ဧကအနာဂါမိတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာ
ပထမကျော်၊ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ ဒေါ်ဝိဇ္ဇေသီ၏ သရုပ်ပြဓမ္မပဒကျမ်း
၁၆-ပိယဝဂ်
၈-ဧကအနာဂါမိထေရဝတ္ထု
၂၁၈။ ဆန္ဒဇာတော အနက္ခာတေ၊ မနသာ စ ဖုဋော သိယာ။
ကာမေသု စ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော၊ “ဥဒ္ဓံသောတော”တိ ဝုစ္စတိ။
ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဘုရားရှင်သည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်အနေဖြင့် စုတေ၍ သုဒ္ဓါဝါသဘုံသို့ ရောက်သွားသော အနာဂါမ်ထေရတပါးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူသည်။
ဒေသနာတော်အဆုံး၌ မိမိတို့ဆရာ တရားမရပဲ စုတေသွားသည်ဟု ထင်၍ ငိုကြွေးနေကြသော အတူနေတပည့်များ ရဟန္တာဖြစ်ကြသည်။
အနက်
အနက္ခာတေ၊ နိဗ္ဗာန်၌။ ဆန္ဒဇာတော၊ အားကြီးစွာ လိုလားသည်ဖြစ်၍။ မနသာ၊ သုံးပါးသော အောက်မဂ်ဖိုလ်စိတ်ဖြင့်။ ဖုဋ္ဌော၊ တွေ့ထိသည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ကာမေသု၊ ကာမဘုံတို့၌။ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော၊ ကပ်ငြိသောစိတ် မရှိသူကို။ ဥဒ္ဓံသောတော”တိ၊ အထက် အကနိဋ္ဌဘုံသို့ အစဉ်အတိုင်းသွားမည့် ပုဂ္ဂိုလ်ဟု။ ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
စကားပြေ
နိဗ္ဗာန်ကို အားကြီးစွာ လိုလားသည်ဖြစ်၍ သုံးပါးသော အောက်မဂ်ဖိုလ်စိတ်ဖြင့် တွေ့ထိ၏။ ကာမဘုံတို့၌ ကပ်ငြိစိတ် မရှိသူကို သုဒ္ဓါဝါသဘုံစဉ်အတိုင်း အထက်အထက်သွားမည့်သူဟု ဆိုရပေမည်။
အနက္ခာတေ—နိဗ္ဗာန်ကို မည်သူမည်ဝါ ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းသည်ဟုလည်းကောင်း၊ အညိုစသော အရောင်တို့တွင် တမျိုးမျိုးသော အရောင်ဟုလည်းကောင်း ပြောဆိုခြင်းငှာ မပြုထိုက်သောကြောင့် နိဗ္ဗာန်ကို အနက္ခာတ ဟု ခေါ်သည်။
မနသာ—အရ၊ အောက်မဂ်သုံးပါး၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါး ရ၏။
ကာမေသု အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော—အနာဂါမိမဂ်ဖြင့် ကာမဂုဏ်တို့၌ မကပ်ငြိသော စိတ်ရှိသူ။
ဥဒ္ဓံသောတော—အောက်မဂ်သုံးပါး၊ အောက်ဖိုလ်သုံးပါးကို ရသော ရဟန်းကို အဝိဟာဘုံ၌ ဖြစ်၍ အဆင့်ဆင့် ပဋိအန္ဓေအားဖြင့် အတပ္ပါ၊ သုဒဿာ၊ သုဒဿီ၊ အကနိဋ္ဌာဘုံသို့ သွားသောကြောင့် ဥဒ္ဓံသောတ ဟု ခေါ်သည်။
ပါဠိသဒ္ဒါခက်ဆစ်
ဆန္ဒဇာတော = ဇာတော ဆန္ဒေါ ဆန္ဒဇာတော။ ဆန္ဒ + ဇာတ။
အနက္ခာတေ = န အာက္ခာယတီတိ အနက္ခာတံ။ န + ခါ + တ။
ဖုဋော = ဖုသတီတိ ဖုဋော။ ဖုရ် + တ။
အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော = ပဋိဗုဒ္ဓံ စိတ္တံ ယဿာတိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော။ ပဋိဗုဒ္ဓ + စိတ္တ + ယ။ န ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော။ န + ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တ။
