပ၊ ကင်္ခါယောဋီ၊၁၊၂၄။] မဟန္တေ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသိ၊ [မဟန္တ+ ဧသ+ဏီ၊ သုတ်ကြီးဖြင့် ဤကို ရဿပြု (မူလဋီ၊၁၊၂၊ မဏိဒီပ)၊ (တစ်နည်း) မဟ+ဣသ+ဣ၊ ဣကာရန္တ၊-နီယော-၂။] မဟန္တော+ဤသော ဝိဘူတိ ဧတဿာတိ မဟေသိ-များမြတ်သော အစိုးရခြင်းရှိသူ၊ [မဟန္တ+ဤသ၊ ဤကို ဧပြု၊ သမာသ်အဆုံးကို ဣပြု၊-ဓာန်-ဋီ-၂။] မဟန္တေဟိ ဧသိတော ဧသိတဗ္ဗောတိ မဟေသိ(မြတ်သူတို့ ရှာမှီးအပ်သူ)၊ မဟန္တော ဣသီတိ ဝါ မဟေသိ-မြတ်သောရဟန်း၊ [မဟန္တ+ဣသိ၊-ကင်္ခါဋီသစ်- ၁၂၂၊ နီမဓု-၁၆။] မင်းခင်းနီဂံ-၉၊ ၁၀၊ ၁၁၌ အခြားဝိဂြိုဟ်အမျိုးမျိုးကို ပြသေး၏။
ကာရန် ၂မျိုး။ ။ ပြအပ်ခဲ့သောစကားအရ ဣကာရန္တ, ဤကာရန္တဟု ၂မျိုးရှိရာ ဆရာ တို့ကား ဣကာရန္တကိုသာ နှစ်သက်တော်မူ၏(နီဘာ၊၁၊၅)၊ “မဂ်ကိစ္စပြီးပြီးသော အရိယာကို ဟောလျှင် ဣကာရန္တ, မဂ်ကိစ္စမပြီးသေးသော ရသေ့စသော ပုထုဇဉ်, သေက္ခကိုဟောလျှင် ဤ ကာရန္တ”ဟုလည်း ယူကြ၏(မြို့နီဂံသစ်-၄-၅)။
အာချာတ်နှင့် သမာသ်စပ်ဝါဒ။ ။ အဟောသိကမ္မံကဲ့သို့ မဟန္တနှင့် ဧသိဟူသော အာ ချာတ်ပုဒ် သမာသ်စပ်၍ “မဟေသိ”ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြ၏၊ သို့သော် အာချာတ်ပုဒ်မှန်က အလိင်ဖြစ်၍ ယင်းနောင် နာမ်ဝိဘတ်မသက်ကောင်းရကား “မဟေသိနော”စသည်မရှိနိုင်သော ကြောင့် မသင့်ပါ။(မဏိဒီပ၊ ကင်္ခါ၊ ယောဋီ၊၂၅၊ မြို့နီဂံ-၄၊ ၅၊ ကျော်နီဂံ-၇)
အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။