ပဋိဗဒ္ဓ = ပဋိ + ဗုဒ္ဓ + တ။
ဥဒ္ဓံသောတော = ဥဒ္ဓံ သဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ဥဒ္ဓံသောတော။ ဥဒ္ဓ + သု + ဏ။
ဧကအနာဂါမိထေရဝတ္ထု ပြီး၏။
အရှင်သုဇနာဘိဝံသ၏ ဓမ္မပဒဂါထာနိဿယ
၁၆-ပိယဝဂ်
၈-ဧကအနာဂါမိတ္ထေရဝတ္ထုပါဠိဂါထာ
ကာမေသု စ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော, ဥဒ္ဓံသောတောတိ ဝုစ္စတိ။
(ယော ဘိက္ခု၊ သံသရာရေး, လာမည့်ဘေးကို, မြော်တွေးရှုတောင်း, အကြင် ရဟန်းကောင်းသည်။) အနက္ခာတေ၊ ဘယ်သူဖန်ဆင်း, ဘယ်အဆင်းဟု, အလျင်း မဆိုအပ်, နိဗ္ဗာန်ဓာတ်၌။ [အက္ခာယတီတိ အက္ခာတံ၊ န+အက္ခာတံ အနက္ခာတံ။ ဓမ္မဋီ။] ဆန္ဒဇာတော၊ အားထုတ်ခင်မင်, ဖြစ်သောလိုချင်မှုရှိသည်လည်းကောင်း။ မနသာ၊ အောက် မဂ်ဖိုလ်အကုန်, စိတ်သုံးစုံဖြင့်။ ဖုဋော စ၊ နိဗ္ဗာန်မြတ်ဆီ, ဖြန့်ရောက်သည်လည်းကောင်း။၂ ကာမေသု၊ ငါးပါးအာရုံ, ကာမဂုဏ်တို့၌။ အပ္ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တော၊ အနာဂါမဂ်, ပယ်ခွာချက်ကြောင့်, မဆက်မစပ်, မဖွဲ့အပ်သောစိတ်ရှိသည်လည်းကောင်း။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ (သော ဘိက္ခု၊ သံသရာရေး, လာမည့်ဘေးကို, မျှော်တွေးရှုတောင်း, ထိုရဟန်း ကောင်းကို။) ဥဒ္ဓံသောတောတိ၊ သုဒ္ဓါဝါသ, ထက်ဌာန၌, မုချဖွဲ့စပ်, တဏှာဝဋ်ဟူသော အနှောင်အဖွဲ့ရှိသူဟူ၍။ ဝါ၊ သုဒ္ဓါဝါသ, ထက်ဌာန၌, မုချစီးတတ်, အရဟတ္တမဂ်ဟူ သော အလျဉ်ရှိသူဟူ၍။၃ ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။ (ပါ-၂၁၈)
၂။ ဖုဋော။ ။ ဖရိတ္ထ ဖရီယိတ္ထာတိ ဝါ ဖုဋော၊ ဖရ+တ၊ ဖ၏အ-ကို ဥပြု, ရ်ကိုချေ, တကို ဋပြု(နီဒီ-၄၈၁)၊ “ပူရိတော(ဓမ္မ၊ဋ္ဌ၊၁၈၉)”ဟူသော အဖွင့်အလို ဖရဓာတ် ဗျာပနအနက်, “ဖုသိတာ(ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၀)”ဟူသော အဖွင့်အလို ဖရဓာတ် ဂတိအနက်ဟု ယူရာ၏။
၃။ ဥဒ္ဓံသောတော။ ။ သောတအရ “တဏှာ, ဝဋ်, မဂ်”ဟု ၃မျိုးရ၏၊ ထိုတွင် တဏှာနှင့် ဝဋ်ကို ရသောနည်း၌ သောတသဒ္ဒါ ဗန္ဓနအနက်တည်း၊ မဂ်ကိုရသောနည်း၌ မဂ်သည် ရေအလျင် နှင့်တူသဖြင့် သဒိသူပစာရ, ဥပမာတဒ္ဓိတ်အားဖြင့် သောတမည်သောကြောင့် သောတသဒ္ဒါသည် “အလျဉ်”ဟူသောအနက် ဖြစ်သင့်၏၊ သောတအရ ၃မျိုးဖြစ်သော်လည်း ဝိဂြိုဟ်မှာ “ဥဒ္ဓံ+ သောတော အဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော-အထက်သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ သောတရှိသူ(ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၂၀)”ဟု တစ်မျိုးတည်းသာတည်း။ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၄၉၊ အနုဋီ၊၃၊၄၉၊ ပုဂ္ဂလဘာ-၁၆၄၊ ၅၀၇)
ဧကအနာဂါမိတ္ထေရဝတ္ထုဂါထာနိဿယပြီးပြီ။